You are on page 1of 298

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

GIO KHOA PHT HC


cp mt
Nguyn tc Hn ng ca PHNG LUN c s C s HNH C dch v bin son b tc

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

GIO KHOA PHT HC Cp Mt (S Cp Pht Hc Gio Bn nguyn tc Hn ng ca c s Phng Lun, i-loan) C s Hnh C dch, ch thch b tc, nh my, v trnh by trang sch C s Tnh Kin c v sa cha bn tho Ha thng Thch ng Minh chng ngha Ban Phin Dch Php Tng Pht Gio Vit Nam in ln th nht ti Vit-nam, nm 2002 (lu hnh ni b), Ban Bo Tr Phin Dch Php Tng Vit Nam in ln th nh ti California, Hoa-k, nm 2002

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

LI GII THIU
o Pht c mt trn t nc Vit-nam 20 th k. Quc vn ca Vit-nam vi Hn vn ca Trung-quc lc by gi, c th ni l cng c chung mt l. T xa n nay, tt c cc sch gio khoa Pht hc ti Vit-nam u dng Hn h lm ch yu. Trc y khong 5 nm, Ha thng Thch Tnh Hnh i-loan c tng cho ti mt b sch gio khoa Pht hc bng Hn vn, mang tn l Pht Hc Gio Bn, gm 3 quyn, dnh cho 3 trnh : s cp, trung cp v cao cp. B sch do c s Phng Lun (ngi i-loan) son. Ti c thy hay. Phng php son sch c khoa hc. Ti gi vi ng Hnh C (l s v l hc tr ca ti hin Gia-n-i) nn dch b sch y ra Vit ng, v son thm mt vi phn b tc, lm thnh mt b sch gio khoa Pht hc thch ng vi tng ni sinh Vit-nam. C s Hnh C tn ng kin ca ti, v hoan h nhn trch nhim thc hin Pht s ny. Nay, quyn Mt (S cp) ca b sch y hon thnh, c tn l Gio Khoa Pht Hc - cp mt. Sch c lm thnh hai bn: mt bn dnh cho gio th, v mt bn dnh cho hc chng. Ha thng Thch Tnh Hnh pht tm n hnh ph bin cho tng ni sinh trong nc cng nh ngoi nc. Ti trn trng tn thn cng c ca Ha thng Tnh Hnh cng hai c s Hnh C v Tnh Kin; ng thi xin gii thiu b sch Gio Khoa Pht Hc ny n qu v gio th v tng ni sinh quc ni cng nh quc ngoi. T kheo THCH NG MINH (nguyn V Trng V Pht Hc Vin, Gio Hi Pht Gio Vit Nam Thng Nht) Nha-trang, Vit-nam, ngy Trng-tnh c trng, thng Mi Mt nm Canh Thn, Pht lch 2544 (2000)

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

Chng con, Hnh C v Tnh Kin, ch thnh nh l Ch Tn c n S: Ha thng bn s Thch Huyn Tn Ha thng gio th Thch n Hu Ha thng gio th Thch Chnh Thng Ha thng gio th Thch Tr Th Ha thng gio th Thch Thin Ha Ha thng gio th Thch Thin Hoa Ha thng gio th Thch Thin Minh Ha thng gio th Thch Thin Siu Ha thng gio th Thch Huyn Quang Ha thng gio th Thch Tr Thnh Ha thng gio th Thch Tr Hu Ha thng gio dng Thch Ch Tn Ha thng gio th Thch Huyn Vi Ha thng gio th Thch Nh (Tr-am) Ha thng gio th Thch Vin Gic Ha thng gio th Thch nh Tu Ha thng gio th Thch Thuyn n Ha thng gio o Thch ng Minh Ha thng gio th Thch Nht Hnh Ni trng bn s Thch n m Thu

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

CN BCH
(li dch gi)

Tha lnh ch tn c c trch nhim v gio dc trong Gio Hi, chng ti xin dch b PHT HC GIO BN ( nguyn tc Hn ng ca Phng Lun c s, i-loan) ra Vit ng, lm ti liu hc tp Pht php cho tng ni sinh Vit-nam (nh va thy trong Li Gii Thiu trc). Sau khi hon tt quyn u (Cp Mt - c hai bn Hc Chng v Gio Th), chng ti nhn thy, ni dung quyn sch cng rt thch hp cho chng c s trong vic hc tp Pht php. V vy, chng ti li nng theo hai bn kia, b ht nhng phn lin quan n ch Hn, v lm thnh bn ny, dng lm ti liu hc tp gio l cho chng c s. Cng vic ca chng ti xin c trnh by nh sau: 1) Mc ch dch b sch ny l hc Pht php, bi vy khi dch, chng ti s khng b g b qu st ch vi ngha. Khng phi l dch thot, nhng c gng lm sao cho cu vn r rng, trong sng, d hiu, ng vi cch ni ting Vit. 2) Mi bi hc, tc gi son gm ba phn: Bi Hc, Ch Thch, v Bi Tp. Chng ti cng s dch ra Vit ng c ba phn nh vy. 3) Trong phn Ch Thch, tc gi gii ngha nhng t kh trong bi hc. D vy, chng ti vn thy cha y i vi hc chng Vit-nam, cho nn, gip qu v c gi hiu bi hc tng tn hn, dch gi xin son thm phn Ph Ch, gii thch nhng iu cn thit m trong phn Ch Thch tc gi khng cp ti, hoc cp mt cch n s. Nhng ch thch ca tc gi (theo cc s th t c tc gi ghi ngay trong bi hc nguyn tc - s c nh km cui sch ny) s c nh s 1, 2, 3, v.v...; nhng ph ch ca ngi dch (theo cc s th t c ngi dch ghi ngay trong bi dch) s c nh s (1), (2), (3), v.v... 4) C sau ba bi hc, tc gi c vit mt bi tng hp yu ch tm tt nhng iu ni trong ba bi hc ; ng thi ni thm nhng chi tit cn thit m trong ba bi hc cha ni ti (mc ch l gii p nhng thc mc ca cc hc vin tng hc hm th Pht php vi tc gi lc trc). Bi ny ch
5

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

c coi nh mt bi c thm, tc gi khng ch thch nhng t kh hoc nhng in tch; cho nn, sau khi dch, ngi dch s ch thch nhng t kh v nhng in tch (nu c) y. 5) B PHT HC GIO BN khi dch ra Vit ng s c tn l GIO KHOA PHT HC, v c son thnh hai bn ring bit: mt bn dnh cho ch v tng ni sinh dng, mt bn dnh cho ch v gio th dng. V y l bn dnh cho chng c s, ni dung mi bi hc gm c cc phn nh sau: * Bi hc (dch ngha) * Ch thch (dch nga) * Ph ch (ngi dch son) * Bi tp (dch ngha) v km cu tr li bi tp (gi ) ca ngi dch ** Sau ba bi hc s c bi Tng Hp Yu Ch nh va ni trong mc s 4 trn. Bi ny gm c hai phn: dch ngha bi c; v ch thch (ca ngi dch) nhng t kh, nhng in tch. 6) Cc ti liu chnh c chng ti dng tham kho trong khi dch v bin son cc phn Ph Ch ( cc bi hc) v Ch Thch ( cc bi Tng Hp Yu Ch): - Hn Vit T in (Thiu Chu, uc Tu xut bn, H-ni, 1942) - Pht Quang i T in (T Di ch bin, Pht Quang Vn Ha S Nghip xut bn, i-bc, 1997) - Quc Ng Nht Bo T in (H Dung ch bin, Quc Ng Nht Bo xut bn, i-bc, 1995) - T in Hn Vit Hin i (Nguyn Kim Thn ch bin, nh xut bn Th Gii, Vit-nam, 1996) - T Hi (Th Tn Thnh ch bin, Trung Hoa Th Cc, phn cc Hng-cng xut bn, Hng-cng, 1985) - T Nguyn (Ban Bin Tp Thng V n Th Qun, Thng V n Th Qun xut bn, Hong-kong, 1994) - T Vng (Lc S Thnh ch bin, Vn Ha Th xut bn, i-bc, 1971) 7) Cc ghi ch v nin i ca cc nhn vt v triu i Trung-quc: - Nin i ca cc v cao tng Trung-quc: chng ti cn c vo b Pht Quang i T in. - Nin i ca cc nhn vt khc v cc triu i Trung-quc: chng ti cn c vo b T Nguyn.

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

Chng ti c gng lm vic trong kh nng hn hp ca mnh, knh xin ch tn c, ch v cao minh v i chng b tc cho nhng ch khim khuyt. Chng con thnh knh ghi n Ha thng THCH NG MINH tin tng, gi , giao vic, hng dn, h tr tinh thn v gim st, chng con thc hin Pht s ny. Chng con thnh knh ghi n Ha thng THCH TNH HNH h tr tinh thn, cung cp cc t liu cn thit, qu gi, chng con thc hin Pht s ny. Nam M Thng Tinh Tn B Tt Ma Ha Tt Hnh C - Tnh Kin cn bch Min Ty Gia-n-i, sau ngy T-t nm 2002 (PL. 2546)

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

PHM L
(li tc gi)

1. Sch ny dnh cho qu v gio th dy Pht php s cp s dng. K s hc, nu c ch nghin cu Pht php, cng c th dng n t sa mnh. N i tng bc t cn n su. Nu gp nhng thut ng hay nhng ch kh hiu th c thm phn ch thch, nhm thch ng vi tng ch hin i ha Pht hc. 2. tin cho vic hc tp v trc nghim, sau mi bi hc u c phn bi tp, gm ti thiu l 5 cu hi, ti a khng qu 10 cu, lin quan n nhng iu trng yu nht trong bi hc. Cho nn, nhng ngha cha ng trong phn bi tp, chnh l tinh hoa ca bi hc. Ngi hc ch cn tr li ng cc cu hi trong phn ny, tc l chng t mnh nm vng bi hc. 3. Pht php su xa, nhiu danh tng, nht l k s hc, trng thy th c th thi ch. Sch ny su tm trong cc b t in Pht hc, lm ring mt mc ch thch, gip ngi hc xem qua lin hiu r rng, m li khi phi mt cng tra cu t in; tht l ch b t cng sc m thu c nhiu kt qu. 4. Ti liu trong cc bi hc u c cn c, hon ton khng do c on hay ba t, khi c ch khng ng l, gy hi cho ngi sau. 5. Trong thi gian dy hm th my nm qua, mi thng u in ra ba bi hc. Cc hc vin c iu g thc mc th vit th n hi; ri nhm ng vo nhng iu thc mc y m vit th tr li. Trong khng thiu g nhng iu c gi tr tham kho, hoc cn nu r cng khai, th sau mi ba bi hc u c phn ph lc, gi l Tng Hp Yu Ch, b khuyt nhng iu m bi hc cha trnh by . Sch ny, khi cn l nhng bn in l t tng bi, cng vn c bo tn, nhm lu gi ci din mc lc ban u. 6. Khi bin son b sch ny, cc gio ngha c bn v th t ca chng, rt c ch trng. Cc gio l v Ba Ngi Bu, bn hng thnh, su ng, bn s tht, mi hai nhn duyn, su php qua b, mi a, gii lut, mi iu lnh, nm un, i thin th gii, ba tai nn, nm trc, ba mi by phm tr o, v.v... u l nhng vn m ngi mi bc vo ca Pht cn phi hiu r. Ngi hc

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

c c sch ny, nu ch tm hc hi, th i vi s xy dng cho mnh mt c s Pht php, cng c phn no b ch. 7. Sch v thuc i Tng Kinh qu nhiu. Gi s c c y thi gian v tinh thn c, nhng nu khng am tng danh t cng nh nhng iu thng thc ph thng trong nh Pht, th vn m m, kh hiu thu o. Nu trc tin c qua sch ny, th khi c n i Tng, s khng b tr ngi g. 8. B sch ny nguyn gm hn mt trm bi hc, t cn n su, tm chia lm ba quyn: S Cp, Trung Cp v Cao Cp. Nay xut bn Quyn Mt (S Cp) trc, i sau ny, sau khi vit xong trn vn hai quyn Trung v Cao Cp, s in tip nhng bi l t, lm thnh ton b sch. Vy th, quyn S Cp ny cng c th gi c l tin o ca hai quyn Trung v Cao Cp vy. 9. Cch thc v k thut bin son b sch ny th ht sc c gng hin i ha, cho ci cn bn ca Pht php khng b sai lch, m li ph hp vi tro lu ca thi i, gip cho ngi hc c th tip nhn v thng hiu mt cch d dng. V vn t, tuy c dng ng th, nhng cng mang hi hng vn ngn, khi xa cch kinh lun; cng hm rng, trn th tha tip nhng g ca c xa, di th thng thun cng th tc. Xin qu v c gi hiu cho ni kh tm y. 10. Trc thut vn khng phi l vic d; hung chi Pht php mnh mng nh bin m sng, nu mun ghi chp ra ht m ci bin, th ti mt ngn bi vn khng th ht c. Mt trm bi nh nhoi ny th lm sao trnh by tn cng ni dung Pht php! Vy, y chng qua ch l nu ln mt phn no ci ni dung y m thi. Cn nh bin kho cho tht n ch su xa, tt xin i s n lc k tc ca qu v hc gi.

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

MC LC
Li Gii Thiu (HT. Thch ng Minh) Cn Bch (li dch gi) Phm L (li tc gi - dch) Bi 1 Pht Bi 2 c Pht Thch Ca Mu Ni (1) Bi 3 c Pht Thch Ca Mu Ni (2) Tng Hp Yu Ch Cc Bi 1, 2 v 3 Bi 4 c Pht Dc S Bi 5 Mi Hiu Nh Lai Bi 6 Pht Php Tng Hp Yu Ch Cc Bi 4, 5 v 6 Bi 7 B Tt Bi 8 B Tt Di Lc Bi 9 Bn Cnh Ni Ni Ting Trung Quc (1) Tng Hp Yu Ch Cc Bi 7, 8 v 9 Bi 10 Bn Cnh Ni Ni Ting Trung Quc (2) Bi 11 Su Php Qua B (1) Bi 12 Su Php Qua B (2) Tng Hp Yu Ch Cc Bi 10, 11 v 12 Bi 13 C s Duy Ma Ct Bi 14 Mi a ca B Tt Bi 15 Bn Cch Thu Phc - Bn Tm Lng Rng Ln - Bn Li Nguyn Ln Tng Hp Yu Ch Cc Bi 13, 14 v 15 Bi 16 Tng v Su Php Ha Knh Bi 17 Bn Thnh Bi 18 Bn qu Thanh Vn Tng Hp Yu Ch Cc Bi 16, 17 v 18 Bi 19 Duyn Gic Tha v Mi Hai Nhn Duyn (1) Bi 20 Duyn Gic Tha v Mi Hai Nhn Duyn (2) Bi 21 Quay V Nng Ta Ba Ngi Bu Tng Hp Yu Ch Cc Bi 19, 20 v 21

10

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

Bi 22 By Chng v Gii Lut Bi 23 Lun Hi Su No (1) Bi 24 Lun Hi Su No (2) Tng Hp Yu Ch Cc Bi 22, 23 v 24 Bi 25 Mi Nghip o Lnh (1) Bi 26 Mi Nghip o Lnh (2) Bi 27 Nm Un u Khng Tng Hp Yu Ch Cc Bi 25, 26 v 27 Bi 28 Li Lm ca S Ung Ru Bi 29 i Thin Th Gii Bi 30 Kip v S Thnh Hoi ca Th Gii Tng Hp Yu Ch Cc Bi 28, 19 v 30 Bi 31 Ba Tai Nn Ln v Ba Tai Nn Nh Bi 32 i c vi Nm Th d bn Bi 33 a Ngc V Gin v Vua Dim La Tng Hp Yu Ch Cc Bi 31, 32 v 33 Bi 34 Ba Mi By Phm Tr o (1) Bi 35 Ba Mi By Phm Tr o (2) Bi 36 Ba Mi By Phm Tr o (3) Tng Hp Yu Ch Cc Bi 34, 35 v 36 PH LC: Bc o S Cao C Ti Liu Tham Kho

11

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

12

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

Bi 1

PHT
Pht l ting gi tt ca Pht-, hoc Pht-, Ph-, v.v...; tt c nhng ting ny u l dch m t ting n-. Pht, nguyn l mt trong mi danh hiu ca c Nh Lai1, c ngha l bc gic ng. Ch gic(1) li c hai ngha: gic st v gic ng. - i vi nhng chng ngi(2) v s2, tc l tt c mi loi phin no lun lun chc c c hi l xm nhp vo ngi(3), ch c bc ch thnh(4) mi thng xuyn tnh thc, soi xt, khng cho chng c c hi quy nhiu, nh th gi l gic st. - i vi nhng chng ngi v l3(5), k phm phu si m, chp trc, in o, ch c bc ch thnh mi thu sut sng t, chiu soi khng st, nh th gi l gic ng. Tt c cc bc thnh u thc hnh y hai ngha ca tnh gic, nhng thc hnh cho tht n ch trit ca tnh gic th ch c Pht. Gic li c ba trnh (6): 1. Nhng kin hoc(7) v t hoc4 trong ba ci, cng nhng trn sa hoc5 v v minh hoc6 ngoi ba ci(8), u on tr sch ht, gi l t gic. 2. em nhng chn l t mnh gic ng m gio ha cho ngi khc cng c gic ng, gi l gic tha. 3. Trnh gic ng khi tin n ch vin mn cu cnh, gi l gic mn. Ngi tu hnh, khi va ph sch nhng kin, t hoc trong ba ci7, khng cn b m m trong hai th chng ngi s v l ba ci, ngi t c a v t gic ca tiu tha; l trng hp cc bc A-la-hn8 ca Thanh-vn tha v Bch-chi Pht9 ca Duyn-gic tha. T ch t gic, tin xa hn mt bc na, trong th m p ch nguyn tu hnh thnh Pht, ngoi th thc hin cc hnh b th lm li ch chng sinh, dn dn ph tr ht nhng th kin, t v trn sa hoc trong ln ngoi ba ci, ngi t c a v t gic v gic tha; l trng hp cc bc thnh ca B-tt tha10. Khi qu v B-tt va mn, li ph tr tn gc nguyn phm v minh hoc11, lc by gi i gic trn, qu Pht thnh tu. Cho nn, Pht l bc thnh c y ba trnh ca tnh gic: t gic, gic tha, v gic mn.

13

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

CH THCH
01. Nh Lai: l mt trong mi danh hiu ca Pht. Theo con ng chn nh n thnh chnh gic, n trong ba ci thng xt ha chng sinh, gi l Nh Lai. 02. S chng: Cc loi phin no tham, sn, si v.v... lm cho dng sinh t ni tip mi, ngn tr con ng tin n nit bn. 03. L chng: T kin lun lun che lp chnh kin, lm chng ngi cho qu v b . 04. Kin t hoc: M mui trc cc i tng, khng t r s l, gi l hoc. Mc vo nhng kin chp h vng trong ba ci (nh thn kin, bin kin v.v...), gi l kin hoc (tc l khng thy r l m sinh ra kin chp sai lm). Mc vo nhng vng tnh trong ba ci (nh tham, sn, si v.v...), gi l t hoc (tc l khng thy r s m sinh ra cc tm nim sai lm). 05. Trn sa hoc: Cc v B-tt khi mun gio ha ngi th phi thng t tht nhiu php mn (nhiu nh ct, nh bi); nhng c nhiu v B-tt hc lc cha , tm tnh cn m ti, khng thng t nhiu php mn, khin cho vic hnh o b tr ngi, gi l trn sa hoc. 06. V minh hoc: M lm i vi l th lm che lp ci tht tng trung o, l sai lm thuc v cn bn v minh, cho nn gi l v minh hoc. 07. Ba ci: gm ci Dc, ci Sc, v ci V-sc. Phm vi ca ci Dc bao gm qu t v 6 tng tri ci Dc (Lc Dc thin), chng sinh trong c sc thn, c nim tng, c dm dc. Phm vi ca ci Sc bao gm t tri S-thin n tri T-thin, chng sinh trong c sc thn, c nim tng, nhng khng c dm dc. Phm vi ca ci V-sc bao gm 4 ci tri Khng (T Khng thin), chng sinh trong ch c nim tng, khng c sc thn v s dm dc. 08. A-la-hn: l qu v chng c cao nht ca Thanh-vn tha, c ba ngha: 1) Tn dit gic phin no (st tc); 2) on tr sch mi loi hoc trong ba ci, o cao c trng, xng ng nhn s cng dng ca ngi v tri (ng cng); 3) Vnh vin tr cnh gii nit bn, chm dt sinh t (bt sinh). Xin xem thm bi 18. 09. Pht Bch-chi: l qu v chng c cao nht ca Duyn-gic tha. C hai trng hp: - Trong thi k c Pht ti th gio ha, hnh gi chuyn qun st 12 nhn duyn m ng o, gi l bc Duyn-gic; - Trong thi k khng c Pht ti th gio ha, hnh gi t mnh qun st mi nhn duyn sinh dit ca cc php m c ng o, gi l bc c-gic. Xin xem thm bi 19. 10. B-tt: l ting gi tt ca ting B--tt-a. B- ngha l gic; tt-a ngha l hu tnh. l nhng v gic ng, ri ra sc gio ha gip cho ngi khc cng c gic ng. Qu v y cng c gi l i-s, l tn gi chung cho tt c cc hnh gi i tha. Xin xem thm bi s 7. 11. Nguyn phm v minh: tc l cn bn v minh, hoc v th v minh. Loi v minh ny cng vi chn nh, u c t v th, l ngun gc sinh t ca tt c chng sinh. Nu on tr c n th lp tc thnh Pht.

PH CH
(01) Ch gic c nhiu ngha, t thng thng n c bit: a) Thng thng, ch gic c ngha l bit. Khi mt thy sc, tai nghe ting, li nm v, thn chm xc, v.v... th chng ta c ci bit gi l cm gic. Khi mt thy sc, thn chm xc, v.v... m c

14

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt thc km theo gip phn bit bit c cnh vt l di hay ngn, ln hay nh, en hay trng, p hay xu, nng hay lnh, trn hay nhm, mm hay cng, v.v... th chng ta c ci bit gi l tri gic. b) Theo Duy Thc Hc, gic tc l tm s tm (vitarka), mt trong bn tm s bt nh (hi, min, tm, t). Suy xt s vic mt cch s si, nng cn, l tc dng ca tm s gic (tm); trong khi , suy xt s vic mt cch su sc, k cng l tc dng ca tm s qun (tc t - vicara). Nhn v tnh cht ca s suy xt tm cu c tt c xu, cho nn gic cng c thin gic v c gic. c) Theo gio l o Pht, tt c chng sinh vn sn c tnh sng sut (gic) bn nhin, nhng t v th b v minh che khut, c mi say m mng huyn m thnh ra m lm (bt gic), chm m trong sinh t. Nu quyt tm tu tp, dit tr sch ht phin no v minh th tnh gic li hin ra, thot vng sinh t, dt no lun hi. d) Gic tc l gic ng, dch ngha ca ting Phn b-, ngha l tr tu sng sut cng tt, thu r mi chn l ca v tr, dt tuyt v minh, khng cn m lm. Pht l bc gic ng, v ch c Pht mi t c s gic ng trn vn, ti thng gi l i gic; cc hng B-tt, Duyn-gic, Thanh-vn, tuy cng l nhng bc gic ng, nhng s gic ng y cha c trn vn nh c Pht. (02) Trong gio l o Pht, tt c nhng g lm cn tr ngi tu hnh trn ng tin ti gii thot gic ng, u c gi l chng ngi (ni tt l chng). Mt cch tng qut, c hai th chng ngi (nh chng): chng ngi ca phin no (phin no chng) v chng ngi ca kin thc (s tri chng). (03) Ni rng: Tt c mi loi phin no lun lun chc c c hi l xm nhp vo ngi, ch l mt cch ni, ging nh k n trm ng rnh pha bn ngoi, chc lc ngi trong nh ng m l ln vo nh ly trm. Tht ra, phin no cng nh tr tu, tnh c cng nh tnh thin, tt c u vn c sn trong bn thn ta (ni ngn hn l t lc ta mi l ci bo thai tng hnh trong bng m, m ni di hn th bao i kip t v th). Bn cht ca phin no l lun lun mun tri dy, chc c c hi l vng dy quy ph, lm cho ta in o, chm m. Nu chng vng dy c m khng b dp tt, chng s tip tc vng dy, hai ln, ba ln..., v ri s ln mnh, y ta nho lun xung vc thm c o. Nu chng vng dy m ta kp thi dp tt, ha gii, hoc lun lun tnh thc, coi chng (tc sng trong chnh nim), khng cho chng c c hi vng dy, th dn dn chng s t bin thi, hoc tiu mt hn nh ht ging khng mc mm c th s b h thi i, bin thnh t, phn, v.v... Vy, cng phu ca s tu tp l c gng sng trong chnh nim, thng xuyn tnh thc, khng cho phin no c c hi vng dy trong ta. Phin no khng dy c th tr tu tt phi sng ln, dn ta tin n cnh ca gii thot gic ng. (04) Trong bi ny tc gi c cp n hai danh t thnh v ch thnh. Trong o Pht, danh t thnh c dng tn xng cc bc chng mt qu v no trong hng Thanh-vn, Duyn-gic hay B-tt. Vua Tnh Phn, trng gi Cp C c, v.v... l nhng bc thnh; cc tn gi X Li Pht, Mc Kin Lin, La Hu La, Kiu m Di, v.v... l nhng bc thnh; cc c B-tt Qun Th m, Vn Th, Ph Hin, v.v... l nhng bc thnh. Ngoi ra, c nhng v m ngi ta khng th bit c l c chng c qu v g hay khng, nhng c trng vo cc hnh ng trn y uy dng, t bi, tr tu, cu khn ph nguy, hi sinh v o, lm li ch chng sinh, sng i phm hnh gii thot..., mi ngi khi tm khm phc, qui ngng, tn th, thn cn, th cng tn xng h l thnh. C s Duy Ma Ct thi Pht ti th, ch T i xa, ha thng Qung c i nay, v.v... l nhng bc thnh . Cc ngi chng c qu v g th con mt phm tc khng th no thy c, m chnh cc ngi th u c ai t ni mnh c chng c! Nhng bc thnh nh vy trong o Pht, khng do b trn no phong cho c, m hon ton do Pht t tn xng bng lng tri con ngi, bng tr tu v o tm thanh tnh ca ngi Pht t. V trn ht cc bc thnh trn, c Pht c c bit tn xng l bc ch thnh (bc thnh ti thng, khng ai hn). (05) Trong bi ny, tc gi c cp n hai danh t s v l. l hai thut ng Pht hc. Vn php trong v tr u c hai mt: mt bn th v mt hin tng. Khi ni v mt bn th ca php th tc l ni v l, v khi ni v mt hin tng ca php th tc l ni v s. Vy l tc l php v vi, l l tht, l khng sinh khng dit; cn s tc l php hu vi, l hnh ng, s vic, l bin chuyn, v

15

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt thng, nhn duyn, sinh dit. Tc gi li cng dng danh t l chng (chng ngi v mt l), mun ni rng, c nhng th chng ngi lm ngn tr ngi tu hnh khng pht trin c tr tu, l nhng kin chp sai lm (nh thn kin, bin kin, t kin, v.v...) che mt chnh kin, khin cho khng thy c tht tng (bn th) ca vn php, cho nn qu gic ng khng th no t c. Mt khc, danh t s chng (chng ngi v mt s) l ch cho nhng th chng ngi lm cho chng sinh phi ln ln mi trong sinh t lun hi; l nhng phin no tham, sn, si, v.v... lm cho chng ta mi tham m, chy theo mt hin tng ca vn php m gy ra bit bao li lm, nghip bo ni tip kip ny sang kip n, khng th no gii thot sng an lc trong cnh nit bn tch tnh. Tm tt li c th ni: L chng tc l s tri chng, cng chnh l kin hoc, ch cho nghi v c kin (tc nm th kin chp: thn kin, bin kin, t kin, kin th kin, v gii cm th kin), l 2 trong 6 loi phin no cn bn; v s chng tc l phin no chng, cng tc l t (tu) hoc, ch cho tham, sn, si, v mn, 4 trong 6 loi phin no cn bn. Li na, kin hoc l nhng nhn thc sai lm (thn kin, t kin, nghi v.v...) ch sinh khi trong i sng hin ti, do cc t s hay t gio dn dt khng ng ng, cho nn thut ng Pht hc cn gi n l phn bit khi hoc; trong khi , t hoc l nhng sai lm bm sinh, c t nhiu kip, khi con ngi sinh ra th n cng c mt theo, cho nn thut ng Pht hc cn gi n l cu sinh khi hoc. (06) Gic ng m cng c trnh sao? Vng, c! Ngi cn c thp km, phi tu tp dn d t bc thp n bc cao, tri bao cng phu chuyn cn, t kip ny sang kip khc, mi mong t n ch gic ng hon ton. Trong khi , ngi c cn c cao, c tr sng ln, tm thun thc, ch ch mt im khai th ng mc no l khuch nhin i ng. Nh th l c hai trnh khc nhau trn con ng gic ng, m thut ng Pht hc gi l tim ng v n ng. n nh t gic, gic tha v gic mn c tc gi trnh by trong bi ny, cng cho chng ta thy r cc trnh ca gic ng; theo , t gic mi ch l bc u, nu bng lng v dng li th s gic ng cha hon ton. Trong tinh thn o Pht, vic sinh l quan trng; mun vy, ngi tu hc Pht phi tch cc tin ln bc th hai l gic tha. Mun gic tha th trc phi c y bn lnh ca t gic; cho nn, gia t gic v gic tha r rng c mt nc thang i ln, l th bc, l trnh . V khi no hon thnh c hai bc t gic v gic tha, hnh gi mi tin c ti nc cui cng, gi l gic mn, l thnh qu gic ng trn vn, cao tt, l a v Pht-. Tm li, khi tin ti mc cui cng l qu v gic ng cao tt th tt c u khng phn bit, nhng trc khi n c mc , cc hnh gi phi tri qua nhiu trnh tu chng ty theo cn c ca tng v. Bi vy, thnh qu gic ng ca Pht, ca ch v B-tt, ca cc bc Thanh-vn, Duyn-gic u khng ging nhau. (07) Hoc ngha l sai lm, l mt tn gi khc ca phin no. V phin no lm cho chng sinh chm m mi trong dng sng sinh t, khng gii thot gic ng c, nn gi l hoc. Hoc rt kh on tr c tn gc r, d l cc bc A-la-hn, Pht Bch-chi, hay B-tt, vn cn n tng nhng vi t hoc (m trong bi ny tc gi gi l nguyn phm v minh). Ch c Pht l on sch, hon ton thanh tnh. (08) Ch gii (trong thut ng tam gii) trong o Pht c nhiu ngha c bit: 1) Gii ngha l khc bit. Mi s vt trong v tr u khc bit nhau, khng ln ln. 2) Gii ngha l tnh. Mi s vt trong v tr u vn c th tnh. 3) Gii ngha l nguyn nhn. Mi s vt trong v tr, ci ny l nguyn nhn sinh ra ci kia, ci kia l nguyn nhn sinh ra ci ny. 4) Gii ngha l ging loi. Mi s vt trong v tr u c ging loi ring. 5) Gii ngha l gn gi. Mi s vt trong v tr u t gn gi tng trng ring ca chnh n. V c cc ngha trn, gii cng c gi l php gii. Trong bi ny tc gi c dng cc t gii ni v gii ngoi. Gii ni ngha l trong phm vi ba ci (ci Dc, ci Sc v ci V-sc); gii ngoi l cc quc ngoi ba ci, tc l cc quc ca ch Pht v B-tt.

16

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

BI TP
1) Sao gi l Pht? Pht l ting gi tt ca ting Pht- hay Pht- (phin m t ting n), mt trong mi hiu ca c Nh Lai, c ngha l bc gic ng. 2) Sao gi l Nh Lai? Nh Lai l mt trong mi hiu ca c Pht, c ngha l nng theo tht tnh chn nh m n ba ci thnh chnh gic v ha chng sinh. 3) ngha ca gic st v gic ng l g? C g khc nhau gia hai t ny khng? Gic st ngha l thng xuyn tnh thc, soi xt, khng cho cc loi phin no c c hi sinh khi. Gic ng ngha l dt tr c cc kin chp sai lm, mn v minh b qut sch, tr tu sng t, thu r tht tng ca vn php. Nh vy, gic st v gic ng tuy u ni ln bn cht ca tnh GIC, nhng v ngha v dng cng tu tp th chng c khc nhau; ni khc i, l hai phng din, hay hai iu kin tu tp lm nn tnh GIC: mt mt th dt tr phin no chng t n ch hon ton tch tnh, mt mt th chuyn ha s tri chng tr tu pht huy n mc sng sut tt cng. 4) Th no l t gic, gic tha, v gic mn? T mnh on tr sch ht cc kin hoc v t hoc, tu gic bng sng, vt khi ba ci, thot vng sinh t lun hi, gi l t gic; cc bc Thanh-vn tha v Duyn-gic tha thuc v loi ny. Sau khi c t gic, em kh nng v ch gio ha, gip mi ngi cng c gic ng, vt thot sinh t, gi l gic tha; cc hnh gi B-tt tha thuc v loi ny. Tuy c t gic v ang thc hnh gic tha, nhng hng B-tt vn cn trn sa hoc v cn bn v minh hoc cn phi on tr, cho nn qu v gic ng vn cha c trn vn. Cho n khi v B-tt on tr sch ht gc r ca v minh th s gic ng lin trn vn, tu gic bao trm trong ngoi ba ci, hnh nguyn thnh tu, chng qu v thng b ; l a v ca mt c Pht. Cho nn, ch c Pht mi l bc gic mn, hay i gic. 5) Ba ci l g? Ba ci l vng sinh t m mi loi chng sinh mi mi sng quanh qun trong , gm c ci Dc, ci Sc v ci V-sc. Chng sinh trong ci Dc c sc thn, c nim tng, c ham mun v dm dc. Phm vi ci Dc bao gm su tng Tri

17

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

ci Dc (Lc Dc thin), loi Ngi, loi A-tu-la, v cc loi Ng-qu, Sc-sinh, a-ngc. Ci Sc gm bn ci tri t S-thin n T-thin; chng sinh c sc thn, c nim tng, nhng khng cn c ham mun v dm dc. Ci V-sc bao gm bn ci tri Khng, chng sinh trong ch thun c nim tng, khng c sc thn, ham mun v dm dc. 6) Nu mt tn khc ca nguyn phm v minh v ni v tnh cht ca n. Nguyn phm v minh cng gi l cn bn v minh hay v th v minh. N cng c vi chn nh t v th, v l ngun gc sinh t ca mi loi chng sinh. N v cng vi t, rt kh nhn bit, nn tht kh on tr. Cho nn, mt khi on tr c n th tc khc thnh Pht.

18

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

Bi 2

C PHT THCH CA MU NI (phn 1)


V gio ch khai sng ra Pht gio l c Pht Thch Ca Mu Ni1. Ngi n sinh ti nc Ca-t-la-v(1) n-, vo ngy Mng Tm thng T(2) nm Gip-Dn, nhm vo nm th 24 i Chiu vng nh Chu(3). Ngi l mt v thi t, con vua Tnh Phn, c t tn l Tt t. Khi mang thai gn y mi thng, thnh mu hong hu Ma Da dn cung n ra do chi vn Lam-t-ni2(4), a cnh tay phi ln vn cnh cy v u th lin sinh thi t. Thi t va sinh ra, lin hng v bn phng, mi phng u bc i by bc, tay phi ch ln tri, tay tri ch xung t, ni rng: Trn tri di tri ch c ta l tn qu hn ht. By gi, qu t pht ra su th chn ng3, nh sng nm mu chiu n cung Thi-vi4. Vua Chiu vng em vic y hi qun thn, quan thi s T Do tu rng: phng Ty c Thnh nhn ra i. Mt nghn nm sau gio php s truyn ti y. Vua sai khc vic vo ghi nh(5). Thi t Tt t n sinh c by ngy th hong hu Ma Da t th, sinh ln ci tri ao-li5. Thi t c di mu l hong hu Ma Ha Ba X Ba (6) nui dy nn ngi, tinh thng vn v. Ph vng ci cng nng Da Du La(7) cho thi t lm chnh phi, cp cho ba nghn cung n hu h; nhng hng m thi t ch tu tp thin qun, cha h cng vi chnh phi c tng th tc. Mt hm n, thi t ngi xe ra ca ng du ngon, trng thy mt ngi gi yu. Mt hm khc, ra ca Nam li trng thy mt ngi bnh hon. Mt hm khc na, ra ca Ty li trng thy mt ngi cht. Cc cnh tng y lm cho thi t thy r c cc tnh cht kh, khng, v thng ca cuc i. Ri mt ngy kia, ra ca Bc, thi t trng thy mt v t kheo7 do mt v tin ci tri Tnh-c6 ha hin. c v t kheo ny ni cho bit ngha v ch li ca i sng xut gia, thi t lin quyt ch xut gia hc o. Vua Tnh Phn bit c iu , bn cho lnh canh gi cn mt, khng cho thi t t tin ra i. By gi, thi t nhn lc m khuya, bo ngi nh xe l Xa Nc chun b nga. Ch thin ci tri Tnh-c lm cho nhng ngi canh gi u ng say, thi t ci nga, bay ln h khng m i. Trc tin, thi t theo hc vi cc v sa mn ngoi o8, nhng sau li nhn ra rng, khng c v no t n ch rt ro cng tt, nn thi t b vo vng Tuyt-sn9, tu kh hnh10 su nm(8), hnh vc kh gy ch cn da bc xng, m vn khng thy c chn l. Thi t li nhn thy, li tu kh hnh nh vy cng
19

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

khng th tin n ch cu cnh, bn ln n b sng Ni-lin11, nhn bt cho sa do mt c gi chn tru cng dng. Th dng xong, thi t cm thy sc khe c khi phc, xung sng tm ra, ri n ngi ni gc cy b 12, pht nguyn, nu khng chng c qu v gic ng v thng13 th nht quyt s khng ri khi ch ngi. Mt bui khuya, khi sao mai va mc, Ngi hot nhin i ng, thnh bc Ti Chnh Gic14.

CH THCH
01. Thch Ca ngha l nng nhn; Mu Ni ngha l tch mc(9). Pht gio tn c Thch Ca Mu Ni l bc Thy cn bn, cho nn xng Ngi l c Bn S. 02. Vn Lam-t-ni ti pha ng thnh Ca-t-la. Pha Bc khu vn c cy v u, nay vn cn, l ni n sinh ca c Thch Tn. 03. C ba li gii thch v su chn ng: - 1) Su lc chn ng: khi Pht nhp thai, xut thai, xut gia, thnh o, chuyn php lun, v nhp nit bn. - 2) Su phng chn ng: phng ng vt ln th phng Ty chm xung, phng Ty vt ln th phng ng chm xung, phng Nam vt ln th phng Bc chm xung, phng Bc vt ln th phng Nam chm xung, ngoi bin vt ln th gia chm xung, gia vt ln th ngoi bin chm xung. - 3) Su tng chn ng: tng lay ng, tng vt ln, tng vang ng, tng nh m, tng gm rng, tng bng n. 04. Thi-vi: tn mt chm sao. 05. ao-li: dch l ci tri Ba-mi-ba, l ci th nh trong su ci tri Dc gii, tr ti nh ni Tu-di. Ngi ci tri thn cao 6 do tun, sng lu 1.000 tui. Mt ngy m ci tri ny bng 100 nm nhn gian; tnh ra, tui th ca ch thin ci tri ao-li bng (360x100x1.000) 36.000.000 nm nhn gian. Ci tri ao-li ny, bn phng (ng, Ty, Nam, Bc), mi phng u c 8 cung tri; trung tm c cung H-kin, l ch thin vng Thch ng, cai qun c 32 cung bn phng kia. Cho nn ao-li cng c gi l ci tri Ba-mi-ba (tc ci tri c 33 cung). 06. Tri Tnh-c: l ci tri T-thin, cao nht ca Sc gii. Ci ny c nm tng tri, l ni sinh v ca cc bc thnh chng qu Bt Hon (khng cn sinh tr li ci Dc na). V ni khng c cc t thuyt ngoi o, nn c gi l Tnh-c. Nm tng tri, t di ln trn gm c: V-phin (khng c hn tp phin phc), V-nhit (khng si ni no lon), Thin-hin (thng xut hin cc php th thng), Thin-kin (thng trng thy cc php th thng), Sc-cu-cnh (ci cao nht v th thng nht ca Sc gii). 07. T kheo, cng gi l bt s, l danh xng thng dng gi nhng v xut gia th gii c tc. Nam th gi l t kheo; n th gi l t kheo ni. T kheo c ba ngha: - 1) Trn th xin lnh th gio php ca Pht nui ln hu mng mnh, di th xin thc n ca ngi i nui sng thn mng mnh, cho nn v t kheo c gi l kht s (ngi i xin). - 2) Ngi xut gia ct b i dc, tu tp theo chnh o, khin cho cc loi t ma phi khip s, cho nn v t kheo c gi l b ma (t ma phi n s). - 3) Quyt tm sut i hnh tr gii lut dt sch mi li lm v pht sinh mi php lnh, cho nn v t kheo c gi l ph c (tiu dit tt c mi iu xu). 08. Danh t ngoi o c hai ngha: mt, l ting dng ch chung cho cc o gio khng phi l Pht gio; hai, nhng ngi tu hc theo o Pht m khng tinh cn tu tp, ch hng tm vng ngoi, tm cu nhng g tri vi gio php, cng l ngoi o.

20

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt 09. Tuyt-sn tc ni Hi-m-lp, nm dc bin gii pha Bc n-, l dy ni cao nht th gii, quanh nm tuyt ph, cho nn gi l ni Tuyt. 10. Kh hnh: thc hnh nhng vic m xc thn kh c th chu ng ni. 11. Ni-lin: tc l sng Ni-lin-thin, ni c Pht tng tm ra trc khi thnh o. 12. Cy b-: cy vn c tn l tt-bt-la, nhn v c Thch Tn thnh o ni gc cy ny, nn n c gi l cy b . 13. Ting Phn a-nu-a-la tam-miu tam-b-, ngi Hoa dch ngha l v thng chnh ng chnh gic (qu gic ng cng tt khng g hn), l qu v m ch c ch Pht mi chng ng c. 14. Cng tt, gi l ti"; xa la mi in o, gi l chnh; tm sng t, gi l gic; gm cc ngha li, gi l ti chnh gic. l tr tu pht trin n ch hp nht vi chn l; v vy, ti chnh gic cng tc l v thng chnh ng chnh gic.

PH CH
(01) Thc ra, Ca-t-la-v (Kapilavastu) khng phi l tn mt nc, m l kinh ca vng quc Thch-ca (Sakya); cng nh, X-v (Sravasti) khng phi l tn ca mt nc, m l kinh ca vng quc Kiu-tt-la (Kosala), v.v...; l nhng vng quc trn bn o n- thi Pht ti th. Cho nn, ng ra th nn ni l thnh Ca-t-la-v. Thch-ca l tn mt b tc, c ngha l c nng lc. Bn o n- thi by gi chia ra rt nhiu vng quc, mi vng quc do mt b tc cai tr. B tc Thch-ca chim c vng t nm gia chn ni Hi-m-lp (Himalaya) pha Bc, cc vng quc Cu-l (Koliya) pha ng, Mt-la (Malla) pha Nam, v Kiu-tt-la pha Ty. Theo truyn thuyt, t tin ca b tc Thch-ca khi ngun t vua Cam Gi (Iksvaku), thnh Potala, x Ayodhya (nay l vng Ng-h - Punjab), trn lu vc sng n (Indus). Vua Cam Gi c ngi v c, sinh c bn hong t; sau ly v th, sinh c mt hong t. B v th mun con mnh sau lm vua, nn xi vua Cam Gi ui bn hong t con ca b v c ra khi nc. Bn anh em phi ra i lang thang v nh. Khi n chn ni pha Nam ca dy Hi-m-lp th h dng li. Ti y h lp nn s nghip hng mnh, lm ch mt b tc, v dng lp thnh Ca-t-la-v. Vua Cam Gi bit c tin ny, lin vui mng khen rng: qu l nhng hong t c nng lc (ting Phn l sakya). T , b tc v vng quc do bn hong t sng lp c t tn l Sakya (Thch-ca). Sau , khi ba trong bn anh em qua i, ngi cn li tr thnh vua ca vng quc Thch-ca, kinh l thnh Ca-t-la-v. Vua S T Gip (Simhahanu) l i th t ca dng Thch-ca (tc i th nm k t vua Cam Gi), sinh bn trai v mt gi: l cc hong t Tnh Phn (Suddhodana), Bch Phn (Suklodana), Hc Phn (Drono-dana), Cam L Phn (Amrtodana) v cng cha Cam L (Pamita). Tnh Phn c ni ngi vua ca vng quc, v l ph vng ca Pht. ng thi, Thch-ca l mt nc nh, t ai khng ph nhiu lm, ht phn na lnh th v pha Bc l vng cao nguyn, ton i ni; phn na cn li pha Nam l vng ng bng. Kinh thnh Ca-t-la-v nm trong vng ng bng y. Vng quc ny ngy nay l a phn x Tilorakot vng Terai, min Nam nc Nepal, gip ranh gii pha Bc ca nc n-. (02) c Pht n sinh vo ngy mng 8 thng 4 m lch, l mt truyn thuyt c xa. Hin nay, nin lch Pht gio c thng nht trn th gii, nm 1952, trong i hi Pht gio quc t do Hi Lin Hu Pht Gio Th Gii t chc ti ng-kinh (th nc Nht-bn), i biu ca cc quc gia theo o Pht thng nht quyt nh, ly ngy Trng Trn Thng 5 Dng Lch (tc ngy Rm thng 4 m lch) lm ngy k nim c Pht n sinh. (03) Tc gi ni l c Pht n sinh vo nm Gip-Dn, nhm vo nm th 24 i Chiu vng nh Chu. y ch l mt thuyt v cn c ca ngi Trung-quc. c Pht n sinh vo khong cui th k th 7 trc cng nguyn. Pht gio quc t thng nht ly nm Pht nhp dit lm nm th

21

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt nht Pht lch, v xc nh rng, nm Pht nhp dit l nm 544 tr. CN, Pht ti th 80 nm, vy n sinh vo nm 624 tr. CN. Theo s tra cu ca ngi dch, Chiu vng l vua th t ca nh Chu, ln ngi nm Canh-T, nhm nm 1041 tr. CN, trc thi i ca Pht hn 400 nm, sao tc gi li bo l Pht n sinh nhm i vua Chiu nh Chu? Hon ton khng ng. Nhng truyn thuyt nh th, ngy nay khng cn ph hp na, ng l nn b i. (04) R rng hn th phi ni l: Khi bit gn ti ngy sinh, theo tc l n-, hong hu Ma Da (Maha Maya) lin v qu m l kinh thnh Thin-t (Devadaha vng quc Cu-l, nc lng ging pha ng ca vng quc Thch-ca) sinh n. Trn ng i, hong hu v on cung n ty tng gh vo vn Lam-t-ni (Lumbini) bn ng ngh chn. V chnh ti trong khu vn ny, hong hu h sinh thi t. (05) Khoa thin vn c ca Trung-quc ni rng, Thi-vi l chm sao cao nht trong ba chm sao ln (Thi-vi, T-vi v Thin-th). Theo tc gi, ngay lc Pht n sinh, nh sng chiu n cung Thi-vi, vua Chu Chiu vng em vic y hi qun thn... Nhng Pht n sinh cch sau Chu Chiu vng n 400 nm, th lm sao nh vua thy c ho quang ng sc chiu ln chm sao Thi-vi trong ngy Pht n sinh? Gi nh cung in ca Chu Chiu vng c tn l Thi-vi, th s vic cng hoang ng nh vy m thi. (06) Hai lnh b Ma Ha Ma Da v Ma Ha Ba X Ba (Maha Pajapati) l hai ch em, v u l em rut ca vua Thin Gic (Suprabuddha), tr v vng quc Cu-l. Sau khi sinh thi t c by ngy th hong hu Ma Da t th, lnh b Ba X Ba (cng gi l Kiu m Di Gautami) lin c vua Tnh Phn (Suddhodana) a ln ngi hong hu, v c giao cho nhim v nui nng thi t. B va l d rut ca thi t, li va m trch nhim v lm m thi t, nn b thng c gi l di mu ca thi t. (07) Da Du La (Yasodhara) l con gi ca vua Thin Gic v hong hu Cam L (Pamita). Hong hu Cam L l em rut ca vua Tnh Phn, cho nn, thi t Tt t a (Siddhartha) v cng cha Da Du La l anh em c cu. (08) Theo nin i ca Pht c Pht gio quc t thng nht cng nhn, c Pht xut gia nm 29 tui v thnh o nm 35 tui, k ra l 6 nm hc o. Vy, trong 6 nm ny khng phi Pht ch thun tu kh hnh, m k chung, l c thi gian tu hc ca Pht trc ngy thnh o. Trong sut thi gian 6 nm ny, ngoi tr vi thng u vng rng ni gn thnh T-x-li (Vaisali) ca vng quc L-xa (Licchavi), tt c thi gian cn li, c Pht tu hc ti vng rng ni thuc vng quc Ma-kit- (Magadha), trong lu vc pha Nam ca sng Hng min Trung n- (cch xa thnh Ca-t-la-v hn 200 cy s v hng Nam), gn ranh gii vng quc Ca-thi (Kasi c kinh l Ba-la-ni - Baranasi, v vn Lc-d - Mrgadava). Rng Kh-hnh (Tapovana) nm trong thn u-lu-tn-loa (Uruvilva), cnh ni Tng-u (Gajasirsa), chnh l thuc vng rng ni ny; v c con sng Ni-lin (Nairanjana) cng chnh ni y. S d Pht t thnh Ca-t-la-v phi tm n tn ni xa xi ny hc o, l v thi by gi, vng lu vc sng Hng ny chnh l a bn hot ng rt nhn nhp ca tn gio v cc phi trit hc n-. Cc o trng ln ca cc o s ting tm lng ly nh A La Lam (Arada-kalama), Ut u Lam Pht (Udraka-ramaputra), v.v... u tp trung vng ny. Cho nn, thuyt ni rng Pht tu kh hnh Tuyt sn e khng ng. Tuyt sn tc Hi-m-lp sn, l rng ni cao ln hng v nht th gii, quanh nm tuyt ph, min Trung-, chy di t Ty sang ng hn 2.400 cy s, bt u t sng n (Indus) pha Bc Pakistan, qua vng Kashmir ca Bc n-, sau , mt phn nm vt sang Ty-tng, v phn ln cn li th tri dc theo Nepal, Sikkim v Bhutan. Nh vy, Tuyt sn nm mi bin gii pha Bc ca vng quc Thch-ca, ch khng phi vng L-xa, Ma-kit- v Ca-thi; cho nn Pht khng tu kh hnh Tuyt sn. (09) Thch-ca (Sakya) l tn b tc ca Pht, c ngha l c nng lc, cho nn dch nng nhn () l khng ng, m phi dch l nng (); mu-ni (muni) ngha l vng lng, nhn t, bc thnh, ngi hin, n s, l ting c dng rt ph bin vo thi Pht ti th, ch chung cho nhng v n tu trong rng su ni thm, thn ming u vng lng. a s cc nh Pht hc Trung-quc xa

22

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt dch mt cch chnh xc: Thch-ca l nng, v mu-ni l tch (), tch tnh (), tch mc (), nhn (). Gp c li, Thch-ca mu-ni c dch l nng tch () hay nng nhn (); v ch mu-ni va c ngha l tch mc m cng va c ngha l nhn, cho nn c ngi dch lm Thch Ca l nng nhn v Mu Ni l tch mc. Li na, ch mu-ni cng c gi l vn-ni (), hoc gi tt l vn, cho nn Thch Ca Mu Ni cng c khi tr thnh Thch Ca Vn. c Pht thuc b tc Thch-ca, khi cn l thi t th c tn l Tt t a, sau khi thnh o th c ngi i xng hiu l Thch Ca Mu Ni, c ngha l bc thnh ca b tc Thchca. Li na, th t ca b tc Thch-ca l vua Cam Gi, cng gi C m (Gautama); cho nn, Thch Ca c coi l mt phn tc ca h C m. Bi vy, ngi ng thi cng gi c Pht l sa mn C m, hay o s C m. C sch ni, C m, Cam Gi, Nht Chng, Thch Ca v X Di, l nm h ca Pht; l mt i qu tc thuc giai cp St--l (ksatriya) ca thi c n-, thuc ging ngi Aryan (t min Trung- xm nhp v lm ch vng Bc v Ty Bc n- khong 3.000 nm trc Ty lch).

BI TP
1) V gio ch khai sng ra Pht gio l ai? V gio ch khai sng ra Pht gio l c Pht Thch Ca Mu Ni. 2) Hy gii thch bn ch Thch Ca Mu Ni. Thch Ca l tn b tc ca c Pht, ngha l c nng lc (nng). Mu Ni c ngha l vng lng (tch mc), nhn t (nhn), n s, bc thnh. Sau khi thnh o, c Pht c ngi i tn knh v xng hiu l Thch Ca Mu Ni (bc thnh ca b tc Thch Ca). 3) Pht sinh c 7 ngy th m mt, sau ai nui dy Ngi thnh ngi? Sau khi m mt, c Pht c lnh b di mu Ma Ha Ba X Ba nui dy thnh ngi. 4) Ai l v chnh phi ca thi t Tt t? V chnh phi ca thi t Tt t l cng cha Da Du La. 5) Do u m thi t Tt t thy r c th gian l kh, khng, v thng quyt ch hc o? Nhn nhng ln ra khi cung thnh du ngon, c tip xc trc tip vi cc hin trng au thng ca kip sng con ngi nh gi yu, bnh tt, cht chc, thi t thy r cc tnh cht kh, khng v v thng ca cuc i. T , thi t quyt ch xut gia tm o.
23

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

6) Vua Tnh Phn sai ngi canh gi thi t, khng cho ngi c t ra i. Vy thi t ri hong cung bng cch no? Nhn lc m khuya, nhng ngi hu cn v canh gi u ng say, thi t cng ngi nh xe l Xa Nc, ci nga lng l ri khi hong cung. 7) Pht Thch Ca Mu Ni ngi gc cy g? V nhn duyn g m Ngi thnh bc Ti Chnh Gic? c Pht ngi gc cy b (tc cy tt bt la). Khi ngi ti y, Ngi pht li th nguyn mnh m l, nu khng chng c qu v gic ng v thng th nht quyt s khng ri khi ci b . Chnh quyt tm dng mnh gip Ngi n lc thin qun cho n khi t thnh qu v ti chnh gic.

Bi 3

24

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

C PHT THCH CA MU NI (phn 2)


Khi mi thnh chnh gic, c Thch Tn(1) v 41 v B-tt php thn(2), ni kinh Hoa Nghim tuyn by gio php vin n1; ni kinh Phm Vng ch nh gii lut cho hng B-tt i tha. V nh mt tri mc x ph-tang(3), chiu soi ni cao trc nht; i vi nhng gio php ny, hng ngi cn tr thp km khng th thu nhn c li ch g. Bi vy, sau c Th Tn2 i sang nc Ba-la-ni(4), chuyn bnh xe php T 3, cho nhm 5 ngi Kiu Trn Nh4 u c chng qu A-la-hn. l ln u tin ngi Tam Bo5 xut hin th gian. Trong thi gian 21 ngy sau khi thnh o, Pht ni kinh Hoa Nghim cho cc v B-tt ln; l thi Hoa Nghim. K n, trong 12 nm ti vn Lcd v cc ni khc(5), Pht ni kinh A Hm6 cho hng tiu tha Thanhvn v Duyn-gic7; l thi A Hm. Trong 8 nm k tip, Pht ni cc kinh Duy Ma, Thng Man, Kim Quang Minh, v.v..., ton l kinh in i tha, m rng 4 gio php10, em li ch n cho mi cn c; l thi Phng ng11. Sau , trong 22 nm, Pht ni cc kinh Bt Nh12, nhn mnh ngha vn php u khng; l thi Bt Nh. Trong 8 nm sau cng, Pht ni kinh Php Hoa gom c ba tha13 li trong mt tha duy nht l Pht tha. Sau khi ni kinh Php Hoa, lc sp nhp dit, vo ngy Rm thng Hai, c Th Tn i n thnh Cu-thi-na(6), vo rng cy ta la14, ni kinh i Bt Nit Bn trong sut mt ngy m, nu r ngha thng, lc, ng, tnh, ch ra cho mi ngi thy rng tt c chng sinh u c Pht tnh, thm ch, k nht xin 15 cng c th thnh Pht; l thi Php Hoa - Nit Bn. Trn y l i lc v nm thi thuyt gio(7). c Thch Tn 19 tui xut gia, 30 tui thnh o(8), em c mt i du ha bn phng, khp mi loi. Trong 49 nm rng r, vi hn 300 php hi, Ngi thot cho v s ngi v tri. Khi duyn ha mn, Ngi nhp nit bn, tui i th c 80. Tm tng thnh o16 ca c Thch Tn u l phng tin th hin, ng vi huyn ha. Ti hi Php Hoa, chnh Ngi dy: Ta thnh Pht t v s kip v trc. T n nay ta vn thng ni php gio ha th gii Ta-b17 ny; ng thi ta cng ha chng sinh trm nghn vn c na do tha18 a tng k19 quc khc. iu cho thy, cc hc gi i sau, i vi cc thy tch(9) v xut gia, hc o, thnh Pht v.v... ca c Th Tn, nu c c chp cho l tht c, th chng khc no ngi ngu si ch ni ton nhng chuyn h vng(10)!

CH THCH

25

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt 01. i vi ton b gio php ca Pht, tng Thin Thai phn tch ra c bn loi php mn (gi l bn gio): tng, thng, bit, v vin; trong khi , tng Hoa Nghim li chia ra c nm (gi l nm gio): tiu, th, chung, n, v vin. Vin gio l gio php chn tht cng cc ca i tha. Nu t ng c l vin gio th lin c y Pht php, lp tc nhp vo cnh gii ca Pht, cho nn gi l vin n (trn vn v mau chng), khc vi tim gio (tin t t). 02. Th Tn l dch ngha t ting Phn B-gi-b. c Pht c y mun c, c c th gian tn knh, a v ca Ngi l a v tn qu nht trn i, cho nn xng Ngi l Th Tn. 03. Pht ni php, cng gi l quay bnh xe php (chuyn php lun), v Pht c th chuyn phm thnh thnh, chuyn phin no thnh b , ging nh bnh xe quay. Pht ni gio l Bn S Tht (T ), dy cho hng tiu tha nhn thc c s tht v kh, dt tr nguyn nhn ca kh, vui thch cnh gii tch dit, v tu tp theo con ng chn chnh; khin cho h chng c bn qu v Thanh-vn, cho nn ni l Pht chuyn bnh xe php T . 04. Sau khi thnh o, trc ht Pht cho qu v Kiu Trn Nh, Ngch B, Bt , Thp Lc Ca Dip, Ma Nam Cu L; l nm v t kheo u tin ca gio on. 05. Ba Ngi Bu (Tam Bo) l Pht, Php v Tng. Lc by gi, c Thch Ca Mu Ni l Pht bo; gio php T l Php bo; nm v t kheo l Tng bo. 06. A Hm c dch ngha l gio php khng th so snh (v t php); tt c cc php u qui hng v gio php ny, cho nn n cng cn c dch l php qui. l tn gi chung ca tt c cc kinh in tiu tha, phn loi ra th gm c 4 b: - 1) Kinh Tng Nht A Hm, gm 51 quyn, su tp cc s mc ca php mn; - 2) Kinh Trng A Hm, gm 22 quyn, su tp cc kinh vn di; - 3) Kinh Trung A Hm, gm 60 quyn, su tp cc kinh vn khng di khng ngn (trung bnh); - 4) Kinh Tp A Hm, gm 50 quyn, su tp ln ln c ba loi trc. 07. Chnh mnh c nghe li Pht dy, t ng l t , on tr kin, t hoc m chng qu A-la-hn, th thuc v Thanh-vn tha. Duyn-gic, cng xng l c-gic hay Bch-chi Pht. Nhng v sinh nhm thi Pht ti th, c nghe Pht ni gio php mi hai nhn duyn, tu hnh on dit v minh, gii thot dng sinh t, gi l Duyn-gic; nhng v sinh ra i khng gp lc c Pht ti th, nhng t mnh qun chiu cc cnh hoa ri l rng m ng c l v thng, nhn m tu o chng qu, gi l c-gic; c hai qu v ny u thuc v Duyn-gic tha. 08. Duy Ma: tn gi tt ca kinh Duy Ma Ct S Thuyt Bt Kh T Ngh Gii Thot. 09. Thng Man: tn gi tt ca kinh Thng Man S T Hng Nht Tha i Phng Tin Phng Qung, l cch dch khc ca Thng Man Phu Nhn, phm th 48 trong kinh i Bo Tch. 10. Bn gio: tc bn loi php mn dng gio ha: - 1) Tng gio: ba tng gio in (Kinh, Lut, Lun), b loi phn minh, ni Bn S Tht v nhn duyn, sinh dit; i tng chnh gio ha l hng Thanh-vn, Duyn- Gic, i tng ph l hng B-tt. - 2) Thng gio: ni Bn S Tht v l tc khng, v sinh, c ba tha cng tu tp, nhng i tng chnh l hng B-tt, i tng ph l hng Thanh-vn, Duyn-gic. - 3) Bit gio: ni php mn v lng i tha, ch c bit nhm vo hng B-tt m thi. 4) Vin gio: ni tht tng trung o v s l vin dung cho hng B-tt ln c cn tr ti thng. Bn gio tng, thng, bit, v vin trn, l nhng php mn dng ha , nhm em li li ch cho chng sinh, cho nn chng c gi l ha php. 11. Phng ng: phng ngha l rng; ng ngha l ng u. Trong thi th ba, c Pht ni bn loi php mn tng, thng, bit, vin mt cch rng ri, em li li ch ng u cho c mi cn c cao thp, cho nn gi l thi Phng ng. 12. Pht ni cc kinh Bt Nh Ba La Mt, l l thm diu, gi mt tn chung l kinh Bt Nh. 13. Ba tha: - 1) Ngi tu hnh, nu nhanh th cng phi ba ln sinh tr li ci Dc, nu chm th cng phi tri 60 kip, tu php khng, cui cng c gp Pht nghe php, t ng l l Bn S Tht, chng

26

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt qu A-la-hn, gi l Thanh-vn tha, cng gi l tiu tha; - 2) Ngi tu hnh, nu nhanh th cng phi bn ln sinh tr li ci Dc, nu chm th cng phi tri 100 kip, ph sch v minh, cui cng t ng c l mi hai nhn duyn, chng qu Pht Bch-chi, gi l Duyn-gic tha, cng gi l trung tha; - 3) Ngi tu hnh, trong v s kip, tu tp hnh lc , tip n trong 100 kip vun trng ci nhn cho 32 tng phc chng qu Pht, gi l B-tt tha, cng gi l i tha. Thanh-vn, Duyn-gic v B-tt, thng c gi l ba tha. 14. Ch ta la ngha l chc chn, cng c ngha l cao vin, v loi cy ny thng cao hn cc loi cy khc. Bn b sng Bt- thnh Cu-thi-na, c rng cy ta la, bn b u c tng cp cy song sinh. c Pht nhp dit gia khu rng ny. Sau khi Pht nhp dit, ton th cy trong rng u bin thnh mu trng, cho nn rng ny li c gi l rng hc. 15. Nht xin : cng gi tt l xin , dch ngha l khng c c tin, tc l ngi khng c lng tin vo Pht php. Kinh Nit Bn ni: Ngi nht xin mt ht mi cn lnh, tm khng duyn c vi mi php lnh. C hai loi ngi nht xin : - 1) Loi ngi dt tuyt tt c cn lnh, khng th no thnh Pht, gi l xin on thin; - 2) Cc v B-tt vi lng i bi, v mun t chng sinh nn khng mun thnh Pht, gi l xin i bi. Tht ra, tt c cc php hu vi u c gin on, cn chn nh th vnh vin khng b dt tuyt; cho nn tt c chng sinh, cui cng ri cng s thnh Pht, l thnh nht nh. Chng qua, i vi k xin , thi k thnh Pht qu l cc k xa xm! 16. Pht th hin th gian c tm tng trng, gi l tm tng thnh o. Tht ra, thnh o ch l mt trong tm tng trng, nhng v chnh l ci tng ch cht, cho nn n c dng t tn. Theo gio l i tha, tm tng l: h ging t tri u-sut, nhp thai, tr thai, xut thai, xut gia, thnh o, chuyn php lun, v nhp dit. Theo gio l tiu tha, tm tng l: h ging t tri usut, g thai, ra i, xut gia, hng phc chng ma, thnh o, chuyn php lun, nhp nit bn. So ra, theo i tha th c tr thai m khng c hng ma; tiu tha th c hng ma m khng c tr thai. 17. Ta-b: tc th gii ca chng ta, cng c phin m l Tc-ha, ngha l chu ng (kham nhn). Chng sinh th gii ny phi chu ng ba phin no c hi (tham, sn, si), khng th thot li c. 18. Na do tha: danh t ch cho s mt c, nhng mt c ca n-, khi th ch mi vn, khi th mt trm vn, khi th mt nghn vn, khi th mt vn vn; cho nn na do tha l mt con s khng nht nh, ch nn hiu l rt nhiu. 19. A tng k: ngha l v s. Nu cho mt vn vn l mt c, mt vn c l mt triu, th mt a tng k l mt nghn vn vn vn vn vn vn vn vn triu.

PH CH
(01) Thch Tn: Tn tc l Th Tn, ting m ngi i dnh ring ch tn xng cc c Pht; Thch tc Thch Ca; Thch Tn tc l Thch Ca Th Tn. Vy, Thch Tn l ting dng tn xng ring cho c Pht Thch Ca Mu Ni, cn ting Th Tn th dng tn xng chung cho c c Pht Thch Ca v ch Pht. (02) B-tt php thn: l cc v B-tt tu tp tri nhiu kip, dit tr mt phn v minh hoc, cho nn chng c mt phn php tnh. B-tt, ni cho l B tt a, l ting dch m ca ting Phn Bodhisattva, ngha l ngi pht tm tu tp o gic ng; ngi t mnh t c gic ng v pht tm ha , gip ngi khc t c gic ng; ngi quyt tm hng n qu v gic ng trn vn. C hai hng B-tt: mt hng mi pht tm v ang trn ng tu tp, cha on tr ht v

27

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt minh phin no, cha chng nhp php tnh, cn chu sinh t lun hi trong ba ci; mt hng dy cng tu tp tri qua nhiu i, v minh dt, php tnh hin hin, ty c ha chng sinh mt cch t ti. Hng sau ny c gi l B-tt ma-ha-tt (i B-tt B-tt ln), B-tt php thn, is, v.v... (03) C th Trung-quc cho rng, ph tang l ni mt tri mc. (Ngy xa ngi Trung-quc cng gi nc Nht-bn l nc Ph-tang.) (04) Ba-la-ni (Varanasi): l kinh ca vng quc Ca-thi (Kasi), mt trong 16 nc ln ca bn o n- thi Pht ti th. Trong 16 nc th Ma-kit- (Magadha) v Kiu-tt-la (Kosala) l hai nc pht trin hng mnh nht. Hai o trng quan trng nht ca Pht l tu vin Trc-lm (Venuvana), th kinh thnh Vng-x (Rajagrha) ca nc Ma-kit-; v tu vin K-vin (Jetavana) th kinh thnh X-v (Sravasti) ca nc Kiu-tt-la. Nc Ca-thi nm gia hai nc ny, nn kinh thnh Ba-la-ni ca n nghim nhin tr thnh mt im ni lin, mt a phng quan trng trn ng i li ca c Pht t Ma-kit- n Kiu-tt-la, v ngc li. Trc khi hai o trng Trc-lm v K-vin c xy dng th Ba-la-ni ni ting, v vn Nai (Lc-d Mrgadava) cch khong 6 cy s v pha Ty Bc, l ni c Pht chuyn php lun ln u tin sau ngy thnh o, cho nhm sa mn A Nh Kiu Trn Nh (Ajnata-Kaundinya) nm v, u c chng qu A-la-hn, tr thnh nhng v thnh tng u tin ca gio on; hay ni cch khc, chnh ni m ngi Tam Bo ln u tin xut hin th gian. Ba-la-ni v vn Nai tng l thnh a ca Pht gio trong mt thi gian di. n cui th k 12, khi Hi gio xm lng n-, Pht gio vng ny ni ring v trn lnh th n- ni chung, b qun Hi gio tn hi v hy dit, c h khng mt vt tch g cn tn ti. Trong thi k cn i, thnh ph ny c gi l Benares, v hin nay th i li l Varanasi, Pht gio v n gio hin ti cng c thnh hnh . (05) Sau khi chuyn php lun ti vn Nai, c Pht sang nc Ma-kit-. Ti y, Ngi ha cho nhng nhn vt ting tm lng ly ng thi, nh ba anh em sa mn u Lu Tn Loa Ca Dip (Uruvilva-Kasyapa); hai v lnh o mt trong su phi ngoi o l X Li Pht (Sariputra) v Mc Kin Lin (Moggallana); vua Tn B Ta La (Bimbisara) ca nc Ma-kit-. Sau , Ngi tr v thnh Ca-t-la-v ha cho hong tc, trong c cc hong , con trai l La Hu La, v ngi th co u Ba Li. K tip, Ngi n thnh X-v gio ha, cho vua Ba T Nc (Prasenajit), v.v... (06) Cu-thi-na (Kusinagara): l kinh ca vng quc Mt-la (Malla), mt trong 16 nc ln n thi Pht ti th. Cu-thi-na cch Ca-t-la-v gn 200 cy s v hng ng Nam (nay thuc a phn x Terai ca min Nam nc Nepal), l ni c Th Tn nhp nit bn. (07) Nm thi thuyt gio (ng thi gio) khng phi l mt chng trnh b gio ca c Pht do chnh Ngi vch ra sau khi thnh o. Thc t th trong sut cuc i gio ha, c Pht ch s dng cch thc qun c v i c thuyt php. Nm thi thuyt gio m tc gi trnh by trong bi hc v lch s c Pht, ch l mt cch xt on, mt cch h thng ha ca truyn thng Pht gio Trunghoa v cng trnh b gio ca c Pht trong 45 nm hong ha. l cch phn gio ca i s Tr Khi (538-597), t s ca tng Thin Thai. Tng cng thi gian ca nm thi thuyt gio l 50 nm (v cc truyn thuyt c v nin i ca c Pht cho rng, Pht 19 tui xut gia, 30 tui thnh o, 80 tui nhp dit: tng cng thi gian hong ha l 50 nm). C t ra l 4 thuyt v ng thi gio trong truyn thng Pht gio Trung-quc (l cc thuyt ca Tu Qun, Lu Cu, Tr Khi v Php Bo), trong , thuyt ca i s Tr Khi c thng dng nht. (08) C nhiu thuyt khc nhau ni v cc nin i xut gia, thnh o, v.v... ca Pht. Bi vy, cho thng nht, sau khi nghin cu v bn tho k lng, cc nc theo o Pht trn th gii, trong cuc hi ngh ca t chc Lin Hu Pht Gio Th Gii vo nm 1952 ti Nht-bn, quyt nh ly nm Pht nhp nit bn lm Pht lch, v cng cng nhn cc nin i ca Pht: n sinh nm 624 v nhp nit bn nm 544 tr. TL; xut gia nm 29 tui v thnh o nm 35 tui.

28

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt (09) Thy tch: Ch thy l r xung. Trong thin mn thng dng ch ny t tn knh i vi bc tn trng, nh thy nim l (bc tn trng) r lng tng ngh n k hu hc. Ch tch l du vt. Thy tch l mt thut ng Pht hc, dng ch cho ci thn m ch Pht v B-tt th hin ra trong th gian ha chng sinh. (10) Si nhn thuyt mng l mt thnh ng Trung-quc, nguyn trc kia c ngha l khng nn ni chuyn mng cho ngi ngu si nghe, v s h tin m cho l chuyn tht. V sau th thnh ng y c dng ch cho nhng ngi ni ton chuyn di tr, khng ng tin tng.

BI TP
1) Sau khi thnh o, Pht ni kinh g trc tin? Sau khi thnh o, c Pht ni kinh Hoa Nghim v kinh Phm Vng trc tin. 2) Ba Ngi Bu l g? Ba Ngi Bu l Pht, Php v Tng, l ba vin ngc qu bu nht trn th gian i vi ngi Pht t. Sau khi thnh o, c Pht n vn Nai gn thnh Ba-lani, ni php T ha cho nhm sa mn Kiu Trn Nh nm v u chng qu A-la-hn. l ln u tin Ngi Tam Bo xut hin th gian, m c Pht l Pht Bo, php T l Php Bo, v nm v t kheo nhm Kiu Trn Nh l Tng Bo. 3) Ni dung ca nm thi thuyt gio l g? Gio php Pht ni trong 45 nm, c h thng thnh nm thi nh sau: 1. Thi Hoa Nghim: c Pht ni kinh Hoa Nghim cho cc v B-tt thng cn thng tr. 2. Thi A Hm: c Pht ni cc kinh A Hm cho cc chng Thanh-vn v Duyn-gic. 3. Thi Phng ng: c Pht ni cc kinh i tha nh Duy Ma, Thng Man, Kim Quang Minh, v.v... chung cho mi cn c cao thp. 4. Thi Bt Nh: c Pht ni cc kinh Bt Nh nhn mnh gio l trng yu ca o Pht l vn php u khng. 5. Thi Php Hoa - Nit Bn: c Pht ni kinh Php Hoa qui c ba tha v mt tha duy nht l Pht tha; v ni kinh Nit Bn ch r Pht tnh vn c sn trong tt c chng sinh.

29

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

4) c Thch Tn my tui xut gia? My tui thnh Pht? Thuyt php bao nhiu nm? Sng lu bao nhiu tui i? T trc c nhiu thuyt khc nhau v cc nin i trong i c Pht. Ngy nay, cc nc theo o Pht trn th gii u thng nht cng nhn: c Pht xut gia lc 29 tui; thnh o lc 35 tui; thuyt php sinh trong 45 nm; th th 80 tui. 5) Ch trng ca i tha v tiu tha v tm tng thnh o c ch no khng ging nhau? Hu ht trong tm tng thnh o, i tha v tiu tha u ch trng ging nhau; ch khc nhau mt tng: i tha th c tr thai m khng c hng ma, tri li, tiu tha th c hng ma m khng c tr thai. 6) Ta-b ngha l g? Ci t ca chng ta v sao gi l th gii Ta-b? Ch ta-b ngha l chu ng. Trong ci t ca chng ta, tt c mi chng sinh u phi chu ng nhiu ni au kh to ln do cc th phin no c hi nh tham, sn, si, v.v... gy ra, cho nn ci t ny c gi l th gii Ta-b.

Tng Hp Yu Ch Cc Bi 1, 2 v 3
30

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

1. Cnh gii ca ch Pht tht thm diu, k phm phu ni v Pht cng ging nh ngi di y ging m bn chuyn trn tri, khng nhng v s hiu bit hp hi, m cn c th ni l hon ton khng ng. Nhn v, l thy tch(1) th khng phi l Pht chn tht; m Pht chn tht th khng th lun bn. 2. Pht c ba thn(2), ch c php thn mi l Pht chn tht. Nhng php thn th l v tng, khng thuc phm vi ngn ng vn t, cho nn khng th ni nng trnh by. V vy, t xa n nay, ngi ta kho cu v nin i ca Pht, bn lun v gia th ca Pht, ghi chp v tng mo, hnh vi ca Pht, u ging nh trong cnh tng h o(3) m lun bn v nhn vt, nga xe, nh ca v.v..., cng nghin cu th ch cng thm m ti. ngha ca vic hc Pht l mn ngn ng ca Pht m ca tm mnh; khi ng ri th danh tnh hay quc tch ca Pht u khng quan trng, nghe bit l c ri. Hc nh vy mi xng ng gi l hc Pht. 3. Cnh gii chng c ca ch Pht v B-tt, ngi phm phu khng th bit c; cng ging nh c rt nhiu vic ca ngi ln, tr con khng th bit c, em vic ngi ln ni vi tr con th ch c ph sc. Cho nn, cha t c cnh gii th ch nn tin l n c, tin l s tht m thi. Thi gi cn sm, bt tt phi vi u tra cu. Trong kinh Pht ghi chp rt nhiu chuyn khng th ngh bn, nh: c Thch Tn c sinh ra t hng bn phi, thi t Tt t a cng vi chnh phi khng lm chuyn v chng m li mang thai La Hu La, u l nhng s kin khng th dng y hc chng minh; ci t chn ng su cch, khng th dng a l hc chng minh; chn con rng phun nc tm Pht, khng th dng ng vt hc chng minh; thi t va sinh ra i ng, ni nng, khng th ly sinh l hc chng minh. Nhng s vic khc nh m ca Pht sinh ln cung tri ao-li; v tri Tnh-c ha lm t kheo ni php cho thi t; nga bay ln khng, ch thi t ra khi hong thnh; tt c nhng s vic u khng th no ly s hiu bit thng thng ca th tc, hoc nhng l tc khoa hc chng tht, ngi tin th t mnh tin, ngi khng tin th cng xin c tm thi nghe theo m thi. Trong nm con mt (ng nhn)(4) th phm phu ch c con mt tht (nhc nhn). Bng mt con mt th lm sao bit c c nm? V li, mc ch ca nhng ngi hc Pht chng ta, khng phi l nhm vo vic chng minh nhng s vic . 4. Pht ra i th gian ct yu l biu th: - 1) Gia th thanh bch; - 2) Cng ging nh ngi i, ai ai cng c th theo hc c; - 3) i li phn minh, khng lm vic l i; - 4) B s vinh hin cao sang nh b chic giy rch, lm khun mu cho ngi i. V c y nhng ngha , cho nn Ngi th hin ra tm tng thnh o; ch s tht, Ngi thnh Pht t v lng kip ri, u phi i n ngy nay sau khi tm sng Ni-lin, ngi ci cy b mi thnh Pht ? Ngi hc Pht, nu khng bit n l lch v gio ch ca mnh th
31

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

qu l qu v tm, v vy mi phi vit ra; nhng nu li qu c chp vo th li khng khi sa vo m mui. cng khng phi l mc ch chn chnh ca ngi hc Pht chng ta; cng v nh theo thy l hc ly ci o c, hc vn ca thy, cn gia th hay ch xut thn ca thy th c quan h g n ci ch cao c ca mnh u! 5. i vi k s hc m em vn php thn ra ni th tht l kh khn, nhng khng ni th li s s st, ngha l khng trn vn. Cho nn, ngi hc Pht, ai ng c th ng; nu cha ng c th c , sau ny th no cng c ngy n bng sng ra. By gi, bi hc ang trc mt, xin c c v tin tng l c ri. 6. Pht sinh ra th gian, gi l thy tch hay th hin, khc vi phm phu, sinh ra l do nghip bo; cho nn khng th ly ci hiu bit ca th tc m suy lng c. Nh chng ta thy trong kinh A Hm, by c Pht i qu kh(5) u khng c s dm dc v chng, m mi v u c mt ngi con. Ly m suy, tt c khng ngoi s biu th rng: mun xut gia th trc phi hon thnh nhng cng vic th tc, cho ngi sau khi lu truyn li xuyn tc rng, lm Pht l tuyt t, ri cho rng Pht gio l bt tng, khng dm theo tu hc. Khng giao hp m li c con, cng l mt s vic khng th ngh bn, u c th ly phm tnh m so snh! 7. Cuc th trc mt ang l kip gim ca tiu kip th 9 trong kip Tr(6), tui th con ngi t lc bt u 84.000 tui, n nay ch cn hn su, by mi tui. Lun theo Pht php, chng ta i qu xa ci thi k thnh nhn tri ln trong mt vn. Cho nn bit, tt c chng sinh u nghip nng phc mng, nhng g chng ta gp th ton l chin tranh, lu lc, kh no. Nhng g tt p ca thi xa nh cc bc vua thnh, tng hin, con hiu, ngi nhn, i sng thanh bnh v.v..., by gi khng cn thy xut hin na! Cc ng B Di, Thc T(7) tng ni: Cc vua Hong (8), Thn Nng(9), Ngu Thun(10), H V(11) khng cn na! Ta n lc phi lui v. Than i! Cht mt! Vn suy qu ri! ng vy. V trng hp ca Pht gio, th thi xa, s hnh gi chng bn qu v Thanh-vn(12) nhiu nh ht m, nh cy rng, nay th tuyt tch! ng u vo thc t lm nh li hon cnh xa, tht ly lm cm khi xit bao! 8. Su cch chn ng l chn ng ca ci t, m cng l nhng im lnh; nhng lc Pht n sinh, thuyt php v nhp nit bn, u c xy ra. Thng thng, mi khi ng t u gy ra nhng thm cnh h hi, cht ngi, cho nn, s ng t thuc v loi tai ha. Nu nhng cuc ng t xy ra lc Pht ra i hoc thuyt php m cng gy h hi, cht ngi, th ch l nhng triu chng ca yu qui. Nn bit rng, mi mt i thin th gii bao gm mi vn vn tiu th gii, ni gia khng trung, nh lc bnh ni trn mt nc. Nu c ngi nm mt cc xung nc, hoc c chic thuyn no i ngang qua, gy
32

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

nn sng nc nhp nh, th v s lc bnh kia cng theo sng m nhp nh chm ni, hoc bng bnh xoay chuyn sang tri sang phi, hoc lt ngc tri ln gia dng; d cho th no th nhng con su, con b ang sng bn trong cy lc bnh vn khng hay bit. Li cng nh em b nm trong ni ong a, u c bit l ci ni ang ong a, m ch cm thy thoi mi. y thc s l im lnh, cho nn, i vi su cch chn ng ny, ch nhng ngi c thin nhn thng mi thy c, cn k phm phu th khng hay bit g. 9. c Thch Tn thnh Pht t v s kip, m hai nghn my trm nm trc y li chuyn lm thi t Tt t a, theo hc vi ngoi o, tu hnh kh hnh, h chng phi l sau khi thnh Pht li tr thnh phm phu ? Cu tr li l phi hay khng phi? Khng phi! Ch Pht trong mi phng, thnh Pht th khng th no tr li thnh phm phu. c Thch Tn ng nhin cng khng ngoi l. Chng ta nn bit rng, ch l s c biu hin. Mt trong nhng l do ca s biu hin, l Pht mun dng ln mt trng hp in hnh v phm phu c th tu hnh thnh Pht; bi vy, Pht dng a v phm phu lm khi im tu tp; cho nn mi ni: tt c cng ng nh huyn ha, nu ngi hc Pht c c chp cho l s tht, th cng ging nh ngi ngu si ch ni ton nhng chuyn h vng.

CH THCH (ca ngi dch)


(01) Thy tch: (Xin xem li ph ch s 9, bi 3.) (02) Ba thn: ba loi thn ca Pht: 1) Php thn: thn chn tht, thng tr, khng bin i, khng b gii hn bi khng thi gian, khng th nm bt c bng tri thc v khi nim, khng b sinh lo bnh t chi phi. Tng Php Tng cn gi php thn l t tnh thn. 2) Bo thn: hin thn chng sinh ca Pht. Thn ny gi hp (do nm un cu thnh, tc nhc thn), v thng, b sinh lo bnh t chi phi. Tng Php Tng cn gi bo thn Pht l th dng thn. 3) Ha thn: cng gi l ng thn hay ng ha thn, l thn ty duyn ha hin khp ni ca ch Pht v tm nguyn sinh. Tng Php Tng cn gi ha thn Pht l bin ha thn. (03) Cnh tng h o: Nguyn vn ch Hn l hi th thn lu (ngha l: ch bin lu s), l mt thnh ng Trung-quc. Khc x ca nh sng em hnh tng ca cc vt th phn chiu ln khng kh, to thnh trong khng trung hoc trn mt t, cc o nh c hnh dng trng ging nh ngi, vt, nc, nh ca, nga xe, m nn v.v... Thnh ng ny thng c dng t d cho cc s vic h o, khng tht, khng ng tin tng. (04) Nm con mt (ng nhn): 1) Con mt tht (nhc nhn), tc con mt ca k phm phu, nhn thy mi s vt u sai lm. 2) Con mt tri (thin nhn), tc con mt ca ch thin ci Sc, do tu tp thin nh m c, thy thu sut mi vt. 3) Con mt tu (tu nhn), tc con mt tr tu ca hng nh tha (Thanhvn v Duyn-gic). 4) Con mt php (php nhn), tc con mt tr tu ca ch v B-tt. 5) Con mt Pht (Pht nhn), gm tt c bn loi mt trn, khng c g l khng thy, khng nghe, khng bit.

33

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt (05) By c Pht i qu kh: tc c Thch Ca Mu Ni v su c Pht tng th hin trong th gian trc : Pht T B Thi, Pht Thi Kh, Pht T X Ph, Pht Cu Lu Tn, Pht Cu Na Hm Mu Ni, v Pht Ca Dip. (06) Kip Tr: Theo v tr quan Pht gio, qu trnh sinh dit ca mt th gii tri qua bn thi k thut ng Pht hc gi l bn kip (t kip): 1) Kip Thnh, l thi k kh th gian (tc cc loi v tnh nh qu t cng ni, bin, sng, h, cy, c, v.v...) v tnh th gian (tt c mun loi chng sinh hu tnh) c thnh lp. 2) Kip Tr, l thi k m cc loi v tnh cng nh hu tnh c n nh, tip tc cuc sng th gian. Thi k ny, con ngi t tui th lc ban u l v lng tui, gim dn xung cho n khi ch cn 10 tui; l trung kip th nht ca kip tr. Sau tri qua 19 trung kip (tui th con ngi t 10 tui cui trung kip th nht, tng dn cho n 84.000 tui, gi l mt ln tng; ri t 84.000 tui li gim dn cho n 10 tui, gi l mt ln gim; c mt ln tng v mt ln gim nh vy l mt trung kip), tc c thy l 20 trung kip, l ht kip tr. Ch Pht phn nhiu xut hin th gian vo nhng ln kip gim. 3) Kip Hoi, l thi k c 3 th tai nn ln (i tam tai) l la, nc v gi, ln lt xut hin hy hoi th gii. 4) Kip Khng, l thi k th gii b hy dit hon ton, mi th ch cn l h khng trong mt thi gian di, trc khi c s chuyn bin mt th gii khc li c thnh lp, v ri cng tri qua bn kip nh vy. Ba kip Thnh, Hoi v Khng cng di bng kip Tr, cho nn thi gian tng cng ca c bn thi k l 80 trung kip, tc l mt i kip. C ch gi trung kip l tiu kip. Theo cch gi ny th mi thi k thnh, tr, hoi, khng ko di mt trung kip; mi trung kip gm 20 tiu kip (mt tiu kip gm mt ln tng v mt ln gim nh trn); v chi, 1 i kip c 4 trung kip, gm c thy 80 tiu kip. (07) B Di, Thc T: l hai ngi con trai ca vua nc C- trc (mt nc ch hu ca nh Thng, Trung-quc thi c i). Tng truyn, khi vua nc C-trc cht, c di chiu lp ngi con th l Thc T k v, nhng Thc T khng chu, nhng cho anh l B Di; B Di cng khng chu. Rt cuc c hai anh em u khng ai mun lm vua, cng nhau b trn sang nc Chu (cng l mt nc ch hu ca nh Thng). Khi vua V ca nc Chu khi binh pht vua Tr ca nh Thng (hoc n), B Di v Thc T cng can gin, nhng V vng khng nghe. Sau khi V vng dit vua Tr, dt nh Thng v lp ra nh Chu, th c hai anh em Di, T u ly lm ti h phi n la nh Chu, bn cng nhau vo ni Th-dng n, khng n la nh Chu na, ch n rau vi, cui cng li nhn i m cht trong ni. (08) Hong : C nhiu thuyt khc nhau v thi c s Trung-quc. i , thi thi c ca lch s Trung-quc bt u bng ng Bn C. Sau Bn C l thi i Tam Hong. Tam Hong l ba vua: Toi Nhn (dy ngi bit dng la), Phc Hi (dy ngi an li, sn th, nh c, nui sc vt n tht) v Thn Nng (dy ngi ch to cy cuc, lm rung, hp ch giao dch). Tip theo, vo khong gia thin nin k th 3 tr. TL l bt u thi i Ng . V vua u tin ca thi i ny l Hong . ng h l Cng-tn, v ti p Hin-vin nn ly h l Hin-vin (Hin-vin th). Theo truyn thuyt th ng l thy t ca Hn tc, nh bi Xi Vu (t trng ca Miu tc), c cc t trng tn ln ngi thin t (vo nm 2690? tr. TL). Theo truyn thuyt, vn ha di thi Hong pht trin kh, nhng s vic quan trng ca i sng nh trng du nui tm, dt ci, y dc, xe thuyn, nh ca v vn t u c pht kin trong thi ny. (09) Thn Nng: mt trong Tam Hong (va ni trn), v l vua cht ca thi i Tam Hong. Tng truyn ng l v vua u tin dy cho dn chng cch lm cy cuc pht trin nng nghip, hi cc loi l cy lm thuc tr bnh. (10) Ngu Thun: Tip theo thi Ng (Hong , Thiu Ho, Chuyn Hc, Cao Tn, Ch 2690?2357? tr. TL) l thi ng Nghiu (2333?-2233? tr. TL). Vua Nghiu mun nhng ngi cho T Nhc, nhng T Nhc khng chu v tin c Ngu Thun. Vua Nghiu sai Ngu Thun thay vua nhip chnh 30 nm, thy l bc hin ti c , bn em hai con gi g cho v nhng ngi. Vua Thun chnh thc ln ngi vua, m ra thi i Ngu Thun vo nm 2233? tr. TL. (11) H V: Trong thi vua Thun c xy ra nn lt ln. Vua Thun sai ng Cn tm cch tr lt, nhng khng thnh cng. Vua bn giao trch nhim y cho con ng Cn l V. ng V c gng lm vic

34

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt trong 13 nm th thnh cng. Vua Thun thy ng l ngi c cng ln, li cng l ngi ti c vn ton, nn nhng ngi cho. Vua V ln ngi nm 2183? tr. TL, lp ra nh H (2183?-1751? tr. TL). (12) Bn qu v Thanh-vn: tc bn qu v tu chng theo th bc ca Thanh-vn tha, cng gi l bn qu Thnh: 1) D-lu (Tu--hon), l qu v u tin (S-qu) ca bn qu Thnh. D-lu ngha l d vo dng Thnh; cng gi l Nhp-lu (nhp vo dng Thnh) hay Nghch-lu (i ngc dng th gian tin v ngun Thnh) Cc v hnh gi khi thy c o (kin o), nhn chn c l T , pht sinh tu nhn thanh tnh, thy c tnh cht v thng, v ng ca vn php, on tr kin hoc trong ba ci (khng cn nghi ng i vi chnh php, dt b c nhng kin chp sai lm nh thn kin, t kin v.v...), bt u c d vo dng Thnh, khng cn m luyn th gian, chuyn tu tp php v lu (tu o), v chc chn s tin n qu Thnh cui cng l A-la-hn. Cc hnh gi chng c qu D-lu ny, cn phi tri qua 7 ln sinh ln ci tri v 7 ln sinh tr li ci ngi tip tc tu tp, mi chng c qu Thnh cui cng v nhp nit bn. 2) Nht-lai (T--hm), l qu v th nh (Nh-qu) ca bn qu Thnh. Sau khi on tr ht nhng kin hoc v chng c qu D- lu, hnh gi tip tc tu tp on tr cc t (tu) hoc ca ci Dc. n khi on tr c 6 phm u (thng thng, thng trung, thng h, trung thng, trung trung v trung h phm) trong 9 phm t hoc (tham, sn, si, mn) ca ci Dc th hnh gi chng c qu v Nht-lai (mt ln tr li), sinh ln ci tri. Sau mt thi gian, hnh gi phi sinh tr li ci ngi mt ln na tip tc tu tp, mi chng c qu A-la-hn v nhp nit bn. 3) Bt-hon (A-na-hm), l qu v th ba (Tam-qu) ca bn qu Thnh. Sau khi t ci tri sinh tr li ci ngi, hnh gi li tip tc tu tp on tr nt 3 phm cn li (h thng, h trung v h h phm) trong 9 phm t hoc ca ci Dc, th chng c qu v Bt-hon (khng tr li). Sau khi vin tch, hnh gi sinh ln ci tri, t tin tu thng cho n khi chng qu A-la-hn v nhp nit bn, m khng cn sinh tr li ci ngi ln no na. 4) Bt-sinh (A-lahn), l qu v th t (T-qu) v cng l qu v cao nht ca bn qu Thnh. Sau khi chng qu Bthon, hnh gi tip tc tu tp on tr tt c cc kin t hoc trong ba ci (c gi l bc st tc), vnh vin nhp nit bn, khng cn tr li trong ba ci na (c gi l bc bt sinh). V dt tr ht mi phin no cho nn bc thnh A-la-hn chng c tr tu vin dung v ngi, y su php thn thng, xng ng nhn s cng dng ca cc ci tri v ngi (c gi l bc ng cng). Thi Pht cn ti th, c rt nhiu cc v t kheo ch cn c Pht khai th l tm tr rng sng, dt ht i nhim, chng ngay qu v A-la-hn; chm lm th cng nh tn gi A Nan, mi sau khi Pht nhp dit 100 ngy mi chng qu, nhng vn l ngay trong mt i v ngay ci ngi, khng phi i n i sau hay ci tri. l cc bc thng cn thng tr. i vi cc hnh gi cn tr thp km th s phi tu tp tun t tin ln tng qu v mt nh va trnh by trn.

35

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

Bi 4
36

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

C PHT DC S
Ngoi th gii ca chng ta, bn phng v trn di trong khp ci h khng, u c v s quc ca ch Pht. Mi quc u c mt c Pht tr tr(1), v chng sinh din ni Pht php, khin cho tt c u nng ta ni Pht php m tu hnh, thng n khi thnh Pht. Cch chng ta mi hng h sa1 ci Pht2 v phng ng, c mt th gii tn l Tnh-lu-li; c Pht hiu l Dc S Lu Li Quang Nh Lai. Ci nc ca c Pht ny hon ton trong sch, khng c ngi n(2), cng khng c cc loi chng sinh xu c3 cng cc s vic kh au. t ton l ngc lu li; ng s dng dy vng lm ranh l; cng, thnh, lu cc, cung in, cho n rm xe, mn ca, u lm bng by bu. Ci nc c hai v B-tt ln4 l Nht Quang Bin Chiu v Nguyt Quang Bin Chiu. Cc ngi l thng th(3) ca chng B-tt ng v s, lun lun hu cn hai bn5 c Pht Dc S, tr gip c Th Tn gio ha chng sinh, h tr chnh php. c Dc S Lu Li Quang Nh Lai, trong thi k cn tu tp hnh B-tt, tng pht mi hai li nguyn rng ln(4), khin cho cc loi hu tnh, nu c mong cu iu g cng u c toi ; trong c li nguyn th by ni rng: Ti nguyn sau khi thnh Pht, nu cc loi hu tnh b cc tt bnh hnh h, khng thy khng thuc, khng c nh ca h hng, ngho cng, nhiu thng kh, khng ngi cu gip m cng khng bit hng v u, mt khi nghe c tn ti th cc tt bnh lin c tiu tr, thn tm an lc, nh ca v ca ci vt dng u c y ; i sng c nh th mi cho n khi thnh Pht. V vy m danh hiu Ngi c xng l Dc S. Li nguyn th hai ca Ngi li ni: Ti nguyn sau khi thnh Pht, thn tng ti nh ngc lu li, trong ngoi trong sut, sch s, khng t vt cu bn, nh sng ta rng cn hn mt tri mt trng. V vy m danh hiu Ngi c xng l Lu Li Quang. Thn tng ca ch Pht trong mi phng u sc vng, ch c c Pht ny l thn lu li, trong ngoi thu sut; l do v bn nguyn ca cc Ngi khng ging nhau. Nhng li nguyn khc ca Ngi nh: ngi tu tp theo t o s c tr trong qu v b ; ngi tu tp hnh tiu tha s c tr trong hng i tha(5); ngi phm gii lut khi nghe c tn Ngi th gii th tr li c thanh tnh, khng b a vo c o; gip cho chng sinh gii thot ra khi li ma(6) cng nhng tri buc ca ngoi o6; dn dt nhng k vng mc t kin v vi chnh kin; v.v... u l nhng nhu yu cng cc bc thit ca ngi tu hnh. Hn na, Ngi cn cu gip chng sinh tiu tr mi tai nn v ko di mng sng, cho nn ngi i cng xng hiu Ngi l Tiu Tai Din Th Dc S Pht. Nhng g lin quan n c Pht Dc S nh bn nguyn ca Ngi, y bo v chnh bo7 trang
37

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

nghim thuc quc ca Ngi, xin xem r trong kinh Dc S Lu Li Quang Nh Lai Bn Nguyn Cng c.

CH THCH
01. Sng Hng l mt con sng ln n-, s ct trn hai b sng rt nhiu. Mi khi c Pht dng thut ng hng h sa (ct sng Hng) trong lc ni php, u l t d cho con s nhiu nht. 02. Pht l quc c Pht tr th. Mt Pht (ci Pht) l mt khu vc gio ha ca mt c Pht. 03. Chng sinh gy nhn xu c th s nhn chu nhng qu bo xu c. Ci mi trng sng m chng sinh ny s ti th sinh, gi l c th (tc l cnh gii au kh). Ba cnh gii Sc-sinh, Ng-qu v a-ngc c gi l tam c th hay tam . 04. B-tt l nhng chng sinh c o tm rng ln, bao hm cc kh nng mnh v ngi. l danh xng dng ch chung cho cc hnh gi i tha. Ch ma ha c dch l ln; ma ha tt l ni rng, cc v B-tt ny l cc v B-tt ln. Chng ti s ni r hn trong bi s 7 sau. 05. Hai v i-s (B-tt) thng ng hai bn Pht gip Pht ha chng sinh, gi l hip s. 06. Tm nim lun giong rui bn ngoi o, gi l ngoi o. Danh t ny cng dng ch cho cc o gio ngoi Pht gio. 07. Thn th ca mt chng sinh l chnh bo; cn th gii, quc m chng sinh ang , cng nhng th khc m chng sinh c c nh phng x, vt dng v.v..., l y bo; ni ngn gn l y chnh.

PH CH
(01) Tr tr: Nguyn ngha ca t tr tr l i gn gi cho chnh php tn ti v lu truyn trong th gian. chnh l ngha ca t tr tr trong bi ny. T khi t Bch Trng Hoi Hi (720-814) Trung-quc son bn qui ch Bch Trng Thanh Qui dng cho cc t vin thuc Thin tng, th tr tr tr thnh chc v ng u ca mt ngi cha. Tr tr l v tng lm ch mt ngi cha, chng qun tt c mi cng vic i ni cng nh i ngoi ca ngi cha . Pht gio Vit-nam cng p dng qui ch y t lu i. V tr tr Vit-nam c th chnh l ngi ch ca ngi cha (nu l ti sn ca v y, hoc l ti sn k tha hp php do s y thc hay di chc ca v tin nhim), nhng cng c th khng phi l ch ngi cha (nu l ti sn ca mt c nhn khc, ca mt on th, ca lng x, hay ca Gio Hi). Trong trng hp sau, v tr tr l ngi c c nhn, on th hay lng x (ch cha) thnh v, hay do Gio hi b nhim n chng qun mi vic trong cha, c ton quyn v cc vic i ni, nhng cc vic i ngoi th c th b hn ch trong mt phm vi no . (02) Trong kinh in thng din t cc quc ca ch Pht l hon ton thanh tnh, m mt chi tit ca s thanh tnh l khng c ngi n. Vy, nhng quc ch c ngi nam thi ? Theo chng ti, c tng n l v c tng nam, c nim nam l v c nim n; cho nn,

38

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt nu khng c nim ny th nin kia cng khng c, khng c tng kia th cng khng c tng ny. Khng th khng c tng n m c tng nam, v ngc li. nim cng nh cc tng v nam v n ch c trong cnh gii ca cc loi chng sinh c tm i dc v hnh ng dm dc. Tm i dc v hnh ng dm dc chnh l nguyn nhn ca sinh t lun hi, l biu tng ca nhim, bt tnh. Mt hnh gi khi dt sch c tm i dc, xa la hn cc hnh ng dm dc th hnh gi lin t c mt cuc sng thanh tnh, khng cn vng mc vo nim v nam v n (tc nim v dm dc); trong tr gic bnh ng ca v y cng khng c s vng mc v cc tng nam v n. Cc quc ca ch Pht hon ton thanh tnh v chng sinh trong cc quc hon ton dt sch tm nim i dc. Th gii Ta-b ny l mt th gii y nhim, cu trc, nhng li l quc ca Pht Thch Ca Mu Ni; vy th sao? C g mu thun khng? Khng c g mu thun c. Chnh ni th gii Ta-b ny y, i vi cc hnh gi dt sch cc kin, t hoc (trong c tm i dc), nh chnh c Pht v cc v A-la-hn thi , cc thin s ng o i nay, th vn l mt th gii thanh tnh, khng h c nim ln cc tng nam v n. Cho nn, cm t khng c ngi n thng thy xut hin trong kinh in ch l mt cm t mang tnh tng trng m thi; n c ngha: chng sinh ni hon ton thanh tnh, khng c tm i dc v hnh ng dm dc, khng c sinh t lun hi. 03) Thng th: l ngi a v ti cao trong i chng. T ny c dng ph bin t thi c Pht cn ti th, ch cho cc v t xut sc nht (v tr tu, kh nng, cng nh c hnh) ca c Pht, c c tng on cng Pht t ng knh ngng, tn xng, nh cc tn gi X Li Pht, Mc Kin Lin, i Ca Dip, A Na Lut, v.v... Ngy nay, t thng th thng c dng ch xng cho v cao tng ng u mt gio hi, tng ng vi cc t tng thng, php ch. (04) 12 li nguyn ln ca c Pht Dc S trong thi k Ngi cn tu tp hnh B-tt: 1) Ti nguyn rng: sau ny, khi chng c o qu b , t thn ti c y 32 tng tt v 80 v p, c nh sng hc h, chiu ri khp v lng th gii; v thn ca tt c cc loi hu tnh cng u ging nh thn ti. 2) Nguyn rng, thn ti nh ngc lu li, trong ngoi u thanh tnh, khng d nhp, khng t vt, sng hn c mt tri mt trng, khin cho tt c chng sinh ni ti tm u c khai t. 3) Ti nguyn bng phng tin ca tr tu lm cho cc loi hu tnh th dng khng cng. 4) Khin cho nhng k tu tp theo t o s c an tr trong o gic ng, nhng ngi tu tp theo gio php nh tha s c ng vng vng trong gio php i tha. 5) Nhng ngi tu tp phm hnh trong gio php ca ti, tt c gii lut u trn vn, khng khim khuyt, khng suy gim. 6) Nhng ngi b khuyt tt, phung hi, in cung, cng nhiu chng bnh khc, khi nghe c tn ti th thn th tr nn lnh ln, bnh tt tiu mt. 7) Nhng ngi ang b cc chng bnh uy hip m khng ngi gip , khng ni nng nh, nu nghe n tn ti th tt c chng tt u tiu mt. 8) Ngi ph n no mun b n thn, khi nghe n tn ti th lin c thn tng trng phu. 9) Khin cho chng sinh thot c li ma, c c chnh kin, mau chng c qu b v thng. 10) Nhng ngi b php lut tri buc, thn tm phi chu nhiu au kh do bao th tai ha bc bch, khi nghe c tn ti th nh phc lc ca ti m nhng ngi y thot c bao iu u kh. 11) Nhng ngi b s i kht hnh h m phi to nn cc c nghip, khi nghe n tn ti, trc ht ti gip cho cc thc n ung thm ngon, sau ti s gip cho thm nhun php v t c an lc rt ro. 12) Nhng ngi ngho kh khng c y phc, khi nghe n tn ti, ti s gip cho h y phc dng ty , cho n nhng vt dng trang sc cng hon ton y . (05) Tiu tha v i tha: Ch tha ngha l c xe, l mt th phng tin chuyn ch; y ch cho gio php ca Pht c th a chng sinh t b si m bn ny n bn gic ng bn kia. Theo truyn thng lu i, t tiu tha c dng ch cho Thanh-vn tha v Duyn-gic tha, l hai c xe nh hp, sc chuyn ch yu km, c ch cho loi gio php nng cn, d nghe, d hiu, d tu chng,

39

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt dnh cho hng chng sinh c cn c thp km, ch c th lm li cho chnh mnh, mc tiu l t dt tr phin no v t c cc qu v gii thot gic ng khng trn vn nh A-la-hn v Bch-chi Pht. T i tha dng ch cho B-tt tha, l c xe rng ln, ch cho gio php cao su mu nhim, kh nghe, kh hiu, dnh cho hng chng sinh c cn c cao tri, c ch cng kh nng lm li mnh v li ngi, thc hin hnh B-tt, mc tiu l cho mnh ln cho chng sinh cng t c qu v gic ng trn vn l Pht. T thi Pht ti th cho n u k nguyn Ty lch, hai danh t tiu tha v i tha cha thy xut hin. Pht gio trong thi k Pht ti th cho n 100 nm sau ngy Pht nhp dit, c gi l Pht gio Nguyn-th; t sau cho n u k nguyn c gi l Pht gio B-phi (l thi k m Pht gio b phn chia thnh nhiu b phi). Trong khong vi th k cui cng trc k nguyn Ty lch, ngoi gio on T-kheo ra, ti cc a phng n- cn c cc on th Pht t ti gia c thnh lp. H c lng tin su sc i vi Tam Bo, v tin tng chc chn rng tt c chng sinh u c kh nng thnh Pht; nhn , h t gi cc on th ca h l B-tt- on. Cc B-tton ny v sau li cun c qu v trong gio on t kheo tham gia. Dn dn h bin tp v truyn tng cc kinh in ring (khc vi tng kinh A Hm ng thi) nh Bt Nh, Php Hoa, Duy Ma Ct, Hoa Nghim, v.v..., hnh thnh nn Pht gio i-tha, xng tn s sng vnh cu ca ch Pht, nhn mnh t tng Trn cu o gic ng, di cu tt c chng sinh, ch trng tu tp mt cch thc tin Su php qua b (lc ba la mt), ch trch Thanh-vn tha ch cu t v ch tu tp theo cc gio php bt liu ngha (khng rt ro). l giai on Pht gio trong my th k u Ty lch. Sau khi nn Pht gio i-tha hng khi, gio on i-tha bn gi nn Pht gio B-phi l Tiutha, hm ch trch, v khuyn cc hnh gi Tiu-tha nn theo v i-tha. i li, Pht gio Bphi th ch rng, kinh in i-tha khng phi do Pht ni, v gio on i-tha khng phi l Pht gio. T , Tiu tha v i tha tr thnh hai thc th i nghch trong lch s truyn b v pht trin Pht gio. Pht gio Tiu-tha truyn b ra khi n- cn c gi l Pht gio Nam-tng, hay Nam-truyn; v i-tha th gi l Bc-tng, hay Bc-truyn. ng l, s i nghch ny khng xy ra th tt hn. V thc ra, Tiu tha hay i tha, ch l ni ln ci tnh hnh chuyn bin ca t tng Pht gio theo nhu cu pht trin ca tr tu qua cc giai on lch s m thi. Ngy nay, Pht gio khng phi ch ng khung trong cc nc Tch-lan, Min-in, Thi-lan, hay Ty-tng, Trung-hoa, Vitnam, Nht-bn, v.v... na, m n ang c mt nh nh sng mt tri khp nm chu bn bin. Tinh thn tu hc Pht php ca con ngi hin i cng khng cn cu n vo Tiu tha hay i tha na. Ngay nh Vit-nam chng hn, t hn mt th k nay, Pht gio Nam-tng song hnh pht trin vi Pht gio Bc-tng mt cch chnh thc v nhp nhng. Cc quc gia Ty phng gn y v ang tip nhn nhiu dng thc Pht hc khc nhau n t Ty-tng, Tch-lan, Trung-hoa, i-hn, Vit-nam, Nht-bn, Thi-lan, v.v... Cho nn, thc phn bit cc oan gia Tiu tha v i tha n lc phi c ty xa khi tm thc ca ngi t Pht trong thi i ngy nay. Trong ci nhn mi, Pht gio khng c s mu thun quyt lit gia Tiu tha v i tha, m ch c nhng php mn hnh tr khc nhau dn n nhng trnh tu chng khc nhau; ch c nhng s pht tm mnh yu khc nhau a n nhng thnh qu phng s ln nh khc nhau. C chng, l ch c mt nn Pht gio Nguyn-th v mt nn Pht gio Pht-trin; m nn Pht gio Nguyn-th lun lun l nn tng cn bn cho nn Pht gio Pht-trin. (06) Li ma (ma vng): Ch li (vng) c ngha l b tri buc, kh thot khi. Ch ma c ngha l k git hi, k cp ot mng sng, k gy tr ngi cho cc vic lnh. Kinh in thng gi cc tm tham dc, say m, sn hn, s hi, nghi ng, cnh tranh, ngu si, v.v..., ni chung, tt c cc loi phin no lm tr ngi cho thin nghip, l ma phin no. Li cn c ma ng m (nm un nhm hp li gy ra bao kh no cho chng sinh) v ma tri (cc th lm chng ngi cho vic gii thot sinh t). Mt cch tng qut, phin no chng v s tri chng l hai loi ma cn bn. Nhng th chng ngi ny, nu chng pht sinh t trong t thn ca chng ta th gi l ni ma; nu chng tn cng t bn ngoi th gi l ngoi ma. Vy, li ma l s ba vy dy c ca phin no v v minh, lm cho chng sinh kh thot khi sinh t lun hi.

40

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

BI TP
1) Hng h sa c ngha g? Hng h sa ngha l ct sng Hng. Sng Hng l con sng ln nht n, ct hai bn b sng rt nhiu. Trong cc thi ni php, c Pht thng dng t hng h sa, hoc hng h sa s ni ln mt s lng rt nhiu, khng th m c. 2) Ci nc ca c Pht Dc S tn l g? Hy ni tm lc cnh trang nghim ca ci nc y. Ci nc ca c Pht Dc S tn l Tnh- lu-li. l mt quc hon ton trong sch, khng c cc nim v hnh ng i dc, khng c cc cnh gii au kh, thm ch khng c cc cnh tng, tnh trng, hnh thc, hay m thanh v.v... au kh. Tt c nhng c s vt cht nh t ai, nh ca, ng s, v.v... u hon ton lm nn bng ngc lu li v cc loi chu bu. 3) Danh hiu hai v hip s ca c Pht Dc S l g? S nghip ca hai v y th no? Hai v hip s ca c Pht Dc S l hai v B-tt ln Nht Quang Bin Chiu v Nguyt Quang Bin Chiu. l hai v thng th ca chng B-tt, lun lun hu cn hai bn c Pht Dc S v tr gip Ngi trong cng vic ha chng sinh, h tr chnh php. 4) Khi cn tu tp hnh B-tt, c Pht Dc S tng pht bao nhiu li nguyn? Khi cn tu tp hnh B-tt, c Pht Dc S tng pht 12 li nguyn ln. 5) V sao c Pht y c danh hiu l Dc S? Mt trong 12 li nguyn ln ca Ngi ni rng: Ti nguyn sau khi thnh Pht, nu cc loi hu tnh b cc tt bnh hnh h, khng thy khng thuc, khng c nh ca h hng, ngho cng, nhiu thng kh, khng c ngi gip m cng khng bit hng v u, mt khi nghe c tn ti th cc tt bnh lin c tiu tr, thn tm an lc, nh ca v ca ci vt dng u c y ; i sng c nh th mi cho n khi thnh Pht. Bi vy m Ngi c danh hiu l Dc S. 6) V sao c Pht y c danh hiu l Lu Li Quang? Li c li nguyn ni rng: Ti nguyn sau khi thnh Pht, thn tng ti nh ngc lu li, trong ngoi trong sut, hon ton sch s, khng t vt cu bn, nh

41

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

sng ta rng hn c mt tri mt trng. Do , Ngi c danh hiu l Lu Li Quang. 7) Ch Pht trong mi phng th hin vi loi thn g? Ring c Pht Dc S th th hin trong loi thn g? Ch Pht trong mi phng u th hin vi loi thn vng kim; ring c Pht Dc S th th hin trong loi thn lu li. 8) Khi xng danh hiu ca Pht Dc S, ngi i thng km theo nhng ting tn qu no? Ti sao? Khi xng danh hiu ca Pht Dc S, ngi i thng km theo cc ting tn qu nh tiu tai din th, v Ngi nguyn cu gip chng sinh tiu tr mi tai nn v ko di mng sng.

Bi 5

42

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

MI HIU NH LAI
Mi ng thn1 ca ch Pht mi phng khp ba i u c danh hiu. Mi c Pht u c tn ring, m ngha th ty theo c Pht y ch trng n nhn, qu, hay tnh, tng, hnh, nguyn. Cho nn, nhng tn y chnh l bit hiu ca cc c Pht. Ngoi bit hiu ra, tt c ch Pht cng c y mi tn hiu chung, xin nu tn v ngha nh sau: - 1) Nh Lai. Nh ngha l o nh tht2, tc l tt c php tnh. Php thn3 ca Pht t ni o nh tht m n, cho nn Pht c tn hiu l Nh Lai. - 2) ng Cng. Pht on tr trn vn ba loi hoc4, vnh vin thot khi hai loi sinh t5, mun c tn nghim, phc tu y , xng ng vi s cng dng ca khp chn ci6, m ngi cng dng li cn c phc, cho nn Pht c tn hiu l ng Cng. - 3) Chnh Bin Tri. Ngoi o chp trc vo hai ci thy on dit v thng hng, s hiu bit ca h ch l t vy ch khng chnh ng; hng nh tha(1) th am trc vo khng; hng B-tt(2) th cha t n tn cng ngun gc. Cc hng trn tuy c thy bit nhng khng bin khp, ch c cy c tr tu ca Pht mi chiu soi tt c cc php, khng nhng chn chnh m cn bin khp, cho nn Pht c tn hiu l Chnh Bin Tri. - 4) Minh Hnh Tc. Minh l ba minh, tc thin nhn minh 7, tc mng minh8, v lu(3) tn minh9; hnh l nm hnh, tc thnh hnh, phm hnh, thin hnh, anh nhi hnh, v bnh hnh10. Ba minh thuc v tu, nm hnh thuc v phc. Pht c phc tu y , cho nn c tn hiu l Minh Hnh Tc. - 5) Thin Th. Thin l tt, th l i. Pht tu tp theo con ng chn chnh ri vo ci nit bn; tc l Ngi hng n ni tt p i ti, cho nn c tn hiu l Thin Th. - 6) Th Gian Gii. c Pht hiu r tt c mi tnh hung ca th gian cng nh xut th gian, cho nn Ngi c tn hiu l Th Gian Gii. - 7) V Thng S. Trong tt c cc php th nit bn l v thng; trong loi ngi th Pht l v thng; trong cc thnh qu th chnh gic l v thng; chng sinh trong chn ci u khng so snh c vi Pht, cho nn Ngi c tn hiu l V Thng S. - 8) iu Ng Trng Phu. Pht l ng i trng phu(4), c kh nng iu phc, ch ng mi ma chng trong khi tu hnh chnh o, cho nn Ngi c tn hiu l iu Ng Trng Phu. - 9) Thin Nhn S. Pht l bc o s ca c tri v ngi, cho nn c tn hiu l Thin Nhn S. - 10) Pht. Pht l bc gic ng, y c t gic, gic tha v gic mn, cho nn c tn hiu l Pht. - 11) Th Tn. Pht l bc gic ng trn vn, phc c hon ton, bc tam tha(5) xut th gian v su loi phm phu(6) trong th gian u cng tn knh, cho nn c tn hiu l Th Tn. Vi mi mt tn hiu trn y, cc b lun Thnh Tht11 v.v... ghp V Thng S vi iu Ng Trng Phu vo lm mt, cn lun i Tr 12 th li
43

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

cho rng Th Tn l mt tn hiu ring ngoi mi hiu, c ni rng: v Pht c y mi tn hiu trn cho nn c xng l Th Tn.

CH THCH
01. ng thn l mt trong ba thn ca Pht. l ci thn do Pht ng theo c duyn m ha hin ra. 02. Nh tht l tht tnh chn nh, v ci th ca chn nh l bnh ng, xa la mi h vng, cho nn ni l nh tht. 03. Php thn l mt trong ba thn ca Pht. l ci thn chn tht ca Pht, ly chnh php lm th, cho nn gi l php thn. 04. Hoc v phin no, lu, cu, kt, u l nhng tn gi khc nhau ca cng mt th tnh. Ba hoc: 1) Kin t hoc: do kin gii khng chnh xc m sinh ra sai lm, gi l kin hoc; do m mui i vi cc s vt th gian m sinh ra sai lm, gi l t hoc; cc hnh gi hng Thanh-vn, Duyn-gic, khi on tr ht hai loi hoc ny th tc khc gii thot khi ba ci. - 2) Trn sa hoc: hng B-tt gio ha chng sinh, tt phi thng t s lng php mn nhiu nh ct bi (trn sa); nhng nu cng phu cha thm hu th khng th thng t c s lng php mn nhiu nh ct bi, l trn sa hoc ca hng B-tt. - 3) V minh hoc: l cc loi hoc lm che lp l tng chn tht, ngn tr con ng trung o; khi on tr sch ht th tc khc thnh Pht. 05. Tt c chng sinh trong ba ci su ng, do chiu cm cc nghip lnh d m mng sng u c phn hn (phn), thn hnh u c kch thc (on) khc nhau, cho nn s sinh t ca chng sinh c gi l phn on sinh t. Cc bc thnh trong tam tha on tr kin t hoc, thot khi phn on sinh t, nhng v kt qu ca vic tu o, nhng t tng m lm ch tiu dit dn dn, vic chng ng th tng trng dn dn, s chuyn i gia m v ng ny mi thi k khng ging nhau, trong , t thi k trc chuyn nhp vo thi k sau tht ging nh mt ln sinh t, n bin ha thn diu kh lng, khng th ngh bn, gi l bt t ngh bin dch sinh t. 06. Ba php gii xut th gian gm c B-tt, Thanh-vn, Duyn-gic; su php gii th gian gm c Tri, Ngi, A-tu-la, Sc-sinh, Ng-qu, a-ngc;cng tt c l chn php gii, cng gi l chn ci (cu gii). 07. Thin nhn l con mt ca ch thin, c th thy bit tt c mi hnh sc ln, nh, xa, gn, c n cc tng trng sinh t ca chng sinh i v lai. C hai loi thin nhn: loi do qu bo m c c v loi do tu tp m c c. Cc bc thnh t A-la-hn tr ln l do tu tp m c c thin nhn, nhng so vi con mt ch thin th cc ngi cn sng t hn nhiu, cho nn c bit gi l thin nhn thng, cng c tn gi khc l thin nhn minh. 08. Bit r tng sinh t bao i trc ca thn mng mnh cng thn mng ngi khc, gi l tc mng minh. Phm phu m bit c nh vy th gi l thng, nhng t bc A-la-hn tr ln th gi l minh. 09. Lu l mt tn gi khc ca phin no. Ngi tu hnh dng thnh tr tn dit phin no, gi l lu tn thng, hay lu tn minh. 10. Hng B-tt tu tp ba nghip v lu gii nh tu, l thnh hnh. Phm l trong sch, ly tm trong sch m vn dng t bi, em an vui v tr au kh cho chng sinh, l phm hnh. Thin tc l l l ca thin nhin, hng B-tt thun theo l l ca thin nhin m nn hnh nhim mu, l thin hnh. Anh nhi (tr con) v d cho ngi, tri v hng tiu tha. B-tt dng tm t bi, th

44

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt hin lm ngi, tri v hng tiu tha ch thc hnh nhng vic thin nh, l anh nhi hnh. Btt dng tm t bi ln ln trong cc loi chng sinh, th hin c phin no ng nh h, bnh tt kh au ng nh h, l bnh hnh. 11. Ci tn Thnh Tht c ni: b lun ny c lm ra l thnh lp ci ngha chn tht trong kh kinh. Ton b lun gm 16 quyn, do Ha L Bt Ma son, v Cu Ma La Thp i Diu-Tn dch. 12. Lun i Tr c lm ra gii thch kinh i Phm Bt Nh, ton b gm 100 quyn, do Btt Long Th son, v Cu Ma La Thp i Diu-Tn dch.

PH CH
(01) Nh tha: Ch tha ngha l c xe, tc l phng tin chuyn ch; y l ch cho gio php ca Pht, c kh nng ch chng sinh qua khi bin sinh t. C hai loi xe (gio php) khc nhau, cho nn gi l nh tha. V c ba loi nh tha: 1) Tiu tha v i tha: Gio php dnh cho cc hng Thanh-vn v Duyn-gic, gi l tiu tha; gio php dnh cho hng B-tt, gi l i tha. 2) Nht tha v tam tha: Kinh Php Hoa gi Thanh-vn, Duyn-gic v B-tt l tam tha, gio php dnh cho ba tha ny ch l gio php phng tin. Mc ch gio ha ca Pht l mun tt c chng sinh t c qu Pht, cho nn c ba tha trn phi vt qua gio php phng tin tu tp gio php rt ro vi diu, gi l nht tha (gio php duy nht) hay Pht tha. 3) Thanh-vn tha v Duyn-gic tha: Cc hnh gi c trc tip nghe Pht ni php, tu tp theo php T m gii thot gic ng, gi l Thanh-vn; cc hnh gi khng trc tip nghe Pht ni php, ch t mnh qun st php Duyn Sinh (Mi Hai Nhn Duyn) m gic ng gii thot, gi l Duyn-gic. y chnh l loi nh tha m tc gi mun ni ti trong bi hc ny. (02) B-tt: T B-tt nguyn c dng ch cho cc tin thn ca Pht, trong thi k cn tu tp, cha t c qu v Pht-. Trong khong hn mt trm nm trc k nguyn TL, Pht gio n-, ngoi gio on T-kheo ra, ti cc a phng cn c cc on th Pht t ti gia c thnh lp. H dc lng tn ngng v phng th Tam Bo, ng thi t tin mi ngi u c kh nng thnh Pht; nhn h t xng l b- tt (c ngha l ngi cu o gic ng), v on th ca h c gi l B-tt on (on th ca nhng ngi cu o gic ng). T m nn Pht gio i tha c hnh thnh, v i tha cng c gi l B-tt tha. V vy, bt c b kinh no trong h thng i tha cng ca ngi hnh nguyn sinh v tr tu rng ln ca hng B-tt, khuyn khch hnh gi thc hnh y t gic v gic tha t n qu v gic ng trn vn l Pht-. Cc gio php c gi l tiu tha, i vi cc hnh gi i tha vn c gi tr, nhng ch c coi l gio php phng tin. (03) Lu: Ch lu ngha l lt, r ra, nh xung, c ch cho cc loi phin no lm cho chng sinh b lt vo dng sng sinh t; do , lu cng l mt tn khc ca phin no. Cc loi phin no ci Dc gi l dc lu; phin no ci Sc v V-sc gi l hu lu; ch chung cho v minh khp ba ci th gi l v minh lu. Vn php trong v tr, cc php c th dit tr c phin no v minh, cc php hon ton thanh tnh, chn tht, khng sinh dit, khng bin i (chn nh, nit bn, v.v...), gi l php v lu (cng gi l v vi); tri li, cc php sinh dit, v thng, bin i, phin no, v minh, gi l php hu lu (cng gi l hu vi). Cc nghip nhn a n cc qu bo trong ba ci (nh to nghip c b a vo cc cnh kh, tu ng gii, thp thin c sinh vo ci ngi, ci tri) th gi l nhn hu lu v qu hu lu; cc nghip nhn (nh tu tp cc php t , gii, nh, tu, v.v...) a

45

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt n cc qu bo thot li ba ci, chng nhp cnh gii nit bn tch tnh, gi l nhn v lu v qu v lu. Khi tt c mi v minh phin no u b dit tr sch ht, gi l lu tn. (04) Trng phu: Ngi Trung-quc dng ting trng phu ch cho ngi con trai thnh nin v cc b phn ca thn th u y , lnh ln (khng b khuyt tt). Ngi n b Trung-quc cng gi chng ca h l trng phu. Trong kinh lun Pht gio, ting trng phu dng ch cho ngi c t cch hon ho nht trong loi ngi; l hng ngi t lm cho mnh chn chnh, gio hun cho ngi khc tr nn chn chnh, c th gii p tha mn mi vn , v hiu r l nhn duyn ca vn php. c bit, c Pht c y 32 tng qu, l mt bc i hng lc trong loi ngi, cho nn Ngi c tn xng l bc i trng phu. (05) Tam tha: l ba loi gio php cao thp khc nhau ty trnh , nhng u c kh nng a chng sinh vt qua bin sinh t n b gii thot gic ng: 1) Hng Thanh-vn nghe Pht dy, bit r sinh t l kh (KH), tinh cn dt tr nguyn nhn ca kh (TP) bng cch tu tp tm s hnh tr chn chnh (O), tin n gii thot gic ng, chng nhp nit bn (DIT). l gio php T ca Thanh-vn tha. 2) Hng Duyn-gic t mnh qun st 12 nhn duyn, trc tin l qun st t V MINH cho n LO T, sau li qun t s CHM DT V MINH cho n s CHM DT LO T; do qun s sinh dit ca nhn duyn m ng c l l chng phi sinh cng chng phi dit (tc o l chn ), chng t qu v c-gic (tc Bch-chi Pht). l gio php MI HAI NHN DUYN ca Duyngic tha. 3) Hng B-tt tu tp lc vn hnh, cu chng qu v v thng b (Pht qu), nguyn cu tt c chng sinh cng thnh Pht. Cho nn LC l gio php ca B-tt tha. Cc v thnh thuc Thanh-vn tha, Duyn-gic tha v B-tt tha, c gi chung l bc tham tha. (06) Su loi phm phu tc su loi Tri, Ngi, A-tu-la, Bng-sinh, Ng-qu, v a-ngc.

BI TP
1) Ti sao gi l ng thn? ng thn l mt trong ba thn ca Pht. l ci thn do Pht ty theo c duyn m th hin ra cu chng sinh. 2) Mi hiu ca Nh Lai l g? Mi hiu ca c Nh Lai l: Nh Lai, ng Cng, Chnh Bin Tri, Minh Hnh Tc, Thin Th, Th Gian Gii, V Thng S, iu Ng Trng Phu, Thin Nhn S, v Pht Th Tn. 3) Ti sao gi l bt t ngh bin dch sinh t? Cc v A-la-hn, Bch-chi Pht v i B-tt, tuy thot khi phn on sinh t ca ba ci, nhng qu ngi dng ci thn vi diu ngoi ba ci tr li trong ba ci, tip tc tu tp hnh B-tt cho n khi thnh Pht. Trong thi gian tu tp

46

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

ny, khi nhng t tng v minh tiu dit dn th tr tu gic ng s tng trng dn; s chuyn i gia m v ng mi thi k khng ging nhau, bin ha thn diu khng th ngh bn, v s chuyn nhp t thi k trc sang thi k sau tht ging nh mt ln sinh t; cho nn gi l bt t ngh bin dch sinh t. 4) Nhng g l ba minh? Ba minh l thin nhn minh, tc mng minh v lu tn minh. 5) Mi hiu ca c Nh Lai, trn thc t l 11 hiu. Ch trng ca cc b lun Thnh Tht v i Tr v vn ny nh th no? Thng thng ni c Nh Lai c 10 hiu, nhng thc t th c n 11 hiu. gi ng con s 10 hiu ny, b lun Thnh Tht ghp hai hiu V Thng S v iu Ng Trng Phu lm mt, thnh ra l V Thng S iu Ng Trng Phu. Trong khi , b lun i Tr li ch trng rng: Th Tn l mt tn hiu bao trm ca 10 hiu kia; ni cch khc, v c Pht c y 10 hiu (Nh Lai, ng Cng, Chnh Bin Tri, Minh Hnh Tc, Thin Th, Th Gian Gii, V Thng S, iu Ng Trng Phu, Thin Nhn S, v Pht), cho nn Ngi c tn xng l Th Tn. Vy, theo lun i Tr th Th Tn khng phi l mt hiu ca Pht, m ch l mt ting tn qu m ngi i dnh c bit ch tn xng c Pht.

47

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

Bi 6

48

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

PHT PHP
Cc hnh gi trong c ba tha1, t khi tu hnh cho n lc thnh Pht, u y c ni Pht php m lm khun mu. Tt c cc php(1) ngoi Pht php u khng nng ta. Trc v sau khi thnh Pht, hnh gi cng li ly Pht php m cu chng sinh; ch Pht trong ba i2 cng u nh vy. Tu trung, v c t v tha u khng xa ri Pht php, cho nn n c lit vo mt trong Ba Ngi Bu(2). Pht l bc phc tu y , i gic trn, t ci thn ng ha3 do Ngi th hin, ni ra li l thnh kinh in, nhc chn ln l thnh Pht php(3), lm qui c mc thc cho nhng ngi tu o xut th(4) v sau trong thin h. y, nu ni mt cch c th, ton b ba tng Kinh, Lut, Lun u l Pht php; nu ni mt cch cc b th mt cu kinh, mt bi k4 u hm cha diu dng, v nh ng san h gy, tng mu tng on thy u l qu bu. c Pht Thch Ca Mu Ni, khi cn tu tp hnh B-tt mt kip xa xa, tng khng tic tnh mng ch cu c nghe na bi k5; tuy ch c tm ch, nhng gi tr ca na bi k y cng c th suy lng c. Tng Tu-a-la(5) tc l tng Kinh, l nhng kinh vn do Pht ni; tng T-nida(6) tc l tng Lut, l nhng gii lut do Pht ch; tng A-t-t-ma(7) tc l tng Lun, l nhng lun thuyt do t Pht son ra. C ba tng ny u c phn ra tiu v i tha; ni dung c trnh by nh sau: Tiu tha: - Tng KINH: bn b kinh A Hm - Tng LUT: cc b lut T Phn, Ng Phn, v Thp Tng6 - Tng LUN: cc b lun Lc Tc, Pht Tr v.v... i tha: - Tng KINH: cc b kinh nh Hoa Nghim v.v... - Tng LUT: cc kinh Phm Vng v.v... - Tng LUN: cc b lun nh Du Gi S a v.v... Khi c Pht cn ti th, nhng li Ngi ni ra tc l Php bo. Sau khi Pht dit 7, ngi i sau tng em ba tng Kinh, Lut, Lun nguyn th, cng nhng trc tc ca cc bc hin(8) tri bao i, tom gp, sp xp, lm thnh cc kinh in hon chnh, gi chung l Nht Thit Kinh, hay i Tng Kinh, hoc Tng Kinh. S lng kinh quyn ca n, k t lc khi u vo thi nh TiuLng8 l 5.400 quyn, n ngy nay tng ln n 8.416 quyn(9); c th ni l mt tp i thnh(10) ca Pht php vy.

CH THCH
49

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

01. Tha l c xe, c ngha l chuyn ch. C xe Thanh- vn, c xe Duyn-gic v c xe B-tt l ba c xe (ba tha). Hnh gi (hay hnh nhn) l ngi tu hnh. 02. Ba i: l i qu kh, i hin ti v i v lai. 03. Thn ng ha l mt trong ba thn ca Pht; l ci thn c Pht ng theo c duyn m ha hin ra. H khng hin ra thn Pht m ch hin ra thn cc loi chng sinh trong su ng th gi l ha thn; cho nn ng v ha, tht ra ch l mt loi. 04. K cng gi l tng, l th vn c 4 cu, c qui nh s ch; mi cu c t 3 ch hoc nhiu hn, v c 4 cu l mt bi k (hoc tng); dng tm tt ngha ca kinh vn. 05. Trong i qu kh, lc c Th Tn cn tu tp, cha thnh Pht, c mt ln tri Thch ha lm mt con qu la st, ni cho Ngi na bi k rng: Ch hnh v thng, th sinh dit php. (Ch hnh l v thng, u l php sinh dit). Ngi nghe xong lin xin qu la st ni cho nghe ht bi k. La st bo: Ta ly tht ngi lm thc n. Nu ngi c th a thn ngi cho ta n th ta mi ni tip. Ngi ha chu. Hn bn ni tip: Sinh dit dit d, tch dit vi lc. (Khi s sinh dit chm dt th cnh gii tch dit l nim vui.) Ngi lin leo ln cy cao, t gieo mnh xung t. Lc by gi qu la st lin hin li nguyn hnh l tri Thch, m Ngi xung t, ri ca ngi v nh l Ngi. 06. Mt trm nm sau khi c Pht nhp dit, T th nm c ph chc php tng l u Ba Cc a, c nm v t. Cng ni Lut tng, nm v ny lp ra nm b phi khc nhau. Trong , bn lut ca b m V c c gi l lut T Phn; bn lut ca b Di Sa Tc c gi l lut Ng Phn; bn lut ca b Tt B a c gi l lut Thp Tng. 07. Dit cng ni l nhp dit, nit bn, n hon v.v... Bc thnh tu o, hnh th dit ht, nhp vo cnh gii gii thot, khng cn sinh t, gi l dit . 08. Thi Lc-triu, Tiu Din son ngi vua Nam-T, xng , i tn nc l Lng, l vua Lng V ; s gia thng gi l Tiu-Lng. trong vn Hoa-lm, nh vua cho su tp cc kinh in nh Pht, tng cng c 5.400 quyn. l khi th ca Tng Kinh Pht gio.

PH CH
(01) Php: Pht gio dng ch php ch cho mi hin tng tm l, sinh l v vt l trong v tr. Danh t Pht hc Hn ng c mt nh ngha rt thng dng v ch php l: Nhm tr t tnh, qu sinh vt gii c ngha: Php l bt c hin tng g, n gi gn c bn tnh v khun mu ca n, khin cho ngi ta ngh n, nhn thy, nghe thy, v.v... th bit ngay l n. V vy, php l ting ch bao gm tt c mi hin tng c th (nh ni, sng, cy c, con ngi, v.v...) ln tru tng (nh t tng, o c, chn l, v.v...). Cc php trong v tr khng th m ht c, cho nn thng ch ni tng qut l vn php. Vn php c th c phn lm hai loi theo tnh cht i i nhau ca chng, nh php sc v php tm, php thin v php bt thin, php nhim v php thanh tnh, php hu lu v php v lu, php th gian v php xut th gian, php hu vi v php v vi, v.v... Kinh in Pht gio gi nhng li dy ca Pht l Pht php, gio php, chnh php, hay php bo; kt tp tt c li dy ca Pht li, gi l php tng. Ni chung, c rt nhiu t Pht hc ghp vi ch php ch cho nhng s vic lin quan n gio php (nh php nhn, php ngha, php hi, php t, php mn, php th, v.v...). Tm li, ch php, ngoi ngha tng qut ch cho mi s vt c th v tru tng trong v tr, Pht gio cn dng n ch ring cho li Pht dy v tt c nhng g lin quan n Pht php. (02) Ba Ngi Bu (Tam Bo): l i tng tn knh cng dng ca tt c Pht gio :

50

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt 1) Pht. Pht l bc c np sng tnh thc thng trc, bc gic ng hon ton, gii thot trn vn. Ngi chng ng chn l ca i sng (t gic), ri em nhng iu chng ng gio ha cho mi ngi (gic tha), c hai iu y Ngi u t n nhng thnh tu rt ro, vin mn (gic hnh vin mn). 2) Php. Php l o tnh thc, l con ng ca tnh thng v tr tu, con ng a n qu v gii thot gic ng. Con ng do c Pht m li v ch dy. Gio l m Ngi truyn dy l nhng kinh nghim thc tin, c th, rt ra t s chng ng ca Ngi v chn l cuc i; cho nn n lun lun ph hp vi bt c cn c no (kh c) ca con ngi, v ph hp vi chn l ca cuc i (kh l) d tri qua bt c thi i no. Kh l v kh c l hai c tnh cn bn ca Pht php. 3) Tng. Tng l on th ca nhng ngi tu hc, hnh tr v hng dn nhng ngi khc tu hc theo gio php ca Pht, nguyn cng nhau tin trn con ng dn n gic ng gii thot. Tng cng c ngha l sng chung ha hp, cng xy dng mt np sng thanh tnh , an lc, o v, ng chnh php. Uy c ca Pht, Php v Tng tht l cao c, v thng, qu bu nh trn bo i vi ngi i, cho nn Pht gio xng l Ba Ngi Bu. Ba Ngi Bu xut hin u tin th gian ti vn Lc-d, gn thnh Ba-la-ni, nc Ca-thi (n), cch nay 26 th k. Lc , sau khi thnh o, c Pht Thch Ca Mu Ni n y thuyt bi php T u tin gio ha cho nm v sa mn nhm Kiu Trn Nh, bn tu ca Ngi lc trc. H chng qu A-la-hn, tr thnh nm v t xut gia u tin ca Ngi. Ngi Tam Bo hnh thnh t thu , vi c Thch Ca Mu Ni l Pht Bo, gio php T l Php Bo, v nm v t kheo l Tng Bo. l Ba Ngi Bu theo ci nhn lch s. Nu nhn bng tr qun chiu, th Tam Bo l v lng. Trong khong khng gian v bin v thi gian v tn, theo nh kinh in c ghi r, c v lng v s c Pht, din ni v lng v s php mn, cc chng B-tt, Thanh-vn, v.v... cng ng v lng v s. Cho nn, s hin hu ca Ba Ngi Bu khng phi ch mt quc , mt thi k, m khp ba ngn i thin th gii, tri khp qu kh, hin ti, v lai; khng ch no, khng thi no m khng c s hin hu ca Ba Ngi Bu. S phn bit c Pht, Php v Tng ch ni ln c s tht tng i. Nu theo ci nhn tuyt i th Pht, Php, Tng ch l mt th. C Pht l v c Tng, c Tng l v c Pht, Pht v Tng khng hai, khng khc, ch l mt. Pht vi Php cng vy. Tng vi Pht v Php, Php vi Pht v Tng cng vy. Cho nn, trong tng i th c Pht, Php, Tng ring bit; nhng trong tuyt i th Ba Ngi Bu l mt, Tam Bo l nht th. Nhng k s c, mi nhp vo np sng tu hc, hnh tng ca Tam Bo vn l phng tin cn thit hng dn trong bc u tu hc. Ba Ngi Bu y hin hu thng trc trong cc t vin, m Pht c biu hin qua cc hnh tng; Php c tuyn dng qua cc pho Kinh, Lut, Lun, cng cc sch bo, li ging thuyt v gio php; v Tng l cc chng xut gia cng ti gia ang tu hc v hnh o. l Ba Ngi Bu tr tr th gian. (03) Th t vi kinh, c tc vi php (ni ra li no cng l kinh in, t ra c ch no cng hm cha gio php) l mt thnh ng Pht hc, c ni, cc bc gic ng c bit l ch Pht th thng trc tnh thc, cho nn bt c hnh vi, c ch, ngn t no pht sinh t cc Ngi cng l nhng khun thc lm li lc cho mi ngi. Chng ta ch cn c thn cn vi cc Ngi, nhn ngm cch i ng nm ngi ca cc Ngi, nghe cch ni nng, i p ca cc Ngi..., l chng ta hng c nim an lc v bin ri; nu quyt tm thnh tu hc vi cc Ngi th chc chn s t c thnh qu gic ng gii thot. (04) o xut th: Th gian tc l ba ci, vt ra ngoi ba ci (gii thot) th gi l xut th gian ni tt l xut th. o xut th tc l o gic ng, l con ng i n nit bn tch tnh. Ni thng ra, gio php ca Pht l o xut th, v n gip chng sinh dit tr phin no v minh, vt thot ba ci, t c gic ng, chng nhp nit bn. Pht php l php v lu, cho nn o xut th cng c gi l o v lu.

51

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt (05) Tu-a-la: l dch m t ting Phn sutra, ting Trung- quc dch l KINH (tc tng Kinh, mt trong Ba Tng ca Pht gio). Kinh l ting ch cho tt c nhng li dy ca Pht. Nguyn th, li dy ca Pht c gi l php (tc gio php - dharma); v sau, cc li dy y c kt tp li thnh cc sch cha mi cng yu ca gio l, nn gi l kinh (c ngha l qun xuyn trc sau, vn ngha khng b phn tn, ri rc). Ngi Trung-quc dng ch kinh gi chung cho cc sch v tn gio, nhng ring kinh Pht th c hai c im m t kinh sch no c: lun lun ph hp vi chn l (kh l) d tri qua thi gian, khng gian v hon cnh i thay no; v ph hp vi cn c, trnh (kh c) ca mi ngi bt c loi ngi no v bt c tng lp x hi no. Bi vy, kinh Pht c gi y l kh kinh (ch kh ngha l ph hp). Mt thng sau ngy c Thch Tn nhp dit, trong i hi kt tp ln u tin ti ni K-x-qut gn thnh Vng-x, nc Ma-kit- (n-), do trng lo i Ca Dip ch ta, tn gi A Nan trng tuyn tt c nhng bi php Pht thuyt, vi y nhng chi tit v thi gian, a im, nhn duyn, thnh chng, kt qu, v.v... ca mi thi php, tp hp li thnh ra tng Kinh nguyn th ca Pht gio cn truyn n ngy nay. (06) T-ni-da: l dch m t ting Phn vinaya, ting Trung-quc dch l LUT (tc tng Lut, mt trong Ba Tng), c ngha l iu phc, ch ng, dit tr mi lm li. Lut l nhng gii cm do c Pht ch nh ch v tng, ni v Pht t tun th m gi gn thn khu , t c mt i sng thanh tnh v an lc. Lut khng do Pht t trc, m ch nh theo cch thc phm li g th ch ngay iu lut y (ty phm ty ch), cho nn khng c tnh cch p t, li rt thc t, c th, v chng xut pht t trong np sinh hot hng ngy ca gio on. Mt thng sau ngy Pht nhp dit, trong i hi kt tp kinh in ln u tin ti ni K-x-qut gn thnh Vng-x, nc Ma-kit- (n-), do trng lo i Ca Dip ch ta, tn gi u Ba Li tng li ton b gii lut Pht ch nh, lm thnh tng Lut lu truyn. (07) A-t-t-ma: l dch m t ting Phn abhidharma, ting Trung-quc dch l v t php (php khng th so snh), thng php (php hn ht), i php (php ln nht), i php (lm r ngha gio php), hay LUN (tc l tng Lun, mt trong Ba Tng). Lun l em nhng yu ngha n cha trong kinh in ra m gii thch, ging gii, phn bit, chnh l, h thng ha, lm cho ngha su xa ca kinh gio c by t r rng. Tng Lun c thnh lp khong vi trm nm trc v sau k nguyn Ty lch. u tin n ch n gin l qui np mt s danh t Pht hc, ri dn dn tr thnh mt hnh thc gii thch. Sau , cc b phi c ch lc hng hu u to nn cc b lun thuyt xin dng gio ngha ca b phi mnh, lm thnh mt nn trit hc Pht gio v cng phong ph. (08) Bc hin: Ngi pht tm tu hnh, bit b c lm lnh, gn gi gii lut, tu 10 nghip lnh, nhng cha dt ht kin t hoc, cha bc vo dng thnh, th gi l hin. Vy, bc hin l cc hnh gi vt khi thn phn phm phu, nhng cha ln c a v thnh nhn. (Xin xem thm ch thch s 1, bi Tng Hp Yu Ch Cc Bi 10, 11 v 12 sau.) (09) Con s 8.416 quyn m tc gi trng ra y l ni v Hn tng (tng Trung-quc). Gio in nguyn th gm c hai tng: tng Phn v tng Ba-li. Hu ht tng Phn l ghi chp kinh in thuc h Pht gio Pht-trin, v tng Ba-li th ghi chp kinh in thuc h Pht gio Nguyn-th. Tng Ba-li cng gi l tng Nam-truyn, v n c truyn b sang cc nc min Nam nh Tch-lan, Min-in, Thilan, Lo, Cao-min, Vit-nam. Tng Phn cng gi l tng Bc-truyn, v n c truyn b sang cc nc phng Bc nh Nepal, Ty-tng, Mng-c, Trung-hoa, Vit-nam, Nht-bn, Triu-tin. Hin nay, tng Ba-li c chnh thc lu hnh ti cc nc Pht gio Nam-truyn; tng Phn c cc dch bn ca n l tng Ty-tng v tng Hn. T tng Ty-tng dch ra c tng Mng-c, tng Mn-chu v tng Ty-h; cc tng thuc tng Hn th c tng Nht-bn, tng Cao-li. Tng Vit-nam ang c hnh thnh. Pht gio Vit-nam ch yu l Bc-truyn, nhng cng c c Nam-truyn, cho nn tng Vit trong tng lai s gm c Bc-truyn ln Nam- truyn. Cc nc u M ngy nay cng ang dch cc kinh in Pht gio t h Nam-truyn ln Bc-truyn ra ting nc h. (10) Tp i thnh: l tp hp c ton b mt cch hon m. Theo nhm t nguyn tc ch Hn: tp Pht php chi i thnh, dch st ngha l: s thnh cng ln ca cuc tp hp Pht php, nhng t

52

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt tp i thnh ngy nay c dng quen trong ting Vit, nn chng ti dng ngay t y cho ngn gn.

BI TP
1) Ba Tng l nhng g? Ba Tng l tng Kinh, tng Lut v tng Lun. 2) Hy k li cu chuyn ca c Th Tn i qu kh b thn mng cu c nghe ton bi k sau khi nghe c ch na bi k. Trong mt kip xa xa, lc c Th Tn cn tu tp hnh B-tt, c mt hm tri Thch ha lm qu la st, ni cho Ngi nghe na bi k rng: Ch hnh l v thng, u l php sinh dit.... Ngi nghe xong lin xin con qu ni cho nghe ht na bi k cn li. Con qu bo Ngi, sau khi nghe xong phi giao thn Ngi cho n n tht th n mi chu ni. Ngi ha chu. Con qu bn c tip: Nu sinh dit ht ri, tch dit l nim vui. Ngi nghe xong rt hoan h, bn leo ln cy gieo mnh xung t cho qu n tht. Ngay lc y, qu la st lin hin li nguyn hnh l tri Thch, m Ngi t xung t, ri ca ngi v nh l. 3) Ni dung ca ba tng tiu tha gm nhng g? Ni dung ca Ba Tng tiu tha: - Tng KINH gm bn b kinh A Hm; - Tng LUT gm cc b lut T Phn, Ng Phn, Thp Tng; - Tng LUN gm cc b lun Lc Tc, Pht Tr, v.v... 4) Ni dung ca ba tng i tha gm nhng g? Ni dung ca Ba Tng i tha: - Tng KINH gm cc b kinh nh Hoa Nghim, Bt Nh, Php Hoa, v.v...; - Tng LUT gm cc kinh Phm Vng, v.v...; - Tng LUN gm cc b Lun nh Du D S a, i Tr , v.v... 5) Sao gi l i Tng Kinh? Sau khi Pht nhp dit, cc bi php thoi ca Pht c kt tp li thnh ra tng Kinh; cc iu lut do Pht ch nh c c kt li thnh ra tng Lut; sau , cc v B-tt, thnh tng, trc tc cc b lun gii thch, ging gii, h thng ha, lm cho t r cc yu ngha thm diu ca kinh in, lm thnh tng Lun. Tt c gio l Pht gio u cha ng trong ba kho tng y. Tp hp c ba tng li, gi l Nht Thit Kinh, hay i Tng Kinh.

53

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

6) bui u, i Tng Kinh c bao nhiu quyn? Ngy nay tng ln n bao nhiu quyn? Ni v i Tng Trung-hoa, bui u c c 5.400 quyn; ngy nay th tng ln n 8.416 quyn.

Tng Hp Yu Ch Cc Bi 4, 5 v 6
54

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

1. c Pht t cho mnh ri, php thn vnh vin thng tr trong cnh gii Thng-tch- quang(1), t mnh vn v vi(2). Nhng, v tm i bi ch thit, th tt phi nhip lnh quc sinh, cho nguyn ln c vin mn. Vic nhip lnh quc sinh c hai hnh thc: - 1) Nh trng hp c Thch Ca Mu Ni c cp ti trong hai bi s 2 v s 3, Ngi ging sinh ni mt quc d nhp(3), ri th hin thnh Pht, ni mi hai b kinh(4), rng qun sinh. Trng hp ny thuc v loi vng gio (i gio ha); ba nghn c Pht trong ba kip(5) u thuc v loi ny. - 2) Nh trng hp c Dc S Nh Lai c cp ti trong bi s 4, Ngi t nhip lnh mt quc trong sch, cho cc chng sinh c vng sinh v , ri sau ni php gio ha h cho n khi thnh Pht. Trng hp ny thuc v loi lai hc (n tu hc); cc Pht thanh tnh trong khp su phng u thuc v loi ny. 2. i Tng Kinh l mt tp i thnh(6) ca Pht php, li ni rt ng. Nhng nu lun v thc cht ca n th chng qua ch l rt nhiu ch en c in trn giy trng m thi. Nu em Pht php v d vi mt trng, th i Tng Kinh chng qua ch l ngn tay ch ln mt trng(7); l ngn tay th u phi l mt trng! C mt i ngi tu hc, nu ch bit loay hoay tham cu ni ngn tay m khng chu d tm xa hn mt bc, th mt trng ch no y? Nh th, c kinh chnh l c ri thnh ra ngi u m. Tht s, trong bn thn chng ta, ai cng tng c sn ci chn tm v nim(8); v chnh ci chn tm v nim ny mi l mt trng sng, vn trng tn sut vn c n nay. Ci m Kinh by t, chnh l n; ci m Lun xin dng, chnh l n; v ci m Lut che ch, cng chnh l n. Ch cn nm vng c ci chn tm v nim ny th Kinh Lut Lun i vi chng ta lin tr thnh d tha, cn b. Xin khuyn bn ng m thng thc tranh v ca Vng Duy(9), m hy vn bc rm chu ln ngm ngn ni ngoi xa kia. 3. i Tng Kinh tuy khng phi l Pht php, nhng Pht php cng khng ri khi i Tng Kinh. Bng ngi trong gng cng tc l ngi tht. Khng c ci kia th khng c ci ny, khng c ci ny th khng c ci kia. Cho nn, ng ha thn cng tc l php thn, bt nh mt si lng mng cng l ton th i dng ca Nh Lai. Sau khi thy r o l ny th c th hiu c ti sao ngi xa i vi kinh sch mt mc cung knh; khng thp hng, khng ra tay sch s th khng dm m kinh ra tng. Ngoi ra, c ngi li cn nu cao ci hnh ly kinh, d l mt ch mt ly, hay mt ch nhiu ly, u hm mun mn giy trng ch en iu phc tm tn lon, pht sinh tm thnh knh, m ra cnh gii gic ng. Nu qu nh vy, th tc dng ca kh kinh(10) c ci gi tr v song, u c th coi ng nh ch en giy trng tm thng c! 4. Quc ca ch Pht tuy l u trang nghim tt p, nhng v tin cho ngi tu tp trong quc nhn thy, nn cch b tr ca cc cnh vt trong
55

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

khng ging nh cc ci tri Dc gii. Ch Pht thy r, ng cu thc(11) ca tt c chng sinh, i vi cc hnh vi thin c, quan h rt nng; t tng v hnh ng ca hng ngi t trung bnh tr xung, hu nh hon ton b hon cnh chi phi, cho nn cch b tr nm trn cnh(12) trong cc quc ca ch Pht, c th ni, ch thun l v s tu tp. Bt lun l cn no v trn no, sau khi tip xc cng u pht sinh ra tm nim tu tp, hoc l lm cho tm nim tu tp tng trng hn ln. Trong khi , ch thin ci Dc(13), s thit tr hon cnh ch v nhm mc ch thun vui sng, th so vi cnh trang nghim ca cc Pht , ng nhin l khc nhau rt xa. Cho nn, ngi c vng sinh v nc Pht, quyt khng th no c tm tham luyn cc s vui chi sung sng i n ch t hi l lm mt o tm(14). 5. Theo ngha ca Bt Nh th danh l gi, v tng cng l gi. Hai th ny u khng th th c, cho nn khng phi l s hu ca ai. Nhng ch Pht v sinh nn phn nhiu ty thun theo tc (15) m vn khng xa ri con ng trung o(16). Cho nn t trong ci danh gi kia m c nhiu danh hiu chung v danh hiu ring; t trong ci tng gi kia m c 32 tng tt, 80 v p, cng vi quc trang nghim. Cng c nhiu tng c hin by th cng thy r Pht php l vin dung v ngi, khng c g l khng th hm cha. Nu c mt mc chp vo khng th khng khi b dnh cht vo on kin(17), hon ton phn li ci ngha Bt Nh. 6. Khi xng nim danh hiu c Pht Dc S, chng ta nn ch trng n danh hiu no ni ln cng c ca Ngi; cho nn nim Nam m Dc S Lu Li Quang Pht l hp l nht. Nu nim Nam m Tiu Tai Din Th Dc S Pht th c th thy c ci mc ch nim Pht ch l cu cho tiu tr tai nn v mong c sng lu; t nhiu g th cng l ci nim v minh, hm tham luyn thn mng ny cng quc ny. Tuy khng phi l li lm g ln lm, nhng chnh l ci ng c thun ty v ng, ch khng phi l cung knh Pht. 7. i Tng Kinh tuy l mt tp i thnh ca Pht php, nhng ci tp i thnh chn chnh ca Pht php chnh l Pht tnh trong ch rng khng ni t thn ca mi chng sinh. , tt c Pht php, khng g l khng y , c tr vo m tm cu, s th dng khng bao gi ht. c Lc- t(18) nguyn l mt tiu phu khng bit ch, vy m, mt khi ng c Pht tnh th lin ln ta ni php, khp qun chng. Cho nn c th bit, nu so snh vi vic c kinh, vic thy tnh li cng quan trng v hu hiu hn rt nhiu. 8. Bt t ngh bin dch sinh t l khi hng B-tt cn trong thi k tu tp, nhn v cng phu tin b, cho nn phi c ci thi khc chuyn bin ca tm cnh t pht trc sang pht sau. Ci cm gic ca hnh gi trong hai lc trc v sau y, r rng l khng ging nhau. Hnh gi nhn li cnh gii trc th thy nh va cht i sng li, cho nn mi gi l sinh t. Trn thc t th ci cm gic sinh t kia ch thy c ni tm m thi, ch khng c ni thn. Ch cn quan st mt
56

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

ln chuyn bin nh vy ca tm cnh, th s chuyn bin tht l v cng k diu, khng th no ngh bn c, cho nn mi ni l bt t ngh bin dch sinh t. Chng ta hy ly con tm lm v d: con tm con t lc sinh (n) cho n lc gi (chn), phi thay xc n my ln. C mi ln thay xc nh vy, tm khng n, cng khng ng y, nh ang trong trng thi ng m. Tuy tri qua vi ba ln ng m nh vy nhng thc ra tm vn khng cht. Trong qu trnh tu tp, B-tt phi tri qua nhiu ln bt t ngh bin dch sinh t nh th, nhng ch l s sinh t trn tinh thn, ch khng phi l sinh t trn thn xc, trng thi cng phng pht ging nh con tm con.

CH THCH (ca ngi dch)


(01) Thng-tch-quang: tc Thng-tch-quang , l th gii chn nh, ni c tr ca ch Pht. Th gii ny khng sinh dit bin i (thng), khng c phin no quy nhiu (tch), ch thun l nh sng tr tu (quang). (02) V vi: l khng c nim to tc tri li vi hu vi. Ch v vi trong Pht gio c dng ch cho th tnh nit bn, khng do nhn duyn to tc, tuyt i thng tr, khng sinh dit bin i, khng th khi nim, bn lun, hay ch by. Trong khi , ch trng v vi ca o Lo c ngha rng, hy sng theo t nhin, ng lm g phn li t nhin; v d, khng cn t ra php lut bt x hi phi sng theo trt t ny, trt t n, v.v... (03) Quc d nhp (u ): ch cho th gii Ta-b ca chng ta. Kinh A Di ni th gii Ta-b ny c 5 iu d nhp (ng trc) l: kip d nhp (kip trc), thy bit d nhp (kin trc), phin no d nhp (phin no trc), chng sinh d nhp (chng sinh trc), v i sng d nhp (mng trc). Ch d nhp (u, trc) y khng nm trong ngha d sch thng dng nh tay chn d nhp, o qun d dy, bn gh y bi d, v.v..., m c ngha l xu xa (trong c ba nghip thn, khu, ), y dy dc vng, t kin, sai lm, c c, on th, phin mun, au kh, ti li, v.v... (04) Mi hai b kinh: tc l mi hai th loi ca ton b kinh in Pht dy: 1) Kh kinh (trng hng): nhng li dy ca c Pht bng vn xui, thng c gi tng qut l kinh. 2) ng tng (trng tng): nhng bi k tng (hnh thc th c) dng tm tt ngha ca kh kinh, cho nn thng t sau v lun lun tng ng vi phn kh kinh. 3) K bit (th k): li Pht th k cho i v lai ca chng t. 4) Phng tng (c khi): mt bi kinh Pht dy ton dng k tng din t, nhng khng phi l nhng bi k tng tm tt kinh vn trng hng nh th loi trng tng (s 2 trn). 5) T thuyt: Pht t m li khai th m khng i c ngi thnh cu ch dy. 6) Nhn duyn: nu ln ci nhn duyn a n trng hp thuyt gio ca Pht thng l phm ta u mi b kinh. 7) Th d: nhng v d Pht a ra trong lc ging thuyt gip thnh chng hiu kinh d dng hn. 8) Bn sinh: cc kip tu hnh i trc ca Pht do chnh Ngi thut li. 9) Bn s: nhng hnh vi cng phm hnh ca cc v B-tt v thnh chng t trong cc kip trc do chnh c Pht thut li.

57

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt 10) Phng qung: kinh in Pht ni c vn t phong ph, gio ngha su xa rng ln; c bit ch cho ton th kinh in i tha. 11) Hi php (v tng hu): nhng s vic t c ca Pht v ch v t c ghi chp trong kinh. 12) Lun ngh: nhng li ngh lun rnh mch, r rng ca c Pht nhm gip thnh chng hiu r v th tnh ca vn php. (05) Ba kip: tc ba i kip qu kh, hin ti v v lai. Kip Tr ca qu kh gi l Trang Nghim, c mt ngn c Pht ra i; kip Tr ca hin ti gi l Hin, c mt ngn c Pht ra i; kip Tr ca v lai gi l Tinh T, c mt ngn c Pht ra i; ni chung l ba ngn c Pht trong ba kip (tam kip tam thin Pht). (06) Tp i thnh: (Xin xem li ph ch s 10, bi 6 trc.) (07) Ngn tay ch mt trng: nguyn tc ch Hn vit l tiu nguyt chi ch hay tiu nguyt ch, l mt thnh ng Pht hc, t rng, tt c Pht php u ch l phng tin sinh ca c Pht, ngi hc Pht phi kho lo, ng b vng mc. Mt trng c dng v d cho Chn Nh; ngn tay c dng v d cho Pht php. C ngi dng ngn tay ch mt trng, ta nng theo ngn tay y trng thy mt trng. Khi thy c mt trng ri th ta khng nn n ngn tay kia na. Ngi hc Pht bit nng theo Pht php th ng Chn Nh; v khi th ng ri th bung b Pht php i, khng nn vng mc vo ngn ng vn t ca kinh in na. (08) Chn tm v nim: chn tm phi c thc chng bng tr tu, khng th dng khi nim, tr tng m bit c tc l xa la mi nim. (09) Vng Duy (701-761): ngi i ng (Trung-quc), 20 tui tin s, lm quan n chc thng th hu tha. ng dc lng tin Pht, t t tn t cho mnh l Ma Ct, n chay trng t sau 50 tui. ng ni ting v th cng nh v ha, cho nn gii thng ngon tng ni: Trong th ca ng c lng tranh v, m trong tranh v ca ng cng cha ng hn th. (10) Kh kinh: tc l kinh, dch t ting Phn l tu a la. Ch kh ngha l ph hp. Tt c nhng li dy ca Pht u ph hp vi chn l (kh l) v ph hp vi mi cn c, trnh ca chng sinh (kh c). V c hai iu kin nn nhng li dy ca Pht c gi l kh kinh. (11) Ng cu thc: tc l Thc hin khi ng thi vi nm thc cm gic (nhn, nh, t, thit v thn thc). Khi nm cn (nhn, nh, t, thit v thn cn) tip xc vi nm trn (sc, thanh, hng, v v xc trn) th ci bit pht sinh ra, nhng mi ch l thun ty cm gic, ch khi no c thm tc dng ca thc th mi c tri gic, tc l ci bit phn bit r rng v tt, xu, , trng, di, ngn, trm, bng, thm, hi, ngon, d, trn, nhm, v.v... (12) Nm trn cnh: tc nm cnh (ng cnh), gm c: sc cnh, thanh cnh, hng cnh, v cnh v xc cnh. Nm cnh ny l nm i tng tip xc ca nm gic quan (ng cn: nhn, nh, t, thit v thn). Nm cnh ny thng lm cho ngi ta sinh phin no, tm tnh nhim , ging nh bi bm lm d dy mi vt, cho nn chng cng c gi l nm trn, hay nm trn cnh. (13) Ch thin ci Dc: tc su ci tri thuc phm vi Dc gii, t thp ln cao c: T-vng, ao-li, D-ma, u-sut, Ha-t-ti (hay Ha-lc) v Tha-ha-t-ti. (14) Trong nguyn tc ch Hn, tc gi c dng cu thnh ng Trung-quc: Ngon vt tn ch, ngha l, sut ngy ch lo vui chi th th no cng hao tn mt ch ca mnh i. (15) Tc : l s tht tng i, s tht theo ci thy ca th tc. Ngi i u cho rng mi s vt th gian u tht c. (16) Trung o: l con ng gia, l phng php hay quan im khng cc oan, khng thin bn tri hay bn phi, khng chp c, khng chp khng, khng chp thng, khng chp on, v.v... (17) on kin: l mt loi t kin, cho rng, con ngi sau khi cht s hon ton mt hn, khng c g gi l kip sau.

58

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt (18) Lc-t: tc Hu Nng (638-713), v t th 6 ca Thin tng Trung-quc, sng vo i ng (618907). Ngi h L, qu qun Phm-dng (tnh H-bc), nhng sinh Tn-hng (tnh Qung-ng). Ngi m ci cha t thu nh, nh rt ngho, phi hi ci bn v gnh nc thu nui m. Mt hm ngi gnh ci vo ch, tnh c nghe c ngi tng kinh Kim Cang, tm bng bng sng, bn tm ti Ngt Hong Nhn (602- 675) xin hc o. By gi Ng-t ang hng dn chng tu hc ti thin vin Hong-mai (tnh H-bc). Ngi n bi yt, Ng-t hi: Ngi t u n? Mun cu vt g? Ngi p: t l b tnh Lnh-nam, xa xi tm n y ly Thy, ch cu lm Pht, khng xin vt g khc. Ng-t ni: Ngi l ngi Lnh-nam, tng li xu x, lm sao lm Pht c! Ngi tha: Ngi tuy c Nam Bc, nhng Pht tnh vn khng Nam Bc; thn tng ca con tuy xu x, khng tt p nh Thy, nhng Pht tnh th c g khc nhau? Thy bm tnh ngi tht phi phm, Ng-t ly lm kinh d, nhng trnh s ch ca mi ngi, bn cho ngi vo trong nh gi go gi go. Tri qua tm thng, mt hm, Ng-t bo i chng, mi ngi trnh mt bi k kin gii chn ngi truyn php. Thng ta Thn T vit ln vch bi k rng: Thn l cy b , tm nh i gng sng, lun sing nng lau chi, ng b dnh bi. Ngi nh mt ch tiu c cho nghe bi k y, thy rng n cha lm sng t bn tnh, bn nh ngi vit gim bi k ca mnh ln vch, rng: B vn khng cy, gng sng cng khng i, xa nay khng mt vt, bi bm vo u y? Ng T c bi k , bit ngi chnh l ngi c th c truyn cho php ln. Na m, T triu ngi vo phng ring, m thm truyn y bt, ri bo ngi ngay m y phi i gp v Nam. Ngi vng li, i v phng Nam, n c khong gia hai huyn T-hi v Hoi-tp (tnh Qung-ng). Nm 676, ngi n huyn Nam-hi (Qung-ng), gp i s n Tng (627-713) cha Php-tnh, lin xin xut gia, th c tc gii. Nm sau, ngi v tr ti cha Bo-lm To-kh (huyn Khc-giang, tnh Qung- ng), m o trng, hong dng php mn n ng trc ch nhn tm, kin tnh thnh Pht; i li vi php mn tim ng ca ngi Thn T phng Bc. Cc s gia gi hin tng ny l Nam n Bc tim, hay Nam Nng Bc T. Ngi vin tch nm 713, th th 76 tui, nhc thn khng b h hoi, n nay vn cn. Ngi l ngi khng bit ch, nhng thng tu vt bc, c ti hng bin khng ai snh kp. Cc li dy ca ngi, c cc t ghi chp, lm thnh kinh Php Bo n, rt c thnh hnh, v c mi ngi coi l php bo ca Thin tng. L truyn y bt trong Thin tng, n i ngi th hy b.

59

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

Bi 7

60

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

B TT
Ting Phn1 l ma-ha b- cht- tt-a2, dch l i o tm chng sinh3(1) (ngi c tm o ln). V sau gi vn tt l b- tt-a. B- l gic, tt-a l hu tnh4(1); c ngha rng, tuy c th t gic nhng vn cn thuc vo loi hu tnh; hoc cng c ngha rng, chng nhng c th t gic, m li cn c kh nng gip cho tt c loi hu tnh u c gic ng. T bn ch b- tt-a y, li ni vn tt mt ln na, thnh ra l B-tt; dch ngha l Khai-s, Th-s, Cao-s, i-s(2). ngha ca t B-tt rt rng. Mt cch tng qut v ngn gn, c th chia lm hai hng B-tt: - Mt, cc hnh gi(3) trong o Pht, khi pht tm thc hin s nghip h php(4), hoc lm nhng iu em li li ch cho ngi khc, u c th c gi l B-tt. Cc v B-tt thuc loi ny, tuy c pht tm rng ln, nhng vn cha dt sch cc hoc nghip trong ba ci, do , cng cha thot khi phn on sinh t5; cho nn trn thc t, h vn ch l phm phu. Bi vy, h c gi l hng B-tt nhc thn(5) sinh t. - Hai l cc hnh gi chng nhp php tnh v sinh6, gii thot khi phn on sinh t, ch cn chu bt t ngh bin dch sinh t7. Nu lun v qu v, cc bc thnh trn a v t S-a8 cho n ng-gic9 u thuc vo hng ny; bi vy, cc ngi c gi l B-tt sinh thn(6) php tnh. Trong cc kinh lun, theo sau t B-tt, thng c km thm t Ma-ha-tt. Ma-ha ngha l ln, ni rng, v B-tt l mt v B- tt ln. Ti v B-tt c phn bit mt hng l thnh gi v mt hng l phm phu, cho nn phm v ca cc ngi cng c cao, va v thp khc nhau. Cc v B-tt t S-a tr ln, u c th gi l B-tt ln; c ni rng, nguyn, hnh v s sinh ca cc ngi u rt ln. Thc ra, bt lun l hng B-tt no, nu ng trn cng v phm phu v tiu tha10 m ni, cc ngi u l nhng bc thnh, v cc ngi pht tm rng ln, c y t gic v gic tha, v hng n qu Pht. Nhng, nu ng cng v Pht m ni, th tt c cc ngi u l phm phu; v vn cha dt sch v minh hoc, cho nn th tnh gic ng vn cha trn vn. a s ngi i vn ng nhn, cho rng qu thn l B-tt, ri c hng vo qu thn m cng dng l bi. Thc ra, ch l nhng hnh vi m tn(7), in o(8); nu l t Pht th khng nn bt chc theo.

CH THCH
01. Phn ngha l trong sch. V ting n- gn ging nh ting ni Phn-thin(9), cho nn cng c gi l ting Phn.

61

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt 02. Ch ma-ha dch ngha l ln; b- l o; cht- l tm; tt-a l chng sinh; hp li tc l chng sinh c tm o ln ni, nhng chng sinh ny c th pht tm tu hnh o ln. 03. Theo cch dch c l chng sinh, theo cch dch mi(10) l hu tnh; hp li c nhiu ngha: 1) Nhiu ngi cng sinh ra, ngha l, ging ngi kip ban s l do t ci tri Quang-m, cng h ging sinh ra th gian, khng c phn bit tn ti, nam n; 2) Do nhiu duyn m sinh ra, ngha l, tt c loi hu tnh u do mun php ha hp, nhiu iu kin thnh tu mi sinh ra; 3) Rt nhiu sinh t, ngha l, tt c loi hu tnh t v th n nay, tng tri qua rt nhiu ln sinh t; nhng ch ni sinh m khng ni t, l v c sinh th t phi c t, cho nn ch cn ni sinh th bao gm c t. 04. Tt c ng vt u l loi c tnh thc, c i tnh, cho nn chng sinh cng c dch l hu tnh. 05. Phn on sinh t l mt trong hai th sinh t. Xin xem li ch thch s 5 trong bi s 5. 06. Bn tnh ca cc php tc l tht tng chn nh, vn khng sinh dit, cho nn ni l php tnh v sinh. 07. Bt t ngh bin dch sinh t l mt trong hai th sinh t. l s sinh t ca cc bc thnh t A-lahn tr ln, dt tr mi kin t hoc. Xin xem li ch thch s 5 trong bi s 5. 08. Nhng bc thang chng c ca hng B-tt c chia lm mi a, trong , S-a cng gi l Hoan-h-a. Khi v B-tt tu tp hon tt kip a tng k u tin, cc kin hoc u dt, chng nhp l nh khng, tm sinh nim hoan h ln, cho nn gi l Hoan-h a. 09. Trong 52 bc thang ca i tha, bc thang th 51 gi l ng-gic; tc l, sau khi thnh tu c qu v Thp-a v trc khi chng nhp qu Pht, nhn v c tr tu v cng c ca v B-tt giai on trung gian y u tng ng vi bc Diu-gic, cho nn gi l ng-gic cng gi l Nht sinh b x, hoc Kim cng tm B-tt. 10. Phm tiu tc l phm phu v tiu tha.

PH CH
(01) Chng sinh - Hu tnh: Tt-a l ting dch m ca ting Phn sattva, ting Trung-quc dch l chng sinh hay hu tnh; c nhiu ch cng gi l hm thc, hm sinh, hm linh, qun sinh v.v... Tuy hai danh t chng sinh v hu tnh u dch t mt ting Phn l tt a, nhng cc nh Pht hc cng phn bit ngha khc nhau gia hai danh t y. C thuyt cho rng, hu tnh l ch cho cc loi c tnh thc nh tri, ngi, ng qu, sc sinh; cn chng sinh l ch bao qut c cc loi c tnh thc (hu tnh) v cc loi khng c tnh thc (v tnh) nh cy c, t , sng h. Trong khi th c thuyt li cho rng, hu tnh ch l mt tn gi khc ca chng sinh, c hai u ch bao qut cho c cc loi c tnh thc ln khng c tnh thc. Ring t chng sinh c nhiu ngha: a) Cc loi b nhim trc trin min trong sc, th, tng, hnh, thc; b) Cc loi cng sinh trong th gian, khng phn bit nam n, tn ti trn di, cng khng c tn khc nhau; c) Cc loi phi chu nhiu sinh t; d) Cc loi u do ng un v cc duyn gi hp m sinh ra; ) Php thn b phin no rng buc nn phi tri ln trong sinh t; e) Cc loi b phin no che lp m phi lu chuyn trong sinh t. (02) Khai-s - Th-s - Cao-s - i-s: Ch khai ngha l m ra con ng chn chnh hng dn chng sinh. B-tt thy r chn l, c th dn dt chng sinh n ch ng nhp tri kin Pht; cho nn t Khai-s c c bit dng tn xng B-tt. Danh t Th-s cng dng tn xng B-tt, v Btt lun lun gi vng tm b pht khi t thu ban u (th), v tinh cn tu tp cu chng sinh. Mt khc, B-tt pht tm cao thng (cao), trn th cu o gic ng, di th cu chng sinh, cho

62

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt nn cng c xng l Cao-s. Li na, B-tt l v c nguyn ln, hnh ln (i), va lm li cho mnh, va lm li cho ngi, cho nn cng c tn xng l i-s. (03) Hnh gi: Ngy xa, trong chn thin mn Trung-quc, ch hnh gi c dng ch cho nhng ngi cha xut gia nhng c tr ti cha cng qu v tu hc, c th co tc hoc khng co tc; cc chc v trong thin mn cng c ch ny km theo sau, nh phng trng hnh gi, in ta hnh gi, tri s hnh gi, v.v... Ngy nay n c dng ch chung cho tt c nhng ngi tu hnh theo Pht php. (04) H php: ngha l bo h v duy tr Pht php. Trong kinh in thng ni, ch thin, cc v thin thn, qu vng, sau khi nghe kinh xong u pht nguyn h tr chnh php; cho nn h u c gi chung l H php thin thn. Ngoi ra, nhng ngi th gian, t hng lnh o quc gia n hng dn d, ai pht tm quay v nng ta Tam Bo, ng h Pht php, ng gp ca ci, kh nng, cng sc v th gi vo vic bo v, duy tr v pht trin Pht gio, u c gi l h php. Thi Pht ti th, cc c vua nh Tn B Sa La, Ba T Nc, cc v c s nh Cp C c, K B, T X Kh, v.v... u l nhng v h php ln ca Pht gio. Theo nh tinh thn ca bi hc ny, tt c nhng ngi pht tm tu tp theo Pht php tc l c ch hng bo v, duy tr v pht trin Pht php, cho nn h c gi l h php. (05) Nhc thn: tc l ci xc thn hin c ca con ngi, do tinh huyt ca cha m sinh ra, c hp thnh bi by yu t: t, nc, gi, la, khng, kin v thc. Hnh gi, ngay nhc thn ny m tu tp hnh B-tt th gi l B-tt nhc thn. (06) Sinh thn: Nhc thn ca Pht th gi l sinh thn, tc l ci thn do ch Pht ty hnh nguyn m ng hin trong cc loi cu chng sinh; i li vi sinh thn l php thn. Cc v B-tt khi tin ln hng Mi-a, chng nhp php tnh, ha t ti th gi l B-tt sinh thn. (07) M tn: tin tng mt cch m qung, tin m khng cn suy xt xem c ng vi chn l hay khng; nh tin vo s an bi ca nh mnh, tin vo s ban phc ging ha ca thng hay thn linh, tin vo s sng i i ha ngc hay thin ng sau khi cht, tin cht ri l tt c u h v, khng c nhn qu nghip bo, khng c sinh t lun hi, v.v... (08) in o: Trong Pht hc, t in o c dng ch cho nhng t kin ca k phm phu cha gic ng, tc l do v minh m sinh ra nhng thy bit sai lm, tri ngc vi tht tng ca vn hu; nh vn hu l v thng m cho l thng, l v ng m cho l ng, l kh m cho l vui, l gi c m cho l tht c, l d nhp m cho l trong sch, l duyn sinh m cho l do thng sng to, v.v... (09) Theo truyn thuyt ca n-, vn t n- l do Phn Thin sng ch, v ting n- th ging nh ting ni ca Phn Thin, cho nn c cc danh t Phn t v Phn ng (Sanskrit). Khong hai nghn nm trc TL, ging ngi Aryans (n-u) t min Trung- tin vo vng Ng-h (Punjab) Ty Bc n-, nh ui ngi bn x v nh c ti . H tiu dit nn vn ha c ca dn a phng v sng lp nn vn ha mi, sng bi Phn Thin, cho Phn Thin l gc ca v tr; do , ngn ng v vn t n-, h u cho l t Phn Thin. (10) Cu dch v tn dch: y l hai thut ng ch cho hai thi k dch kinh t Phn ng sang Hn ng Trung-quc. Trong sch Xut Tam Tng K Tp, Tng Hu (445-518) gi tt c kinh in c dch t i Ty-Tn (265-316) tr v trc l cu kinh (kinh dch theo cch c), v t i Hu-Tn (tc DiuTn, 384-417) tr v sau l tn kinh (kinh dch theo cch mi). S phn bit ny ca Tng Hu ch c so snh nhng ting dch khc nhau gia hai thi k trc v sau m thi. n Huyn Trang (602?664) th s phn bit c mi tr nn gay gt. Huyn Trang cc lc bi xch li dch c m ngi cho l rt sai lm, v ch ct t ; v ngi ch trng dch thng, st ngha theo nguyn bn. Ch trng ny ca ngi, sau c cc nh dch thut hng ng mnh m; v t , ngi ta ly Huyn Trang lm ci mc phn chia: trc l cu dch, t v sau l tn dch. Tiu biu cho phi cu

63

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt dch c Cu Ma La Thp (344-413, hoc c thuyt ni 350-409) v Chn (499-569); tiu biu cho phi tn dch c Huyn Trang v Ngha Tnh (635-713).

BI TP
1) Nhm t ma ha b cht tt a c ngha g? Ma ha b cht tt a l mt nhm t c phin m t ting Phn. Ma ha ngha l ln; b ngha l o, hay gic ng; cht ngha l tm; tt a ngha l chng sinh, hay hu tnh. Hp tt c li, nhm t ting Phn ni trn c ngha l ngi c tm o rng ln; hay ni cho tht r rng l ngi pht tm tu hnh t c qu v gic ng trn vn tc qu v Pht. Nhm t trn c gin lc i thnh mt danh t ngn gn, hin ang rt thng dng l B-tt, mang mt ngha tht quan trng trong Pht gio: l mt chng sinh (mt ngi) t mnh gic ng, v cn c kh nng ha cho mi ngi cng c gic ng. 2) V sao gi l B-tt nhc thn sinh t? Cc hnh gi tuy pht tm thc hnh hnh B-tt, nhng cha bc vo Mi-a th vn cn l phm phu, cc hoc nghip trong ba ci cha dt sch, vn cn chu phn on sinh t; bi vy m h c gi l B-tt nhc thn sinh t. 3) V sao gi l B-tt sinh thn php tnh? Cc v B-tt vo hng Mi-a, dt ht cc hoc nghip trong ba ci, thot khi phn on sinh t, chng nhp php tnh v sinh, cho nn cc ngi c gi l B-tt sinh thn php tnh. 4) Theo sau t B-tt li c km thm ba ch ma ha tt l c g? Tn mt v B-tt m c km thm ba ch ma ha tt theo sau l c ni rng, l mt v B-tt ln, ng vo hng thnh ch khng cn l phm phu na. 5) Hng B-tt no mi c xng l ma ha tt? V sao ? Cc v B-tt t S-a tr ln n ng-gic (tc hng Mi-a) u c xng l ma ha tt; v c nguyn, hnh, v kh nng sinh ca cc ngi u rng ln.

Bi 8

64

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

B TT DI LC
c B-tt h l Di Lc, dch ngha l T th(1); tn l A Dt a(2), dch ngha l V Nng Thng. Ngi sinh min Nam nc Thin-trc1(3), trong mt gia nh dng B-la-mn2. Ngi nhp dit trc c Pht Thch Ca, sinh ln ni vin ci tri u-sut3, tr thnh v B-tt mt i thnh Pht(4). Trong tng lai, vo tiu kip th mi ca kip Tr, lc tui th ca con ngi gim n tm vn tui4, Ngi s h sinh th gii ny, k sau c Pht Thch Ca Mu Ni, tr thnh c Pht ch tn th nm trong Hin kip(5). Ngi no nghe c danh hiu ca c B-tt Di Lc m sinh lng hoan h, cung knh l bi, th khi mng chung lin c vng sinh ln ni vin ci tri usut. Nu ngi no phm cc gii cm, to cc nghip xu, m khi nghe c danh hiu ca c B-tt ny, lin ly nm vc chm t(6), thnh tm sm hi, th nhng nghip xu y s chng c trong sch. Chng sinh trong i v lai, khi nghe danh hiu ca c B-tt ny, lin to lp hnh tng, trng by hng hoa tranh lng c phn, l bi tng nim, nhng ngi y lc sp mng chung, c c B-tt Di Lc phng ho quang khong gia chn my, cng vi thin chng, n trc mt nghnh n, ch trong khonh khc lin c vng sinh(7), c nghe Pht php, khng cn b thi lui trn con ng tin n o v thng; v trong i v lai s c gp v s ch Pht. Trong tng lai, c B-tt ny s thnh Pht di ci cy Long-hoa5. php hi u tin, Ngi s ha c chn mi su c ngi6. php hi th hai, Ngi s ha c chn mi bn c ngi. php hi th ba, Ngi s ha c chn mi hai c ngi. Ngi s thuyt php sinh cho n su vn tui mi nhp nit bn7. Chnh php(8) tn ti i lu n su vn nm. Mi bc vo ca cha, chng ta thy tng mt v B-tt, u to bng ln, mt hin nt vui ci, tay cm ci y vi, l tng ca i s nh ng, tc ha thn ca c B-tt Di Lc. S sinh vo i Lng, thi Ng-i(9), huyn Phng-ha, tnh Trit-giang. S thng h bng, nt mt lun l v hoan h, tay cm y vi, thin c(10) thm mt, cho nn ngi ta thng gi l B i ha thng. bit nhng g lin quan n c B-tt Di Lc v s thnh Pht ca Ngi, c th tham kho cc kinh: Pht Thuyt Qun Di Lc B Tt Thng Sinh u Sut Thin; Pht Thuyt Di Lc H Sinh Thnh Pht; Pht Thuyt Di Lc i Thnh Pht. C k ngoi o ni, c B-tt Di Lc hin h sinh sm hn hn nh, r rng l tri ngc vi kinh Pht, l t trong ca Pht th khng nn tin li ni y.

CH THCH
01. Vo thi c, nc n- c gi l Thin-trc.

65

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt 02. B-la-mn l mt trong bn chng tc n-, chuyn phng th i Phm Thin, tu hnh trong sch, ng u trong bn chng tc. 03. u-sut l tng tri th t ca ci Dc. Mt ngy m ci tri ny di bng bn trm nm ci ngi. Thin chng sng lu bn ngn tui, bng nm c by ngn su trm vn nm nhn gian. Ci tri ny c chia lm hai khu vc: ni vin v ngoi vin. Ch thin khu ngoi vin, cn ni vin l tr x ca thn sau cng ca cc v B-tt b x. Cc Ngi thng t ni m h sinh thnh Pht. Hin nay, ci tri ny chnh l ci tnh ca c B-tt Di Lc. 04. Tui th ca con ngi ban u t tm vn bn ngn, mi mt trm nm gim i mt tui, gim cho n ch cn mi tui th ngng. Sau , mi mt trm nm li tng ln mt tui, tng cho n tm vn bn ngn tui nh thu ban u th ngng. C mt ln gim v mt ln tng nh th l mt tiu kip. Nu tnh theo cch thc ca s hc th mt tiu kip bng: (84000 - 10) x 100 x 2, tc mt ngn su trm by mi chn vn tm ngn nm. C hai mi tiu kip l mt trung kip. Tri qua bn trung kip (tc bn thi k: thnh, tr, hoi, khng) l mt i kip; l s nm t lc sinh thnh n lc hoi dit ca mt th gii. 05. l ch c ca . Trong tng lai c B-tt Di Lc s ngi ni gc cy Long-hoa m thnh Pht. V hoa ca cy y rt c loi rng a chung, nn gi l Long-hoa. Cng c thuyt ni, v hoa ca cy y ging nh u rng, cho nn gi tn nh vy. 06. Sch Du Gi Lc Ton ghi: V s c, phng Ty c bn cch tnh: 1) mi vn l mt c; 2) mt trm vn l mt c; 3) mt ngn vn l mt c; 4) mt vn vn l mt c. Nay Du Gi nu r mt trm vn l mt c, Hoa Nghim th mt ngn vn l mt c, v Tr Lun th mi vn l mt c. C th thy, nh kinh Di Lc H Sinh ni, php hi u tin ha c chn mi su c ngi, v.v..., khng nht nh ch rng mt vn vn l mt c. 07. Hoc dch l n hon, tch dit, dit , dit, vin tch v.v..., ngha l gii thot sinh t, nhp vo cnh gii an lc tch tnh. Cho nn, cc bc thnh khi x b sc thn th u gi l nhp nit bn.

PH CH
(01) T th: h T. Ch th y c dng ch cho nhng ngi c tn qu trong nhn loi; l nhng v gio ch, nhng trit gia, nh Thch th (c Thch Ca Mu Ni), Lo th (c Lo T), Khng th (c Khng T), v.v... Theo kinh chp, c B-tt Di Lc, v lng thng rng ln i vi chng sinh, ngay t bui u pht tm tu hnh, khng n tht, do m c gi l T th. (02) C vi kinh lun ni rng, Di Lc v A Dt a l hai nhn vt khc nhau, cng l t ca c Pht Thch Ca Mu Ni. (03) Trong sch s Trung-quc, c rt nhiu danh xng gi nc n-. Trc ht, trong S K, n c gi l Thn-c; sau , Hu Hn Th gi n- l Thin-trc. Cc kinh sch Pht gio t i Ngy (220-265), Tn (265-420) tr i, phn nhiu gi l Thin-trc. T i ng (618907) v sau, danh xng n- c dng rt thng. Ngoi ra, trc kia, mt s danh xng khc cng c dng gi nc n-, nh: Thin-c, Thin-c, Cn-c, Hin-u, n--, v.v... Vo thi trung c, nc n- chia lm nm khu vc: ng, Ty, Nam, Bc v Trung-ng, gi l Ng Thintrc (gi tt l Ng-Trc), hay Ng n- (gi tt l Ng- n). Vy, Nam Thin-trc (hay NamTrc) l mt trong nm khu vc ca nc n-. (04) Mt i thnh Pht: t Pht hc Hn-Vit l nht sinh b x (ni tt l b x). T ny nguyn c ngha l kip lun hi cui cng; tc l, sau khi tri ht kip ny, kip k tip nht nh s thnh Pht th gian. y l qu v ti cao ca hng B-tt, tc l bc ng-gic B-tt (c B-tt c xem ngang hng vi c Pht). T nht sinh b x cng c ch ni l nht sinh s h, c

66

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt ngha l, ch cn mt i ny b tri buc trong ci m m thi, i sau chc chn s thnh Pht. Mi ngi Pht t u tin tng rng, c B-tt Di Lc chnh l mt v B-tt nht sinh b x, v theo kinh in, c Di Lc hin ng cung tri u-sut, ch cho n khi ht kip sng ci tri y, ngi s ging trn v thnh Pht ni tip s nghip ha ca c Pht Thch Ca Mu Ni. (05) Hin kip: gi cho l hin ti Hin kip. Kip Tr ca i kip qu kh gi l Trang-nghim kip; kip Tr ca i kip v lai gi l Tinh-t kip; kip Tr ca i kip hin ti gi l Hin kip. Trong mi kip Tr u c mt ngn c Pht ra i ha chng sinh. Theo kinh in, c Pht u tin ca Hin kip l Cu Lu Tn, k l c Cu Na Hm, tip theo l c Ca Dip, c Pht Thch Ca Mu Ni l th t, v c Pht th nm s l Di Lc; cui cng ca Hin kip s l c Pht Lu Ch. c Pht u tin ca Trang-nghim kip (qu kh) l Hoa Quang, v cui cng (th mt ngn) l c Pht T X Ph. c Pht u tin ca Tinh-t kip s l Nht Quang, v cui cng s l c Pht Tu Di Tng. (06) Nm vc chm t (ng th u a): y l mt cch ly ca Pht gio. Nm vc (ng th, hay ng lun) l u, hai tay v hai u gi, u chm t. Cch ly ng th u a (cng gi l ng lun u a, u a l, tip tc l, u din l, nh l) ny nguyn c coi l cch ly tn knh nht trong cc cch ly ca ngi n-. Sau , Pht gio cng dng cch ly ny biu l nim tn knh su xa nht ca mnh i vi Tam Bo. Cch ly ny c th khin cho ngi ta dt b tm kiu mn m t l lng thnh knh i vi i tng mnh ang ly. Khi ly, ngi Pht t cn qun nim nm ngha nh sau: 1) Khi u gi phi chm t, qun nim rng, tt c chng sinh s t o qu gic ng; 2) Khi u gi tri chm t, qun nim rng, tt c ngoi o s khng cn khi t kin, m chc chn s c a v con ng chnh; 3) Khi tay phi chm t, qun nim rng, nguyn c nh c Th Tn, ngi trn ta kim cng, hin ra tng lnh, i a chn ng, chng nhp qu v i gic; 4) Khi tay tri chm t, qun nim rng, mong cho mi ngi ri xa ngoi o, nguyn dng bn cch iu phc (t nhip php) khuyn ha nhng k ng ngnh nht, khin cho tt c u tr v chnh o; 5) Khi u mt chm t, qun nim rng, mong cho tt c mi ngi u dt tr tm kiu mn, v s c c tng qu nh u m mt thng kh thy (v kin nh tng). (07) V php mn Tnh Trung-quc, ch yu c hai loi: Tnh Di Lc v Tnh A Di . Tn ngng v Tnh Di Lc bt ngun t ngi o An (312?-385?), i Tn (265-420), vi tc phm Tnh Lun, mong cu vng sinh v ci tri u-sut, tc cnh gii tnh ca c B-tt Di Lc. Sau , vo i ng (618-907), hai ngi Huyn Trang (602?-664) v Khuy C (632-682) cng hnh tr php mn Tnh Di Lc; nhng t v sau, s ngi tu theo php mn ny ngy cng gim thiu, ri mt dn. Thay vo , php mn Tnh A Di ngy cng hng thnh. (08) Chnh php: c hai ngha: 1. Chnh php l php chn chnh, cng tc l gio php ca c Pht. Ni rng ra, tt c nhng php g ph hp vi chnh l ca Pht php u l chnh php. Nhng li dy ca c Pht c gm thu trong ba tng thnh in (Kinh, Lut, Lun) c gi l th tc chnh php, hay gio chnh php; cn nhng yu t lm thnh o qu gic ng nh nm kh nng (ng cn), nm sc mnh (ng lc), by yu t gic ng (tht gic chi), tm s hnh tr chn chnh (bt chnh o), v.v..., c gi l thng ngha chnh php, hay chng chnh php. 2. Chnh php l mt trong ba thi k bin i trong thi gian tr th ca gio php sau khi c Pht nhp dit. a) Sau khi c Pht nhp dit, gio php cn tn ti i, nu ai y theo gio php y tu hnh th c th chng qu, gi l thi chnh php; b) Tuy gio php vn c , ngi tu hnh theo gio php vn c , nhng t ngi c th chng qu, gi l thi tng php ( ni, trng ging thi, ch khng ng hn l chnh php); c) Thi k gio php suy tn, tuy vn c ngi tun theo gio php, nhng khng th tu hnh chng qu, gi l thi mt php ( ni gio php suy tn, ch cn l ngn ngnh m thi). (09) i Lng thi Ng-i: Lch s Trung-quc c hai thi k c gi l Ng-i: S sch nh ng (618-907) gi nm nh Tiu-Lng (502-558), Trn (557-589), Bc-T (550-577), Bc-Chu (559-

67

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt 581) v Ty (581-619) l Ng-i tc Tin Ng-i (502-619); t nh Tng (960-1279) tr v sau th gi nm nh Hu-Lng (907-923), Hu-ng (923-936), Hu-Tn (936-946), Hu-Hn (947-950) v Hu-Chu (951-960) l Ng-i tc Hu Ng-i (907-960). y tc gi khng ni r l i s nh ng sinh vo i Lng thi Tin Ng-i hay i Hu-Lng thi Hu Ng-i. Pht Quang i T in (mc B i Ha Thng) c chp: ... Thng 3 nm Trinh-minh th 3 (917) i Lng, lc sp th tch, s ngi ngay ngn, vng vng ni tng chi pha ng cha Nhc-lm... Nh vy c th xc nh, i Lng y tc l i Lng (907-923) thi Hu Ng-i (907-960). C th, phn ng ngi Trung-hoa thng gi thi Hu Ng-i l Ng-i chng? (10) Thin c: l mt thut ng trong thin mn, ch cho ci trng thi mn nhu ca mt thin sinh khi tip nhn gio php do thy trao truyn. thu nhn hay kho nghim trnh tu chng ca mn , thin s thng gi t vo mt hnh vi bt cht hay li ni vu v, v ngha no , ri quan st phn ng ca i tng, t m bit c cn c ca i tng.

BI TP
1) Hy gii thch tn gi Di Lc A Dt a. A Dt a l tn (phin m t ting Phn), ting Trung-quc dch ngha l V Nng Thng (khng ai c th hn c). l h v tn ca c B-tt Di Lc. 2) Nu c ngi nghe danh hiu c B-tt Di Lc m to lp hnh tng, trng by hng hoa tranh lng c phn, l bi tng nim, s c hiu qu nh th no? Nu c ngi nghe c danh hiu c B-tt Di Lc m to lp hnh tng, trng by hng hoa tranh lng c phn, l bi tng nim, th ngi y trong gi pht sp la trn, s c c B-tt Di Lc phng ho quang, cng vi ch thin chng, n ngay trc mt n rc, ch trong khonh khc lin c vng sinh, c nghe php tu hnh, tin ti mi trn ng gii thot; v sau li c phng s v s ch Pht. 3) Trong tng lai, c B-tt Di Lc s thnh Pht di gc cy g? Trong tng lai c B-tt Di Lc s thnh Pht di gc cy Long-hoa. 4) Trong tng lai, khi c B-tt Di Lc thnh Pht, Ngi s thuyt php ba hi, mi hi Ngi s c bao nhiu ngi? Trong tng lai, sau khi thnh Pht, c Di Lc s thuyt php ba hi. Trong php hi th nht, Ngi s ha c chn mi su c ngi. Trong php hi th hai, Ngi s ha c chn mi bn c ngi. Trong php hi th ba, Ngi s ha c chn mi hai c ngi. 5) B i ha thng sinh vo thi no? a phng no? Php danh l g?
68

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

B i ha thng php danh l nh ng, sinh vo i Hu-Lng trong thi Hu Ng-i, ti huyn Phng-ha, tnh Trit-giang. 6) c Thch Tn tng ni ba b kinh lin quan n s tch ca B-tt Di Lc, tn ca cc kinh y l g? Ba b kinh c lin quan n s tch c B- tt Di Lc do c Thch Tn ni: Pht Thuyt Qun Di Lc B Tt Thng Sinh u Sut Thin, Pht Thuyt Di Lc H Sinh Thnh Pht, v Pht Thuyt Di Lc i Thnh Pht.

69

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

Bi 9

70

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

BN CNH NI NI TING TRUNG QUC (phn 1)


Cc v B-tt ln thng ha thn v lng, n khp mi ni cu chng sinh. C khi cc ngi cng th lnh mt tr x no lm ngoi duyn(1), hin by linh tch, dn dt tt c loi hu tnh quay v vi Pht php, tu tp phm hnh(2), trng nhn xut th. Nhng cnh tnh nhn gian nh th, trong ni a Trung-quc c rt nhiu; bn ngn ni ni ting thuc vo loi . Ni Ph-, mt hn o nh pha ng huyn nh-hi, tnh Trit-giang, l o trng ca c B-tt i Bi Qun Th m1. V ngn ni ny, nguyn bin Nam ca n- c ngn ni tn ting Phn l B-t-lc-gi, (dch ngha l Tiubch-hoa), l tr x ca c B-tt Qun Th m, v thin tri thc(3) th hai mi tm m Thin Ti ng t n tham bi hu cn2, c ghi chp trong kinh Hoa Nghim. V sau, nhn s knh ngng c B-tt Qun Th m c ph bin trong khp qun chng Trung-quc, m hn o nh pha ng huyn nh-hi li c th thnh tng c B-tt, tn ng c(4), nhn m hn o nh ny cng c gi tn l ni Ph-; hn o nh hn cnh th c t tn l ni Lc-gi, mong tt p snh ngang vi bin Nam ca n-. n nay, cha chin dng ln san st trong ni, phong cnh hp vi lng ngi, l ni ngh mt rt tt. Mi khi n ngy l va(5), tng tc3 nam n gn xa v hnh hng, ng i tp np khng ngt. Ni Cu-hoa, nm cch huyn Thanh-dng ca tnh An-huy bn mi dm v hng Ty Nam. Nguyn ni c tn l Cu-t, chu vi hai trm dm, trn nh c chn ngn nh vt khc hnh hoa sen, cho nn nh ng i tn thnh ni Cu-hoa. l o trng ca c B-tt i Nguyn a Tng4. Vo i nh ng Trung-quc, c B-tt ging tch trong gia nh vng tc ca nc Tnla5. Ngi h Kim, tn l Kiu Gic. Nm th t nin hiu Vnh-huy6(6), ngi hai mi bn tui, mang theo con ch trng Thin Thnh, vt bin sang Trung-hoa, ngi ngay ngn trn u ni ny, by mi lm nm, n nm th mi su nin hiu Khai-nguyn7(7), m Ba mi thng By, ngi thnh o. Lc trc, v sn ch(8) l Mn cng, thng ngy thit trai cng dng trm v tng, tt thnh cho s y. c B-tt bn n ch ng, xin cng cho mt ming t rng bng tm o ca sa8. ng ha chu. D u, khi tm ca sa va trng ra th bao trm c chn nh ni! T ni Cu-hoa bn tr thnh chn o trng. V sau, con ca Mn cng xin xut gia, lun theo hu mt bn c B-tt, tc l ha thng o Minh. Khng lu sau , Mn cng cng xut gia, tr li th con lm thy. Cho ti nay, bn cnh tng ca c B-tt, thng km theo tng hai cha con hin c ng hu, cng l mt giai thoi vy. Sau khi c B-tt th tch, vo ngy Ba

71

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

mi thng By nm th hai nin hiu Ch-c9(9), linh tch hin l, xy thp th phng, n nay tr thnh mt thnh a ca Pht gio.(10)

CH THCH
01. i Bi tuy l tn hiu gi chung ca ch Pht v B-tt, nhng v c B-tt Qun Th m ch v tm t bi, cho nn ch i bi c c bit dng t trc danh hiu. 02. t Pht l Thin Ti ng t, khi va sinh ra i th mi vt trn qu t nhin xut hin, cho nn c tn l Thin Ti. Sau ngi pht tm n tu hc vi c B-tt Vn Th. T ngi i dn v phng Nam, tham bi c thy nm mi ba v thin tri thc th chng nhp php gii. B-tt Qun Th m l v th hai mi tm trong s nm mi ba v thin tri thc . 03. Tri l mu tm en, t l mu trng. Ch tng Trung- quc mc o mu tm en, ngi th tc phn nhiu mc o trng; v vy m gi tng tc l tri t. 04. An nhin bt ng nh i a, tnh lng su kn nh kho tng, cho nn gi l a Tng. Trong khong thi gian t sau khi c Pht Thch Ca nhp dit cho n trc khi c Pht Di Lc ging trn, c B-tt ny m nhim cng vic cu chng sinh. Ngi thng trong cnh gii a ngc cu kh. Ngi t lp li th, quyt phi cu ht chng sinh trong su ng mi nguyn thnh Pht; v vy, ch i nguyn c c bit t trc danh hiu ca ngi. 05. L mt trong ba nc Hn, c kin lp vo cui thi Ty- Hn(11), Vo i nh ng, h mn binh lc Trung-quc, dit Bch-t v Cao-c-li, thng nht ton Triu-tin. n thi Ng-i, nc li b chia ct, ri li b Cao-li tiu dit. 06. L nin hiu ca vua ng Cao-tng. 07. L nin hiu ca vua ng Huyn-tng. 08. Php y ca t kheo, mt l an--hi, tc y 5 iu; hai l ut-a-la-tng, tc y 7 iu; ba l tng-gil, tc y t 9 n 25 iu. Mu ca php y phi trnh nm mu chnh l xanh, vng, , trng, en; v phi dng hoi sc (mu nhum cho h i, trng va xanh va va en, ngha l khng thnh mt mu chnh no c). 09. L nin hiu ca vua ng Tc-tng.

PH CH
(01) Ngoi duyn: Duyn l iu kin. Cc iu kin kt hp, gip nhau pht sinh mt hin tng, mt s vt. iu kin chnh, trc tip pht sinh mt s vt, gi l ni duyn (cng tc l nhn). Cc iu kin ph cng gip cho ni duyn, c nh hng gin tip trong vic pht sinh mt s vt, gi l ngoi duyn. Trong danh t nhn duyn, ch nhn tc l ni duyn, v ch duyn tc l ngoi duyn. Trong bn duyn th nhn duyn l ni duyn, v s duyn duyn, tng thng duyn, ng v gin duyn l ngoi duyn. Sinh mng con ngi c c l do s kt hp ca nghip thc (ni duyn) v tinh huyt ca cha m (ngoi duyn). Mt chng sinh c thnh Pht, th chnh ci Pht tnh sn c trong mi chng sinh l ni duyn, v ci cng c li tha ca c Pht (Pht php) l ngoi duyn.

72

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt (02) Phm hnh: hnh trong sch. V Phm Thin on tr dm dc, cho nn s xa la dm dc c gi l phm hnh. Cuc i mt ngi B-la-mn c chia lm bn thi k, thi k u tin gi l thi k phm hnh; l thi k m trong sinh hot hng ngy phi gi gii bt dm v chuyn hc cc kinh in Ph v l nghi t t. Trong Pht gio, cc hnh gi tu tp phi gi khng nhng gii bt dm m cn bao nhiu gii lut khc na, cho nn gi l phm hnh. Hng c s ti gia khng gi gii bt dm (m ch l bt t dm) th khng c gi l phm hnh; nhng nu h cng hnh tr hnh khng dm dc nh tng s th vn c gi l phm hnh. Ni rng ra, cc hnh gi tu thin, t c y tm bc gii thot (bt gii thot); tu tp thun thc tm s hnh tr chn chnh (bt chnh o); tu tp trn vn bn tm lng rng ln (t v lng tm); bit r by php lnh (tht thin php); v.v..., u gi l phm hnh. Li na, cc v B-tt khng vng mc vo hai cc oan c v khng, gi l trong sch; em s trong sch y m vn dng tm t bi cho vui v vt kh cho chng sinh, gi l phm hnh. (03) Thin tri thc: Trong Pht gio, nhng ngi chnh trc, c c hnh, c kh nng dy d, hng dn ngi khc i theo con ng chnh, b c lm lnh, dt tr phin no, pht trin tr tu, v.v... u c gi l thin tri thc, hoc thin hu tri thc; ngc li l c tri thc. (04) Hng ha: ch cho nhang n thp cng trong cha. Cc cha vin c ng o tn th gi l hng ha vng thnh. (05) Hng k: l cc ngy l va ca ch Pht hay B-tt, nh l P ht n, l Pht thnh o, ngy va c Di Lc, c Qun Th m v.v...; hoc cc ngy hi ln hng nm ti cc cha vin, nh ngy hi Vu Lan, ngy hi Php Hoa, ngy hi Dc S, ngy k T v.v... (06) Vnh-huy l nin hiu u tin (ko di 6 nm: 650-655) ca vua ng Cao-tng (650-683). Nm th t nin hiu Vnh-huy tc l nm 653. (07) Khai-nguyn l nin hiu th nh (ko di 29 nm: 713-741) ca vua ng Huyn-tng (712-756). Nm th 16 nin hiu Khai-nguyn tc l nm 728. (08) Sn ch: tc ngi ch ca mt ngn ni; l ting tn xng v tr tr ca mt ngi cha. Phn nhiu cc t vin xa c xy ct trong chn ni non, v ly tn ni m t tn, cho nn v tr tr c xng l sn ch. y, Mn cng l mt v c s, th chc chn khng phi l tr tr ca cha; vy, tc gi dng ch sn ch ch cho Mn cng, v ng ny l mt v i th ch, s hu ch ca c vng ni Cu-hoa, v cng dng c vng ni cho c a Tng lm o trng. (09) Ch-c l nin hiu u tin (ko di 3 nm: 756-758) ca vua ng Tc-tng (756-762). Nm th hai nin hiu Ch-c tc l nm 757. (10) Theo ng T Duy Chn (trong Bn Tin Khnh Anh, Paris, s thng 7 nm 1999, trang 1) th c Btt Kiu Gic n sinh vo nm 695, trong vng tht ca nc Tn-la; xut gia nm 25 tui (nm 720); ri nc Tn-la nm 729 v nm 730 (nm 18 nin hiu Khai-nguyn) th n Trung-hoa; vin tch nm 794, tc l nm 13 nin hiu Trinh-nguyn (785-805) i vua ng c-tng (780-805); th th 99 tui. (11) Nh Hn (Trung-quc) do Lu Bang (256-195 tr. TL) kin lp nm 206 tr. TL, chia lm hai thi k: 1) Thi k u, s gi l thi Tin-Hn (206 tr. TL - 8 sau TL); 2) Thi k sau, s gi l thi Hu-Hn (25-220). Tin-Hn ng ti Trng-an; Hu- Hn ng ti Lc-dng. V Trng-an nm pha Ty ca Lc-dng, nn s cng gi Tin-Hn l Ty-Hn, v Hu-Hn l ng-Hn.

BI TP
1) V sao cc c B-tt th hin v thu nhip tr x nhn gian?
73

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

Cc c B-tt th hin v thu nhip tr x nhn gian l v cu chng sinh. Cc ngi mun dy d, hng dn chng sinh quay v ng chnh, tu hc Pht php, trng ci nhn xut th gian. 2) Ni Ph- l o trng ca v B-tt no? Ni Ph- l o trng ca c B-tt Qun Th m. 3) Ni Ph- nguyn ti u? Ngy nay ngi Trung-hoa ch ni y ti u? Ni Ph- nguyn ti bin Nam ca bn o n-. Ngy nay ngi Trunghoa gi mt hn o nh pha ng huyn nh-hi, tnh Trit-giang, Trungquc, l ni Ph-. 4) V sao ni Cu-t c i tn thnh ni Cu-hoa? l o trng ca v Btt no? Ni Cu-t, trn nh c chn ngn ging nh o khc hnh hoa sen, nn c i tn thnh ni Cu-hoa. l o trng ca c B-tt a Tng. 5) Th din t qu trnh c B-tt a Tng th hin ti ni Cu-hoa. c B-tt a Tng nguyn ging tch ti nc Tn-la (tc l nc Triu-tin ngy nay), trong mt gia nh hong tc. Nm Vnh-huy th t nh ng, ngi sang Trung-quc, n c tu hnh trn ni Cu-hoa, n nm Khai-nguyn th 16 nh ng th thnh o. Ngi xin v ch ni mt khonh t rng bng tm ca sa. V th ch hoan h cng dng. Khi tm ca sa c trng ra th che khp c chn ngn ca ni Cu-hoa. T ni ny tr thnh o trng ca ngi. 6) i sau, nhng ngi p hay v tng c Btt a Tng, bn cnh tng thng c mt v t kheo tr tui v mt lo ng, hai ngi ny l ai? Quan h th no? V ch ni Cu-hoa l Mn cng. Sau khi c B-tt a Tng thnh o v lp o trng ti ni ny, ngi con trai ca ng xin xut gia, tc ha thng o Minh, lun theo hu bn cnh c B-tt. Sau khng lu, chnh ng cng i xut gia, li th con ng lm thy. V vy m v sau, nhng ngi tc tng v hnh c B-tt, thng tc hay v thm hai cha con Mn cng ng hu bn cnh c B-tt.

Tng Hp Yu Ch Cc Bi 7, 8 v 9

74

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

1. Ngi tu o, h ai c th pht tm mnh v ngi, thc hin hnh mnh v ngi, u c th gi l B-tt. Cho nn, phm vi ca B-tt rt rng. Trong Pht php i tha, t a v Tn(1) cho n a v ng-gic u gi l Btt. Cho nn qu v, thn thng, cng nh tr tu gia cc v B-tt, sai khc nhau rt nhiu. C v B-tt sp sa thnh Pht; c v B-tt vn cha dt c kin hoc, c th coi l phm phu. Nu ch ni v a v, th B-tt cao hn Nh-tha. Nhng nu ni v cc mt khc nh on tr kin t hoc, t su php thn thng, thot li phn on sinh t, th cc v B-tt mi pht tm khng snh bng cc v A-la-hn v Bch-chi Pht. Nh th, nu cn a ra mt nhn nh xt on v s hn km gia hng B-tt v hng Nh-tha, th c th ni: Lun v a v, ng nhin i tha cao hn tiu tha; nh ng lun v cng phu tu tp th cc v B-tt s hc km xa cc v Thanh-vn chng qu, m cc v Thanh-vn chng qu li km xa hng B-tt cp Mi-a. 2. B-tt dch l i o tm chng sinh, hoc dch l gic hu tnh, nguyn l ting gi thng thng ch cho cc hnh gi Pht gio i tha. Ngi i thng cho rng cc v thnh hong, th a ca Thn o l B-tt. Nhng k ngoi gio(2) cng cho rng nhng ngi m tn sng bi cc ngu tng(3) l sng bi B-tt. l nhng iu nhm ln ln. Phm l t Pht, d khng th sa i c th cng phi phn r phi tri, ngn vn ln cng khng nn ngi ni sao mnh ni vy(4), lm cho cc bc thc gi phi ci thm. 3. V s nm ging sinh ca c B-tt Di Lc, c rt nhiu thuyt khng nht tr vi nhau. Trong kinh c chp: Vo kip gim ca tiu kip th mi, lc tui th ca con ngi l tm vn tui th ngi g thai, mi thng th sinh. Theo , thi k h sinh ca ngi c th chia lm ba giai on tnh: - Gi s tui th ca con ngi hin nay l by mi, c mt trm nm gim mt tui, vy, t by mi tui gim n mi tui l: (70 - 10) x 100 = 6.000 nm. - Li mi mt trm nm tng mt tui, t mi tui tng n tm vn bn ngn tui l: (84.000 - 10) x 100 = 8.399.000 nm. - T tm vn bn ngn tui, mi mt trm nm gim mt tui, gim cho n tm vn tui l: (84.000 - 80.000) x 100 = 400.000 nm. em c ba giai on trn cng chung li l tm trm tm mi vn l nm ngn (8.805.000) nm. l s nm gn chnh xc nht tnh t by gi cho n lc c Di Lc h sinh. 4. Trong kinh ni, nhng ngi tu hnh ca Pht, nu trong thi k gio php ca c pht Thch Ca m cha c , th tng lai, trong thi k gio php ca c pht Di Lc chc chn s c . Ni nh th, nhng ngi tu hnh theo Pht php ngy nay, gi s cha c th gii thot sinh t ngay trong i ny, th
75

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

cng l gieo trng c ci nhn chnh c cu ba hi Long-hoa trong tng lai. S vic ny ni ln ba ngha: 1) Tu hc Pht th phi trit , i ny thnh cng c, c nhin l tt ri; vn nht m i ny khng thnh cng, th trong tng lai chc chn s thnh cng. Hnh gi ch cn ht sc mnh, c yn tm tu tp, khng nn v ci kt qu v sau m lo lng. 2) Pht Thch Ca v Pht Di Lc, mt trc mt sau, nh hai ngi nh c, ko sch m li, vt ht chng sinh, quyt khng cho mt chng sinh no b st lt. n Pht rng ln bao trm, sp t chu o, tht khin cho ngi ta xc ng n ri nc mt, khng g c th bo p c. 3) Cng trc ca mt ngi cha c tc tng c Di Lc, d vo cha hay khng, u c th chim ngng. l mun cho tt c nhng ngi i qua cng cha u c th kt mt duyn lnh(5), v php vn ca c Di Lc trong tng lai m gieo xung mt ht ging trong sch, lm nhn duyn cu . Nu c th chp tay trc tng v nim danh hiu, tn thn, nh l, th li cng v cng thch ng. 5. Hnh hng l bi l rt lnh, khng th bo l khng ng lm. Nhng c bo c Qun m nht nh l ni Ph-, c a Tng nht nh l ni Cuhoa, tr hai ngn ni ra th khng c Qun m, a Tng, th tht l sai lm qu lm! Nn bit rng, php thn ca cc bc B-tt ng-gic tng ng vi ch Pht, tri khp mi ni. bt c a phng no, i trc bt c vt g thm ch l tre, g, gch, ngi, nu qu v coi l c Pht ny hay v B-tt n, ri tn thn, l bi, cng dng, th cng c y so vi cng c tn thn, l bi, cng dng cc c Pht v B-tt chn tht, khng khc g nhau. Nh th l bi v, cng c l sinh ni tm ch khng sinh t ngoi cnh; tc dng ca cnh chng qua ch l gip cho tm sinh, cho nn, tm nu kin thnh cung knh th cng c cng ging nhau. C theo l l , vic hnh hng l bi l nn lm, m cng khng nht thit phi lm. V sao nn lm? Nu khng n ni t thnh, tm thnh knh s khng th pht sinh, nh th th khng th khng n c. V sao khng nht thit phi lm? Nu khng n ni t thnh m tm thnh knh cng c th pht sinh nh chnh mnh n, nh th th ni no, lc no cng l chn cnh, h tt phi ln li n tn nhng ni sng ni xa xi! Ci l l tht l d hiu vy. 6. Theo truyn thuyt trong dn gian th c Qun Th m l cng cha Diu Thin, con gi th ba ca vua Diu Trang, sau khi vt qua khi mi tm ln hon nn th c o, v.v...; l nhng li ni v cn c, t Pht khng nn tin. L tng nim ca mi v B-tt, mi nm ch c mt ln, ring c Qun Th m th c n ba ln; mt l v cng c v oai thn ca ngi rt ln, mun cho cc hnh gi c c nhiu dp kt duyn, gieo trng rung phc; hai l v s ng hin ca ngi rt nhiu, v ngi c nhn duyn to ln i vi th gii Ta-b. Nhng ngy n sinh ca ngi (ngy 19 thng Hai m lch) th c ghi trong thanh qui ca tng lm, cn hai ngy kia th cha tm thy ni xut x. Qu v hnh gi
76

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

c tm thi theo truyn thuyt th gian, trng nhiu cng c, cng l bin php tt, h tt phi nhc cng tra cu hy b i! 7. Thi thng c, vn vt sng r, con ngi sng n hn tm vn tui, ti sao cc nc ng, Ty u khng c vn t ghi chp li? Vn ny, theo thin , x hi i thng c ch l nc nh t ngi, hai nc lng ging c th nhn thy nhau, cng nghe ting g gy, ting ch sa ca nhau; cho nn, mt lng cng chnh l mt nc. Vua i V(6) hi ch hu -sn(7), cc vua ch hu(8) n d hi c n mt vn, nhng vn l i sau; n nh cc i ng, Ngu(9) tr v trc, s cc nc nh th cn nhiu hn na. Nh vy, gi nh c ngi ch to ra vn t, th cng ch dng trong mt lng, cho nn khng c nhu cu ch to. S sinh hot thi thng c, c mt tri mc th lm vic, mt tri ln th ngh ngi; cy rung c cm n, o ging c nc ung; gin d, mc mc nh th m sng mi, d c vn t cng chng bit dng vo u, cho nn khng c nhu cu ch to vn t. V sau, tr sng con ngi dn dn ny n, bn tht nt(9) lm chun mc. Cng v sau, nhn s cng phc tp, vic tht nt khng cn gii quyt c g, ngi ta bn sng ch ra vn t; nhng vo thi ny, tui th ca con ngi ch cn vi trm m thi. Tuy nhin, lch s sau ny vn ghi rng, ba vua Thin Hong, a Hong v Nhn Hong(10), mi v u sng lu n my vn tui, l bi nghe t truyn thuyt vy. Nc Trung-hoa khai ha sm nht. Khi y cha c vn t, m cc nc ng, Ty li ang tri qua i sng man r, th li cng khng c vn t; l l do ti sao chng ta khng c sch s g kho cu cc thi i t Phc Hi, Thn Nng(11) tr v trc. 8. Hi ha thng B i cn ti th, c ngi hi: Th no l i ca Pht php? Ngi bn bung ci y vi xung t, ri c ng xoa tay. l ngi ngm khai th rng, hy bung b tt c v an tr ni chn tm v nim, l i ca Pht php. Ngi kia li hi: Ch nh vy l , hay cn phi hng n mt s vic g khc cao c hn? Ngi bn mang ci y vi ln vai ri nghnh ngang bc i. l ngi ngm khai th rng, ngoi ra cn phi gnh vc ton b Pht php, phi m ang trng nhim sinh cho mi n i v lai. V sau, khi vin tch, ngi c lu li bi k rng: Di Lc chn Di Lc, Ha thn ngn trm c, Thng khai th ngi i, Ngi i khng t bit. Bi vy ngi ta mi bit ngi chnh l ha thn ca c B-tt Di Lc.

CH THCH (ca ngi dch)

77

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt (01) Tn: lng tin. c tin l bc u vo o. Bi vy, trong nm mi hai bc thang tu tp ca hnh B-tt (gm 7 cp l Mi-tn, Mi-tr, Mi-hnh, Mi-hi-hng, Mi-a, ng-gic v Diu-gic), c TIN c xp ng u. Cp TN gm c mi bc, danh s Pht hc gi l Thp Tn Tm, hay gi tt l Thp Tm hay Thp Tn, gm c: 1) Tn tm: mt lng tin tng v quyt nh mun c thnh tu; 2) Nim tm: tm thng nim tng n Pht, Php, Tng, gii lut, b th v nit bn; 3) Tinh tn tm: chuyn cn tu tp cc nghip lnh; 4) nh tm: gi tm tnh lng, gt b nhng tng h ngy, nhng tng tng lng nhng, nhng nh ngh v ch; 5) Tu tm: lng nghe gio php, t duy qun chiu, thy tt c php l v ng, t tnh ca cc php l khng tch; 6) Gii tm: th tr lut nghi thanh tnh ca B-tt, gi thn ming trong sch, khng phm cc li lm, nu c li lm th hi ci; 7) Hi hng tm: tt c cc cn lnh tu tp c u em hi hng v qu v b ch khng mong cu cc phc bo hu vi, hi hng n tt c chng sinh ch khng cho ring mnh, hi hng v nhng ch li thc t ch khng cu danh tng ho huyn; 8) H php tm: phng h tm mnh, khng khi cc phin no, v bo tr Pht php; 9) X tm: khng luyn tic thn mng v ti sn, tt c nhng g c c u bung b ht; 10) Nguyn tm: thng tu tp cc tm nguyn trong sch. (Xin xem thm ph ch s 1, bi 35 sau.) (02) Ngoi gio: ch cho tt c cc hc thuyt, gio phi hay tn gio khng phi l Pht gio. (03) Ngu tng: Tt c nhng tng thn, tng Pht v.v... c nn, tc, hay c, bng t, kim loi, , thch cao, xi mng v.v... th phng, u gi l ngu tng. (04) Nhm ch nhn vn dic vn (trong nguyn bn ch Hn) l mt thnh ng, c ngha l ha theo ngi khc, ngi ni sao mnh ni theo nh vy, khng h suy ngh ng sai, phi tri. (05) Trong cu giai nng kt nht din duyn, c t nht din cn c hiu r v mt t ng. T ny c ba ngha: a) nht din ngha l mt mt, mt bn, mt chiu; b) nht din ngha l mt ln gp mt; c) nht din l mt lng t, c th dch l mt ci, mt ming, mt tm v.v...; t nht din trong cu trn thuc v ngha th ba ny. (06) i V: tc vua H V, tn l Vn Mnh, con ca ng Cn, nh c ti tr thy m c vua Thun truyn ngi cho (vo nm 2183? tr. TL), lp ra nh H (2183?-1751? tr. TL). (Xin xem li ch thch s 11, bi Tng Hp Yu Ch Cc Bi 1, 2 v 3 trc.) (07) -sn: tn ngn ni pha ng Nam huyn Hoi-vin, tnh An-huy. Ni ny nm b ng ca sng Hoi, i din vi ni Kinh b Ty sng Hoi. Hai ngn ni ny vn ni lin nhau, nhng vua i V o chn ni gia hai ngn, lm thnh dng sng Hoi, tch hai ngn ring ra, nm i din nhau hai bn b sng. (08) Hai ch ngc bch (trong nguyn bn ch Hn) c ngha: ngc thy v la trng, l hai l vt trn qu c dng trong vic t l hay hi hp ch hu trong thi c i Trung-quc. Nhm ch chp ngc bch gi c ngha: ngi cm ngc thy v la trng, ch cho cc vua ch hu; l cc tiu vng ca cc tiu quc (c th hiu l cc b lc) thi c i Trung-quc, chu l thuc vo quyn thng tr ca v vua triu nh trung ng (thin t). Mi khi vo triu t l, hoc v d hi do lnh triu tp ca thin t, cc vua ch hu phi cm ngc thy v la trng xc nh thn phn. (09) Tht nt: Ch Hn l kt thng. Thi c i, lc cha ch ra vn t, ngi ta dng dy tht nt ghi nh s vic. Nt c tht vi cc hnh dng v s lng khc nhau, ghi nh nhng s vic khc nhau. Thi k tht nt y c s sch gi l kt thng thi i. (10) Tam hong: Tam hong, theo truyn thuyt, l ba v vua u tin (c hiu nh ba v t trng c ting nht trong cc b lc) ca thi ti c Trung-quc. Tn ca ba v vua ny, cc sch s ghi khng ging nhau, l: Phc Hi, Thn Nng, Hong ; hoc: Phc Hi, Thn Nng, Chc Dung; hoc: Phc Hi, Thn Nng, Toi Nhn; hoc: Phc Hi, N Oa, Thn Nng; hoc: Thin Hong, a Hong, Thi Hong; hoc: Thin Hong, a Hong, Nhn Hong.

78

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt (11) Phc Hi, Thn Nng: (Xin xem li ch thch s 8 v s 9, bi Tng Hp Yu Ch cc bi 1, 2 v 3 trc.)

79

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

Bi 10
80

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

BN CNH NI NI TING TRUNG QUC (phn 2)


Ni Ng-i pha ng Bc huyn Ng-i, tnh Sn-ty, nm ngn sng sng, cao khi my, trn nh khng c cy rng, trng ging nh ci i xy bng t, nn gi l Ng-i. l o trng ca c B-tt i Tr Vn Th1. Trong ni, vo nhng ngy h vn c tuyt bay, chng c cht kh nng no, v vy m n cn c tn l Thanh-lng. Chu vi ca ni rng nm trm dm, dng ging nh hoa sen, bn hng c bn ci i, m mch ca chng u pht t ci i chnh gia. Bn tri ca ni th gn vi ni Hng (tc Bc-nhc)(1); bn phi c sng H un quanh trc khi chy v ng, ngn ngn ni lin khng dt, hnh th nh rng ln. Cc cha ln, tng lm, u ta lc pha di i gia, ch tng u mc o xanh, ch ring cc s lt-ma2 th mc o vng. Thu trc, cc vng cng Mng-c, mi nm u n ni ny hnh hng cng dng rt nhiu. T u Dn-quc v sau, tuy s ngi t Mng-c n t hn, nhng hai chng tng v tc ni a, vo ma h, vn khng ngt ni nhau ln ni hnh hng l bi. Ni Nga-mi pha Ty huyn Nga-mi, tnh T- xuyn. Hai ngn ni nm i nhau nh hai hng lng my (cho nn c tn nh vy), l o trng ca c B-tt i Hnh Ph Hin3. Mch ca ni ny n t ni Mn, t khi thnh ba ngn i-nga, Trung-nga v Tiu-nga ni lin nhau, gi chung l Tam-nga. Ni i-nga chu vi ngn dm, hang ng chp chng, khe vc ti tm him tr. T lng chng ni, tri bc trn tm mi bn tng ln, ri theo ng mn thm su mi dm th n nh ni. Trong ni c mt trm hai mi b , mi hai ng ln, hai mi tm ng nh. Trn nh ni c cha Quang-tng, l ni c B-tt Ph Hin tng th hin. Tuy l ma h nng bc, nhng ngi ln ni cng phi mang theo o m. Ln n na ni th kh tri ging nh vo thu, c th mc o kp. Ln n nh ni th lnh nh ma ng, cn phi mc o bng. Qua khi thng Mi m lch th tuyt lp kn ng mn, khng th ln ni c na. Lin Tr i s4(2) ni: C ngi bo: Ba ngn ni Ng-i, Nga-mi v Ph s khng b tiu hy trong kip Hoi5, nhng ngi ln ba ngn ni y ri th c th trnh khi tam tai6. Li ni khng ng. Khi tam tai khi ln th c i thin7 u hy dit, ba ngn ni y lm sao tn ti c! Nu ln ni y chc chn s trnh khi tam tai, vy nhng ngi khng th ln ni y m d c tu tp c cng c th thng, th cng vn b a lc ? V nhng dn c sng chung quanh ba ngn ni y, khng tu tp g c(3), cng c gii thot ht ? Phi bit rng, khng tham lam s khng b thy tai; khng sn hn s khng b ha tai; khng si m s khng b phong tai; cng vi vic n ba ngn ni y phng c

81

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

quan h g! Hy nguyn trong mi nim u c m sng ci tr tu ca c Vn Th, thc hin ci hnh ca c Ph Hin, ta rng tm t bi ca c Qun Th m; th tc l thng xuyn hnh hng ba ngn ni y v gn gi vi cc c B-tt. Nu khng t c mc ch y m c ch trng vo vic i chi xa, phng c ch g!8

CH THCH
01. Cng xng l Vn Th S Li, hay Mn Th Tht Li, dch ngha l Diu Ct Tng. c B-tt ny cng vi c B-tt Ph Hin l hai v thng hu hai bn c Th Tn. V lng ch Pht trong qu kh u l t ca ngi, m ch Pht trong i v lai cng do oai thn ca ngi m thnh t; cho nn c ch xng ngi l gic mu (m ca s gic ng). Trong hng t kheo tiu tha, c X Li Pht c tn xng l v c tr tu bc nht; trong hng B-tt i tha, c Vn Th c tn xng l v c tr tu bc nht, cho nn hai ngi c bit c km thm ch i tr trn danh hiu. 02. Cc x Mng-c, Thanh-hi v Ty-tng u xng cc s l lt-ma. Lt-ma gio c hai phi c v mi. Phi c mc o , gi l Hng gio; phi mi mc o vng, gi l Hong gio. 03. Ngi cng vi c B-tt Vn Th, l hai v hu cn hai bn c Th Tn. c Vn Th ci s t, ng bn tri Pht; c Ph Hin ci voi, ng bn phi Pht; l Hoa Nghim Tam Thnh (ba v thnh ca php hi Hoa Nghim). c B-tt Ph Hin tu tp mi hnh nguyn rng ln, cho nn ngi c bit c km thm ch i hnh trn danh hiu. 04. Ngi l v tng i Minh, cha Vn-th, tn l Chu Hong, cho nn cng gi l Vn Th i s. 05. Th gii t lc hnh thnh n lc hoi dit l mt i kip. kip Hoi, khng c vt g l khng b hy dit. 06. Tam tai c hai loi: ln v nh. Loi tam tai cp n y l tam tai ln, tc nc, la v gi, xy ra khi th gii sp b hy dit. Th gii khi qua khi trung kip Tr th vo trung kip Hoi gm hai mi tiu kip; mi chn tiu kip u th hy dit tt c cc loi hu tnh th gian, tiu kip cui cng s hy dit tt c cc loi v tnh th gian. La s hy hoi t di a ngc V-gin ln n ci tri S-thin; nc s hy dit t di a ngc V-gin ln n ci tri Nh-thin; gi s hy dit t di a ngc V-gin ln n ci tri Tam-thin. T ci tri T-thin tr ln th khng b nn tam tai. 07. Bn chu, chn ni, tm bin hp li lm thnh mt tiu th gii. Hp mt ngn tiu th gii li thnh mt tiu thin th gii. Hp mt ngn tiu thin th gii li thnh mt trung thin th gii. Hp mt ngn trung thin th gii li thnh mt i thin th gii. Nh vy, mt i thin th gii bao hm c ba bi s mt ngn, cho nn cng gi l tam thin i thin th gii hay gi tt l i thin th gii. 08. Xin xem sch Lin Tr i S Tp.

PH CH
82

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt (01) Hng sn l mt trong nm ngn ni danh ting ca Trung-quc, gi l Ng-nhc, gm c: Tung sn (Trung nhc, tnh H-nam), Thi sn (ng nhc, tnh Sn-ng), Hoa sn (Ty nhc, tnh Thimty), Hnh sn (Nam nhc, tnh H-nam) v Hng sn (Bc nhc, tnh H-bc). (02) Lin Tr i s (1532-1612) h Thm, php danh Chu Hong, t Pht Tu, hiu Lin Tr, ngi Hng-chu, sng vo thi nh Minh (1368-1661). Lc nh theo Nho hc, mi by tui ni ting khp trng huyn v hc lc ln hnh kim; nhng v chu nh hng ca hng xm, nn tm ngi sm hng v Pht php, bn vit bn ch SINH T S I ni bn sch, cnh gic mnh. Vo tui trung nin, ngi quay hn v Pht gio. Sau khi song thn u mt, ngi b nh i xut gia lc ngoi ba mi tui. Sau khi th gii c tc vi i s V Trn, ngi dc ch vn du bn phng tham cu hc o. Nm Long-khnh th nm (1571) i vua Minh Mc- tng (1567-1572), ngi vo ni Vnth Hng-chu, n c trong mt ngi cha b hoang. T ngi chuyn tr php mn nim Pht tam mui, gio ha quanh vng; chng ngy cng ng, ni bn tr thnh mt ngi tng lm. Tuy chuyn tu Tnh-, nhng ngi cng h ho Thin Tnh song tu. o phong ca ngi cao vi, rt nhiu cc s phu ng thi c ngi gio ha. Nm Vn-lch th bn mi (1612) i vua Minh Thn-tng (1573-1620), ngi th tch, th th 81 tui. Ngi i xng ngi l Vn Th ha thng, hoc Lin Tr i s. Trc tc ca ngi c Vng Sinh Tp, Lng Nghim Kinh Mc Tng K, Du Gi Dim Khu Php, Gii St Phng Sinh Vn, Thin Quan Sch Tn, A Di Kinh S Sao, Hoa Nghim Kinh Cm ng Lc K, v.v... (03) T ngu phu (trong nguyn tc ch Hn ca bi hc) thng dng ch cho ngi bnh dn thiu hc thc, cha c khai ha, tr c km m mang; y n c ngha l nhng ngi cha h bit tu tp theo Pht php.

BI TP
1) Hy ni v nguyn do t tn cho ni Ng-i. Ni y l o trng ca v B-tt no? Ni ny c nm ngn cao sng sng, trn nh khng c cy rng, trng ging nh nm ci i cao; mt i trung ng v bn i bn hng. Do m ni c gi tn l Ng-i. Ni ny l o trng ca c B-tt i Tr Vn Th. 2) Hy ni v nguyn do t tn cho ni Nga-mi. Ni y l o trng ca v B-tt no? Ni ny c hai ngn nm i nhau nh hai hng lng my, cho nn c gi l Nga-mi. l o trng ca c B-tt i Hnh Ph Hin. 3) Lin Tr i s l ngi thi no? Php danh ca ngi l g? Ngi c ng cha no? Lin Tr i s l ngi thi nh Minh, php danh l Chu Hong, c ng cha Vn-th. 4) i tam tai l g? Mi tai nn y hy hoi t ni no n ni no?

83

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

i tam tai l ba tai nn ln lm hy dit c th gii trong kip Hoi; l nn nc, nn la v nn gi. Nn nc s hy dit th gii t di a ngc V-gin ln n ci tri S-thin. Nn la s hy dit th gii t di a ngc V-gin ln n ci tri Nh-thin. Nn gi s hy dit th gii t di a ngc V-gin ln n ci tri Tam-thin. 5) i thin th gii l g? i thin th gii l ting gi tt ca tam thin i thin th gii. Hp bn chu, chn ni, tm bin, lm thnh mt tiu th gii. Hp mt ngn tiu th gii thnh mt tiu thin th gii. Hp mt ngn tiu thin th gii thnh mt trung thin th gii. Hp mt ngn trung thin th gii thnh mt i thin th gii.

84

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

Bi 11

SU PHP QUA B (phn 1)


Cc hnh gi Nh-tha(1), nu pht khi bn tm lng rng ln l t, bi, h, x(2), lin c ng vo a v cc v B-tt i tha. pht tm ri, t phi phi hp vi hnh ng, th mi c th hon thnh s nghip mnh v ngi, chng t qu Pht. Mt trong cc hnh ng cn c ca mt v B-tt l tu tp su ba la mt. Ba-la-mt hay ba-la-mt-a l ting Phn, ting Trung-quc ni l o b ngn (n b bn kia). Hnh gi ngi trn thuyn i hnh, t b kh no sinh t bn ny, i sang b an lc nit bn bn kia, th gi l o b ngn. Do vy, su ba la mt cng c gi l su (tc su php qua b). 1. n na ba la mt: Ting Trung-quc ni l b th , i tr lng xan tham. B th c ba cch: a) B th ca ci (ti th), c hai th: Mt l ca ci ngoi thn th (ngoi ti), gm t t ai, nhn lc(3), cho n tt c mi th ca ci khc, trn th phng s thnh hin, di th cu gip nhng ngi ngho kh; u thuc cch ny. Hai l ca ci trong chnh thn th (ni ti), nhng vt trn chnh thn th mnh, nh u, mt, no, ty, tay, chn, mu, sc lc, li ni, v.v... u thuc cch ny. b) B th gio php (php th), cng c hai th: em cc gio php nh bn s tht1, bn lnh vc qun nim2, v.v... dy cho ngi, th gi l b th php tiu tha; em cc loi kinh gio i tha hoc cc phng php tu ch qun3, nim Pht, v.v... dy cho ngi, th gi l b th php i tha. c) B th c v y, ngha l, i vi ngi ngho kh th em tin ca gip cho, i vi ngi bnh hon th em thuc thang gip cho, em nh sng n nhng ni tm ti v.v... Mt cch tng qut, tt c nhng cch c th lm cho ngi ta dt c tm lo s, u thuc vo cch b th v y. 2. Thi la ba la mt: Ting Trung-quc ni l tr gii , nhm ngn chn s phm gii. Nhng cn s nam v cn s n4 ti gia th tr 3 s quay v nng ta v 5 gii5; cc v sa di6 xut gia th tr 10 gii7; qu v t kheo th tr 250 gii; qu v t kheo ni th tr 348 gii; cc v b tt th tr 10 gii trng v 48 gii khinh; cc v hnh gi thuc trong nm chng trn, mi v nn chiu theo thn phn ca mnh m hnh tr cc gii lut cho xng hp. 3. Sn ba la mt: Ting Trung-quc ni l nhn nhc , nhm dp tt tm on gin. Nhn l ci tm chu ng; nhc l ci hon cnh phi chu ng. Trong qu trnh tu tp, hnh gi khng trnh khi va chm vi hai hon cnh thun v nghch, cn phi kin tr chu ng, th con ng o mi khng b tr ngi.
85

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

C bn loi nhn: mt l nhn ca hng ngi ang iu phc tm (phc nhn8 ); hai l nhn ca hng ngi tm thun thc (nhu thun nhn9); ba l nhn ca bc chng ng php tnh v sinh (v sinh nhn10); bn l nhn ca bc thng tr trong cnh gii nit bn tch tnh (tch dit nhn11). Tt c nhng hon cnh cn phi nhn ni chu ng u thuc v nhc, ch khng phi ch ring cc nghch cnh12 m thi(4).

CH THCH
01. l chn l, c ngha rng, bn s tht ny l nhng chn l m bc thnh thy r c. Mt l kh , tc l nhng qu bo au kh trong ba ci su ng; l ci qu m lm. Hai l tp , tc l cc phin no tham, sn, v.v... cng cc nghip thin c, nhng t tng v hnh vi ny l nhng ci nhn m lm, tch t v gy ra cc qu bo au kh. Ba l dit , tc l cnh gii nit bn, cnh gii ca an lc, thanh tnh, chn khng, tnh lng; l ci qu gic ng. Bn l o , tc l nhng phng php tu tp nh tm nguyn tc hnh ng chn chnh chng hn, nu tu tp th chc chn s chng nhp nit bn; l ci nhn gic ng. Nu chiu theo th t trc sau ca tng cp nhn qu th s l tp, kh, o, dit. S d phi ni o ngc l v ci kt qu lc no cng d trng thy hn. V nguyn nhn thng kh thy, nn ci kh phi c by ra trc cho ngi ta s, ri sau mi khuyn ngi ta hy dt tr ci nguyn nhn; trc by ra ci qu an lc cho ngi ta vui thch, ri sau mi khuyn h tu tp ci nguyn nhn. chnh l ch kho lo ca cng vic gio ha i vi hng phm phu cn c thp km. 02. Hoc dch l t nim tr. Cc hnh gi tiu tha, sau khi tu tp nm php qun dng tm(5) th tip tc tu tp bn php qun ny. 1) Qun nim v thn th: qun st thy r thn th l khng sch; 2) Qun nin v cm th: qun st thy r cm th l au kh; 3) Qun nim v tm thc: qun st thy r tm thc l v thng; 4) Qun nim v vn php: qun st thy r vn php l v ng. 03. Hp hai t ting Phn xa-ma-tha v t-bt-x-na li m dch thnh ra l ch qun. Ch thuc v nh, qun thuc v tu; l ngha ca php mn nh tu song tu. Nu ni v phng php, lm cho mi vng nim dng li, gi l ch; sau , qun nim hoc v tnh khng ca cc php, hoc v tnh gi ca cc php, hoc gi tc khng v khng tc gi, hoc v bn lnh vc qun nim, hoc duyn thng vo chn nh, hoc gi tm ch v tr, v.v... u gi l qun. 04. Ting Phn l u-b-tc, ting Trung-quc ni l cn s nam; u-b-di, ting Trung-quc ni l cn s n; c ngha l gn gi phng s Tam Bo. l hai danh t dng ch chung cho cc ngi ti gia quay v nng ta vi Tam Bo v pht nguyn th tr nm gii cm. 05. Ba s quay v nng ta l quay v nng ta Pht, quay v nng ta Php v quay v nng ta Tng. Nm gii l khng st sinh, khng trm cp, khng t dm, khng ni di v khng ung ru. 06. Cu dch l tc t, ngha l dt cc iu c, lm cc iu lnh; tn dch l cn sch, ngha l sing nng tu tp theo s sch l ca i chng. l danh t dng ch chung cho cc v xut gia th tr mi gii. 07. Mi gii m chng sa di phi th tr l: khng st sinh, khng trm cp, khng dm dc, khng ni di, khng ung ru, khng thoa du thm v eo trang sc, khng ca ma v xem nghe ht xng, khng nm ngi ging gh cao rng, khng n ngoi gi qui nh, khng ct gi cc vt qu bu nh vng bc.

86

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt 08. Cc hnh gi mi pht tm, mun chu ng c trc nhng cnh thun hay nghch, trc ht phi iu phc tm , gi l phc nhn. 09. Sau mt thi gian di tm c iu phc, mi khi chm cnh gp duyn, s chu ng s pht sinh mt cch t nhin m khng cn phi ra sc c gng, tm hnh gi lc by gi nhu ha ty thun mt cch kho lo, nh bi bay trong nh sng, gi l nhu thun nhn. 10. Khi tin ln a v thnh nhn, hnh gi ng c t th ca vn php vn l bt sinh, cc loi hu tnh hay v tnh cng u l duyn sinh, khng c t tnh, ngay ni bn th l khng, cho nn, i vi cc php v tnh , tm nhn ca hnh gi cng tr nn bt ng, chng nhp cnh gii v sinh, gi l v sinh nhn. 11. Cc bc thnh thc chng trn vn cnh gii nit bn tch tnh, c hai tng ng v tnh ha hp nht nh, gi l tch dit nhn. 12. Honh nghch ngha l mang n cho ngi nhng iu phi l.

PH CH
(01) Nh-tha: y c ch cho hai c xe nh l Thanh-vn v Duyn-gic. (02) Bn tm lng rng ln: 1) Lng T rng ln (T v lng tm): em an vui n cho mi ngi, mi loi; 2) Lng BI rng ln (BI v lng tm): gip chm dt au kh cho mi ngi, mi loi; 3) Lng H rng ln (H v lng tm): khi nim hoan h khi thy mi ngi, mi loi c an vui; 4) Lng X rng ln (X v lng tm): bung b tt c mi c chp, thnh kin, tham i, k, hn th, kiu mn, v.v...; tm hon ton nh nhng, thanh thot v trong sng. (03) Trong nguyn vn, khi lit k nhng ti sn thuc v ngoi ti, tc gi k trc nht l quc thnh, th t. Quc thnh c th hiu l kinh , thnh tr ca quc gia, m cng c th l nguyn c lnh th quc gia. Ai l ngi c quc gia trong tay c th em cho k khc? Ch c cc vua cha trong ch qun ch thi xa. Ngy nay l thi i dn ch, quc gia l ca ton dn, ngi lnh o quc gia (d l mt Pht t i na) ch l i din ca dn, nu em quc gia cho k khc nh vy th s tr thnh k bn nc ch u phi l hnh ng b th! Th t l v con. Ai c th em v con cho k khc? Ch c ngi n ng (va l chng, va l cha). Ci quan nim coi v con nh nhng vt, mun dng th dng, mun cho ai th cho l ci quan nim trng nam khinh n ca nhng thi xa xa trong ch phong kin, nay cn nhc n th qu l khng hp thi. V vy m dch gi khng dch thng nhm t quc thnh th t thnh ra quc gia, v con, m dch trch i l t ai, nhn lc cho ph hp vi i sng ca x hi ngy nay. t ai (nh rung, vn v.v...) th ai cng c th c, v nu c tm o, bit b th cng dng th Pht t c th cho nhng t chc t thin, hay cng cho Gio Hi lm vic Pht s, cng ch; thm ch cng c th chia cho nhng ngi ngho kh h dng. Nhn lc (ngi trong gia nh, trong t chc, on th v.v...) ai cng c th c, v nu c tm o, bit gip ngi khc trong lc nguy khn, ngi Pht t c th gi ngi ca mnh vo cha gip vic, hoc theo cc t chc t thin x hi lm cc vic cng ch gip ngi nh cu tr, xy trng hc v.v... (04) Nhn nhc: Ngi tu tp hnh nhn nhc c th chu ng bt c nghch cnh t u ti; chu ng c c nhng sc tn cng ca i dc, giu sang, quyn li v a v; an nhin trc nhng thnh qu tt p trong cng vic Pht s, ngay c i vi s thng tin tm linh, khng t mn, khng kiu cng trn ng tu chng.

87

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt (05) Nm php qun dng tm (ng nh tm qun): nm php qun nim c cng nng chn ng lon tng, dp tt phin no, lm cho tm nh tnh, sng sut: 1) Qun nim thn th v vn vt u l nhim, khng trong sch (bt tnh qun); chn ng c tm tham dc. 2) Qun nim v ni thng kh ca mi loi m pht khi tnh thng rng ln (t bi qun); dt b c tm sn hn, on th. 3) Qun nim v o l duyn khi trong qu trnh sinh dit ca vn hu (nhn duyn qun); thy r chn tng ca thc ti, ph tr tm ngu si, t kin, c chp. 4) Qun nim v by nguyn t to thnh bn thn (tht i: a, thy, ha, phong, khng, kin, thc), hoc v mi tm khu vc ca thn (su cn), cnh (su trn) v nhn thc (su thc) gi l gii phn bit qun thy c s gi hp ca thn tm m ta thng cho l ci ta; dit tr tm chp ng (ng kin). 5) Qun nim hi th bng cch m hi th v, hi th ra (s tc qun); ct tm li, khng cho giy pht no b tn lon, b xao lng. C ch cho rng, v php qun nim th t (gii phn bit qun) c cng tnh cht vi php qun nim th ba (nhn duyn qun), nn gom li thnh mt, ch c nhn duyn qun; v php qun nim th t c thay bng Pht qun, tc qun nim v thn tng trang nghim, thanh tnh v cc c tnh cao thng ca c Pht, t m bao nhiu phin no, nghip chng u b tiu tr.

BI TP
1) Hy gii thch ba ch ba la mt. V sao lc ba la mt cng c gi l lc ? Ba la mt l ting phin m t ting Phn, dch ngha l n b bn kia. Hnh gi tinh tn tu tp, c th vt qua bin m sang n b gic ng pha bn kia. Lc ba la mt l su php mn tu tp gip cho hnh gi sang c bn b gic ng gii thot, cho nn c gi l lc tc su php qua b. 2) i tng cu ca cc cng c b th, tr gii, nhn nhc l nhng g? i tng cu ca cng c b th l tm tham lam, keo kit, ch k; i tng cu ca cng c tr gii l cc tng, ngn ng v hnh ng phm gii; i tng cu ca cng c nhn nhc l tm sn hn, on th. 3) B th c my loi? Hy nu tn ca chng. B th c ba loi: b th ca ci vt cht gip ngi qua cn i kh, gi l ti th; b th gio php gip ngi tu tp, gi l php th; v b th nhng g lm cho ngi ta dt cc ni lo u, s st, gi l v y th. 4) Ngoi ti l g? Ni ti l g? Ngoi ti l nhng th ca ci vt cht ngoi thn th, nh tin bc, cm nc, thuc thang, nh ca, rung t, v.v... Ni ti l nhng g ca chnh thn th mnh, nh u, mt, tay, chn, mu, tht, kh nng, sc lc, li ni, v.v... 5) Hy nu ra s gii cm m cc chng cn s nam n, sa di, t kheo, t kheo ni v b tt th tr.
88

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

Chng cn s nam v cn s n (c s ti gia) th tr 5 gii; chng sa di (xut gia) th tr 10 gii; chng t kheo th tr 250 gii; chng t kheo ni th tr 348 gii; chng b tt th tr 10 gii trng v 48 gii khinh. 6) Ni dung ca nm gii, mi gii gm nhng g? Nm gii gm c: khng st sinh, khng trm cp, khng t dm, khng ni di, khng ung ru. Mi gii gm c: khng st sinh, khng trm cp, khng dm dc, khng ni di, khng ung ru, khng thoa xc du thm v eo trang sc, khng ca ma v xem nghe ht xng, khng nm ngi ging gh cao rng xa hoa, khng n tri gi gic qui nh, khng ct gi vng bc v cc ca ci qu bu. 7) Th no l phc nhn v nhu thun nhn? Khi mi pht tm tu tp, hnh gi cn phi gng cng iu phc tm mi chu ng c trc cc hon cnh kh khn; nh th gi l phc nhn. Mt thi gian di sau khi tm c iu phc, khi i trc cc hon cnh kh khn, kh nng chu ng s khi dy mt cch t nhin m hnh gi khng cn phi ra sc c gng g ma. Lc by gi, d hon cnh thun hay nghch th no, tm hnh gi cng ty thun mt cch nhu ha, kho lo, nh ht bi bay ln tung tng trong nh sng mt tri; nh th gi l nhu thun nhn. 8) Th no l v sinh nhn v tch dit nhn? Khi tin ln a v thnh nhn, hnh gi lin chng ng chn l, thy tt c vn php t chng vn khng sinh khng dit, d l cc loi hu tnh hay v tnh, cng u l duyn sinh, t th vn khng. Nh vy, d l thun cnh hay nghch cnh th cng ch l huyn mng, cho nn tm chu ng ca hnh gi tr nn bt ng, khng c nim g khi, chng nhp cnh gii v sinh, gi l v sinh nhn. Cc bc thnh chng nhp trn vn vo cnh gii nit bn tch tnh, th cc tng ng cng nh tng tnh u vng lng trong th tnh nht nh, gi l tch dit nhn.

89

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

Bi 12
90

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

SU PHP QUA B (phn 2)


4. T li da ba la mt: Ting Trung-quc ni l tinh n , i tr tnh li bing. Thun nht, khng hn tp gi l tinh; hng hi tin ti pha trc gi l tn. Tu tp gio php s d khng thnh cng, nguyn nhn phn nhiu l: Hoc lc u sing nng nhng cui cng li li bing; hoc ang na chng th gin on ri li ni tip, ri li gin on; hoc mt ln ni mnh ln nhng mi ln ngui lnh i, n ni khng c thnh tch g ng ni. Phng php i tr l phi tinh tn khng thi lui, th mi c th thnh cng. Tinh tn c hai loi: Bt lun l lm vic g thuc th gian hay xut th gian, u phi c ngh lc, gi tm ch bn vng, khng thnh cng th khng ngng ngh, nh th gi l s tinh tn. Khi tu tp gio php th ly ci tm bt sinh bt dit lm gc cho vic tu nhn. ng thi cng ly vic thc chng trn vn ci tm bt sinh bt dit ny lm mc tiu sau cng, ton th s tc l l, ton th l tc l s, khng thnh cng th khng ngng ngh, nh th gi l l tinh tn. 5. Thin na ba la mt: Ting Trung-quc ni l t duy tu , lm lng ng tm tn lon. Nm php qun dng tm1, bn lnh vc qun nim2, tm bi x3, mi nht thit x4 v.v..., u l loi thin ca tiu tha. Nu tu tp ba php qun th t(1), trc ht t tnh gi i vo tnh khng, tip theo li t tnh khng i vo tnh gi, sau na l ri c khng v gi vo php qun trung o tc nht ngha, l loi thin ca xut th gian. Nu ngay mt php, qun chiu trn vn cng lc ba chn l khng, gi v trung, tc khng tc gi tc trung(2), khng phi mt cng khng phi khc, tc l loi thin ti thng ca xut th gian. C ba loi thin trn u l Nh Lai thin. Nu la khi nim phn bit h vng, pht khi ci tm khng vng mc m chng ng thng vo tht tng, khng c php g c, th l T S thin. Loi thin ny thuc vo phm vi tr tu bt nh, khng cn trong lnh vc thin nh na. 6. Bt nh ba la mt: Ting Trung-quc ni l tr tu , ph tan s ngu si. Bt nh c ba loi: Tt c vn t trong tt c kinh lun u l vn t bt nh. Nng theo vn t hiu r ngha l ca kinh lun m thc tp qun chiu, th gi l qun chiu bt nh. Nh cng phu qun chiu m thy su vo tm tnh, trit chng ng tht tng5, gi l tht tng bt nh. Vn t l cng c, qun chiu l phng tin, tht tng l mc ch, ba loi bt nh trn tht l mt ton b nht qun. Khi thy r tht tng, ri khi tm tu hnh, mi gi l chn tu6. gi l em ton th ci tnh m khi s tu tp, v hon ton tu tp chnh

91

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

ni ci tnh y; nu khng nh vy th ch l duyn tu7, v cha khai m c tu nhn8 vy. Khi v B-tt tu tp su php qua b th ba vng phi vng lng9, nng v s10 u tiu mt, mi gi l ba la mt. Nu khng nh th th ch c th coi l tu tp cc php b th, tr gii, nhn nhc, tinh tn, thin nh v tr tu, trong tng lai chng qua ch hng c cc phc bo hu lu11(3) trong cc ci tri v ngi m thi, ch khng th no t n b bn nit bn gii thot c.

CH THCH
01. Hng Thanh-vn khi mi vo o phi lm cho cc tp nim trong tm dng li. C nm php qun nim dng i tr vi cc tp nim , gi l nm php qun dng tm: 1) Cc chng sinh nhiu tham dc, hy qun nim v ci tng bt tnh ca cnh gii chuyn ha cc dc nim, gi l bt tnh qun. 2) Cc chng sinh nhiu sn hn, hy qun nim v ni kh au ng thng xt ca tt c loi hu tnh chuyn ha tm sn hn, gi l t bi qun. 3) Cc chng sinh nhiu si m, hy qun nim v tng sinh dit ca nhn qu ni tip nhau c ba i chuyn ha tm ngu si, gi l nhn duyn qun. 4) Cc chng sinh nhiu ng kin, hy phn tch cc php lm su yu t(4) hoc mi tm khu vc(5), thy r trong cc php vn khng c ng chuyn ha tm chp ng, gi l gii phn bit qun. 5) Cc chng sinh nhiu tn lon, trong lc th ra hy m t mt n mi, lc th vo cng vy, chuyn ha tm tn lon, gi l s tc qun. 6) Cc chng sinh nhiu nghip chng, hy qun nim v thn tng tt p ca ch Pht, hoc qun nim danh hiu Pht, nh oai thn ca Pht chuyn ha nghip chng, gi l nim Pht qun. Tht ra y c su php qun, nhng cc bc c c ch trng ch dng nm php qun u m b i php qun nim Pht; hoc cho rng hai php qun th ba v th t (nhn duyn qun v gii phn bit qun) l ging nhau, cho nn b php qun gii phn bit i, vn thnh ra nm php qun. 02. Xin xem ch thch s 2 bi 11. 03. Bi x ni l bung b, theo li dch mi l tm gii thot. ng v nhn th ni l bung b, ng v qu th ni l gii thot; tc l bung b nm th dc lc trong ci Dc, cng nh hay cha n nh trong ci Dc, bn bc thin cn bn, v c nm th dc thanh khit ca ci T-khng. V nhng th thin nh y vn cha ri c tm luyn i, cn vng nim h lc, cho nn phi bung b chng i. 1) Trong vn c sc tng, qun chiu sc tng bn ngoi gii thot (bung b tm tham i i vi t thn HC); cng gi l S-thin v lu. 2) Trong khng c sc tng, qun chiu sc tng bn ngoi gii thot (bung b tm tham i i vi ci Dc HC); cng gi l Nh-thin v lu. 3) Trong sch (tm trong sch v gii thot tt c nhng tham i i vi t thn v ci Dc HC); cng gi l Tam-thin v T-thin v lu. 4) H khng (vt khi t thn v ng nht mnh vi h khng v bin HC). 5) Thc v bin x (tm thc bao hm c khng v thi gian HC). 6) V s hu x (vt thot cc khi nim v khun kh ca t tng, thy r tnh cht v tng ca vn php HC). 7) Phi hu tng phi v tng x (vt thot c nim v ch th qun chiu v i tng qun chiu HC). 8) Dit th tng (gii thot hon ton khi mi cm th v t tng HC). 04. i vi mi php l xanh, vng, , trng, t, nc, gi, la, h khng v tm thc, hnh gi qun chiu mi php y u bao trm tt c mi ni. 05. Cng gi l Pht tnh, php tnh, chn nh, php thn, chn , v.v... Phm h c sc tng th u l h vng. Ch c nhng ci va k trn l chn tht, khng thay i, khng hoi dit, cho nn gi l tht tng.

92

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt 06. Hng B-tt trong cp Mi-a thc chng cnh gii chn nh m khng c mt php no tu, khng khi tm tu cng khng mong cu chng c, gi l chn tu. 07. Hng B-tt di cp Mi-a duyn vo chn nh m cn c cc php tu tp, c pht khi tm tu tp v c mong cu chng c, gi l duyn tu. 08. Khc vi con mt tht ca phm phu, con mt tr tu thy r c chn l, cho nn gi l tr nhn (hay tu nhn). 09. Ni v b th th ngi b th, ngi nhn ca b th v vt c dng b th, gi l ba vng (tam lun). Sau khi b th xong, s tng ca c ba vng y u khng cn vng trong tm, tc l ci th ca ba vng u trng vng. B th nh vy mi c th gi l ba la mt. Nm cn li cng c th suy theo m hiu c. 10. Khi c hai php i i nhau, php ch ng th gi l nng, php b ng th gi l s. V d nh st sinh, ngi t l nng st, con sc vt l s st; hp chung li gi l nng st s st, ni tt l nng s. Cc php khc cng c th suy t th d trn m hiu c. 11. Lu l mt tn gi khc ca phin no. Nhng s vt g mang tnh cht ca phin no th gi l hu lu.

PH CH
(01) Th tam qun: Ba php qun (tam qun) l mt trong nhng php mn tu tp nn tng ca tng Thin Thai, v cng rt c ph bin trong chn thin mn. l ba phng php m cc hnh gi tu B-tt o dng thc tp qun chiu vn hu, nhm pht trin tr tu n ch ton bch. Ba php qun l: qun khng, qun gi v qun trung. 1) Qun khng (khng qun): Qun chiu thy r tt c mi hin tng u nng nhau m c, cho nn chng khng c bn cht chn tht; tt c u l khng. 2) Qun gi (gi qun): Qun chiu thy r tt c mi s vt u bin i lun lun (v thng), khng c tnh ng nht bt bin; tuy chng c hin hu, nhng s hin hu ca chng ch l gi tm, khng c g tn ti vnh vin. 3) Qun trung (trung qun): Qun chiu thy r vn php va l khng m cng va l gi, ng thi, khng phi l khng m cng khng phi l gi. Cc hnh gi c tr cn km, thng thc tp ba php qun ny mt cch tun t, trc tin l qun khng dt b kin t hoc, tip n l qun gi on tr trn sa hoc, v sau cng l qun trung o dit tr v minh hoc. Ba php qun c tu tp theo th t nh th gi l th tam qun. (02) Nht tm tam qun: Cng ba php qun , nhng cc hnh gi c c tr cao siu th khng theo cch qun chiu th t nh trn, m phi hp c ba php qun li trong mt cch qun chiu duy nht trong mt php qun gm c ba php qun: 1) Khi qun nim v tnh khng, mt php l khng th tt c cc php cng u l khng; c tnh gi v tnh trung cng u l khng (nht khng nht thit khng, v gi trung nhi bt khng). 2) Khi qun nim v tnh gi, mt php l gi th tt c cc php cng u l gi; c tnh khng v tnh trung cng u l gi (nht gi nht thit gi, v khng trung nhi bt gi). 3) Khi qun nim v tnh trung, mt php l trung th tt c cc php cng u l trung, c tnh khng v tnh gi cng u l trung (nht trung nht thit trung, v khng gi nhi bt trung). S d qun chiu c nh vy l v ba chn l khng, gi, trung vn l mt ton b chn l v tht tng ca vn hu. Ba chn l y dung nhip nhau, mt c trong c ba, c ba c trong mt, mi mt trong ba u c gi tr ton din. Cng v vy, ch trung (hay trung o) y khng nn hiu l ng gia, m phi c hiu mt cch ng n l bao trm ln trn, l c hai v vt c hai. Phng php qun

93

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt chiu nh trn c gi l nht tm tam qun, hay vin dung tam qun, bt th tam qun, bt kh t ngh tam qun. (03) Phc bo hu lu: Ngi c tu tp th c phc bo, nhng nu ch tu nm gii, mi iu lnh th ch hng c phc bo cc ci Ngi v Tri. V hai ci ny vn cn trong vng sinh t lun hi ca ba ci, cho nn nhng phc bo y c gi l phc bo hu lu. Nu tu tp hnh B-tt, pht trin tr tu siu vit, thot li ba ci, gii thot sinh t lun hi th mi l phc bo v lu. (04) Su yu t (lc gii hay lc i): y l su yu t cn bn cu thnh mi loi hu tnh v v tnh trong th gian, gm c: t (a - tnh rn chc), nc (thy - tnh m t), la (ha - tnh nng lnh), gi (phong - tnh chuyn ng), khong khng (khng - tnh khng chng ngi), v tnh phn bit (thc - s phn bit bit r rng mi vt). Su yu t ny c mt bao trm c v tr th gian, cho nn gi l i. Li na, mi yu t u c tnh cht, hnh tng, gii hn ring ca n, cho nn cng gi l gii. y hn, phi ni l c by yu t (tht i), tc l thm tnh hiu bit (kin i). Nm yu t trc (a, thy, ha, phong, khng) ch lm nn cc loi v tnh; thm hai yu t sau (kin, thc) na mi lm nn cc loi hu tnh. (05) Mi tm khu vc (thp bt gii): Ch gii dch l khu vc, c ngha l, mi s vt u c tnh cht, hnh tng, gii hn ring ca n. Vn hu trong v tr u gm trong mi tm khu vc l: mt, tai, mi, li, thn, (su cn); hnh sc, m thanh, mi, v, xc, tng (su cnh); thy bit, nghe bit, ngi bit, nm bit, ng chm bit, phn bit bit (su thc).

BI TP
1) i tng chuyn ha ca cc c tinh tn, t duy tu v tr tu l nhng g? i tng chuyn ha ca c tinh tn l tnh li bing, ca c t duy tu l tm tn lon, v ca c tr tu l tm si m. 2) Th no l s tinh tn? Th no l l tinh tn? a) Ni chung, khi lm bt c cng vic g, d trong o hay ngoi i, hnh gi phi c ngh lc mnh m, phi quyt tm v vng ch lm cho ti ni ti chn, khng nn lng, khng b cuc gia chng, phi thnh cng mi thi; nh th th gi l s tinh tn. b) Khi lm mt vic vi hng tu tp th vic y lin tr thnh mt php tu tp. l tu tp th hnh gi phi ly ci tm chn tht lm nhn, m ng thi cng ly ci tm chn tht y lm qu chng t. Tm chn tht l tm khng vng tng, khng chp trc, khng ring t, khng c ng v thuc v ng, khng b phin no chi phi; l ci tm trong sng, vng lng, khng sinh khng dit, thng tr bt bin. Hnh gi phi gi ch mnh m, khng ngng c gng tin ln mi, cho n khi chng t c ci tm chn tht mi l thnh cng, nh th gi l l tinh tn. Tuy ni l l, nhng s tht, trong trng hp ny hnh gi khng c nim phn bit no v l v s. Con

94

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

ng tu tp ca hnh gi l nng vo ci s th nhp ci l; c l l v c s, c s l v c l; l vi s l mt, khng phn cch; tc l chn tm. 3) Thin xut th gian l g? Thin ti thng ca xut th gian l g? a) C mt php thin qun gi l ba php qun th . Hnh gi thc tp php qun ny theo mt th t: trc ht, t tnh gi ca vn php qun chiu thy tnh khng ca chng; th n, t tnh khng m qun chiu thy tnh gi ca chng; v sau cng, b c cc tnh gi v khng m qun chiu vo tnh trung o tc va l khng va l gi, ng thi khng phi l khng cng khng phi l gi. l loi thin xut th gian. b) Nu ba chn l khng, gi v trung trn c dng cng qun chiu n ch vin dung, th chng khng cn cch bit nhau, khng c trc sau, m tr thnh dung nhip nhau, mt trong ba, ba trong mt. Mi mt chn l u c gi tr ton vn ca ba chn l: gi cng tc l khng, l trung; khng cng tc l gi, l trung; trung cng tc l khng, l gi. l loi thin qun ti thng ca xut th gian. 4) Bt nh c my loi? Hy nu tn v ngha ca chng. C ba loi bt nh: vn t, qun chiu v tht tng. Tt c vn t trong kinh lun, nh vn t m hiu c ngha l ca kinh lun, pht sinh tr tu; gi l vn t bt nh. Nng theo ngha l ca kinh lun thc hnh qun chiu, nh m tr tu c pht huy; gi l qun chiu bt nh. Cng phu qun chiu cng su dy, tr tu cng c pht huy cao , thy r chn tm, chng ng tht tng ca vn hu; gi l tht tng bt nh. 5) Th no l ci bn cht ca ba vng u trng vng? Hy ly vic b th lm v d. Khi lm mt vic g cho ai, ngi lm vic, i tng m ngi nhm vo, cng vic ngi lm, l ba vng t Pht hc Hn-Vit gi l tam lun. Sau khi cng vic c lm xong th ngi lm vic bung b tt c, khng cho i tng cng nh cng vic cn vng bn trong tm; c ngha l, lm vic g xong th thi, khng k cng mnh lm vic, khng tnh ton v cng vic lm, khng mong i mt s p n no i tng. c nh th th ba vng l ch th, cng vic v i tng, bn cht u vng lng t Pht hc Hn-Vit gi l tam lun th khng, hay tam lun khng tch. Nh vic b th chng hn. Mt ngi ho tm em cm go tin bc gip nhng k ngho kh. Sau khi cng tc cu tr hon tt, ngi thc hnh hnh b th y lin bung b ngay mi nim v cng vic va qua. Ngi khng cn nh n v t c rng chnh mnh lm n cho nhng ngi ngho kh kia; khng suy i tnh li hay so o nhiu t v nhng g b ra cho nhng ngi ngho kh kia; cng khng bng rng chnh nhng ngi ngho kh kia mang n mnh, c bn phn phi n n
95

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

tr ngha cho mnh. Ngi y qun ht, bung b ht, ch cn ci tm trong sng, nh nhng, tnh lng v an lc.

Tng Hp Yu Ch Cc Bi 10, 11 v 12
96

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

1. B-tt c hai chng xut gia v ti gia khc nhau; nh Vn Th S Li l Btt xut gia, v Duy Ma Ct l B-tt ti gia. V li, a v Tam-hin(1), cc v B-tt cha chng c php tnh, vn cn hoc nghip m chu thn phn on sinh t trong ba ci, cho nn gi l B-tt nhc thn sinh t. a v Thpthnh(2), cc v B-tt chng c v sinh php tnh, thot khi vng sinh t trong ba ci, th thn bt t ngh bin dch sinh t, nn gi l B-tt sinh thn php tnh. Hng B-tt sinh thn php tnh ny gm cc v t S-a tr ln, hoc ch t Bt-a tr ln m thi, c iu l, t S-a tr ln th ch chng tng phn php thn, ln lt tin ln t a ny n a kia, tnh trng thc s l nh vy. 2. Ba ci ch l tm. Tm sinh th cnh sinh. Tm c nhiu tc dng khc nhau(3), cho nn cnh cng c nhiu hin tng khng ging nhau. V tnh cht ca cnh th tht ging vi tm. Hy ly ba loi phin no cn bn lm v d: Tnh tham rng ln v lan trn cng khp, khng c vt g l khng thm nhp; cho nn, h trong khi tm tham th ngoi c nn nc. Tnh sn mnh bo m c d, khng c vt g m khng b n hy hoi; cho nn, h trong khi tm sn th ngoi c nn la. Tnh si do d m trn y, khng c vt g m khng b n lm cho m m; cho nn, h trong khi tm si th ngoi c nn gi. Ba nn nc, la, gi ny do nghip chung ca tt c chng sinh chiu cm m dy ln, cho nn, h tm bnh lng th Pht hin by, c ba tai nn u khng bn mng ti c. Trong kinh Lng Nghim, c pht T X Ph bo c B-tt Tr a rng: Hy bnh lng t tm th tt c th gii u bnh lng. L l c th cng vi nhng iu ni y soi sng cho nhau. 3. c Vn Th ci s t, l ni ln ci tr tu uy mnh; v uy mnh cho nn khng c hoc nghip no m khng b ph tr. c Ph Hin ci voi, l ni ln ci hnh nguyn rng ln; v rng ln cho nn khng c o nghip no m khng thnh tu. 4. Nhn nhc c hai ngha rng v hp: C ngi khi d lm nhc ta m ta nhn c, khng khi tm sn hn bo th, l ngha hp ca t nhn nhc; v iu c gi l nhc , cng ch hn hp nhng s vic ngang tri m thi. n nh, khi ta gp thun cnh, bn thn c vo ch giu sang thnh t, tm ta s chm ngp trong s kiu cng, th lng nhn khng pht sinh c; khi gp phi nghch cnh, bn thn phi vo ch khn cng au kh, tm ta s r hn nht, th lng nhn cng khng pht sinh c; khi gp hon cnh khng thun khng nghch, bn thn trong s sinh dit ca vn php, tm ta cng bin chuyn theo tng s thay i, cho nn lng nhn cng khng pht sinh c. l ngha rng ca ch nhn nhc; v iu c gi l nhc y, l ch cho tt c s vt trong ba hon cnh thun, nghch v khng thun khng nghch. Mc cho mi s vic ny sinh v vy cht chung quanh, tm ta c mt mc thn nhin; nu t
97

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

n trng thi th tc l nhn nhc, ch khng c phi l nhng hon cnh ngang tri. 5. Nhip lnh mt danh sn lp o trng ha chng sinh, l vic xy ra rt nhiu Trung-quc, ch khng phi ch c bn c B- tt Qun m, a Tng, Vn Th v Ph Hin m thi. Nhng v nh Tu Vin(4) L-sn, Tu T(5) Nam-nhc, Tr Khi(6) Thin-thai, Tu Nng(7) To-kh, o Tuyn(8) Chung-nam, Vn Yn(9) Vn-mn, u thuc vo trng hp . Nhng bc i c c ghi chp trong b Cao Tng Truyn u l B-tt ha thn, nu nhn cc ngi nh nhng ngi bnh thng th qu tht l cha m c tu nhn. 6. Su php qua b u c ba vng. Tuy tu tp su php y nhng phi bit ba vng u khng, khng vng mc vo php tng th mi ph hp vi tr bt nh. Trong kinh i Bt Nh c ni: Cc v i B-tt hy dng loi phng tin v x(10) lm cho ton vn th ; ngi cho, ngi nhn v vt em cho u khng nm bt. Hy dng loi phng tin v h(11) lm ton vn gii ; c hai tng phm v khng phm u khng nm bt. Hy dng loi phng tin v th(12) lm ton vn nhn ; c hai tng ng v bt ng u khng nm bt. Hy dng loi phng tin v cn(13) lm ton vn tn ; s sing nng hay li bing ca thn tm u khng nm bt. Hy dng loi phng tin v t(14) lm ton vn thin ; thin v hay khng thin v u khng nm bt. Hy dng loi phng tin v trc(15) lm ton vn tr ; c tnh v tng ca vn php u khng nm bt. Xem c th bit: Ba vng ca th l ngi cho, ngi nhn v vt em cho. Ba vng ca gii l s phm gii, s khng phm gii v ci tnh cch h gii. Ba vng ca nhn l s ng tm, s khng ng tm v ci hnh tng b bm gi. Ba vng ca tn l tnh sing nng, tnh li bing v ch t n. Ba vng ca thin l s c thin v, s khng c thin v v ci cnh ang lc t duy. Ba vng ca tr l tr tu(16), bn tnh ca php v hnh tng ca php. Xin nu ln tn lm v d: Tm chng ta ch bit mt mc tinh tn, ng ch trng n tnh sing nng hay li bing; tuy sing nng m khng khi tng v s sing nng, gi l loi phng tin khng c nim v sing nng; nh vy tc l ci th ca ba vng hon ton vng lng. Cc php qua b cn li cng c th theo v d trn m suy ra. 7. Tu su php qua b m khng bm cht vo hnh tng ca ba vng mi gi l ba la mt, mi c th gii thot; nu tu tp m chp vo tng th trong tng lai bt qu ch hng c phc bo ca ci ngi hay ci tri m thi, hon ton khng th gii thot khi ba ci c. Trong tc phm Chng o Ca, thin s Vnh Gia(17) ni: B th v gi gii ch hng c phc bo ci tri th cng ging nh bn tn ln h khng, khi sc i ht th mi tn li ri xung t; nhng g a ti trong i sau u khng nh nguyn. l ni v s tu tp m cn tr ni tng. Nu khng tr ni tng th d tu tp bt c thin php no, cng u c gii thot. Trong bi ca ch cp n hai php b th v gi
98

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

gii, l v mun cho gin lc i, k tht, cc php qua b khc cng cng tnh cch nh vy. 8. Php mn tu thin c ghi trong kinh gio, v do c Nh Lai ch by, nn ngi sau gi n l Nh Lai thin. Php mn tu thin trong Thin tng, v do cc v t s xng, nn ngi sau gi n l T S thin. Nu nhn trn danh t th Nh Lai v T S c v nh mn h khc bit, tht ra, T S thin cng l do c Nh Lai truyn li, ch u phi do cc v t s pht minh! php hi Linh-sn, c Thch Tn tng em kho tng ca ci thy chnh php v tm vi diu ca nit bn, ph chc cho tn gi i Ca Dip, y chnh l nguyn lai ca T S thin; l mt l. Trong kinh Kim Cang li nhn mnh mt ln na: Hy nn khi ci tm khng dnh mc vo u, y chnh l ngha tinh yu ca T S thin; l l th hai. T t Ma(18) trao kinh Lng Gi cho t Tu Kh(19), t Hong Nhn(20) truyn kinh Kim Cang cho t Tu Nng, vy th ai c th bo l gio v tng khng th hp thng vi nhau? l l th ba. Tn gi i Ca Dip l v S-t ca Thin tng, tn gi A Nan l Nh-t ca Thin tng, ng thi cng u l nhng v triu tp i hi kt tp Tam Tng; v chnh tn gi A Nan t u cc kinh cu: Chnh ti tng c nghe nh vy; nhng iu cho thy, tng v gio nguyn l mt nh; l l th t. Xem th thy, i sau c ngi da vo gio hy bng tng, hoc da v tng ch bai gio, h khng phi u l nhng hng ngi mt gc ?(21) Nhng y ch l tnh trng t hi ca m tn d, ch thu ban u lm g c ci nhn phn bit mn h nh th! 9. B-tt c hai hng xut gia v ti gia, cho nn gii lut ca B-tt cng c hai loi cho xut gia v ti gia. B-tt xut gia nn th mi gii trng v bn mi tm gii khinh; l cn c theo kinh Phm Vng (phm B Tt Tm a) m th. B-tt ti gia nn th su gii trng v hai mi tm gii khinh; l cn c theo kinh u B Tc Gii (phm Th Gii) m th. Ti cc n gii ngy xa Hoa-lc, B-tt xut gia cng nh ti gia, ng th mi gii trng v bn mi tm gii khinh, nhng cc n gii i-loan th B-tt ti gia ch th su gii trng v hai mi tm gii khinh; ti v trn thc t, ngi th gii l u b tc, cho nn c y theo kinh u B Tc Gii m th, xem ra hp l hn. 10. Nm gii l gii ca cn s nam v cn s n. Bi vy, gii dm trong nm gii l khng t dm; c ni rng, s dm dc gia v chng l chnh ng, c th chp nhn c, nu c hnh ng dm dc ngoi phm vi v chng th l t dm, l phm gii, khng th chp nhn c. Nhng mi gii th khng ging nh vy. Mi gii l gii ca hai chng xut gia: sa di v sa di ni, cho nn gii dm trong mi gii phi l khng dm dc; c ni rng, h c s giao hp nam n, bt k l i vi ai cng u l phm gii, hon ton b cm. V tnh cht ca gii dm khc nhau gia nm gii v mi gii nh th, cho nn nu bo: Mi gii ch l em nm gii m thm vo gii ny, gii ny... na, tc
99

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

l khng ng; ci ch khng ng l, khng b i ch t trong gii iu khng t dm. Ci ngha l khng th khng bit.

CH THCH (ca ngi dch)


(01) Tam-hin: y l ba a v tu hnh ca cc hnh gi tu tp thin cn hu lu, nhm ch ng phin no, lm cho tm c iu phc. Hin l ting ch cho cc hnh gi pht khi tm cu gii thot, nhng cha vt khi ba ci (v ch mi tu tp thin cn hu lu). Tam-hin c hai loi, ca tiu tha v ca i tha: 1. Ba a v Hin ca tiu tha: a) a v Nm php qun dng tm (Ng nh tm qun): Dng nm php qun dng tm (xem li ph ch s 5, bi 11) ch phc cc tm tham, sn, si, ng kin, v tn lon. b) a v Qun nim tng ring (Bit tng nim tr): Mt mt qun chiu tng ring ca thn th, cm th, tm thc, v vn php l bt tnh, kh, v thng, v v ng; ng thi qun chiu tng chung ca v thng, kh, khng, v v ng. c) a v Qun nim tng chung (Tng tng nim tr): Qun chiu tng qut cc tng chung v thng, kh, khng, v v ng ca bn lnh vc qun nim (t nim x). Trong ba a v trn th Ng nh tm qun s thnh tu v phng din ch (dng li); cn hai a v Bit tng nim tr v Tng tng nim tr s thnh tu v phng din qun (qun chiu). 2. Ba a v Hin ca i tha: tc ba a v ca cc hnh gi tu tp hnh B-tt trc khi tin ln cp Mi-a v vy, ba a v ny cng cn c gi chung l B-tt a-tin; tc l ba cp Mitr, Mi-hnh v Mi-hi-hng (xin xem cc ph ch s 1, 2 v 3 trong bi 14 sau). (02) Thp-thnh: Cc v B-tt tin ln cp Mi-a (t S-a n Thp-a) c gi l Thpthnh cng c gi chung l B-tt a-thng. Cc bc B-tt ny hon ton dt sch mi kin t hoc, gii thot khi ba ci, nn gi l thnh. (03) Theo tng Php Tng v Duy Thc Hc, TM c 8 tc dng chnh, gi l tm thc hay tm thc tm vng; ng thi cn c 51 tc dng ph thuc, gi l tm s, tc 51 hin tng tm l tng ng, cng tn ti v khi tc dng vi tm thc tm vng. Bi vy mi ni: Tm c nhiu tc dng khc nhau. (04) Tu Vin (334-416): bc cao tng i ng-Tn (317- 420), c coi l v S-t ca tng Tnh , Trung-quc. Ngi h Gi, ngi huyn Lu-phin, qun Nhn-mn (nay l huyn Quch, tnh Snty); mi 13 tui du phng cu hc Ha-xng, ri Lc-dng, thng hiu c su kinh ca Nho gia (Thi, Th, L, Nhc, Dch, Xun Thu) v Trang T. Nm 21 tui, ngi cng vi em l Tu Tr, n Hng-sn nghe ngi o An (312- 385) ging kinh Bt Nh. Nghe xong, ngi bng tnh ng, than rng: Tt c cc phi hc thut ca Nho gia v o gia u ch l rm rc. Ri cng vi em xin xut gia lm t ca ngi o An. Ngi t ra s c v tnh Khng ca Bt Nh, nm 24 tui c th ng ta ging thuyt, li dng Trang T thuyt minh ngha l chn tht ca Pht gio, lm cho nhng ngi tng hiu lm v Pht gio, gi y u c sng t. T , ngi o An mi chp nhn ngh ca ngi l khng chi b sch v th tc trong vic din ging. Nm 381, ngi i v Nam, n L-sn (tnh Giang-ty), tr ti cha ng-lm hong php, chng theo hc rt ng. Ti y, ngi ht tm lc vo vic nghin cu kinh in, nhng kinh sch lc by gi cha c nhiu, cho nn ngi cho nhiu t i cc ni tm cu kinh lut lun (nht l ni cc v cao tng t Ty-vc sang), em v dch thut v truyn b. Nm 391 ngi thnh c sa mn Tng Gi B (Samgha-deva, ngi nc K-tn tc vng Cashmir, Bc n- ngy nay) v, dch c cc b A T m Tm Lun, Tam Php Lun, v.v... Ngi cng thng giao dch th t vi sa mn Cu Ma La Thp (Kumarajiva) Trng-an, ng thi gi cc t gii ti hc v h t tng i tha ca B-tt Long Th. Nm 402, ngi vi hng trm v ng o khc, cng sng lp Bch-lin x, chuyn tu php mn nim Pht, hn nhau s

100

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt cng vng sinh v Tnh-; rng r 30 nm khng xung ni. Ngi l ngi tinh thng c ni in ln ngoi in, ngi ng thi u knh ngng. Trong khi ngi Cu Ma La Thp xy dng nn mt trung tm Pht gio Trng-an, phng Bc, th cha ng-lm L-sn ca ngi cng tr thnh mt trung tm Pht gio quan trng phng Nam. l hai trung tm tiu biu nht ca Pht gio Trung-quc thi by gi. Ngi vin tch nm 416, th 83 tui. Cc vua ng, Tng v sau c t tng ngi cc thy hiu l Bin Gic i s, Chnh Gic i s, Vin Ng i s, v.v... Trc tc ca ngi c: L Sn Tp (10 quyn), Vn i Tha Trung Thm Ngha Thp Bt Khoa (3 quyn), Minh Bo ng Lun, Thch Tam Bo Lun, Bin Tm Thc Lun, v.v... Li c mt v cao tng khc cng c cng php hiu Tu Vin (523-592), sng vo i Ty (581-618), h L, ngi huyn n-hong (tnh Cam-tc); cho nn, phn bit, ngi ta thng xng v cao tng trn l L-sn Tu Vin, cn v ny l n-hong Tu Vin hay Tnh-cnh t Tu Vin (Tu Vin cha Tnh-cnh). (05) Tu T (515-577): bc cao tng sng thi i Nam-Bc- triu (386-589), Trung-quc. Ngi h L, ngi t V-tn (thuc huyn Thng-si, tnh H-nam), c ngi i xng l Nam Nhc tn gi, hoc T i ha thng, hay T thin s. Ngi c coi l Nh-t (c thuyt ni l Tam-t) ca tng Thin Thai, Trung-quc. Ngi qui y Pht php t thu nh, lng rt hm m kinh Php Hoa, thng m kinh em vo nh m m c tng. c ht, xc ng n ri nc mt. Mt hm nm mng thy c B-tt Ph Hin xoa u ri b i; o , trn u ni ln nhc k. Nm 15 tui, ngi xut gia, sau n tham yt thin s Tu Vn H-nam, c trao truyn cho php qun tm. Mt hm bng th di than rng mnh ung th php tng, bn phng mnh vo vch, th hot nhin i ng, chng c Php Hoa tam mui. Ngi l ngi u tin ch trng rng, thi k suy vi ca Pht php tc l thi mt php; cho nn xc lp lng tin vng chc vo cc c Pht A Di v Di Lc; li va ch trng n s thc tin ca thin tp, va ch trng n s suy cu ngha l. Nm 554, ngi n Quangchu (thuc huyn Hong-xuyn, tnh H-nam) m o trng hong php ni i-t, sut 14 nm, danh ting vang xa, chng theo hc ngy cng ng c; trong , i s Tr Khi l mn c php kit xut nht ca ngi. Nm 568, ngi vo ni Nam-nhc (tc Hnh-sn), tr tch 10 nm th vin tch, th 63 tui, c ngi i tn xng l Nam Nhc tn gi. Cc trc tc ca ngi phn nhiu l do mn ghi chp v nhun sc m thnh, nh: Php Hoa Kinh An Lc Hnh Ngha, Ch Php V Trnh Tam Mui Php Mn, i Tha Ch Qun Php Mn, Th B Tt Gii Nghi, v.v... (06) Tr Khi (538-597): v t sng lp tng Thin Thai Trung-quc. (C thuyt ni Tu Vn l S-t ca tng Thin Thai, Tu T l Nh-t, v Tr Khi l Tam-t). Ngi sng vo i Ty (581-618), h Trn, t c An, ngi huyn Hoa-dung, ph Kinh-chu (nay l vng t pha Ty Nam ca huyn Tim-giang, tnh H-nam). T 7 tui ham thch chn gi lam, ch tng truyn ming cho phm Ph Mn, ch nghe mt ln l thuc lng, v c th tr tng. Nm 18 tui, ngi xut gia ti cha Qu-nguyn. Khng bao lu, ngi theo ngi Tu Khong hc Lut tng, li thng hiu cc kinh phng ng. Sau ngi vo ni Thi-hin, chuyn tr tng cc kinh Php Hoa, V Lng Ngha v Ph Hin Qun; ch trong vng 20 ngy th thng sut ngha l cc kinh. Nm 560, ngi n ni i-t Qung-chu, tham yt ngi Tu T. Tu T v ngi m m o trng Ph Hin, thuyt ging bn hnh an lc (xem kinh Php Hoa, phm An Lc Hnh). Ngi bn tr lun ti tu hc. Mt hm, trong thi kinh Php Hoa, lc tng n phm Dc Vng th ngi hot nhin i ng. T ngi c thay ngi Tu T ng ta ging thuyt; ri li c phi i Kim-lng hong truyn thin php. Ti cha Nga-quang, ngi bt u nghin cu chuyn v kinh Php Hoa, vch r yu ngha, tng ch ca kinh mt cch mi m, cng xt on, gii thch, phn loi kinh gio ni chung, dng lp c s gio qun cho tng Thin Thai. Nm 575, ngi vo ni Thin-thai (tnh Trit-giang) lp cha Tu-thin; nm 591 li dng cha Ngc-tuyn ng-dng (tnh H-bc). Ngi vin tch nm 597, th 60 tui. Sinh thi, ngi to dng 36 ngi cha, tng nhiu v k, trong c 32 v t u t, m ni bt nht l cc s Qun nh, Tr Vit, Tr To, v.v... T tng ca ngi c hnh thnh t tinh thn kinh Php Hoa, cng vi gio ngha ca B-tt Long Th. Ngi em ton b kinh in Pht gio phn lm nm loi; em phng php gio ha cng ni dung t tng ca Pht chia lm bn loi. Cch phn gio c mi ngi coi l mu mc. Y

101

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt c vo thin qun lp ra php mn tu ch qun, l mt sng to c o ca ngi. Trc thut ca ngi tht l phong ph, nhng a phn l do v t hng u ca ngi l Qun nh ghi chp li ging ca ngi, ri nhun sc, vit li thnh sch, c n vi mi b, nh: Php Hoa S, Tnh Danh S, Ma Ha Ch Qun, Duy Ma Kinh S, T Gio Ngha, Kim Cang Bt Nh Kinh S, Thin Mn Yu L, Qun Tm Lun, v.v... Trong cc trc thut ca ngi nhm xy dng nn mng cho tng Thin Thai, th Php Hoa Kinh Huyn Ngha, Php Hoa Kinh Vn C v Ma Ha Ch Qun, c ngi i xng l Thin Thai tam i b; v Qun m Huyn Ngha, Qun m Ngha S, Kim Quang Minh Kinh Huyn Ngha, Kim Quang Minh Kinh Vn C, Qun V Lng Th Pht Kinh S, c xng l Thin Thai ng tiu b. c im ca t tng ngi l vn dng cng lc c hai phng tin GIO (kinh sch ch ngha) v QUN (t duy qun chiu); ch trng c hai mt GII (am tng kinh lun) v HNH (p dng trong i sng hng ngy) trong vic tu hc. Hc thuyt ca ngi c nh hng rt ln trong nn Pht gio Trung-quc. (07) Tu Nng (638-713): (Xin xem ch thch s 18, bi Tng Hp Yu Ch Cc Bi 4, 5 v 6 trc.) Ch cng c vit l . Nhn tin, xin ni v hai ch v . Hai ch ny, ngi Hoa pht m ging nhau: /hui/, nhng trong m Hn-Vit th ch c c lm hai m: tu hoc hu, v ch th ch c c l hu. Ch (tu) ngha l tr sng, thng minh; thng c dng trong Pht hc ch cho tr tu bt nh, tc l ci tr sng siu vit, dt tr ht v minh, thy r tht tng ca vn php, chng nhp mi chn l ca v tr; ci tr sng dt tuyt mi phin no, gii thot ba ci, chng nhp th tnh nit bn tch tnh. Ch (hu) ngha l n hu, nhn i, tng cho; li cng c dng thng vi ch . V vy, chng ta c t tr tu (), m cng c t tr hu (); tu cn ( ) hay hu cn (); tu mng () hay hu mng (); v.v...; hoc tn cc nhn vt nh (Tu Kh) hay (Hu Kh); (Tu Vin) hay (Hu Vin); (Tu Nng) hay (Hu Nng); v.v... Nhng ch ni l n hu (), ch khng ni l n tu c ngha l, trong n Hn-Vit, khi ch khng mang ngha ca ch , th phi ni l hu, ch khng c ni l tu. Hy ch s khc bit ca cc t sau y: (tu nhn: ngi c tr sng sut) v (hu nhn: ngi c n vi ai); (tu tm: tm hon ton sng t, thy r mi s tht ca i sng, mi chn l trong v tr) v (hu tm: lng nhn i, lng thin); v.v... (08) o Tuyn (596-667): v cao tng chuyn v Lut hc (lut s) i ng (618-907). Ngi h Tin, ngi huyn Ng-hng, tnh Trit-giang. Ngi 16 tui xut gia, trc theo hc Lut vi ngi Tu Qun cha Nht-nghim, ri ngi Tr Th cha i-thin-nh; sau n ni Chung-nam (cng gi l Namsn, pha Ty Nam ph Ty-an, tnh Thim-ty) xy cha Bch-tuyn, nghin cu v hong truyn T Phn Lut, thnh lp Lut tng, tr thnh t s ca Nam-sn Lut tng v vy, ngi c xng l Nam Sn Lut s, hoc Nam Sn i s. Ngi tng i cc ni ging dy Lut hc. Ngi cng tng tham d o trng dch thut ca ngi Huyn Trang (602-664). Nm 662, vua ng Cao-tng (650683) ra sc lnh buc ch tng ni phi ly vua v cha m, ngi cng vi ngi Huyn Trang vit th phn i, vua phi b lnh y. Thng 2 nm 667, ngi m gii n ti cha Tnh-nghip, to lp qui c gii n truyn cho hu th. Thng 10 nm ngi vin tch, th 72 tui. Trc tc ca ngi c T Phn Lut San Phn B Khuyt Hnh S Sao, Yt Ma S, Gii Bn S, Thp T Ni Ngha Sao, T Kheo Ni Ngha Sao c gi l Lut hc ng i b. Nhng trc tc khc gm c: i ng Ni in Lc, C Kim Pht o Lun Hnh, Qung Hong Minh Tp, Tc Cao Tng Truyn, Thch Th Lc Ph, Thch Ca Phng Ch, Tam Bo Cm Thng Lc, v.v... (09) Vn Yn (864-949): v t s ca tng Vn Mn, sng vo cui i ng sang i Ng-i (907960). Ngi h Trng, ngi huyn Gia-hng, tnh Trit-giang, t thu nh m ch xut trn, nn xin xut gia cha Khng-vng, ngay trong huyn Gia-hng; chng bao lu th c th gii c tc, hc khp cc kinh, c bit ch tm suy cu b lut T Phn. Sau ngi n Mc-chu (nay l huyn Kin-c, tnh Trit-giang) tham hc vi ngi o Minh (780-877); vi nm sau li n tham hc vi ngi Tuyt Phong Ngha Tn (822-906). Ba nm sau, ngi li du phng tham cu. Nm 911 ngi n To-kh ( Qung-ng), nh l thp ca lc t Tu Nng; ri n tu hc ti thin vin Linh-th, c

102

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt ngi vin ch l Nh Mn (?-920) c lm th ta. Nm 918, ngi Nh Mn vin tch, ngi tha k ch tr thin vin Linh-th. Nm 923 ngi vo ni Vn-mn kin lp thin vin Quang-thi, o phong ngy mt t r, hc chng vn tp ng o. Ngi vin tch vo nm 949, th 86 tui. Trc tc cn truyn li c Qung Lc, Ng Lc. 10) V x: khng c nim v vic bung b. Trong hnh ng b th c hm ngha bung b. Nu trong lc b th m ngh rng mnh y l ngi bung b, tin ca y l vt ca mnh bung b, v kia l ngi nhn vt bung b ca mnh, th s b th y ch gt hi c phc bo hu lu, khng t c phc bo v lu, khng gi c l b th ba la mt. Mun t c phc bo v lu (gii thot ba ci), t n ch b th ba la mt, hnh gi, trong lc thc hnh hnh b th, hy bung b trn vn, khng c nim v ngi cho, vt cho v ngi nhn, bung b c ci nim v s bung b. l ngha ca cu kinh: Hy dng loi phng tin v x lm cho ton vn th . (11) V h: khng thy c g h v. Gii lut l phng h thn tm. Do cch hnh tr gii lut m phc c cng c hu lu (khng rt ro) v v lu (rt ro) nh vic b th trn; xin theo m suy xt. (12) V th: khng thy c g bm gi. Khi ng chm n mt hon cnh (thun hay nghch) th mt mi cm xc s pht sinh i li vi hon cnh . S d mi cm xc pht sinh l v mnh bt gi s tng ca hon cnh m ng tm. Thun cnh th sinh thin cm; nghch cnh th sinh c cm. Nu gi cho c khng ng tm th xc cm (thin hay c) s khng pht sinh, nh th gi l nhn. Nhn c th t n ch ba la mt, m cng c th khng t n, ngha ging nh vic b th trn; xin theo m suy xt. (13) V cn: khng c nim v sing nng. Tinh tn l c tnh cn thit gip cho hnh gi chng o qu gii thot. Tuy nhin, nu khng thc chng l v ng th sc tinh tn cng khng t n ch rt ro ba la mt. ngha y cng ging nh vic b th trn; xin theo m suy xt. (14) V t: khng c g suy t. Thin nh l phng php tu tp hu hiu nht t c thnh qu gic ng. Tuy nhin, hnh gi cng c th b vng mc vo ci c gi l thin v; m b vng mc vo th o qu gic ng s khng th no t c. ngha ca n cng ging nh vic b th trn; xin theo m suy xt. (15) V trc: khng vng mc vo bt c php g. Cng phu tu tp trn vn phi gm c tu phc c v tu tr tu. C tu tr tu th mi thy r tht tng ca vn php (tc l gic ng). Vy m vic tu tr tu cng c th b vng mc nh vng mc vo ci c gi l c chng hn. Cho nn hnh gi cn phi trnh bt c s vng mc g, mi mong tin n ch tr tu ba la mt; ngha cng ging nh vic b th trn, xin theo m suy xt. (16) Dch gi dng t tr tu dch t i php ca tc gi. i php l ch m ngi Hoa dng dch ch Phn a-t-t-ma (abhidharma), c ngha l dng tr tu v lu qun chiu (i qun) o l t , v hng n (i hng) o qu nit bn. Li na, t i php cng c dng ch cho tng Lun (mt trong Ba Tng gio in). (17) Vnh Gia: tc i s Huyn Gic (665-713), i ng. Ngi h i, ngi huyn Vnh-gia, ph n-chu, tnh Trit-giang, cho nn ngi i cng gi tn ngi l Vnh Gia, hoc Vnh Gia Huyn Gic. Ngi xut gia khi 8 tui, hc thng c ba tng, nhng chuyn v php mn ch qun ca tng Thin Thai. V sau, t ct am bn cha Long-hng n-chu, mt mnh, va nghin cu kinh lun, va tu tp thin qun. Sau c ngi khch l, ngi bn khi ch du phng, cng vi s Huyn Sch (?-854) ti To-kh yt kin t Tu Nng. Ch qua vi li vn p, ngi lin c T n chng, bn ngh li mt m, sng hm sau tr v ngay cha Long-hng. Do s vic ny, ngi i xng ngi l Nht Tc Gic. Ngi vin tch nm 49 tui. Tc phm ca ngi c: Chng o Ca, Thin Tng Ng Tu Vin Ch, Vnh Gia Tp.

103

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt (18) t Ma: tc B t Ma (Bodhidharma ?-535), v S- t ca Thin tng Trung-quc. Ngi nguyn l v hong t th ba ca vua nc Hng-ch Nam n-; hc o vi ngi Bt Nh a La (Prajnatara ?-457, v t th 27 ca n-), sau 40 nm c truyn y bt. Nm 520 ngi theo ng bin ti Qung-chu (Qung ng). Vua Lng V (502-549) nghe tin, sai s thnh ngi v Kinnghip (Nam-kinh), nhng v m lun khng hp, ngi bn n cha Thiu-lm ni Tung (tnh Hnam), xoay mt vo vch m ngi thin. By gi c ngi Thn Quang, hc rng hiu nhiu, v hm m phong cch cao diu ca ngi, nn t cht cnh tay t lng thnh cu php. Ngi cm ng tm lng thnh y, bn truyn cho tm n, i tn thnh Tu Kh. Tri qua 9 nm, ngi mun vin tch, bn trao cho Tu Kh o ca sa v b kinh Lng Gi, cng ph chc tt c b o ca tng mn. Vic xong, ngi vin tch. Khi cn n-, ngi c Bt Nh a La truyn cho y bt, lm v t th 28 ca n-; sang Trung-quc tr thnh s t ca Thin tng Trung-quc, truyn cho ngi Tu Kh l t th nh. Cc nh nghin cu cho rng, t tng ca ngi c c kt trong tc phm Nh Nhp T Hnh Lun, ly php mn bch qun lm tm im. Nhng tc phm do cc v t ca ngi ghi chp tp thnh gm c: Lc Bin i Tha Nhp o T Hnh, Thch Lng Gi Yu Ngha. Nhng tc phm ra i v sau lin quan mt thit n ngi c: Thiu Tht Lc Mn Tp, t Ma Ha Thng Tuyt Qun Lun, Thch B t Ma V Tm Lun, Nam Thin Trc B t Ma Thin S Qun Mn, v.v... (19) Tu Kh (487-593): Nh-t ca Thin tng Trung-quc. Ngi h C, qu huyn Lc-dng, tnh Hnam, sng vo thi i Nam-Bc-triu (386-589). Lc u ngi c tn l Thn Quang, xut gia lc tui cn nh. Sau khi th gii c tc, ngi i khp ni nghe ging php. Nm 520, ngi ln cha Thiu-lm ni Tung, tham yt t B t Ma. Khi ln n ca cha th tri tuyt, ngi ng ngoi tri tuyt sut m, n sng vn khng c vo cha. Ngi bn cm dao t cht cnh tay tri ca mnh t lng ch thnh cu php. By gi ca cha mi m, ngi bc vo, va trng thy T th tm lin t ng. T bn truyn tm n cng y bt. T vin tch, ngi k tha lm Nh-t Thin tng Trung-quc. Nm 552, ngi truyn tm php cho t c php l Tng Xn (?-606). Sau , ngi n Nghip- (Hnam) ging kinh Lng Gi, mai danh n tch hn 30 nm, khng ai bit n. Ngi vin tch nm 593, th 107 tui. (20) Hong Nhn (602-675): v t th 5 ca Thin tng Trung-quc. Ngi h Chu, ngi huyn Cugiang, tnh Giang-ty, sng vo i ng. Lc 7 tui, ngi xut gia vi ngi o Tn (580-651, t th 4 ca Thin tng Trung-quc) cha ng-sn, ni Song-phong, huyn Hong-mai, tnh H-bc. Do m c thuyt cho rng, ngi qu huyn Hong-mai, tnh H-bc. Ngi thm cu rt ro cc yu ch c n ln tim, c thy truyn cho tm php. Nm 651, o Tn vin tch, ngi tha k o nghip, c ngi i xng l Ng-t Hong Mai, hoc ch gi l Hong Mai. Nm 651 ngi truyn php cho Lc-t Tu Nng. Thin tng Trung-quc t S-t B t Ma truyn n Ng-t Hong Nhn, c cc tng phi Thin i sau u tha nhn. Khi Hong Nhn k tha t v, pht huy thin phong, hnh thnh Php Mn ng Sn; Thin tng truyn gio t kinh Lng Gi, bt u t y c i sang kinh Kim Cang Bt Nh. T tng ca ngi, ly s trit ng ngun gc tm tnh lm tng ch; ly s gi tm lm ch yu ca vic tham hc. Mn h ca ngi rt ng, trong , hai ngi Thn T (605-706) v Tu Nng ring r hnh thnh hai h thng: thin Bc-tng v thin Nam-tng v sau li cn chia thnh nhiu phi na. Bn nm sau khi truyn php cho Tu Nng, ngi vin tch, th 74 tui. (21) Tng v gio: Cc nh Pht hc cho rng, tt c gio php do Pht thuyt nhm thch ng cho tng i tng gio ha, gi l gio; ch c th, ct li trong gio php gi l tng. Gio th c khch quan; tng l nim tin ch quan, c tnh cch c nhn. C ngi li cho rng, tng tc l gio khng ni nng; cn gio l tng c ni nng. C thuyt li cn c th hn, phn nh rng, tng tc l tng mn, cng tc l thin mn (hay thin gia), l mn phi gio ngoi bit truyn, khng dng ngn gio, ch dng phng thc tm truyn tm; cn gio tc l gio mn (hay gio gia), ch cho cc mn phi c thnh lp da trn kinh in i tha hay tiu tha, nh cc tng Thin Thai, Tnh , Lut, Php Tng, v.v... c on ny, chng ta thy r tc gi mun ni, gio php ca Pht l mt ton b, ni GIO hay ni TNG u l thin kin. l ngi hc Pht chn chnh th khng

104

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt nn ny sinh nim phn chia gio v tng bi bc, him khch nhau nh thc trng tng xy ra. Ngi dch cng hon ton ng vi tc gi trong quan im ny.

105

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

Bi 13

106

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

C S DUY MA CT
Khi c Pht cn ti th, trong thnh T-da-li1(1) c mt v trng gi tn l Duy Ma Ct2, bin ti(2) v ngi, i y gio ha t ti3(3). Tuy l mt ngi o trng4, nhng ng vng gi gii hnh thanh tnh ca bc sa mn(4); tuy c v, nhng thng tu phm hnh. V phng tin ngi, ng th hin c bnh, v thng mn c hi bnh tt ni php cho nhng ngi n thm ng, gip cho h bit rng thn th l v thng, l gc ca mi ni au kh; ri dy h tu hc Pht php, lm cho h trong tng lai s chng c php thn thanh tnh ca cc c Nh Lai. Duy Ma Ct hay Duy Ma, l dch m; Tnh Danh hay V Cu Xng l dch ngha. Tnh tc l V Cu (khng d nhp); Danh tc l Xng (tn, gi). Theo truyn thuyt, ng l hu thn ca c Kim Tc Nh Lai. Thi c Thch Tn ti th, ng hin thn lm c s, ni gio php phng ng5, trch c hng nh tha thin chp vo tnh khng, bi xch tnh hn hp ca tiu tha, tn thn i tha, khen ngi php vin n6(5). Cho nn t tng v hnh ng ca cc v t ca c Thch Tn u c ng sa sai. ng cng khch l cc v y hy tin n t tng v hnh ng i tha. Duy Ma Ct l mt v B-tt ng-gic. S th hin ca ng chnh tht l v nn Pht php i tha, lm vang dy ting gm s t(6), gip cho cc hnh gi tiu tha khng cn m mnh trong np c, ln chn mi trong php tiu tha7. Nu ni v thn thng, ng c th vt qua ba mi su hng sa quc phng ng, n ch ca c Pht Tu Di ng Vng, mn ba vn hai ngn ta s t9 (mi ci cao tm vn bn ngn do tun8), mang v t trong cn thch tht mt trng vung10 ca ng m vn khng thy cht chi. ng cng ha hin ra mt v B-tt ha thn, v nh v ny vt qua bn mi hai hng sa ci Pht phng Trn, n nc Chng-hng ca c Pht Hng Tch, xin mt bt cm em v mi mi ngi n m khng ht. ng cng dng tay phi ly nc Pht l Diu-h, em t vo th gii ny m khng c g thm bt; i chng xem xong, ng em nc Pht y t li ch c. Nu lun v bin ti th ng tung honh t ti, kh hp nhim mu gio l Pht, khin cho ngi nghe php tin hiu su sc, v pht tm b v thng11. Nu cho rng c Pht Thch Ca Mu Ni, trong thi k Pht php ny, Ngi v ngi xut gia m nu ln mt chun mc ti cao, th cng c th ni, trng gi Duy Ma Ct v ngi Pht t ti gia m nu ln mt chun mc ti cao. Ci phong thi ca ng cng vi hng xut gia trong tam tha th i lp nhau xa, iu ng rng, phi thnh ton cho nhau trong s ti luyn, nu tm gng tt cho

107

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

hng c s o trng hoc hng B-tt ti gia. V vy, chng ta tn ng lm v T ca hng c s cng chng c g l qu ng.

CH THCH
01. Dch l Qung-nghim, trung n-, l ni m by trm v thnh tng nhm hp kt tp kinh in ln th hai, mt trm nm sau ngy Pht nhp dit. 02. Gi tt l Duy Ma, cu dch l Tnh Danh, tn dch l V Cu Xng. ng l mt v B-tt php thn, t nc Pht Diu-h, ha sinh vo th gii ny, th hin thn c s, ph c Thch Ca hong php. S tch ca ng c ghi r trong kinh Duy Ma Ct S Thuyt Bt Kh T Ngh Gii Thot. 03. Ch Pht v B-tt dng thn thng thu nhip v ha chng sinh, c th ra vo v ngi, gi l thn thng du h. 04. Trung-quc, ch tng thng mc o mu tm en, c s thng mc o trng; v vy, c s ti gia c gi l ngi o trng. 05. Xin xem li ch thch s 11, bi 3. 06. Trch c hng nh tha thin chp v tnh khng, bi xch tiu tha ch lo t li, tn thn i tha, khen ngi php vin n, lm nn bc thang t tiu tha ln i tha, l tnh cht c bit ca kinh gio phng ng; l ngha ca cu n thin xch tiu, thn i bao vin. 07. Hai tha Thanh-vn v Duyn-gic, v m chp vo gio php ca chnh mnh m khng bit g v diu l khng ca gio php i tha, l hng tiu tha ngu php. Mt lc no h hiu r gio php i tha, ri hi tm hng v i tha, th gi l hng tiu tha khng ngu php. 08. Tn dch l du-thin-na, l s o ng di c dng n-; mi do-tun c th l ba mi dm, bn mi dm, nm mi dm, hay su mi dm, khng c qui nh ng nht. 09. S t tc l con s t. c Pht l s t trong loi ngi, cho nn ch ngi ca Pht gi l s t ta. Lun Tr ni: Hiu l s t nhng khng phi tht l s t. c Pht l s t trong loi ngi. Ch ngi ca Pht, hoc ging hoc t, u gi l ta s t. 10. Cn thch tht ca ng Duy Ma Ct , bn cnh u di mt trng, cho nn gi l trng tht, hoc cng gi l phng trng. 11. Ting gi tr gic ca Pht, cu dch l v thng chnh bin tri. Li na, a l v, nu-a-la l thng, tam l chnh, miu l ng, b- l gic, hp li l v thng chnh ng chnh gic. Chng c tr gic tc l thnh Pht. Cho nn, pht tm a nu a la tam miu tam b tc l pht tm nguyn thnh Pht.

PH CH
(01) T-da-li: cng gi l T-x-li, hay Ph-x-li, ngi Trung- quc dch l Qung-nghim, l ni c tr ca b tc L-xa, v l th ca vng quc Bt-k, min Trung n- thi Pht ti th. Bt-k l mt chng tc ln, do tm tiu quc hp li lm thnh, ly b tc L-xa lm ch. C l l mt quc gia p dng ch cng ha sm nht trn th gii. Vo thi Pht ti th, Bt-k l mt trong mi su nc

108

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt ln n-. Kinh T-x-li l mt thnh ph thng mi phn thnh. T la v trm hng y rt ni ting, c tt c cc vng quc ng thi a chung. T-x-li cng l a im hnh o quan trng ca Pht v gio on, ngang vi cc thnh Vng-x (kinh nc Ma-kit-) v X-v (kinh nc Kiu-tt-la). cng l ni kt tp kinh in ln th hai ca by trm v thnh tng sau khi Pht dit mt trm nm. Trong sch i ng Ty Vc K c chp: Pha ng thnh ph c thp th di tch ca cc v chng qu nh X Li Pht v.v...; cch thnh ph ba dm v pha ng Bc c thp ghi du tch cn nh xa ca B-tt Duy Ma Ct, gn l ni m B-tt Duy Ma Ct tng th hin bnh tt thuyt php. (02) Bin ti: Bin l cch din by bng ngn ng; bin ti l c ti nng trong vic thuyt php. Ch Pht v B-tt, tri t bao kip, do khu nghip thanh tnh m c y cc th bin ti nh: thuyt mi php mn khng b chng ngi, gii r mi ngha l khng b chng ngi, dng t din t khng b chng ngi, din ni mt cch chnh xc, t ti khng b chng ngi. (03) Du h: Ngi i dng t du h ch cho vic i y vui chi khng mc ch; trong Pht gio, du h c ngha l i y gio ha sinh. Nhng ai i y gio ha sinh mt cch t ti, khng b bt c sc mnh no lm cho tr ngi, chn bc, gi l c thn thng du h. (04) Sa mn: T thi Pht ti th, danh xng sa mn c dng ch chung cho tt c nhng ngi xut gia tu hnh, trong o Pht hay cc o khc. c bit, sa mn trong o Pht phi l nhng v co b ru tc, sng c thn, xa gia nh, khng nh ca rung vn, khng ti sn ring t, i xin n, chuyn cn tu tp mi php lnh, khng lm cc iu c, dt sch phin no, pht huy tr tu, chng nhp gii thot nit bn. Bn qu v m mt v sa mn c th chng t l Tu--hon, T-hm, A-na-hm v A-la-hn. (05) Vin n: ngha l trn v tc khc. Tu tp chng cc qu v Thanh-vn hay Duyn-gic th vn cn c ch khim khuyt, khng trn y v cn chm chp. Hnh gi hy pht tm mnh m, pht huy tr tu siu vit, trn y, thnh tu ngay qu Pht, l vin n. Cc php mn gip cho hnh gi t ngay thnh qu gic ng v thng ca Pht tha, gi l gio php vin n, hay n gio, nh gio l cha ng trong cc kinh Php Hoa, Hoa Nghim, Bt Nh v.v... (06) Ting gm s t: S t l vua ca cc loi th, ting gm ca n lm cho cc loi th u khip s, khp np. Pht l bc ch tn trong ba ci. Php m ca Ngi lm tiu tan mi h lun, t kin; chinh phc cc t ma ngoi o. Nhng ai c cn tr, d cao hay thp, khi nghe php m ca Ngi u hng c li lc, khi tm dng mnh, tinh tn tu tp cho n khi chng t o qu gic ng. Bi vy, trong Pht php, ting gm s t c dng v d cho php m ca c Pht. y, php m ca Btt Duy Ma Ct cng c gi l ting gm s t, cho thy, B-tt Duy Ma Ct c tc gi knh trng nh knh Pht.

BI TP
1) ng Duy Ma Ct thng th hin c bnh vi dng g? ng Duy Ma Ct thng th hin c bnh vi dng dng c hi ny ni php cho nhng ngi n thm ng, khuyn khch h tu hc tin n gic ng gii thot.

109

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

2) ng Duy Ma Ct l hu thn ca ai? ng ni loi gio php g? C tc dng g? ng Duy Ma Ct l hu thn ca c Kim Tc Nh Lai, ging ni gio php phng ng i tha, lm cho ngi nghe b i ci thnh qu nh hp c tnh cch t li ca tiu tha, pht tm ln mnh i theo con ng vin n t c qu v gic ng v thng. 3) Hy gii thch tm ch n thin xch tiu, thn i bao vin. n thin ngha l trch c s thin chp v tnh khng ca hng Nh-tha; xch tiu ngha l bi xch tnh cht t li ca tiu tha; thn i ngha l tn thn tnh cht va t li va li tha ca i tha; bao vin ngha l khen ngi gio php vin n ca i tha. Mt cch tng qut, tm ch trn c ngha l: ph tnh thin chp cng nh ci bn cht hn hp ca hng tiu tha, v ca ngi gio php vin n cng nh tinh thn t li li tha ca hng i tha. 4) Hy dch ngha t a nu a la tam miu tam b . A ngha l v, nu a la ngha l thng, tam ngha l chnh, miu ngha l ng, b ngha l gic; hp li, a nu a la tam miu tam b ngha l v thng chnh ng chnh gic (qu v gic ng cao tt khng g hn). 5) V sao ngi i sau tn ng Duy Ma Ct lm v T ca hng c s? ng Duy Ma Ct hin thn lm mt ngi c s ti gia nhm nu ln cho ngi ti gia mt tm gng tt, mt chun mc ti cao ca tr tu cng nh v mt i sng phm hnh. Bi vy m ngi i sau tn ng lm v T ca hng c s.

110

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

Bi 14

MI A ca B TT
Hnh gi pht tm b , thc hin s nghip ngi, tc l B-tt. Hng Btt ny, tuy pht tm rng ln nhng cng phu tu dng v c cng nh hc tp u cha y , m chng qua ch l c ci tn gi m thi. Cho nn Btt lc u mi pht tm, tuy tri qua cc cp Mi-tr1(1), Mi-hnh2(2) v Mi-hi-hng3(3) trong thi gian mt a tng k kip, chng qua cng ch l hng B-tt phm phu, v tr Ba-hin4 hay a-tin5 m thi. Nu lun v a v, h ch ng bc Kin-o6. H nht nh phi tin thm mt bc na ln Sa, ri dn d ln n Thp-a, gi l hng B-tt php thn a v Mithnh7 hay a-thng8; by gi mi ng l bc Tu-o. So snh vi trng hc, nu cc bc Ba-hin c coi nh cc khoa ph thng, th cc bc Mi-thnh hay Mi-a s l cc chuyn khoa B-tt vy. Th nht l Hoan-h-a. B-tt tu hnh hon mn kip a tng k u tin, bt u thy r tm tnh, ph tr ht kin hoc, chng ng chn l hai khng(4), thnh tu b th , pht sinh nim hoan h ln, gi l Hoan-h-a. Th hai l Li-cu-a. B-tt on dt t hoc, b c nhng sai quy phm gii, thn tm thanh tnh, thnh tu tr gii , xa la mi s d bn, gi l Li-cua. Th ba l Pht-quang-a. B-tt dit tr v minh si m m chng c ba minh9, thnh tu nhn nhc , tm sng chiu pht sinh, gi l Pht-quang-a. Th t l Dim-tu-a. B-tt c y trn vn ba mi by phm tr o10, tin ln m tu tp thm cc php tr lc(5) v v y11(6), cng Pht bt cng12(7), vnh vin dt tr tnh li bing, thnh tu tinh tn , tr tu sng ln rc r, gi l Dim-tu-a. Th nm l Cc-nan-thng-a. B-tt v li ch chng sinh, ngoi th hc tp cc th k thut, trong th thnh tu thin nh , t c a v ny tht l rt kh khn, gi l Cc-nan-thng-a. Th su l Hin-tin-a. B-tt tu tp v an tr trong ba php tam mui khng, v tng v v nguyn(8), thnh tu tr tu , khin cho bao nim sai bit v vn hu trc mt u dit ht, gi l Hin-tin-a. Th by l Vin-hnh-a. B-tt dt tr cc nghip qu, th hin cc hnh tng mt cch tinh t, pht khi cc hnh nguyn th thng ha chng sinh, thnh tu phng tin (10), chun b hnh trang lng thc cho cuc i xa, gi l Vin-hnh-a.

111

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

Th tm l Bt-ng-a. B-tt tr trong v sinh nhn(9), dt ht mi dng cng, thn tm tnh lng ging nh h khng, thnh tu nguyn (10), tm tr nit bn, lng yn khng xao ng, gi l Bt-ng-a. Th chn l Thin-tu-a. B-tt dt c tng ca tm, chng nhp tr tu t ti, y thn thng ln, kho lo h v cho php tng ca ch Pht, thnh tu lc (10), kho lo vn dng tr tu soi sng mi vic, gi l Thin-tu-a. Th mi l Php-vn-a. B-tt tp hp rng ln v lng php mn, tng trng v bin phc c v tr tu, thu sut mi tm hnh ca tt c chng sinh, nng theo tng cn c cao, va, thp ca chng sinh m ni php ba tha, thnh tu tr (10), ging nh m my ln, xung nhng trn ma php ln, gi l Php-vn-a.

CH THCH
01. Sau khi hnh gi tu tp Mi-tn th tin ln tu tp Mi-tr: 1) Pht tm tr; 2) Tr a tr; 3) Tu hnh tr; 4) Sinh qu tr; 5) Phng tin c tc tr; 6) Chnh tm tr; 7) Bt thi tr; 8) ng chn tr; 9) Php vng t tr; 10) Qun nh tr. 02. B-tt tu hnh, tuy cc cp Mi-tn, Mi-tr, phng din t li y , nhng hnh li tha th cha trn. Cho nn li phi tip tc tu tp mi hnh b sung: 1) Hoan h hnh; 2) Nhiu ch hnh; 3) V sn hn hnh; 4) V tn hnh; 5) Li si lon hnh; 6) Thin hin hnh; 7) V trc hnh; 8) Tn trng hnh; 9) Thin php hnh; 10) Chn tht hnh. 03. B-tt ly tm i bi cu gip v h v chng sinh, gi l hi hng: 1) Li chng sinh tng hi hng; 2) Bt hoi hi hng; 3) ng nht thit vt hi hng; 4) Ch nht thit x hi hng; 5) V tn cng c tng hi hng; 6) Ty thun bnh ng thin cn hi hng; 7) Ty thun ng qun nht thit chng sinh hi hng; 8) Chn nh tng hi hng; 9) V phc gii thot hi hng; 10) Php gii v tn hi hng. 04. Cc v B-tt cc cp Mi-tr, Mi-hnh v Mi-hi-hng, ch on tr c kin t hoc, nhng vn cn vng trn sa v v minh hoc, cho nn cha c ng vo hng thnh nhn cp Mi-a. H ch c gi l B-tt Tam-hin hay a-tin m thi. 05. - Nh trn 06. B-tt, khi ht kip a tng k u tin th cng mn gia hnh ca bn thin cn, mau chng on tr hai chng ngi thng dy khi phn bit l s tri v phin no, gi l bc Kin-o. 07. B-tt cp Mi-a th gi l Thp-thnh hay B-tt Mi-a. 08. - Nh trn 09. Ba minh l tc mng minh (thy r cc kip qu kh ca chng sinh), thin nhn minh (thy r mi s vt trong v tr khng b chng ngi), v lu tn minh (tr sng trn vn v bao nhiu loi phin no th t g cng u dt sch). 10. Cng gi l ba mi by phn gic ng, gm bn lnh vc qun nim, bn s cn mn, bn php nh , nm kh nng, nm sc mnh, by yu t gic ng, v tm nguyn tc hnh ng chn chnh. Cng cc s y li th c c thy ba mi by yu t, l hnh trang trng yu ca ngi tu o, cho nn gi chng l ba mi by o phm.

112

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt 11. Mi sc mnh ca Nh Lai: 1) Sc tr tu bit r l ng ch hay khng ng ch; 2) Sc tr tu bit r nghip bo sut ba i; 3) Sc tr tu bit r cc loi thin nh gii thot; 4) Sc tr tu bit r cc cn c cao thp; 5) Sc tr tu bit r mi th kin gii; 6) Sc tr tu bit r mi lnh vc; 7) Sc tr tu bit r tt c ng i ch n; 8) Sc tr tu thy r mi vic trong v tr khng b chng ngi; 9) Sc tr tu thy sut cc kip qu kh; 10) Sc tr tu bit r on tr vnh vin mi tp kh. Li na, bn iu khng s st ca Nh Lai gm c: 1) Tr bit tt c khng s st; 2) Dt sch lu hoc khng s st; 3) Ni ch chng o khng s st; 4) Ni o dit ht kh khng s st. 12. Mi tm php cng c ca Pht, ch c Pht mi c, ch khng cng c chung vi hng Tam-tha, gi l bt cng: 1) Thn khng lm li; 2) Ming khng lm li; 3) Nim khng lm li; 4) Khng c tng ring khc; 5) Khng c tm bt nh; 6) Khng c g l khng bit bung b; 7) ch khng dit; 8) Tinh tn khng dit; 9) Nim khng dit; 10) Tu khng dit; 11) Gii thot khng dit; 12) Gii thot tri kin khng dit; 13) Tt c thn nghip u hnh ng theo tr tu; 14) Tt c khu nghip u hnh ng theo tr tu; 15) Tt c nghip u hnh ng theo tr tu; 16) Tr tu bit i qu kh khng chng ngi; 17) Tr tu bit i v lai khng chng ngi; 18) Tr tu bit i hin ti khng chng ngi.

PH CH
(01) Mi-tr (Thp-tr): Th nhp l bt nh gi l tr. Mi-tr l cp th nh (sau cp Mi-tn xem ch thch s 1, bi Tng Hp Yu Ch Cc Bi 7, 8 v 9 trc) trong 7 cp (gm 52 a v) trn tin trnh tu tp ca hng B-tt. Mi-tr gm 10 tr v (a v) nh sau: 1) Tr v Pht-tm: Hnh gi dng cc phng tin chn tht pht khi mi lng tin (thp tn), tn phng Tam Bo, khng khi t kin, khng gy trng ti, tu tp tt c php mn, hc rng, tr tu cao, ng nhp cnh gii chn khng, tr tnh khng. 2) Tr v Tr-a (hay Tr-a): Hnh gi tr ni tnh khng cho nn tm thng sng t, trong sch, trong nh ngc lu li hin ra cht vng rng; c nh vy l v lc hnh gi mi pht tm th tm y l vi diu, ri dng ci tm vi diu y m tri lm nn tng vng bn nh t. 3) Tr v Tu-hnh: Tr tu t hai a v trc sng t, cho nn hnh gi du hnh trong mi phng m khng h gp tr ngi. 4) Tr v Sinh-qu: Th mt phn kh lc ca Pht, thng t su xa, c nhp vo dng ging Nh Lai. 5) Tr v Phng-tin c-tc: Tu tp v lng cn lnh, t li li tha, phng tin y , tng mo khng ch no khim khuyt. 6) Tr v Chnh-tm: Khng nhng tng mo, m tm cng ng vi Pht. 7) Tr v Bt-thi: th nhp vo cnh gii chn khng v sinh, thn tm ha hp, ngy cng thng tin n qu Pht, khng cn thi lui. 8) Tr v ng-chn: T khi pht tm, th chung khng tr ngc, khng thi lui, khng khi nim t ma ph hoi tm b , cho n by gi th c mi thn tng thing ling ca Pht (b thn, nguyn thn, ha thn, tr tr thn, tng ho trang nghim thn, th lc thn, nh thn, phc c thn, tr thn, php thn) ng thi y . 9) Tr v Php-vng-t: Hnh gi tr thnh a con tinh thn ca bc Php Vng, tha tip cng vic (Pht s) ca bc Php Vng. T tr v th nht l Pht-tm n tr v th t l Sinh-qu, c gi l nhp thnh thai; t tr v th nm l Phng-tin c-tc n tr v th tm l ng-chn, c gi l nui ln thnh thai; n tr v Php-vng-t ny th hnh tng y , c gi l xut thai. 10) Tr v Qun-nh: B-tt l con ca bc Php Vng, kham ni Pht s, cho nn c Pht ri nc tr tu ln u, nh v hong t dng St--l, lc ln ngi chu l qun nh do mt o s B-la-mn ch tr. (02) Mi-hnh (Thp-hnh): y cng l 10 trong 52 a v trn tin trnh tu tp ca hng B-tt. Ch hnh y l ch cho cc hnh ng li tha. hai cp Mi-tn v Mi-tr, hnh gi ch tu phn t li, cp Mi-hnh (cp th ba) ny th hnh gi tu phn li tha, gm c: 1) Hnh Hoan-h: B-tt dng v lng diu c ca Nh Lai m ty thun khp mi phng. 2) Hnh Nhiu-ch: Thng

113

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt kho lo lm nhng cng vic c li ch cho chng sinh. 3) Hnh V-sn-hn: Tu nhn nhc, dt b sn hn, nhn nhn vi c k on th, gi c khim cung, khng lm hi mnh hi ngi. 4) Hnh V-tn: Lun lun tinh tn, pht tm cu tt c chng sinh, cho n khi tt c u chng nhp nit bn, khng mi mt, khng chn nn. 5) Hnh Li-si-lon: B-tt lun sng trong chnh nim, tm khng tn lon; i vi tt c cc php, khng lm ln. 6) Hnh Thin-hin: Bit khng c php, ba nghip vng lng, khng b ci g rng buc m cng khng m trc vo ci g, tuy vy, khng bao gi t b vic gio ha chng sinh. 7) Hnh V-trc: Tri qua v s ci nc cng dng ch Pht v cu php m tm khng bao gi cho l , tuy vy, lc no cng ly ci tm vng lng m qun chiu cc php, cho nn khng h b vng mc vo php no c. 8) Hnh Tn-trng: Tn trng cn lnh v tr tu, cho nn cng tng tin tu tp cc hnh t li v li tha. 9) Hnh Thin-php: C tr gii v bin ti v ngi, thnh tu cc thin php gio ha gi gn chnh php, lm cho ht ging Pht khng b dt tuyt. 10) Hnh Chn-tht: Thnh tu ngn ng nht ngha , ni th no lm th y, lm th no ni th y, ni v lm ph hp nhau, sc v tm ng thun. (03) Mi-hi-hng (Thp-hi-hng): Trong 52 a v trn tin trnh tu tp ca hng B-tt, Mitn l cp th nht; Mi-tr l cp th nh; Mi-hnh l cp th ba; Mi-hi-hng ny l cp th t; v ln na l Mi-a, cp th nm; cui cng l hai cp ng-gic v Diu-gic. Hi hng ngha l hng tr li, xoay tr v, y c ni, B-tt khi tm i bi, quay tr li cu h tt c chng sinh. Mi-hi-hng cng c gi l Mi-hng, gm c: 1) Hi hng cu h tt c chng sinh nhng la khi tng chng sinh: Thc hnh su php qua b, bn cch thu phc cu h chng sinh mt cch bnh ng, khng phn bit k on ngi thn. 2) Hi hng khng hoi: c c mt c tin bn chc (khng hoi) ni Tam Bo, nay em hi hng cn lnh y n tt c chng sinh, lm cho h t c nhiu li ch an lnh. 3) Hi hng bng vi tt c ch Pht: ng vi nhng vic lm ca ch Pht trong ba i, khng m sinh t, khng xa ri nit bn. 4) Hi hng n tt c mi ni: Bng nhng cn lnh tu tp c, do sc hi hng m tri rng n tt c mi ni, trn th cng dng Tam Bo, di lm li ch cho tt c chng sinh. 5) Hi hng kho cng c v tn: Ty h tt c cn lnh v tn, hi hng m lm Pht s, t c cn lnh cng c v tn. 6) Hi hng ty thun cn lnh bnh ng: Hi hng nhng cn lnh tu tp c, c ch Pht gia h, c th thnh t nhng cn lnh kin c. 7) Hi hng ty thun qun st bnh ng tt c chng sinh: Tng trng tt c cc cn lnh, hi hng cho li ch tt c chng sinh. 8) Hi hng tng chn nh: Thun theo tng chn nh m em tt c cn lnh hi hng. 9) Hi hng gii thot, khng tri buc, khng dnh mc: i vi tt c cc php, khng m gi, khng bm dnh, khng b rng buc, t c tm gii thot, dng cc php lnh m hi hng, thc hin hnh Ph Hin, y mi cng c. 10) Hi hng php gii v lng: Tu tp tt c cn lnh v tn, ly hi hng, nguyn cu php gii c c v lng cng c. (04) Hai khng (nh khng): tc l nhn khng (hay ng khng) v php khng. Phm phu si m, cho rng ci thn do nm un hp thnh ny l tht ng, l ch t, t m to ra bao nhiu nghip chng, gy bit bao nhiu phin no, au kh. l chng sinh chp ng. ph tr ci vng chp v ng ny, c Pht thuyt ging chn l v ng, rng ci ng chng qua ch l s gi hp ca nm un, khng c mt ch t chn tht, thng nht, tc l khng c ci ng tht. Cc hnh gi Nh-tha (Thanh-vn, Duyn-gic) th nhp chn l v ng, gi l nhn khng, nhng vn cho cc php nm un l tht c. li l mt vng chp khc na tc l chp php. ph tr ci vng chp v php ny, c Pht phi khai th v tr tu bt nh; dng tr tu qun chiu thy r t tnh ca nm un u vn l khng. Hng B-tt nh m chng nhp chn l cc php u khng, gi tt l php khng. Hai khng cng gi l hai v ng (nh v ng), tc nhn v ng (con ngi l v ng) v php v ng (s vt l v ng). (05) Mi tr lc (thp tr lc): cng gi l mi thn lc (thp thn lc) hay mi lc (thp lc), tc l 10 sc tr tu m ch c Pht mi c y . c Pht chng c ci tr tht tng, thy r, thu sut tt c, khng c ci g c th hy hoi c tr , khng ai c th hn c tr . Mi tr lc gm c: 1) Sc tr tu bit r iu ng o l hay khng ng o l: c pht qun st su xa, thy

114

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt r mt cch chn tht tt c nhn duyn qu bo, nh to nghip lnh th bit chc chn s hng c qu bo an vui, gi l bit iu ng o l; nu to nghip xu m c hng qu bo an vui l khng ng o l, gi l bit iu khng ng o l. Tt c nhng s vic nh vy, c pht u bit ht. 2) Sc tr tu bit r nghip bo sut ba i: c Pht bit r ni sinh cng nghip duyn qu bo ca tt c chng sinh tri sut ba i qu kh, hin ti v v lai. 3) Sc tr tu bit r tin trnh gii thot bng thin nh: c Pht bit r mt cch xc tht tng nc tu tp thin nh ca chng sinh, cn su th lp nh th no. 4) Sc tr tu bit r cc cn tnh cao thp: c Pht bit r mt cch xc tht cn tnh ca cc t v khp chng sinh l hn km, cao thp, qu v chng c l ln hay nh. 5) Sc tr tu bit r mi hiu bit: i vi mi s hiu bit, a thch lnh d khc nhau ca chng sinh, c Pht bit r tt c. 6) Sc tr tu bit r mi lnh vc: c Pht bit r mt cch xc tht mi lnh vc khc nhau th gian. 7) Sc tr tu bit r mi ng i ch n: c pht bit r mt cch xc tht nhng phn hnh hu lu ca su ng n u, v nhng phn hnh v lu ca nit bn n u. 8) Sc tr tu bit r khng b chng ngi nh thin nhn: c pht dng thin nhn bit r mt cch xc tht lc sinh lc t ca chng sinh, cng nh nhng cnh gii lnh d m chng sinh s sinh n , cho n cc nghip duyn lnh d ca nhng chng sinh xu, p, ngho, giu v.v... 9) Sc tr tu bit r cc kip trc xa xi: c pht bit r mt cch xc tht mi s vic trong i qu kh, khng nhng mt i m n trm ngn vn i, khng nhng mt kip m n trm ngn vn kip, chng sinh cht ci ny ri sinh ci khc, cht ci khc ri sinh ci ny, no l tn h, n ung, kh vui, mng sng di ngn v.v... 10) Sc tr tu bit r tt c cc tp kh u dt tuyt: c pht bit r mt cch xc tht tt c cc loi tp kh u vnh vin dt tuyt, khng bao gi cn sinh khi na. (06) Bn c v y (t v y, hay t v s y): tc l 4 c t tin, dng mnh, khng s st. Nh 4 c tnh ny m cng vic gio ha chng sinh tr nn d dng, khng tr ngi. C 4 c v y ca Pht v 4 c v y ca B-tt. A. Bn c v y ca Pht l: 1) C tr bit r tt c khng s st: Pht bit r tt c cc php, lun lun tr ni chnh kin, rt t tin, khng g lm cho khut phc, khng g lm cho s st. 2) Dt tuyt cc phin no khng s st: Pht hon ton dt tr tt c mi loi phin no, khng mt th chng nn no c th lm cho s st. 3) Vch r nhng th lm chng ngi cho o khng s st: Pht ch r cc phng php tu tp vt qua nhng chng ngi, i vi bt c li ct vn no cng khng lm cho s st. 4) Vch r cch dit kh khng s st: Pht ch by cn k con ng dt tuyt kh au m khng g lm cho s st. B. Bn c v y ca B-tt: 1) Nm gi tt c khng s st: B-tt lun lun nh n gio php, th tr khng xao lng, cho nn khi thuyt php trc i chng, lng rt t tin v nhng ngha l ni ra, khng c g lm cho s st. 2) Bit r cn tnh khng s st: B-tt bit r cn tnh ca chng sinh, ty theo sng sut hay ti tm m hng dn cho thch hp, cho nn lng rt t tin, khng g lm cho s st. 3) ng p khng s st: i vi tt c nhng cu hi ca mi ngi, B-tt kho lo gii p ng nh chnh php, khng g lm cho s st. 4) Gii ta nghi nan khng s st: B-tt lng nghe tt c nhng li vn nn ca mi ngi, ri theo nh chnh php m ging gii cho tng trng hp, lm cho mi nghi nan u c gii ta, sau li thuyt php gio ha, khng g lm cho s st. (07) Mi tm php khng cng chung (thp bt bt cng php): y l 18 php cng c m c bit ch Pht mi c, ch cc hng B-tt, Thanh-vn v Duyn-gic khng c: 1) Thn khng lm li (thn v tht): Pht t v lng kip n nay, tr gii thanh tnh, cng c y , phin no dt sch, cho nn ni thn khng h c lm li. 2) Ming khng lm li (khu v tht): Pht c tr tu bin ti v lng, ty cn c ca chng sinh m ni php thch hp, lm cho tt c u c chng ng. 3) tng khng lm li (nim v tht): Pht tu cc php mn thin nh su xa, tm khng bao gi tn lon, khng dnh mc ni cc php, tuyt i an n. 4) Khng c tng phn bit (v d tng): Pht cu khp tt c chng sinh mt cch bnh ng, khng phn bit chn la. 5) Khng c tm bt nh (v bt nh tm): Trong mi lc i ng ngi nm, Pht khng bao gi xa ri chnh nh su xa, lun lun nhip tm tr ni php lnh. 6) Khng c ci tm khng bit t mnh bung x (v bt tri k x tm): Trong tng st na, i vi nhng cm th kh vui, Pht thy r cc tng sinh tr d dit ca chng, cho nn vn an tr trong cnh gii bnh ng, vng lng. 7) ch khng tiu mt (dc v dit): Pht c y cc c lnh,

115

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt tm lun lun mun cu chng sinh m khng bao gi cho l hay nhm chn. 8) Tinh tn khng tiu mt (tinh tn v dit): Thn tm Pht lc no cng tinh tn, thc hin mi phng tin cu chng sinh, khng lc no ngng ngh. 9) Nim khng tiu mt (nim v dit): Tt c cc php v tr tu ca ch Pht trong ba i u tng ng y , khng c s thi chuyn. 10) Tr tu khng tiu mt (tu v dit): Pht c y tt c tr tu, sut c ba i khng c g chng ngi, khng khim khuyt, khng tiu mt. 11) Gii thot khng tiu mt (gii thot v dit): Pht dt tuyt mi s chp trc, thot khi c hai lnh vc hu vi v v vi, tt c tp kh phin no u khng cn, cho nn thnh qu gii thot khng h b khim khuyt hay tiu mt. 12) Gii thot tri kin khng tiu mt (gii thot tri kin v dit): Pht thy bit cc tng gii thot tht r rng, khng c g che lp c. 13) Tt c thn nghip u hnh ng theo tr tu (nht thit thn nghip ty tr tu hnh): Khi thn mun hnh ng, trc ht Pht qun st hu qu ca vic lm, sau s ty theo tr tu m thc hin, cho nn khng gy ra lm li, ch em li li ch cho chng sinh m thi. 14) Tt c khu nghip u ni nng theo tr tu (nht thit khu nghip ty tr tu hnh): Khi ming mun ni nng, trc ht Pht qun st hu qu ca li ni, sau s ty theo tr tu m din by, cho nn khng gy ra lm li, ch em li li ch cho chng sinh m thi. 15) Tt c nghip u t duy theo tr tu (nht thit nghip ty tr tu hnh): Khi suy ngh, trc ht Pht qun st hu qu ca ngh, sau s ty theo tr tu m suy ngh, cho nn khng gy ra lm li, ch em li li ch cho chng sinh m thi. 16) Tr tu thy bit i qu kh khng b chng ngi (tr tu tri kin qu kh th v ngi v chng): i vi mi s vic i qu kh, Pht qun chiu thy bit thng sut, khng c g lm cho chng ngi. 17) Tr tu thy bit i v lai khng b chng ngi (tr tu tri kin v lai th v ngi v chng): i vi mi s vic i v lai, Pht qun chiu thy bit thng sut, khng c g lm cho chng ngi. 18) Tr tu thy bit i hin ti khng b chng ngi (tr tu tri kin hin ti th v ngi v chng): i vi mi s vic i hin ti, Pht qun chiu thy bit thng sut, khng c g lm cho chng ngi. Li na, c ch cho rng, 18 php khng cng chung ca Pht gm c mi tr lc (xem ph ch s 5 trn), bn c v y (xem ph ch s 6 trn), ba ni tr ca chnh nim (tam nim tr), v tm i bi. Ba ni tr ca chnh nim gm c: 1) i vi nhng ngi nghe php sinh tm cung knh, Pht gi tm bnh ng, khng vui mng. 2) i vi nhng ngi nghe php sinh tm bt knh, Pht gi tm bnh ng, khng bun phin. 3) i vi nhng ngi cung knh lng nghe v nhng ngi khng cung knh lng nghe, Pht gi tm bnh ng, khng thch ngi ny, cng khng trch ngi n. Hng B-tt cng c 18 php cng c m Thanh-vn v Duyn-gic khng cng c chung (B-tt thp bt bt cng php): 1) B th khng cn ngi khc khuyn bo. 2) Gi gii khng cn ngi khc khuyn bo. 3) Nhn nhc khng cn ngi khc khuyn bo. 4) Sing nng khng cn ngi khc khuyn bo. 5) Thin nh khng cn ngi khc nhc nh. 6) Tr tu khng cn ngi khc dy bo. 7) Thc hnh nhng cch thu phc thu phc gio ha chng sinh. 8) Hiu r s hi hng. 9) Ly phng tin thin xo lm chnh gip chng sinh tu hnh. 10) Khng thi lui trn con ng i tha. 11) Kho lo th hin nit bn ni sinh t, tm thng an vui, li ni v m thanh u kho lo thun theo th tc. 12) Ly tr tu lm k dn ng, tuy c th sinh m khng h th sinh, xa la mi lm li. 13) y mi nghip lnh ni thn, ming v . 14) Thng hay chu ng au kh thu phc gio ha chng sinh. 15) C th hin by nhng th m th gian yu thch. 16) Tuy trong hng Thanh-vn v hng phm phu nhiu kh no, nhng khng bao gi mt tr sng t. 17) Khi nhn a v vua tt c php, dng la ct tc v dng nc vy u. 18) Khng bao gi ri b s mong cu hin by chnh php ca ch Pht. (08) Ba php tam mui: Ch tam mui ngha l nh. Ba chn l khng, v tng, v nguyn do tu tp thin nh m t c, nn gi l ba php tam mui. cng l ba cnh ca a hnh gi vo cnh gii gii thot, an lc, t ti, nn cng c gi l ba ca gii thot (tam gii thot mn). 1) Khng: Bn th ca mi s vt l khng, c ngha l, vn php u hin hu theo nguyn l duyn sinh, khng c t ng. 2) V tng: V l khng, cho nn bn th ca vn hu cng l v nim, tc l khng th dng nhn thc phn bit v khi nim nhn bit, m phi dng tr v phn bit mi thy r c. 3) V nguyn: Trong nhn thc bnh ng v phn bit (tc tu gic siu vit) , s khng cn c s phn bit v ch th nhn thc v i tng nhn thc, v ch th chng c v i tng chng c,

116

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt khng c s mong cu cng khng c ci g mong cu. V nguyn cng gi l v tc (khng c to tc), hay v khi (khng c sinh khi). (09) V sinh nhn (hay v sinh php nhn): Tht tng chn nh xa la hn cc tng sinh dit, gi l v sinh php; chn tr tu an tr ni l l ny, khng xao ng, gi l v sinh php nhn gi tt l v sinh nhn. B-tt dng tr tu siu vit qun chiu thy r t tnh ca cc php vn l khng, cho nn cc php khng h c sinh khi, bi vy, B-tt khng h xao ng, gi l v sinh php nhn. (10) Phng tin, Nguyn, Lc v Tr ba la mt: y l bn trong mi ba la mt (tc mi , hay mi php qua b, cng gi l mi thng hnh), tc l 10 c th thng m hng B-tt phi c y trc khi t c thnh qu gic ng hon ton. 10 thng hnh ny gm su php qua b, v thm vo bn php qua b na l phng tin, nguyn, lc v tr, c phi hp vi tin trnh tu tp ca hng B-tt Mi-a. Ni cch khc, mi ba la mt l mi thnh qu m hng B-tt cp Mi-a t c do cng nng tu tp, theo th t nh sau: 1) Th ba la mt: Gm ti, php v v y th; l thnh qu ca S-a (Hoan-h-a); 2) Gii ba la mt: Khng hi sinh mng, hnh tr gii lut thng t tnh st; l thnh qu ca Nh-a (Li-cu-a); 3) Nhn ba la mt: Dt ht gin hn, khng hy nhc chng sinh, nhn nhc trc mi hon cnh cn phi nhn; l thnh qu ca Tam-a (Pht-quang-a); 4) Tinh tn ba la mt: Tinh cn tu tp khng pht no xao lng; l thnh qu ca T-a (Dim-tua); 5) Thin ba la mt: Thng gi chnh nim cho tm an nh; l thnh qu ca Ng-a (Nan-thnga); 6) Bt nh ba la mt: Tr tu thy r tht tng ca cc php, thu sut diu l bnh ng; l thnh qu ca Lc-a (Hin-tin-a); 7) Phng tin ba la mt: Dng mi phng php khai m tr tu, hiu r mi cch thc gip ch cho chng sinh; l thnh qu ca Tht-a (Vin-hnh-a); 8) Nguyn ba la mt: Thng gi tm nguyn cu chng sinh, ni php vi diu, bin ti v ngi; l thnh qu ca Bt-a (Bt-ng-a); 9) Lc ba la mt: C nng lc phn bit r chn ngy, tu dng cc hnh lnh thc tin, gip chng sinh dt b t kin; l thnh qu ca Cu-a (Thin-tu-a); 10) Tr ba la mt: Tr tu bit r tt c cc php, gi vng trung o, khng chn sinh t, khng ham nit bn, c lng x rng ln; l thnh qu ca Thp-a (Php-vn-a).

BI TP
1) Sao gi l Ba-hin? Cc v B-tt cc cp Mi-tr, Mi-hnh v Mi-hi-hng, tuy on tr c kin t hoc, nhng vn cn vng trn sa v v minh hoc, th vn cn l phm phu ch cha d vo hng thnh; a v ca h c gi l Ba-hin. 2) Sao gi l B-tt a-tin? B-tt a- thng? a tc l Mi-a, l mi nc thang tu tp cao nht ca hng B-tt trc khi thnh Pht. a-tin ngha l trc khi ln c cp Mi-a; athng ngha l ngay trong cp Mi-a. Cc hnh gi khi mi pht tm tu tp hnh B-tt, phi tri qua cc giai on Mi-tr, Mi-hnh, Mi-hi-hng, dt tr ht cc kin t hoc trc khi tin ln cp Mi-a, gi l B-tt a117

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

tin; giai on ny, h vn cn l phm phu, nn cng gi l B-tt phm phu. Ht giai on a-tin, hnh gi bc ln S-a (nc thang u tin ca cp Mi-a), ri dn dn tin ln n nc thang cui cng l Thp-a, dt sch trn sa v v minh hoc tin ln qu v ng- gic. Cc v B-tt trong giai on Mi-a ny, v dt tr ht cc kin t hoc nn thot ngoi ba ci, vt khi a v phm phu, tr thnh cc v thnh, cho nn gi l B-tt a-thng, hay Thp-thnh. 3) Sao gi l Kin-o? B-tt phi tu tp n a v g mi c th gi l bc Tu-o? Hnh gi pht tm tu tp hnh B-tt, khi kip a tng k u tin chm dt th dit tr c hai th chng ngi l phin no (phin no chng tc l t hoc) v kin thc (s tri chng tc l kin hoc), thy r chn l, gi l a v kin o. Sau hnh gi phi tip tc tu tp tin ln Mi-a, dt sch v minh vi t, chng nhp php thn, tr nn bc thnh, l a v tu o. 4) V sao S-a gi l Hoan-h-a? Sau khi tri qua kip a tng k u tin vi cc giai on tu tp Mi-tr, Mi-hnh, Mi-hi-hng, hnh gi bc ln S-a l nc thang u tin ca cp Mi-a. By gi hnh gi dt tr ht mi t kin, bt u thy r c tnh khng ca ng v php (nh khng), x b tm nim phm phu ha nhp vo thnh tr ca hng B-tt php thn; bi vy m c nim hoan h ln, cho nn gi l Hoan-h- a. 5) V sao gi Thp-a l Php-vn-a ? Thp-a l nc thang cui cng, cao tt ca hng B-tt trc khi thnh Pht. a v ny, hnh gi c c tu gic v mun hnh y , bit r mi cn c khc bit ca mi chng sinh m ty thun gio ha vi tm bnh ng; nh my lnh ri ma php xung khp mi ni u c thm nhun, cho nn gi l Php-vn-a.

118

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

Bi 15

BN CCH THU PHC BN TM LNG RNG LN BN LI NGUYN LN


Cc v B-tt mun t chng sinh, trc ht phi thc hnh bn cch thu phc, lm cho chng sinh ny sinh thin cm i vi mnh, qui hng v mnh, t h mi chu nghe theo li mnh ni m tu tp Pht php. Bn cch thu phc gm c: Mt, thu phc bng cch b th, tc l dng tin ca hay gio php gip ngi, nhn m thu phc v dt dn ngi. Hai, thu phc bng li ni ha i, tc l dng cch ni nng kho lo lm cho ngi ta an vui v sng t, nhn m thu phc v dt dn h. Ba, thu phc bng hnh ng li ch, tc l lm nhng cng vic gip ch cho ngi, nhn m thu phc v dt dn ngi. Bn, thu phc bng cch cng lm vic, tc l ngi ta a thch cng vic g, mnh hy cng lm cng vic vi ngi ta, nhn m thu phc v dt dn h. B-tt thc hnh bn cch thu phc nh th th t c mi ngi thng mn, knh n v tin tng; t h s nghe theo li khuyn nh, hng dn, v chp nhn s rn luyn ca mnh1. Cc v B-tt, bn ngoi thc hnh bn cch thu phc, th bn trong phi ly bn tm lng rng ln lm cn bn. C nh vy th ngoi v trong mi hp nht, mi em li li lc cho chng sinh. Bn tm lng rng ln gm c: Cho tt c nim vui, gi l lng t rng ln; cu vt tt c ni kh, gi l lng bi rng ln; thy ngi khc lm lnh hoc c c nim vui, mnh tht tm hoan h, gi l lng h rng ln; i vi k on ngi thn u c x bnh ng, khng thng ngi ny ght ngi kia, gi l lng x rng ln. Ch x cng li c ngha, sau khi thc hin hnh b th chng hn, chng ta khng cho tm b vng mc vo s tng b th; i vi cc hnh tr gii, nhn nhc, tinh tn, v.v... cng vy, trong th bung x mi tm nim, ngoi th bung x mi trn cnh, nh th gi l x. B-tt c y bn tm lng rng ln nh trn mi c th thc hin s nghip li tha. Li na, cc v B-tt khi mi pht tm tu tp, t phi duyn theo bn s tht2 m pht bn li nguyn ln(1), nhm m rng tm lng v minh nh ng hng i ti. 1) Duyn theo s tht v kh au, i vi cc loi hu tnh4 trong su ng3 ang phi chu v lng au kh, B-tt pht nguyn: Chng sinh khng
119

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

s lng, th nguyn u khp. 2) Duyn theo s tht v cc nguyn nhn ca kh au, i vi v s phin no tch t t v th n nay, B-tt pht nguyn: Phin no khng cng tn, th nguyn u dt sch. 3) Duyn theo s tht v con ng dit kh, i vi tt c cc php mn trong tin trnh tu tp, B-tt pht nguyn: Php mn khng k xit, th nguyn u tu hc. 4) Duyn theo s tht v o qu gii thot, i vi thnh qu cao tt, hon ton thanh tnh, vng lng ca cnh gii nit bn, B-tt pht nguyn: Qu Pht khng g hn, th nguyn c vin thnh. Phm nhng ai tu tp theo con ng B-tt, u phi nng theo bn li nguyn ln ny, v ly lm phng chm dn o cho mnh vy. Kinh Nhn Vng H Quc Bt Nh ni: Hy thc hnh bn cch thu phc: b th, ni nng kho lo, lm nhng vic gip ch, cng lm vic. Hy tu tp bn tm lng rng ln: lng t rng ln, lng bi rng ln, lng h rng ln, lng x rng ln. Hy pht bn li nguyn ln: on tr tt c trin ci5, thng ha chng sinh, tu tp tri kin6(2) Pht, thnh t qu v gic ng v thng. Th mi bit, tt c mi hnh ng va trnh by trn, u l nhng vic thit yu ca mt v B-tt t c qu Pht.

CH THCH
01. ni nui dng thnh nhn ti, ging nh mi hng p vo vt, gm nung to ra dng. 02. Cng gi l t hay t thnh . Xin xem ch thch s 1, bi 11. 03. y l su no m chng sinh hng lun chuyn qua li, cho nn gi l lc o. Li na, l su ni m tt c chng sinh u chiu theo nghip bo lnh d ca i trc m chuyn sinh n, nn cng c gi l lc th. T trn xung di c: Tri, Ngi, A-tu-la, Sc-sinh, Ng-qu, a-ngc. 04. Ting Phn l tt-a, cu dch l chng sinh, tn dch l hu tnh, ting gi chung ca tt c cc loi ng vt, l nhng loi c tnh thc v tnh i. 05. Trin (tri buc) l mt tn khc ca phin no, v phin no hay tri buc ngi, khin cho con ngi thn tm khng c t ti. Ci (che lp) cng l mt tn gi khc ca phin no, v phin no hay che lp lng tin thanh tnh ca hnh gi, khin cho n khng th khai pht c. thp trin(3) (mi th tri buc) v ng ci(4) (nm th che lp) u l nhng s lng ca phin no, cho nn gi l trin ci. 06. Ti thc l tri, ti nhn thc l kin; r bit l tri, suy tm l kin; ba tr(5) l tri, nm loi mt thy l kin, u l tc dng ca tr tu.

120

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

PH CH
(01) C th ni r hn, bn li nguyn ln gn b cht ch vi gio l bn s tht, hay xc ng hn na, chng c t nn tng trn gio l bn s tht. T bi, tr tu, hng lc v ch nguyn thnh Pht chnh l nhng c tnh lm ng c thc y cho hnh gi pht bn li nguyn ln y. Hnh gi nhn thy s tht kh au (kh ) trong kip sng chng sinh, v c t bi thc y hnh gi pht nguyn gip chng sinh chm dt kh au. Hnh gi thy r s tht phin no chnh l nguyn nhn gy ra kh au (tp ) cho chng sinh, v c dng mnh (hay hng lc) thc y hnh gi pht nguyn dit tr phin no nu khng hng lc th khng th dit tr phin no. Hnh gi thy r s tht trong Pht php c nhiu php mn dt tr phin no (o ), v c tr tu thc y hnh gi pht nguyn hc tp v thc hnh cc php mn y trong i sng hng ngy. Vi t bi, tr tu v hng lc lm ng c, hnh gi pht ba li nguyn ln nh trn. Hon thnh ba li nguyn ln tc l hon thnh cng vic t v tha, hoc t gic v gic tha, chnh l t cch ca mt c Pht. Ni khc i, khi hnh gi pht ba li nguyn ln trn tc ng thi cng l pht nguyn thnh Pht (dit ), l s nghip gic ng trn vn, l thnh qu ti thng ca mt tin trnh tu tp tinh tn. (02) Tri kin: l s thy bit, s hiu bit, tng ng vi mt thut ng Pht hc khc l kin gii. Tri kin l nhng kin gii c c do nm thc mt, tai, mi, li v thn, thu thp kinh nghim t cuc sng, t mi hin tng trong v tr, cng vi s suy ngh, phn bit, phn on v.v... ca thc. Ty theo phm phu hay thnh nhn m tri kin c trnh thp cao khc nhau: tri kin ca ngi thng khng ging vi tri kin ca bc Thanh-vn; tri kin ca Thanh-vn khng ging nh tri kin ca ch v B-tt v.v...; v ngay c tri kin gia nhng k phm phu cng khc nhau nhiu. V vy, tri kin khng ging vi tr tu (tc tr bt nh) l tr khng phn bit, xa la s suy ngh, phn on ca tm thc. V ch c tri kin ca Pht (cng gi l tri kin ba la mt) mi gi c l tr tu, hay ni cch khc, ch c a v Pht th tri kin vi tr tu mi l mt. Kinh Php Hoa ni, c Pht ra i l v mt nguyn nhn v cng quan trng, l dn dt chng sinh nhp vo tri kin Pht. Cu ni c ngha l, c Pht ha cho chng sinh chng c cc qu v Thanh-vn, Duyn-gic, thm ch l B-tt, u ch l phng tin m thi, ch ci qu v cu cnh phi l Pht qu, tc l qu v gic ng trn vn, cao tt, duy nht; l tri kin ca Nh Lai, th tr tu siu vit, vt khi mi khi nim, mi suy t, phn bit ca tm thc. (03) Mi th tri buc (thp trin): y l mi loi phin no khi ln t cc phin no cn bn (tham, sn, si), thc y chng sinh to cc nghip xu c, ri c b tri buc mi trong vng sinh t, khng thot li ra c. l cc phin no: 1. Phn: Gp vic tri th tc gin, lm mt chnh nim. 2. Ph: Tnh hay che du ti li ca mnh. 3. Tt: Thy ngi khc c c hnh cao thng, c mi ngi knh mn, qui hng, th khng bit knh trng, khng gn gi hc hi, li cn ganh ght, ni xu, hay xa lnh. 4. Xan: Tnh keo kit. C tin ca th khng mun chia st cu gip ngi; c kin thc th khng mun san s cng ngi. 5. V tm: Mnh khng c c hnh, lun lun to lm li m khng bit n nn, t thn. 6. V qu: Thy ngi khc khng lm li, c c hnh cao thng m khng t bit h thn. 7. Tro (iu) c: Tm nim lc no cng giao ng lng xng, khng trm tnh, khin cho khng th no tu tp thin qun c. 8. Hn trm: Tm thn ti tm, dt d, tr tr, khng nhn thc c cc php lnh. 9. Hi: Hay ngh nh v nhng ti li qua, lm cho tm lc no cng bt an. 10. Min: Ham ng cho nn tr thnh li bing, tm thn mi mt, yu ui, khng sc t kim sot mnh. (04) Nm th che lp (ng ci): l nm loi phin no thng che lp tm tnh ca chng sinh, khin cho cc php lnh khng th pht sinh c: 1. Tham dc: Tham m ng dc khng bit chn, do m tm tnh b che lp. 2. Sn hn: Gp hon cnh khng va th sinh cu gin bc tc, do m tm tnh b che lp. 3. Hn min: Hn trm v ham ng, lm cho tm tnh tr tr, li bing, khng tnh to, khng tch cc hot ng, tu tp. 4. Tro hi: Tm chao ng lng xng, tn lon, mi m gi nhng

121

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt vic xu qua ri sinh phin mun, lm cho khng nh tnh, thnh thi, nh nhng. 5. Nghi php: i vi gio php th nghi ng, do d, khin cho tn tm khng pht khi c. (05) Ba tr (tam tr): tc l ba trnh ca tr tu. C nhiu danh s v ba tr: A. Theo lun i Tr , ba tr gm c: 1) Nht thit tr: Tr tu ca cc hng Thanh-vn v Duyngic, thy r tng tng ca tt c cc php l khng, v thng, v ng. 2) o chng tr: Tr tu ca hng B-tt, thy r bit tng ca tt c cc php, mi mi u c tnh cht c th khc nhau. 3) Nht thit chng tr: Tr tu trn vn ca Pht, thng t c thng tng ln bit tng. Tng Thin Thai th cho rng, ba tr trn l do ba php qun khng, gi v trung m c; tc l: nht thit tr l do khng qun m c, o chng tr l do gi qun m c, v nht thit chng tr l do trung qun m c. Tng ny li y theo ngha ca ba php qun khng, gi, trung m lp ra hai loi ba tr khc nhau: 1) Ba tr bit tng: Cc v B-tt theo th t tu tp ba php qun ring bit thnh tu nht thit tr, o chng tr v nht thit chng tr, thy r Pht tnh, thng tr trong cnh gii nit bn. 2) Ba tr nht tm: Khng theo th t nh trn, m dung thng ba chn l vo mt cnh, ch trong mt nim m c ba php qun, cho nn cng ch trong mt nim m chng c c ba tr, khng c th t trc sau. B. Ba tr cng l thanh tnh tr, nht thit tr v v ngi tr. 1) Thanh tnh tr l tr tu tuyt i ca ch Pht, do qun chiu chn l tuyt i, on tr tt c cc tp kh phin no, gii thot mi th chng ngi, hon ton khng cn nhim. 2) Nht thit tr l tr tu theo th tc ca ch Pht, bit r tt c php tng, nh: tt c thi, tt c ci, tt c s vic, tt c chng loi. 3) V ngi tr cng l tr tu theo th tc ca ch Pht, tc l, i vi bn loi tt c php tng (thi, ci, s vic, chng loi) trn, h khi nim l bit r ngay, khng nh phng tin, khng cn suy ngh, khng c g lm tr ngi c. C ba loi tr tu trn u thuc v nht thit chng tr. C. Ba tr cng l th gian tr, xut th gian tr v xut th gian thng thng tr. 1) Th gian tr l tr tu ca phm phu v ngoi o, i vi vn php lun lun khi nim phn bit, chp c chp khng, cho nn khng th no gii thot khi th gian. 2) Xut th gian tr l tr tu ca hng Thanh-vn v Duyn-gic, do tu tp bn s tht v mi hai nhn duyn m thot li th gian, nhng v cn m vo tng chung mi ngi v tng ring mnh, nn cn thy c sinh t chn ght v c nit bn mong cu. 3) Xut th gian thng thng tr l tr tu ca ch Pht v B-tt ln, thy r vn php l tch tnh, khng sinh khng dit, vt hn cc hng Thanh-vn v Duyn-gic. D. Ba tr cng l ngoi tr, ni tr v chn tr. 1) Ngoi tr l tr tu phn bit r rng su cn su trn, thng sut c kim, rnh r vic i. 2) Ni tr l tr tu dit tr phin no v minh, lm cho tm c vng lng. 3) Chn tr l tr tu thy r th tnh vn vng lng ca vn vt, khng cn phn bit c d c sch. . Ba tr cng l h tr, trung tr v thng tr. 1) H tr l tr tu c th chng c gic ng ca hng Thanh-vn. 2) Trung tr l tr tu c th chng c gic ng ca hng Duyn-gic. 3) Thng tr l tr tu c th chng c gic ng ca hng B-tt v ch Pht.

BI TP
1) B-tt t chng sinh, trc ht cn phi thc hnh bn cch thu phc, v sao? B-tt t chng sinh, trc ht cn phi thc hnh bn cch thu phc; v c lm nh vy th mi ngi s d dng sinh thin cm vi mnh, qui hng v mnh, tin tng ni mnh, v sau th s nghe theo s dn dt ca mnh mt cch d dng tu hc Pht php.
122

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

2) Bn cch thu phc l nhng g? Bn cch thu phc gm c: 1. B th, tc l dng tin ca cu gip ngi v phng din vt cht, hoc dng Pht php gip ngi v phng din tinh thn, nhn m thu phc v dn dt ngi. 2. Li ni ha i, tc l dng cch ni nng kho lo, y tnh thng, lm cho tm ngi ta an vui v trong sng, nhn m thu phc v dn dt h. 3. Hnh ng li ch, tc l lm nhng cng vic gip ch cho ngi, nhn m thu phc v dt dn ngi. 4. Cng lm vic, tc l ngi ta a thch vic g, mnh hy cng lm vic vi h to s cm thng, nhn m thu phc v dt dn h. 3) Bn tm lng rng ln l g? Th ni v tc dng ca chng. Bn tm lng rng ln l bn c tnh cn bn ca mt v B-tt thc hnh bn cch thu phc va ni trn, gm c: 1. Lng t rng ln, tc l em li nim vui cho mi ngi. 2. Lng bi rng ln, tc l gip mi ngi dt tr hoc lm vi bt kh au. 3. Lng h rng ln, tc l thy ngi ta lm c vic tt, c c an vui, mnh khi tm hoan h chn thnh i vi ngi . 4. Lng x rng ln, tc l i x bnh ng vi tt c mi ngi, khng c tm phn bit nh thng ngi thn, ght k nghch. Mt khc, d lm c mt hnh tt, nh b th chng hn, mnh cng khng cho tm b dnh mc vo vic y, bung b tt c s tng, cho tm hon ton vng lng, trong sng. Hnh gi thc hnh hnh B-tt, phi tu tp y bn tm lng rng ln ny, ly lm nhng c tnh thit yu, cn bn thc hin bn cch thu phc ha chng sinh, trong v ngoi kh hp, th s nghip li tha tt s thnh tu vin mn. 4) Bn li nguyn ln l g? Bn li nguyn ln l bn li pht nguyn cao thng, ni ln hng v quyt tm ca mt hnh gi khi tu tp theo con ng B-tt, l thnh Pht v cu chng sinh; gm c: 1. Chng sinh khng s lng, th nguyn u khp. 2. Phin no khng cng tn, th nguyn u dt sch. 3. Php mn khng k xit, th nguyn u tu hc. 4. Qu Pht khng g hn, th nguyn c vin thnh. 5) Hy nu r: bn li nguyn ln, trong mi lin h vi bn s tht, li nguyn no duyn theo s tht no m pht ra?
123

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

Bn li nguyn ln l duyn theo bn s tht m pht ra: 1. Duyn theo s tht v ni kh au (kh ) khng k xit m tt c chng sinh trong su ng ang chu ng, B-tt pht nguyn: Chng sinh khng s lng, th nguyn u khp. 2. Duyn theo s tht v nguyn nhn gy ra au kh (tp ) trin min cho chng sinh chnh l mi th phin no tch cha t v th n nay, B-tt pht nguyn: Phin no khng cng tn, th nguyn u dt sch. 3. Duyn theo s tht v con ng dit kh (o ) gm c v lng php mn, B-tt pht nguyn: Php mn khng k xit, th nguyn u tu hc. 4. Duyn theo s tht v o qu gii thot (dit ) l cnh gii nit bn cao tt, hon ton thanh tnh v vng lng, B-tt pht nguyn: Qu Pht khng g hn, th nguyn c vin thnh.

124

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

Tng Hp Yu Ch Cc Bi 13, 14 v 15
1. Duy Ma Ct l c Pht Kim Tc(1) ha thn lm c s. trong nn i php ca c Thch Tn, ngi trch c hng tiu tha tim gio v khuyn khch h tin n i tha. Bi vy, i vi gio php tiu tha, ngi thng hay ph bnh, ch trch. Vi tc phong , nhn b ngoi th c v nh ngi ng a v i lp vi hng Thanh-vn xut gia, k tht, nu qun st mt cch ton b, th ngi chnh l ci vai ph lc trng yu ca c Thch Tn. Cch nhn v hnh ng ca ngi, ng trn lp trng ca tiu tha th ni l can ngn, cn ng trn lp trng ca i tha th ni l dt dn. Ci s tht c v nh k ti gia dy d ngi xut gia , ch l cho ngi i sau bit v soi ri, ch khng phi bt chc. Nu ngi c s mun bt chc hnh ng ca Duy Ma Ct, cn phi c hai iu kin: tr tu th siu qu bc B-tt Thp-a(2), v thn thng th vt khi bc A-la-hn; c nh th mi c th bt chc, cn khng th chng c t cch g. Ti v, ch c th th mi duy tr c trt t trong ca Pht v s tn nghim ca Tam Bo. Nu khng nh vy th ng A hay ng B(3) no cng u c th vin dn trng hp Duy Ma Ct m dy d, bi xch ngi xut gia. Tnh trng ch lm ny sinh nhng chuyn lng cng ni b, khin cho php vn b thu ngn li, lm cng thn cho ngoi o(4). Nhng ai l c s ti gia, u nn th hi ch ny cng nhau duy tr i cuc. Trong bc th M Vin(5) gi rn dy hai ngi con ca anh mnh l Nghim v n, c cu rng: Bt chc Qu Lng khng c, li tr thnh k b ngi i khinh bc, gi l v cp khng ra cp li thnh ra ch(6). Bt chc Duy Ma Ct li cn t hn th na; cho nn bit chc chn, vic khng th c. 2. Bc t c php mn gii thot khng th ngh bn, c th nht ni Tu-di vo trong ht ci, m cc ci tri T-vng v ao-li vn y nguyn nh vy; c th nc ca c bn bin ln vo trong mt l chn lng, m cc loi c, ba ba, tm, cua v.v... vn khng nhn bit; c th t c i thin th gii trong lng bn tay, ri nm ra khi hng sa th gii, m chng sinh trong khng hay bit mt t g. Cho nn bit, ba vn hai ngn ta s t, mi ci cao tm vn bn ngn do tun, em by trong ci phng vung vc mt trng, m vn thy rng ri, th u c g l l! chnh l gio l mt v nhiu trong nhau(7), rng hp t ti ca kinh Hoa Nghim. Chng ta l nhng k phm phu, cha t n cnh gii , th ngoi s tin tng su sc ra, u c s tht hay ngn t no c th em chng minh c! Hy th suy ngh: Mn nh chiu bng ch rng chng mt trng, m bit bao nhiu sng ni, nh ca, ngi xe v.v... u xut hin trn m khng thy cht, ngi ta i xem m c cho l l lng u, hung na l Pht php khng th ngh bn!
125

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

3. Chng ta tuy cha tin n a v ca Pht v B-tt, nhng i vi nhng thnh qu ca ch Pht nh nit bn, tch quang, ba thn, mi sc mnh, mi tm php khng cng chung v.v..., v nhng thnh qu ca hng B-tt nh bn cch thu phc, su php qua b, mi ba la mt(8), mi a v.v..., c th nghin cu m khng s b phng hi. Cng nh bn qu Thanh-vn, d cha chng c, nhng chng ta cng c th hc hi nhng php bn s tht, mi hai nhn duyn, kin t hoc, su thn thng v.v..., m khng s b phng hi. Nh th, tuy trong nht thi khng tin n c, nhng cng pht sinh c ci tm ngng m, hng v; v chnh ci tm ngng m hng v y mi c th l k dn ng cho vic tu tp ca chng ta vy. 4. Lc lng ca khoa hc, khng nn xem thng; m lc lng ca tinh thn, lc lng ca nghip, li cng khng nn coi nh. Ngi i ch bit c lnh vc khoa hc m khng bit rng hy cn c lnh vc tinh thn v nghip lc, tht l ci tai hi ln! Nc S c ng Hng C T(9), ang i trong m, trng thy mt phin trong m c, tng l cp rnh, lin ging cung bn. Mi tn cm lt vo . ng n nhn k th ha ra l phin . Ly lm l, ng li bn mt ln na, th mi tn khng xuyn vo tng c. Th y, khi tm cho l cp, bn th tn xuyn vo, m khi tm cho l th tn khng xuyn vo, khng phi l bng chng ca li dy vn php ch l tm ? Ngi i nay khi thy trong kinh in c cp n nhng cnh gii thn thng, bn nht nh phi dng khoa hc hin i chng minh, sau mi chu tin tng; nhng h khng bit rng, iu m ngi ta gi l hin i, l hin i ca th k hai mi. Nu n th k ba mi hay bn mi, cho n ngn vn nm v sau, so vi by gi th khc nhau nhiu lm. Pht php vn l chn l bt bin, khng chuyn i theo tiu chun ca khoa hc thi i. V d nh thuyt sc ht ca vn vt ca Newton(10), trong ba trm nm tr li y, rt c quyn uy trong gii khoa hc, nhng gn y b thuyt tng i ca Einstein(11) nh . Ri tri qua bao nhiu nm na sau ny, chc chn l thuyt tng i cng kh bo m c l s khng b mt thuyt khc nh . Cc nh thin vn thi trc u cho rng, tinh cu khc khng c ngi, khng c th gii, ngy nay my mc tin b, ngi ta li pht hin tinh cu khc cng c ngi, c th gii. Th th khoa hc c g lm tiu chun y? Li nh trong kinh B Tt X Thai c ni: Ta sinh ra t hng bn phi, ng (Di Lc) th t trn nh u; ta th mt trm tui, ng s th tm vn bn ngn tui; quc ca ta bng t, quc ca ng bng vng; quc ca ta nhiu au kh, quc ca ng nhiu an vui. Cng cng l th gii ny, m n thi c Di Lc h sinh, mng sng ca con ngi s ko di n hn tm vn tui, t ai bin thnh vng, c Di Lc th sinh ra t trn nh u; n lc by gi, t bn thn khoa hc b sm ph sn, th cn ly t cch g chng minh, lm tiu chun y?

126

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

5. B-tt cp Mi-a khng nht nh l u sinh nc Pht, m ang sng ngay trong th gii ny ca chng ta, xa v nay u c; ch v chng ta l phm phu, khng c sc thn thng, nn khng nhn ra m thi. V d nh cc ngi Duy Ma Ct, Vn Th, Di Lc, u l B-tt bc ng-gic; M Minh l Btt bc Bt-a; Long Th l B-tt bc S-a. Hnh gi t a v phm phu, tu tp tri qua cp Tam-hin, n khi ln c bc S-a(12) th l mt kip a tng k; t S-a n Tht-a li qua mt kip a tng k na; li t Bt-a n Thp-a cng mt kip a tng k; v chi, khi hon mn bc Thp-a, hnh gi phi tri qua ba i kip a tng k; cn ng-gic th cng khi phi ni. Mt i kip gm c mi ba vn vn bn ngn ba trm tm mi bn vn nm. Nu tnh mt vn vn l mt c, mt vn c l mt triu, th mt kip a tng k tng ng vi mt ngn vn vn vn vn vn vn vn vn triu i kip. Nh vy, ng nhin l cng trnh tu tp ca cc ngi cc th gii khc, trong vn c kip v trc, u c bao gm trong, th cho n ngy nay, tch ly li, mi c c ci khong thi gian di nh th . Nu khng nh vy, th mng ca th gii chng ta ang sng, chng qua ch ko di mt i kip, trong , ci thi gian c con ngi tn ti ch bng mt phn t, th lm sao hun c nn c mt v B-tt c cng hnh tri ba i a tng k kip! 6. Ch Pht, B-tt, hng Nh-tha, v cc bc cao tng tng dit trn tt c cc th gii t v th n nay, c th ni: hm nay u c mt. Tt c chng sinh tng t vong trong su ng d nh n nh mt con mui, mt con cn trng, cng c th ni: hm nay u c mt. Tt c, nu dit y th t sinh kia, khng ch ny th t l ch khc; cho nn, khi mt (ngi) sinh th khng phi l nhiu thm, m khi mt (ngi) cht th cng khng phi l t i. Gio php hnh gi hc tp th gii ny, tuy sau ny phi tri qua nhiu i khc ( cc th gii khc), vn cn hu hiu. Nu khng, trc khi cha on tr kin t hoc, cha la khi lun hi, khng bit phi tri qua bao nhiu ln sinh t; tc nh k phm phu tu tp v thnh tu cp Thp-tn, cng phi tri qua mt vn i kip, nu i ny tu hc m i sau tiu mt, lm sao c th tch ly n ngn kip, vn kip? V tu hc cng ging nh ng th st p st, tng ba tng ba u khng p vo khong khng. Cho nn ngi tu hc c yn tm tu hnh, mi khi c mt cu, hoc ly mt ly, khi mt nim, lm mt vic, hay cho ai mt ng mt vt, ci rung thc ca thc th tm(13) trong t thn qu v s ghi nh r rng cho qu v, lu gi lm ca ci cho nhiu kip v sau. Nu khi ln mt ngh xu, lm mt vic c, ci rung thc y cng ghi nh k cng, khng mt mn nh no lt mt, lu gi lm qu bo au kh cho nhiu kip sau. Cn kh v nghip lc ca tt c chng sinh l do cch thc ny m sn sinh ra. 7. Ngi i nay hc Pht php thng cho rng danh tng(14) l kh hiu, nhn , h nhn thy l s. K tht, danh tng khng c g kh, m kh l ch iu l. Hc pht php, xem kinh lun, mc ch cng u nhm gii quyt iu
127

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

l. Xem kinh gio cn phi t n ch rng sng tm tnh, hiu r trn vn, th mi k c l thng sut su rng. iu , nu khng chuyn tm c tng kinh lun mi, hai mi nm, e khng d g rnh mch. V li, trong thi gian c tng , nu khng nh cc bc thin tri thc gip , m ch bng vo s tra cu tm ti ca ring mnh, mun chng nhp tht tng, hiu r nht ngha, tr phi sn c tc cn, cn khng th quyt khng th no t c mc ch . n nh nhng danh t ph thng, ch cn mua mt b t in Pht hc, ri ch tm, mt mt xem kinh, mt mt lt xem ch thch, ch cn b cng hai, ba nm, t c c thnh tu ng k; so ra khng kh bng nghin cu khoa hc. Rt tic, ngi i khng chu pht tm nghin cu, cho Pht php trn qu trong th gian, ging nh ca bu b vi lp trong ni hoang, khng ai hay bit, tht ng tic! Hc Pht ging nh nhai ma, dn dn i vo cm gic th v; li nh n qu trm, mi nhai th thy cht, nhng sau th thy ngt. Ngi i nay thy kh, thy kh lin co u rt c, th lm sao hng c cht ngt ngo v cm gic th v! 8. Trong tp gio khoa ny, bi th nht ni v Pht mt cch khi qut. Hai bi th hai v th ba ni ngay vo tiu s c Thch Tn nh ngh n Ngi v t lng sng knh; cng l biu l s khng mt gc ca mnh. Bi th t nu ln mt c Pht phng khc, biu th rng Pht c hai phng cch: c Dc S nh l ngi m y vin, c li ch cho nhng chng sinh c bnh tt, n vin c iu tr; c Thch Ca nh l ngi quy thng thuc, thn hnh n nh ngi bnh chn tr. Bi th nm, trc tip gii thiu mi tn hiu ca cc c Nh Lai, v gin tip nu ln c v hnh ca Pht. Vy l, t bi mt n bi nm u cp n PHT. Bi th su gii thiu n PHT PHP; bi th by tr i l ni v TNG. Bi by ni chung v hng B-tt. Bi tm nu ring c Di Lc lm in hnh, v ngi c nhc thn, cng thi vi c Thch Tn, n sinh n, c gia th kho chng c, ch khng phi m mm trong chn mt m; v li, ngi cn l c Pht s h sinh trong tng lai, chng ta cn bit nhiu v ngi kt duyn lnh. Hai bi chn v mi nu ln nhng o trng ca ch v B-tt, khin cho t r cch thc sinh ca qu ngi; thy c ci hnh ca qu ngi m c tu tp theo. Bi mi mt v mi hai ni v su php qua b, nu r php mn tu tp thit yu ca B-tt. Bi mi ba cp n ngi Duy Ma Ct, mt v B-tt ti gia, cng vi c Di Lc, biu th y hai cch thc ca hai gii tng v tc. Bi mi bn ni r cc nc thang tu tp ca hng B-tt. Bi mi lm ni v hnh nguyn ca B-tt. T bi by n bi mi lm u cp n B-tt tng; t bi mi su tr i s cp n Thanh-vn tng. Bi hai mi mt s kt thc phn Tam Bo, khuyn ngi qui y. l mch lc hnh vn vy.

128

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

CH THCH (ca ngi dch)


(01) Kim Tc Nh Lai: tn ca mt c Pht i qu kh, theo truyn thuyt, l tin thn ca c s Duy Ma Ct. Truyn thuyt ny rt c thnh hnh t xa ti nay. C ngi ni rng, truyn thuyt ny pht xut t kinh Pht Tch v kinh T Duy Tam Mui, nhng hai kinh ny n nay cha ai tm thy. (02) B-tt Thp-a: tc l cc c B-tt chng c bc cui cng ca cp Mi-a (tc a th mi, hay Php-vn-a) tin ln bc ng-gic. (03) Trng Tam L T: chng Trng Tam v chng L T. y l mt thnh ng c ch mt ngi no , khng ai bit tn tui l g, x s no, c danh phn g, nh ni: ng A ng B no . (04) Cng thn ngoi o: T mnh ph hoi, lm suy yu o ca mnh, cho ngi ngoi o khinh r, ch ci v ln lt. Nh vy tc l mnh v tnh gip cho ngoi o hng vng ln v tiu dit o mnh; mnh tr thnh nh l mt cng thn ca h. (05) M Vin (14 tr. TL - 49 s. TL): Ngi thi ng-Hn (25-220), Trung-quc, theo ph Hn Quang V (25-57), lm thi th Lng-ty. Nm 42, Vin lnh chc Phc-ba tng qun, dn qun sang xm lng Giao-ch (Vit-nam). Nm 43, qun Giao-ch b nh bi, Hai B Trng t vn, Giao-ch tr thnh thuc a ca Trung-quc. (06) Trong cuc chin xm lng Giao-ch, ngi anh ca M Vin l M D b t trn. M D c hai con trai l M Nghim v M n, rt c M Vin yu mn; cho nn t chin trng, Vin gi th v rn dy cc chu, nu mt vi ngi lm gng bo cc chu nn bt chc ai v khng nn bt chc ai. Trong bc th y c cu: Ha h bt thnh phn loi cu, c th gin lc thnh: Ha h loi cu (v cp ra ch), ni, ni hay lm vic g cng phi bt u t cn bn thc t, ri t t tin ti mi chc chn thnh cng; nu ch ni nhng iu vin vng, c lm nhng vic cao xa vt sc th s khng thnh tu c vic g c. Qu Lng (trong cu Bt chc Qu Lng ......) c M Vin din t (trong bc th) nh l mt bc o c qu cao trng, ng trn c mi ngi, m nhng ngi cn qu tr nh Nghim v n cha c th bt chc c. (07) Mt v nhiu trong nhau (nht a tng nhp) cng tc l mt v nhiu dung cha nhau (nht a tng dung) l mt trong nhng gio ngha trng yu ca kinh Hoa Nghim. Kinh ny c cu: Mt th gii nm trong v lng th gii, v lng th gii nm trong mt th gii. Ni cch khc: mt s vt c mt trong tt c cc s vt, tt c cc s vt c mt trong mt s vt. Mt cun sch chng hn, khng phi t n c ra, nhng do tt c nhng yu t khng phi l sch hp li lm thnh (nh giy, mc, my in, nhn cng; ri nhng vt liu lm ra giy nh g, th g, nh my, nhn cng v.v...; ri nhng th lm nn g nh ht ging, t, nc, nh sng mt tri, khng kh v.v...; ri nhng th nui sng th in, nhn cng lm giy nh cm, tht, rau, c v.v...; ri nhng g lin quan n cm, tht, rau, c ..., nhiu lm, cng khp v tr, khng th no k ra ht c). Bi vy, gia cun sch v chic my in, mt tri, ngi nng dn, con c v.v... khng c g ngn cch; trong cun sch c tt c mi th giy, mc, my in, th g, th n, con b, ht go, m my, khng kh v.v...; v ng thi cun sch cng c mt trong tt c mi th kia. Hnh gi khi t c ci thy ny th tm tc khc c gii thot khi nhng rng buc, nhng hn ch, nhng chng ngi ca ng chp v php chp, chm dt au kh. Rng hp t ti cng cng loi gio ngha y, ngha l, ci rng ci hp hm cha ln nhau, khng c g chng ngi. (08) Mi ba la mt: (Xin xem li ph ch s 10, bi 14 trc.) (09) S Hng C T: Nc S (nay l phn t pha ng tnh H-bc) do Hng Dch kin lp vo thi vua Thnh vng (1103?-1066? tr. TL) nh Chu (1122?-249 tr. TL), l mt trong by nc ch hu hng mnh nht vo thi Chin-quc (475-221 tr. TL), sau b Tn Th-hong (259-210 tr. TL) dit, thng nht Trung-quc. Hng C T l ngi nc S, ni danh thin x, ngi khp nc u bit. Trong sch S K ca T-m Thin cng c chp cu chuyn tng t: L Qung i sn, thy tng trong m c,

129

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt tng l cp, bn ging cung bn. Mi tn ngp lt vo tng . Chng xem k li th r rng l tng , bn th bn li ln na th mi tn khng xuyn qua tng c na. (10) Sir Isaac Newton (1642-1727), nh s hc v vt l hc ngi Anh, nng khoa hc v nn vn minh u-chu ln ti mc tuyt nh. Thuyt c hc (cho rng khng gian v thi gian hon ton c lp, khng lin h g vi nhau) v thuyt vn vt hp dn (vn vt trong v tr u c sc ht ln nhau) ca ng ng tr trn ton gii khoa hc trong mt thi gian di, mi n u th k 19 mi b cc thuyt khc nh . (11) Albert Einstein (1879-1955), nh s hc v vt l hc ngi c gc Do-thi, tr thnh cng dn M vo nm 1940. Thuyt tng i ca ng c cng b vo u th k 20 nh cc thuyt trc ca Newton, v m ra mt thi i mi cho vt l hc, ng thi cng hin cho nhn loi mt ci nhn mi v s vn hnh v tr. Ci nhn mi rt gn vi v tr quan Pht gio c miu t trong kinh Hoa Nghim; v d, ng cho rng khng gian v thi gian lin tc tng i nhau, thi gian v khng gian khng th xc nh c mt cch tuyt i, tt c nhng hin tng u lin h vi nhau. (12) Bc ln bc S-a th gi l ng-a, tc l, bc B-tt hon mn cp Mi-hi-hng v bt u bc ln bc S-a ca cp Mi-a. (13) Thc Th Tm c tn l A-li-da thc (alaya-vijnana), c kh nng cha ng tt c chng t ca vn php; cho nn, c gi l thc in. (Xin xem thm ch thch s 10, bi Tng Hp Yu Ch Cc Bi 25,26 v 27 sau.) (14) Danh tng: Danh l tn gi ca s vt, ni ln ci tnh cht ca s vt; tng l tng trng ca s vt. Mi s vt u c danh v tng: tn ca s vt chng ta c th nghe c bng tai, gi l danh; hnh sc ca s vt chng ta c th thy bng mt, gi l tng. Nghe ci tn m thy r c tng trng ca s vt, gi l danh tng. Trong bi ny tc gi dng ch danh tng ch cho kinh in v cc php mn tu tp. Ch iu l c ngha l: mch lc, th lp, ngn np. Trong bi ny tc gi dng ch iu l vi ngha l nm ly ngha l kinh gio mt cch minh bch, trn vn, khng lm ln, sai st.

130

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

Bi 16

TNG v SU PHP HA KNH


Tng l ting gi tt ca ting tng gi, c ngha l ng ngi. Tp hp ba hoc bn v t kheo th gii c tc mi c xng l Tng. Nh vy th tng l danh hiu ca on th, ch khng phi ch ring cho mt c nhn no. i sau, mt ngi cng xng l tng, c ni rng, ngi l mt phn t ca tng on; v nh thi xa, 12.500 lnh mi l mt qun (theo qun s Trung-quc HC), nhng mt ngi lnh cng c gi l qun, v l l th hi ging nhau, nhng, nu chiu theo nh ngha m ni, th mt ngi phi xng l t kheo, cn nhiu ngi th xng l tng, mi l hp l. Li na, mt ngha khc ca ch tng l ha hp. iu c gi l ha hp y, li c hai ngha: 1) Ha hp v l, tc chng trch dit(1), ngha l cng chng nhp ci mc ch nit bn m on th ng chn la. 2) Ha hp v s, gm su iu: 1- Thn ha hp cng , tc l thn th cng chung vi nhau mt cch ha bnh. 2- Ming ha hp khng tranh ci, tc l khng tranh ci vi nhau trong lc ni nng. 3- ha hp cng vui, tc l tm mi ngi cng ha thun vui v vi nhau. 4- Gii lut ha hp cng tu, tc l mi ngi cng nhau tun th mt th gii lut. 5- Cng hiu bit kin thc ca nhau, tc l kin gii ca mi ngi u hon ton nht tr. 6- Phc li cng chia u, tc l cc phc li c chia s ng u cho tt c. Xem th bit rng, s t kheo t ba v tr ln, li thc hnh y su php ha knh, th ngha ca ch tng mi thc l trn vn. Nay xin em nhng iu kin m tng ha hp phi c y , trnh by thnh biu di y:

Ha hp l

chng trch dit

Tng Ha Hp

Thn ha hp cng Ming ha hp khng tranh ci ha hp cng vui Gii lut ha hp cng tu Cng hiu bit kin thc ca nhau Phc li cng chia u

Ha hp s

131

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

Lun i Tr 1, quyn 34, phn chia tng lm hai loi: Thanh-vn v B-tt. S tht, cc hnh gi trong nh Pht, khi thnh chnh gic th u gi l Pht, khi cha thnh chnh gic th u gi l tng; cho nn tt c qu v Thanh-vn v B-tt u trong s tng gi. C iu, B-tt c phn bit xut gia v ti gia, cho nn tng B-tt cng c hai loi xut gia v ti gia. Nhng, nhn v tng ti gia cn n cha du vt trn tc, gii hn m h, cho nn khng phi l ni quay v nng ta(2).

CH THCH
01. Lun i Tr gm 100 quyn, do B-tt Long Th son gii thch kinh i Bt Nh.

PH CH
(01) Chng trch dit tc l chng qu nit bn. Trch dit l mt tn khc ca nit bn, l mt trong su php v vi (trong mt trm php), theo gio l tng Duy Thc. Trch ngha l la chn, phn on; dit ngha l dt tr c phin no chng ln s tri chng, thot li sinh t, chng nhp cnh gii nit bn tch tnh (tc l dit trong t ). Trch dit ngha l dng sc phn on, la chn chnh xc ca tr tu loi tr phin no, thot khi mi tri buc, chng t gii thot trn vn. (02) Theo t ca tc gi trong bi ny th tng l on th ca nhng ngi cng sng chung trong s ha hp v nguyn tu tp theo gio php ca Pht chng t o qu cao tt cui cng l gii thot, nit bn, tc qu Pht. Tng khng phi ch c mt on th, m c nhiu on th c th gi l chng. Tng qut th c hai chng: xut gia v ti gia. Xut gia li c hai chng: B-tt ( th xut gia b tt gii) v Thanh-vn ( th c tc gii); ti gia ch c mt chng l B-tt ( th ti gia b tt gii). Quan nim v tng nh trn ca tc gi vn cha y . T khi Pht chuyn php lun ln u tin vn Lc-d cho n khi thu np hai v X Li Pht v Mc Kin Lin ti thnh Vng-x hn mt nm sau , s t xut gia ca Pht k c trn 1.300 v, tt c u xut gia lm sa mn t trc, v by gi u tr thnh t kheo m tuyt nhin cha h c gii t kheo (hay gii c tc). Ch tng lc l ch cho tng on ca Pht; v c hn 1.300 v t kheo u chng thnh qu A-lahn, nn tng cng l ting ch cho mt trong Ba Vin Ngc Qu (Tam Bo): Pht, Php, Tng. Sau , khi hong tn La Hu La theo Pht xut gia th trong tng on ca Pht c thm chng Sa di. T , tng on ca Pht c hai chng xut gia: T-kheo v Sa-di. n khi thi hu Ma Ha Ba X Ba cng nhiu cng nng thnh Ca-t-la-v c Pht cho php xut gia th tng on ca Pht xut hin thm mt chng na, l chng T-kheo-ni. Chp nhn hnh tr bt knh php l iu kin tin quyt Pht cho php phi n xut gia. Ngay trong bt knh php ny, t thc-xoa-ma-na (hai nm tp s trc khi c chnh thc th gii t kheo ni) c cp; cho nn chng Thc-xoa-ma-na cng c t lc chng T- kheo-ni c thnh lp. Chng ti cha tra cu c bit v sa di ni u tin l ai v c vo lc no, nhng r rng l tng on thi Pht gm c nm chng xut gia: T kheo, Sa di, T kheo ni, Thc xoa ma na v Sa di ni. Gii lut t kheo chc chn l c c Pht ch ra v sau, khi tng on tr nn qu ng o v c xen ln nhng phn t mt phm hnh. Theo Lut T Kheo Gii Bn S Ngha (t kheo Thch ng Minh dch, in nm 1996), mi n nm th 13 sau ngy thnh o, c Pht mi chnh thc ch gii lut; trc Ngi v ch tng ch lc ni n gii lut m thi. iu cho thy, trc khi gii lut c chnh thc ch ra, khng nht thit phi th gii c tc mi c

132

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt gi l tng. Sau na, khong mt trm nm trc sau k nguyn Ty lch, nim v danh t b-tt c xut hin; trc tin l pht xut t cc on Pht t c s, v sau c cc v xut gia ng h. T m cc kinh in i tha dn dn c kt tp v hnh thnh. D nhin, s kin ny lm cho tng on Pht gio c thm hai chng mi: chng B-tt xut gia v chng B-tt ti gia. Ngy nay, theo nh ngha ca danh t tng nh trn, chng ta thy, TNG khng phi ch c by nhiu chng nh tc gi va nu, m cn c c chng C-s ti gia nam v n, d mi ch th tr nm gii. Vy, nu k y , TNG ON PHT GIO gm c chn chng sau y: B-tt xut-gia, T-kheo, T-kheo-ni, Sa-di, Sa-di-ni, Thc-xoa-ma-na (ni), B-tt ti-gia, Cn-s-nam v Cn-s-n. Theo ngha ny, tt c cc chng u bao gm trong TNG BO. V qui y Tng Bo c ngha l: nu cha l Pht t th xin quay v nng ta ch tng tr thnh Pht t; nu l Pht t th va quay v nng ta ni chnh mnh, va quay v nng ta ni on th tng chng (cng c th gi l tng thn). Ring v vic truyn gii (k c truyn tam qui ng gii), theo thin kin ca chng ti, s mng ny ch dnh cho ch v t kheo v b tt xut gia m thi. Chng ti ni ln iu ny v hin thi c ngi ch trng cho php c s c quyn truyn th tam qui ng gii cho nhng ngi mun qui y Tam Bo tr thnh Pht t.

BI TP
1) Hy nu ln hai ngha ca danh t tng. Ch tng c hai ngha: a) ng ngi, tc l phi c t ba hay bn v t kheo tr ln cng sng chung mt ch. b) Ha hp, tc l cng sng chung ha thun. 2) Hai ngha ca t ha hp l g? T ha hp c hai ngha: a) Ha hp v l, tc l mi phn t trong tng on u nguyn chng t o qu nit bn tch dit, l ci mc ch ti thng m mi ngi cng chung la chn thut ng Pht hc gi l chng trch dit. b) Ha hp v s, tc l trong khi sng chung, mi ngi cng thc hnh su nguyn tc sng chung ha hp. 3) Su nguyn tc sng chung ha hp l nhng g? Su nguyn tc sng chung ha hp l: 1- Thn th cng chung mt ni mt cch ha hp (thn ha ng tr); 2- Ni nng vi nhau mt cch n ha, khng to ting, tranh ci (khu ha v trnh); 3- Tm t vi nhau lun lun trong nim hoan h, vui v ( ha ng duyt); 4- Cng nhau tun th v hnh tr mt th gii lut (gii ha ng tu); 5- Chia s cho nhau nhng kin thc hp th c cng hiu bit (kin ha ng gii); 6- Cc phc li c c u cng nhau san s ng u (li ha ng qun).

133

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

4) Hy em nhng iu kin tt yu phi c y ca tng ha hp, lit k thnh biu.


Tng ha hp Ha hp l Ha hp s Chng trch dit Thn ha ng tr Khu ha v trnh ha ng duyt Gii ha ng tu Kin ha ng gii Li ha ng qun

5) V sao tng ti gia khng phi l ni quay v nng ta? V tng ti gia (c s) vn cn n cha du vt trn tc, gii hn khng r rng, nn khng phi l ni quay v nng ta.

134

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

Bi 17

BN THNH
Ch Pht ni php, mt cch tng qut, khng ra ngoi phm vi BN THNH . ngha l chn l. Bn thnh cng gi l bn chn , hay bn php(1). Sau khi thnh o, c Thch Tn trc tin n vn Lc-d1(2), v nm v t kheo2(3) m ni php ny. V sau, i vi nhng ngi ng c3, Ngi ni li ba ln, gi l ba ln chuyn bnh xe php4(4). Bn thnh l bn php: kh, tp, dit v o. KH l ch cho tt c nhng kh au m thn tm chng sinh phi chu ng khi cn lun hi trong su ng; nhng kh au ny u thuc vo tnh bc bch. TP l ch cho tt c nhng t tng v hnh vi khi ln ni thn, ming v ca chng sinh; nhng hoc nghip ny nhiu v lng v s, u thuc vo tnh chiu cm. DIT l ch cho cnh gii nit bn5(5) m tt c cc bc thnh chng c sau khi tri qua thi gian tu tp cnh gii thanh tnh an vui vnh vin; bt lun l nit bn ca tiu tha hay i tha, u thuc vo tnh kh chng (c th chng c). O l ch cho chnh php m tt c cc bc thnh tu tp khi hng v nit bn; bt lun l php mn ca Thanh-vn, Duyn-gic, hay B-tt, u thuc vo tnh kh tu (c th tu tp). Nu chiu theo lut nhn qu m ni th tp l nhn ca kh, kh l qu ca tp. Do c nhn TP qu kh nn mi c qu KH hin ti; l nhn qu trong phm vi m mui ca th gian. Cc hnh gi khi gic ng c l l v thng ca vn php, mun vt khi th gian, bn tu tp v chng nhp nit bn, vnh vin tr trong cnh gii chn thng. Cho nn, o l nhn ca dit, dit l qu ca o. V c nhn O hin ti nn mi c qu DIT v lai; l nhn qu trong phm vi gic ng ca xut th gian. Hai cp nhn qu c tnh cch lu chuyn v hon dit(6) ny, bao qut tt c cc php th v xut th gian, khng h c k h. Nu thun theo th t nhn qu nhp th v xut th th phi ni l: tp, kh, o, dit. S d Pht ni kh trc ri mi ni tp sau, l v mun cho hnh gi trc tin nhm chn ni kh ca s au n cng cc, ri sau Ngi mi bo cho bit ci nguyn nhn a n kh au l do ni tp, khin cho h khng dm tip tc to nghip; l gio php phng tin cnh gic qu kh. S d Pht ni dit trc ri mi ni o sau, l v mun cho hnh gi trc tin vui mng nhn ra cnh gii gii thot thanh tnh an lc, ri sau Ngi mi bo cho bit ci nguyn nhn a n gii thot l do ni o, khin cho h dng mnh tin ti trc; l gio php phng tin khch l tng lai.
135

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

CH THCH
01. Vn Lc-d nc Ba-la-ni, thuc Trung Thin-trc, l ni u tin Pht ni php T , cho nhm nm v t kheo. 02. Nm v t kheo c Pht u tin: Kiu Trn Nh, t B, Bt , Thp Lc Ca Dip v Ma Nam Cu L. 03. Pht ni php g cng ph hp vi cn c ca ngi nghe ngay trc mt h thu c ch li, cho nn gi l ng c. 04. Sau khi thnh o, Pht ni php T trc tin ti vn Lc-uyn, cho nhm nm v t kheo; l ln chuyn bnh xe php u tin (s chuyn php lun). Sau li ni tr li php ba ln, cho nn cng gi l ba ln chuyn bnh xe php (tam chuyn php lun). 1) Th chuyn: i vi hng ngi cn tnh sng sut, Pht ni: y l kh, c tnh bc bch; y l tp, c tnh chiu cm; y l dit, c tnh kh chng; y l o, c tnh kh tu. H va nghe xong lin chng ng. 2) Khuyn chuyn: i vi hng ngi cn tnh trung bnh, Pht ni: y l kh, qu v nn bit; y l tp, qu v nn dt tr; y l dit, qu v nn chng; y l o, qu v nn tu. Hng ngi ny nghe xong lin tin nhn v hnh tr. 3) Chng chuyn: V s hng ngi cn tnh ti tm vn khng th hiu r, Pht phi ly chnh mnh lm bng chng cho h thy r gio php y khng phi l h di: y l kh, Nh Lai bit; y l tp, Nh Lai dt tr; y l dit, Nh Lai chng; y l o, Nh Lai tu. Hng ngi ny nghe xong lin dt b nghi chng. 05. Cng dch l n hon, hay dit, dit , gii thot v.v... l cnh gii cao tt m cc bc thnh chng c.

PH CH
(01) Thut ng Pht hc Hn Vit c nhiu t gi bn s tht, nh: t (bn chn l, bn s tht), t diu (bn chn l mu nhim, bn s tht mu nhim), t chn (bn chn l, bn s tht), t thnh (bn chn l do bc ch thnh tc c Pht khm ph v chng nghim), t l (bn l chn tht), t php (bn php chn tht), t thnh tht (bn s tht do bc ch thnh khm ph v chng nghim). Bn s tht l gio l cn bn ca Pht gio d l Pht gio nguyn th hay Pht gio pht trin. (02) Vn Lc-d (nay l Sarnath) nm cch khong 6 cy s v hng Ty Bc ca kinh thnh Ba-lani (nay l Varanasi, n-) ca vng quc Ca-thi. S d c tn vn Lc-d, v vo thi qu kh xa xm, c v quc vng t kinh thnh Ba-la-ni n ni ny sn bn, ging li bt c c ngn con nai. Con nai cha v qu thng n nai, xin nh vua th ht n nai, ri mi ngy n s ch thn em n dng cho vua mt con nai lm thc n. Nh vua xc ng, lin cho th ht by nai va bt c. Do , khu vn ny c tn l Lc-d-uyn (hay Lc-d-vin, Lc-uyn, Lc-vin lc ngha l con nai). Hoc c ch ni, trong by nai nh vua bt c, c mt con nai m ang mang thai. V qu thng tm, nai cha bn xin nh vua tha cho con nai ang c thai, ri t hy mnh trc nh vua cht th. Qu xc ng trc s vic xy ra bt ng, nh vua lin ra lnh th ht by nai, v ban lnh dnh khu rng y cho nai , cm tt c mi ngi khng c ti sn bn. Do m by nai c sng tht an bnh, v a phng c gi l vn Nai. Mt khc, vo thi qu kh, c Pht tng l mt v tin, tn Ti Thng, thng ni php khu rng ny, nn n cng c tn l Tin-nhn-lunx. Li na, d c Pht ra i hay khng, khu vc ny lun lun l ni c tr dnh cho cc bc thn

136

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt tin, cho nn n cng c tn l Tin-nhn-tr-x (hay Tin-vin, Tin-uyn). Cng c thuyt ni rng, ngy xa tng c nm trm v tin bay trn khng trung, khi bay ngang qua khu rng ny th thy c rt nhiu phi tn ca vua, lng dc pht khi, lin mt ht thn thng v ri xung t, cho nn n cng c tn l Tin-nhn-a-x. Vn Nai l mt trong cc thnh tch quan trng ca Pht gio. l ni Pht chuyn bnh xe php ln u tin; cng l ni Ba Ngi Bu xut hin trc tin th gian; v cng l ni Gio on Pht gio c thnh lp. Nhng, t thi Pht ti th, ni khng c mt tu vin qui m vi kin trc s nh cc o trng Trc-lm hay K-vin. Mi n thi i vua A Dc (th k th 3 tr. TL), thnh tch ny mi tr thnh quan trng, c mi ngi ch , do cng c xy dng ca chnh vua A Dc. u th k th 8, khi php s Huyn Trang (Trung-quc) n n-, th du tch cng trnh ca vua A Dc ti Lc-uyn vn cn, c ngi tinh x cao tng s vi tng thnh vy bc chung quanh, tng chng tu hc ng n ngn v. Gn l mt tr cao n gn 25 thc, cng do chnh vua A Dc xy ghi du vt ni c Th Tn chuyn php lun. n th k 13, cc thnh tch ni y u b tn Hi gio v n gio ln lt dy xo, ph nt, tng s b git sch. T thnh a tr thnh hoang ph. Ngy nay, nh cng trnh ca cc nh kho c hc, ngi ta pht hin nn c ca ngi tinh x xa; mt ta thp hai tng, hnh vung, trn tng c chm khc hnh ch vn (); ct tr ca vua A Dc vi ro st vy bc chung quanh; v.v... Hin nay Lc-uyn, cha vin ca cc on th Pht gio thuc cc nc trn th gii c dng ln rt nhiu, c vin bo tn cc c vt c th v trn qu ca Pht gio, vin bo tn c vt chung ca n-, v c c gio ng ca K-na gio. (03) V nm v t kheo nhm Kiu Trn Nh, c thuyt cho rng, khi bit c thi t Tt t a b trn hong cung i xut gia, vua Tnh Phn lp tc cho ngi theo mi thi t tr v, nhng thi t cng quyt khng tr v. Khng bit lm sao hn, nh vua bn phi nm v o s B la mn trong hong cung, do Kiu Trn Nh dn u, theo cng tu bu bn vi thi t. Trong nm v o s ny th Kiu Trn Nh (Kondanna) v A Th Thuyt (Assaji) l b con bn mu hu ca thi t; cn Bt (Bhadrika), Thp Lc Ca Dip (Dasabala Kasyapa) v Ma Ha Nam Cu L (Mahanama Kulika) l b con bn ph vng ca thi t. Cng c thuyt ni, nhm nm ngi Kiu Trn Nh c lnh vua Tnh Phn theo mi thi t tr v, nhng khi h gp thi t gia ng th b thi t thuyt phc, khng tr v triu na m tnh nguyn cng theo Thi t tu hnh. C thuyt li ni, Kiu Trn Nh l v o s li lc nht trong tm o s B la mn thng thi nht kinh thnh Ca-t-la-v, c vua Tnh Phn tn lm vng s. Khi thi t Tt t a va n sinh th ng thy r ngay s l bc i gic sau ny. Bi vy, khi hay tin thi t trn b hong cung i xut gia, ng tc tc r bn v o s ch thn khc trong hong cung i theo cng thi t tu hnh, mong v sau s c cu khi thi t thnh bc i gic. Li c thuyt cho rng, o s Kiu Trn Nh vn l bn ng tu vi o s C m, khi hai v cng tu hc di s hng dn ca o s Ut u Lam Pht gn kinh thnh Vng-x. Khi o s C m tu chng n qu v cao tt (Phi-tng-phi-phi-tng-x) snh ngang vi thy m vn thy cha bng lng, v vn cha c gii thot trn vn, Ngi bn xin t gi thy i n ni khc (sau cng l rng Kh-hnh), t mnh tm ly con ng tu tp cho ring mnh. Mt thi gian sau, o s Kiu Trn Nh cng t gi o trng ca o s Ut u Lam Pht, r thm bn o s bn thn khc, cng tm ti rng Kh-hnh v cng tnh nguyn tu tp theo s hng dn ca o s C m. Trong kinh in ch Hn, tn ca nm v t kheo ny c phin m thnh nhiu cch gi khc nhau: - Cu Ln, Bt , Ma Nam Cu L, Thp Lc Ca Dip, t B; - Kiu Trn Nh, Bt La, Thp Lc Ca Dip, Ba Sp Ba, A Thp Ba Th; - Kiu Trn Nh, Bt L Ca, Ma Ha Na Ma, Ba Sa Ba, A Xa Du Th; - Kiu Trn Nh, Bt La X, Ma Ha Na Ma, Bt Ba, A X B X; - Kiu Trn Nh, B , Ma Ha Ma Nam, B Phu, A Thp T; - Kiu Trn Nh, Bt , Ma Ha Nam, B Phu, t B; - Kiu Trn Nh, t B, Bt , Thp Lc Ca Dip, Ma Nam Cu L; - Kiu Trn Nh, A Thi Thuyt, Bt , Thp Lc Ca Dip, Ma Ha Nam Cu L; - v.v...

137

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt (04) Php lun (bnh xe php) tc l Pht php. Ci bnh xe (lun) c dng th d cho Pht php v n mang nhiu ngha: 1) n- vo thi c i dng ch bnh xe (cakra) ch cho loi chin xa dng trn chin trng. Chin xa c th cn qut, y lui qun ch; Pht php cng vy, c th gip chng sinh dit tr tt c v minh, phin no t c an lc gii thot. 2) Bnh xe l mt vng trn y n, khng c ch no khuyt; Pht php cng vy, gio php do Pht ch dy tht trn y, trn vn, khng c bt c mt k h, mt khuyt im no. 3) Trch v ca bnh xe l di chuyn khng ngng; Pht php cng vy, nhng li Pht dy khng bao gi nm bt ng mt ngi no hay ng yn mt ni chn no, nh th m gip ch c cho tt c chng sinh mi thi v mi ch. c Pht hong dng gio php ca Ngi chuyn m khai ng cho chng sinh th gi l chuyn php lun. Sau khi thnh o, Ngi n vn Lc-d, tuyn ni gio php t khai ng cho nm v t kheo nhm Kiu Trn Nh, l ln chuyn php lun u tin ca Ngi th gian. Sau , cc kinh in i tha cho rng, khi Pht ni cc gio l v tnh khng (Bt Nh) l chuyn php lun ln th hai; v n lc Pht ni cc gio l trung o l chuyn php lun ln th ba. l ba ln chuyn bnh xe php, thut ng Pht hc gi l tam chuyn php lun. C thuyt ch trng rng, gio php do Pht ni, c chia lm ba giai on: 1) Trc tin, lin sau khi thnh o, c Pht trc tip ni cho cc v i B-tt v gio thuyt cn bn ca cnh gii gic ng, m in hnh l gio ngha nht tha hm cha trong kinh Hoa Nghim; gi l cn bn php lun. 2) Nhng phn nhiu chng sinh cn tnh m n, khng th no lnh hi c loi gio l nht tha y, cho nn c Pht, sau phi b ra gn bn mi nm, em gio php cn bn phn chia thnh nhiu loi gio php phng tin, lp ra ba tha ph hp vi nhiu cn tnh khc nhau ca chng sinh; gi l chi mt php lun. 3) Khi s ngi gic ng ng, tr tu ca mi ngi pht trin cao , trc khi hon tt s nghip sinh, c Pht em gio php phng tin ca ba tha qui kt tr v gio php cn bn, in hnh l gio php nht tha hm cha trong cc kinh Php Hoa, Nit Bn; gi l nhip mt qui bn php lun. Ba giai on thuyt gio nh trn ca Pht c gi l tam chuyn php lun. Nhng, c v truyn thng hn c l thuyt ni rng, thut ng tam chuyn php lun l ch ngay cho ln u tin Pht ni php T ti vn Lc-d. V Pht ni php y lin tip ba ln vi ba ch khc nhau, cho nn gi l tam chuyn php lun. u tin l th chuyn (trnh by cho thy), Pht bo nm v t kheo: y l s kh; y l nguyn nhn ca s kh; y l o qu an lc gii thot; y l con ng a n o qu an lc gii thot. Tip theo l khuyn chuyn (khuyn bo tu tp), Ngi khuyn dy: y l s kh, qu v nn bit r; y l nguyn nhn ca s kh, qu v nn dt tr; y l o qu an lc gii thot, qu v nn chng ng; y l con ng a n o qu an lc gii thot, qu v nn tu tp. Sau cng l chng chuyn (chng minh gy tin tng), Ngi xc nh: y l s kh, Nh Lai bit; y l nguyn nhn ca s kh, Nh Lai on dit; y l o qu an lc gii thot, Nh Lai chng ng; y l con ng a n o qu an lc gii thot, Nh Lai tu tp. Xem y c th thy, s trnh by ca tc gi v tam chuyn php lun trong bi hc ny ( on u) cng nh trong phn ch thch (s 4), trn l thuyt th ng, nhng trn thc t th khng c xc ng lm. (05) Nit bn l ting dch m t ting Phn nirvana, l trng thi dp tt mi phin no, hon ton vng lng; bi vy, n ng ngha vi cc t gii thot, trch dit, li phin. Nguyn lai, t nit bn c dng ch cho trng thi la tt (hay ci ht la tt ngha l, con ngi khi thn xc v tr nng u ngui lnh th tc l cht, ging nh ci ht la tt); v sau mi chuyn ra dng ch cho s tn dit la phin no thiu t v t ti tr tu siu vit. l cnh gii gic ng, vt thot sinh t, l mc ch thc tin ti hu ca Pht gio. Nh vy, nguyn ca t nit bn l ch cho s thnh o ca c Th Tn, nhng v sau th n c dng ch s cht ca Ngi. Pht cht th gi l nhp nit bn, nhp dit, dit , hay vin tch. Gi nh vy cng khng c g mu thun, v tht ra, nit bn c hai loi: 1) Hu d (y) nit bn, tc l v minh phin no hon ton on dit, chng nhp o qu gii thot gic ng trn vn, nhng vn cn nng vo nhc th nh l mt phng tin c th, cn thit v hu hiu sinh; l trng hp c Pht t lc thnh o cho n trc gi pht nhp dit. 2) V d (y) nit bn, tc l khi c duyn ha ht, Pht la b nhc thn t i, nhp vo cnh gii hon ton vng lng ca php thn thng tr, la ht mi tng sinh, t, phin no, b v.v...; l lc Pht nhp dit. Trng thi nit bn ca cc v thnh tng cng vy. iu cho thy,

138

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt nit bn khng phi l mt cnh gii v hnh mt ni b mt xa xm no , dnh cho nhng ngi tu hnh c o, sau khi cht s sinh v sng an vui vnh vin. Nit bn l trng thi tm linh ca ngi khi on tr phin no. Trong i sng hng ngy, nu mt ngi dt tr c tm tham lam, ngi lin c c ci trng thi nit bn nho nh. Nu dt tr c thm tm sn hn, trng thi nit bn lin ln hn mt t... Nu tham sn si vng mt c mt pht th hnh gi c nit bn c mt pht... C th, phin no cng t i th nit bn cng ln ln; phin no vng mt cng thng xuyn th nit bn c mt cng thng xuyn; phin no vng lng hon ton v vnh vin th nit bn s trn vn v vnh cu. Trng thi nit bn y ra sao, ch c ngi chng nhp cnh gii y mi bit c; khng th din t bng ngn t, khng th hnh dung bng suy tng, cng khng th trao truyn hay chia s cho nhau cng hng. (06) Lu chuyn v hon dit: Lu chuyn ngha l quanh qun, tc l chng sinh v nghip bo m c phi sinh sinh t t, quanh qun qua li trong ba ci su ng. Hon dit ngha l xa la sng m n bn b gic ng gii thot; hay ni cch khc, do cng phu tu tp m dt sch phin no, xa la sinh t, tr v vi bn tnh nit bn tch tnh. Trong phm vi lu chuyn th gi l lu chuyn mn; trong phm vi hon dit th gi l hon dit mn. Trong gio php t chng hn, kh v tp thuc lu chuyn mn; dit v o thuc hon dit mn.

BI TP
1) Ln u tin c Thch Tn ni php t cho nm v t kheo ti u? Ln u tin c Thch Tn ni php t cho nm v t kheo ti vn Lcd. 2) Pht chuyn bnh xe php t gm c th chuyn, khuyn chuyn v chng chuyn khc nhau; hy ni s khc nhau ca ba ln chuyn . S khc nhau gia ba ln chuyn php lun: - Th chuyn (ch by cho thy), c Pht bo nm v t kheo: y l s kh (kh); y l nguyn nhn ca s kh (tp); y l o qu gii thot (dit); y l con ng a ti o qu gii thot (o). - Khuyn chuyn (khuyn tu tp), Pht khuyn dy: y l s kh, qu v nn bit r; y l nguyn nhn ca s kh, qu v nn on tr; y l o qu gii thot, qu v nn chng; y l con ng a n o qu gii thot, qu v nn tu tp. - Chng chuyn (chng minh gy tin tng), Pht xc nh r: y l s kh, Nh Lai bit r; y l nguyn nhn ca s kh, Nh Lai on tr; y l o qu gii thot, Nh Lai chng c; y l con ng a n o qu gii thot, Nh Lai tu tp. 3) Ni dung ca bn thnh l bn php no? Ni dung ca bn thnh l kh, tp, dit v o, tc l bn php va trnh by trn.
139

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

4) Trong bn thnh , no l nhn ca no? no l qu ca no? Trong bn thnh , tp l nhn ca kh, o l nhn ca dit; kh l qu ca tp, dit l qu ca o. 5) Trong hai cp nhn qu ca bn thnh , Pht u ni qu trc ri mi ni nhn sau, l c g? Trong cp nhn qu lu chuyn, Pht ni ci qu kh trc ri mi ni ci nhn phin no sau, l Ngi c cho hnh gi thy r s au kh cng cc m sinh lng kinh s, khng dm to nghip nhn xu xa nh lm trong qu kh na. Trong cp nhn qu hon dit, Pht ni ci qu gii thot trc ri mi ni ci nhn tu tp sau, l Ngi c trnh by cho hnh gi thy ci cnh gii an lc gii thot m sinh lng vui thch, t s quyt tm bn ch tu tp, mong c ngy s chng t o qu .

140

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

Bi 18

BN QU THANH VN
Cc v t Pht, nghe gio php tiu tha bng m thanh(1) ca pht, t ng l l v bn s tht, on tr kin t hoc ca ba ci, chng nhp nit bn, u thuc vo tng Thanh-vn. Tng Thanh-vn, t a v phm phu tu tp n a v A-lahn mi ra khi ba ci. Trong khong thi gian , cc ngi phi tri qua bn ch hng ti, phi chng bn qu v, mi gi l thnh tu trn vn, ch khng phi ch mt bc m c thnh cng. Nhng kin hoc1 v t hoc2 trong ba ci lm cho tt c chng sinh m lon, in o, khng th thot khi vng lun hi, chm dt sinh t. Cho nn cc bc thnh tiu tha cn phi on tr kin t hoc. Th t ca qu trnh on kin t hoc ny cng tc l th t ca qu trnh tri qua bn ch hng ti (hng) v chng c bn qu v (qu). Th nht, hng Tu--hon v qu Tu--hon. Tu--hon dch l Nhplu (vo dng), ngha l bc u nhp vo dng thnh; cng dch l Nghch-lu (ngc dng), ngha l li ngc dng sng sinh t ang chy xit(2); li dch l D-lu (d vo dng), ngha l c d vo dng thnh nhn. Hnh gi phi on tr 88 s(3) kin hoc ca ba ci mi chng c qu v ny. ang khi cha on tr ht th tc l hng; khi va on tr ht th l qu. Th hai, hng T--hm v qu T--hm. T--hm dch l Nht-lai (tr li mt ln), ngha l cn phi th sinh tr li cc ci tri v ci ngi ca Dc gii, mi ni mt ln na(4). Ngoi mi kin hoc ca ba ci dt sch, hnh gi cn phi on tr su phm t hoc u(5) ca ci Dc mi chng c qu v ny. Trong khi ang on tr t phm mt n phm nm th tc l hng; khi va on tr ht phm su th l qu. Th ba, hng A-na-hm v qu A-na-hm. A-na-hm dch l Bt-lai (khng li) hay Bt-hon (khng quay tr li), ngha l khng quay tr li ci Dc na. Hnh gi phi dt sch mi kin hoc ca ba ci v c chn phm t hoc ca ci Dc mi chng c qu v ny. ang khi on tr phm by v phm tm th tc l hng; khi va dt sch phm chn th l qu. Th t, hng A-la-hn v qu A-la-hn. A-la-hn gm c ba ngha: mt l st tc (git gic), ngha l git sch gic phin no; hai l ng cng (th cng dng), ngha l o cao c trng, lm rung phc(6) cho th gian, xng ng nhn s cng dng ca c tri v ngi; ba l bt sinh (khng ti sinh), ngha l nhp nit bn vnh vin, khng cn phi chu phn on sinh t na. Hnh
141

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

gi phi dt sch mi kin hoc ca ba ci v chn phm t hoc ca ci Dc, cng 72 phm t hoc ca tm a ci Sc v ci V-sc3, mi chng c qu v ny. ang khi cha on tr ht 72 phm ca hai ci trn th tc l hng; khi va on tr ht th l qu. Cc hnh gi tiu tha, khi tu n qu v A-la-hn tc l dt sch mi kin t hoc trong ba ci, tri qua bn ch hng ti, chng c bn qu v, c su php thn thng4, vo a v v hc5, vic cn lm lm xong6(7), khng cn thn i sau7, l bc thnh cao tt trong hng Thanh-vn vy.

CH THCH
01. Kin hoc l nhng phin no do si m v l, thuc v cc th vng kin, do s phn bit sai quy m sinh ra cc vng chp nh ng kin, bin kin v.v... Kin hoc c 88 phm, theo tng Cu X ca tiu tha; cn tng Duy Thc ca i tha th lp ra 112 phm. 02. T hoc l nhng phin no do si m v s, nhng tnh thc m mui tham, sn, si v.v... nhim trc s vt th gian m khi ln cc vng tng. T hoc c 81 phm, tc ci Dc l 1 a, bn ci Thin ci Sc l 4 a, bn ci Khng ci V-sc l 4 a, cng li l 9 a; mi a gm 9 phm: vy c thy l 81 phm. 03. Cng 4 a ca ci Sc v 4 a ca ci V-sc l 8 a, hp li c thy c 72 phm t hoc. 04. Khng lng c gi l thn, khng b chng ngi gi l thng. Su php thn thng l: thin nhn thng; thin nh thng; tha tm thng; tc mng thng; thn tc thng; lu tn thng. 05. Trong bn qu v ca Thanh-vn tha th ba qu v u gi l hu hc, ngha l cn phi tinh tn tu hc; cn qu v th t (A-la-hn) c gi l v hc, ngha l vic hc vin mn, khng c g hc na. 06. on tr ht mi kin v t hoc ca ba ci, cho nn ni l vic cn lm lm xong (s s d bin, hay s tc d bin). Nu xp hng trong mi a chung ca ba tha(8) th a v ny thuc vo a th by, tc D-bin-a. 07. Hu hu tc l qu bo i v lai, hay ni cch khc, l thn tm ca i sau. Cc v A-lahn v Pht Bch-chi tn dit phin no th khng cn phi th thn sau.

PH CH
(01) Gio php c Pht v cc v B-tt ni ra thnh li, c m thanh cho ngi nghe m tu tp, gi l thanh gio. Thanh l mt trong su cnh, v l i tng ca nh cn. Ty theo nhiu loi ngi hay chng sinh khc nhau, thch dng phng tin g d tu tp, th Pht dng phng tin ch by gio php. Nhng phng tin c th l hnh sc (sc cnh i tng ca mt), m thanh (thanh cnh i tng ca tai), mi hng (hng cnh i tng ca mi), v.v... V vy m Pht c th dng c su cnh lm phng tin gio ha chng sinh (lc trn thuyt php).

142

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt (02) T Hn ng bo lu cng ni l bo h, ngha l dng nc mnh, nh dng sng vo ma lt. Trong thut ng Pht hc, n c dng d cho phin no, hay ni r hn, n l mt tn khc ca phin no. Bo lu c sc cun tri ngi ta, sc vt, nh ca; phin no cng vy, c sc ph hoi, lm tiu mt tt c c lnh ca chng sinh. (03) S ngha l sai khin, l mt tn khc ca phin no. Phin no l nhng ng lc thc y chng sinh to nghip bt thin, phi tri ln mi trong lun hi sinh t, cho nn c gi l s. Phin no c rt nhiu th, nhng c mi th c coi l gc r, gi l mi s (thp s, hay thp cn bn phin no), gm c: 1. Tham: thy g va th ham mun, c chim ot. 2. Sn: gp iu khng va th on gin, cm ght. 3. Si: lng d ti tm, khng sng sut, khng nhn chn c s tht. 4. Mn: kiu mn, t cao, khinh ngi. 5. Nghi: nghi ng, d d. 6. Thn kin: ci thy sai lm v ng, cho rng thn ny l tht c, thn ny l ta, nhng ci kia thuc v ta. 7. Bin kin: ci thy cc oan, hoc cho rng con ngi sau khi cht l mt hn, hoc cho rng con ngi sau khi cht s v sng i i mt ni no , nh thin ng hay ha ngc. 8. T kin: ci thy xuyn tc, khng ng s tht, khng thy c l duyn sinh, lut nhn qu, cng cc tnh cht v thng, v ng v.v... ca vn vt, m cho rng c mt v thng sng to ra vn vt, mi ha phc u do thng ban pht, mi s vic u do thng an bi, v.v... 9. Kin th kin: kh kh m gi nhng kin thc sai lc m c cho l ng, khng ci thin m cn c rao ging rng ri, i khi cn tm cch d hoc hay p buc ngi khc phi nghe theo mnh. 10. Gii cm th kin: c chp vo cc gii cm sai lm, v l, hoc gi gii mt cch m qung, khng sng sut, khng uyn chuyn, gy au kh cho mnh v cho ngi. Nm loi phin no bn trn (t s 1 n s 5), v tnh cht ca chng qu nng n, tinh vi, chng cht t nhiu i trc, thn mng va hnh thnh l c chng km theo, rt kh on tr, cho nn thut ng Pht hc gi chng l nm n s. Nm loi phin no bn di (t s 6 n s 10), v tnh cht ca chng nh nhng hn, mi mc phi trong i hin ti do nghe theo t s, t gio, d on tr hn, cho nn thut ng Pht hc gi chng l nm li s. (04) T nht lai (mt ln tr li) nn c hiu r nh sau: Hnh gi ( ci ngi) khi chng c qu T--hm, sau khi vin tch s sinh ln mt ci tri Dc gii, ri t li phi sinh tr li ci ngi mt ln na tip tc on tr nt ba phm t hoc sau cng ca ci Dc, v chng qu A-na-hm. Sau khi vin tch ( ci ngi), v A-na-hm ny s sinh ln ci Sc (vnh vin khng sinh li ci Dc na) tip tc tu tp cho n khi chng qu A-la-hn. (05) T hoc (hay tu hoc) l cc phin no tham, sn, si, mn, c t i v th, bo thai va kt t th chng eo theo; sinh mng va ra i tc th c chng. T hoc c su c cn, c phn th s d on tr, c phn vi t kh on tr, c chia lm chn phm t nh nhng nht n nng n nht: thng thng, thng trung, thng h, trung thng, trung trung, trung h, h thng, h trung, h h. Su phm t hoc trc (t thng thng n trung h) l cc phn d on tr hn. (06) Phc in ngha l rung sinh ra phc c. Ngi Pht t knh th, cng dng Pht Php Tng; knh trng, hiu thun v phng dng cha m; gip , sn sc nhng ngi bnh tt ngho kh, u c c phc c; cho nn Tam Bo, cha m, ngi ngho kh bnh tt, u l phc in ca Pht t. (07) Vic cn lm lm xong (s tc d bin - s s d bin) l mt thut ng Pht hc dng ch cho cc hnh gi Thanh-vn tha, khi hon ton on tr mi kin t hoc ca ba ci, c qu A-lahn, thot li ba ci v chng nhp nit bn, vnh vin khng cn tr li trong ba ci na. l ch Thanh-vn tha khc vi B-tt tha. Cc hnh gi tu tp hnh B-tt u pht nguyn i i cu chng sinh, ni no c chng sinh l ni c B-tt, chng no cn chng sinh th chng cn c Btt. V vy m cng vic ca B-tt khng bao gi lm xong. Do , thut ng trn khng dng ch cho B-tt. (08) Mi a (mi giai tng tu chng) c nhiu loi, hoc c lp ring cho hng Thanh-vn (Thanhvn thp a), hoc hng Duyn-gic (Duyn-gic thp a), hoc hng B-tt (B-tt thp a), hay

143

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt Pht tha (Pht thp a). Ngoi ra cn c mi a c lp chung cho c ba tha (Thanh-vn, Duyngic v B-tt gi l Tam-tha cng thng thp a), nh c tc gi cp n y, gm c: 1. Cn-tu-a (tr tu kh khan): mi pht tm tu hnh, tr tu cha pht trin nhiu, hy cn kh cn. C v gii thch rng, cn tu l ch cho ngi bt u bc vo con ng tu tp, gi b mi tnh cm rng buc, ch sng mt cch kh khan bng tr tu. 2. Tnh-a (thy tnh): bt u thy c tnh Pht ni tm mnh. 3. Bt-nhn-a (an tr ni tm s qun ng): vn dng tr tu qun chiu tht tng ca vn php v nhn chn c chn l t , ln lt tri qua tm trnh : qun ng v kh , tp , dit v o ci Dc; qun ng v kh , tp , dit v o ci Sc v ci V-sc. 4. Kin-a (thy r chn l): tm ty sch mi t kin, bt u c d vo dng thnh tng ng vi qu Tu--hon ca Thanh-vn tha. 5. Bc-a (gn k): dit tr c phn ln cc phin no cn bn ca ci Dc, cn phi sinh tr li ci Dc mt ln na tip tc tu tp tng ng vi qu T--hm ca Thanh-vn tha. 6. Li-dc-a (ri khi ci Dc): hon ton dt sch mi th phin no cn bn ca ci Dc, vnh vin khng cn sinh tr li ci Dc na tng ng vi qu A-na-hm ca Thanh-vn tha. 7. D-bin-a ( lm xong): dt sch hon ton mi phin no (kin t hoc) ca ba ci, vt thot ba ci, chng c cc php mu nhim tng ng vi qu A-la-hn ca Thanh-vn tha. 8. Bch-Chi-Pht-a: t mnh vn dng tr tu qun chiu mi hai nhn duyn m c gic ng tc l Pht Bch-chi ca Duyn-gic tha. 9. B-tt-a: pht tm tu hnh B-tt, tu tp su php qua b (lc ), thc hnh hnh li tha cu chng sinh. 10. Pht-a: hnh t li v li tha hon ton y , tu gic hon ton vin mn, siu vit, tr thnh ng tn qu nht ca th gian: Pht-.

BI TP
1) Tng Thanh-vn l g? Cc v t Pht, nghe Pht thuyt php m t ng chn l t , on tr mi kin t hoc ca ba ci, gii thot khi ba ci, chng nhp nit bn, gi l tng Thanh-vn. 2) Kin hoc l g? T hoc l g? Kin hoc l nhng m lm v chn l, nhng thy bit khng ng n v chn tng ca vn hu, nh cho rng thn ny l tht c (thn kin), c mt bn ng trng tn hoc sau khi cht th khng cn g c (bin kin), kh kh cho nhng kin thc sai lc ca mnh l ng (kin th kin), v.v... T hoc l nhng m lm v s tng, l cc bm tnh c hi tham, sn, si, v.v... c t v th, eo dnh theo chng sinh, thc y chng sinh khi sinh bao vng tng v dn n to tc bao hnh vi xu c trong c ba lnh vc thn, ming v .

144

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

3) Bn hng v bn qu l g? Bn qu l bn a v chng t ca cc hnh gi Thanh-vn tha, theo th t t thp ln cao gm c: Tu--hon, T--hm, A-na-hm v A-la-hn. chng t c a v no th gi a v l QU tc l: qu Tu--hon, qu T-hm, qu A-na-hm v qu A-la-hn; cn ang tu tp tin n cc a v th gi l HNG tc l: hng Tu--hon, hng T--hm, hng A-na-hm v hng A-la-hn. 4) Hy ni s on hoc khc nhau gia Tu--hon, T--hm, A-na-hm v Ala-hn. Khi on tr ht mi kin hoc ca ba ci th hnh gi chng c qu Tu-hon. Khi on tr thm c su phm t hoc trc (ca ton chn phm) ca ci Dc th hnh gi chng c qu T--hm. Khi on tr thm ba phm sau cng hon mn c chn phm t hoc ca ci Dc th hnh gi chng c qu A-na-hm. Khi on tr sch c mi kin hoc v t hoc ca ba ci th hnh gi chng c qu A-la-hn. 5) Hy gii thch cc t hu hu v v hc. Hu hu ngha l qu bo kip sau, tc l mng sng kip sau. V to nghip nhn kip trc nn phi c qu bo (tc thn tm, hay sinh mng) kip sau. V hc ngha l khng cn phi hc. Sau khi tri qua mt thi gian di dy cng tu hc, hnh gi chng t qu v A-la-hn, thot khi ba ci, chng nhp nit bn; lc cng phu tu hc hon ton vin mn, khng cn phi hc g na, nn gi l v hc.

145

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

146

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

Tng Hp Yu Ch Cc Bi 16, 17 v 18
1. Theo Pht gio, ngi xut gia th gii c tc nn xng l t kheo, khng nn xng l tng; bi v, tng l ting gi tt ca ting tng gi, c ngha l chng, hay ha hp, l t xng h dng cho on th, vi iu kin: Phi c t ba ngi tr ln, v phi thc hnh y su nguyn tc sng chung ha hp, mi c xng l tng. Nhng v sau, i vi mt v t kheo, thng thng ngi ta cng xng l tng. iu ch c th coi l thi quen, ch khng th c coi l hp l. Chng hn, tin nhn c cu th: ng-nh ba tng nht tng lai (sng h ng-nh a mt v tng n), v phng din ngh thut vit vn th cu ny ng nhin phi dng ch nht tng mi ng cch (bi v, cu trn l mt cu th
by ch trong mt bi th lut 8 cu, mi cu 7 ch nu thay ch tng bng ch t kheo th d mt ch, sai lut HC); nhng xt theo Pht hc th phi ni l nht t kheo, bi v cha s ba ngi(1).

2. C s ti gia u cn tc, mc qun o th tc, tu gii nh tu ca i tha, xng l tng B-tt, iu xut pht t b lun i Tr (quyn 34), quyt khng th bc b m cho l v cn c. Nhng th ngh, nu tng ti gia qu thc khng khc vi Tng Bo, cng c th qui y cho ngui khc, th t xa n nay, nhng ni ch ba bnh dn, tht khng bit bao nhiu ngi c xng l t, chng bit bao nhiu ngi c xng l thy! V c nh tnh hnh th trong mn nh(2) ca Pht gio sm b hn tp n khng th sa cha c, lm sao c c ci b mt trong sng nh hm nay! Cho nn, nu xng mt cch khinh sut v vng ng vic qui y vi tng ti gia, ngoi tr mt s t nhng ngi c d tm mun to dng c hi, i vi tin Pht gio, c th ni l trm phn bt li, u phi ch l v ch khng m thi, m cn c hi na. 3. Bn s tht kh, tp, dit, o, nu c nht nh cho l gio ngha ca c xe Thanh-vn, khng quan h g n hai c xe Duyn-gic v B-tt, th tht l sai lm. ng v lu chuyn mn m ni, cc hnh gi ca hai c xe Duyn-gic v B-tt, thu ban u cn lun hi trong su no, u nm v lng kh au. Truy tm ngun gc ca kh au, cng l do ni tp m khi ln. Ri li ng v hon dit mn m ni, tuy l tu tp mi hai nhn duyn v su php qua b, nhng khng th bo nhng php mn khng phi l o. Li c mt cu hi: Mc ch ca vic tu o l g? Cu tr li ng nhin vn l chng qu nit bn; v ch nit bn c dch ngha l dit . Xem nh th th bn thnh kh, tp, dit, o, s tht l chn l chung ca c ba c xe, ch chng phi ring g ca c xe Thanh-vn. Cc hnh gi khi nghin cu Pht hc, nn bit trong ci ng nht vn c ci khc bit, v trong ci khc bit vn c ci ng nht, mi php u va trn y (vin) m va thng sut ln nhau (thng). Nu thy r nh th th s khng b cht kt trong vng ch ngha.
147

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

4. Ngi Trung-quc phn nhiu c cn kh i tha. iu c chng c gio s hn mt ngn nm, ch khng phi l li ni khoe khoang khng bng c. Nhng ci gi l nhiu , ch l cn c vo kt qu ca s so snh vi cc khu vc khc m ni, rt cuc th nhiu hon ton khng phi l u khp. Theo ti thy, trong s Pht gio trong nc, ngoi tr mt s t ngi c cn c cao, c tr tu ln, y kh v kin gii ca bc i tha, cn th i a s u l kh tiu tha, khng trnh cng m lun v ngha cao xa ca i tha. cho ngi cn c cao th dng php mn ln, cho ngi cn c thp th dng php mn nh; nh th l c s ph hp gia ci cn c c v ci php mn cn tu, nht nh l c ch. V d nh ngi ln th mang giy ln, tr con th mang giy nh, mi khi c ng u thy thoi mi. Nu cho ngi cn c cao m dng lm php mn nh, hoc cho ngi cn c thp m dng lm php mn ln, nh th l gia ci cn c c v ci php mn cn tu s khng ph hp nhau, nht nh s khng c ch. V nh ngi ln m mang giy nh, tr con m mang giy ln, c ng s thy kh khn. Cho nn qu v hnh gi nn t lng sc, ly tm chn tht m tu hnh, nu khng c cn kh i tha th khng nn ham ci ting ho, tng c danh thm nhng ha ra b khinh r. Ngoi ra li cn c mt ngha cc k quan trng m ngi hc Pht khng th khng bit: Gio php tiu tha chnh l c s ca Pht php. Gi s, ngi hc Pht c th xy dng mt ngi bo thp by tng, th ci tng c s di cng, chnh l ci tng trng yu nht. Nu b i ci tng c s th ngay tc khc, c ngi bo thp by tng nht nh phi nghing . l l do trng i qu v hnh gi i tha khng nn coi thng cc gio ngha tiu tha. 5. Cc nhn s hc Pht Trung-quc thng hay khinh th tiu tha. l mt ti ln. Th ngh, qu v hnh gi Thanh-vn tha, nu l Tu- -hon th dt ht kin hoc ca ba ci, c c chnh kin; chng ta dt ht kin hoc cha? c c chnh kin cha? Nu l T-- hm v A-na-hm th on sch t hoc ca ci Dc, tt c nhng phin no, th dc ca ci Dc u dit tr sch ht, vnh vin xa la ci Dc; chng ta on tr ht cha? la khi ci Dc cha? Nu l A-la-hn th dt ht kin t hoc ca ba ci, gii thot tt c mi s tri buc, vnh vin ra khi vng lun hi; chng ta dt sch ht cha? ra khi ba ci cha? Cc hnh gi Duyn-gic tha ph tan v minh, dt lo t; chng ta ph c v minh cha? Dt lo t cha? Ch mt s so snh thi, cng c th thy r, d ch l mt si lng ca cc bc thnh tiu tha, chng ta cng khng nh ln c, sut ngy vng nim ri bi, tham si y p, li dm khoe khoang m khng bit xu h, t xng l i tha, coi r v khng thm ng ti gio l tiu tha, tht ng thng v cng ng ch ci! 6. Nu hi: Chng sinh trong mi phng l khng tng khng gim, vy th ti sao gn y cc ni trn khp th gii, dn s u gia tng, khng phi l tng ? Th y l cu tr li: Vn php do nhn duyn m sinh khi, khi hi
148

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

iu kin th php sinh; cc php do nhn duyn m hoi dit, khi hi iu kin th php dit. S sinh dit ca cc php ch l s quan h gia cc iu kin. Ngi v vt trn th gii, cng ging nh hoa c, v ma xun, ma h, sc sng trn y th xanh tt, v ma thu, ma ng, sc sng yu km th ho tn. l l thng. Th gii ca chng ta, hin ti ang tiu kip th chn trong trung kip Tr, ng vo ma h l ma ti tt, cho nn ngi v vt sinh si ny n nhiu thm khp ni. Gi y, trong v tr c v s th gii m mng sng gi nua, ng vo trung kip Hoi, c th v nh n ma thu, ma ng th suy tn, cho nn ngi v vt phi gp tnh cnh iu linh khp mi ni, khng cn cch g c th sng cn. Do , sau khi cht bn kia th lin hng v bn y ca chng ta m sinh; s tng y ca chng ta cng tc l s gim bn kia. Cho nn, nu em s lng tng gim ca hai bn m tnh ton th thm mt ngi cng khng phi l nhiu thm, m gim mt ngi cng khng phi l t i. Cc th gii trong khng trung nhiu v s, nn thng hp tt c s lng chng sinh c trong su ng m tnh ton th mi l ng, nu ch ly mt th gii hay mt ng m xem xt, chng ta s khng th no t n mt s gii thch ton vn cho ci s lng hoc nhiu hoc t kia c. 7. Pht php vn khng c g gi l tiu tha hay i tha. iu cn bn y ch l vn thi gian trc sau m thi. Cc hnh gi ca Pht, bui u u l tiu tha; v sau th u l i tha. Ci th t trc sau ny, c lc th ch k cho i ny, c lc th phi bao gm c i trc hoc nhiu i trc na. Nh cc v t ca c Th Tn, ban u u l Thanh-vn, nhng n php hi Php Hoa th u c th k thnh Pht. S vic khng ch l tiu tha bin thnh i tha, m dt khot hon ton l nht Pht tha vy. Trong th gian, ch c hng ngi c chp v c ci nhn hn hp mi tranh lun v chuyn tiu tha v i tha. Nu thy r: Tiu tha ch l bc qu ca i tha, v i tha ch l bc tin ha ca tiu tha, c hai tha u phi cng nm trn trnh t tu hc ca ngi hc Pht, th cn c g ng tranh lun! 8. Mt php m cha t n ci tnh trng cui cng th vn cn c s tin b; c s tin b th khng phi l cu cnh. Cho nn, phm l php cu cnh th khng c g gi l tin b c th ni n. Khoa hc lun lun c bc tin b, cho nn khng phi l php cu cnh; Pht php t n tnh trng khng cn g tin b, cho nn l php cu cnh. Khoa hc khng cu cnh, t bn thn n vn cn trong trnh trng iu chnh, bin ha, ng nhin l khng th lm tiu chun chng minh cho Pht php cu cnh. Ngi i phn nhiu hm m, sng bi khoa hc, li ch bai, khinh thng Pht php. Theo ti thy, trong tng lai, ci s em tai hi to ln n cho nhn loi th gii, chc chn l khoa hc; v ci s cu vt c nhn loi th gii, chc chn ch c Pht php. Cc din ang ngy cng sng t. Ci thy ca ngi ta trn th gii tht l in o: Nhng ci ng l nn ght b th li xng, hoan nghinh; nhng ci nn bi p, pht
149

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

huy, th li khinh thng, xua ui. Chung qui cng ch v nghip chng nng n ca chng sinh; nh chu thi, u cn li g ni na!

CH THCH (ca ngi dch)


(01) Trong ph ch s 2 ca bi 16 trc, chng ti ni v ch TNG, y xin thm vi iu b tc. Tng l ting ni tt ca t tng-gi; ngha ch yu ca n l s ng (chng) v ha hp; v vy mi c cc danh t ha hp chng, ha hp tng, hoc hi chng (tng chng ha hp nh nc bin ch c mt v mn). u mi ca Tng bt ngun t nm v t kheo nhm Kiu Trn Nh, c c Pht ha trong ln chuyn php lun u tin ti vn Lc-d sau ngy Ngi thnh o. Vy, TNG l mt trong Ba Vin Ngc Qu (Pht, Php, Tng), ch cho nhng ngi tin nhn v phng hnh gio php ca c Pht, co tc, xut gia, tu tp y gii, nh, tu, gii thot v gii thot tri kin, nhm t c mt i sng gii thot, chng nhp cc qu v thnh trong Pht php. Tng cng ch rng cho tt c cc on th (chng) tin nhn Pht php, tu hnh theo con ng gic ng ca Pht. Nh vy, theo ngha nguyn th, danh xng tng dng ch chung cho t kheo v t kheo ni; nhng v sau, trong truyn thng Pht gio Bc-truyn cc nc nh Trung-quc, Vit-nam, Nht-bn v.v..., t kheo th gi l TNG (nu k lun sa di th t kheo gi l I TNG, sa di gi l TIU TNG); cn t kheo ni th gi l NI (nu k lun thc xoa ma na v sa di ni th t kheo ni gi l I NI, thc xoa ma na v sa di ni th gi l TIU NI); hp tng v ni li, gi chung l TNG NI. Ngoi ra, trong Pht in cng c nhiu danh t lin quan n tng: Danh t nh chng (hay nh b chng) dng ch cho hai chng t kheo v t kheo ni. Danh t t chng dng ch cho bn chng t kheo, t kheo ni, sa di, v sa di ni trng hp ny, chng thc xoa ma na khng c k nh mt chng chnh thc, nhng c gp chung vo chng sa di ni. Danh t tht chng dng ch cho by chng t kheo, t kheo ni, thc xoa ma na, sa di, sa di ni, u b tc, v u b di. Danh t cu chng dng ch cho by chng trn, cng thm hai chng: cn tr nam (nam c s tu bt quan trai gii 24 gi ng h) v cn tr n (n c s tu bt quan trai gii 24 gi ng h) nhng c l hp l hn, theo chng ti, hai chng cn tr nam v cn tr n cng ch l c s nam v c s n; v vy, nu cn thnh lp cu chng, nn thay hai chng cn tr nam v cn tr n bng hai chng b tt xut gia v b tt ti gia. Danh t t phng tng dng ch cho tt c cc v t kheo v t kheo ni khp bn phng. Ch t kheo v t kheo ni thng tr trong gio on th gi l hin tin tng. Hin tin tng th phi gm bn v tr ln mi c php c hnh cc php yt ma. Theo lut nh, khi hin tin tng tp hp s bn v, th c c hnh tt c cc php yt ma nh php, ngoi tr ba vic: t t, th i gii v xut ti; nu tp hp s nm v th c c hnh tt c cc php yt ma nh php, ngoi tr hai vic: th i gii v xut ti; nu tp hp s hai mi v th c c hnh tt c cc php yt ma nh php. TNG, trong ngha ha hp v l (tc phng hnh Pht php, ly o qu nit bn tch tnh lm mc ch tu tp), th ch mt v cng xng c l tng; trong ngha ha hp v s (tc thc hnh np sng lc ha), th phi c ti thiu l ba v chung mi xng c l tng; trn phng din hnh s (tc php yt ma), th phi tp hp ti thiu l bn v, mi xng c l tng. (02) Mn nh: T mn nh c dng trong thin mn vi nhiu ngha: cc ni tng lm, o trng ca Thin tng; tng ch, tng phong ca Thin tng; php phng tin dng dn dt mn bc u.

150

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

Bi 19

DUYN GIC THA v MI HAI NHN DUYN (phn 1)


Hai c xe nh Thanh-vn v Duyn-gic thng c gi l Nh tha (hai c xe). C xe Thanh-vn th y vo nguyn l bn s tht m khi tm tu hnh; c xe Duyn-gic th y vo nguyn l mi hai nhn duyn m khi tm tu hnh. l ch khc nhau gia hai c xe. Bch-chi-ca Pht-, gi gin lc l Bch- chi Pht, cu dch l Duyngic, tn dch l c-gic. Theo gio ngha tng Thin Thai1, Duyn-gic v cgic khng ging nhau: Mt loi hnh gi nghe Pht dy nguyn l mi hai nhn duyn m gic ng, gi l DUYN-GIC. Mt loi hnh gi khc, sinh vo thi khng c Pht cho nn khng c cch no c nghe php, nhng nh c sc tu hc t i trc, trong cnh din bin sinh dit ca vn php m c th thy r tnh cht v thng ca th gian, nhn m dit tr c tm thc v minh; hoc gi h trong chn ni rng, trng thy cnh hoa bay l rng, ri do mt nim tng ng vi tr tu m mn v minh bng chc b ph tan, u gi l CGIC. MI HAI NHN DUYN cng gi l mi hai hu chi. Hu tc l nhng g c mt trong th gian; chi tc l phn chi c ngha l, tt c nhng g c mt ang lu chuyn trong vng sinh t, u khng thot ra ngoi mi hai phn chi ny(1). 1) V minh(2) ngha l si m, l ting gi chung ca phin no. V l nhng t tng, suy lng thuc v tm , cho nn cng c gi l hoc. 2) Hnh(3) ngha l to tc, tc l nng vo cc tm nim si m m c cc th to tc. V l nhng hnh vi thuc v thn v ming, cho nn cng c gi l nghip. Hai chi trn y l hai nguyn nhn i qu kh. Do ci nhn qu kh chn mui m sinh ra nm kt qu i hin ti, l: 3) Thc(4) tc l ci nghip thc u thai vo i ny, hoc ln tri, hoc xung a ngc, cho n nhp vo thai la, bng nga, u do mt nim tng ny dn trc. 4) Danh sc: danh l ch cho tm, tc l ch c ci tn m khng c vt cht; sc l ch cho vt cht, thuc v sc php(5). Lc by gi su cn ca thai nhi cha thnh hnh, ch c tn v sc cht(6) m thi. 5) Lc nhp(7) l lc su cn ca thai nhi dn dn y v sp ra khi bo thai. 6) Xc(8) l giai on sau khi ra i, em b bt u tip xc vi hon cnh. 7) Th l nhn chu cc iu kh vui sinh ra do s va chm gia cn, trn v thc. Do nhng s va chm trong i hin ti li to nn ba nguyn nhn: 8) i l sinh ra cc tm nim i dc khi ng trc cc hon cnh. 9) Th: v yu thch, m m m sinh ra tm nim m gi ly. 10) Hu(9):
151

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

v yu thch v mum m gi ly m cc nghip khi dy, ri chc chn s c qu bo i sau, cho nn gi l hu. Trong ba nguyn nhn ny th i v th cng tc l v minh; cn hu th ng vi hnh. Ba nguyn nhn trong i hin ti ny s li sinh ra hai kt qu i v lai: 11) Sinh l sinh ra i v lai. 12) Lo t: c sinh th ng nhin phi c gi v cht. Mi hai chi trn y bao trm tt c tin trnh nhn qu ca cc s vic khi hoc, to nghip v th sinh trong khp ba i, tun hon cho n v cng.

CH THCH
01. Thin-thai l tn mt ngn ni tnh Trit-giang. i s Tr Gi (i Ty) ni ny. Ngi i sau nhn m gi tn tng phi ca ngi l Thin Thai tng, ni tt l Thin Thai hoc Thai Tng.

PH CH
(01) Nn nhn nh cho r rng rng, khi ging bi php mi hai nhn duyn, ch ca c Pht ch l cp n ngun gc v tin trnh ca s sinh t lun hi, gip con ngi thot ra khi s au kh cng cc ca i sng, t c an lc nit bn; ch khng nhm gii thch nhng b n ca ngun gc hay tin trnh tin ha chung ca v tr. Cho nn, i tng ca gio l ny ch l loi hu tnh trc tip l loi ngi m thi, ch khng bao gm c loi v tnh trn th gian. Gio l mi hai nhn duyn nhm gii thch s pht sinh ca mt trng thi ty thuc vo mt trng thi ngay trc ; ni cch khc, l mt tin trnh gm mi hai iu kin lin quan nhn qu mt thit vi nhau, iu kin trc lm nhn pht sinh ra iu kin sau, iu kin sau li lm nhn pht sinh ra iu kin sau na...; iu kin trc sinh th iu kin sau sinh, iu kin trc dit th iu kin sau dit theo nh trong kinh Trng A Hm din t: Ci ny c cho nn ci kia c; ci ny khng cho nn ci kia khng; ... Ci ny sinh cho nn ci kia sinh; ci ny dit cho nn ci kia dit. (02) V minh l s khng sng sut, khng thy r c tht tng ca vn php cng nh chn tng ca chnh mnh; khng nhn thc c cc s tht ca i sng v s au kh, v nguyn nhn ca au kh, v cnh gii gii thot, cng nh con ng tu tp c gii thot. V v minh bao ph nn tr tu b che lp, khin nn mi thy bit ca con ngi u l t kin. C tham, sn, si, v.v... l bi v v minh, hay ni cch khc, tham, sn, si, v.v... (ni chung l phin no) chnh l v minh. Bi vy, v minh chnh l nguyn nhn cn bn lm ng lc thc y v chuyn ng bnh xe lun hi, dm chng sinh trong dng sinh t. Dit tr c v minh th tc khc c chnh kin v gii thot vng sinh t lun hi. (3) Hnh l ch cho tt c nhng t tng (), li ni (khu) v hnh ng (thn) thin v bt thin, pht xut t tham, sn, si v.v... (tc v minh) ca con ngi. Tt c cc hnh ny, v b tc ng bi v minh, chc chn s phi to nghip, lm cho hnh trnh ca dng sng lun hi c ko di mi. Ngc li, tt c nhng t tng, li ni v hnh ng pht sinh bi tr tu, hon ton trong sch (vt ra ngoi nim thin v bt thin), tuyt i khng pht xut t tham, sn, si v.v..., th khng phi l hnh; v chng c cng nng ph tr v minh, gip chng sinh vt thot i dng sinh t. (04) Thc y l nghip thc (tc nghip chng thc, hay a li da thc). Tt c cc nghip nhn do hnh to tc u c hun tp vo thc, v n s mang theo tt c cc nghip nhn i u thai bt u mt sinh mng mi. Lc b m th thai, chnh l lc thc kt hp vi tinh trng v non chu ca cha

152

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt m m tng nn bo thai. Nu c tinh huyt ca cha m, m khng c thc th nht nh khng c bo thai. Nh vy, thc chnh l yu t ni tip gia i sng qu kh v i sng hin ti, v cng l giai on u tin ca i sng hin ti. Kinh lun Pht gio nguyn th gi n l thc ti sinh hay tm ni lin. (05) Sc php l tt c cc php thuc v vt cht; l t ng c hiu theo ngha rng ca SC. Theo ngha ny, sc l ch chung cho cc th vt cht, l nhng vt c hnh trng, c chim mt khong khng gian nht nh, lm chng ngi cho nhau, v c tnh cht thay i, tn hoi. Trong nm un, sc thuc v sc un. Tng Duy Thc chia vn php ra lm 100 php, gm trong 5 nhm (tm php, tm s php, sc php, tm bt tng ng hnh php v v vi php), th sc nm trong nhm th ba, sc php, gm c 11 php: mt, tai, mi, li, thn (nm cn, tc l sc trong), hnh sc, m thanh, mi, v, xc (nm cnh, tc l sc ngoi), v v biu sc (nhng nh tng ch c trong thc). Trong khi , theo ngha hp, sc ch l mt trong nm cnh, l i tng ca nhn cn m thi. T sc php khng nm trong ngha hp ny. (06) Do nghip thc pht ng m pht hin ra cc hin tng tinh thn (danh) v vt cht (sc) ca bn thn con ngi. Bn thn con ngi l mt hp th ca nm un, trong , bn un th, tng, hnh v thc ch c tn m khng c hnh cht, khng th thy, nghe, ngi, nm hay chm xc c, nn gi l danh; cn un sc, tc l phn sinh l ca bn thn do bn nguyn t (t, nc, gi, la) cu thnh, c hnh cht, mu sc, mi v, c th thy, nghe, ngi, nm, hay chm xc c, nn gi l sc. Danh sc l giai on th hai ca i sng hin ti (sau giai on thc). Trong giy pht u tin khi b m th thai tc l nghip thc kt hp vi tinh huyt ca cha m th danh chnh l nghip thc (tc l un thc bao gm c ba un th, tng v hnh, phn tinh thn ca bn thn), v sc chnh l tinh trng v non chu (tc l un sc, phn sinh l ca bn thn). (07) Lc nhp, hay lc cn, tc l su gic quan (mt, tai, mi, li, thn v ), dn dn hin r theo s pht trin ca bo thai, t ch tht gin d lc mi c tng hnh, tr thnh v cng phc tp lc pht trin n mc ton din. Chng hot ng mt cch t nhin, mu nhim nh mt gung my tinh diu, m khng do mt v thn (thng ) no sng to hay iu khin c. (08) Mi gic quan u c nhng hot ng v i tng ring bit. Mt gic quan (cn), khi chm vi i tng (cnh) ca n th pht sinh ci bit (thc) ca gic quan : Mt (nhn) thy vt (sc) lin c ci bit ca mt v vt (nhn thc); tai (nh) nghe ting (thanh) lin c ci bit ca tai v ting (nh thc); v.v... im giao tip ca ba yu t cn, cnh v thc c gi l xc. Ni cch khc, xc l mt loi tc ng lm cho tm bit vt. Nh vy, ci xc y khc vi ci xc trong su cnh (lc cnh hay lc trn). Xc cnh (hay xc trn) l i tng ca thn cn, tc l nhng tnh cht cng, mm, trn, nhm, nng, lnh v.v... ca vt cht m khi thn th ng chm ti th bit c. (09) Hu ngha l c c cc nghip nhn (thin v bt thin) to ra i ny; v c cc nghip qu (vui sng hay kh au, cng tc l cc cnh gii ca cc loi chng sinh khc nhau lc o) s nhn chu i sau. Nh vy, hu c coi nh hnh, c hai u l hnh ng to nghip, nhng khc nhau ch: Hnh l to nghip trong i qu kh, lm iu kin th sinh trong i hin ti; cn hu l to nghip trong i hin ti, lm iu kin th sinh trong i v lai.

BI TP
1) Thanh-vn tha v Duyn-gic tha khc nhau ch no? Thanh-vn tha y vo gio php bn s tht m tu tp, cn Duyn-gic tha th y vo gio php mi hai nhn duyn m tu tp; l ch khc nhau gia hai tha.
153

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

2) C g khc nhau gia Duyn-gic v c-gic? Duyn-gic l cc v hnh gi nh nghe v tu tp theo gio php mi hai nhn duyn do Pht ni m c gic ng. c-gic l nhng v hnh gi sinh trong i khng c Pht, nhng nh c duyn tu t kip trc, thy cc trng thi sinh dit bin i ca vn vt m nhn chn c tnh cht v thng ca th gian, nhn m dt tr c phin no v minh; hoc c nhng hnh gi n c ni chn ni rng, nhn thy cnh hoa bay l rng m tr tu bng sng, dt ht phin no v minh. 3) Hy gii thch nhm t thp nh hu chi. Thp nh hu chi tc l thp nh nhn duyn. Ch hu ngha l c, ch cho cc loi hu tnh tn ti trong th gian; ch chi ngha l khu, iu kin. Thp nh hu chi hay thp nh nhn duyn l mi hai khu, hay mi hai iu kin bao trm c vng sinh t lun hi m cc loi hu tnh hng lu chuyn trong . 4) Trong mi hai nhn duyn, hai chi no l nguyn nhn i qu kh? Nm chi no l kt qu i hin ti? Ba chi no l nguyn nhn i hin ti? Hai chi no l kt qu i v lai? Trong mi hai nhn duyn, v minh v hnh l hai nguyn nhn i qu kh; thc, danh sc, lc nhp, xc v th l nm kt qu i hin ti; i, th v hu l ba nguyn nhn i hin ti; sinh v lo t l hai kt qu i v lai. 5) Hy gii thch cc t danh sc, lc nhp, xc v hu. Danh sc l mt hp th gm c danh v sc. Danh l tn, ch cho tm thc, ch c tn m khng c hnh cht. Sc l vt cht, ch cho bo thai mi c tng hnh nhng giy pht u tin. Danh sc l ch cho bo thai lc mi c tng hnh, tc l giai on th hai ca i sng hin ti sau giai on u tin l thc. Lc nhp l su cn, ch cho su gic quan (mt, tai, mi, li, thn v ) dn dn thnh hnh y theo s pht trin ca thai nhi; l lc thai nhi sp ra i. Xc l tip xc, ch cho giai on sau khi em b ra i, tip xc vi hon cnh chung quanh. Hu tc l c, ch cho cc hnh ng to nghip (thin hay bt thin) ca con ngi, v c to nghip th chc chn s c qu bo kip sau.

154

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

Bi 20

DUYN GIC THA v MI HAI NHN DUYN (phn 2)


Th t ca mi hai nhn duyn, i vi s din bin thay i cho nhau1 ca nhn qu ba i qu kh, hin ti v v lai, c phn tch rt tng tn; v li, trt t cng rt rnh mch. Mun trnh kt qu th phi tiu dit nguyn nhn, l ch gic ng ca cc hnh gi Duyn-gic tha. Nu theo vng lu chuyn2, mi mt chi trong mi hai nhn duyn u do nhn lm iu kin sinh ra qu nhn sinh cho nn qu sinh. l: V minh duyn (lm iu kin sinh ra) hnh, hnh duyn thc, thc duyn danh sc, danh dc duyn lc nhp, lc nhp duyn xc, xc duyn th, th duyn i, i duyn th, th duyn hu, hu duyn sinh, sinh duyn lo t. y l nhn duyn chu lun hi ca tt c cc loi hu tnh tri qua ba i. Tht l r rng: Do v v minh pht sinh m mi mt chi sau khng th khng pht sinh. Nu theo vng hon dit3, mi mt chi trong mi hai nhn duyn u do bi nhn tiu dit cho nn qu cng tiu dit. l: V minh dit th hnh dit, hnh dit th thc dit, thc dit th danh sc dit, danh sc dit th lc nhp dit, lc nhp dit th xc dit, xc dit th th dit, th dit th i dit, i dit th th dit, th dit th hu dit, hu dit th sinh dit, sinh dit th lo t dit. y l nhn duyn thot khi ba ci ca tt c cc hnh gi. Tht l r rng: Do bi v minh dit m mi mt chi sau khng th khng dit. Trong bn s tht th mi hai nhn duyn thuc hai s tht kh v tp. Hai nhn v minh v hnh i qu kh, cng vi ba nhn i, th v hu i hin ti, u thuc ve tp ; nm qu thc, danh sc, lc nhp, xc v th i hin ti, cng vi hai qu sinh v lo t i v lai, u thuc v kh . Nu hnh gi cm nhn c s kh v nguyn nhn ca s kh m pht tm tu o, dng tr tu qun chiu4 ph tr ngun ci sinh t, thot khi li v minh, chnh l o . n khi v minh dit m lo t cng phi dit, th chnh l dit vy. Khi sng t v hai lp nhn qu trong vng th gian v xut th gian, qu v hnh gi nh Pht, i vi cc vn su loi phm5 t u m ti, hay bn hng thnh6 do u m i, thy r nh bn tay. Nay xin em mi hai nhn duyn cng vi nhn qu ba i lp thnh biu sau y, nh m thy r mi quan h nhn ni hoc m to nghip, nhn ni nghip m chu kh, ca tt c chng sinh trong ba ci7(1).

155

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

MI HAI NHN DUYN v NHN QU BA I

Hai Nhn Qu Kh Nm Qu Hin Ti Ba Nhn Hin Ti Hai Qu V lai

V minh (cc phin no tham sn si v.v...) ------------------------- (hoc) Hnh (to tc cc nghip) -------------- (nghip) Thc (thc g thai) ---------------------- (kh) Danh sc (ch cho hnh dng thai, su cn cha ) -------------- (kh) Lc nhp (su cn y , sp ra i) -------------------------- (kh) Xc (sau khi ra i, pht sinh s tip xc gia cn v trn) --- (kh) Th (mt i nhn chu kh vui do va chm) -------------------- (kh) i (tham nhim nm dc, ny sinh tm luyn i) ------------- (hoc) Th (sinh tm m gi i vi trn cnh) ---------------------- (hoc) Hu (gy nhn hu lu s chiu ly qu bo hu lu) --------- (nghip) Sinh (li th thn nm un i v lai) --------------------------- (kh) Lo t (thn i v lai dn dn gi yu ri cht) -------------- (kh)

CH THCH
01. thin ngha l din bin thay i cho nhau. 02. Tt c chng sinh to nghip, chu sinh t, gi l lu chuyn. 03. Nit bn cng gi l dit . Hnh gi tu tp chng nit bn, gi l hon dit. 04. Qun tr tc l chnh tr qun chiu thy r chn tng ca vn php. 05. Su loi chng sinh Tri, Ngi, A-tu-la, Sc-sinh, Ng-qu v a-ngc u thuc a v phm phu, gi l lc phm. Xin xem li ch thch s 3, bi 15. 06. Pht, B-tt, Duyn-gic v Thanh-vn l bn hng thnh nhn, gi l t thnh. 07. Gii ni tc l Dc gii, Sc gii v V-sc gii. Ba ci ny i vi cc ci tnh ca ch Pht v B-tt gii ngoi (ngoi ba ci) m gi l gii ni.

PH CH
(01) Nhm t trong ba ci l dch t Hn ng gii ni. Ch gii y l ting gi tt ca t tam gii (ba ci); v ch ni ngha l bn trong. Gii ni l trong ba ci: Dc, Sc v Vsc; cng tc l trong vng sinh t lun hi. Ba ci l th gii ca phin no, kh au, l ni cc loi chng sinh phm phu qua li. Trong khi , cc v B-tt ln v ch Pht u dt tuyt phin no, gii thot khi ba ci, gi l gii ngoi. Kinh Thng Man phn tch c hai loi sinh t: phn on sinh t v bt t ngh bin dch sinh t. Phn on sinh t l s sinh t ca cc loi chng sinh gii ni, do phin no, nghip lc m lun hi trong su ng. Bt t ngh bin dch sinh t l s sinh t ca ch

156

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt Pht v B-tt, tuy thot khi vng lun hi, nhng v bi nguyn sinh m cn phi qua li trong ba ci thc hin hnh nguyn cu chng sinh.

BI TP
1) Theo vng lu chuyn th mi hai nhn duyn ln lt duyn nh th no? Theo vng lu chuyn th mi chi trong mi hai nhn duyn u l iu kin (duyn) sinh ra qu l chi tip theo sau; l: V minh duyn hnh, hnh duyn thc, thc duyn danh sc, danh sc duyn lc nhp, lc nhp duyn xc, xc duyn th, th duyn i, i duyn th, th duyn hu, hu duyn sinh, v sinh duyn lo t. 2) Theo vng hon dit th mi hai nhn duyn ln lt dit nh th no? Theo vng hon dit th mi chi trong mi hai nhn duyn s b dit nu chi trc n (lm nhn) b dit; l: Lo t dit v sinh dit, sinh dit v hu dit, hu dit v th dit, th dit v i dit, i dit v th dit, th dit v xc dit, xc dit v lc nhp dit, lc nhp dit v danh sc dit, danh sc dit v thc dit, thc dit v hnh dit, hnh dit v v minh dit. l ni theo chiu nghch. Nu ni theo chiu thun th: v minh dit th hnh dit, hnh dit th thc dit, thc dit th danh sc dit, danh sc dit th lc nhp dit, lc nhp dit th xc dit, xc dit th th dit, th dit th i dit, i dit th th dit, th dit th hu dit, hu dit th sinh dit, sinh dit th lo t dit. 3) Trong mi hai nhn duyn, nhng chi no thuc v tp ? Nhng chi no thuc v kh ? Trong mi hai nhn duyn, hai nhn i qu kh l v minh v hnh, cng vi ba nhn i hin ti l i, th v hu, u thuc v tp ; nm qu i hin ti l thc, danh sc, lc nhp, xc v th, cng vi hai qu i v lai l sinh v lo t, u thuc v kh . 4) ng trn ngha l ca mi hai nhn duyn m ni th th no l o v dit ? Nu hnh gi thy r mi hai nhn duyn chnh l nhng au kh v nguyn nhn ca au kh tng y a mnh t v lng kip, gi y mun chm dt kh au, vt thot sinh t, nn pht tm tu hnh, dng tr tu qun chiu tm ra ngun ci v minh, tu tp nhiu php mn dt tr phin no, ph tan v minh; l o . Khi phin no dit, mn v minh b ph tan, th li sinh t
157

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

cng b rch tung, hnh gi gii thot ra ngoi ba ci, chng c cnh gii nit bn tch dit; l dit . 5) Trong mi hai nhn duyn, nhng chi no thuc v hoc? Nhng chi no thuc v nghip? Nhng chi no thuc v kh? Trong mi hai nhn duyn, ba chi v minh (nhn qu kh), i v th (nhn hin ti) thuc v hoc; hai chi hnh (nhn qu kh) v hu (nhn hin ti) thuc v nghip; by chi thc, danh sc, lc nhp, xc, th (qu hin ti), sinh v lo t (qu v lai) thuc v kh.

158

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

Bi 21

QUAY V NNG TA BA NGI BU


Nh Pht xng Pht, Php, Tng l Ba Ngi Bu. Ba Ngi Bu ny c thnh lp ngay sau khi c Pht Thch Ca Mu Ni cho nm v t kheo2 ti vn Lc-d1. Lc by gi c Thch Tn l Pht bo, gio l t l Php bo, v nm v t kheo l Tng bo; l ha tng Tam Bo, ngha l ci tng trng gio ha chng sinh ca c Pht. Ha tng Tam Bo cng gi l bit th Tam Bo, hay chn tht Tam Bo(1), m quan im ca i tha v tiu tha c ch khc nhau: i tha th cho rng ba thn ca Pht3 l Pht bo, php mn su php qua b l Php bo, v mi bc thnh4 l Tng bo; cn tiu tha th cho rng c Pht vi ng thn mt trng su5 l Pht bo, cc php mn bn s tht v mi hai nhn duyn l Php bo, v cc hng Thanh-vn, Duyn-gic l Tng bo. Sau khi c Pht nhp dit, phm m6 chm lng, thnh tng dn dn tn li, ha tng Tam Bo khng cn nhn thy na. Do mi ly cc bc tng bng t, g hay giy lm Pht bo, ba tng Kinh Lut Lun lm Php bo, ch v t kheo th gii c tc lm Tng bo; tc l tr tr Tam Bo(2). Nu ni theo ngha rng, tt c chng sinh u c Pht tnh, tc l Pht bo. Trong Pht tnh c y tt c cc php trong sch, tc l Php bo. Pht tnh c ngha l khng sai tri, khng tranh ci, tc l Tng bo. y gi l l th Tam Bo(3). Li na, trong ch Pht c bao hm ci ngha hiu bit v soi t, l Pht bo; c bao hm ci ngha nn np, php tc, l Php bo; c bao hm ci ngha khng c li sai tri v tranh ci, l Tng bo. Php l php thn ca Pht, tc l Pht bo; nh m thot khi ba ci, chng nit bn, l Php bo; y ni php m tu hnh, l Tng bo. Tng c y tr tu qun chiu, tc l Pht bo; c y nn np php tc, tc l Php bo; c y ha knh, l Tng bo. y gi l nht th Tam Bo, hay ng th Tam Bo, hoc ng tng Tam Bo(4), ngha l mi Ngi Bu trong Ba Ngi Bu u c ngha y , trn vn ca c ba Ngi Bu. Qui y l ni qui thun v nng ta. Ngi mi hc Pht lng tin cha vng chc, nng lc cha di do, cn phi quay v nng ta Ba Ngi Bu c gip , mi c th thnh tu o nghip. l ngha cng cng hiu ca s qui y. Qui y li c ngha l quay tr v, tc l t v th7 n nay, v xoay lng b Ba Ngi Bu m i, phi chu thng kh trong vng lun hi, nay bit

159

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

r li lm ngy trc, t mnh phi chuyn hng v Ba Ngi Bu, mi c th vt thot dng sinh t. t Pht, sau khi qui y Tam Bo mi chnh thc l tn ca Pht gio; v vy, ba s quay v nng ta cn c tc dng lm cho chnh ng danh ngha v xc nh thn phn(5). Quay v nng ta Pht tc l quay v nng ta vi tt c ch Pht, ch khng gii hn mt c pht no. Quay v nng ta Php tc l quay v nng ta vi tt c Kinh Lut Lun trong nh Pht, ch khng gii hn mt php mn no. Quay v nng ta Tng tc l quay v nng ta vi tt c t trn cc bc hin thnh tng, di n qu v phm phu tng, ch khng gii hn mt v t kheo no. Sau khi th nhn ba s quay v nng ta, ngi Pht t vnh vin tn Pht lm thy, khng bao gi quay sang nng ta ni thin ma9, ngoi o8; tn Php lm thy, khng bao gi quay sang nng ta ni t gio ngoi o; tn Tng lm thy, khng bao gi quay sang nng ta ni chng cc tn gio khc. Nu gn gi mi mi c tin ny m khng thay i, trong khp cc i v lai s lun lun c gn gi Tam Bo, hng trong chnh o.

CH THCH
01. Xin xem li ch thch s 1, bi 17. 02. Xin xem li ch thch s 2, bi 17. 03. Ba thn ca Pht l php thn, bo thn v ng thn. 04. Xin xem li ch thch s 7, bi 14. 05. c Nh Lai v cc hng Nh-tha, B-tt a-tin v phm phu m th hin ng thn yu km, cao mt trng su thc, l thn lng thng thng ca Pht ng ha. Khi c Thch Tn tr th, Ngi ng hin kim thn mt trng su. 06. m thanh ca Pht c nm tng trong sch: chnh trc, ha nh, trong sut, su sc trn y (t Hn ng l thm mn, tc gi vit l thanh mn, khng ng. HC), nghe xa cng khp; l phm m, l mt trong 32 tng ca c Pht. 07. Cc php u do nhn duyn sinh, trc nhn ny li c nhn khc, c ln d truy cu mi tm ci nhn u tin ca tt c chng sinh v vn php th khng th tm c, cho nn gi l v th tc ch cho thi gian cch nay rt xa. 08.Ngoi o tc l cc o gio c thnh lp ngoi o Pht, cng tc l cc th t gio ng ngoi chn l. 09.Thin ma tc ma vng Ba-tun ci tri th su (tc ci tri Tha-ha-t-ti ca ci Dc HC), c v s quyn thuc, thng gy chng ngi cho nhng ngi tu hnh theo o gic ng.

160

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

PH CH
(01) Ba Ngi Bu Pht, Php v Tng, mi Ngi Bu u c tng trng khc nhau: Pht l bc c t cch v phm hnh cao thng, tri mt thi gian tu hnh thnh bc i gic, chm dt sinh t lun hi; Php l tt c nhng gio php ca Pht ni ra trong sut thi gian ti th, nhm xin dng cc chn l m Ngi khm ph; Tng l tt c chng nguyn tu tp theo gio php ca Pht. V Ba Ngi Bu, mi Ngi Bu u c tng trng khc nhau nh th, cho nn gi l bit th Tam Bo hay bit tng Tam Bo. Bn cht ca Ba Ngi Bu l trong sch, sng sut, dt tuyt phin no, ph tan v minh, gii thot sinh t lun hi, cho nn gi l chn tht Tam Bo. (02) Cc hnh tng (Pht), ba tng gio in Kinh Lut Lun (Php), v tp th nhng ngi tu hc v xin dng Pht php (Tng), l Ba Ngi Bu th gian trong thi khng c Pht ti th, c nng lc duy tr v lu truyn Pht php t th h ny sang th h khc, gi l tr tr Tam Bo hay th gian tr tr Tam Bo. (03) ng v th tnh chn l, h ni n chng sinh l lin c c ba ngi bu Pht, Php v Tng, gi l l th Tam Bo. (04) Ni v ngha cng bn cht, tuy ba ngi bu Pht, Php v Tng c ba tn khc nhau, nhng th tnh th ch l mt: Trong mi ngi bu Pht, Php hay Tng u c y c ba ngi bu. gi l nht th Tam Bo, hay ng th Tam Bo, hoc ng tng Tam Bo. (05) T Hn ng chnh danh ngha l ng vi danh phn. Thy th sng, x s ng vi cng v bc thy; tr th sng, x s ng vi cng v hc tr; t kheo th sng, x s ng vi cng v mt v t kheo; sa di th sng, x s ng vi cng v mt v sa di; v.v... Nh th gi l chnh danh. nh Phn ngha l thn phn c xc nh r rng, khng mp m. Mun tr thnh mt Pht t th iu kin thit yu u tin phi l qui y Tam Bo. Ch c hnh ng qui y Tam Bo mi xc nh thn phn mnh l mt Pht t chnh thc tc l nh phn; v cng ch c hnh ng qui y Tam Bo mi chng minh c ci danh ngha Pht t ca mn tc l chnh danh.

BI TP
1) Thi c Thch Tn tr th, Ba Ngi Bu u tin c thnh lp vo lc no? Thi c Thch Tn cn tr th, Ba Ngi Bu c thnh lp u tin lc c Thch Tn cho nm v t kheo nhm Kiu Trn Nh ti vn Lc-d. 2) i tha coi nhng g l Ba Ngi Bu? Tiu tha coi nhng g l Ba Ngi Bu? i vi i tha, Ba Ngi Bu gm c: ba thn ca Pht l Pht bo; gio php su php qua b l Php bo; mi hng thnh l Tng bo. i vi tiu tha, Ba Ngi Bu gm c: ng thn ca Pht l Pht bo; cc gio php bn s tht v mi hai nhn duyn l Php bo; cc hng Thanh-vn, Duyn-gic l Tng bo.

161

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

3) Sau khi Pht dit , tr tr Tam Bo l g? Sau khi Pht dit , tng tn Pht gio coi cc tng Pht bng g, t, giy v.v... l Pht bo; ba tng gio in Kinh Lut Lun l Php bo; ch v t kheo l Tng bo v c gi l tr tr Tam Bo. 4) ngha v cng hiu ca vic qui y Tam Bo l g? Qui y ngha l quay v nng ta. Ngi phm phu v b v minh che lp, nn t lu b lm ng lc li, nay nh phc duyn gp c Pht php, pht tm tu hc, l c s chuyn ha tt. Nhng iu ct yu trc tin l phi qui y Tam Bo chnh thc tr thnh ngi Pht t chn chnh, th mi c gn gi Tam Bo, c dy d, hng dn tu tp; nh m o nghip mi mong thnh tu vin mn. l ngha v cng hiu ca vic qui y Tam Bo. 5) Vic qui y Tam Bo c tc dng lm cho chnh danh v nh phn, ngha nm ch no? Hnh ng qui y Tam Bo c tc dng lm cho ngi Pht t c chnh danh v nh phn; bi v, ch sau khi qui y Tam Bo th ngi Pht t mi c cng nhn l Pht t chnh thc, trn danh ngha cng nh trong thn phn. Vi danh ngha v thn phn mt Pht t chnh ng, k t lc , ngi Pht t s tn knh ch Pht lm bc Thy cao tt, vnh vin khng nng ta ni bt c v tri, thn, ma qu no khc; s tu hc theo v lng php mn ca ch Pht, vnh vin khng nghe theo cc th t gio v ngoi o; s y ch ni ch tng lm o s thn cn, vnh vin khng kt phe ng hay b bn vi nhng k xu xa, bo c, v lng, bt chnh.

162

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

Tng Hp Yu Ch Cc Bi 19, 20 v 21
1. Tt c mi ngi ch c hai con ng: T v th n nay, nhng g tri qua trong ba ci su ng, u thuc con ng lu chuyn; t sau khi tu theo chnh o, tt c t tng v hnh ng, hin nhin u l nhm chn s au kh ca sinh t, m xu hng v nit bn, cho nn t lc bt u h quyt tm cho n khi thnh Pht, u thuc con ng hon dit. Tuy ang trong thi gian tu tp, nhng v sc thn cha tn t, o qu cha t thnh, cho nn ch hnh gi cng khng khi c t tng v hnh ng; nhng, nhng t tng v hnh ng ny, ch l nhng thi th ng ph vi hon cnh, cng kt thc lc tn cuc (ca sinh t) m thi, khng ging nh tnh trng ca thi tm tnh bng bt nng ni, ui hnh bt bng lng xng trong qu kh. Cho nn, tuy sc thn vn cn, nhng h thc s gi c trng thi tnh lng i vi ba chi i, th v hu th gian; b ngoi, tuy h cng n cm mc o v lm vic mu sinh ging nh ngi i, nhng khng phi dn n (qu bo) sinh v lo t i v lai. 2. Ngi cht yu, mi sinh ra cht, c nhin l khng c gi, nhng, khng lun l mng sng ca h ngn ngi n th no, ci nguyn l gi cht vn c y ; chng qua l ci thi gian gi cht b thu ngn li trong mt st na. V d nh, mt ngy m ci tri u-sut di bng bn trm nm nhn gian, vy th, i sng my mi nm ca chng ta ch bng mt gi ci y, h chng phi chng ta cng l cht yu ? Nhng chng ta nht nht u y c sinh lo bnh t y ch! Theo m suy, nhng loi nh triu khun (sng sinh ti cht), ve su (ch sng ma h), ph du (sm sinh ti cht),(1) i vi chng ta th chng ch sng mt thi gian ngn ngi, nhng dng nh chng cng c c mt i sng gm sinh lo bnh t. Hng h sa s kip vi mt ci khy mng tay, u khng c cch no tnh ton c, th s sng lu hay cht yu cng khng cn phi so o. 3. Tu hc theo o Pht m khng qui y Tam Bo l khng th c. o pht l do c Pht khai sng. Gio php ca Pht l do chnh c Pht ging dy. Tun th php tc ca Ngi, hc gio php ca Ngi, m khng qui thun vi ngi ca Ngi, khng cung knh v i ng chn thnh vi ca Ngi, th c th bit l tnh ngang ngc nghch lon ca k khng h tu thn, li c th bit l tnh c chp ca k ng ngnh ch mun lm theo mnh;(2) nhng ngi nh th th mong g c th tu nhn chng qu! Xa T H(3) dy hc Ty-h, cha tng truy tn c Khng T trc mt hc tr, Tng T(4) cn trch c ng, cho l ti ln th nht; Nho v Pht tuy khng ng mn, nhng l l y th nht tr. Hung chi ngi mi tu hc, kh lc cha y , oai nghi php tc hon ton cha bit, nu khng qui y Tam Bo th s khng ai gip , s b c lp, kh hi vng thnh cng. H khng nghe i s Lin Tr, khi ch thch kinh A Di , c ni: Cnh

163

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

cn mm ch c th nng vo cnh; tr th phi lun bn cnh m. ? Chng ta lng cnh cn cha y , tay chn cn cha cng cp, m mun bay cao nhy xa, tht l khng t lng sc mnh! Hng B-tt Mi-a m cn cha dm xa ri ch Pht, hung chi l hng phm phu th lu. 4. Nu bo mi vic trong thin h ch cn chn tht l c, khng cn phi c nghi thc, mi nghe th c v ng, nhng li khng ng. Nh s phi hp gia nam n, so vi tnh hung ca con trng v con mi, con c v con ci ni cc loi cm th, th khng khc nhau bao nhiu; nh vy th loi ngi cng c bt chc cm th, ty lc, ty ni, ty ngi m giao hp l c ri, h tt phi c hnh nghi thc kt hn tht long trng chi cho thm phin phc! V nh vy th ba trm l nghi, ba ngn oai nghi ca nh Nho, cng nh ba ngn oai nghi, su vn t hnh ca nh Pht, u l d tha c; chng l thnh hin ch nh cc th l php, kin thc ca cc ngi u khng bng chng ta sao? Phi bit rng, cha tham d l qui y, cng vi tham d l qui y, khng nhng ch khc nhau s tht b ngoi, m cn khc nhau v y mi l iu then cht tm trng bn trong. S kin ny, ch nhng ai tng tri qua mi thy r, ngi ngoi ca lm sao bit c! Nu ni theo Duy Thc Hc, sau khi c mt n tng su sc, sc hun tp ca n tng mi vo n thc th tm, khin cho chng t khi ln tc dng bin chuyn; nu khng c mt c ng g th s hon ton khng c ci hiu nng hun tp y. 5. V thy qui y, nu chn c mt v ha thng va c o c va c hc thc, ng nhin l iu tt nht; bi v, sau khi cng vi v y pht sinh lin h, i vi mi vn tu dng, hnh gi c th th gio hc tp, ly lm tm gng tt(5), hoc lm tng thng duyn(6) cho mnh; nu c ti vt cng dng, th v y cng cn l rung phc ln. Nu khng phi v s hc vn, m ch l thnh mt v lm i biu (cho tng on) dn dt hoc chng minh m thi, hay trong vng ph cn khng c v no l trng lo cao c, th c v no th gii c tc lm t kheo, mnh u c th qui y, bt tt phi i hi qu ng. Vn cn bn vn l t mnh c tinh tn bn vng hay khng. Vic ny cng ging nh i hc, nu t mnh khng c ch cu hc, d c mi mt v tin s(7) gii nht thin h v lm thy gio, cng v dng m thi. Trong nhng nm cn ti th, c Thch Tn tng thn t thuyt php, nhng c phi ai tham d php hi cng u chng qu c u! Th mi bit, nu t mnh khng tinh cn th d l c Pht cng khng c cch no cu , hung chi l qui y vi thy. 6. Trong kinh in phn nhiu ghi chp cc v t Thanh-vn ca Pht, m khng thy c cc hnh gi Duyn-gic, l v Duyn-gic c bao hm trong Thanh-vn; mi hai nhn duyn c bao hm trong bn s tht vy. Trong gio php mi hai nhn duyn, by chi gm thc, danh sc, lc nhp, xc, th, sinh v lo t, u l kh ; nm chi gm v minh, hnh, i, th v hu, u l tp ; on tr tm tng v minh, khng lm cc vic c, l o ; t n ch
164

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

chm dt sinh v lo t l dit . Xem nh th, mi hai nhn duyn khng khc g bn s tht; vy, php c th c hm nhip trong bn s tht th ngi cng c th c hm nhip trong chng Thanh-vn. 7. Quay v nng ta Pht s khng a vo a-ngc, quay v nng ta Php s khng a vo Ng-qu, quay v nng ta Tng s khng a vo Sc-sinh; l s tht. Khng th ba s quay v nng ta th kh bo m l khng a vo ba ng d. Sau khi th ba s quay v nng ta, tuy c nh c sc gia h ca Tam Bo, nhng trong t tm cng phi c sc ca chnh mnh, gng cng hun tp php trong sch th mi ch ng c cc chng t xu, khng cho chng pht khi thnh hin hnh(8). Xem th th ba s quay v nng ta vn gm c hai sc t lc v tha lc, ging nh tu php mn Tnh-. ngha tu dng ca chng cng rt nhiu, m nhng s kin lin h vi chng cng khng phi l n gin, hy ni mt vic nh khng a vo ba ng d, cng thy chng trng yu nh th no. Cho nn, ngi c tm ch hc Pht th khng th khng th nhn ba s quay v nng ta. 8. Cc hnh gi y theo nguyn l bn s tht m tu hc, gi l Thanh-vn; y theo nguyn l mi hai nhn duyn m tu hc, gi l Duyn-gic. iu tuy ai ai cng bit, nhng cn phi bit thm rng, cc gio l bn s tht v mi hai nhn duyn u do chnh c Pht ging dy, cho nn, thi Pht cn ti th, c xe Duyn-gic cng c bao hm trong c xe Thanh-vn, hon ton khng c g phn bit. Li na, tc dng ph tr v minh, dt tuyt sinh t trong mi hai nhn duyn, mt cch t nhin, cng qui np vo o trong bn s tht; tuyt i khng c php mi hai nhn duyn no khc ngoi o . Trong kinh Php Hoa, c Vn Th ni vi c Di Lc: c Nht Nguyt ng Minh Nh Lai v cc hnh gi cu qu v Bch-chi Pht m p ng ni php mi hai nhn duyn. Trong kinh y li c ni: Theo Pht nghe php m tin tng v tip nhn, sing nng tinh tn, cu tr tu t nhin, thch n c, kho tnh lng, hiu bit su sc l nhn duyn ca cc php, gi l Bch-chi Pht. u l Duyngic hm nhip trong Thanh-vn, hoc l c Pht cng c cc ngn n sng ca cc t Duyn-gic. n nh cc hnh gi c-gic, sinh vo i khng c Pht, do cn lnh i trc m t mnh gic ng, iu ny cn phi bn ring, l ch va ging nhau va khc nhau, va khc nhau va ging nhau ca Duyn-gic i vi Thanh- vn, Duyn-gic i vi c-gic.

CH THCH (ca ngi dch)


(01) - Triu khun l mt loi cn trng sng trn mt nc, dng ging nh con ngi, rt nh, sng sinh chiu cht. Sch Trang T, thin Tiu Dao Du c cu: Triu khun bt tri hi sc (loi triu khun khng bit khong thi gian t ti n sng), ni, mng sng ca loi triu khun khng ko di c mt ngy m. - Hu c l mt loi ve su, sinh vo ma h, n ma thu th cht. Sch Trang T,

165

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt thin Tiu Dao Du c cu: Hu c bt tri xun thu (loi ve su khng bit ma xun ma thu), ni, loi ve su ch sng c vi thng ma h. - Ph du tc l con v, loi cn trng c cnh, bui sng sinh ra, n ti th cht. Ca dao Vit-nam c cu: Ngi i nh bng ph du, Sm cn ti mt cng phu l lng. C ba loi triu khun, ve su v ph du u c dng ch cho i sng ngn ngi. (02) T t hnh trong nguyn bn ch Hn l t ni tt ca thnh ng t n hnh qui ( ), ngha l, ngi khng c c m n (t n); ngi khng tu thn th ngang ngc nghch lon (hnh qui). T n hnh qui, ni, ngi khng c c m n l vic lm tri ngc, ch ct la bp ngi i. - T c tm trong nguyn bn ch Hn c ngha l bng, cha mi trong lng, tc l c chp. - T t dng trong nguyn bn ch Hn c ngha l t cho mnh l ng v c lm theo mnh, khng thm nghe li ngi khc. (03) T H (507-400 tr. TL) tn l Bc Thng, ngi nc V, thi i Xun-thu, hc tr ca c Khng T, gii v vn hc. ng ch c mt a con trai, nhng li cht sm, nn au bun, khc cho n m mt. (04) Tng T (505-435 tr. TL) tc Tng Sm, ngi nc L, thi i Xun-thu, hc tr ca c Khng T. ng tnh tnh chn tht v rt hiu thun, ti c vn ton, c coi l ngi k tha c Khng T. (05) T cnh (hng 2 ca on 5, bi ch Hn) ngha l noi gng ngi khc. Ngy Trng (580-640) l mt danh thn di triu vua ng Thi-tng (599-649), lm quan n chc gin ngh i phu, rt c vua Thi-tng knh n. Sau khi ng cht, vua Thi-tng ni vi qun thn: Ly ng lm gng, c th sa o mo cho ngay ngn; ly ngi lm gng, c th bit nhng vic c mt. Nay Ngy Trng cht, trm mt i mt tm gng. T v sau, h ly nhng kinh nghim, s vic ca ngi khc lm chun mc cho mnh tham kho, hc tp, bt chc, hay cn thn phng, c gi l t cnh. (06) Trong Hn ng, vn bng tin s c gi l bc s; t bc s trong ting Vit tng ng vi cc t y s, y sinh hay y s trong ting Hn. (07) Tng thng duyn l mt thut ng Pht hc. l mt trong bn iu kin (t duyn) lun lun lin kt cht ch vi nhau lm nn s vt. Bn iu kin ny chnh l ni dung ca o l Duyn Sinh, mt trong nhng gio l cn bn v quan trng nht ca Pht gio. Theo gio l ny, vn php trong v tr, khng c s vt no c th t mnh sinh ra, khng c t ng ring bit, cng khng th tn ti mt mnh. S sinh thnh, tn ti v hoi dit ca mt s vt lun lun ty thuc vo s sinh thnh, tn ti v hoi dit ca nhiu s vt khc c gi l DUYN, ngha l IU KIN. Theo Duy Thc Hc, tt c c bn loi iu kin: 1) Nhn duyn, l iu kin chnh, l chng t, l ci nhn sinh ra vn vt; nh ht la l iu kin chnh sinh ra cy la, chnh nim l iu kin chnh pht sinh tr tu. 2) Tng thng duyn, l cc iu kin ph gip cho iu kin chnh pht sinh, nh t, nc, khng kh, nh sng, sc ngi v.v... gip cho ht la pht sinh ra cy la. Mt mnh ht la khng th pht sinh ra cy la c. Cc iu kin ph gip ny c thun v c nghch: Thun (gi l thun tng thng duyn) th s gip cho iu kin chnh sinh thnh v pht trin cho n khi c kt qu m mn; ngc li, nghch (gi l nghch tng thng duyn) th s ngn cn, ph hoi, lm cho iu kin chnh khng th sinh thnh hay pht trin tt p c. C hai loi iu kin thun v nghch u c th tt hoc xu. Nu c nhng iu kin thun li gip cho mt tm nim c c pht sinh v gy hnh ng au kh cho mi ngi, l nhng thun tng thng duyn xu. Khi mt tng xu va dy ln m bit dng nhng phng php thch ng, hu hiu dp tt ngay, khng cho pht hin thnh hnh ng, l nhng nghch tng thng duyn tt. 3) S duyn duyn, l iu kin (duyn) i tng ca nhn thc (s duyn). Duy Thc Hc ni: Nhn thc lun lun bao gm ch th nhn thc v i tng nhn thc. Nhn thc (bit) lun lun phi l nhn thc mt i tng. Khng c nhn thc th khng c i tng; ngc li, khng c i tng th khng c nhn thc. V vy, s duyn l iu kin thit yu cho thc, tc cng l iu kin thit yu vn php c mt.

166

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt 4) ng v gin duyn, l iu kin tip ni lin tc ca vn php. Dng sng ca vn php cn c s tip ni lin tc, nu gin on th khng c g c hnh thnh hay tn ti. Nu cy la giy pht trc m khng c tip ni bi cy la giy pht sau th s khng c cy la, v cng khng c ht la. S lin tc t ht la sang cy la, t cy la sang ht la, ri t ht la sang cy la..., l biu hin ca ng v gin duyn; v vy, n cng l mt iu kin thit yu cho s hin hu ca s vt. (08) Hin hnh tc l cc php hu vi hin hin ra trong v tr. Theo Duy Thc Hc, thc a li da cha gi tt c mi chng t ca cc php v c kh nng chuyn bin nhng chng t ny lm pht sinh ra mi hin tng (php) trong v tr, l php hin hnh. Nh vy, mt php khi cn n kn trong thc a li da th gi l chng t, v khi c pht hin ra thnh mt hin tng th gian th gi l hin hnh. Chng t t trong thc a li da, hp vi cc iu kin (duyn) thch ng pht sinh ra hin hnh, th chng t l nhn v hin hnh l qu. Tin trnh ny c Duy Thc Hc gi l chng t sinh hin hnh. Ci php hin hnh va pht sinh , ng thi li hun tp vo thc a li da thnh mt chng t mi gi l tn hun chng t; nh th, hin hnh li l nhn, m chng t li l qu. Tin trnh ny, Duy Thc Hc gi l hin hnh hun chng t. Ba khu chng t, hin hnh v tn hun chng t c s lin h mt thit vi nhau, va l nhn va l qu ca nhau, v hon thnh ng thi vi nhau, to thnh vng lun chuyn chng t sinh hin hnh in hnh hun chng t - chng t sinh hin hnh - .... C th, ci vng lun chuyn y ni tip lin tc mi, lm cho vn php va chuyn bin va tn ti th gian.

167

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

168

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

Bi 22

BY CHNG v GII LUT(1)


Cc v hnh gi nh Pht u khng nm ngoi by chng. By chng l: 1) T kheo; 2) T kheo ni; 3) Thc xoa ma na; 4) Sa di; 5) Sa di ni; 6) u b tc; 7) u b di. T kheo(2) l ting gi nhng v xut gia phi nam th gii c tc1; gm c ba ngha: 1) Kht s, ngha l, trn th theo c Nh Lai cu xin gio php nui dng hu mng2; di th xin n ni ngi th tc duy tr mng sng. 2) Ph c(3), ngha l tu tp o thnh, ph tr phin no. 3) B ma(4), ngha l o Pht ngy cng thnh th o ma ngy cng suy, lm cho ma rt s st. T kheo ni l ting gi nhng v xut gia phi n th gii c tc, ngha cng ging nh t kheo; nhng gii tng3 ca t kheo th gm 250 iu, cn gii tng ca t kheo ni th gm 348 iu, l ch khc nhau. Sa di dch l tc t, ngha l dt b vic c, lm cc vic lnh; li cng dch l cn sch nam, c ni, l i tng m i tng n cn sch l. Phi n th gi l sa di ni. Sa di c ba loi: - T 7 cho n 13 tui, gi l khu sa di, ngha l tui ny ch c th ui nhng con qu u trn sn phi n m thi. - T 14 n 19 tui, gi l ng php sa di, tc l ng vi a v ca mt v sa di. - T 20 n 70 tui, gi l danh t sa di, c ni, trong hng tui ny, ng l phi l a v t kheo, nhng v c duyn cha , cho nn vn cn xng ci danh t l sa di. C sa di v sa di ni u phi th mi gii: khng st sinh; khng trm cp; khng dm dc; khng ni di; khng ung ru; khng eo trang sc v xc du thm vo mnh; khng ca ht nhy ma v khng i xem nghe ma ht; khng ngi trn ging cao rng ln; khng n phi thi4; khng ct gi tin, vng, bc v cc vt qu. Thc xoa ma na dch l hc php n, hay chnh hc n. Sa di ni mun th gii c tc lm t kheo ni, trc tin phi hc su php trong thi gian hai nm, mt l nghim xem trong thi gian c thai hay khng, hai l cng xt xem ch v c hnh c kin trinh vng chc khng. Su php l: khng st sinh; khng trm cp; khng dm dc; khng ni di; khng ung ru; khng n phi thi. Qua khi hai nm ri, nu tnh trng tt p, mi c th gii c tc. u b tc(5) dch l cn s nam, u b di(6) dch l cn s n, ngha l thn cn v phng s Tam Bo. Hai chng ny phi th nm gii: khng st sinh; khng trm cp; khng t dm; khng ni di; khng ung ru.

169

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

Trong by chng k trn, nm chng trc l xut gia, hai chng sau l ti gia. Cc t nh Pht u khng ra ngoi by chng. V by chng ny u ly vic th gii lm tiu chun. Nhng ngi cha th gii, d hay lm Pht s, nhng nu lun v thn phn, vn l khng r rng; nu lun v s tu tr, vn b ng l rng tuch. Cho nn, cc hnh gi sau khi qui y th phi tin ti th gii, qu tht l iu tt yu.

CH THCH
01. Gii y gi l c tc gii, ni tt l c gii, tc l 250 gii ca t kheo v 348 gii ca t kheo ni. 02. Php thn ly tr tu lm mng sng. Hnh gi tu o l chng php thn, cho nn mi ni l cu xin gio php nui dng tu mng. 03. Cc tng trng khc nhau ca gii gi l gii tng. 04. n qu gia ngy l n phi thi, trong lut ch l gii php.

PH CH
(01) Gii lut: y l mt thut ng Pht hc, ch cho nhng qui lut ca gii php Pht gio, dng phng nga v ngn chn cc hnh ng sai tri ca Pht gio , trong c ba lnh vc thn, ming v . Trong Hn ng, ch gii ngha l khuyn rn, phng b; lut l nhng qui tc nht nh c ch ra p dng chung cho mi ngi trong mt t chc, mt on th, mt cng ng, hay mt quc gia mi ngi u phi tun hnh nhng iu lut y nh nhau, ai phm lut s b trng pht. a) Trong Pht in, ch GII c dng tng ng vi t ting Phn sila (thi-la), ch cho mi hnh vi, tp qun, t cch, o c. Tt c nhng tp qun thin c u gi l gii: tp qun tt gi l thin gii; tp qun xu gi l c gii. Nhng thng th n c dng gii hn trong ngha lnh (thin gii) v thanh tnh (tnh gii); c bit dng ch cho cc qui gii c tc dng phng nga v ngn chn lm li, c ch nh cho ton th Pht gio xut gia cng nh ti gia. Bn vn (sch) kt tp tt c cc iu mc cm gii t kheo, t kheo ni th tr, gi l gii bn (dch t Phn ng pratimoksa (ba-la--mc-xoa), ngha l c tc gii). GII l c s thc tin ca o Pht, cng vi nh v Tu, gi chung l ba php hc (tam hc); li l mt trong su php qua b (lc - lc ba la mt: b th, tr gii, nhn nhc, tinh tn, thin nh, tr tu) ca B-tt hnh. Khi Pht cn ti th, mi khi xt thy cc tu s ngoi o c nhng hnh ng sai tri, Ngi em nhng iu y rn dy chng t phng nga, khng hnh ng nh ngoi o. S hnh tr nhng iu rn ny l hon ton do n lc t nguyn ca mi ngi, c pht khng qui nh cc hnh thc x pht no khi a ra cc iu rn y. l tnh c trng, m cng l nguyn y ca gii (khc vi lut, s xin ni sau). Pht gio Nguyn-th, ty theo ti gia hay xut gia m ch nh c nm gii, tm gii, mi gii v gii c tc (t c tc gii nguyn th c ni c gn gi di chn c Pht, v sau ngha c bin ha ni ln s vin mn, hon ton ca gii lut so vi nm gii, mi gii); Pht gio Pht-trin cng hnh tr nhng gii y, nhng c thm gii B-tt. Gii do Pht ch nh, nu t bn cht mang tnh ti c (nh git hi, trm cp, dm dc hay t dm, ni di), gi l tnh gii; nu t bn cht khng mang tnh ti c, nhng v trnh s ci ch ca ngi i, hoc chnh nhng hnh ng c th

170

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt dn n phm tnh gii (nh ung ru chng hn), gi l gi gii. Gii gm c bn yu ngha: gii php (cc php tc, lut l do Pht ch), gii th (th tnh ca gii, do nghi thc th gii m hnh gi c c), gii hnh (lun lun kim sot oai nghi, iu phc tm tin tu o nghip), v gii tng (tng trng khc nhau ca tng gii). b) Trong Pht in, ch LUT c dng tng ng vi t ting Phn vinaya (t-ni-da, hay t-ni), c ngha l iu phc, dit; tc l ch phc, dit tr cc lm li. y l nhng gii cm do Pht ch nh m ch v t kheo, t kheo ni phi tun th xy dng mt np sng qui phm cho tng on. Nhng gii cm ny c ch nh nhm ng vo nhng nhu yu c th v thc t, cho nn Lut gi l ty phm ty ch (phm li g th ch lut ngay cho li y), hoc ty duyn ch gii (ty theo trng hp m ch nh iu lut). Khi c mt t lm li, c Pht dy: T nay v sau khng c ti phm li y; nu ti phm s b x pht. Li dy y, v sau tr thnh qui nh ca tng chng, h mt iu lut c ch ra, tt c km theo mt qui nh v x pht. LUT, v vy, c tnh cch b ng, khc vi GII. Lut l mt trong ba tng Pht in, gi l Lut tng. Ni dung tng qut ca tng Lut gm c hai b: Ba-la--mc-xoa (pratimoksa ghi cc gii iu m t kheo v t kheo ni phi tun th, cng cc cch x pht ty theo li nng nh) v Kin- (skandha ghi nhng cch thc tc php, nhng l nghi, php tc trong np sng tng on). Lut tng do cc b phi truyn tha, i th th ging nhau, nhng vn c mt t tiu d gia cc b phi ; ngay c s ca cc iu lut cng c tng gim khc nhau. C 20 b phi, nhng T Phn Lut ca Php Tng B (tc m V c B), Thp Tng Lut ca Hu B (tc Tt B a B), Ng Phn Lut ca Ha a B (tc Di Sa Tc B), Gii Thot Lut ca m Quang B (tc Ca Dip Di B), v Ma Ha Tng K Lut ca i Chng B (tc Ma Ha Tng K B) c gi chung l Ng B Lut l tiu biu hn c. Nh vy, xt v nguyn y, tnh cht ca GII v LUT khng ging nhau, nhng xt v ni dung tu tp, cng dng hnh tr th chng cng mt phm loi, cng nng nhau v b tc cho nhau, c Gii tc l c Lut, c Lut tc l c Gii, cho nn ngi i sau gp hai danh xng Gii v Lut li, lm thnh mt danh xng chung, gi l GII LUT. (02) T kheo: y l ting phin m t ch bhiksu (Phn), hoc bhikkhu (Pali); nhng ting phin m khc l b s, bt s, phc s, t h, v.v...; dch ngha l kht s (ngi n xin), tr s (ngi dit nghip c), hun s (ngi hun tp nghip lnh), ph phin no, b ma, v.v... Danh t t kheo, trong truyn thng vn ha n- thi c, c ngha l ngi khng c vt s hu, ch sng bng kht thc; c dng ch cho nhng tu s t b gia nh, h hng thn thuc, n trong chn ni rng, lang thang khng nh ca, khng ti sn, sng bng cc vt thc xin c ca ngi i. Vo thi Pht ti th, n- c rt nhiu on tu kht s ca rt nhiu gio phi, thuc B la mn truyn thng hay cc tro lu t tng cp tin. H quan nim: Nhng ngi bit n v sng knh Phm Thin, t b s ham mun v con ci, nh ca, ca ci, sng lang thang, kh hnh, th c coi l t kheo. Mi ln triu nh hay cc nh vng tc m hi cng dng cm tra, rt nhiu cc on t kheo ca mi gio phi ti th dng. Sau khi c Thch Ca Mu Ni thnh Pht v thnh lp gio on Pht gio, Ngi gi cc v t xut gia ca Ngi l t kheo; on t kheo ny c chnh thc gi l Tng gi T kheo, hay Gio on T kheo. Do s hnh ha tht tch cc ca Pht v cc v t, ch trong mt thi gian ngn, gio on ca Pht tr thnh mt gio on ln nht, ni ting nht, b th nht v phm cng nh v lng, ln t hn cc gio phi khc ng thi; v vy m t , hu nh ni n t kheo l ngi ta ngh ngay n cc v t ca Pht; tri qua hn 2.500 nm, danh xng y vn cn dng cho ti hm nay. Trong thc cht, t khi c Gio on T kheo th danh t t kheo trong o Pht mang ngha cao thng hn ngha thng thng rt nhiu. Trong o Pht, danh t ny, ngoi ngha l kht s, cn c hai ngha c bit khc l ph c (hay ph phin no: dt sch v minh phin no t qu gic ng), v b ma (xin dng chn l, ph t thuyt, khai m tr tu cho mi ngi, lm cho cc th lc v minh phi run s). Ngay nh t kht s, ngoi ci ngha l ngi i xin n thng thng, cng cn hm ngha c bit: cu xin gio php ni c Pht tu tp, pht trin tr tu, dt ht kh au, t qu gii thot gic ng, v cu chng sinh. Nh th c ngha, trong o Pht, t kheo l nhn, v gic ng gii thot l qu.

171

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt (03) c: Thng thng, ch C c ngha l tnh tnh him c, hung d, tn bo. Trong Pht hc, n l mt thut ng c ngha rt rng, tm dch l xu, tng ng vi t bt thin. Mi php (tm v sc) trong th gian u thuc mt trong ba tnh cht: thin, c hay v k (khng thin cng khng c). c l ch cho tt c nhng ngh, li ni v hnh ng tng ng vi phin no (tham, sn, si, v.v...), tri ngc vi php tc, l l, ph hoi nhn lun, trt t, gy au kh, hi mnh hi ngi, lm tr ngi cho con ng i n gic ng gii thot. Mt cch tng qut, nhng g gi l c, u khng ra ngoi mi hnh ng (nghip) sau y: git hi, trm cp, t dm, ni di, ni hai li, ni li thu dt ba t, ni li c c, tham lam, sn hn, v t kin. Dit tr ht mi iu c ny, gi l ph c. (04) Ma: Ma cng gi l c ma, c ngha l git hi, ph hoi, chng ngi, cp ot mng sng; dng ch cho nhng loi qu thn hung c, chuyn cn tr cc vic lnh. Kinh in thng ni, thin ma (hay thin ma ba tun) ci tri Tha-ha-t-ti l loi thn hay ph hoi chnh gio. Ma l mt th lc mnh, nn cng c gi l ma vng, hay ma qun. Kinh Pht Bn Hnh Tp lit k c 20 loi ma qun: ma ham mun, ma khng hoan h, ma i kht nng lnh, ma m m, ma ham ng, ma s st, ma nghi hoc, ma sn hn, ma tranh danh ot li, ma ngu si, ma kiu cng ngo mn, v ma hi ngi. Ni chung, tt c nhng phin no, nghi ng, m luyn, v.v... thng nhiu hi chng sinh, u gi l ma. Nhng th nhiu lon y, nu t trong tm mnh pht sinh th gi l ni ma; nu t ngoi gii vng vo th gi l ngoi ma. Lun i Tr cho rng, tt c nhng g khng phi l tht tng ca cc php th u l ma. Lun Du Gi S a phn ma lm bn loi: ma ng m, ma phin no, ma cht, v ma tri (thin ma lm chng ngi o gii thot). Phin no chng v s tri chng cng c coi l hai loi ma. C th ni tm tt mt cu: Ma l tt c cc th lc v minh, lun lun tm mi cch ngn tr con ng tin n gic ng gii thot. V vy, t b ma c ngha l hng lc ca hnh gi lm cho tt c cc th lc v minh phi khip s. Cho nn, l t Pht th nht nh khng v danh v, li dng m tn ng, dua nnh, thm ch cn khip s, phi t nguyn sng nng nh vo cc th lc c ma. (05) u b tc: u-b-tc l ting dch m ca t Phn ng upasaka, dch ra Hn ng l cn s nam. Cn s c ngha l gn gi phng s Tam Bo. Cn s nam l nhng ngi phi nam th l quay v nng ta vi Ba Vin Ngc Qu, nguyn hnh tr nm gii dnh cho ngi c s, chnh thc tr thnh nhng Pht t ti gia thuc gio hi Pht gio. Tng truyn, sau khi thnh o, c Pht tri qua 49 ngy khng n ung. By gi, Ngi ang ngi di gc cy La-x-da-hng-na (Rajayatana), c hai thng gia V (Tapussa) v B L Ca (Bhallika) i ngang qua. Thy Pht, hai ng lin ly lng thc i ng ca mnh gm c bt rang kh v mt ong, em n trc Pht, nh l v dng cng. c Pht th nhn. Sau khi Pht th thc xong, hai thng gia qu di chn Ngi v bch: Bch Th Tn, chng con xin qui y Pht, qui y Php. Xin Ngi thu nhn chng con lm thin tn k t nay n sut i chng con. c Pht nhn li, v l hai ngi t ti gia u tin ca Pht qui y vi Hai Ngi Bu (v cha c Tng Bo). Sau khng lu, lc c Pht ng ti vn Lc-uyn, th ti thnh Bala-ni, ng trng gi cha ca Da X, sau khi pht gic thy con b nh i mt gia m khuya, lp tc i tm. ng i ln ti vn Lc-uyn th tri va rng sng. ng gp Pht v c Pht . Lc ng mi bit, con ng, Da X, tr thnh mt v t kheo, t xut gia ca Pht. ng lin xin qui y Tam Bo, v tr thnh ngi t ti gia u tin ca Pht, qui y vi y Ba Ngi Bu (Tng Bo lc l su v t kheo, k c ngi Da X). (06) u b di: u-b-di l ting dch m ca t Phn ng upasika, dch ra Hn ng l cn s n, c ngha l nhng ngi phi n th l quay v nng ta vi Ba Vin Ngc Qu, nguyn hnh tr nm gii dnh cho ngi c s, chnh thc tr thnh nhng Pht t ti gia thuc gio hi Pht gio, thng gn gi phng s Ba Vin Ngc Qu. Tng truyn, ti vn Lc-uyn, sau khi c Pht v tr thnh ngi cn s nam u tin ca Pht, qui y vi y Ba Ngi Bu, ng trng gi cha ca ngi Da X cung thnh Pht v su v t kheo, ngay bui tra ngy hm y, n nh ng trong thnh Ba-la- ni, th trai. Sau khi th trai xong, c Pht ni php cho gia nh ng. Ngay sau thi php, m v v ca ngi Da X xin th l quay v nng ta vi Ba Ngi Bu, tr thnh hai b cn s n u tin ca gio hi Pht gio.

172

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

BI TP
1) By chng l g? By chng l by on th tu tp theo o Pht. Hng xut gia c nm chng: t kheo, t kheo ni, thc xoa ma na, sa di v sa di ni; hng ti gia c hai chng: u b tc v u b di. 2) Hy trnh by ba ngha ca t t kheo. T kheo c ba ngha: 1. Kht s: l ngi i xin; trn th theo Pht xin gio php nui dng tu mng, di th xin cm ca ngi th tc duy tr thn mng. 2. Ph c: l dng tr tu dit tr phin no v minh. 3. B ma: l c nng lc lm cho Pht php hng thnh th gian, y t ma tiu vo bng ti, cho nn t ma rt s st. 3) Hy gii thch hai t tc t v cn sch. Tc t ngha l dt cc iu c v lm cc iu lnh. Cn sch ngha l i tng m i tng lun n cn sch l. 4) C my loi sa di? Hy phn bit trnh by v gii thch v tui tc v danh hiu ca mi loi. Sa di c ba loi: 1. Khu sa di: l ch cho cc sa di nh tui nht: t 7 n 13. V cn qu b bng, cc ch sa di tui ny ch c giao cho cng vic nh nhng nh ui chim qu chng khng n la thc ca cha phi trong sn m thi. 2. ng php sa di: l cc sa di tui t 14 n 19. Qu v sa di tui ny c xem l chnh thc ca hng sa di, vic tu hc c chm sc k cng chun b th gii c tc lm t kheo (khi 20 tui), nhp vo np sng chnh thc ca tng on. 3. Danh t sa di: l ch cho nhng v sa di tui t 20 tr ln. Theo lut th nhng v xut gia tui 20 tr ln u c php th gii c tc tr thnh t kheo. Nhng v l do no , nhn duyn cha , nn nhng v ny cha th gii c tc c, m vn phi gi danh phn l sa di. 5) Hy k ra gii tng m cc chng u b tc, u b di, sa di, sa di ni v thc xoa ma na phi th. 1. Gii tng ca hai chng u b tc v u b di u ging nhau, gm c 5 gii: khng st sinh, khng trm cp, khng t dm, khng ni di, khng ung ru.

173

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

2. Gii tng ca hai chng sa di v sa di ni u ging nhau, gm c 10 gii: khng st sinh, khng trm cp, khng dm dc, khng ni di, khng ung ru, khng eo trang sc v thoa du thm vo ngi, khng ca ht nhy ma v khng i xem nghe ca ma, khng nm ngi trn ging cao rng ln, khng n phi thi, khng tch tr tin ca, vng bc v cc vt qu. 3. Gii tng ca chng thc xoa ma na gm c 6 gii: khng st sinh, khng trm cp, khng dm dc, khng ni di, khng ung ru, khng n phi thi.

174

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

Bi 23

LUN HI SU NO (phn 1)
Cc no lun hi(1) ca tt c chng sinh cn chm m trong phn on sinh t, khng ra ngoi su no. Ni v lun hi l trnh by ci tnh trng ca chng sinh, i ri n, quay i ri tr li, tht ging nh s quay vng ca bnh xe, gip vng ri tr li ch bt u, khng c ni no m khng tri qua, cho nn gi l lun hi su no. Su no (hay su ng) gm c: 1) Tri, 2) Ngi, 3) A-tu-la, 4) Sc-sinh, 5) Ng-qu, 6) a- ngc; trong , ba no trn c gi l ba no lnh, v trnh to nghip cng nh trng hung sinh hot, so ra rt tt p; ba no di c gi l ba no d, v trnh to nghip cng nh trng hung sinh hot, so ra rt nng n. Tri(2) gm c 28 tng, trong , tri T-vng1 lng ni Tu-di(3) v tri ao-li2 nh ni Tu-di, l thuc tri ci t; cn nhng ci tri khc u thuc tri ci h khng(4). trn hai ci tri T-vng v ao-li cn c cc ci D-ma3, u-sut4, Ha-lc5, v Tha-ha-t-ti6, u c s i dc ca nam n(5); gp chung li, gi l su tng tri ci Dc. trn na l cc ci tri tu tp nhiu v thin nh, khng c tng nam n, trong c ba ci tri S-thin7, ba ci tri Nh-thin8, ba ci tri Tam-thin9, v chn ci tri T-thin10. Bn tng tri thin(6) ny, tuy dt b i dc, nhng vn cn c sc thn, cho nn gi l mi tm tng tri ci Sc. Li ln trn na l cc ci tri m cng phu thin nh cng su dy hn, v sc thn cng khng cn, ch thun c thn thc tn ti, cho nn gi l bn ci tri V-sc, hay bn ci tri Khng11(7). A-tu-la dch ngha l v oan (khng oan trang), ni, dung mo ca h rt xu x; li dch l v tu (khng c ru), ngha l, nc nu ru khng thnh; li dch l phi thin (khng phi tri), ngha l, phc bo ca h th ging nh Tri, nhng h khng c c ci c ca Tri. Ni mt cch i th, i trc khng ph gii, thng tu hnh b th, nhng tm sn hn khng on tr c, li thng c c nim, tnh hay ng mn, cho nn phc th ging nh Tri, m c th khng bng Tri. Tnh tnh ca h li thch chin u, thng gy chin tranh vi tri Thch. n ng trong nc th xu x, nhng n b th xinh p. Cung in ca h di bin ln pha Bc ca ni Tu-di. Ng-qu l nhng loi qu thng chu i kht, trong , nu loi c cht t uy c th lm thn chn ni rng hoc g m, n miu, c th hng c cc
175

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

phm vt cng t hay n ca ngi ta b i. Nhng loi khng c uy c th thng khng c n, thm ch trong ming v kh kht qu m pht ra la, cho nn gi l ng-qu. Chng loi ca ng-qu rt nhiu, nh: qu c nhiu ca12, qu khng c ca13, qu cung hng nh nh cy kim14, qu ming la15, qu bu ln16, qu ming hi17, qu lng kim18, v.v... Nu xt v nguyn nhn th do kip trc to cc nghip c nh: tnh tnh keo kit, khng b th, ph lut nghi, phm gii B-tt19, hy hoi nit bn ca Pht v.v... m chiu cm nn.

CH THCH
01. Ci tri T-vng l tng th nht ca su tng tri ci Dc, nm lng ni Tu-di, gm c bn v thin vng, mi v bo h mt chu, cho nn gi l bn v thin vng h th: pha ng l tri Tr Quc, pha Nam l tri Tng Trng, pha Ty l tri Qung Mc, v pha Bc l tri a Vn. 02. Ch ao-li c ngha l ba-mi-ba. Cung in ci tri ao-li trn nh ni Tu-di, 4 phng, mi phng c 8 cung tri, trung ng l cung tri Thch, thng qun c 32 cung tri kia; cng c thy l 33 cung tri, cho nn gi l ci tri Ba-mi-ba. 03.D-ma dch l thi phn, ngha l ty lc m th lc; l tng tri th ba ca su tng tri ci Dc. 04.u-sut dch l tri tc, ngha l i vi nm th dc lc, bit dng li khi thy va ; l tng tri th t trong su tng tri ci Dc. 05. T bin ha nm trn t vui th, cho nn gi l Ha-lc; l tng tri th nm trong su tng tri ci Dc. 06. Tng tri ny khng dng nhng th vui do t mnh bin ha, m ch mn nhng th vui do tng tri pha di (Ha-lc) to ra vui chi t ti, cho nn gi l Tha-ha-t-ti; l tng tri cao nht trong su tng tri ci Dc. Ma vng trong tng tri ny cng vi tri Ma-h-th-la ca ci Sc, u l cc thin ma ph hoi chnh php. 07. Trong tm thanh tnh, cc lu hoc khng dy ng, gi l S-thin; gm ba ci tri: Phm-chng, Phm-ph v i-phm. Ba ci tri ny khng cn phi n nm vt (on thc), cho nn khng c hai thc mi v li; ch c lc th tng ng vi ba thc mt, tai, thn, v h th tng ng vi thc. 08. Trong tm thanh tnh, cc lu hoc th ph b iu phc, gi l Nh-thin; gm ba ci tri: Thiu-quang, V-lng-quang v Quang-m. Ba ci tri ny khng c nm thc trc (mt, tai, mi, li, thn), ch c thc m thi; do , ch c hai loi cm th h v x tng ng vi thc. 09. Trong tm an n, nim hoan h y , gi l Tam-thin; gm ba ci tri: Thiu-tnh, V-lngtnh v Bin-tnh. Thc v cm th ca ba ci tri ny cng ging nh tng Nh-thin, nhng nim vui th tinh t hn. 10. Tng tri ny khng c nm thc trc, cng khng c h th, ch c x th tng ng vi thc, gi l T- thin; gm c chn ci tri: V-vn, Phc-sinh, Qung-qu, V-tng, V-phin, V-nhit, Thin-kin, Thin-hin, v Sc-cu-cnh. 11. Bn tng tri ny ch c sc l qu ca nh, ch khng c sc l qu ca nghip, cho nn khng c thn bng hnh cht. Chnh bo khng c un sc th y bo cng khng c quc v cung in, cho nn gi l ci V-sc, hoc tri Khng-x; gm c: Khng-v-bin, Thc-v-bin, V-s-hu, v Phi- tng-phi-phi-tng.

176

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt 12. c n ung tng i nhiu, gi l qu c nhiu ca. 13. Khng c n ung gi l qu khng c ca. 14. Bng ln nh ni, c nh nh mi kim, mt git nc cng khng ung c, gi l qu c nh nh mi kim. 15. Ming phun ra la, gi l qu ming la. 16. Trn u c bu ln, chy ra m tanh hi, hng ly m n i, gi l qu bu ln. 17. Ming thng hi thi, n ung kh nut tri, i kht quay qut, gi l qu ming hi. 18. Lng bng nh kim, t m xuyn vo thn th, au n nh b trng tn, bt phi chy nhy bn lon, thng n cht t vt d dy cho i, gi l qu lng kim. 19. Gii lut ca B-tt tng gi l B-tt gii. Theo kinh Phm Vng (phm Tm a B Tt), gii tng ca chng B-tt xut gia gm c 10 gii trng v 48 gii khinh. Theo kinh u B Tc Gii (phm Th Gii), gii tng ca chng B-tt ti gia gm c 6 gii trng v 28 gii khinh.

PH CH
(01) Lun hi: l dch t ting Phn samsara. Cc t ng ngha ca n l: sinh t, sinh t lun hi, sinh t tng tc, lu chuyn, lun chuyn. Lun hi nguyn l mt trong nhng gio ngha ch yu ca o B la mn vo thi c n-. V sau Pht gio pht trin gio ngha ny v lm thnh mt gio l ch yu ca mnh. Nh vy, B la mn gio v Pht gio u c gio l v lun hi, nhng ni dung ca gio l y hon ton khc nhau gia hai tn gio. Gio ngha lun hi trong o B la mn nu r rng, bn chng tc v dn h tin trong x hi n- s i i kip kip vn chng tc ca h, khng h thay i; c ngha, ai sinh trong chng tc B la mn, th i i kip kip v sau cng s sinh tr li trong chng tc B la mn; ai sinh trong dng ging h tin, th i i kip kip v sau vn sinh tr li trong dng ging h tin, khng thay i. Trong khi , gio l lun hi trong o Pht dy rng, trc nghip bo, mi chng sinh u bnh ng. D l dn h tin i ny, nhng bit tu tp nghip lnh, th kip lai sinh s nh qu bo tt m sinh vo cc dng tc cao cp trong x hi; thm ch c th sinh ln cc ci tri. Ngc li, d l chng tc cao qu trong i ny, m ch chuyn to nghip c, th trong kip lai sinh tt s sinh vo cc dng tc hn h, thm ch c th sa vo cc chn au kh cng cc nh a ngc, ng qu, sc sinh. c bit hn na, o Pht dng gio l lun hi ni ln tnh cht ca i sng trong hai phng din: o c v l th. V phng din o c, gio l lun hi ch r rng, v chng sinh b cc th phin no c hi nh tham, sn si, v.v... rng buc, khin to nn cc nghip nhn au kh, nn c phi nhn chu cc nghip qu au kh ni cc cnh gii au kh (tc ba ci, hay su ng), i i kip kip, khng thot khi c. Nu mun thot ra khi ci vng kh au (tc ba ci, hay su ng), chng sinh phi bit hi tm tu tp, phi dt tr sch ht v minh phin no. c nh vy th s lun hi tc khc chm dt. V phng din l th, gio l lun hi ch r cho mi ngi thy vn php l bt sinh bt dit, nhng lun lun bin i khng ngng. S sinh t (hay sinh dit) xy ra trong tng st na trong con ngi v c vn vt, vy m xa nay cha h c ci g sinh ra v ci g mt i ch l ln qun t hnh thc ny sang hnh thc khc m thi. Tm li, lun hi l mt trong cc gio l cn bn ca Pht gio, c ly t trong gio l B la mn gio, nhng pht trin thnh mt chn l, dng tu tp tin n gii thot gic ng; trong khi , lun hi trong B la mn gio ch l mt tn iu v cn c (cung tn), mt cng c m cc gio s B la mn dng p ch dn chng m thi. (02) Thin (Tri): l ting dch ngha t Phn ng deva-loka. Nhng t ng ngha ca n l thin thng, thin o, thin th, hay thin gii; dng ch cho cnh gii ca cc v tri c tr. Tri l loi hu tnh cao cp nht trong su ng (hay ba ci), m thng tc thng gi l thn hay tin. Nu

177

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt ch cho t th ca loi hu tnh ny th gi l thin nhn (s t), hay thin chng, thin b, ch thin (s nhiu). Tri vn l mt th tn ngng dn gian rt xa n-, nhng khng c quan nim r rng no v s khc bit hay tng bc cao thp ca cc tri. Khi o Pht xut hin, n c dng trong h thng v tr quan ca Pht gio. Theo kinh lun ghi chp, th gii ca tri tht xa i vi ci ngi. T di ln trn, theo th t, c: tri T-vng, tri ao-li, tri D-ma, tri u-sut, tri Ha-lc, tri Tha-ha-t-ti. Su tng tri ny thuc v ci Dc, nn gi l Lc Dc thin. Trn na l bn tng tri Thin ca ci Sc gi l T Thin thin. Thp nht l tng S-thin, c ba ci: tri Phm-chng, tri Phm-ph, tri iphm; tip n l tng Nh- thin, c ba ci: tri Thiu-quang, tri V-lng-quang, tri Cc-quang; cao hn l tng Tam-thin, c ba ci: tri Thiu-tnh, tri V-lng-tnh, tri Bin-tnh; cao nht l tng Tthin, c chn ci: tri V-vn, tri Phc-sinh, tri Qung-qu, tri V-tng, tri V-phin, tri Vnhit, tri Thin-hin, tri Thin-kin, tri Sc-cu-cnh; cng chung tt c l mi tm ci tri Sc gii. V danh s cc ci tri Sc gii, nhiu kinh lun lit k khc nhau: c ch ni tng cng l 22 ci tri, c ch ni 21, hoc 17, hay 16. Ngoi ra cn c bn ci tri thuc V-sc gii: tri Khng-vbin-x, tri Thc-v-bin-x, tri V-s-hu-x v tri Phi-tng-phi-phi-tng-x. Cc ci tri Dc gii, v cn c dm dc, nn c tng nam v tng n (thin n); cc ci tri Sc gii khng cn dm dc, cho nn khng c hai tng nam v n. Cc ci tri T-vng v ao-li ngay trn ni Tu-di, cho nn gi l a c thin; cc ci tri t D-ma tr ln u trn khng trung, cho nn gi l khng c thin. Ring bn ci tri Khng, v siu vit vt cht, nn khng bm vu vo u, khng c tr x nht nh. Kinh Nit Bn li nu ra bn loi tri: 1. Th thin: Tt c cc v quc vng ca cc quc trong khp mi phng, tuy lm ngi th gian, nhng hng c cc phc bo ging nh ch thin, nn c gi l tri th gian. 2. Sinh thin: Tt c chng sinh bit hnh tr nm gii v mi iu lnh lm nghip nhn, ri s c sinh ln cc ci tri Dc gii, Sc gii hay V-sc gii. 3. Tnh thin: Cc hnh gi Thanh-vn v Duyn-gic on tr sch ht phin no, t c thn thng, bin ha t ti, thanh tnh, khng cn nhim. 4. Ngha thin: Cc hnh gi B-tt tha cp Mi-tr hiu r yu ngha ca vn php, gi l Ngha thin. Ch thin, khi th mng sp ht, thn th s hin ra nm tng suy hoi: y phc t nhin tr nn d bn; m hoa trn u kh ho; thn th pht ra mi hi; thng ra m hi nch; thng thy khng an vui trong a v ca mnh. Ni chung, theo tinh thn kinh in, TRI l loi hu tnh c phc bo cao nht, c i sng sung sng v lu di nht, t au kh nht trong cc loi hu tnh ang lun chuyn trong su ng. Nhng chng sinh , ty theo phc bo nhiu t, h c th sng nhng th gii ring ph hp vi chnh bo ca h; hoc sng chung trong th gii loi ngi nhng khng phi chu ng nhng ni au kh to ln nh loi ngi phi chu ng. Loi hu tnh ny, trong khi hng phc bo, nu bit tu tp, c th t n o qu gii thot, chm dt sinh t lun hi; hay t ra th cng c tip tc hng phc bo y. Nu khng tu tp, li to nghip c, tt s b a lc sau khi phc bo ht. Gio php dy cch tu nhn c sinh v cc cnh gii ca tri th gi l thin tha. Pht php bui u, i vi tn ti gia, ly ci ch sinh thin lm ch yu; tc l, con ngi bit sng theo o c, b ht mi iu c, chuyn lm cc vic lnh (ni chung l mi iu lnh), th s c sinh ln cc ci tri. Th Lun, Gii Lun v Sinh Thin Lun, c coi l ba b lun c bit dnh cho gii c s ti gia. (03) Ni Tu-di (Tu-di sn): Tu-di l dch m t Phn ng Sumeru, dch ngha ra Hn ng l diu cao, diu quang, thin tch, v.v... Tu-di nguyn l tn mt ngn ni trong thn thoi n-, Pht gio ly n t vo trong v tr quan ca mnh, v coi n l ngn ni cao vt, ng sng sng a v trung ng ca mt tiu th gii. Ly ni ny lm trung tm, vi tm ni ln v tm bin ln th lp bao bc chung quanh, lm thnh mt th gii (cng c gi l th gii Tu-di). V tr quan Pht gio ni rng, v tr l do v s th gii cu thnh. C mt ngn th gii l mt tiu thin th gii; mt ngn tiu thin th gii l mt trung thin th gii; mt ngn trung thin th gii l mt i thin th

178

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt gii; hp tiu thin, trung thin v i thin li, gi l ba ngn i thin th gii (tam thin i thin th gii). l cnh gii gio ha ca mt c Pht. (04) a c thin: Trong su tng tri Dc gii th hai tng tri T-vng v o-li tr ni Tu-di. Ni ny i a, cho nn hai tng tri trn c gi l a c thin (tri ci t). Trong khi , bn tng tri cn li t tri D-ma tr ln, v tr trn h khng, cho nn c gi l khng c thin (tri trn h khng). (05) i dc ci tri: Su ci tri thuc Dc gii vn cn dm dc, nn vn c hai tng nam v n. Theo kinh in ghi chp, cc ci tri T-vng v ao-li hnh dm ging nh loi ngi; tri D-ma hnh dm bng cch cm tay nhau; tri u-sut th ngh tng n nhau; tri Ha-lc th nhn chm ch vo nhau; tri Tha-ha-t-ti th ni vi nhau. (06) Bn ci tri Thin (T Thin thin): y l bn tng tri ci Sc, l phc bo ca cng phu tu tp bn thin nh cn bn. Thin l ting ni tt ca t thin-na, phin m t Phn ng dhyana, Hn ng dch l tnh l, ngha l: gi tm hon ton tnh lng suy tm chn l, nh m c c ci thy nh tht. Bn ci tri Thin gm c: ci S-thin, ci Nh-thin, ci Tam-thin v ci T-thin. Bn ci ny ri xa hn cc loi cm th ca Dc gii, ch tng ng vi cc loi qun tng v cm th ca Sc gii m thi. T S-thin cho n T-thin, cc hot ng tm l tun t pht trin, v hnh thnh ci th gii tinh thn khc bit nhau. Tri S-thin, v la b nhng php bt thin ca ci Dc, nn c c ci cm th h v lc ca ngi va c thot li khi ci Dc (li sinh h lc); tuy nhin, h vn cn c hai tm s tm (suy tng phn bit mc th thin) v t (suy tng phn bit mc vi t) hot ng, cho nn cn cn phi on dit. Chng sinh ci ny, v khng cn n ung ging nh nhn gian, cho nn trong su thc, ch c bn thc nhn, nh, thn v hot ng, khng c t thc v thit thc. Tri Nh-thin, hai tm s tm v t on dit, tm thanh tnh, cm th h lc c c l do t cng phu thin nh ca t thn m sinh ra (nh sinh h lc). Chng sinh ci ny, nm thc trc u khng hot ng, ch cn c thc hin khi m thi. Tri Tam-thin x b ht cc cm th h lc ca ci Nh-thin, thng tr trong cnh gii khng kh khng vui (hnh x), dng chnh nim v chnh kin tip tc tu tp m c c nim vui vi diu (li h diu lc). Chng sinh ci ny cng ch c thc hot ng. Tri T-thin x b nim vui vi diu (diu lc) ca Tam-thin, gi l x thanh tnh; ch ngh nh n cng c tu dng, gi l nim thanh tnh (gm chung li gi l x nim thanh tnh). Chng sinh ci ny ch c thc hot ng, thng tr trong cnh gii khng kh khng vui (x th). Bn loi thin nh trn l ch nng ta ca mi cng c. Trong lch s tn gio n-, thin nh l mt php mn tu tp trng yu tri qua cc thi i. Chnh c Th Tn cng nh pht huy php mn ny n ch ti thng m t i gic ng; ri trong sut thi gian ti th hong dng gio ha, khng lc no Ngi ri khi thin nh; cho n lc la b nhc thn, Ngi vn vn dng t thin nh ny nhp nit bn. Bi vy, bn loi thin nh ny c gi l thin nh cn bn (cn bn nh). Cc ci tri Sc gii l phc bo ca nhng chng sinh tu tp bn th thin nh cn bn ny. Bn ci tri Thin ny cng tc l bn a trong chn a (phn chia ra t ba ci), gi l: Li-sinh-hlc a, nh-sinh-h-lc a, Li-h-diu-lc a, v X-nim-thanh-tnh a. (07) Ci V-sc (V-sc gii): y l th gii siu vit vt cht, khng cn b vt cht rng buc, khng c s phn bit cao thp trong khng gian, l cnh gii ca nhng ngi tu tp v chng c bn Vsc nh. Chng sinh cnh gii ny cng hon ton khng c sc php, nhng ty theo phc bo hn km m phn lm bn bc: Khng-v-bin-x, Thc-v-bin-x, V-s-hu-x, v Phi-tng-phi-phitng-x; gi chung l Bn ci tri Khng, hay Bn ci tri V-sc. Nu phn ba ci ra lm chn a (cu a), th bn ci tri ny l bn a sau cng, tc l Khng-v-bin-x a, Thc-v-bin-x a, V-s-hu-x a, v Phi-tng-phi-phi-tng-x a. t ti bn cnh gii V-sc ny, phi tu tp bn loi thin nh V-sc, tc l cc th thin nh dng i tr vi s rng buc ca vt cht, dit tr tt c mi t tng v cm th i vi ngoi cnh, t n cnh gii tinh thn hon ton tch tnh, thanh tnh, v nhim. 1) nh Khng-v-bin-x: Loi nh ny vt khi ci T-thin ca Sc gii, dit tr tt c mi t tng lm chng ngi cho thin nh, v t duy v ci tng khng gii hn ca khng gian, v ng nht mnh vi khng gian v hn . 2) nh Thc-v-bin-x: Vt khi nh Khng-v-

179

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt bin-x, t duy v ci tng khng gii hn ca tm thc, v ng nht mnh vi tm thc khng gii hn . 3) nh V-s-hu-x: Vt khi nh Thc-v-bin-x, t duy v ci tng v-s-hu (khng cn c bt c mt hin tng g) ca vn php, v an tr trong trng thi thin nh . 4) nh Phitng-phi-phi-tng-x: Vt khi nh V-s-hu-x, t duy v ci tng khng c tri gic m cng khng phi l khng c tri gic, v an tr trong trng thi thin nh . Bn th nh V-sc ny, mi th u c hai tnh trng: a) Nhng chng sinh do tu nhn lnh i trc m c sinh ln cc ci tri V-sc, th ngay lc nh tm hin tin, gi l sinh v sc; b) Nhng chng sinh tuy thn ang ci Dc, nhng do tu tp m chng c nh V-sc, gi l nh v sc.

BI TP
1) Ba ng lnh l ba ng no? V sao gi l ng lnh? Ba ng d l ba ng no? V sao gi l ng d? Ba ng lnh l Tri, Ngi v A-tu-la. Ba ng ny c gi l lnh, v so vi ba ng di th trnh to nghip nh nhng hn, tnh trng i sng tt p hn. Ba ng d l Sc-sinh, Ng-qu v a-ngc. Ba ng ny c gi l d, v so vi ba ng trn kia th trnh to nghip nng n hn, tnh trng i sng au kh hn. 2) Tri c c thy bao nhiu tng? Trong , tri ci Dc c bao nhiu? Tri ci Sc c bao nhiu? Tri ci V-sc c bao nhiu? Tri c c thy 28 tng, trong , ci Dc c 6 tng, ci Sc c 18 tng, ci Vsc c 4 tng. 3) Sao gi l tri ci t? C my tng? Hy gii thch hai ch ao-li. Tri ci t (a c thin) c 2 tng: tri T-vng v tri ao-li. S d gi l tri ci t l v hai tng tri ny u tr ti ni Tu-di, thuc ci t: Tri T-vng th lng ni Tu-di, cn tri ao-li th trn nh ni Tu-di. Hai ch ao-li ngha l ba mi ba; tc l tng tri ny gm c 33 ci tri, chia ra: cung tri Thch trung ng, thng lnh 4 phng, mi phng c 8 ci tri. 4) Th no l ci Dc, ci Sc, v ci V-sc? Ci Dc l ci ca cc loi chng sinh c i sng i dc gia nam v n, c v ci, trng v mi. Ci Sc l ci ca cc chng sinh tuy c sc thn nhng chuyn tu thin nh, khng c s i dc, khng c tng nam n khc bit nh ci Dc. Ci V-sc l ci siu vt cht, chng sinh khng cn c sc thn, ch c thn thc tn ti, cng phu thin nh cao su. 5) Loi ng qu, i trc to nghip g n ni nh vy? S d b a lc vo ng Ng-qu l v i trc tnh tnh keo kit, ch k, khng b th, phm gii B-tt, ph lut nghi v.v...
180

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

Bi 24

LUN HI SU NO (phn 2)
a-ngc l chn au kh nht trong su ng. V tr ca n trong ci t, cho nn gi l a-ngc. a-ngc c chia lm ba loi: 1) a-ngc cn-bn: c tm ngc nng v tm ngc lnh khc nhau1, c thy l mi su a ngc ln. 2) a-ngc cn-bin: tc bn ca ca tm a ngc nng u c mi su a ngc du-tng2. 3) a-ngc c-c: trong ni, ngoi ng trng, di gc cy, bn m nc, ch ni khng nht nh, v mi ngi u do nghip ring chiu cm, cho nn mng sng v qu bo au kh cng khng ging nhau. Nu lun v s chu kh th a-ngc cn-bn l kh nht, th n l cn-bin, v t kh hn ht l c-c; u l do s to ti sai khc nhau m chiu cm nn. Trong su no, tr Tri, A-tu-la, Ng-qu, a- ngc, ngoi ra cn c hai no Ngi v Sc-sinh, m chng ta tip xc c ngy, c m mt ra l thy ngay, y khng cn phi ni na. Cng ng l ngi, nhng ngi cht yu k sng lu, ngi kh s k sung sng, ngi ngho k giu, ngi p k xu, ngi sng sut k ngu si, v.v... u khng ng nhau, l do nghip nhn khc nhau m chiu cm qu bo khc nhau3. ng l sc sinh, cng li nh vy. Trong cc loi sc sinh, i th loi di nc l nghip nng hn ht, th n l loi th, v nghip nh nht l loi chim. Tt c cng u do hai chi v minh v hnh trong mi hai nhn duyn m sinh thnh qu bo. Tri l do tm to nghip phc hu lu chiu cm, thuc phm vi mi iu lnh mc cao. Ngi(1) l do tm gi cng thng(2) v nm gii chiu cm, thuc phm vi mi iu lnh mc va. A-tu-la(3) l do tm b th nhng ganh ght kiu mn chiu cm, thuc phm vi mi iu lnh mc thp. a-ngc(4) l do tm nghch c, hy bng chnh php chiu cm, thuc phm vi mi iu c mc nng nht. c-qu(5) l do tm c chp, m gi, keo kit, tham lam chiu cm, thuc phm vi mi iu c mc trung bnh. Sc-sinh(6) l do tm tham dc, ngu si chiu cm, thuc phm vi mi iu c mc nh nht. Tt c cc loi hu tnh trong th gian, mi khi khi ln mt nim l chc chn ri vo mt no. Gieo nhn ngy nay th chuc ly qu bo ngy mai. Nh Nho cn thn t, nh Pht cn thn dy nim, cng l v duyn c y. Loi Sc-sinh thng nhng ni b git hoc chnh chng n tht ln nhau, cho nn gi l ng mu. Loi Ng-qu thng nhng ni i kht hoc b
181

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

dao kim bc bch, cho nn gi l ng dao. Cnh a-ngc thng nhng ni lnh lo hoc la mnh thiu nu, cho nn gi l ng la. Bi vy, ba no d cng gi l ba ng(7). Nu lun v s tu hnh, loi Tri th m say khoi lc, loi A-tu-la th phc bo ging Tri nhng tm sn hn qu nng, u khng th tu hnh. Cc loi ba ng d th hoc l qu ngu si, hoc l thng trc chu kh, cng khng th tu hnh. Duy ch c loi Ngi, va c kh au nhng cng va c an vui, tr tu li tng i cao, nn rt thch hp cho s tu hnh. Ch Pht v B-tt cu chng sinh, i b phn u ly loi ngi lm i tng. Lm ngi m khng tu tp th qu tht l ng tic!

CH THCH
01. Tm a ngc nng l: ng-hot (u sng), Hc-thng (dy en), Chng-hip (hp nhau li), Khiu-hon (ku la), i-khiu-hon (ku la ln), Vim-nhit (nng t), Chng-nhit (rt nng), Vgin (khng ngng). Tm a ngc nng ny chng cht nhau di t ci Dim-ph, su nm trm do tun. Tm a ngc lnh l: t-ph- (ni c), Ni-li-ph- (b c), A-tra-tra (ting rn la), A-ba-ba (ting rn la), u-hu-hu (ting rn la), Ut-ba-la (hoa sen xanh), Ba-u-ma (hoa sen hng), Phn-l (sen hng ln). Tm a ngc ny di y ni Thit-vi. 02. Tm a ngc nng, bn ca ca mi ngc u c mi su ngc ph gi l du tng, ni, khi ti nhn i n th s au kh cng gia tng. Ti nhn khi chu ti tm a ngc nng, li phi tri qua mi su ngc du tng (c tn: Cn-ph, Si-lang, Kim-th, Hn-bng, Hc-sa, Ph-th, Thitinh, Tiu-kht, C-ng, ng-hoch, a-hoch, Thch-ma, Nng-huyt, Lng-ha, Khi-h, Thithon), tun t chu au kh. 03. Tt c chng sinh, do nghip qu kh m cm nhn tm thn, gi l chnh bo; tt c t ai, s vt m tm thn y nng ta, gi l y bo.

PH CH
(01) Ngi: Ngi (nhn, hay nhn loi) l mt trong su loi hu tnh nm trong ba ci. Ni loi ngi c gi l nhn gian, nhn th, nhn o, hay th gian, l mt trong su no lun hi. Nhn gian l ting dch t Phn ng manusya, ly t ng cn manas (mt-na), dch ngha l t lng, hm rng, con ngi l loi hu tnh bit suy ngh, phn bit, xt on. Trong nguyn ng n cng nh Hoa ng, t nhn gian hay nhn loi bao gi cng biu th s nhiu, c ni rng, mun c coi l con ngi chn chnh th ngi ny phi tip xc vi ngi khc, phi bit mu cu hnh phc cho ngi khc. ngha cng tc l c s ca tinh thn B-tt trong o Pht. Theo v tr quan Pht gio, loi ngi khng phi ch c Tri t ny, m khp Bn Chu Ln chung quanh ni Tu-di, gm c chu Thng-thn (thn hnh th thng) pha ng; chu Ngu-ha (dng tru trao i vt dng) pha Ty; chu Cu-l (ni sung sng nht trong bn chu) pha Bc; v chu Dimph (ni c cy b-o) pha Nam. Tri t ca chng ta ang y ch l mt phn rt nh thuc chu Dim-ph. Bn chu ln chung quanh mt ngn ni Tu-di, mi ch l mt th gii; mt ngn

182

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt th gii nh vy mi l mt tiu thin th gii; ri c tnh dn ln n mt tam thin i thin th gii; ri mi, mt vn, mt triu tam thin i thin th gii; n v lng tam thin i thin th gii..., th s nhn loi nhiu bit bao nhiu m k! Con ngi sinh ra i, tt c dung mo, th yu, t tng, hnh vi, giu ngho v.v..., u l qu bo do nghip nhn gy ra t nhiu i trc; bi vy, khng ai ging ai c. (02) Cng thng: tc tam cng v ng thng, l nn tng lun l ca Nho gio trong o lm ngi. Tam cng l ba ging mi trong x hi, gm c: - Vua ti (qun thn): vua l ging mi ca b ti; - cha con (ph t): cha l ging mi ca con; - chng v (phu ph): chng l ging mi ca v. Theo o l ny, b ti phi tuyt i trung thnh v phc tng vua; d vua bo cht cng phi cht theo lnh vua, khng c khng c, khng c phn bin phi tri. Con phi tuyt i trung thnh v phc tng cha; cha x cht l con phi cht, khng c khng c, khng c phn bin phi tri. V phi tuyt i trung thnh v phc tng chng; cng ging nh trn. o l ny do mt v Hn Nho l ng Trng Th (179-104 tr. TL) xng. V xt thy c li cho ch phong kin, cho nn n dn dn tr thnh mt th gio iu ca giai cp phong kin. Bi vy, tri qua cc triu i vua cha, c v s v trung thn, hiu t v hin ph phi cht oan c v th gio iu ny. Ng thng l nm o (c tnh) thng (lun lun phi c) ca con ngi khi c x vi nhau: Nhn (c lng thng ngi); ngha (n phi o, c lng ho hip); l (bit knh trn nhng di, bit iu trng iu khinh); tr (sng sut, bit phng k ng, mu lc gii); tn (ng tin cy, khng di gt). (03) A-tu-la: A-tu-la, hay A-t-la, hoc A-tu-lun, l ting dch m t Phn ng Asura; dch ra Hn ng l phi-thin, bt-tu, bt-oan-chnh, v.v... A-tu-la nguyn l mt trong cc loi qu thn ca n- thi ti c, hay chin u, cho nn thng c coi l mt loi c thn. Trong Pht gio, Atu-la l mt trong su loi hu tnh thuc trong ba ci. Th gii ca loi A-tu-la c gi l A-tu-la o hay A-tu-la th, l mt trong su no lun hi. Phc bo ca loi A-tu-la th thng hn loi Ngi, nhng khng bng loi Tri. Ty theo nghip lc dn dt m A-tu-la th sinh bng bn cch: 1. Nu loi Qu m c tm h php, s c cht t thn thng, nng vo m i vo khng trung. l loi A-tu-la t trng m sinh ra (gi l non sinh), thuc v Qu o. 2. Nu loi Tri m tht c b a, th s sinh vo nhng ni gn mt tri mt trng. l loi A-tu-la sinh ra t bo thai (gi l thai sinh), thuc v Nhn o. 3. Loi A-tu-la km ci nht thng ni cc h nc, bui sng trn h khng, ti v ng di nc. l loi A-tu-la sinh ra t ni m thp (gi l thp sinh), thuc v Scsinh o. 4. C loi A-tu-la gn gi th gii, th lc rt ln, khng s st ai, thng tranh quyn vi cc tri Phm Vng, Thch, hay T Vng. Loi A-tu-la ny nhn bin ha m c (gi l ha sinh), thuc v Thin o. Ba nghip nhn chnh th sinh vo loi A-tu-la l sn hn, kiu mn v nghi hoc. (04) a-ngc: l ting dch t Phn ng Niraya, c ngha l bt lc (ch c au kh, khng c g vui). ia-ngc (hay a-ngc o, a-ngc th) l mt trong su no lun hi. Ni n ngc l ni n nhng hon cnh au kh, b giam cm, b hnh pht. Ch a ngha l t, nhng y n cn c ngha l nhng ni u m, ti tm. Vy, a-ngc l nhng cnh gii ti tm, s sng ch l nhng ni au kh trin min, khng c nh sng ca chnh php, khng c o l, khng c hnh phc hay bt c nim vui no. Trong ngha , cc cnh gii a-ngc c th di t, trn mt t, ni kt ni, ven sng, rng thm, di vc, c trn khng trung... Trong cc kinh in (nh kinh a Tng chng hn) thng m t th gii a-ngc trong ni Thit-vi, vi nhng ngc s y nhng hnh pht gh rn; nhng bc ha v cc cnh tng ngi b hnh hnh trong cc chn a ngc, khi th t n, sau truyn sang cc nc pha ng nh Trung-quc, Vit-nam, Nht-bn v.v..., tt c u nhm rn e nhng ngi lm c v khuyn khch con ngi hng thin. Rt nhiu ngi, nh c kinh, hoc trng thy cc bc ha y m b hn cc nghip c (nht l nghip st sinh), tr nn nhng ngi tt, gip mi ngi, ai cng qu mn. Tm li, u c au kh l c a-ngc. Mt gia nh au kh, l mt gia nh a ngc; mt on th au kh, l mt on th a ngc; mt quc gia y au kh, l mt quc gia a ngc... V a ngc l loi qu bo au kh nng n nht do cc nghip nhn xu c trm trng nht.

183

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt (05) Ng-qu: l ting dch t Phn ng Preta, ch cho hon cnh au kh c bit do s i kht. Ng-qu (hay Ng-qu o, Ng-qu th) l mt trong su no lun hi. Lng tham dc, bn sn, keo kit, ganh ght, l nghip nhn chnh ca qu bo ng qu. Kinh in ni rng, th gii ca ng qu thng c hai ni: trong nhn gian v di y chu Dim-ph-. Loi ng qu thng b ba s chng ngi v vic n ung: 1. Ng qu thng b i kht nn da, tht, ming, mu u kh khc; i cc x kim ming n thc ung, nhng h thy sui ao th nc u bin thnh mu tanh, khng th ung c. 2. Loi ng qu, bng th rt to ln, nhng c hng th nh nh cy kim, thy ming n thc ung th rt thm thung, nhng khng th n ung c. 3. Loi ng qu, d c ming n thc ung trc mt, nhng v do nghip lc chiu cm, cc thc n ung y u bin thnh la, cho nn khng th no n ung c. Vi ci nhn thc t, cng ging nh a ngc, cc cnh gii ng qu cng hin hu nhan nhn khp ni trong th gii loi ngi. (06) Sc-sinh: l ting dch t Phn ng Tiryanc. Sc-sinh (hay Bng-sinh) l mt trong su no lun hi, ch cho tt c cc loi ng vt nh th rng, gia sc, chim mung, rn rt, c tm, cn trng v.v... T sc sinh nguyn c dng ch cho cc loi vt c ngi ta nui trong nh, ch yu l gia sc (tru, b, nga, ch, d v.v...) v gia cm (chim, g, ngng, v.v...). V vy, cc nh tn dch dng t bng sinh dch Phn ng tiryanc, dng ch tng qut cho tt c cc loi ng vt. Bng sinh ngha l cc sinh vt i mnh ngang (khc vi loi ngi l i mnh thng ng). Tuy nhin, v thi quen lu i, t sc sinh vn c dng nhiu, v thnh hnh cho ti ngy nay. Mt cch tng qut, sc sinh c th chia lm ba loi: loi bay trn khng, loi i di t, v loi bi li trong nc. Hoc bn loi: loi sinh ra t bo thai (thai sinh); loi sinh ra t trng (non sinh); loi sinh ra t ni m thp (thp sinh); loi sinh ra t s bin ha t hnh thc ny sang hnh thc khc. Hoc chia chi tit hn: loi nhiu chn; loi bn chn; loi hai chn; loi khng c chn; loi c lng; loi c sng; loi c vy; loi da trn; loi c mai; loi c v; loi b st; v.v... C loi sinh hot ban ngy; c loi sinh hot ban m; c loi sinh hot c ban ngy ln ban m. c tnh ca cc loi sc sinh l khng c tr sng sut v hay git hi, n tht ln nhau; cc loi yu km lun lun b cc loi mnh bo, hung d n tht. Cc loi gia sc th thng b con ngi nh p, hnh h v n tht. Cc loi th rng, tm c v.v... cn b con ngi git hi n tht, hoc ly lng, da, sng v.v... lm cc th vt dng. l nhng ni thng kh cng cc ca th gii Sc-sinh. (07) Ba ng (tam ): Ch nguyn c ngha l d nhp, lm than. Bi vy, ba ng (tam ) cng tc l ba ng d (tam c o, tam c th), l thut ng Pht hc, c bit dng ch cho ba cnh gii a-ngc, Ng-qu v Sc-sinh. ng a-ngc (a-ngc o) gi l ng La (ha ), tng ng vi tm sn hn (mt trong ba th phin no cn bn c gi l tam c). Nhng chng sinh khng c tm t bi, thng m lng sn hn, s sinh vo cc cnh gii a-ngc, phi chu cc hnh c nng bc nh cho du si, nc ng si, roi st nng , ging la, ch la v.v... ng Ngqu (Ng-qu o) gi l ng Dao (ao ), tng ng vi tm xan tham (mt trong ba c). Nhng chng sinh khng c tm b th gip , thng m lng tham lam keo kit, s sinh vo cnh gii Ng-qu, thng b dao gy ui nh. ng Sc-sinh (Sc-sinh o) gi l ng Mu (huyt ), tng ng vi tm ngu si (mt trong ba c). Nhng chng sinh tm nim ngu si, khng c tr sng sut, khng r o l, s sinh vo cnh gii Sc-sinh, cc loi tn hi, ung mu n tht ln nhau.

BI TP
1) a-ngc c ba loi, hy nu tn ba loi y. C ba loi a-ngc: a-ngc cn-bn; a-ngc cn-bin; v a-ngc cc.

184

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

2) Trong ba loi th, chim v thy tc, nghip bo ca loi no nng nht, loi no nh nht? Trong ba loi th, chim v thy tc, nghip bo ca loi thy tc l nng nht; nghip bo ca loi chim l nh nht. 3) Hy ni r rng: trong su ng, ng no c chiu cm do mi iu lnh mc cao, mi iu lnh mc va, mi iu lnh mc thp; mi iu c mc cao, mi iu c mc va, mi iu c mc thp? Trong su ng, ng Tri c chiu cm do mi iu lnh mc cao; ng Ngi c chiu cm do mi iu lnh mc va; ng A-tu-la c chiu cm do mi iu lnh mc thp; ng a-ngc c chiu cm do mi iu c mc nng; ng Ng-qu c chiu cm do mi iu c mc va; ng Sc-sinh c chiu cm do mi iu c mc nh. 4) Ti sao gi l tam ? Ba ng d (tam c o), tc a-ngc, Ng-qu v Sc-sinh, l ba cnh gii au kh cng cc, do to mi nghip nhn xu c m chiu cm nn. Bi vy, chng cng cn c gi l tam ; ni rng, chng sinh nhng cnh gii ny lun lun phi chu mun vn thng kh, nh la mnh thiu t (ha a-ngc), i kht v dao trng bc bch (ao - Ng-qu), thng b loi ngi git hi hoc chnh chng n tht ln nhau (huyt - Sc-sinh). 5) Trong su ng, ti sao ch c loi Ngi l thch hp nht cho vic tu hnh? Ni v vic tu hnh th trong su loi, loi Tri vo phc bo th thng nht, c lo m say khoi lc, kh khi tm tu hnh; loi A-tu-la, tuy phc bo c hn loi Ngi, nhng v tm sn hn v ganh ua qu nng, khng tu hnh c; cc loi trong ba ng d th qu ti tm, li thng trc chu kh, cng khng th tu hnh; ch c loi Ngi, tuy c kh au, nhng cng c an vui, li c tr tu, bit suy ngh, xt on, nn rt thch hp cho vic tu hnh. Bi vy, ch Pht ra i, ch dy v s php mn tu tp, cu chng sinh n b gii thot gic ng, u nhm vo i tng l loi Ngi.

185

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

186

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

Tng Hp Yu Ch Cc Bi 22, 23 v 24
1. Hai loi Sc-sinh v Ng-qu, qu bo au kh ca loi no nng hn loi no? iu tht kh ni! Chiu theo th t ca ba ng d, th phi l: Scsinh, Ng-qu, a-ngc; cho thy, a v ca Ng-qu thp hn Sc-sinh, v cao hn a-ngc. V nghip c to, th Ng-qu cng nng hn Sc-sinh, v nh hn a-ngc. Nhng nu em so snh gia loi qu a-ti vi cc loi tru, heo, c, su b, v.v... th t h Ng-qu sung sng hn Sc-sinh; nu em so snh gia loi vi trng ca v quc vng, hay loi ch x ca cc ph n Ty-phng, vi cc loi qu chm-yt, dim-khu, i-anh, v.v... th li t h Sc-sinh sung sng hn Ng-qu. Nhng, u l ly cc loi nh nghip nht ca cnh gii Ng-qu m so snh vi cc loi nng nghip nht ca cnh gii Sc-sinh; hoc ly cc loi nh nghip nht ca cnh gii Sc-sinh m so snh vi cc loi nng nghip nht ca cnh gii Ng-qu; ch khng phi ni n tnh trng ph qut chung. Mnh T(1) ni: T cho s n ung l trng i, v l l tm thng, ri em so snh vi nhau; u c th cho s n ung l trng i c! Cng vy, t cho n sc l quan trng, v l l tm thng, ri em so snh vi nhau; u c th cho n sc l quan trng c!(2) Li ni tht ng vi trng hp ny. C th ni, ch l nhng trng hp c th, hon ton khng phi l loi lp lun cng bng. 2. t ca Pht khng ngoi by chng. S phn bit gia by chng , u cn c vo gii lut; khng c gii lut th khng c by chng. Khng c by chng th Pht khng c t, khng ngi tha k, php t(3) dt tuyt, chnh php hy dit. Cho nn, khng th gii l ha ln bng tri. Ngc li, nu c truyn gii v th gii, th di ta php vng c thm con thm chu, khin cho Pht php di lu khng dt. Th mi bit, vic th gii l cc k trng yu, khng th coi thng. 3. Khi cn ti th, c Pht tng bc ln mt nhm t, i trc cc t dy rng: Chng sinh c thn ngi, ging nh t trn nm u ngn tay ny; chng sinh mt thn ngi, ging nh t trn qu a cu ny. iu c ngha: S lng chng sinh trong ba ng d, so vi s lng loi ngi, nhiu gp vn c ln. Cng c th ni: Trn ci i ny, s lng ngi c ng gp vn c ln s lng ngi thin. Sau khi cht, chng ta c th may mn c l nhm t trn nm u ngn tay hay khng? iu tht khng th bit chc c. Gi s i ny khng lm c, nhng kh bo m nhiu i trc chng ta khng lm c! Sau khi cht, ch cn mt chng t c nghip ca i trc chn mui, pht ra hin hnh, th khng th no khng sa vo ba dng d! C bi k rng: Nhng nghip nhn to, ngn vn kip vn cn; khi hi nhn duyn, vn phi chu qu bo. Cho nn, nu khng tu Tnh , nh tha lc vt thot ba

187

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

ci, chc chn l khng c bin php no khc. Xin ch t cho mnh l thng minh, n ni li b s thng minh lm hi. 4. c Pht ch ra gii lut v thit lp mu mc chung cho tt c nhng ngi tu hnh, khin cho h c tiu chun tu tp; k tht, nhng ngi tu hnh chn chnh, khng cn gii lut cng c th bit con ng no nn i theo, con ng no phi xa lnh. Trong nh Pht, ngi c cht t ch tinh tn, t nhin s khng c cc s trng nh ung ru, eo trang sc, thoa du thm vo mnh, xem nghe ca ma v.v...; ngi c cht t lng t bi, t nhin s khng st sinh; ngi ch cn c t cch ng n mt t, s khng c cc hnh ng trm cp, t dm, vng ng v.v... Cho nn, khng cn c gii lut m t nhin hon ton khng lm cc vic c, l thnh nhn; cn c gii lut ri khng dm lm cc iu c, l hin nhn; tuy bit l lm c, nhng khng dng kh tip nhn gii lut, l k bnh thng; tuy tip nhn gii lut nhng vn c lm c, l ngi ngu. Trong th gian, s ngi c tr v k ngu si rt t, ch c s ngi c bnh thng, gn mc th en, gn son th , l rt nhiu. Bi vy, trong nh Pht, s hnh gi nh gii lut m tr nn cc bc Ba-hin v Mi-thnh, chim mt a v cc k trng yu. 5. Ngi th gii m li ph gii, trong tng lai s chu qu bo tht thm khc, s tnh cn nghim trng gp vn ln so vi ngi cng to nghip c tng t m cha tng th gii. Nh vy, th gii h khng phi l t chuc kh cho mnh ? u bit rng, th gii m c gng gi gn, khng phm gii, th s c cng c v lng; so vi ngi cng lm vic thin tng t m cha tng th gii, cng c ca ngi cn hn gp vn ln. y l v, s thnh lp v biu sc lut nghi(4) cng vi s gi gn nghim chnh, l nguyn nhn tch t ca v lng cng c vy. Cho nn, nu hnh gi t xt thy c kh nng v quyt tm gi gii, th s th gii vn l c sch; bi v, cng ng thi khng lm c, nhng ring ngi th gii s c c qu phc nhiu hn. 6. Nhng vic thin th gian, nh khng git hi cc loi cm th v sc vt, khng trm cp, khng t dm, khng ung ru, khng ni di, phng sinh, b th, v.v..., i vi quc php th hon ton khng c tng thng, nhng i vi qu bo, u c c phc bo xng ng; thm ch s hng c an vui tri qua hng ngn vn kip! Nhng vic c th gian, nh chn nui, nui tm, nh c, sn bn, m qun ru, m k vin, m l st sinh, git v nu nng cc loi chim, gia sc, c, ba ba, v.v..., i vi quc php th hon ton khng b trng pht, nhng i vi qu bo, u phi chu nhng c bo tng xng; thm ch s phi chu au kh tri ngn vn kip! Cho nn, ch c qu bo l cng bnh v trit . C qu bo, ngi lm lnh mi khng ung cng; ngi lm c mi kh trn thot. Trong vng qu bo , c mt dao phi tr li mt dao, mt mng phi n li mt mng, th nhng sinh vt nh yu, cht s khng b oan ung, m c ngy s c tr bo ra hn.
188

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

7. Ngoi tr Pht gio, tt c cc tn gio hin c th gian, cho n ngoi o(5), u nhm vo mc tiu ti hu l hi vng c sinh ln tri. iu c gi l: k s(6) mong c lm bc hin; bc hin mong c lm bc thnh; bc thnh mong c lm tri. Ni n tri, h u cho l mt thc ti ti cao, vnh hng, bt bin; u c bit rng, tri cng ch l mt cnh gii phm phu, cha thot lun hi, cha la sinh t, trong tng lai khi phc bo hng ht, vn phi th sinh ty theo ci chng t no chn mui trc nht. Cho nn, t nh Pht ch cu sinh v nc pht, chun b cho mt tng lai t Thanh-vn, B-tt, cho n thnh Pht; nu cng cu sinh ln tri th qu l lm ng lc li vy. 8. Gii lut rt cuc l php tiu tha, hay i tha? iu phi xem xt s pht tm, ch khng nn thm nh mt cch v on. nhng khu vc m gio php tiu tha thnh hnh, th gii lut c hnh tr mt cch ph bin; nhng khu vc m gio php i tha thnh hnh, cng ging nh vy. Tng gi Trungquc, xa nay vn ch trng n gii lut. C nm l do chng minh gii lut khng phi l s hu ring ca tiu tha, m cn thng c i tha: Th nht, nm b Lut(7) tuy thuc tiu tha, nhng Phm Vng gii(8) v Du Gi gii(9) th thuc B-tt gii i tha. Th nh, i ng, ngi lut s o Tuyn ni Chung-nam cn c vo gio php trung o php tng(10), ly tm php(11) lm gii th(12), thnh lp tam t tnh gii(13), l i tha thng gii(14). Th ba, Lut c lit vo mt trong tm tng phi i tha(15). Th t, ba mn hc v lu(16) ly Gii lm u, nh v Tu u c pht sinh t Gii. Th nm, khi sp nhp nit bn, c Thch Tn dn d ch v t hy ly Gii lm thy, gii hnh khng b hy hoi mi c th chng c o qu v thng. Lut s i Tr(17) phm bnh gii lut, c ni: Nu ch p dng cho k n cn, gii lut s cng thng vi tt c nhng iu thin th gian; nu lun v bc thng tr, gii lut c y nng lc lm c s cho chnh o. Tht ch l vy. 9. c Pht c nng lc rt ln, v cng rt mun cu chng sinh, nhng khng th cho nhng k khng c duyn; l nhng ngi khng tin Pht php, khng mun c cu . Ngi khng tin Pht php l v v minh qu su dy, t mnh lm chng ngi nng lc ca Pht; nh ngi b trm kn trong chic o bng, nh sng mt tri tuy t rng, cng khng c cch no chiu vo. Nay nu qui y Tam Bo, nim danh hiu Pht, th cng nh lt b chic o bng, nh sng mt tri tc khc ri n. 10. Ma vng tnh hung c, sao li c sinh ci tri? iu , trong kinh Lng Nghim c ni: Tm dm dc khng dt tr, khng th thot khi ci trn. D ang c thin nh, tr tu, m khng on tuyt tm dm dc, cng chc chn phi b ri vo ng ma; hng cao th lm ma vng, hng va th lm ma chng, hng thp th lm ma n. Th mi bit, ma vng i trc cng l ngi tng tu thin, lm cc iu thin, cho nn c th sinh ln ci tri; ch nhn v khng on tr c tm dm dc, sn si cht ngt, cho nn phi rt vo con
189

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

ng ma. Nu lun v vn mnh yu ca Pht v ma, phi ly tm lm ch cht. Vng nim nhiu th ma mnh Pht yu; chnh nim nhiu th Pht mnh ma yu. Nhng chung cuc, mi mt chng sinh u c th hng phc tnh ma m thnh Pht. Cho nn, tuy tnh ma c tung honh trong nht thi, cui cng th tnh Pht cng thnh t trn vn. Theo c th thy ai cao ai thp.

CH THCH (ca ngi dch)


(01) Mnh T (khong 372-289 tr. TL) tn l Kha, l mt nh i hin trit thi Chin-quc (475-221 tr. TL), Trung-quc. ng ngi t Chu, Sn-ng, hc tr ca T T (483?-402 tr. TL), c ti hng bin, chu du khp cc nc T, Lng, Tng, ng, quyt em ht s hc lm sng t o Nho. ng k tha hc thuyt ca Khng T (551-479 tr. TL), ch trng tnh thin (tnh con ngi vn l thin lng), chuyn ni n nhn v ngha, cao cc khu hiu nhn chnh (nn chnh tr nhn i), dn vi qu, qun vi khinh (nhn dn l qu trng, vua cha l tm thng). ng c v s tu dng ni tm, tr thnh ngun gc cho thuyt tm tnh ca cc nh l hc i Tng (960-1279) sau ny (thng c gi l Tng Nho). i sau tn ng l bc thnh, a v trong o Nho ch sau c Khng T. Cc hc tr ca ng l Vn Chng, Cng-tn Su, v.v... kt tp cc li dy v lun thuyt ca ng, lm thnh sch Mnh T, gm c by thin (mi thin u chia thnh 2 phn: thng v h), c lit vo mt trong bn quyn sch chnh thc (T Th: i Hc, Trung Dung, Lun Ng, Mnh T) ca Nho gio. (02) hiu r hn t ca li ni ny ca Mnh T, chng ti xin dch nguyn on vn lin h, trch t sch Mnh T (thin Co T - h, chng 1): C mt ngi nc Nhm hi hc tr ca Mnh T l c L T rng: n ung v l, ci no quan trng? c L T p: L quan trng. Ngi nc Nhm li hi: N sc v l, ng no quan trng? c L T p: L quan trng. Ngi nc Nhm ni: Nu gi l th khng c n ung, t i m cht; nu khng gi l th c n ung, vy h tt c phi gi l? Li cng nh, ch thn mnh i hi v th khng c v; khng ch thn i hi v th li c v, vy h tt c phi gi l ch thn i hi v? c L T khng tr li c, hm sau bn sang nc Tru, thut li cu chuyn y vi thy l Mnh T. Mnh T ni: Tr li vn nn y c g l kh! Khng lng nh t gc r m ch lng nh ngn ngnh, th khc g mt tc vung kia cng c th khin cho cao hn ta lu cao. Vng th nng hn lng tht y, nhng mt li cu vng li c th nng hn mt xe lng ? T cho s n ung l trng i, v l l tm thng; ri em so snh vi nhau; u c th cho s n ung l trng i c! Cng vy, t cho n sc l quan trng, v l l tm thng, ri em so snh vi nhau; u c th cho n sc l quan trng c! Ngi hy tr v tr li vi ng y nh th ny: <ng hy vn cnh tay ca anh ng git thc n, th ng s c c thc n, nu khng vn cnh tay git th khng c thc n; vy ng c nh vn cnh tay ca anh ng khng? Li na, ng hy leo tng vo nh hng xm, bt con gi ngi ta em i, th ng c c v, khng lm vy th khng c v; vy ng c nh leo tng bt con gi ngi ta em i hay khng?> (03) Php t: ngi tha k tng ch ca thy t, mn phi. S truyn php ca thy t cho t k tha, gi l t php. (04) V biu sc lut nghi: - Lut nghi: Lut l gii lut; nghi l oai nghi. Gii lut ngn nga ti li; oai nghi chnh n hnh kim. Lut nghi c gi gn nghim chnh th tm thanh tnh, tng mo oan nghim, ni nng chn chnh. - V biu sc: l mt loi sc php, nhng khng c hnh

190

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt tng, khng th trng thy, khng c tnh chng ngi nh bao nhiu sc php khc. N do t i sinh ra (nn gi l sc) v n tng trong thn th, khng biu l ra ngoi (nn gi l v biu). Khi hnh gi th gii v gi gii nghim chnh, trong thn th s pht sinh mt loi v biu sc c gi l gii th. Gii th l mt cng nng tng tc hng chuyn, c y tnh phng phi ch c, lm cho tm thanh tnh, tng mo oan nghim v ni nng chn chnh; cho nn, gii th cng chnh l lut nghi, v lut nghi l mt loi v biu sc. Nu mt ngi khng th gii, khng gi gii, h s sinh tm c v lm nhng vic c mt cch t nhin; v trong thn th h cng pht sinh mt loi v biu sc, c gi l bt lut nghi (hay c lut nghi), c tc dng ngn chn cc iu thin. (05) Ngoi o: Tt c cc tn gio khc vi tn gio ca mnh u c gi l ngoi o: Pht gio gi Thin-cha gio, Hi gio, n gio, v.v... l ngoi o. Vy, y, tc gi ni Ngoi Pht gio, tt c cc tn gio hin c th gian, cho n ngoi o..., th t ngoi o ny tc gi dng m ch ai? Nn lu , trong Pht gio, t ngoi o cn mang mt ngha v cng quan trng, l ngoi tm cu o. Nhng ngi ngoi tm cu o l nhng ngi t Pht nhng khng c lng tin su sc ni Tam Bo, khng t mnh tu dng pht huy tr tu, t n gic ng gii thot; m ch bit li dng Tam Bo, li dng hon cnh au kh ca ngi i, lm nhng iu m tn, t hi, coi Pht s nh mt ngh mu sinh, ct cu li dng cho bn thn. (06) K s: S l hc tr. T k s c dng ch cho ngi tr thc theo quan nim ca Nho gio. (07) Nm b Lut: Trong k kt tp kinh in ln u tin sau ngy Pht nhp dit, tn gi u Ba Li lnh trng trch kt tp phn Gii Lut, v hnh thnh b Bt Thp Tng Lut. B Lut nguyn th ny c truyn ti T th nm l tn gi u Ba Cc a (t S T l tn gi Ma Ha Ca Dip). Nm v t ca tn gi u Ba Cc a bn em b Lut ny, ty theo ch s c ca mnh, mi v lp thnh mt b Lut khc nhau, gi chung l ng b Lut (u thuc v tiu tha), truyn cho hu th; gm c: 1) B m V c, cng gi l Php Tng B, v qung lut (tc l ni dung tng tn, y ca gii lut, nh trng hp phm li, nguyn nhn ch gii, v.v...) th c b T Phn Lut; v gii bn (sch ghi cc iu lut phi hnh tr) c T Phn Tng Gii Bn, T Phn Lut T Kheo Gii Bn, T Phn T Kheo Ni Gii Bn; 2) B Tt B a, cng gi l Hu B, v qung lut c Thp Tng Lut; v gii bn c Thp Tng T Kheo Ba La Mc Xoa Gii Bn, Thp Tng T Kheo Ni Ba La Mc Xoa Gii Bn, Cn Bn Thuyt Nht Thit Hu B Gii Kinh, Cn Bn Thuyt Nht Thit Hu B Bt S Ni Gii Kinh; 3) B Di Sa Tc, cng gi l Ha a B, v qung lut c Ng Phn Lut; v gii bn c Di Sa Tc Ng Phn Gii Bn, Ng Phn T Kheo Ni Gii Bn; 4) B Ca Dip Di, cng gi l m Quang B, v qung lut c Gii Thot Lut; v gii bn c Gii Thot Gii Kinh; 5) B Ma Ha Tng K, cng gi l i Chng B, v qung lut c Ma Ha Tng K Lut; v gii bn c Ma Ha Tng K Lut i T Kheo Gii Bn, Ma Ha Tng K T Kheo Ni Gii Bn. (08) Phm Vng gii: tc gii lut ca hng B-tt, c ghi chp trong kinh Phm Vng, gm c 10 gii trng v 48 gii khinh, c hai chng xut gia v ti gia u c th th tr. (09) Du Gi gii: Cng vi Phm Vng gii, Du Gi gii cng l gii lut ca hng B-tt, nhng c ghi chp trong b lun Du Gi S a, ly tam t tnh gii (xin xem ch thch s 15 sau) lm c s. Gii ny cng thng hnh cho c hai chng xut gia v ti gia, nhng trc ht phi th tr gii lut tiu tha (ty theo chng m th nm gii, mi gii, v.v...), sau mt thi gian di khng phm gii, mi c th Du Gi gii. (10) Gio php trung o php tng: Php tng l tng trng ca cc php. Tng phi ni r v tng trng ca vn php gi l Php Tng tng. Tng Hoa Nghim chia ton b gio php ca Pht ra lm nm loi (gi l ng gio): Tiu tha gio (cc kinh in ph hp cn c hng tiu tha); i tha th gio (bc u ca i tha, cp nhiu v php tng); i tha chung gio (chuyn cp v php tnh); i tha n gio (khng lp ngn thuyt, ch thng chn tnh); v Nht tha vin gio (gio l vin dung nh tng tc tng nhp, nht tc nht thit, v.v...). Trong nm loi gio php , loi th hai, i tha th gio, cng gi l i tha php tng gio, thuyt minh vn php va c phn ch th m va c phn hin tng; vn php l duyn sinh, l a-li-da duyn khi; ch trng tu

191

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt duy thc qun, lc v t nhip php; on phin no v s tri chng; chng ng khng, php khng, v.v... V tr ca loi gio php ny c coi nh ng ngng ca bc vo i tha, tc gia tiu tha v i tha, cho nn gi l gio php trung o php tng. (11) Tm php: tc l cc php thuc v TM. Vn php trong v tr c chia lm 5 nhm, ni theo thut ng Duy Thc Hc l: tm php (tm ), tm s hu php (thuc tnh ca tm, tc cc hin tng tm l), sc php (vt cht), tm bt tng ng hnh php (khng thuc tm v sc php), v v vi php (khng do duyn sinh, khng c sinh dit). Tm php cng gi l tm vng. Vn php trong 5 nhm trn c b lun Cu X (tiu tha) chia ra lm 75 loi, trong , tm php ch gm c 1 php, tc l thc tm vng; trong khi , lun i Tha Bch Php Minh Mn th chia ra lm 100 loi, trong , tm php (tc tm vng) gm c 8 php, tc 8 thc (nhn, nh, t, thit, thn, , mt-na, v a-li-da). Nu phn loi vn php mt cch tng qut th c hai nhm i lp nhau: tm php v sc php; trong trng hp ny, tm vng v tm s u thuc v tm php. (12) Gii th: th tnh ca gii. Sau khi th gii, trong t thn hnh gi pht sinh cng nng phng phi ch c, cng ch hnh tr gii php. Cng nng , ch tc l gii th, n tim tng trong t thn, hng thng tng tc, khng biu l ra ngoi, l mt th v biu sc. Gii th ny thuc v tm php hay sc php? C ba thuyt khc nhau cp n vn ny: 1) Thuyt Nht Thit Hu B cho rng: Gii th do t i sinh ra, cho nn thuc v sc un, tc l sc php; v khng biu l ra ngoi nn n l mt th v biu sc. 2) Kinh Lng B v Duy Thc tng ch trng rng: Khi th gii th tm s t c pht ng. Do chng t ca tm s ny hng thng tng tc, nn pht sinh cng nng phng phi ch c. V vy, gii th tuy pht sinh khi th gii, nhng s tht n l tm php. 3) Lun Thnh Tht ch trng: Gii th khng c hnh cht, cho nn l phi sc; li khng c suy ngh, cho nn l phi tm; c ngha: gii th l phi sc phi tm. Pht Quang i T in ni rng, ngi o Tuyn lut s cng ch trng gii th l phi sc phi tm, li cn ra thuyt chng t gii th (tt c chng t thin hun tp trong tng thc chnh l gii th), rt ly lm tm c. (13) Tam t tnh gii: cng gi l B-tt tam t gii, hoc tam t vin gii, tc l gii php ca hng B-tt i tha. Ch t ngha l nhm, chng loi. Ba nhm gii php ny bao hm tt c gii php i tha, tnh cht thanh tnh, khng nhim, vin dung v ngi, nn gi l tam t tnh gii; gm c: 1) Nhip lut nghi gii, cng gi l t tnh gii, gm tt c gii lut m by chng th nhn (ty theo ti gia hay xut gia m th nm gii, mi gii, c tc gii, v.v...), c y cng nng dt tr cc iu c v ngn nga gy ti li. Cho nn, nhm gii nhip lut nghi y nhm nhn mnh v phng din ch c. 2) Nhip thin php gii, cng gi l th thin php gii, tc l tu tp tt c cc php lnh. Tu tp cc thin nghip nh thng sing nng tinh tn, tm khng bung lung, cng dng Tam Bo, thc hnh su php qua b, c li th y php sm hi, v.v...; ni chung l trng dng cc thin php c ba nghip thn, ming v , v hi hng cng c tu tp y v qu v v thng b . Cho nn, nhm gii nhip thin php y nhm nhn mnh v phng din tu thin. 3) Nhip chng sinh gii, cng gi l nhiu ch hu tnh gii, tc l em lng t bi lm li lc cho chng sinh. Cc vic c th m B-tt cn thc thi nh: kt bn cng chia s cng vic vi nhng ngi lm vic gip ch qun chng; ging dy gio php hoc tm mi cch thch hp gip ngi khai m tr tu; bng mi cch gip ngi thot khi nhng ni s st, nhng bun au v mt ca ci, mt ngi thn; gip vt cht cho nhng ngi ngho i; c c hnh y lm ch y ch cho ngi cu hc, dy d kho lo v ng chnh php; hoan h, tn dng nhng ngi c c hnh; ly lng t bi m qu trch nhng ngi lm li; v.v... Ni chung l bng mi cch kho lo v ng gio php, lm cho mi ngi bit trnh cc iu c, lm cc vic lnh, tu tp chnh php, c c mt i sng an vui, hnh phc. Bi vy, nhm gii nhip chng sinh y nhm nhn mnh v phng din li sinh. (14) i tha thng gii: Ba nhm gii va trnh by trn (tam t tnh gii) l loi gii lut c thng hnh cho c hai chng ti gia v xut gia ca cc mn phi i tha, cho nn gi l i tha thng gii.

192

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt (15) Pht gio Trung-quc gi tm tng phi ca h: Thin, Tnh , Lut, Hoa Nghim, Tam Lun, Mt, Php Tng (Duy Thc), v Thin Thai, l tm tng phi i tha (i tha bt tng). Nguyn lai, Trung-quc c c thy 13 tng phi: Thnh Tht, Cu X, Nhip Lun, a Lun, Nit Bn, Tam Lun, Duy Thc, Lut, Thin Thai, Hoa Nghim, Thin, Mt, v Tnh . Hai tng Thnh Tht v Cu X thuc tiu tha; mi mt tng cn li thuc i tha. V sau, tng a Lun st nhp vo tng Hoa Nghim; tng Nhip Lun st nhp vo tng Duy Thc; tng Nit Bn st nhp vo tng Thin Thai; cho nn cn li c thy l tm tng phi i tha. (16) Ba mn hc v lu (tam v lu hc): tc ba php mn tu hc t c thnh qu gic ng gii thot trn vn. 1) Gii: gii lut. (Xin xem li cc ch thch lin quan n gii lut trn v cc bi trc.) 2) nh: nh lc do s tp trung tm bng cch sng trn vn trong chnh nim. C c chnh nim l do nghim tr gii lut. Gii lut lm cho tiu tr mi th vng tng, phin no; cc nghip thn khu u thanh tnh; t m c chnh nh. 3) Tu: l tr tu gic ng, l s nhn thc sng t v thc ti, l s chng ng chn l ca vn hu. Tr tu gic ng t c l nh c chnh nh, v l mc ch ti hu ca ngi tu hc Pht. Ba php mn ny lin quan mt thit vi nhau, nu thiu bt c mt php mn no th ch tn cng v ch, o gic ng gii thot khng th thnh tu. (17) i Tr: tc lut s Nguyn Chiu (1048-1116), cao tng i Tng (960-1279), h ng, ngi huyn Hng, tnh Trit-giang. Ngi xut gia t tui nin thiu, chuyn ch hc Lut, tha k lut s Dun Trm (?-1061), dng chnh thng Nam-sn ca t o Tuyn (596-667). Trc, ngi tr tr cha Thiukhnh, hong truyn gii lut; sau di v Linh-chi, 30 nm lin, ngi i tn xng l Linh Chi tn gi. Ngi tch nm 69 tui, thy hiu l i Tr lut s.

193

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

194

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

Bi 25

MI NGHIP O LNH (phn 1)


Tt c chng sinh trong ba ci, nhn v tm tng khc nhau, cho nn s to nghip cng khc nhau. Do m c s lun chuyn trong cc no ng1; trong , hai qu bo y v chnh(1), hai cm th kh v vui(2), mun vn sai khc. Tt c nhng s trng u t cc nghip lnh v d do tm to ra, qua cc hnh ng ca thn th, li ni v tng. Nhng tm th khng c hnh sc, khng th thy, khng th nm bt, ch l h vng. Cc php t tp dy khi, xt n cng th khng c ng v s hu ca ng2; tuy chng u theo nghip m hin ra khng ging nhau, nhng trong thc t th khng c ai l ch t. Cho nn t tnh ca tt c cc php u nh huyn, khng th ngh bn. Ngi tr bit nh th ri, th nn tu cc nghip lnh, nh m cc un, x v gii3 sinh ra s hon ton oan chnh, ai trng thy cng khng th chn ght c. Nu c chng sinh no, sut ngy m, lc no cng qun nim v cc php lnh, khin cho cc php lnh mi nim mi nim u tng trng, th c th lm cho cc c nim dt sch vnh vin, v cc php lnh th trn y. C c thn Ngi v Tri, tu gic ca cc bc Thanh-vn v c-gic, cng nh tu gic ca Pht, u nng ni php ny lm cn bn m c thnh tu, cho nn gi l PHP LNH tc l MI NGHIP O LNH; trong , khng st sinh, khng trm cp, khng t dm l ba nghip lnh thuc v thn; khng ni di, khng ni hai li, khng ni c c, khng ni thu dt l bn nghip lnh thuc v ming; khng tham dc, khng sn hn, khng t kin l ba nghip lnh thuc v . Nu dt b nghip st sinh, s c c mi php dt phin no: 1) B th c v y n khp cc loi chng sinh; 2) Thng khi tnh thng rng ln i vi cc loi chng sinh: 3) on dit vnh vin cc tp kh(3) sn hn; 4) Thn th thng khng bnh hon; 5) Sng lu; 6) Lun c cc loi phi nhn4 bo v; 7) Thng khng b c mng, khi thc khi ng u an vui; 8) Dt hn cc on kt(4), mi nim on hn u t gii ta; 9) Khng c cc ni lo s v cc con ng d; 10) Sau khi cht c sinh ln cc ci tri. Nu ngi no c th hi hng cng c v qu v gic ng siu vit, sau ny khi thnh Pht, s c c mng sng ty tm v t ti ca ch Pht. Nu dt tr nghip trm cp, lin c c mi php c th vng tin: 1) Ca ci y p, vua, gic, nc, la v con ng nghch(5) khng th ph tn; 2) c

195

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

nhiu ngi thng mn; 3) Khng b ngi khinh r; 4) Mi phng khen ngi; 5) Khng lo b tn hi; 6) Ting lnh loan truyn cng khp; 7) gia m ng khng h khip s; 8) Ca ci, vn mng, thn sc, sc lc u an vui, bin ti y khng thiu; 9) Lc no cng sn lng b th; 10) Sau khi cht c sinh ln cc ci tri. Nu ngi no c th hi hng cng c v qu v gic ng siu vit, sau ny khi thnh Pht, s chng c tr gic thanh tnh rng ln. Nu dt tr nghip t hnh, lin c bn php m ngi tr khen ngi: 1) Cc cn iu ha, thun li; 2) Dt hn cc s m tiu xn xao5; 3) c ngi i khen ngi; 4) Ngi phi ngu(6) khng th xc phm(7). Nu ngi no c th hi hng cng c v qu v gic ng siu vit, sau ny khi thnh Pht, s c c ci tng trng phu n kn6 ca Pht. Nu dt tr nghip ni di, lin c tm php ch thin khen ngi: 1) Ming thng trong sch, c mi thm ca hoa sen7; 2) c ngi i tin phc; 3) Mi li ni ra u ng tin tng, ngi v tri u knh yu; 4) Thng dng li thng yu an i chng sinh; 5) c nim vui p , ba nghip trong sch; 6) Ni nng khng lm li; 7) Mi li ni ra u c tn trng, ngi v tri u vng theo; 8) Tr tu th thng, khng ai c th ch phc c. Nu ngi no c th hi hng cng c v qu v gic ng siu vit, sau ny khi thnh Pht, s c c li ni chn tht ca cc c Nh Lai.

CH THCH
01. Th ngha l i n. Chng sinh chu qu bo, u l do nguyn nhn m i n qu bo, cho nn su ng (lc o) cng gi l su ch n (lc th). 02. Ng l t thn, ng s l ting ni tt ca ng s hu, l tt c s vt ngoi thn. 03. Un, x, gii, theo cch dch c l m, nhp, gii. Un tc nm un, cng gi l nm m, tc sc, th, tng, hnh v thc, l thn tm ca chng sinh. X tc mi hai x, cng gi l mi hai nhp, tc l su cn v su trn. Gii tc mi tm gii, tc l su cn, su trn v su thc gii l cnh gii. 04. Phi nhn l ch cho cc loi chng sinh khng phi loi Ngi, nh 8 b chng (Tri, Rng, Dxoa, Cn-tht-b, A-tu-la, ca-lu-la, Khn-na-la, Ma-hu-la-gi) v c qu. 05. Ch huyn ngha l tranh lun; huyn iu l ch cho nhng vic tranh ci v khng an tnh do hnh ng t dm pht sinh. 06. n mt tng tng cng gi l m m tng tng. Nam cn gi l m. Nam cn ca Pht ging nh dng vt ca loi nga, n kn trong bng, khng l ra ngoi; l mt trong ba mi hai tng tt ca Pht. 07. u bt hoa tc hoa sen xanh.

196

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

PH CH
(01) Hai qu bo (nh bo): chnh bo v y bo. Qu bo (hay nghip bo) l kt qu m chng sinh phi nhn chu i ny do cc hnh ng (nghip nhn) to ra cc i trc. - Chnh bo l qu bo chnh ca nghip, gm c mt thn th v tt c cc hin tng sinh l v tm l c pht hin trong thn th . Nu qu bo sinh lm ngi th s c c mt thn ngi vi u, mt, t chi, tng ph, v.v..., cng cc hin tng tm l ca mt con ngi. Nu qu bo sinh lm sc sinh th s c thn tng ca loi ng vt nh bn chn, hai chn, lng, cnh, sng, v.v..., cng cc hin tng tm l ca ng vt. - Y bo l hon cnh, mi trng, trong chnh bo sinh sng, nh gia nh, t ai, x hi, vn ha, rng ni, hang , sng bin, v.v... (02) Th: l nhn lnh, cm th; c hai lnh vc: 1) Th l tn ca mt tm s (trong 51 tm s), l mt un (trong 5 un). Khi c s tip xc ha hp gia cn (gic quan), cnh (i tng) v thc (ch th nhn thc), th sinh ra cm th. Nhng i tng khi tip xc c th l thun, nghch hay khng thun khng nghch; do , cm th cng c th l vui, kh, hay khng vui khng kh. Cho nn, TH l nhng nh hng ca ngoi gii vo sinh l, tm tnh, hay t tng, m sinh ra cc cm gic nh au, nga, vui, bun, lo, mng, a, ght, v.v... Do nhng hon cnh c li (thun), hi (nghch), hay khng li khng hi m pht sinh nhng cm th vui, bun, v.v... tng ng; t dn n nhng nim xa lnh iu hi, tm cu iu li, v.v...; c mt chui di i dc lin lc pht sinh t th. C nhiu cch phn loi v cm th, y xin nu ra ba cch thng gp: a) Hai loi cm th (nh th): - cm th ca thn (thn th): nhng cm th ca nm thc trc (nhn, nh, t, thit, thn) thuc v nhc th, cho nn gi l thn th; - cm th ca tm (tm th): cm th ca thc thuc v tinh thn, cho nn gi l tm th. b) Ba loi cm th (tam th): - cm th kh chu (kh th): nhng cm th kh chu, bun phin, au kh sinh ra khi tip xc vi nhng hon cnh ngang tri, bt li, xu xa, c c; - cm th d chu (lc th): nhng cm th d chu, vui thch, sung sng sinh ra khi tip xc vi nhng hon cnh thun li, hp , thch th; - cm th trung tnh (x th): nhng cm th trung ha, khng d chu cng khng kh chu, khng au kh cng khng vui sng, hoc khng c cm gic g c. c) Nm loi cm th (ng th): - cm th kh au (kh th): nhng cm gic kh chu ca nm thc trc; - cm th lo lng (u th): nhng lo lng bn chn ca thc; - cm th sung sng (lc th): nhng cm gic vui sng ca nm thc trc; - cm th mng vui (h th): s mng vui ca thc; - cm th trung tnh (x th): nhng cm th khng vui khng kh ca thn v tm. 2) Th l chi th by trong mi hai nhn duyn, ch cho s cm nhn vui bun ca tui u nin v thiu nin trong qu trnh i sng con ngi. (03) Tp kh: tc l tp qun. Nhng t tng v hnh vi ca chng ta (thng l xu, nhng phin no) lun lun sinh khi, ri hun tp vo tm tnh thnh nhng thi quen; hoc nhng tp nhim do s sng gn gi vi cha m, anh ch em, b con, bn b, hng xm, x hi, t nc, v.v... t lc tm b; hoc nhng thi tt t bao i trc cn nh hng li; tt c nhng th hun c, n su dn vo tm tnh chng ta, tr thnh nh nhng thi tt t nhin, khin ta c nhng c ch vng v khng c , nhng rt kh km ch, kh dt b, gi l tp kh. Bc A-la-hn on tr hon ton cc th phin no, nhng tp kh vn cn. Nh trong lun i Tr ghi chp, d chng qu A-la-hn, tn gi X Li Pht vn cn tp kh sn hn; tn gi Nan vn cn tp kh dm dc; nhiu v khc cn c nhng tp kh khc. Ch c Pht mi dt tr trn vn cc tp kh. (04) Kt: l mt tn khc ca phin no. Kt ngha l tht buc, rng buc. Cc th phin no tri buc chng sinh trong vng sinh t lun hi, cho nn c gi l kt. Nhng th phin no nh tham, sn, si, kiu mn, nghi ng, ganh ght, keo kit, chp trc, v.v... u l kt. On kt l phin no on hn, eo dnh, ng cng trong tm , nh hng trc tip vi tm , cho nn cng c gi l ni kt. (05) Kinh in thng trng ra nm trng hp in hnh cho s mt ca ci, khuyn ngi Pht t dt b lng tham lam keo kit. Khng c g bo m c l ca ci ca mnh s c gi gn cn thn,

197

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt chc chn, m bt c lc no cng c th b ly mt bi nm trng hp in hnh nh sau: vua quan (nhng ngi c quyn th trong chnh quyn) ra lnh trng dng, hay cy quyn th m chim ot; gic cp hay k trm cp ot mt; nc lt cun tri i; ha hon chy thiu ri; ngi thn (nh v, chng) bt ngha, hay con chu h hng, ng nghch ph tn ht sch. (06) Trong nguyn vn bi hc, tc gi dng ch th, ngha l ngi v; nhng s t hnh u c phi ch ring cho ngi chng, m ngi v cng c th c t hnh. Cho nn y, thay v dch l ngi v, chng ti dch l ngi phi ngu, c v hp l hn. (07) Nu hiu mt cch su xa, cu ny c ni: mi ngi u gy nhn v chu qu cho ring mnh; ngi khc khng th nh hng n nhn qu ca t bn thn c. Cng c th hiu l: nu mnh sng mt i sng chn chnh, c hnh, th ngi phi ngu s khng c l do g coi thng mnh c.

BI TP
1) Hai qu bo y v chnh, hai cm th kh v vui ca tt c chng sinh tht mun vn sai khc, v sao nh vy? Bi v tm tng khc nhau cho nn s to nghip cng khc nhau; do m hai qu bo y v chnh, hai cm th kh v vui ca tt c chng sinh tht mun vn sai khc. 2) Nu em cng c dt tr nghip st sinh hi hng v qu v v thng b , v sau s c kt qu g? Nu em cng c dt tr nghip st sinh hi hng v qu v v thng b , v sau s thnh Pht, v c c mng sng ty tm, t ti ca ch Pht. 3) Nu em cng c dt tr nghip trm cp hi hng v qu v v thng b , v sau s c kt qu g? Nu em cng c dt tr nghip trm cp hi hng v qu v v thng b , v sau s thnh Pht, v chng c tr gic thanh tnh rng ln ca ch Pht. 4) Nu em cng c dt tr nghip t dm hi hng v qu v v thng b , v sau s c kt qu g? Nu em cng c dt tr nghip t dm hi hng v qu v v thng b , v sau s thnh Pht, v c c ci tng nam cn n kn ca ch Pht. 5) Nu em cng c dt tr nghip ni di hi hng v qu v v thng b , v sau s c kt qu g? Nu em cng c dt tr nghip ni di hi hng v qu v v thng b , v sau s thnh Pht, v c c li ni chn tht ca ch Pht.

198

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

Bi 26

MI NGHIP O LNH (phn 2)


Nu dt tr nghip ni hai li, lin c nm php khng th ph hoi: 1) C c thn khng hoi, khng g c th lm tn hi; 2) C c quyn thuc khng hoi, khng g c th ph hi; 3) C c lng tin khng hoi, thun theo bn nghip(1); 4) C c hnh khng hoi, nhng g tu tp c u rt vng chc; 5) C c thin tri thc khng hoi, khng b m hoc la di. Nu ngi no c th hi hng cng c v qu v gic ng siu vit, sau ny khi thnh Pht, s c c quyn thuc chn chnh, cc yu ma ngoi o khng th ph hoi hay gy tr ngi. Nu dt tr nghip ni c c, lin c thnh tu tm nghip thanh tnh: 1) Li ni khng tri php tc; 2) Ni ra u c li ch; 3) Li ni chc chn ph hp vi chn l; 4) Ngn t m diu; 5) Li ni xng ng nhn lnh; 6) Ni ra th c tin dng; 7) Li ni khng th b ch giu; 8) Li ni lm cho tt c u vui v, yu mn. Nu ngi no c th hi hng cng c v qu v gic ng siu vit, sau ny khi thnh Pht, s c y tng phm m1(2) ca cc c Nh Lai. Nu dt tr nghip ni thu dt2(3), lin c thnh tu ba th quyt nh: 1) Nht nh c ngi tr yu mn; 2) Nht nh c th dng tr tu tr li nhng cu hi mt cch nh tht; 3) Nht nh c oai c ti thng i vi tri v ngi, khng h h di. Nu ngi no c th hi hng cng c v qu v gic ng siu vit, sau ny khi thnh Pht, s t c nhng iu c Nh Lai th k(4), tht khng lung mt. Nu dt tr nghip tham dc, lin c thnh tu nm iu t ti: 1) Ba nghip t ti, cc cn u y ; 2) Ti vt t ti, tt c gic th khng th cp ot; 3) Phc c t ti, tm mnh mun g, vt lin c ; 4) Ngi vua t ti, cc vt trn k u c dng hin; 5) Cc vt c c u vt qu s mong mun, tt p gp trm ln bi v kip xa khng bn sn, ganh ght. Nu ngi no c th hi hng cng c v qu v gic ng siu vit, sau ny khi thnh Pht, c c ba ci c bit tn qu3(5), u cng cung knh cng dng. Nu dt tr nghip sn hn, lin c tm th tm vui: 1) Khng c u phin; 2) Khng c tm gin d; 3) Khng c tm tranh tng; 4) c tm nhu ha, chn tht, ngay thng; 5) c tm t ca bc thnh; 6) Tm thng lm nhng vic li ch, em an vui cho chng sinh; 7) Thn tng oan nghim, mi ngi u tn knh; 8) Do nhu ha, nhn nhc, s mau sinh v th gii thanh tnh. Nu ngi no
199

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

c th hi hng cng c v qu v gic ng siu vit, sau ny khi thnh Pht, s c c tm v ngi ca ch Pht, ngi xem khng chn. Nu dt tr nghip t kin, lin c thnh tu mi th cng c: 1) c nim vui ca tm chn thin; 2) Tin su l nhn qu, th mt thn mng, trn i khng lm c; 3) Ch quay v nng ta Pht, khng c tri, thn no khc; 4) C chn tm, chnh kin, xa la tt c nhng li nghi v lng tin m qung vo cc vic tt xu; 5) Thng sinh v cc cnh gii tri v ngi, khng tr li cc ng d; 6) Phc c v tr tu v lng, ngy cng tng trng, th thng; 7) Vnh vin xa la ng t, i trong ng thnh; 8) Khng khi kin chp v thn, tr b cc nghip xu; 9) Lun lun tr ni ci thy v ngi; 10) Khng ri vo cc ch nn. Nu ngi no c th hi hng cng c v qu v gic ng siu vit, sau ny khi thnh Pht, thc chng tt c Pht php, thnh tu thn thng t ti. Mi iu lnh ny, tt c tri v ngi u nng vo m thnh lp; tt c qu v gic ng ca cc hng Thanh-vn v c-gic, cng nh mi hnh B-tt, tt c Pht php, u nng ni mi iu lnh ny m c thnh tu. V nh tt c thnh p xm lng u nng ni qu t m c an tr; tt c dc tho, cy c, rng bi, cng u nng ni t m c sinh trng.

CH THCH
01. Xin xem li ch thch s 6, bi 21. 02. Phm nhng li ni c hm dm dc, quan h n trai gi trong chn khu phng, u gi l ng. 03. Ch cho qu v thin vng trong ba ci. 04. L mt trong nm th kin chp; l t kin cho rng thn ny l tht ng. 05. Ch cho tm ni ch nn lm chng ngi cho s thy Pht nghe php; l: 1. a-ngc; 2. Ngqu; 3. Sc-sinh; 4. Chu Bc-cu-l; 5. Ci tri V-tng; 6. Nhng ngi b ui, ic, cm; 7. Nhng ngi thng minh, bin ti v c tr tu th tc; 8) Nhng ngi sinh nhm thi Pht cha ra i, hoc khng cn Pht na.

PH CH
(01) Bn nghip ngha l nghip ca chnh mnh. y c ni, ngi ni nng chn tht s gy c lng tin tng ni mi ngi; do , mi li ni ra u c ngi khc thun theo. (02) Phm m (hay phm thanh, hoc phm m thanh) l m thanh vi diu thanh tnh ca ch Pht v B-tt. Kinh lun thng din t rng, m thanh ca ch Pht v B-tt c y nm c tnh nh m thanh ca thin vng i Phm: - m thanh nghe su thm nh ting sm vang; - m thanh trong tro v vang xa, ngi nghe u cm thy vui v; - m thanh lm cho ngi nghe sinh tm knh yu; ngi nghe nu lng nghe th s hiu r d dng; - nghe hoi m khng cm thy nhm chn.

200

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt (03) Li ni thu dt: t Hn ng l ng, dch t Phn ng sambhinnapralapa, c ngha l li ni v ngha, u tp. Lun Thnh Tht cho rng, li ni khng chn tht, hoc li ni chn tht nhng ni khng ng lc, hoc li ni chn tht, ng lc nhng lm cho ngi bun lng nn ch, hoc li ni chn tht, ng lc nhng ni khng u ui gc ngn, ngha l khng th t mch lc, u gi l ng. Hn ng cn dng t ng ch cho cc loi thi vn c li l dim l, chut gt, hoa m, dng din t tnh t trai gi; hoc nhng li tnh t ca trai gi trong chn loan phng; hoc nhng li ni mang tnh dm ng, by b, khng trong sch. Vit ng thng dch t ng l li ni thu dt, ch cho nhng li ni khng ng s tht, thm bt ty tin, vic nh ni thnh ln, vic t ni thnh nhiu, thm ch ba t nhiu chuyn nhm di gt, la o, vu khng, tng bc, nnh b, v.v... trong mc ch lm hi ngi khc, v lm li cho c nhn, gia nh hay phe nhm mnh. (04) Th k: Nguyn gc, th k l mt loi kinh vn c tnh cch phn tch gio thuyt, hoc hi p v nhng phng thc gii thuyt gio l; l mt trong mi hai b kinh. Ri t ny c chuyn sang dng ch cho s chng c hay ni s ti sinh sau khi cht ca cc v t Pht. V sau n c chuyn dng ch cho nhng chng ngn ca Pht v qu Pht m cc v t s chng c trong i v lai, cng danh hiu, quc , v.v... ca nhng v y. (05) Nhm t tam gii c tn () trong bi hc, c tc gi gii thch (ch thch s 3 trn) l (ch cho qu v thin vng trong ba ci). Li gii thch ny khng xc ng. Pht Quang i T in dn li ca lun i Tr gii thch t c tn () rng: c Pht tr c vn ton, cho nn trong ba ci, ch c c Pht l bc c c bit tn qu.

BI TP 1) Nu em cng c dt tr nghip ni hai li, hi hng v qu v b v thng, sau ny s c c kt qu g? Nu em cng c dt tr nghip ni hai li, hi hng v qu v b v thng, v sau s thnh Pht, v c c quyn thuc chn chnh, yu ma ngoi o khng th ph hoi hay gy tr ngi. 2) Nu em cng c dt tr nghip ni li c c, hi hng v qu v b v thng, sau ny s c c kt qu g? Nu em cng c dt tr nghip ni li c c, hi hng v qu v b v thng, sau ny s thnh Pht, v c y phm m ca cc c Nh Lai. 3) Nu em cng c dt tr nghip ni li thu dt, hi hng v qu v b v thng, sau ny s c c kt qu g? Nu em cng c dt tr nghip ni li thu dt, hi hng v qu v b v thng, sau ny s thnh Pht, v t c nhng iu c Nh Lai th k. 4) Nu em cng c dt tr nghip tham dc, hi hng v qu v b v thng, sau ny s c c kt qu g?
201

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

Nu em cng c dt tr nghip tham dc, hi hng v qu v b v thng, sau ny s thnh Pht, v c c ba ci c bit tn trng, u cng cung knh cng dng. 5) Nu em cng c dt tr nghip sn hn, hi hng v qu v b v thng, sau ny s c c kt qu g? Nu em cng c dt tr nghip sn hn, hi hng v qu v b v thng, sau ny s thnh Pht, v c c tm v ngi ca ch Pht, ngi chim ngng khng chn. 6) Nu em cng c dt tr nghip t kin, hi hng v qu v b v thng, sau ny s c c kt qu g? Nu em cng c dt tr nghip t kin, hi hng v qu v b v thng, sau ny s thnh Pht, thc chng tt c Pht php, thnh tu thn thng t ti.

Bi 27
202

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

NM UN U KHNG
Thn th chng ta c th chia lm hai b phn ln: l tinh thn v vt cht. T hai b phn ln ny li c th phn tch thnh nhiu b phn nh, thy r rng, thn cng nh tm, u do s cha nhm m c; cho nn mi ni rng, nhn duyn(1) ha hp mt cch gi tm, khng c mt php chn tht c th nm bt. iu gip cho hnh gi hiu r c mt cch su sc v ngha th no l khng v v ng. Nm un li dch l nm m, tc l nm nhm sc, th, tng, hnh v thc. Un(2) ngha l cha nhm, tc l thn th ca chng sinh do nm php ny tch t m thnh; m(3) ngha l che lp, tc l cc phin no vng tng che lp chn tnh vy. Sc c ngha l bin ngi bin l bin hoi, ngi l cht ngi gm c nm cn(4) (mt, tai, mi, li, thn) v nm trn(5) (hnh sc, m thanh, mi, v, xc chm). Cn v trn thuc v sc php, th c thn cn v kh gii1 cng u bao gm trong , khng st mt vt g. C hai thuyt gii thch v th, tng, hnh v thc. Thuyt th nht ni rng: Th l khi nm cn i trc nm trn2 th lnh np cnh hin lng3(6); l cnh gii ca nm thc trc4. Tng l su cn i trc su trn m thnh su tng; l cnh gii ca thc th su5. Hnh l thc th by6 lun lun bm cht kin phn8(7) ca thc th tm7 v ly lm ng, nim nim lin tc khng dng. Thc tc ch cho thc th tm, l bn th nng ta ca cc thc. l thuyt dng c tm thc(8) chi phi bn un thuc tm php(9). Thuyt th hai ni rng: Th ngha l lnh np. ng khi su thc cng vi su trn tng ng nhau m c su loi cm th; l cm gic sinh ra lc u tin khi cn v cnh tip xc vi nhau. Tng l gi ly nh tng, ngha l bi su cm th m sinh ra su tng; l cn v cnh, sau khi tip xc nhau, tin mt bc na, sinh khi t l. Hnh l to tc, ngha l t t l, tin thm mt bc, pht khi hnh ng. Thc l phn bit r rng, ngha l trong qu trnh hnh ng, khng ngng thm vo s phn bit r rng i vi mi s vt. Thuyt ny dng ch mt mnh thc th su chi phi c bn un thuc tm php. Nm un(10) nh huyn ha, do nhn duyn m sinh, vn khng c tht tnh. Sc l do bn i gi hp m c; th, tng, hnh v thc th do vng nim sinh ra; cho nn, hai php thn v tm ny, ngay ni bn cht l khng, khng nht nh phi n khi tch dit mi thnh ra khng, cng khng phi c mt php no c nng lc lm cho chng tr thnh khng. Kinh i Trang Nghim ni: Sc nh bt nc t li; th nh bong bng nc; tng nh dn nng9; hnh nh cy chui10; thc nh vic huyn hoc. Th mi bit, tt c hai bo y v chnh, u

203

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

nh hoa trong gng, mt trng trong nc, ni sng trong chim bao, u h o, khng chn tht.

CH THCH
01. Thn cn tc thn th vi su cn, l chnh bo ca chng sinh. Kh gii cng gi l kh th gian, tc quc vi tt c kh vt, l y bo ca chng sinh. 02. L nm cn (nhn, nh, t, thit, thn) i trc nm trn (sc, thanh, hng, v, xc). 03. Hin lng l mt trong ba lng, c ngha l hin ti, hin hin, hay hin tin; tc l ci cnh gii m trong giy pht u tin khi cn i trc cnh, lin thy bit r rng, nhng cha khi nim phn bit, cho nn cha mang danh ngn, khng c tm tnh ton, trc tip vi th tnh ca php, gi l hin lng. 04. Tc l nm thc: mt, tai, mi, li v thn. 05. Tc l thc. 06. Cng c tn l mt na thc, l cn bn ca hai th chp trc ng v php. 07. Tc a li da thc, dch l v mt (khng mt), ngha l gi gn cc chng t, khng mt; li dch l tng thc (thc cha ng), ngha l cha ng tt c chng t; tn gi tuy c khc, nhng ngha th nh nhau. 08. Kin ngha l soi thy, tc l nng duyn, c tc dng soi thy tng phn do chnh thc y bin hin ra. 09. Ngha l nhn xa ngoi ng ni, thy nh sng mt tri pht ra hi nhit trng ging nh nc, ngi ang kht nc s ngh n vic ung nc, nhng rt cuc khng ung c; ly th d cho vng tng khng c tht. 10. Cy chui thng m xp, trong lng rng, khng cng chc, th d cho cc hnh.

PH CH
(01) Nhn duyn l t gp chung ca hai t nhn v duyn. Nhn l nguyn nhn ni ti, trc tip dn ti sinh ra mt php; duyn l nguyn nhn ngoi ti, tr gip cho nguyn nhn ni ti, gin tip dn ti sinh ra mt php. Bi vy, nhn cng cn gi l ni nhn, hay thn nhn; v duyn cng cn gi l ngoi duyn, hay s duyn. T , mt ngha rng ri, khi ni nhn th bao hm c nhn (ni nhn) v duyn (ngoi duyn). Mt cch c th, c th ni, nhn l ht ging pht sinh ra mt php, v duyn l nhng iu kin ph thuc gip cho ht ging y pht sinh php . Vy, nhn v duyn u l nguyn nhn; php c sinh ra chnh l kt qu. Tt c vn php u do nhn v duyn ha hp mi pht sinh; nhn v duyn khng ha hp th khng c g pht sinh; hoc, nu mt php sinh, m nhn v duyn tan r, th php y lin tiu dit. gi l duyn sinh hay duyn khi, l mt trong nhng gio l cn bn v quan trng nht ca Pht gio. Mt khc, nhn duyn l mt duyn trong bn duyn (t duyn), tc bn loi iu kin lm pht sinh vn php: nhn duyn, tng thng duyn, s duyn duyn v ng v gin duyn. Mt php c pht sinh, phi c y bn iu kin trn; d thiu bt c iu kin no cng khng thnh. Trong t

204

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt nhn duyn y, ch nhn ngha l chnh, ch duyn ngha l iu kin; nhn duyn ngha l iu kin chnh, iu kin ch yu. V ba loi duyn kia l: - tng thng duyn: iu kin ph gip; s duyn duyn: iu kin i tng ca nhn thc; - ng v gin duyn: iu kin chuyn bin lin tc. Nhn Duyn cng l tn ca mt trong mi hai th loi ca ton b kinh in Pht gio (mi hai b kinh). y l loi kinh vn cha ng nhng bi php Pht ni do c ngi thnh cu, do mt s vic no xy ra, hoc cc iu gii Pht ch ra do v c ngi phm li. i li vi loi kinh vn ny l loi T Thuyt, tc l loi kinh vn cha ng nhng bi php Pht t ni ra v thy cn thit cho s tu hc ca tng chng, ch khng v mt nguyn nhn no c. (02) Un: Ch un c ba ngha: - phi nht: bt lun ni chn no v thi gian no cng u c rt nhiu cht lng; - tng lc: cha nhm nhng g ang c; - phn on: y theo tnh cht khng ging nhau m phn loi. (03) m: Ting Phn skandha, cu dch l m, hay chng; tn dch l un. Nh vy, ch m va mang ngha cha nhm ca ch un, va c ngha l che lp; ni rng, nm nhm sc, th, tng, hnh v thc tch t li, lm che lp chn tnh. Trong bi hc tc gi ni: ... cc phin no vng tng che lp chn tnh; Ni rng sc, th, tng, hnh, thc lm che lp chn tnh, theo chng ti, ch l cch ni ch quan. Cc bc gic ng (Pht, i B-tt, A-la-hn, ch T, v.v...) cng mang thn ng un, nhng cc Ngi c b che lp chn tnh u! C l v vy m cc nh tn dch khng mun dng ch m, m dch ch skandha l un l mt s din t c tnh cch khch quan hn. (04) Cn: Ch cn ngha l r cy; ngha rng l im ta, ch nng ta. Trong Pht hc, ch ny thng c dng ch cho cc c quan trong thn th, kh nng, v cn tnh ca con ngi. 1) Trc ht, nm c quan cm gic (gic quan): mt, tai, mi, li, v thn, c gi l nm cn (ng cn); tc nhn cn, nh cn, v.v... Nm cn ny l do vt cht (sc) to thnh. Ci c gi l cn y, li gm c hai phn: b phn vi t su bn trong (nh h thn kinh), mt thng khng thy c, c tc dng gy cm gic, gi l thng ngha cn; b phn l ra bn ngoi (nh cp mt, vnh tai, ci mi v.v...), c tc dng tr gip gy cm gic, gi l ph trn cn. Trong khi , mt tc dng ca tm (tinh thn) l thc mt-na, cng chnh l mt cn, tc cn. Gp li nm cn vt cht v mt cn tinh thn th c su cn (lc cn). Chnh t su ni ny m s hiu bit, phn bit (thc) i vi ngoi cnh c pht sinh, cho nn chng c gi l cn. Ngoi ra, b phn sinh dc ca nam n cng c gi l cn (nam cn, n cn); mng sng ca con ngi gi l mng cn. 2) C nm im ta, t cc php lnh c pht sinh v tng trng, c gi l nm kh nng t Pht hc Hn Vit gi l ng cn; l: lng tin (tn cn), ch sing nng kin tr (tn cn), chnh nim (nim cn), nh lc (nh cn), v tr tu (tu cn). V c hai loi ng cn, cho nn phn bit, nm gic quan i khi c gi l ng sc cn; v nm kh nng i khi c gi l ng v lu cn. 3) Cn tnh (hay cn c) con ngi c thng minh, m mui, cao thp khc nhau. Cn tnh ca ngi thng minh, hc mt bit mi, nghe t hiu nhiu, tu tp mau chng ng, c gi l li cn, hay thng cn; ngi m mui, ti tm, n n, gi l n cn, hay h cn; ngi bc gia gi l trung cn. (05) Trn: Ch Phn visaya (hay artha), cc nh cu dch dch l trn, cc nh tn dch dch l cnh, l i tng ca cn (gic quan). Su cn c su i tng ring bit: hnh sc (sc trn sc cnh) l i tng ca mt (nhn cn); m thanh (thanh trn - thanh cnh) l i tng ca tai (nh cn); mi hng (hng trn - hng cnh) l i tng ca mi (t cn); v (v trn - v cnh) l i tng ca li (thit cn); xc (xc trn - xc cnh) l i tng ca thn (thn cn); v tng (php trn - php cnh) l i tng ca ( cn). Nn n ngha ca hai t xc v php y: Xc l cc tnh cht mt, lnh, nng, cng, mm, trn, nhm, v.v... ca vt cht. Cc tnh cht ny do s xc chm ca thn cn m cm gic c, cho nn chng c gi l xc trn, hay xc cnh. Php khng phi l nhng hin tng vt cht c th v gin d bn ngoi nh cc cnh khc, m rt tru tng v phc tp nm trong tm thc, gm c cc nh tng (tc cc i tng cm gic cn

205

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt lu li trong thc), cc tng (cc nh tng do thc tng tng ra), v c cc t tng khng nh tng. Nguyn ngha ch trn l bi bm. Bi l nhng vt th cc nh bay y trong khng kh, thng bm vo cc vt khc lm cho d dy; bi vy, kinh lun thng dng n (nh cc t trn cu, trn lao, trn tc, v.v...) v d cho phin no. Cc nh cu dch cho rng, su cnh sc, thanh, hng, v, xc, php c tnh cht lm nhim chng sinh, cho nn gi chng l trn su trn. Thc ra, nhim l do chnh tm thc ca chng sinh, ch bn cht ca sc, thanh, hng, v, xc, php u c g l nhim. Ngi tu hc chn chnh, chuyn cn, sut ngy cng i din, tip xc vi su th y, nhng khng h b nhim v chng. C l v vy m cc nh tn dch gi chng l cnh su cnh. Trong khi , c ngi cn ha hp c cu ln tn m gi l trn cnh su trn cnh. (06) Hin lng l mt trong ba lng (tam lng). Lng l hnh thi hay phng cch nhn thc. Hin lng l nhn thc i tng mt cch trc tip, thun ty cm gic, khng c ph phn, suy lun, so snh, v.v... l cch nhn thc ca nm thc cm gic (nhn, nh, t, thit, thn), i khi c s cng tc ca thc, nhng vn l trc tip, thun ty cm gic, cha c suy lun, phn on. Cch nhn thc ny c khi ng, c khi sai; khi ng th gi l chn hin lng, khi sai th gi l t hin lng. T ngha l trng ging nh ci , ch khng phi chnh thc l ci . Hai hnh thi nhn thc kia l nhn thc so snh (t lng) v nhn thc sai lm (phi lng). Nhn thc so snh l phng cch ca thc (thc th su), mang tnh cch suy lun, din dch, so snh, phn on. Phng cch nhn thc ny cng c khi ng (gi l chn t lng) v c khi sai (gi l t t lng). Gp hai cch nhn thc sai ca hin lng (tc t hin lng) v t lng (tc t t lng) li, gi chung l phi lng; ngoi ra, Duy Thc Hc cho rng, thc th by (mt-na thc) lun lun nhn thc sai lm v s tn ti ca mt bn ng chn tht, cho nn hnh thi nhn thc ca n lun lun l phi lng. (07) Kin phn l phn thy bit, tc l ch th nhn thc v mt i tng. Theo gio ngha ca tng Php Tng, tc dng nhn thc ca mi tm vng v tm s u gm c bn phn: tng phn, kin phn, t chng phn, v chng t chng phn. 1) Tng phn l i tng nhn thc, thut ng Duy Thc Hc cn gi l s duyn. i tng ca nhn thc gm tt c cc cnh c th (nh sc, thanh, hng, v.v...) v tru tng (nh nh tng, tng, v.v...), lun lun c tng trng r rng, cho nn c gi l tng phn. 2) Kin phn l ch th nhn thc, thut ng Duy Thc Hc cn gi l nng duyn. Ch th nhn thc bao gm tt c tm thc tm vng v 51 tm s. Duy Thc Hc ni rng, nhn thc lun lun l nhn thc ci g, v vy, nu khng c i tng th khng c nhn thc, v ngc li, khng c ch th nhn thc th khng c i tng; cho nn, kin phn v tng phn l hai phn khng th tch ri ca tc dng nhn thc. 3) T chng phn (cng gi l t th phn) l phn t th thm su ca tc dng nhn thc, tc l, t n chng bit hot ng nhn thc ca chnh n. Khi mt (kin phn) thy (nhn thc) cun sch (tng phn) th bit rng mt thy cun sch (t chng phn). 4) Chng t chng phn l phn su hn na ca tc dng nhn thc, tc chng bit mt ln na v s chng bit ca t chng phn. Thuyt bn phn ca nhn thc ny l do lun s H Php (Dharmapala) xng. C ngi cho rng, phn th t ca thuyt ny (chng t chng phn) l khng cn thit. Xem ra, thuyt ba phn (tng, kin v t chng phn) do lun s Trn Na (Dinnaga) xng, gin d m vn y . (08) Tm thc (bt thc): Thc, hay tc dng nhn thc, l s hiu bit, l nhng dng tip ni ca cm gic hay tri gic phn bit. Khi cc gic quan (cn) tip xc vi i tng (cnh) ca chng, lin pht sinh s hiu bit (thc). Theo Duy Thc Hc, thc c tm tc dng, thng c gi l tm thc, hoc tm thc tm vng: 1) Nhn thc: s thy, tc s hiu bit sinh ra khi mt (nhn cn) tip xc vi cnh vt (sc cnh). 2) Nh thc: s nghe, tc s hiu bit sinh ra khi tai (nh cn) tip xc vi m thanh (thanh cnh). 3) T thc: s ngi, tc s hiu bit sinh ra khi mi (t cn) tip xc vi mi hng (hng cnh). 4) Thit thc: s nm, tc s hiu bit sinh ra khi li (thit cn) tip xc vi cc thc n ung (v cnh). 5) Thn thc: s cm xc, tc s hiu bit sinh ra khi thn th (thn cn) tip xc vi mi vt (xc cnh). 6) thc: s phn bit, tc s hiu bit sinh ra khi thc mt-na ( cn) tip xc vi cc nh

206

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt tng v tng (php cnh). 7) Mt-na thc: s t lng (suy t, tnh ton), chp ng, tc l bm ly kin phn ca thc a-li-da v chp l bn ng chn tht; t m sinh ra tnh ton, so o, v.v... ct bo v ci ng. 8) A-li-da thc: kho cha ng v gn gi tt c mi chng t ca vn php, bao gm c by thc trc. Tm thc trn, cc nh duy thc hc thng gp nm thc nhn, nh, t, thit v thn li thnh mt nhm, v gi chung l nm thc trc (tin ng thc); thc tr thnh thc th su ( lc thc); mt-na thc thnh thc th by ( tht thc); v a-li-da thc thnh thc th tm ( bt thc). Cng theo cch , khi su thc nhn, nh, t, thit, thn v c gp chung thnh mt nhm, th c gi l su thc trc (tin lc thc), ri thc th by v thc th tm. Nu gp by thc nhn, nh, t, thit, thn, v mt-na thnh mt nhm th gi l by thc trc (tin tht thc), ri thc th tm. V tm thc ny, y ch xin c trnh by mt cch gin d nh vy; sch GKPH Cp Ba s ni r rng hn. (09) Trong nm un, sc un thuc v sc php (vt cht); th, tng, hnh v thc un thuc v tm php (tinh thn). (10) Nm un: y l nm nhm kt hp li to nn bn thn con ngi: 1) Sc (sc un): Ni chung, sc un l tt c mi hin tng thuc v sc php trong v tr (theo Duy Thc Hc, c 11 loi thuc v sc php: nhn, nh, t, thit, thn, sc, thanh, hng, v, xc, php); nhng y, trong bn thn con ngi, sc un l ton b phn sinh l, tc thn th con ngi. 2) Th (th un) l cm gic sinh l sinh ra khi cc gic quan (cn) ca thn th tip xc vi i tng (cnh) ca chng. Cm gic c th l d chu (lc th), kh chu (kh th), hoc khng d chu cng khng kh chu (x th). 3) Tng (tng un) l tri gic, tc s phn bit nhn bit r rng i tng ca nhn thc con ngi. V d: nhn tng Pht th bit l tng Pht; nghe ting chung th bit l ting chung; ngi mi nhang th bit l mi nhang, v.v... 4) Hnh (hnh un): Ni chung, hnh l tt c mi hin tng, mi s vt c hnh thnh do nhn v duyn ha hp, tc l mi php hu vi trong v tr ( c ba lnh vc: tm l, sinh l v vt l). Ring y, trong bn thn con ngi, hnh un l ch cho tm hnh, tc l tt c cc hin tng tm l ca con ngi. Duy Thc Hc ni, c c thy 51 hin tng tm l gi l 51 tm s, bao gm c hai un th v tng trn; nhng v phm vi hot ng ca th v tng qu quan trng (gn nh sut ngy, lc no con ngi cng sng vi th v tng), nn y hai hnh ny c tch ring thnh ra hai un, v 49 hnh cn li th c gp chung trong mt un l hnh un. 5) Thc (thc un) l tm thc. Ni tng qut, l cn bn thc (tc a-li-da thc); v ni chi tit, l tm thc: nhn, nh, t, thit, thn, , mt-na v a-li-da. Thc l tc dng nhn thc phn bit, tc tc dng tm bit vt ca con ngi.

BI TP
1) Nm un l g? Nm un l nm nhm sc, th, tng, hnh v thc. 2) Hy gii thch ch un trong thut ng nm un. Hy gii thch ch m trong thut ng nm m. Ch un trong thut ng ng un ngha l cha nhm, tch t; tc l nm yu t sc, th, tng, hnh v thc ha hp li m to thnh bn thn con ngi. Ch m trong thut ng ng m ngha l che lp; tc l nm yu t trn tch t li lm cho con ngi khng thy c chn tnh.

207

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

3) Tm thc chi phi bn un ca tm php nh th no? Trong nm un th bn un th, tng, hnh v thc thuc v tm php. Trong bn un thuc tm php ny, un th thuc phm vi ca nm thc trc, tc l, khi nm cn tip xc vi nm cnh cnh y l cnh hin lng th pht sinh cm th; un tng thuc phm vi ca thc (thc th su), tc l, khi su cn tip xc vi su cnh th pht sinh ra tri gic phn bit; un hnh thuc phm vi ca thc mt-na (thc th by), tc l, thc mt-na lun lun bm cht ly kin phn ca thc a-li-da v cho l bn ng chn tht, nim nim lin tc khng dng; un thc tc l thc a-li-da (thc th tm), bn th nng ta ca cc thc. l tm thc chi phi bn un tm php. 4) Thc th su chi phi bn un ca tm php nh th no? Th l lnh np i tng, bc u tin ca mt chui di cc hot ng tm l. Khi su cn tip xc vi su cnh th sinh ra su loi cm th, thun ty cm gic. Tng l cc nh tng c c t cm th; tc l, sau khi cn v cnh tip xc nhau, tin thm mt bc l pht sinh s t l. Hnh l to tc; tc l, t t l tin thm mt bc, pht khi hnh ng. Thc l s phn bit r rng; tc l, trong qu trnh hnh ng, lun lun c s phn bit r rng i vi mi s vt. Cc hot ng tm l trn y u l cc tc dng ca thc (thc th su); bi vy, theo cch trnh by trn, mt mnh thc chi phi c bn un tm php. 5) Hy nu nhng th d m kinh i Trang Nghim dng ni v nm un. Kinh i Trang Nghim dng nhng hnh nh n d sau y ni v nm un: Sc nh bt nc; th nh bong bng nc; tng nh dn nng; hnh nh cy chui; thc nh vic huyn hoc.

Tng Hp Yu Ch Cc Bi 25, 26 v 27

208

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

1. Xem mi nhn qu ca mi nghip lnh th c th hiu: 1) C nhn th nht nh c qu; c nhn lnh th nht nh c qu lnh, quyt khng ri mt. 2) Ci kt qu nhn c s vt hn ci nhn nhiu lm, nh vic bun bn, vn ch c mt m li th c vn. 3) Nu khng hi hng, s hng c phc bo ci Ngi hoc ci Tri; nu hi hng v qu v v thng b , s l iu kin lm Pht. 4) Tt c nhng ngi giu sang hng cuc i vui sng th gian, u tng lm iu thin no (trong mi iu thin) i qu kh, nhng cha tng hi hng v php gii ca Pht. 5) Pht php ly mi iu lnh lm c s. C s nu h, tt s sp . 6) Lm mi iu lnh s c c nhng qu bo lnh, l ni v chnh din; nhng nu ni ngc li, tt nhin, lm mi iu c (tri ngc vi mi iu lnh) cng s c nhng qu bo c. Nhng qu bo c ny phn nhiu l ni ba ng d. Phi i cho n khi qu bo ba ng d y ht ri, tr li lm ngi, by gi mi li nhn chu nhng qu bo au kh (tri ngc vi nhng qu bo lnh). 2. Rt nhiu ngi cho rng thn th ny l tht c. Gi s c mt s t ngi hiu c thn th ny l khng, th li cho rng, sau khi cht thn ny mi l khng; m hon ton khng bit rng, ngay trong lc sng, thn ny ch l do hai nhn t ha hp to nn: mt nhn t l nhc th, mt nhn t l tri thc. Nhc th ch l mt tp hp ca nhiu loi nguyn cht. Nu dng phng php phn tch ha hc m phn tch, th t u cho n chn, ch l nhiu loi nguyn cht m thi. Thn ny thnh ra nhiu loi nguyn cht th con ngi cng lm g c! Sc php so ra hy cn l chn tht, m cn nh vy, hung h l tm php, hon ton khng phi vt cht, ch l vng tng, li thuc v th gii mt m! l o l ng th tc khng(1) ca nm un vy. Kinh Vin Gic ni: Hy thng xuyn qun nim rng: Thn i ny ca ti l do bn yu t(2) ha hp m thnh. Tc, lng, mng, rng, da, tht, gn, xng, ty, no, cu ght, u thuc v t. Nc bt, nc mi, m, mu, m hi, nc di, m, nc mt, tinh kh, nc phn, nc tiu, u thuc v nc. Hi m thuc v la. S chuyn ng thuc v gi. Bn yu t r la ht c th ci thn ny ch no? Th mi bit rng, thn ny rt cuc khng c t th, do s ha hp m c tng, tht ng vi huyn ha. l ni thn l khng, cng tc sc php l khng. on tip theo li ni: Do bn duyn(3) gi hp m vng c su cn. Su cn bn i, trong ngoi hp thnh m vng c duyn kh(4) tch t bn trong, t h c duyn tng(5), gi gi l tm. Ci tm h vng ny, nu khng c su trn th khng th c. Bn i phn r th cng khng c c trn; cc duyn trn(6) bn trong u phn tn tiu mt, rt cuc, duyn tm(7) u cng khng th thy! l ni thc l khng, cng tc tm php l khng. Tm li, sc v tm u l nhng php do nhn duyn sinh, khng c t tnh. Nhn duyn ha hp th sinh khi, nhn duyn phn tn th tiu dit; cho nn trng nh c m khng tht c, ging nh cc huyn tng.
209

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

3. Phn loi v mi nghip, tuy l tm c ba nghip, thn c ba nghip, ming c bn nghip, nhng, thn v ming u cng mt loi, l kh quan. Kh quan tuy lm thin lm c, nhng khng phi l cng v ti ca kh quan, m l cng v ti ca ni ch huy kh quan. Ni ch huy mun lm thin th iu m kh quan lm, nht nh phi l thin; ni ch huy mun lm c th iu m kh quan lm, nht nh phi l c. Bi vy, tuy ni l tm c ba nghip, thn c ba nghip, ming c bn nghip, nhng trn thc t, mi iu thin v mi iu c u hon ton do tm lm, khng lin quan g ti thn v ming c. Nh th, ba nghip cng ch l mt nghip. Hnh gi ch cn iu chnh tm cho chn chnh th thn v ming t nhin vo khun php ngay. V nh Chu X(8) ca thi k trc l ngi ph lng ph xm, ng u ba mi hi; nhng Chu X ca thi k sau l ngi bn cp, chm thung lung, thay i tnh tnh, chuyn cn hc tp; nh vy m ba mi hi u c dit tr ht. Thn v ming trc sau vn vy, iu then cht l chuyn ha ci tm. Cu ni vn php ch do tm to, y cng c xc tn. 4. Thn, ming v , nht c nht ng u phi tri qua cc cn c phn bit y (tc thc th su), nhim tnh y (tc thc th by), v chng t y (tc thc th tm)(9); ri sau mi gieo chng t, lm nhn cho s th bo tng lai. Cho nn, nht c nht ng bn ngoi, u tng quan mt thit vi rung thc(10) bn trong. Ba nghip lm lnh gip ch cho ngi th kt qu cng c li ch cho chnh mnh; nu lm c hi ngi th kt qu cng s hi mnh. Bi vy, cng nhn bit r o l nhn qu, tt nhin c nghip s cng gim thiu, bi v, nu bit chc chn s c qu bo xu theo sau th nht nh khng dm lm c; v nghip lnh tt nhin s cng nhiu thm, bi v, nu bit chc chn s c qu bo tt theo sau th nht nh hng hi tin ti trc. l l do ti sao, khi khi s thc hnh nhng vic nh tu thn, t gia, x th, hc Pht..., trc ht phi hiu r l nhn qu. 5. C ngi khng tin rng: v v quyn thuc(11) c trinh lng hay khng l do nghip ca chnh h, khng quan h g ti ch nhn(12) hay cha tng c cc hnh ng t dm hay ni hai li. Nu khng tin iu th chng khc no cho rng: t tng lm lnh, con chu s c pht t. Vy xin ni r: t tng, hnh ng, cho n vn mng ca bt c mt ngi no, nu chu nh hng ca ngi khc, th ha ra nhn qu l do ngi khc chi phi, m khng phi do chnh mnh; iu khng ph hp vi o l. u bit rng: s ph n khng tt, cng nh s con chu khng tt, th gian c rt nhiu. S d h khng tt, nht nh l do qu bo c nghip ca t thn h m ra. Nu ngi n ng i trc hoc i ny khng t dm, theo qu bo, s khng gp phi mt ngi v khng trinh lng. Khi bn tnh hn s, mt cch t nhin, do tc nghip, tt khng kt hp cng loi ngi nh vy, m s kt hp vi mt ph n trinh thc; cho nn v v quyn thuc l trinh lng. l mt thuyt. Li na, hng con chu xu c trn
210

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

i rt nhiu, nu t tng lm lnh m th h sau c pht t, th bn con chu xu c ny, nhn v nghip nhn ca bn thn khng ph hp vi ci vn vinh thng ca gia nh , chc chn s khng u sinh vo gia nh ; tri li, ngi lm lnh ng c hng th phc bo mi c u sinh vo gia nh ; hon ton khng phi do v t tng tch c m c th chuyn i c nghip lc ca con chu. li l mt thuyt. Mi s, tuy nhn chn mui, nhng nht nh phi i c ngoi duyn t hp y , mi pht khi hin hnh. Nu c nhn m khng c duyn, khng c g thnh c. Cho nn, nu kt hn vi mt ngi ph n khng trinh lng no , nhng nh phu cng(13) nghim chnh, gia nh ha knh, thn tu gia t, th ht ging t dm ca ngi v d chn mui, cng phi tng n i duyn. Cho n khi np hm y li, i ny y th lin tr thnh ngi n b trinh thc. D c ht ging dm , cng lu li ch sang i khc, ch c hi tt vy. Nhng iu trong kinh ni nh: C c quyn thuc tt, V khng th xm phm, v.v..., ngha l ch ny, tc l, ngi khc khng th nh hng n nhn qu ca bn thn. y li l mt thuyt. Gi s, nhn ng ta chuyn nghip, hoc l nhn ngoi cnh lm cm ng t tm, khin cho tm chuyn bin, gy nh hng n cc chng t t c trong rung thc, n nay th hoc l tim phc, hoc l tiu mt; t tm nu khng ci bin th d ng ta sc ln ti u i na, cng khng th c bin php g. li l mt thuyt. Cc thuyt trn y, l do u tht y , th cho nn, ngi tch t iu thin, chc chn s hng nhiu hnh phc; ngi tch t iu c, chc chn s chu nhiu tai ng. 6. Xem mi nhn qu ca mi nghip lnh, c th thy rng: Tt c cc hnh lnh, sau khi lm ri m khng hi hng v con ng thnh Pht, trong tng lai s thnh ra phc bo th gian; m phc bo ny khi ht th tr li b a lc. Nu hi hng v con ng thnh Pht, trong tng lai u s lm Pht, ha lm qu c(14) ca Pht. Bi vy, nu hnh gi c bt c mt iu thin nh no trn ba nghip thn ming , u nn hi hng v v thng b , hoc cu sinh v th gii Cc-lc n nh cc vic thin ln th khng cn phi ni; ti v, sinh v th gii kia th s c nim khng thi lui, hnh khng thi lui v qu v khng ti lui, cho n khi chng c qu v thng b mi thi. iu trong kinh c dy r. 7. C xem bn un tm php (trong nm un) l th, tng, hnh v thc, c th thy rng, hon cnh v tm l c mi quan h rt ln. l iu Mnh T ni rng: Ch c th thay i tnh kh, dinh dng c th thay i th cht; s quan h ca ch tht to ln thay! Bi vy, nhiu ngi trong cng mt hon cnh, nhn v o c, hc vn, trnh hiu bit khc nhau, m nhng cm nhn v t tng pht sinh t ni h cng mi ngi u khc nhau. V nh, mt th gii Cc-lc m c n bn loi tnh : cho ngi bnh thng vng sinh l Phmthnh-ng-c ; cho hng Nh-tha l Phng-tin-hu-d ; cho hng B-tt l Tht-bo-v-chng-ngi ; ch Pht l Thng-tch-quang
211

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

(15). u l ty theo cng phu su cn m pht sinh ra cm nhn khng ng u. Li nh Nhan Hi(16) trong mt ng hm ti tn, ngi ta khng chu ng ni s ngho kh ca ng, vy m trong tm ng lc no cng vui th.(17) Vn Thin Tng(18) ni: Thng thay bi m ly, chnh l chn an vui ca ta!. B t a(19) a trong a ngc ln m nh ngi thin cung, s tnh cng nh th. iu chng tht rng, nhng ngi c o c v hc thc khng ging nhau, tuy cng mt cnh gii, nhng th, tng, hnh, thc pht sinh t h, chc chn l khc nhau tri vc. 8. Ming ni chuyn xu, gi l nghip c ca ming, qu bo thuc v ba ng d. C ngi h nghi cho rng, li ni ch l trng khng, chng l pht sinh qu bo? Ni nh vy l ch bit ci php ming, ch khng bit ci li lm ca tm php. Xin hi: Nu tm khng c nim di tr th trong ming lm sao c li ni di tr? Nu tm khng c nim t dm th trong ming lm sao c li ng? Nu tm khng c nim sn hn th trong ming lm sao c li ni c c? Nu tm khng c nim vui sng trc s au kh ca ngi khc th trong ming lm sao c li ni m thc xi by? Xem th th bit, mi mt li ni, trc ht c pht ra tm, ri sau mi pht ra ming. Nh vy, nu to ra bn nghip c ming, trong thc th tm lm sao khi gieo xung cc chng t c? Hung chi, ci ha ca li ni li cn s hi ngi, to c; h khng cn thn ! Khng T(20) vo thi miu nh Chu(21), thy mt ngi bng ng, ming b bt n ba lp, lin lm bi vn khc sau lng tng ng, trong c on ni rng: Hy cn thn! ng ni nhiu, v ni nhiu th hi cng nhiu; ng lm vic, v lm vic th tht bi cng lm. Ch bo u c thng tn g, v ha s ln lm. Ch bo u c tai hi g, v ha s ln lm. Dng nc nh m khng bt kn, s thnh sng ln. Mt m la nu khng dp tt, s t chy c cnh ng... Nhng li u ni ln tnh trng yu ca s cn thn li ni. Ha ln bng tri nh th m c th khng c qu bo ?

CH THCH (ca ngi dch)


(01) ng th tc khng: y l mt thut ng Pht hc, c ngha l: ngay ni t th l khng. Vn php l do duyn sinh, tnh ca chng l y tha khi, tc l mi mt php u phi nng vo nhng php khc sinh thnh; nm un cng vy, t bn cht, chng vn khng c, gi l ng th tc khng. (02) Bn yu t tc l t i. Thn xc (tc phn sinh l, vt cht) ca con ngi v cc loi chng sinh l do bn yu t ha hp m lm thnh: Nhng c phn th c nh xng, tht, da, tc, v.v... thuc v yu t rn chc, c gi l t (a i); nhng th th lng nh mu, m hi, nc ming, nc tiu, v.v... thuc v yu t m t, lu nhun, c gi l nc (thy i); nhit (nng, lnh) trong thn th thuc v yu t vim nhit, c gi l la (ha i); s h hp v cc chuyn ng (tim p, mch nhy, v.v...) trong thn th thuc v yu t chuyn ng, c gi l gi (phong i). Ngoi ra, trong thn th cng cn c nhng khong trng, v vy, c ni cn thm vo mt

212

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt yu t na l khng i, thnh ra c ng i. Ni hp th nm yu t ny ha hp lm nn thn th chng hu tnh (nhng loi c tnh thc); ni rng th nm yu t y lm nn mi vt (sc php) trong v tr. Ch i c ngha l nhiu, rng ln, bao qut, cng khp. (03) Bn duyn: Bn duyn y l ch cho bn yu y t, nc, gi, la (va c trnh by trn). (04) Duyn kh: Tm tip xc vi ngoi cnh cng c gi l duyn; tm l nng duyn v cnh l s duyn. Khi tm duyn cnh th trong ta lu li nhng nh tng. Do nhng nh tng ny m chng ta nh li c nhng hin tng (cnh vt, m thanh, v.v...) qua. Nhng nh tng c gi l duyn kh (hi hm ca duyn). (05) Duyn tng: Cc nh tng (duyn kh) ca ngoi cnh, chng ta vn thy, nghe... r rng nh c tng tht trc mt, nn c gi l duyn tng (tng trng ca duyn). (06) Duyn trn: tc l ngoi cnh, hay cnh s duyn. (07) Duyn tm: tc tm duyn cnh, t l s vt, hay tm nng duyn. (08) Chu X (?-299 tr. TL): ngi huyn Dng-tin, nc Tn, Trung-quc. ng m ci t nh, sng lu lng, ph lng hi xm, b ngi lng lit vo mt trong ba mi hi (tam hi) ng thi: cp Namsn, thung lung Trng-kiu v Chu X Dng-tin. Chu X bit c b ngi khinh r nh vy, nn hi ci, quyt ch thay i tnh tnh; bn ln ni git cp, ln xung nc chm cht thung lung, ri vo nc Ng xin theo hc vi anh em Lc C v Lc Vn. Sau ng lm quan n chc ng s. Trc tc c Mc Ng, Phong Th K, Ng Th. (09) Phn bit y - nhim tnh y - chng t y: Ch y ngha l ni nng ta, cn c, hoc phng tin gip cho mt s vic no sinh khi. - Thc th su ( thc) c kh nng phn bit, phn on, l ni y c nm thc trc (nhn, nh, v.v...) phn bit r rng trn cnh, nn c gi l phn bit y; Thc th by (mt-na thc) l ni y c, t m cc thc khc tr thnh nhim hay thanh tnh, nn c gi l nhim tnh y; - Thc th tm (a-li-da thc) l ni cha gi chng t ca cc thc khc v c vn php, t , cc thc khc v vn php c hin hnh, nn c gi l chng t y cng gi l cn bn y. y thuc gio ngha ca tng Duy Thc. (10) Rung thc (thc in): ch cho thc a-li-da. Tt c mi hnh ng (nghip) ca thn ming u tr thnh chng t gieo vo thc A-li-da, ch n khi chn mui li pht sinh hin hnh (qu bo); ging nh ht ging la c gieo xung rung (in), ch ngy mc thnh cy la. V vy, thc a-lida c gi l rung thc. (11) Quyn thuc: ngha l b con, h hng; ring cu ny, n c ch cho con chu. (12) Ch nhn: ngha l ngi ch ni chung (nh ch ca hng xng, rung t, n bc, v.v...); y n c dng ch cho ngi ch gia nh (gia ch), tc ngi chng. (13) Phu cng: tc phu th cng, mt trong tam cng theo lun l Nho gio. (14) Qu c: cng c ca qu v chng t c do s tu tp; nh qu v nit bn c bn c l thng, lc, ng v tnh. T ny cng dng ch cho cng c v lng ca qu v Pht. (15) Bn loi tnh : Tng Thin Thai xng c bn loi Pht , hay bn loi tnh : 1) Phmthnh-ng-c : tc l quc m trong Ngi, Tri (phm) v cc v Thanh-vn, Duyn-gic (thnh) cng chung. Li na, trong phm th Ngi v Tri thuc v thin chng sinh, ngoi ra cn c th k thm bn loi c chng sinh cng cng chung l a-ngc, Ng-qu, Sc-sinh v A-tula; trong thnh th Thanh-vn v Duyn-gic l cc bc thnh chnh thc, ngoi ra cn c th k chung cc v thnh quyn bin, tc l ch Pht v B-tt ln, v cu chng sinh m th hin trong cc quc . 2) Phng-tin-hu-d : tc l quc ca cc bc A-la-hn, Pht Bch-chi v Btt a-tin. Nhng v ny nng vo cc php phng tin tu tp, on tr cc kin t hoc, nn gi l phng tin; nhng vn cn cn bn v minh lm che lp tht tng trung o, nn gi l hu d. 3) Tht-bo-v-chng-ngi : tc l quc thun ty ca cc v B-tt a-thng. Nhng v

213

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt ny tr tng phn cn bn v minh, c c qu bo t ti v ngi ca o chn tht. 4) Thngtch-quang : tc l quc ca ch Pht. l quc ca php thn thng tr (thng), hon ton gii thot (tch), v tr tu siu vit (quang). (16) Nhan Hi (521-490 tr. TL): t l T Uyn (cho nn cng c gi l Nhan Uyn), ngi nc L, thi Xun-thu, l mt ngi hc tr gii ca c Khng T. ng sng cnh thanh bn nhng lc no cng vui vi o lnh. ng ni ting l ngi cn mn v c hnh, khng bao gi lm li n ln th hai, khng bao gi ni iu v ch. Tng truyn, lc ng mi 29 tui, u bc ph! ng cht lc mi 31 tui. Lc ng cht, c Khng T au n qu, phi tht: i thi! Tri git ta ri! (17) Li c Khng T khen Nhan Hi: Nhan Hi qu tht l ngi hin! Ch mt gi cm, mt bu nc, sng trong ng hm ti tn, ngi ta khng th chu ng ni cnh ngho kh ca ng, vy m trong tm ng lc no cng vui thch. Nhan Hi qu tht l ngi hin! (Sch Lun Ng, thin Ung D) (18) Vn Thin Tng (1236-1283): t Tng Thy, hiu Vn Sn, ngi huyn Ct-thy, tnh Giang-ty, l mt ngha s thi Nam-Tng (1227-1279), Trung-quc. ng tin s nm 1256, lm quan n chc Ty-giang an ph s. Lc by gi qun Nguyn ko n nh ph, ng vng mnh i m phn, b qun Nguyn bt nht. Sau ng trn thot vo K-chu. Vua oan-tng (1276-1278) tc v Phc-chu, dng ng lm hu tha tng, phong tc Tn quc cng. ng chiu binh mu nh Nguyn khi phc nc Tng, nhng tht bi b bt. ng khng chu khut phc qun ch, bn lm bi Chnh Kh Ca tn dng cc trung thn ngha s, ng thi t cho qun ch bit ch mnh; ri hin ngang nga mt chu chm. (19) B t a: Thn vng Bch Phn (bo ca vua Tnh Phn) c hai con trai: trng l B t a v th l A Nan . Nh vy, B t a l em con ch ca Pht. Hi cn hong cung, vng t B chi rt thn vi thi t Tt t a. B l ngi thng minh, khe mnh nht trong m vng t, ch thua c thi t m thi; bi vy, d chi rt thn, nhng B cng thng hay ganh t, ginh git vi thi t. Tnh tnh ca hai ngi tht tri ngc nhau: trong khi thi t im m, khim cung, nhn t, th B bng bt, t ph, c c. Sau khi thi t Tt t a thnh Pht, B cng vi cc vng t khc (k c em rut l A Nan) xin theo Pht xut gia tu hc. Trong mi hai nm u, B tu hc rt chuyn cn, nghim tnh, gng mu; nhng sau th b danh li trn th lm cho si m, ganh t vi a v ca c Pht, mt mt kt thn v by mu cho thi t A X Th git vua cha l Tn B Sa La son ngi, mt mt toa rp vi A X Th lp mu chia r gio on v hi Pht t mnh lnh o gio on. ng my ln m hi c Pht v tr thnh mt phn nguy him ca c Pht. ng phm ti ng nghch, nn phi a a ngc. Kinh in i tha ni rng, tuy ng trong a ngc m s tht ng vn an lc nh sng thin cung; bi v, ng thc hin hnh B-tt, th hin trong thn phn k phn nghch gip c Thch Tn hon thnh trn vn o qu gii thot. (20) Khng T (551-479 tr. TL): tn l Khng Khu, t l Trng Ni, ngi nc L (nay thuc tnh Sn ng), thi i Xun Thu, Trung-quc. Ban u ng c lm vi chc quan nh, sau c thng n chc i t khu, trng vic hnh s. Sau v bt mn vi chnh sch ca triu nh nc L, ng b quan chc v i chu du cc nc V, Tng, Trn, Si, S, v.v... nhm em s hc phng s i, nhng ti u cng b khinh thng, khng nc no mun dng ng c. Cui cng ng li tr v nc L, m trng, thu nhn mn sinh truyn s hc. Tng truyn, hc tr ca ng c ti 3.000 ngi, nhng ni ting nht th c 72 ngi, i gi l tht thp nh hin. ng lm sch Xun Thu, san nh cc kinh Thi, Th, L, Nhc, lm c s cho Nho hc, nh hng rt ln n i sng ngi dn Trung-quc. ng c ngi i tn l bc thnh, ng thi cng l v t ca Khng gio. (21) Chu: Ch Chu y l tn mt triu i rt c ca Trung-quc. Vua V vng dit nh Thng (1562?- 1066?), lp nn nh Chu (1066?-256 tr. TL) vo khong nm 1066 tr. TL, ng ti Co-kinh (nay l huyn Ty-an, tnh Thim-ty). Nh Chu truyn n i vua U vng (?-771 tr. TL) th b r Khuyn-nhung dit. Giai on c gi l Ty-Chu (1066?-770 tr. TL). Con ca U vng l Bnh vng (781?-720 tr. TL), trnh nn Khuyn-nhung, bn di sang Lc-p (pha ng ca Co-

214

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt kinh, nay l ph Lc-dng, tnh H-nam); truyn n Nn (mt s ngi c nhm l Non) vng (?256 tr. TL) th b Tn Th-hong (259-210 tr. TL) dit. Giai on c gi l ng-Chu (770-256 tr. TL).

215

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

Bi 28

216

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

LI LM ca S UNG RU
Ngy xa, khi c Pht Thch Ca Mu Ni hong ha ti thnh B- thuc nc Chi-, ni c mt con rng d, rt hung bo, hay lm hi; ngi, chim v sc vt u khng dm ti gn; n ma la chn cng b ph hoi. By gi c mt v trng lo1 tn l Sa Gi , p y m bt, du hnh kht thc, dn dn n a phng , nghe c con rng d lm hi, bn n di cu bn dng sui, by ch ngi v ngi xung. Con rng nghe hi o lin ni gin, thn bc khi. Trng lo lin nhp nh, vn dng thn thng, t thn cng pht ra khi. Rng cng gin hn, t thn bc la. Trng lo lin nhp nh ha quang, thn cng pht ra la. Rng li lm ma , n sm st, ma cung tn dao mc, ma rn c, trng c; nhng u b sc thn thng ca trng lo, bin thnh cc cng trang nghim. Sau khi tri qua cuc t th , uy th ca rng mt ht, khng cn c ng c na. Trng lo bn bin thn hnh tht nh, chui vo tai rng, ri nhy ra t mt rng; chui vo mi rng, li t ming rng bay ra; ri bc i trn u rng. Rng v cng kinh s, hng v trng lo tha: Con xin quay v nng ta ni ngi. Sa Gi p: Con nn quay v nng ta ni Ba Ngi Bu, lm k cn s nam. T sau khi qui y th gii, rng khng cn lm hi na; ngi, sc vt v thc la u c an ton. Do , ting tm ca trng lo Sa Gi v vic hng phc rng d, vang di khp ni xa no gn, mi ngi u lm cm cng dng. C mt ngi ph n kia, v s thc n ca mnh sau khi tiu ha c th s pht lnh, cho nn ly ru lt cho trng lo ung. ng ung cn, lin say, t nm ln knh bn ca cha, cc vt dng nh o tng gi l2, y lc nc3, bnh bt4, tch trng5 v.v..., tung vi cc ni. Lc by gi, c Pht cng tn gi A Nan du hnh n ni y. Thy tnh trng nh vy, Ngi bo tn gi A Nan ly nc, sa son ch ngi, ri tp hp tng chng n nghe php. Ngi hi i chng: Lc trc ti ni ny c mt con rng hung bo, lm thng hi n ngi, sc vt v thc la. V sau c ngi thin nam Sa Gi iu phc, lm cho n quay tr v con ng lnh. S vic qu thy c nghe thy chng? Trong chng, v no thy th tha rng c thy; v no nghe th tha rng c nghe. c Pht li hi: Ngi hin ang say ru, nm ln knh di t, c th chit phc c con nh ng chng? i chng tha: Khng th. Pht dy: Thnh nhn ung ru cn gy li lm nh th, hung na l phm phu! T nay v sau, cc t Pht khng c ung mt git ru. Nu cn c theo kinh Phm Vng, th bn ru l gii th nm trong mi gii trng ca B-tt, phm ti ba la di6; ung ru l gii th hai trong bn mi tm gii nh ca B-tt, phm ti nh. Kinh cng ni: Ung ru sinh v lng li lm. Nu t tay mnh cm ung ru a cho ngi khc ung ru, trong nm trm i s khng c tay, hung g chnh mnh ung ru! Xem th th c
217

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

th bit c ci duyn c v sao m trong cc loi gii(2) u c ghi gii iu khng ung ru.

CH THCH
01. Ngi xut gia c o c v gii lp u cao, th c tn xng l trng lo nh trng lo X Li Pht chng hn. Ch trng lo, i ng dch l c th; i Ngy dch l tu mng. 02. Tng gi l l mt trong ba y ca t kheo, mc trong nhng lc thuyt php, vo cung vua, vo lng xm, i kht thc. Y ny c chn phm khc nhau: a) Ba phm di l 9 iu, 11 iu v 13 iu, th ni hai ming di v mt ming ngn; b) Ba phm gia l 15 iu, 17 iu v 19 iu, th ni ba ming di v mt ming ngn; c) Ba phm trn l 21 iu, 23 iu v 25 iu, th ni bn ming di v mt ming ngn. 03.y lc nc l mt trong su vt ca t kheo, l dng c dng lc nc, kh trng. 04. Ting Phn l bt a la, ni tt l bt, l mt trong su vt ca t kheo, dng ng thc n. Hn dch l ng kh, hoc ng lng kh, c ngha l, v c ba phng din th, sc v lng, u ng hp vi php tc. 05. Trng l ting gi tt ca ch tch trng, l mt trong mi tm vt ca B-tt tu hnh u . Trn u trng c bn vng v mi hai khoen, biu th ngha cc gio php bn s tht v mi hai nhn duyn. V t kheo n nh ngi kht thc, khi ti trc ca, nn khua ng tch trng, mi hai ci khoen s ku ln ting, bo cho ngi trong nh hay bit. 06. Ba la di l ti cc nng trong gii lut, Hn dch l on u, v d nh ngi b t u th khng th sng li c; cng dch l kh, tc l b ra ngoi; cng dch l bt cng tr, tc l khng c nhp vo tng on; cng dch l thi mt, tc l thi mt o qu; cng dch l a lc, tc l a xung a ngc A-t. Phm ti ny th khng c gi l t kheo, khng c xng l sa mn, khng cn l Thch t; tc l, v t kheo phm bn ti trng st, o, dm, vng, gi l bn ti ba la di.

PH CH
01) Rng (long): Ngi ta cho rng, RNG l loi qu (hoc loi th) hnh rn, sng di nc, c thn lc lm my lm ma. Trong kinh in Pht gio, rng c lit vo mt trong tm b chng (tri, rng, d-xoa, cn-tht-b, a-tu-la, ca-lu-la, khn-na-la, ma-hu-la-gi), tc cc v thn qui hng v vi c Pht, pht nguyn lun lun quc ca ch Pht th h Pht php. ng u cc rng c gi l long vng, hoc long thn. Trong kinh cng ni rng, long vng thuc v loi sc sinh, l qu bo ca nhng ngi ngu si v sn hn. Long vng c phn lm hai ging: php hnh v phi php hnh. Long vng php hnh tnh t sn hn, thng nh ti phc c ca mnh m khi lng lnh, ty thun php hnh, gip cho th gian ma thun gi ha, c ma ng cc. Long vng phi php hnh thng lm cc vic bt thin, khng knh trng Tam Bo, khng ty thun php hnh, khi tm c lm ma gi tri ma, gy h hi ng cc th gian. Trong thn thoi n-, rng (Phn ng: naga) l rn c thn cch ha. l v thn ui rn mt ngi, sng di lng t, hay long cung (di y bin). Li na, t c xa cho n by gi, n- c mt chng tc gi l Naga, khng

218

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt thuc ging ngi Aryans (hin sng ri rc cc vng ng Bc n- v Ty Bc Min-in), rt sng bi rng rn; li u qui hng v Pht gio. Trung-quc vo thi c, ngi ta cng tng c tn ngng v rng. l loi ng vt c vy di, khong tit xun phn th bay ln tri, tit thu phn th vo lng t. Loi c vy th gi l giao long; loi c cnh th gi l ng long; c sng th gi l cu long, khng c sng th gi l li long; khng bay c ln tri th gi l bn long. Ngi Trung-quc tin rng, rng c sc lm my lm ma, gip ngi i, nn lit n vo mt trong bn ging vt linh thing (t linh: long, ln, qui, phng); li c v cho thin t, cho nn c cc t: long nhan, long th, long bo, long ta, long sng, v.v... (02) Cc loi gii: tc gii ca c s ti gia (5 gii); tm trai gii (8 gii); gii ca sa di (10 gii); gii c tc ca t kheo (250 gii); v.v...

BI TP
1) Hy lc k cu chuyn trng lo Sa Gi hng phc rng d. Khi nghe trong thnh B- c con rng hung d ang lm hi dn chng, sc vt v ma mng, trng lo Sa Gi lin vo thnh, n di mt chic cu ngi nhp nh. Rng d nghe hi o lin ni gin, thn bc khi. Trng lo lin vn dng thn lc, lm cho thn mnh cng bc khi. Rng cng gin hn, thn lin bc la; trng lo cng lm cho thn mnh bc la. Rng li lm ma , n sm st, ma cung tn dao mc, rn c, su c; nhng u b sc thn ca trng lo hng phc ht. Cui cng th rng thua cuc t th, nm yn bt ng. Trng lo li dng thn lc lm cho rng phi kinh s, hon ton qui phc, hi tm hng thin, xin qui y Tam Bo, khng cn ph hi dn chng, sc vt, ma mng na. 2) Qu v t kheo dng y lc nc, bnh bt v tch trng lm g? Qu v t kheo dng y lc nc lc nc, kh trng trc khi ung; dng bnh bt ng thc n trong khi i kht thc; v dng tch trng khua ng, bo hiu cho th ch trong nh bit, c t kheo kht thc ang ng i ngoi ca. 3) Hy thut li bui php thoi, trong c Thch Tn tuyn b trc i chng v vic Pht t khng c ung ru. Ti thnh B-, sau khi i chng vn tp y , c Pht hi i chng c bit v vic trng lo Sa Gi hng phc c rng d ti a phng ny khng. i chng u tha l bit. Pht li cho bit, v trng lo y hin gi ang say ru, nm ln knh di t, mt ht oai nghi, m sc lc cng tiu mt ht, n ni khng sc bt mt con nh ng. Trng lo Sa Gi l bc thnh

219

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

m ung ru cn gy li lm nh th, hung na l phm phu! Bi vy, c Pht rn dy, tt c t Pht khng c ung ru. 4) Trong gii B-tt, bn ru phm ti g? Ung ru phm ti g? Trong gii B-tt, ngi bn ru phi phm ti ba la di, l ti rt nng trong gii lut. Ngi phm ti ny th mt ht o qu, b trc xut ra khi tng on, khng c xng l t kheo hay sa mn, hon ton b vt b, nh ngi b t u th khng th sng li c na. Trong khi , cng trong gii B-tt, ngi ung ru ch phm ti nh. 5) Nu t mnh cm ru a cho ngi khc ung, trong i v lai s b qu bo nh th no? Nu t mnh cm ru a cho ngi khc ung, trong nm trm i sau s b qu bo khng c tay.

Bi 29

220

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

I THIN TH GII
Trong kinh ni: Trong ci h khng c v lng v s th gii(1), cho nn chng sinh v quc , cng nhiu v lng v s. Hnh thc ca mi mt tiu th gii u ging nhau: trung ng c ni Tu-di1, xuyn sut qua bin ln, ng sng sng trn a lun. Di a lun l kim lun. Di na l thy lun. Di thy lun l phong lun.(2) Bn ngoi phong lun thuc v h khng. Ni Tu-di, phn gia th nh, phn trn v phn di u ln; ci tri Tvng2 bn mt sn ni; ci tri ao-li3 trn nh ni. Chung quanh chn ni c bao bc bi by lp ni vng4 v by lp bin nc thm5 c mt lp bin th mt lp ni, xen k nhau. Ngoi lp ni vng c bin mn6. Ngoi bin mn c ni i-thit-vi7, vy trn nh lan can, hnh trng gn ging nh phn di ca ci ci xay. Tng h khng pha trn cc ci tri T- vng v ao-li, c cc ci tri D-ma, u- sut, Ha-lc v Tha-ha-t-ti8; l su ci tri Dc gii. Trn na l mi tm ci tri Sc gii v bn ci tri V-sc gii9. Trn khng ca bin mn, mi phng ng, Nam, Ty, Bc, u c v s tinh vn, trong c v s thi dng h, v s th gii. Tinh vn trn khng pha ng ca bin mn c gi l chu ng-thng-thn10, hnh dng ging nh hnh bn nguyt; pha Nam gi l chu Nam-thim-b11, hnh dng trn ln di nh, trng gn ging nh khun mt ca chng ta; pha Ty gi l chu Ty-ngu-ha12, hnh trn; pha Bc gi l chu Bc-cu-l13, hnh vung. C thy chn ni, tm bin, bn chu, su ci tri Dc gii nh th, li thm ba tng tri ca ci S-thin bao trm trn na, l mt tiu th gii. Hp li mt ngn tiu th gii nh th, vi ba tng tri ca ci Nh-thin bao trm trn, l mt tiu thin th gii. Hp li mt ngn tiu thin th gii, vi ba tng tri ca ci Tam-thin bao trm trn, l mt trung thin th gii. Hp li mt ngn trung thin th gii, vi chn tng tri ca ci T-thin v bn ci tri Khng bao trm trn, l mt i thin th gii. i thin th gii, trong c ba bi s ngn, cho nn n cng c gi l ba ngn i thin th gii. Tt c chng sinh ly thn th lm chnh bo, ly th gii lm y bo. c cn thn14 ca chnh bo, tt phi c kh gii15 ca y bo; nu khng th thn hnh s khng c ni gi gm. Trong , t trn cc thin cung p dim l, xung n cc cnh gii a ngc xu d bun thm, u c trt t rnh mch, v thy u do nghip chung ca chng sinh lm thnh, do thc bin hin ph hp vi qu bo lnh d ca chng sinh, tuyt i khng phi do ngi no hay v thn linh no sng to.

221

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

CH THCH
01. Tu-di dch l diu cao, do bn vt bu lm thnh, trung tm ca tiu th gii, chn su di nc tm vn do tun, nh cao ln khi mt nc tm vn do tun; trn nh ny l ch ca tri Thch. 02. Xin xem li ch thch s 1, bi 23. 03. Xin xem li ch thch s 2, bi 23. 04. By lp ni vng c tn l Song-tr, Tr-trc, m-mc, Thin-kin, M-nh, Chng-ngi v Tr-a, l ch ca rt nhiu v thnh hin v qu thn. 05. Nc bin c y tm th cng c, mi v thm mt, nn gi l bin nc thm. 06. Bin mn nm gia lp ni vng th by v ni Thit-vi, nc c v mn, nn gi l bin mn. 07. Thit-vi l dy ni bao quanh mt tiu th gii; bc ngoi ni ny l h khng. 08. Xin xem li cc ch thch s 3, 4, 5 v 6, bi 23. 09. Xin xem li cc ch thch s 7, 8, 9, 10 v 11, bi 23. 10. Ngi thn hnh p , cho nn gi l chu Thng-thn. 11. Cng gi l Nam Dim-ph-. Dim-ph tc l cy thim-b. Chu ny c loi cy ny, cho nn ly m t tn. Th gii ca chng ta trong chu ny. 12. Chu ny c nhiu tru. V dng tru lm tin trao i mua bn, nn gi l Ngu-ha. 13. Ch cng c phin m thnh ch (cu), cu dch l Ut-an-vit. Ngi chu ny sng lu n ngn tui, cm o t nhin m c, ch c iu l khng c Pht php; v vy m chu ny b lit vo mt trong tm nn. 14. Xin xem li ch thch s 1, bi 27. 15. Xin xem li ch thch s 1, bi 27.

PH CH
(01) Th gii: Ch th y c ngha l tri chy, ch cho thi gian, tc l thi gian tri chy khng ngng, qu kh, hin ti v v lai (tam th) ni tip nhau mi mi. Ch gii ch cho phng v, tc l khng gian c mi phng. Vy, th gii l mt hp th ca khng gian v thi gian, cng tc l th gian, bao hm c cc loi c tnh thc (tnh th gian) v khng c tnh thc (kh th gian) c tr; nhng thng thng ngi ta quen hiu rng, th gii l ch cho kh th gian (t lin, sng, ni, v.v...), l ni y c c tr ca cc loi hu tnh. Theo Pht gio, mt cch tng qut, c hai loi th gii: th gii hu vi (tc th gii tng i, ch cho tam gii, l cc cnh gii ca su loi chng sinh: tri, ngi, a tu la, a ngc, ng qu v sc sinh); v th gii v vi (tc th gii tuyt i, ch cho cc cnh gii tch tnh ca ch Pht). Chi tit hn, c mi loi th gii, gm su th gii hu vi (tc l su no lun hi) l Tri, Ngi, A-tu-la, a-ngc, Ng-qu, Sc-sinh; v bn th gii v vi (tc bn ci thnh) l Thanhvn, Duyn-gic, B-tt, Pht.

222

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt (02) Lun: Ch lun y c ngha l ch v gi gn. Theo ci nhn ca Pht gio, th gii vt cht (kh th gian) do nm lun (tm hiu l lp, tng) cu thnh: Trc ht l khng lun (lp h khng). Do nghip lc ca cc loi hu tnh chiu cm, phong lun (lp gi) nng ni h khng m sinh khi, th cht cng rn dy c, nm kim cng vo th kim cng cng phi b nt; l tng th hai. Li do nghip lc ca cc loi hu tnh, my ma sinh khi, trn phong lun, tch cha to thnh lp th ba l thy lun. Li do nghip lc ca cc loi hu tnh chiu cm, khin gi ni dy nh vo lp nc ny, ri trn mt nc kt ng thnh vng; l lp th t gi l kim lun. a lun gm c t, ni, bin, v.v... l lp trn cng.

BI TP
1) Ci tri no ti bn mt sn ni Tu-di? Ci tri no trn nh ni Tu-di? Ci tri T-vng ti bn mt sn ni Tu-di. Ci tri ao-li trn nh ni Tu-di. 2) Sao gi l chn ni tm bin? Chung quanh chn ni Tu-di c by lp ni vng v by lp bin thm bao bc; xen k nhau, c mt lp bin th mt lp ni. Bn ngoi lp ni vng th by li c mt lp bin mn bao bc; nh vy, t trong ra ngoi c tm (lp) bin. Bn ngoi ca lp bin mn li cn c lp ni Thit-vi bao bc; nh vy, ni Tu-di trung tm, vi by lp ni vng, cng thm ni Thit-vi, t trong ra ngoi c c thy chn (lp) ni. 3) Bn chu ln c tn l g? Hnh dng ca mi chu y trng ging ci g? Bn chu ln l: 1) Chu Thng-thn pha ng, hnh dng ging nh hnh bn nguyt; 2) Chu Thim-b pha Nam, trng ging nh khun mt ngi ta; 3) Chu Ngu-ha pha Ty, hnh trn; 4) Chu Cu-l pha Bc, hnh vung. 4) Th no l tiu thin th gii? Trung thin th gii? i thin th gii? Mt tiu th gii gm c chn ni, tm bin, bn chu, su ci tri Dc gii v ba tng tri ci S-thin bao trm trn. Hp li mt ngn tiu th gii nh th, vi ba tng tri ci Nh-thin bao trm trn, lm thnh mt tiu thin th gii. Hp li mt ngn tiu thin th gii nh th, vi ba tng tri ci Tam-thin bao trm trn, lm thnh mt trung thin th gii. Hp li mt ngn trung thin th gii nh th, vi chn tng tri ci T-thin v bn ci tri Khng bao trm trn, lm thnh mt i thin th gii. 5) Th gii nhn u m thnh? Do ci g bin hin? C phi do ngi sng to khng?

223

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

Th gii l do nhip lc chung ca chng sinh lm thnh, do thc bin hin ph hp vi qu bo lnh d ca chng sinh, tuyt nhin khng phi do ngi hay thn linh no sng to.

Bi 30

224

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

KIP v S THNH HOI ca TH GII


Kip l ting ni tt ca Phn ng kip- b; dch l thi phn hay i thi, ngha l mt khong thi gian rt di, khng th no dng s ngy, thng, nm thng thng m m c. Kip c i, trung v tiu khc nhau. Cc kip i, trung hay tiu ny u y ni mng sng tng v gim ca con ngi m tnh ton. Theo nh lun i Tr 1 ni, th mng ca con ngi t mi tui, c mi mt trm nm tng mt tui, tng cho n tm vn bn ngn tui th ngng; ri li c mt trm nm gim mt tui, gim cho n cn mi tui th ngng; mt ln tng v mt ln gim nh vy l mt tiu kip. Hai mi tiu kip l mt trung kip. Tri qua bn trung kip Thnh, Tr, Hoi v Khng l mt i kip. l thi gian ca mt th gii t lc hnh thnh cho n lc hy dit. Mi mt i kip u gm bn trung kip Thnh, Tr, Hoi v Khng hoc tm mi tiu kip. Sau mt thi gian trng khng l hai mi tiu kip t mt th gii trc, do nghip lc ca chng sinh tc ng thc y, mt th gii sau li s thnh lp. Ban u l my en ging tri khp khng trung, mt ct ma c vng to trng ging nh trc xe, tri ngn vn nm, nc y c khng trung, dn dn dng cao n ci tri i-phm2. Sau th ma ngng, nc git, ri c gi ln thi bt nc, bin thnh cung in by bu ca tri Phm-thin3. Sau nc li rt thm na, li c gi ln thi bt nc, bin thnh su ci tri Dc gii; n nh ni Tu-di, by ni vng, ni Thit-vi, bn chu ln v tm vn chu nh, u do bt nc y m thnh. Tri qua hai mi tiu kip nh vy, l trung kip Thnh. Th gii thnh, chng sinh an tr, c ng vt v thc vt, c bin gii quc gia, c lch s. Tri qua hai mi tiu kip nh vy, l trung kip Tr. Sau th th gii bt u hy hoi. Cc loi hu tnh b hy hoi trong sut mi chn tiu kip u; cc loi v tnh b hy hoi trong tiu kip cht. Lc by gi c by mt tri cng xut hin trn khng trung, sinh ra ha tai ln, t ci Phm-thin tr xung u thnh tro bi; l trung kip Hoi. Sau khi hoi dit ht ri, khi t ci tri S-thin u tr thnh h khng. Tri qua hai mi tiu kip nh vy, l trung kip Khng. Th gii tri qua Thnh, Tr, Hoi, Khng, gip vng ri bt u tr li. Th gii b hy hoi, by kip u l ha tai thiu hy cho n ci tri S-thin; kip th tm th nc dng ngp cho n ci tri Nh-thin. l by ln la, mt ln nc. Thng n kip th su mi bn (tm ln tm), bn i thy tai thnh phong tai, hy hoi n ci tri Tam-thin. Cho nn trong su mi bn i kip, nhng th lm hy hoi th gii, ha tai c

225

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

k c nm mi su ln, thy tai c by ln, phong tai c mt ln; tun hon v tn, u l do hoc nghip ca chng sinh chiu cm. Nu vng tm khng khi th cn thn(1) khng sinh, v kh gii(2) cng khng xut hin vy. - Mt tiu kip = (84000 - 10) x 100 x 2 = 16.798.000 nm. - Mt trung kip = 20 tiu kip = 16798000 x 20 = 335.960.000 nm. - Mt i kip = 4 trung kip = 335960000 x 4 = 1.343.840.000 nm.

CH THCH
01. Tc l b lun i Tr , gm 100 quyn, do B-tt Long Th son ( gii thch kinh i Phm Bt Nh), i s Cu Ma La Thp dch ra Hn ng vo thi Diu-Tn. 02. Ch cho tng tri th ba ca ci S-thin. 03. Ch cho ba tng tri S-thin ca ci Sc. Phm ngha l sch. Ba tng tri ny dt ht s i dc ca ci Dc, thanh tnh tch tnh, cho nn gi l Phm-thin. Theo th t t di ln trn l tri Phm-chng, tri Phm-ph, tri i-phm.

PH CH
(01) Cn thn: tc l chnh bo (mt trong hai qu bo), ch cho chnh t thn ca chng sinh. (Xin xem thm ph ch s 1, bi 25.) (02) Kh gii: hay kh th gii, tc l y bo, ch cho mi trng, hon cnh v.v..., trong chng sinh sinh sng. (Xin xem thm ph ch s 1, bi 25.)

BI TP
1) Tnh th no c s nm ca mt tiu kip? T khi th mng ca con ngi ch c mi tui, c mi mt trm nm tng ln mt tui, tng cho n tm vn bn ngn tui th dng; t , c mi mt trm nm li gim i mt tui, gim cho n ch cn mi tui th dng; c mt ln tng v mt ln gim nh vy l mt tiu kip. 2) Mi mt trong bn trung kip c tn l g? Bn trung kip c tn l Thnh, Tr, Hoi v Khng.
226

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

3) Mt i kip bng bao nhiu trung kip? Mt trung kip bng bao nhiu tiu kip? Mt i kip c bn trung kip (Thnh, Tr, Hoi, Khng). Mt trung kip c hai mi tiu kip. 4) Ha tai t n u th ngng? Thy tai ngp n u th ngng? Phong tai hy hoi n u th ngng? Khi th gii n thi k hy hoi th c ba tai nn ln hin ra: ha tai s thiu t cho n ci tri S-thin; thy tai s dng ngp n ci tri Nh-thin; phong tai s hy hoi n ci tri Tam-thin. 5) Hy dng phng thc s hc vit ra bi ton cng s nm ca tiu kip. Mt tiu kip bng: (84000 - 10) x 100 x 2 = 16.798.000 nm.

227

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

Tng Hp Yu Ch Cc Bi 28, 29 v 30
228

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

1. Ung ru, nu khng ung cho n say, chc chn khng phi l iu ng quan ngi lm; bi v, tnh cht ca ru vn khng nghim trng nh git hi, trm cp, dm dc v ni di. Cho nn, gii ru mi c lit vo gi gii(1), m khng phi l tnh gii(2). C iu, khi ung n lc sp say, ngi ta c chc chn t km ch c hay khng, iu e rng khng ai dm t tin; l ra b say ri, nhng hnh ng ti li c xy ra hay khng, cng khng ai dm quyt chc. Bi v, n lc , l tr khng cn c ch c tnh cm, cho nn c Pht mi ngn cm, khng cho ung; c ni rng: So snh gia ung ru v khng ung ru, th khng ung ru vn an ton hn. V nh, khi tr con chi la, khng nht nh l s gy ra ha hon, nhng tt c cc bc lm cha m trn i, t xa ti nay, h thy tr con chi la, u ngn cm. Dng y cng ging nh s ngn cm ung ru. Nu nhn su hn, c th ni: Ung ru tuy khng nghim trng bng st sinh, trm cp, dm dc v ni di, nhng tnh trng say sa c th a n cc hnh ng st sinh, trm cp, dm dc v ni di. N gip cho cc hnh ng y sinh khi v pht trin. N lm cho ngi ta m l tr m ln gan d. Nh vy th u c th khng ngn cm! Lut T Phn ghi rng, ung ru c mi li nng v ba mi su li nh; lun Tr th lit k c ba mi lm li, trong c cc li nh nhan sc b rc, khng c oai nghi, mt danh d, mt tr tu, a vo c o, b bnh hon, hao ca ci, khng h thn, khng cung knh, kt bn vi k xu, xa cch ngi hin lng, bung lung, t xe, ri xung nc, v.v... Xem th th ci hi ca ru cng ln lm y ch! Xa c mt v c s nam, sau khi ph gii ru, c bn gii kia cng ph lun(3). Cho nn, ni khng ng quan ngi lm l vn cha thy r s tai hi ca ru. 2. Rng nht nh l c. Trong kinh Khi Th, c Thch Tn c ni nhiu s vic lin quan n rng. Ngi cng tng ni kinh Thp Thin Nghip ti long cung Ta-kit-la cho long vng nghe. Theo kinh Php Hoa, c B-tt Vn Th cng tng n long cung, thuyt php cho long n thnh Pht. Trong cc v thn h tr Pht php, rng l mt trong tm b chng. Nhng d kin u c th chng minh c rng. Nh Nho cng tha nhn c rng. Kinh Dch ni: Rng bay trn tri, Rng n ch dng(4). Sch Trung Dung ni: ...... cc loi nh di (ba-ba ln), c su, giao-long, c, ba-ba, u sinh trng trong .(5) Khng T gi Lo T(6) l Do Long(7). Trong lch s, nhng ghi chp lin quan ti rng cng nhiu, nh Hong ti nh-h(8), ci rng ln tin, c hn by mi ngi cng i theo; nh vua nh H ct nc ming rng trong chic hp, n nh Chu, mt cung n trng thy m mang thai, sinh ra Bao T(9); nh Dip Cng thch rng(10), cm c thin long vo phng, nhng li s hi mun b chy; nh b lo, gia ban ngy, gp rng ni ng rung, bn sinh vua Cao-t nh Hn l Lu Bang(11); v.v... Cc nh kho c cn i, tng o c xng rng ha , cng chng minh rng, thi thng c xc tht l c rng; ch c iu h
229

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

cho rng, l mt loi ng vt b st khng l, hon ton khng c g l thn qui. Nhng trong kinh Pht th khng phi vy. Kinh in thng ni c nm vic khng th ngh bn(12), trong , thn lc ca rng l mt. Rng c th bin ha ra thn ngi, cung in; c th thnh Pht thuyt php; v.v..., l nhng vic m cc loi ng vt b st khng th lm. Trong v tr bao la, ci g m khng th c! Trong tm b chng nh A-tu-la, D-xoa, Cn-tht-b, Ca-lu-la, Khn-na-la, Mahu-la-gi, v.v..., chng ta khng c thn thng, u khng th trng thy, no phi ch c rng ! T thn khng c sc thn, ch vic ly li ca thnh nhn lm tiu chun v tin tng theo, mi l phi. Trong tng lai, n lc tu tp thnh cng, t c cc sc thn thng nh thin nhn thng, thn tc thng v.v..., i vi nhng vn tng t nh vy, tht khng c g l kh hiu. 3. Trong khong khng gian rng ln, qu a cu ca chng ta ch nh mt ht bi nh. Vi ci thn phm phu (nm b r trong ht bi nh) ny, m mun chng tht c mun hnh vn trng ca i thin th gii, th qu l khng th c. Nhng ngi xa th khng phi vy. V d nh, khi c Thch Tn thuyt php ti cung tri ao-li, tn gi Mc Kin Lin tng mang mt s th ln quan st c Pht, ri quay tr v p tng Ngi; v phi i i v v my bn nh th, tng c Pht mi hon thnh. Nh vy, i vi ni Tu-di, tri ao-li, tht qu c th nh nh l hnh, t mnh tri xem cnh tr, i v t ti. Trong kinh Pht thng ni n i thin th gii, ti tin rng, iu hon ton khng phi l li ni nng ty tin, cng khng phi l s ba t, o tng; bi v, trong s thnh chng ng thi, phn nhiu l cc v B-tt ln trong mi phng v cc v Ala-hn, c y su php thn thng, c th chnh mnh trng thy, chnh mnh n ni, nu khng c m ni c, nht nh khng la di c qu v y; hung chi, c Pht c c tng li rng di th khng bao gi ni di. 4. Ni Tu-di tc l ni Hi-m-lp? Thuyt ny khng th tin cy c; bi v, cc nh thm him cn i tri bc khp dy ni ny, tng tro n nh ngn Everest cao nht th gii (hai vn chn ngn thc), nhng khng ai thy cung tri T-vng lng chng ni, cng khng thy cung tri ao-li trn nh ni. Cc cung tri T-vng v ao-li m l v trang nghim nh vy, nhn vt phong tc nh vy, th nht nh min hoang vng, him c vi y nhng tng qui d, nhng h thm, sng bng, ng tuyt kia, khng th no so snh c. Cho nn ton c tiu th gii, trong tm chng ta, vn l mt ci g rt mt m, tht qu khng th chng tht mt cch gng gng; bi v, kt qu ca s m tm qu qung, chp v gng go, tt nhin l, cng c chng minh th cng sai lc. Cho nn, tt nht l ng nn chng tht; hin ti, c cho n vn l mt ci g m mt, chc chn rng trong tng lai, khi t c thn thng, t nhin s r rng tt c. Nay xin sao lc mt li vn p ca lo c s Phm C Nng(13) Thng-hi dng tham kho: (Lc b cu hi.) p: Qu a cu ny ca chng ta tc l chu Nam Thim-b. Ba chu kia u khng trn qu t, khng
230

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

phi cnh gii ca chng ta, cho nn khng th ch r c. Ni Tu-di v tr trung ng i vi bn chu, pha bn ngoi Bc-hi, mt tri mt trng hy cn lng chng ni; chng ta nga mt ln nhn tri xanh, c th l sn ni kia t ngt ra chng? (Xin xem li vn p y trong sch C Nng Pht Hc Vn p, quyn 1, trang 47.) 5. Bt nc lm sao bin thnh cung in by bu ca ch thin? S kin ny hon ton l do sc chiu cm ca nghip lc. Nghip lc th khng th ngh bn, cho nn, s sinh khi ca th gii cng khng th ngh bn. M u phi ch c ch thin l nh th, tt c nhng ni dao, rng kim, vc du, ca, cht, v.v... trong a ngc; tt c nhng ao, i, hoa, cy, y phc, mn trng, v.v... cc Pht , cng khng phi do mt ngi kin to, ct may cho, vy m lun lun cung ng y , trt t ngn np; cng u l do nghip lc m nn vy. Nu cn nu mt th d, th y, d lm: Ban m chng ta nm mng. Tt c nhng cnh gii trong mng, ci g phi c l c ht, nhng cm gic kh vui cng nng vo cc cnh gii y m pht sinh, ging nh chng ta thy cc cnh gii y ngay trc mt lc ban ngy, khng khc nhau cht no. Nhng cnh gii nhim mu, hon ho , rt cuc do ai to ra? Nu khng phi ch l tm, l thc, l nghip, th do ci g khc y? Khng c g khc na! Trm nm ca i ngi ch l mt gic mng! Ngn nm ca tri ao-li ch l mt gic mng! Tm vn kip tri Phitng ch l mt gic mng! c triu kip trong a ngc cng ch l mt gic mng! Trong mt trm nm, nhng g chng ta thy c trong thin nhin nh mt bng hoa, mt chic l, mt ngn ni, mt dng sng, s vn hnh ca ngy thng, s thay i ca thi tit nng lnh, v.v..., nhng tuyt tc kia u km g cung in ca ch thin; tt c cng khng do ai sng to, m u l s chiu cm do cng nghip ca chng sinh, s biu hin ca thc; chnh l iu m kinh in gi l ng phn vng kin(14) vy. Ci ny pht sinh th ci kia cng pht sinh; ni l do bt nc lm thnh, chng qua l nh bt nc lm mt ci duyn m thi. 6. Ch c cnh gii nit bn ca ch Pht l khng sinh khng dit, ngoi ra, tt c u khng thot khi s sinh; m khng thot khi s sinh th cng khng thot khi s dit. iu , v mt cn thn ca tt c cc loi hu tnh, mt hnh tng ca tt c cc php, th gi l sinh, tr, d, dit; v mt kh gii ca tt c cc loi v tnh, th gi l thnh, tr, hoi, khng; tn gi tuy khc nhau, nhng l l ch l mt. n nh ba tai ch nc, la, v gi hy hoi th gii, mi trng th dng nh do t ngoi m n, k tht l do t trong m sinh khi. Kinh i Nit Bn ni: Ci S-thin, trong th c gic qun(15), ngoi th c ha tai; ci Nh-thin, trong th c hoan h, ngoi th c thy tai; ci Tam-thin, trong th c hi th, ngoi th c phong tai; ch c ci T-thin, trong ngoi u khng c vng ng g c, cho nn cc tai ch cng khng th ti c. Th mi bit, ba tai ch cng ch l nhng biu hin ca bnh thin(16), ca tm thc.
231

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

7. Th mng ca con ngi, lc u l tm vn bn ngn tui; v sau, lng ngi ngy cng xu i, tui th bn mi trm nm gim i mt tui, cho n khi ch cn mi tui th ngng; lc lng ngi tr li dn dn thun hu, tui th bn mi trm nm tng ln mt tui, cho n khi c tm vn bn ngn tui nh lc u th ngng. Nh th , s xu c v thun hu ca lng ngi, cng s tng v gim ca tui th, c tun hon mi mi khng thi. Nu hi v sao nh vy, th cc qu Bc, Phc, B, Thi(17) trong kinh Dch ni rt r, tt c khng ngoi ci l l tiu trng (tiu mn ri tt ln dn ln) ca m dng, bi v, thnh n ch cng cc th phi suy, suy n ch cng cc th phi thnh; l ci nguyn l lun hi vy. 8. Thn thng l do nh lc pht sinh; duy tr nh lc ny l tm. Kinh Di Gio ni: Ch ng tm mt ch th mi vic u xong.; c ngha l, cc thn thng t m sinh. Trng lo Sa Gi , lc u c th nhp nh ha quang tam mui, hin cc th thn thng, ha lm thn nh, hon ton l cng hiu ca vic ch ng tm mt ch. Sau khi ung ru say mm th tm tn lon, khng cn cht nh lc no, n ni mt con nh ng cng khng bt c, ni g n rng d! Khng ch bc A-la-hn l nh vy, m tt c cc bc thnh, khi say ru lon tm ri, tr thng tu u tiu mt. Cho nn, ru l vt ng s v cng. Trong gii lut, tuy ru thuc loi gi gii, nhng vic c nh m gp thun duyn, cng c th tr nn vic c ln. Trong x hi, nhng tai ha nh nh ln, git ngi, hip dm, ha hon, tai nn xe c, cht t ngt, v.v... xy ra rt nhiu, u do say ru gy nn. S tn tht do ru gy ra mi nm trn ton th gii, tht khng c cch g thng k c. Ci hi ca ru tht to ln vy! 9. Pht gio ch trng thc t, khng cng iu. Nu c cch trnh c st sinh th ht sc trnh; nu khng c cch no th c hnh x t nhin, khng g b thi qu. V d nh trong khng kh, trong nc, bnh da, bnh phi v.v..., u c rt nhiu vi trng, nhng khi dng nc hay khng kh, chng ta khng c tng v s c vi trng; khi cha bnh th ch c tng v s cha bnh, m khng c tng v s c vi trng; vy cng c th khng coi l st sinh v mt khng thy c sinh mng. Vic dng y lc nc, chng qua l hnh x cho ht lng, cho trn trch nhim, cng trnh c git hi nhiu cng hay; ch ni cho trit , d c lc i chng na, trong nc vn cn vi trng, lm sao m hon ton tinh khit c!

CH THCH (ca ngi dch)


(01) Gi gii: cc gii cm i vi ti nh. Ch gi c ngha l cm ch. Sau khi c ngi lm mt vic sai quy, c Pht nhn m ch ra iu gii ngn cm v sau. C nhng iu m ngoi x hi

232

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt khng cho l sai quy (hoc a phng ny cho l sai m a phng khc khng cho l sai), nhng v c Pht thy n c tc hi n np sng trong sch ca tng on, hoc c th dn n gy nn nhng hnh vi sai tri khc, lm cho tng on mt v uy nghim, b qun chng d ngh, nn Ngi phi ch cc iu gii ngn cm. Nh ung ru chng hn, l vic rt thng thng ca ngi i, khng c ti li g c. Nhng v ru c th lm cho ngi ta say; v s say ru thng dn n nhng hnh ng nguy him khc, cho nn c Pht phi ch ra iu gii cm ung ru. gi l gi gii. Phm gi gii th gi l gi ti tc ti nh. (02) Tnh gii: gii bn cht, gii bn tnh, gii nng. i ngc li vi gi gii (nh va ch thch trn). C nhng hnh ng m t n sai quy t bn cht. Bn hnh ng git hi, trm cp, t dm v gian di, i vi bt c ai, d a phng, hon cnh no, vn l nhng hnh ng ti li. D c Pht c ch lut hay khng ch lut, chng vn l nhng hnh ng ti li. Bt c x hi no, nhng hnh ng u b ln n. D c b trng pht th gian hay khng, chng vn l nguyn nhn chnh em ti nhng qu bo au kh ( i ny v c i sau). Trong lut gi bn gii st, o, dm, vng l bn gii ba-la-di, tc gii nng, hay tnh gii; tt c nhng gii khc u thuc gi gii. Vi phm tnh gii th b tnh ti, tc l nhng hnh vi mang tnh ti c t bn cht, l nguyn nhn chnh a chng sinh a lc vo ba ng d. (03) Bn gii kia l st, o, dm, vng. Chuyn ng ngn k rng: C mt ngi n ng n, vo mt bui ti, i theo bn b ung ru, n lc say mm mi tm ng tr v nh. Trn ng v, ng ln vo mt nh hng xm, ra sau chung g, v bt trm mt con g. Nghe ting g ku bt thng, b ch nh chong dy, chy ra chung g xem th c vic g, lin b ng ta vt xung cng hip. Sau ng m g v nh ct c lm tht ngay n nhu tip. Hm sau, b hng xm em s vic ln trnh quan xin xt x. ng ta b dn ra trc cng ng tra hi, nhng mi vic ng u chi ht. Th l, ch do phm mt ti nh l ung ru, m ng ta phm lun bn ti nng: trm cp, cng dm, st sinh v ni di. (04) Phi long ti thin; Tim long vt dng: Hai cu ny trch t hai ho thuc qu Kin trong kinh Dch. Dch l mt trong nm b kinh (ng kinh: Dch, Th, Thi, L v Xun Thu) ca o Nho. Ch ca kinh Dch l ni v s vn hnh bin i ca tri t. Trn b kinh Dch c su mi bn qu; mi qu chia lm su ho. Qu Kin, ho cu ng (tc ho th nm) ni: Phi long ti thin. Li kin i nhn.; ngha l: rng bay ln tri, c li c gp ngi ln. Ty tng trng hp m hiu ngha ca ho ny; chng hn, mt ngi khi vn kh hanh thng, c ln ngi vua thng tr mun dn, gp c nhiu bc hin ti gip sc, lm cho nc mnh dn giu, ni ni an c lc nghip. Cng qu Kin, ho s cu (tc ho th nht) ni: Tim long vt dng.; ngha l: rng n ch dng; ni, mt ngi tuy c ch ln, nhng ti c cha , thi c cha thun tin, th nn n nhn tu nhn tch c ch thi, khng nn vng ng khinh sut m chuc ly tht bi ng cay. (05) Trung Dung l mt trong bn b sch (t th) cha ng nhng t tng cn bn ca o Nho. Bn b sch y l i Hc, Trung Dung, Lun Ng v Mnh T. Cu tc gi trch trong bi ny l t sch Trung Dung, chng 26. Cu y trch y nh sau: ...... Kim ph thy, nht chc chi a, cp k bt trc, ngoan giao long ng mit (bit) sinh yn, ha ti thc yn.; ngha l: ...... By gi ni n nc. Ch mt go nc, nhng ni n ch su rng ca n th tht khng th lng nh c; cc loi nh di (ba-ba ln), c su, giao-long, c, ba-ba, u sinh trng trong ; mi th ca ci u sinh si ny n di do t trong . (06) Lo T: gio ch ca o gio (tc Lo gio), Trung- quc. C nhiu truyn thuyt khc nhau v nhn vt Lo T; v thuyt sau y c nhiu ngi ni n: Lo T c ngha l ng thy gi, l danh hiu ca L Nh, t l B Dng, tn thy l am; cho nn cng gi l Lo am. ng l ngi huyn Kh, nc S (nay l tnh H-nam), sng vo khong t nm 570 n nm 400 trc TL cng thi vi Khng T (551-479 tr. TL), v ln hn Khng T my chc tui. ng tng lm s quan, trng coi kho sch ca nh Chu. ng chuyn tu bi o c, ly s n tch mai danh lm gc; v vy, khi thy nh Chu suy yu, ng bn b i. n ca i Hm-cc, c quan huyn mi li vit sch

233

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt truyn i. ng li, v son b o c Kinh; xong ri bn b i. T khng ai cn bit g v tng tch ca ng na. (07) Do Long: Do long ngha l ging nh rng. Tng truyn, vo khong nm 522 tr. TL, c mt ln Khng T n hi Lo T v l. Khi ra v, Khng T bo cc t: Loi chim, ta bit chng c th bay; loi c, ta bit chng c th bi; loi th, ta bit chng c th chy. Th chy, ta c th dng li bt; c bi, ta c th dng cu bt; chim bay, ta c th dng tn bn. n nh con rng th ta khng th bit n ci gi theo my nh th no m bay ln tri xanh. Hm nay ta trng thy Lo T. ng y qu tht ging nh rng! (iu, ng tri k nng phi; ng, ng tri k nng du; th, ng tri k nng tu. Tu gi kh d vng, du gi kh d lun, phi gi kh d tng; ch long, ng bt tri k tha phong vn nhi thng thin. Ng kim nht kin Lo T, k do long da?) Nhn cu chuyn ny, v sau ngi ta dng hai ch Do Long gi thay tn cho Lo T; v do long cng c dng rng ra ch cho nhng ngi o cao c trng. (08) nh-h: Truyn thuyt t thi thng c Trung-quc ni: Vua Hong c mt chic nh chn ni Kinh. Khi nh c xong, c con rng bay xung ch nh vua ln tri. C hn by mi ngi nm ru rng bay theo nh vua, nhng ru rng t, h u b b li, nh nhn ru rng m khc. Do vic ny, ngi i sau bn gi ni y l nh-h. (09) Long li: nc ming rng - Bao T: nng cung phi sc nc hng tri, c sng i nht ca vua U vng (?-771 tr. TL), nh Chu. Tng truyn, thi thng c Trung-quc, vo i vua Kit, cui nh H (2205?-1784? tr. TL), c thn nhn ha ra hai con rng, sa xung gia in, nh ra mt bi nc ming. Vua sai ly nc ming y b vo mt chic hp son, ct k trong kho. Tri gn ngn nm sau, vua L vng (?-828 tr. TL) nh Chu cho m chic hp y ra xem. Nh vua s lm ri chic hp xung t, nc ming rng chy ra lnh lng. Va lc , mt cung n mi mi hai tui, bc vo in, p nhm nc ming y m th thai. Vua ly lm l, bn giam cung n y vo lnh cung. n i vua k l Tuyn vng (?-782 tr. TL), ngi cung n y hn nm mi tui, v mang thai hn bn mi nm, by gi mi sinh ra mt b gi. Hong hu cho l qui thai, sai ngi em vt a b xung sng th tiu. Ng u, mt ngi n ng i n b sng, thy a b tri trn sng, lin vt em sang Bao thnh nui nng. Nhng v nh ngho, nui khng ni, ng ta li em a b cho mt nh ph h nui, t tn l Bao T. Bao T ln ln c sc p tuyt trn, c chn vo cung lm phi tn cho vua U vng (con ca Tuyn vng, c ni ngi sau khi Tuyn vng bng). V qu m say Bao T m U vng mt nghip. (10) Dip cng thch rng (Dip Cng hiu long): Lu Hng (?-6 tr. TL) i Hn c vit trong sch Tn T (thin Tp S) rng: Dip cng l T Cao rt yu thch rng. Lm g cng mong thy c rng. C v thin long bit vic y, nn hin thn rng vo nh. Dip Cng thy rng tht th s hi b chy, hn phi phch tn. Nh vy, Dip Cng u phi tht tm yu thch rng, m ch l lm b th thi. Ngi i sau nhn cu chuyn ny, ly cu Dip Cng hiu long lm thnh cu thnh ng, ni, ngoi mt th t ra yu thch ci g , nhng tht s trong lng th khng thch. (11) Lu Bang (Hn Cao-t, 256-195 tr. TL): tn t l Qu, qu t Bi, ln ln lm chc nh trng T-thng. Tng truyn, khi xa b m ca Lu Bang thng nm ngh ngi b rung. Bng mt hm b thy thn nhn hnh rng cng vi b giao hoan. Tnh dy b cm thy trong mnh khc thng, ri th thai, sinh ra Lu Bang. Nh Tn (221-206 tr. TL) bo ngc, cho nn, sau khi Tn Th-hong (259-210 tr. TL) bng, ho kit khp ni ni dy nh nh Tn; trong s , Lu Bang khi binh t Bi, c gi l Bi Cng, cng vi Hng V (232-202 tr. TL) ph S Hoi vng dit Tn. Nm 206 tr. TL, Lu Bang nh chim Hm-dng, dit nh Tn; nhng Hng V th mnh tranh quyn, phong ng lm Hn vng, v y vo Ba-thc. Ti y, ng chiu tp binh m, tm hin ti gip sc, khi binh nh nhau vi Hng V tranh thin h. Cui cng, nm 202 tr. TL, ng dit c Hng V, ln ngi hong , lp ra nh Hn, tc l Hn Cao-t, ng ti Trng-an (nay l tnh Thim-ty). (12) Nm vic khng th ngh bn (ng bt kh t ngh): C nm s vic khng th dng li ni trnh by, cng khng th dng tm tr suy lng c: 1) Cc loi chng sinh lun lun tng gim khng

234

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt gin on, s lng nhiu t bao nhiu, l iu khng th ngh bn. 2) Vn vt nng ni nghip lc m bin hin; qu bo ca nghip l iu khng th ngh bn. 3) Thn thng nng ni nh lc m xut hin; sc mnh ca ngi thin nh l iu khng th ngh bn. 4) Ch mt git nc ca con rng m gy nn trn ma ln; thn lc ca loi rng l iu khng th ngh bn. 5) Nng vo Pht php m chng c o qu nit bn; sc oai thn ca ch Pht l iu khng th ngh bn. (13) Phm C Nng (1881-1952): hiu l K ng, bit hiu l Huyn Am, bt hiu l Hi Thi o nhn, qu huyn Gia-hng, tnh Trit-giang. Thu nh tng du hc Nht, sau khi v nc, em ht tm lc hong dng Pht php. Nm 1931, ng c c lm tng bin tp cho Pht Hc Th Cc Thnghi, vit Hi Triu m Vn Kh, Pht Hc Bch Khoa Tng Th, cng pht hnh Kinh Tng bn i Tng, chnh l nn vn hin Pht gio. Nm 1935, ng lm ch bt Nht Bo Pht Gio. Nm 1951, ng lm hi trng hi C S Lm ca Pht gio th gii. Trc tc ca ng c Huyn Am Vn Tp, C Nng Pht Hc Vn p, v Pht Th Lun (dch). (14) ng phn vng kin: s thy bit sai lm chung ca tt c chng sinh. Tt c chng sinh b v minh che lp chn tnh, do nghip lc chung chiu cm m cng thy bit cc cnh gii h vng ging nhau, cng chu au kh ging nhau. Nhng trong ci nghip chung y, mi chng sinh li cn c nghip ring, trong ci vng kin chung cn c ci vng kin ring; nu nhng chng sinh no bit tu tp theo chnh o, th vng kin c th nh hn i vi nhng chng sinh vn cn m mui; gi l bit nghip vng kin. (15) Gic qun: Gic l suy cu s l mt cch s lc (danh t Duy Thc Hc gi l tm, mt trong bn tm s bt nh); qun l suy cu s l mt cch k cng, su sc (danh t Duy Thc Hc gi l t, mt trong bn tm s bt nh). Gic v qun nu dc duy tr lin tc, c th lm mt chnh nim, thn tm lao tn, cho nn chng c th lm chng ngi cho thin nh. (16) Bnh thin: Ngi tu thin, nu khng nm vng v hnh tr nhng phng php ng n, chn chnh, chc chn s mc phi nhiu loi bnh tt v thn (c th suy yu, au u, hoa mt, v.v...) cng nh v tm (tinh thn ri lon, nhiu o nh, ma cnh, v.v...) (17) Bc, Phc, B, Thi: y l bn qu trong kinh Dch, ni v l tun hon ca m dng, s thnh suy, t tn ca v tr vn vt. - Qu Bc ni v lc m thnh dng suy, k tiu nhn c thi c honh hnh, ngi qun t b ln t, vi dp, khng lm nn c g. cng l thi k m phn ng con ngi ham m vt cht, in cung vi dc vng, o c suy i, tm linh thp km. - Qu Phc ni v s phc hi ca kh dng. Khi m thnh n ch cng cc th dng bt u tr li. Ngi qun t bit thi c ca mnh n, bt u phc ha chng trnh hnh ng, tm kim bn ng ch cng lo toan vic ln. cng l lc con ngi bt u nhn li tm mnh, bit qu trng o c, hng v con ng thin thng tin tm linh. - Qu Thi ni v s hanh thng ca con ngi v mun vt. Khi m v dng qun bnh, ha hp th gi ha ma thun, mun vt ny n tt ti. Bc ti c lnh o trn, c bao nhiu ngi di cng ng tm h tr, v vy m o c sng r, tinh thn thanh cao, ni ni thi bnh, thnh vng. - Qu B tng phn vi qu Thi, m dng cch tr, bt ha, khin nn vn vt lm vo cnh b tc. l lc k tiu nhn c thng, nm ly quyn lm ch, cn bc qun t ti c li b giam hm nhng ni bn ly nc ng. Con ngi tr nn gi nhn gi ngha, i x vi nhau bng tm c c, iu thin ch c u mi cht li.

235

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

Bi 31
236

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

BA TAI NN LN v BA TAI NN NH
Ba tai nn c phn ra ln v nh. Ba tai nn ln l tai nn la, tai nn nc v tai nn gi, vo thi k th gii sp hoi dit. Ba tai nn nh l tai nn mt ma, tai nn tt dch v tai nn ao binh, xy ra trong mi tiu kip ca trung kip Tr. V ba tai nn ln: Khi th gii qua ht trung kip Tr th tip n trung kip Hoi. Lc by gi, by mt tri cng xut hin, bin ln kh cn, bn chu ln v tm vn chu nh, ni Tu-di cng cc ngn ni ln khc, u b la hy hoi. La t chy ln n ba ci tri S-thin(1), thy u ra tro. l tai nn la. Sau khi tai nn la hy hoi th gii by ln nh vy, th tai nn muc k tc hy hoi th gii. Lc by gi, bt u t ci tri Quang-m1, ma nc tro si trong nhiu nm, lm cho bao nhiu cung in ca ci tri Quang-m u b hy sch, cc cung tri t tri Quang-m tr xung, cho n bn chu ln v tm vn chu nh, ni Tu-di cng cc ngn ni ln khc, u b nc tro si tiu dit, khng cn hnh tng g c. l tai nn nc. C mi trung kip Hoi ca i kip th su mi bn, u c tai nn gi hy hoi th gii. Lc by gi c cn gi ln (tn l tng-gi-a) thi ti, lm cho cc cung in ca ci tri Bin-tnh2 ma st m hy hoi nhau, cho n khi khng c g cn st li. Cung in ca cc ci tri t tri Bin-tnh tr xung cng u nh vy; cho n bn chu ln v tm vn chu nh, ni Tu-di cng cc ngn ni ln khc, u b sc gi thi lm cho tan nt, khng cn hnh tng g c. l tai nn gi. V ba tai nn nh: Khi tui th ca con ngi l tm vn bn ngn tui, ci t thanh tnh, nhn dn ha thun an vui. Sau , cc hnh ng xu nh git hi, trm cp, dm dc, di tr, dn dn pht sinh; tui th nhn cng c mt trm nm th gim i mt tui. Cho n khi tui th gim xung cn ba mi tui, con ngi qu t kin in o, mi nghip bt thin u lm ; do m tri hn hn, ng cc khng mc, ngi ta phi nu xng trng, v cy m n, cht i v s. Tri qua by nm, by thng v by ngy mi ngng; l tai nn mt ma. n khi tui th gim cn hai mi tui, con ngi lm nhiu iu theo thi bung lung, ch tip xc vi iu c; cho nn b cc loi phi nhn(2) nm cho cc kh c truyn nhim, s ngi cht bnh khng k xit. Tri qua by thng v by ngy mi ngng; l tai nn tt dch. n lc ch cn mi tui, con ngi u l loi bt hiu bt knh, lm nhiu iu bt thin, th on git hi ln nhau; do nghip lc cho nn cy c u ha ra mi nhn sc bn, ng vo l cht ngay. Tri qua by ngy mi ngng; l tai nn ao binh.

237

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

Ba loi tai nn nh ny, c mi mt tiu kip th pht sinh mt ln, trong , s ngi cht i l bi nghip nhn i trc keo kit, ginh n; sau khi cht u b a vo ng Ng-qu. S ngi cht bnh l bi nghip nhn i trc thng thng xt thm nom ngi bnh; sau khi cht u c sinh vo Thin o. S ngi cht v ao binh l bi nghip nhn i trc qu nhiu sn hn v git hi; sau khi cht u b a vo a-ngc. Xem th c th bit: s gi gn tm cng vi vic th sinh, qu tht c quan h mt thit vi nhau.

CH THCH
01. Quang-m l tn tng tri cao nht ca ci tri Nh- thin, thuc ci Sc. Ci tri ny khng cn dng m thanh. Khi mun ni th t ming pht ra nh sng trong sch (tc nh sng do tm nh m c HC) truyn cho nhau bit. Khi tai nn la thiu hy n ci S-thin, tt c chng sinh h gii u t tp ht v ci tri ny, i cho n sau khi th gii hnh thnh tr li. n bui u ca kip Thnh, my pht khi t ci tri ny, ma ln xung to nn th gii, t ci tri S-thin cho n a-ngc. Khi th gii lm thnh, cc thin chng ci tri ny, phc c gn ht, dn dn h sinh. y ch ni v thi k ha tai m thi. Nu thi k thy tai v phong tai th ci tri ny cng b hy dit. Lc th phi t ci tri cao hn na, ni my ma, sng to th gii. 02. Bin-tnh l tn tng tri th ba ca ci Tam-thin, thuc ci Sc. Ci tri ny, nh sng trong sch tri khp mi ch, cho nn c tn nh vy.

PH CH
(01) Ba ci tri S-thin: Cc tng tri Sc gii, do tu nh m c qu bo, cho nn u c tn chung l Thin (S-thin, Nh-thin, Tam-thin, T-thin). Tng thp nht l S-thin. Chng sinh tng tri ny, tm thanh tnh, cc lu hoc khng cn khi ng; t bit mnh la khi cc php c ca Dc gii, cm sinh h th v lc th, cho nn gi l Li-sinh-h-lc a. Tuy nhin, v tng tri ny cn c hai hot ng tm l gic (tc tm s tm, tc dng phn bit th thin ca tm) v qun (tc tm s t, tc dng phn bit vi t ca tm), cho nn vn c cc hot ng thy, nghe v xc chm; li cn sinh khi ng nghip. Tng S-thin li chia ra c ba ci tri: 1) Thp nht l Phm-chng, ci ca thin chng do tri i Phm sinh ha v thng lnh; 2) Ln trn l Phm-ph, ci ca thin chng c nhim v hu cn hai bn tri i Phm; 3) Trn ht l i-phm, ci ca tri i Phm, thng lnh ton th thin chng tng tri S-thin. Do vy, S-thin thin cng c gi l Phm thin; v tri i Phm cng c gi l Phm Thin Vng, hay Phm Vng. Theo truyn thuyt c i ca n-, kip u tin, Phm Vng t ci tri Quang-m h sinh, v to ra v tr vn vt. o B-la-mn tn sng tri i Phm l cha t ca vn vt, l ng sng to th gii, l nguyn l tuyt i, duy nht, c tn v thng tr. (02) Phi nhn: ch cho cc loi khng phi loi ngi, nh tri, rng, d xoa, tu la, c qu, v.v...

238

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

BI TP
1) i tam tai l g? Tiu tam tai l g? i tam tai l ba tai nn ln: la, nc v gi, xy ra vo thi k th gii sp hoi dit. Tiu tam tai l ba tai nn nh: mt ma, tt dch v ao binh, xy ra trong mi tiu kip ca trung kip Tr. 2) Tnh hnh ca ha tai nh th no? Khi th gii tin vo trung kip Hoi th by mt tri cng xut hin, bin c kh cn, bn chu ln v tm vn chu nh, ni Tu-di v tt c cc ngn ni ln khc, u b la hy hoi; la t chy ln n ba ci tri S-thin, thy u thnh tro bi. 3) Tnh hnh ca phong tai nh th no? Sau khi tai nn la hy hoi th gii by ln nh th, th tai nn nc k tc hy hoi th gii. Lc by gi, bt u t ci tri Quang-m, ma nc tro si trong nhiu nm, lm cho bao nhiu cung in ca ci tri ny u b hy sch. Cc ci tri t tr xung, cho n bn chu ln v tm vn chu nh, ni Tu-di cng cc ngn ni ln khc, u b nc tro si hy dit, khng cn hnh tng g c. 4) Khi nhn th gim xung n 30 tui th tai nn no pht sinh? Khi gim n 20 tui th tai nn no pht sinh? Khi gim n 10 tui th tai nn no pht sinh? Khi nhn th gim xung n 30 tui th pht sinh tai nn mt ma; khi gim n 20 tui th pht sinh tai nn tt dch; khi gim n 10 tui th pht sinh tai nn ao binh. 5) Trong thi k tiu tam tai, ngi cht v mt ma, sau khi cht s sinh v ng no? Ngi cht v tt dch, sau khi cht s sinh v ng no? Ngi cht v ao binh, sau khi cht s sinh v ng no? Trong thi k tiu tam tai, ngi cht v mt ma, sau khi cht s sinh vo ng Ng-qu; ngi cht v tt dch, sau khi cht s sinh vo ng Tri; ngi cht v ao binh, sau khi cht s sinh vo ng a-ngc.

239

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

240

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

Bi 32

I C vi NM TH D BN
Th gii Ta-b1 m chng ta ang , trong kinh in gi l i c vi nm th d bn. Nm th d bn l kip d bn, kin gii d bn, phin no d bn, chng sinh d bn, v th mng d bn. Xem c th bit, ci mc xu c v d bn ca th gii ny l su nng nh th no! 1. Kip d bn. Tui th ca con ngi vn l tm vn bn ngn tui. V sau nhn v phc c mng dn m tui th cng c mi mt trm nm gim bt mt tui. Khi gim n hai vn tui th bc vo kip d bn. iu cho bit, khong thi gian m tui th con ngi t hai vn tui gim n cn mi tui, ri li t mi tui tng n hai vn tui, l thi k ca kip d bn. Kip vn l tn ca thi gian, nguyn khng c g ni l sch hay d; s d ni l d bn, u do con ngi m nn. V th, kip d bn khng c th tnh, m bn th d bn sau mi l th tnh ca n. 2. Kin gii d bn. Kin tc l kin hoc ca chng sinh. Nhn v thy bit khng chnh xc, lm m hoc chnh kin, cho nn gi l kin hoc. C nm loi gi l nm li s2: 1) Thn kin: Hp hai th kin chp NG (c thn ta) v NG S (c cc vt thuc v ta) li, gi l thn kin. 2) Bin kin: Sau khi khi ln nim chp ng, li chp cht rng sau khi cht l hon ton on dit, hoc thng cn vnh vin, n ni phi ri vo hai cc oan THNG v ON, gi l bin kin. 3) T kin: Cho rng mi s khng c nguyn nhn sinh ra kt qu, cng s khng c kt qu no do nguyn nhn sinh ra. Lm thin lm c u khng c qu bo. Ci thy sai lm, khng chp nhn l nhn qu nh th, gi l t kin. 4) Kin th kin: Gi cht nhng hiu bit ca mnh v cho rng l nhng kin thc chnh xc, nhng thc t th hon ton khng ng, ch l s thy bit sai lm m thi. 5) Gii cm th kin: Gi gn mt loi gii cm no , v cho rng l nguyn nhn c sinh ln tri, hay l con ng dn n nit bn. Nh ngi gi gii tru chng hn, cho rng thay tru cy rung th sau khi cht s c sinh ln tri. Nhng loi chp th cc kin gii tng t nh vy u gi l gii cm th kin. Nm th li s trn y u thuc phm vi ca kin gii d bn. Hng tiu tha khi chng c qu Tu--hon th on tr c. 3. Phin no(1) d bn. Nm loi t hoc tham, sn, si, mn v nghi, sinh ra khi su cn i trc su trn, c gi l phin no d bn cng gi l nm n s3, hng tiu tha chng c qu v A-la-hn mi on tr c.
241

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

4. Chng sinh d bn. Do t kt qu ca kin gii d bn v phin no d bn m phc bo ca chng sinh dn dn gim suy, kh bo cng thm nng, khin nn tm tr tr tr, th xc yu ui, chu nhiu tai ha, gi l chng sinh d bn. 5. Th mng d bn. Chng sinh nhn v phin no chng cht m c thn v tm cng mi mt; th mng cng do m b thu ngn li. Trong khong sng ngn ngi , bnh tt v gi nua li tha c xm nhp, sinh dit bin o; ri mt mai cn v thng p n, lin thnh ra vt khc, gi l th mng d bn. V c y nm th d bn nh vy, nn th gii ny c gi l i xu c. Nhng, t hai vn tui tr v trc th kip d bn cha pht khi, cnh sng thanh bnh, an tnh, m chng ta th khng sinh ra vo thi k ! Mc d th gii ngy nay ri lon bt an, nhng chu Bc Cu-l, su tng tri ci Dc, vn giu p an vui, m chng ta th khng sinh v nhng ni ! Th mi bit, y ton l do tm chng ta d bn, hnh ng chng ta d bn m chiu cm nn; c ti th phi chu qu bo. Qu v hnh gi nu ngh n iu ny, th xin hy lp tc gieo nm vc xung t, sm hi trc Pht, ba nghip4 hon ton trong sch, sing nng tu tp chnh php, mong cu sm thot li th gian d bn m sinh v ci Pht.

CH THCH
01. Ch Ta-b dch ngha l nhn nhn, hay chu ng, c ni, chng sinh ci ny sng yn trong mi nghip c, chu ng ba th c d v bao nhiu phin no khc, khng chu ri khi, cho nn gi l ci chu ng. 02. S l mt tn gi khc ca phin no. Ging nh cc nhn vin nh nc hay ui bt v tri ti nhn, cc th phin no cng theo ui v tri buc ngi i, khin cho h phi lu chuyn trong ba ci, cho nn gi l s; tnh m lm ca chng tht mnh m, nhy bn, gi l li s. 03. Tham, sn, si, mn v nghi, c gi l phin no cn bn. Tnh cht ca chng nng n, ph tr rt kh, cho nn gi l n s. 04. Nghip do ba ni thn, ming v to ra, gi l ba nghip.

PH CH
(01) Phin no: l ting gi tng qut ch cho nhng hin tng tm l xu xa, sai lm, l ng lc thc y con ngi gy nn mi iu ti li v c ba nghip thn, ming v ; khin cho thn tm lc no cng vng ng, lm lc, au kh, lo bun, xao xuyn, bt an. Phin no c nhng tn gi khc l: s (eo ui, sai khin, thi thc chng sinh gy nghip c), lu (lm cho chng sinh lt vo vng sinh t lun hi), kt (tht buc, kt t), hoc (sai lm), cu (d bn), nhim ( u), ty min (eo dnh khin chng sinh lc no cng trong trng thi hn mui trm trng), trin (qun cht, tri buc), ci (che lp), th

242

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt (gi cht), bo lu (cun tri), trn cu (bi bn). Mc ch ti cao ca ngi tu hc Pht l gic ng gii thot; vy, tt c nhng g lm cho chng sinh b chng ngi trn bc ng tin ti o qu gic ng gii thot, u c coi l phin no. Phn nhiu cc kinh lun cho rng, tham sn si l ba th phin no c d nht (tam c), l ci ngun sinh ra bao th phin no khc. Cc v lun s chuyn v tm l hc Pht gio (nh hai tng phi Cu X v Duy Thc) thng chia phin no lm hai loi tng qut: phin no cn bn v phin no chi mt (tc ty phin no). i vo chi tit th gia Cu X v Duy Thc c nhng trnh by khc nhau. Nhng chi tit sau y c trnh by theo tng Duy Thc: - Cn bn phin no rt kh on tr, gm c su th: tham, sn, si (v minh), mn, nghi, kin (c kin); c kin li chia lm nm th: thn kin, bin kin, t kin, kin th kin, gii cm th kin. Tng cng c mi phin no (cng gi l mi ty min, mi s). Nm th phin no tham, sn, si, mn v nghi, c gi c bit l nm n s (kh on tr); nm th c kin c gi c bit l nm li s (d on tr). - Ty phin no l cc phin no ph thuc ca cc phin no cn bn trn, d dit tr hn, gm c hai mi th: phn (nng gin, bc tc, cc cn), hn (on hn), ph (che du ti li), no (bun phin, bt rt), tt (ganh ght), xan (bn sn, keo kit), cung (di gt), sim (nnh ht, gim pha), hi (c lm thng hi ngi), kiu (khoe khoang, t ph), v tm (lm li m khng bit t xu h), v qu (ti c khng bng ngi m khng bit t thn), tro c (chao ng khng yn), hn trm (m mui, dt d, tr tr), bt tn (a nghi, khng tin tng), gii i (bing nhc, b tr), phng dt (bung lung, bung tri), tht nim (lng qun, khng c chnh nim), tn lon (xao xuyn, ri lon, khng nh tnh), bt chnh tri (hiu lm, bit khng chnh xc). Duy Thc Hc cn ni rng: Thc th by (mt-na thc) c bn cht l chp ng, v lun lun c bn th phin no cn bn eo dnh bn mnh, l: ng si (tc l si), ng kin (tc l c kin), ng mn (tc l mn) v ng i (tc l tham). Tht ra, con ngi thi i ngy nay, nu qun chiu k vo ni tm, chng ta s thy s lng cc ty phin no cn nhiu hn gp bi so vi hai mi th nh tng Duy Thc va trnh by trn.

BI TP
1) Trong khong thi gian tui th con ngi t bao nhiu tui n bao nhiu tui th gi l thi k ca kip d bn? Khong thi gian tui th con ngi t hai vn tui gim xung n cn mi tui, ri t mi tui li tng dn cho n hai vn tui, l thi k ca kip d bn. 2) Sao gi l nm li s? Gm nhng g? S l mt tn gi khc ca hoc, hay phin no. Nm li s l nm s thy bit sai lm v l th ca vn php. Chng ngn che chn l, lm cho con ngi khng bao gi c c chnh kin, v c ln qun trong vng lun hi. D vy, nu so vi cc phin no tham, sn, si, v.v... th tnh cht ca chng nh nhng hn, t c hi hn, d on tr hn; cho nn gi l li s. Nm ci thy sai lm l: thn kin, bin kin, t kin, kin th kin, v gii cm th kin.

243

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

3) Hy gii thch r rng th no l bin kin, kin th kin v gii cm th kin. - Bin kin l ci thy cc oan. C ngi cho rng, sau khi cht ta s v sng mi mi mt ni no l chp thng hng (tc thng kin); hoc sau khi cht ta s mt hn, khng cn g c l chp on dit (tc on kin). - Kin th kin l c gi cht nhng hiu bit sai lm ca mnh, v c cho chng l hon ton ng, ngi khc ch bo cng khng thm nghe. - Gii cm th kin l chp cht vo nhng gii iu phi l, v o c, v cho rng, l nguyn nhn c sinh v nc tri, hoc l con ng dn n qu v nit bn. 4) Sao gi l nm n s? Gm nhng g? Nm n s l nm loi phin no cn bn, lm cho con ngi m mui trc cc s tng, say m dc vng, gy ra lm li phi mi mi chm m trong sinh t lun hi. Tnh cht ca chng tr n, nng n, rt kh on tr; gm c: tham dc, sn hn, ngu si, ng mn, v nghi ng. 5) Sao gi l chng sinh d bn? Do khng c chnh kin v phin no chng cht m chng sinh tm tr si m, tr tr, to nhiu nghip c, phc bo ngy cng suy gim, ti bo ngy cng nng n.

244

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

Bi 33

A NGC V GIN v VUA DIM LA


a ngc, ni l lao ngc di t, chia lm ba loi: cn bn, cn bin v c c. Trong bi hc s 24 v c trong phn ch thch ca n ni s lc v tnh trng ca a ngc; ch v nghip c ca chng sinh qu ln lao nng n, nhn m cc hnh c ca a ngc cng c qu nhiu loi v rt thm khc, khng phi ch vi li m c th ni ht c; cho nn, c bi ny b khuyt l iu cn thit. Nu mun bit tng tn thm v vn ny, xin xem kinh a Tng Bn Nguyn, hoc kinh Trng A Hm (quyn 19, phm a Ngc). Ti pha ng ca Dim-ph-, bn di ni Thit-vi hon ton ti tm, khng c mt tri ln mt trng, c a ngc ln gm mi tm s, cc a ngc nh ph thuc ca n th c hng ngn, hng trm, tn gi u khc nhau. Thnh ngc khng c k h, ton bng st, chu vi rng hn tm ngn dm, cao mt vn dm, trong , cc ngc ni lin nhau; ch ring c mt ngc tn l V-gin, cng gi l A-t. La trn chy xuyn sut xung di; la di chy xuyn sut ln trn, khng c ch trng; rn st, ch st phun la ui ngi. Trong ngc c ging, ln mt vn dm. Mt ngi chu ti, t thy thn th ca mnh nm y khp chic ging ; m ngn vn ngi chu ti, cng u t thy thn mnh nm y trn ging. Qu d D Xoa, rng ming nh gm, qung nm ti nhn, nu ng cho chy ra ri rt vo ming, ly st nng tri ngi, tri hng c kip, khng c hn k no mong ra khi. Khi th gii ny hy hoi th sinh sang nh th gii khc; th gii nu hy hoi th li sinh sang nh th gii khc na; n khi th gii ny hnh thnh th tr v chu kh! Gi l V-gin, v c nm nguyn do: 1) Ngy m th ti, khng c gi pht no gin on; 2) Nhiu ngi cng y, m mt ngi cng y; 3) Hnh c gm rt nhiu loi, tt c u l ng, st, la, ; 4) Khng phn bit nam hay n, ngi vn minh hay k man r, tri, rng, thn, qu, thy u chu ti; 5) T lc mi vo ngc cho n tri qua nhiu kip di lu, mi mt ngy m, mun ln cht mun ln sng, mong c mt giy lt tm dng cng khng c c. Ch cn phm bt c mt ti no trong nm ti nghch(1) (cng gi l nm nghip v gin), lin b a vo ngc A-t; l: 1) git cha; 2) git m; 3) git bc A-la-hn; 4) lm cho thn th ca Pht b chy mu; 5) ph hoi s ha hp ca tng on1 trong , ti ph hoi s ha hp ca tng on b coi l nng nht. Ngi qun l mi vic v ti bo a ngc l vua Dim La (hoc dch l Dim Ma), dch ngha l song th, ngha l, c hai hon cnh kh v vui, u nhn chu ht; li dch l song vng, ngha l c hai ngi, anh v em gi, u
245

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

lm vua anh th qun xuyn cc vic bn nam, em gi th qun xuyn cc vic bn n. Vua Dim La, ngy xa, nhn mt pht sn hn, mun tr ti ngi2, khi mng chung bn lm vua. Ngy m ba ln, c ci vc ng ln3, t trong cung vua hin ra, vua trng thy th s lm. Cc vin ngc tt lin bt vua nm trn ging st nng, ri dng mc st mc ming vua cho m ra, ly nc ng si rt vo, t ming cho n bng u phng chn. Chu ti xong, vua li cng vi cc th n chung hng th vui. Tt c cc v i thn ca vua cng vy. Xem th c th bit: Trong lc lng ang gin d m pht nguyn th cng c th thnh tu, ch c iu sau , khi lm Dim vng, d c phn xt cng bnh, khng h c trng hp oan ung, nhng t thn cng phi chu trng hnh ngy m. Ngi i mi khi khi tm, ng nim, h khng cn thn !

CH THCH
01. Chng tng ha hp tu tp v thc hin cc Pht s. Nu dng th on li gin, khin cho h phi phn tn, ri lon m b ph Pht s; hoc cng chim cha miu, p bc h phi hon tc, u l ph s ha hp ca tng on. V ct t tu mng ca ngi, dt tuyt duyn lnh gii thot ca ngi, cho nn ti rt nng, v qu bo cng cc k thm khc. 02. Ngy xa c mt nc kia, nh nhau vi nc lng ging v b bi trn. V quc vng qu gin d, cng vi cc i thn v binh lnh, u pht nguyn rng: Nguyn sau khi cht s lm vua a ngc, em bn ngi c ca nc lng ging kia b ht vo a ngc mi h gin. V sau, v quc vng kia, sau khi cht th lm vua Dim La, cc i thn v binh lnh ca ng cng u lm quan, binh a ngc. 03. Ci vc l mt th dng nu nng. Trong vc ny cha y nc ng si, chun b rt vo ming vua.

PH CH
(01) Nm ti nghch (ng nghch ti) - Nm nghip v gin (ng v gin nghip): y l nm hnh ng xu xa nht, c c nht, ti li nng n nht m con ngi c th lm. Ch cn gy mt trong nm loi ti li ny cng a vo a ngc V-gin. C hai loi nm ti nghch: a) Theo tiu tha gio, nm ti nghch gm c: git cha, git m, git bc A-la-hn, c c lm cho thn Pht chy mu, v ph hoi s ha hp ca tng on. - Cn ch n ti th t, c c lm cho thn Pht chy mu. Trong tiu s ca c Pht Thch Ca, chng ta thy c hai trng hp thn Pht b lm cho chy mu c ghi li: Trng hp th nht, i c B t a khi c tm hi Pht, x t trn nh ni Linh-thu cho ln xung chn ni, mt mnh b vng trng, lm chn Pht chy mu. Trng hp th hai, y s K B, v cha tr vt thng cho Pht, phi m vt thng lm thn Pht chy mu. Trong hai trng hp y, B t a lm thn Pht chy mu do c tm, phm mt trong nm ti nghch; K B lm thn Pht chy mu do thin tm, khng phm ti cn c phc bo. Li na, i nay khng c Pht ti th th khng c trng hp phm ti ny sao? Chng ti ngh, d khng c Pht ti th, nhng nhng biu tng v Pht (tc tt c cc loi tng, hnh Pht) cng tc l thn Pht. Nu c c ph bng, ch p, p ph, hy hoi cc biu tng y, u c coi l phm ti c

246

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt c lm cho thn Pht chy mu. Trong Thin tng, cu Xut Pht thn huyt chuyn c dng ch cho nim chp trc vo thn thanh tnh ca Pht; bi v, Pht tnh vn thanh tnh, nhng k phm phu li m mui vng chp, bm dnh vo , cung si khng sng sut, b coi nh lm thn Pht b chy mu. V ti ph hoi s ha hp ca tng on c hai trng hp: Trng hp th nht, tch khi tng on m mnh ang sinh hot thnh lp tng on mi, thc hnh cc php b-tt, yt-ma v.v... ring, gi l ph yt-ma-tng. Trng hp th hai, tch khi tng on lp tng on mi, t mnh xng lm gio ch (hoc th mt nhn vt t o khc lm gio ch), xng hc thuyt mi sai tri vi chnh php, gi l ph php-lun-tng. Ngoi ra, nhng trng hp khc nh dng th on li gin nhng ngi trong tng on, lm cho h lp phe phi chng i nhau; lm cho ngi ny nghi k, him khch ngi kia; lm cho mt hay nhiu ngi chn nn, thi ch trn bc ng tu hc, thm ch phi hon tc; v.v..., ni chung, tt c nhng trng hp lm mt ci khng kh thanh tnh, ha hp, gy ri lon, bt an trong tng on, u c coi l phm ti ph hoi s ha hp ca tng on. C ngi cn phn tnh nng nh ca nm ti nghch trn, v cho rng, ti ph ha hip tng l nng nht, th n l xut Pht thn huyt, nh hn l st A-la-hn, k l st mu, nh nht l st ph. Nhng s cn phn ny xt ra v ch; bi v, phm bt c ti no trong nm ti trn cng u sa vo a ngc v gin, th cn phn lm g! b) Nm ti nghch theo i tha gm c: - ph hoi cha thp, thiu hy kinh tng, cng ot ca ci ca thng tr; - hy bng gio php cng cc bc thnh c; - lm tr ngi s tu hnh ca ngi xut gia, hoc st hi nhng ngi xut gia; - phm mt trong nm ti nghch ca tiu tha (ni trn); ch trng khng c nhn qu nghip bo ri mc tnh gy ti c, v sai s ngi khc gy ti c.

BI TP
1) Hy ni v tnh trng ca a ngc V-gin. a ngc V-gin c qu nhiu hnh pht cc k thm khc, nh la trn chy xuyn sut xung di, la di chy xuyn sut ln trn, khng c ch no trng; rn st, ch st phun la ui ngi; trong ngc c ging, ln mt vn dm, mt ngi chu ti, t thy thn th ca mnh nm y khp chic ging , m ngn vn ngi chu ti, cng u t thy mnh nm y trn ging; qu D Xoa rng ming nh gm, qung nm ti nhn, nu ng cho chy ra ri rt vo ming, ly dy st nng tri ngi; v.v..., tri hng c kip khng mong ra khi. Khi th gii ny hy hoi th sinh sang nh th gii khc; nu th gii hy hoi th li sinh sang nh th gii khc na; n khi th gii ny hnh thnh li th tr v chu kh tip. 2) Gi l V-gin v nm nguyn do; l nhng nguyn do g? Gi l a ngc V-gin, v c nm nguyn do: 1) Ngy m chu hnh pht, khng c giy pht no gin on; 2) Nhiu ngi cng y ngc, m mt ngi cng y ngc; 3) C rt nhiu loi hnh c gh rn, v ton bng ng, st, la, ; 4) Khng phn bit nam hay n, ngi vn minh hay k man r, tt c chng sinh trong su ng u c lc chu ti; 5) T lc vo ngc cho n tri qua nhiu

247

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

kip di lu, mi mt ngy m mun ln cht mun ln sng, mong c mt giy lt tm dng cng khng c c! 3) Nm nghip v-gin l nhng g? Nm nghip v-gin cng gi l nm ti nghch, gm c: git cha, git m, git bc A-la-hn, lm cho thn Pht b chy mu, v ph hoi s ha hp ca tng on. 4) Dim Ma vng c dch thnh hai ngha. Hy gii thch hai ngha y. Dim Ma vng c dch lm hai ngha: - Song th: c hai hon cnh kh v vui u nhn chu ht. - Song vng: c hai ngi, anh v em gi, u lm vua Dim La; anh th qun xuyn cc vic bn nam, em th qun xuyn cc vic bn n. 5) Vua Dim La va chu ti kh li va hng th vui. Hy din t s vic y. Vua Dim La va chu ti kh li va hng th vui. Ngy m ba ln, c ci vc ng ln, ng y nc ng si, hin ra trong cung, vua trng thy th s lm. Cc vin ngc tt lin bt vua nm trn ging st nng, dng mc st mc ming vua cho m ra, ly nc ng si rt vo, t ming n bng u phng chn. Chu ti xong, vua li cng vi cc th n chung hng th vui.

248

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

Tng Hp Yu Ch Cc Bi 31, 32 v 33
1. Tm d bn chnh l nguyn nhn sinh khi i c vi nm th d bn; do mt th d bn dn ti nm th d bn. Cho nn hnh gi ch cn gn lc tm cho trong sch, gim thiu dc vng, th t nhin tm khng cn dnh mc vo trc cnh; sau khi mng chung lin thot khi ci i d bn, sinh v cc ci an vui thanh tnh; nu trong i sng thng nht c cng phu nim Pht, lin c sinh v ci Pht. Th mi bit, tt c cc quc u do tm to; c xem quc mnh ang , tt bit trong tm mnh hm cha nhng g. chnh l ch cn c ca php mn nim Pht tu Tnh . cng l ci nguyn l m kinh in ni: Ty theo tm mnh trong sch th Pht trong sch., hoc: Hy an bnh t tm th mi ni trn th gii u c an bnh. thy r iu , th ngy nay chng ta sng ci th gii y xu xa, d bn, ri lon v kh no ny, u bi v i trc to bao nghip xu m ngy nay phi chu qu bo, u cn on trch ai c na! iu khn yu l: Trc lm l th sau ng lm l na! T nay v sau phi tr b vng nim, mt lng nim Pht, mong c ngy c sinh v ci Pht. 2. Nu hi ba tai nn nh t u m n, xin c tht k bi hc s 31 s t r bit. on 3 trong bi ni: ... con ngi qu t kin, in o, mi nghip bt thin u lm , ..., v: ... con ngi lm nhiu iu theo thi bung lung, ch tip xc vi iu c, ..., v: ... con ngi u l loi bt hiu bt knh, lm nhiu iu bt thin, th on git hi ln nhau, ...; chnh l nguyn nhn. Nguyn nhn y p th qu phi rng ln nh bin; cho nn mi sinh khi ba tai nn nh. Hnh gi nu mun trnh khi cc tai ch ny, ch cn nhng suy ngh v hnh ng hng ngy khng lin h g n cc nguyn nhn ni trn. n lc , t nhin c sinh v ci thin, khng phi mc vo cc tai nn trn. gi l, trong 36 k, b chy l k hay nht(1). Nu tng nim Pht cu vng sinh v th gii Cc-lc, hoc tng pht nguyn vng sinh v th gii y, sau khi kip sng ny chm dt, lin c vng sinh. Thn c sinh v Tnh- th cn c tai nn no m khng xa la? l phng php hu hiu nht, trit nht trnh khi cc tai nn. 3. Trong ba th tai nn nh, nhng ngi cht v nn i kht l nhn v i trc ginh n, keo kit; v sau khi mng chung s phi a vo cnh gii ng qu. Nhng ngi cht v nn binh ao l do v i trc nhiu sn hn, hay git hi; v sau khi mng chung s phi a vo cnh gii a ngc. Ch c nhng ngi cht v nn tt dch, nhn v i trc bit khi lng thng cm i vi mi ngi, quan tm n nhng ngi au yu, cho nn sau khi mng chung, s c sinh v ci tri. Qu v hnh gi nn c bit ch n s tht ny: Khi mng sng sp ht, bt lun l ang nhn chu nhng oan khin thng kh g, cng nht nh khng

249

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

sinh tm sn hn. Tt nht l hy nim Pht, bi v, mt nim khi lm chung c quan h trng i n s th sinh kip sau. 4. Vua Dim La cai tr chn a ngc, x ti cng bng tha ng, khng mt ngi no b oan ung; so snh vi dng th, l mt quan vin t php v t chnh trc, ng l khng phi chu s au kh ca ging st, nc ng si ba ln trong mt ngy m! Nhng, ni nh th l ch lun v kt qu, m cha xt n nguyn nhn; ch nh gi ci du vt trc mt m cha thy c ci xu t tm nim. Dim vng tuy tr l a ngc mt cch cng trc, nhng ci ng c lm c Dim vng l do s pht nguyn: mun tr ti nhng ngi c nc lng ging! l ci nhn khng nhn t vy. Bm ly ci nhn c lm Dim vng, th ang khi xt n nh ti, tt c tm hn h c thc tnh, hon ton khng c mt nim thng xt. l ci qu khng nhn t vy. C nhn v qu u khng nhn t, m tm sn hn li ni ln hng hc, th t nhin v minh sinh khi ra cnh gii, la trong dn ng la ngoi, do vy m t mnh khng th khng nhn chu cc hnh pht ging st, nc ng si! Nu hi: Phi lm th no mi c th thot li cnh kh au ? Xin tr li: Ch cn trong khi nh ti, hy pht khi lng t mn xt thng, th ging st nc ng u tiu mt; m ci kip Dim vng cng kt liu vy. tc l ci l l m i s Lin Tr ni vi con rt: Con hy tr b ci tm c d th c th thot khi ci thn hnh ny. Ngi hc o cn thn nht l vic gi gn tm nim. Xin qu v hc gi lu s vic ny. Xin hy ly trng hp ca Dim vng m phn tnh, cnh gic! Nu t thn hnh ngh t php, nm quyn phn quyt, th nn gi s cn bng, xt s vic c v l ln v tnh, lm sao cho c tnh ln l u khng c g lm cho mnh n hn. Ngoi ra, cn nn gi cho tm thn nh tnh, lun lun nui nim t bi; c nh vy th c th trnh khi mi hu qu kh au. 5. Tt c mi vt, c hnh tng t c sinh dit. Chnh bo c sinh gi bnh cht; y bo c thnh tr hoi khng. c sinh th khng th khng c t; c thnh th khng th khng c khng. S d nit bn m c dch l dit , bi v, ch c dit mi c th (2) vy. Tri, t, mt tri, mt trng cn chu lut v thng, khng th tn ti vnh vin, hung g l ci thn t i gi hp yu ui ny. Nhng ai hc i c c mt i sng trng cu, xin hy gic ng! 6. Trong kinh Pht ni ti a ngc, thng quan h ti a im m a ngc ta lc; thm ch, nhng iu thuc ni b a ngc nh danh mc, tnh trng, v.v... cng c cp ht sc r rng. iu cho thy, mi mi a ngc u nht nh l c, hon ton khng phi v hm da k kh kho m ni khng thnh c; cng ging nh th gii Cc-lc, nht nh l c, hon ton khng phi v c l mi ngi nim Pht m ni khng thnh c. Trong nm ti v-gin, s d ph ha hip tng c xem l ti nng nht, bi v, l hnh ng ph hoi o trng chnh php, khin cho hng ngn hng vn ngi khng th gii thot ni au kh trong vng lun hi gi l git cht hu mng ca ngi, ti li cn
250

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

trn c vic git cht tnh mng ca ngi. Bi vy m n c coi l nng nht trong nm ti v-gin. Do c th bit: Ba vua V v mt vua Tng(3) u l cc ti phm hng u trong a ngc V-gin. Chnh ngy nay cng c rt nhiu ngi ang lm cng tc ph hoi Pht gio. H t ly lm c , nhng c bit u, ch trong mt ci nhy mt, h u tr thnh nhng ti qu ca a ngc Vgin! khng phi l ch Pht v B-tt trng pht h; cng khng phi l ch v H-php hay qu thn trng pht h; thm ch cng khng phi vua Dim La trng pht h; m ch l, gieo nhn nh vy th c qu nh vy, chi vi la th t cht chy, chi vi nc th t cht chm, t mnh to c nghip th khng th trn trnh i u c! 7. Hnh gi tng kinh, c lun, nghe ging, v mc ch mun hiu r tng tn, ph tr t kin chp trc. T kin ph tr th lin c c chnh kin. Khi c c chnh kin, tt c mi s l, d thuc cc php th hay xut th gian, khng c g m khng thng t; tc dng ca n rt ln. Cha cn ni ti nhng im vi diu khc, ch cn ni ti vic ph tr kin hoc l tc khc chng c qu Tu--hon, tip theo l tri qua by ln sinh by ln t, bn chng c qu v A-la-hn, xut li ba ci (su no lun hi). Th mi bit, trong cng trnh tu tp, l khng bao gi km trng yu hn s; xin ng chp s m b l. Sa vo ch cc oan l t mnh lm mt i li ch rt nhiu. 8. Xy dng ci tnh nhn gian, khng phi l vic khng th lm. Nhng, mun lm vic , trc tin l phi xy dng cho c ci tm thanh tnh nhn gian. Tt c nhng tm nim c v hnh ng c nh git hi chng sinh, hi ngi li mnh, t t t li, khinh khi k yu km, tham ti, hiu sc, kiu ngo, v.v... u dt tr tuyt sch, sau mi ni n vic xy dng ci tnh nhn gian. Chng ta hy m ln mt ra m nhn tnh hnh gia quc gia ny vi quc gia khc, dn tc ny vi dn tc khc, ngi ny vi ngi khc, ngi vi th vt, ri th vt v th vt vi nhau..., ton l mt th gii trm cp hung bo, lm sao ni n nhn gian tnh c! Li hy nhn vo nhng cng binh xng, nhng c s iu ch ha cht, v nhng c quan qun s ca quc t; nhng ni nhm lm vic g th? Vy nn bit, khng nhng vic xy dng nhn gian tnh hon ton khng th thc hin c, m tri li cn s rng, ci a ngc nhn gian li ang by ra trc mt!

CH THCH (ca ngi dch)


(01) 36 k, b chy l k hay nht: Nguyn vn ch Hn ca cu ny l: Tam thp lc trc, tu vi thng trc. Cu ny, nguyn trong c vn Trung-quc ni l Tam thp lc k, tu vi thng k., ngha l: trong 36 k, b chy l k hay nht. Trong Tc Truyn ng Lc (quyn 12, truyn T Thng Thin S) li vit cu ny thnh: Tam thp lc trc, tu vi thng trc.; thay ch k bng ch

251

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt trc, nhng ngha cng vy. Bui u, con s 36 (tam thp lc) vn ch l mt h s, ni l rt nhiu; im quan trng l ch b chy (tu). V sau, khi cu ny tr thnh mt cu tc ng dng thng trong dn gian, nhng ngi hiu s bn c tm ti, gp nht 36 mu k (nh: k dng ng nh Ty; k khua c ui rn; k mn tay ngi khc git ngi; k trong ci khng lm ra ci c; k nh cp ra khi ni; k mun bt trc phi th; k bin khch thnh ch; k lin hon; k m nhn; k kh nhc; v.v... v k b chy), lm cho con s 36 tr thnh mt tht s. (02) Dit - : Ch ngha l qua n b gii thot. Cu ny c ni: Phi tn dit v minh phin no th mi t c thnh qu gic ng gii thot trn vn. (03) Ba vua V v mt vua Tng: Thut ng Pht hc l tam V nht Tng, hay ni cho l tam V nht Tng php nn. Thut ng ny c dng ch cho bn v hong Trung-quc bch hi Pht gio mt cch nghim trng, gy ra bn thi k php nn trong lch s Pht gio Trung-quc thi i qun ch: 1) Vua Thi-v (424-452) nh Bc-Ngy (386-534), v tin li gim pha ca o s Khu Khim Chi v quan t Thi Ho m bch hi Pht gio. Nm 446, nh vua h lnh git hi tt c qu v sa mn khp nc, ph hy ht kinh in v tng, khin cho Pht gio Bc-Ngy b tiu dit. Phi n i vua sau l Vn-thnh (452-465), Pht gio mi c khi phc. 2) Vua V (561-578) nh Bc-Chu (559-581), tin dng lun thuyt ca hai o s Trng Tn v V Nguyn Tung, c ph b Pht gio. Nh c qu v tn c ni danh ng thi nh Chn Loan, o An, Tng Min, Tnh i, v.v... ra sc bin h, m Pht gio tm thi c yn. Bng dng, nm 573, nh vua h lnh ph b c Pht gio v o gio, hy hoi kinh tng, bt tt c qu v sa mn v o s u phi hon tc; tuyn la 120 v danh c an tr ti Thng-o qun. Nm 577, vua V dit nh Bc-T (550-577), tuy c ngi Tu Vin ht sc chng i, nh vua vn cng quyt thi hnh chnh sch tiu dit Pht gio trn khp lnh th Bc-T. Nm sau nh vua bng, hai tn gio Pht v o mi c khi phc. 3) Vua V-tng (841-846) nh ng (618-907), t nh khng thch Pht gio, sau khi ln ngi (nm 840) lin th o s Triu Qui Chn lm thy, sng tn o gio. Qui Chn cy th c vua sng i, li c t tng L c D hu thun, mi li ni ra u bi xch Pht gio, cho Pht gio l tn gio ngoi lai, lm hi sinh linh, phi nn tn dit. Nm 845, nh vua h lnh ph b Pht gio, cho ph hy hn 4.600 ngi cha v hn 40.000 tng x vng lai trong ton quc, bt 260.500 tng ni phi hon tc, tch thu hng ngn vn m rung ca cc cha, t kinh, hy tng, ly ht cc tng ng v chung khnh em nu c tin, tng bng st th em nu lm nng c, cc t gia c cc tng bng vng, bc, v.v... u phi em np cho chnh quyn. Qua nm sau, nhn ung kim an ca o s, nh vua b trng c m bng. 4) Vua Th- tng (954-959) nh Hu-Chu (951-960), nm 955 bt u thi hnh chnh sch tiu dit Pht gio. Nh vua h lnh ph b 30.336 t vin, hy ht tng Pht, em nu tt c cc php kh bng kim loi c tin. Lc by gi Trn-chu c mt tng B-tt Qun Th m bng ng, ting n rt linh ng, d c lnh vua, khng ai dm n gn. Nh vua nghe th, lin t mnh n ni, ly ba p nt mt v ngc ca tng, nhng ngi chng kin u run s. Bn nm sau, mt hm, ang trn ng Bc chinh, trn ngc nh vua bng ni mt mn nht, ri bng.

252

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

Bi 34

BA MI BY PHM TR O (phn 1)
Mc ch ti hu ca ngi tu hnh l thnh Pht, chng nit bn. Nhng bin sinh t th su, ng gic ng th xa, khong gia , nu khng nh n t lng1 th khng th t c hiu qu. T lng tuy c rt nhiu th, nhng trng yu nht khng ngoi ba mi by phm tr o. Ba mi by phm tr o c chia lm by nhm: 1) Bn lnh vc qun nim; 2) Bn s cn mn; 3) Bn php nh ; 4) Nm kh nng; 5) Nm sc mnh; 6) By yu t gic ng; 8) Tm nguyn tc hnh ng chn chnh. Ba mi by php trong by nhm ny c cng nng gip cho o nghip tng tin, cho nn gi l o phm, hay tr o phm(1). Hng tiu tha, khi tu nm php qun dng tm2 cho tm khng cn b tn lon, nn tip tc tu bn lnh vc qun nim, cho tr tu c khai m chiu sng; l cng vn dng NH v TU, mong kh hp vi xa ma tha3 v t bt x na4. Bn lnh vc qun nim (nim x cng gi l nim tr, hay nim x qun) gm c: 1) Qun nim ni thn th: qun nim thn th l d bn. Phi qun st thn ta v thn ca tt c chng sinh, trn di trong ngoi u d dy, xu xa, khng sch s. Khi thnh cng trong php qun nim ny, s thy chn b sc thn m c c s trong sch ca nit bn. 2) Qun nim ni cm th: qun nim cm th(2) l au kh. Phi qun st trong cm th vui c hoi kh5, trong cm th kh c kh kh, trong cm th khng vui khng kh6 th c hnh kh7(3). Khi thnh cng trong php qun nim ny, s thy chn b th gian m c c nim vui ca nit bn. 3) Qun nim ni tm thc: qun nim tm l v thng. Phi qun st ci tm h vng, sinh dit tng st na, v thng cng cc. Khi thnh cng trong php qun nim ny, s sinh tm v tr(4) m c c tnh thng hng ca nit bn. 4) Qun nim ni i tng ca tm thc: qun nim i tng ca tm thc l v ng. Phi qun st cc php u do nhn duyn sinh, khng c t tnh, ng v nhng ci thuc v ng u khng tht c. Khi thnh cng trong php qun nim ny, s chn b ci ng gi di m c c ci ng ca nit bn.(5) Bn s cn mn l tm chn chnh v sing nng trong vic dt c tu thin. Li gi l bn on, ngha l bn vic ny phi do ch quyt nh m chm dt hnh ng. Li gi l bn chnh on, ngha l on tr hn tnh bing nhc.

253

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

Li gi l bn chnh thng, ngha l trong nhng php chnh tht sch l thn ng th bn php ny l hn ht. 1) Nhng tm c v hnh ng c pht sinh, hy on tr ngay. 2) Nhng tm c v hnh ng c cha pht sinh, ng cho chng sinh khi. 3) Nhng tm thin v hnh ng thin pht sinh, hy mau lm cho chng tng trng ln. 4) Nhng tm thin v hnh ng thin cha pht sinh, hy mau lm cho chng sinh khi. Bn php nh nguyn l bn php thin nh, ngha l tu tp bn php ny th c th pht l thn thng(6) nh mun8. trc, bn lnh vc qun nim l tu tr tu; bn s cn mn l tu tinh tn; y, bn php ny l tu nh tnh. Trong qu trnh tu tp, tr tu v cn mn tuy quan trng, nhng nu nh lc yu km th cng khng th t c thn thng; cho nn cn phi tu nh c phi hp. Li gi l bn php thn tc (thn l ci c linh diu, tc c ngha l ni nng ta), ngha l ci c linh diu nng ni nh m pht sinh, ging nh ci thn nh c chn m ng c vy. 1) Php nh dc, ngha l lng mong mun tu tp t chnh qu, lc no cng tng tin. 2) Php nh nim, ngha l nim nim chuyn nht, tr ni chnh l. 3) Php nh tn, ngha l tinh tn tin thng ti trc, cng phu khng b gin on. 4) Php nh tu, ngha l tm khng cn tn lon, nh sng chn tht chiu ri ln, xa la cc t tng h vng.

CH THCH
01. T l gip ; lng l lng thc. Tu hnh cng ging nh i xa, cn c cc th nh cn lnh, phc c, chnh php v.v... lm lng thc gip , mi c th thnh t, cho nn gi l t lng. 02. Tc l nm php nh ch tm nim, dng php qun st s tng i tr: 1) Ngi nhiu tham dc th qun bt tnh, ngha l qun st tt c cn thn v kh gii u khng sch s i tr tm tham dc; 2) Ngi nhiu sn hn th qun t bi, ngha l qun st tt c tnh trng ng thng ca chng sinh au kh i tr tm sn hn; 3) Ngi nhiu ngu si th qun nhn duyn, ngha l qun st tt c cc php u do nhn duyn m sinh khi, nhn trc qu sau, lp lp r rng i tr tm ngu si; 4) Ngi tm thng tn lon th qun s tc, ngha l theo di hi th ra vo, mi hi ra vo m mt, v m thm nh th t mt n mi i tr tm tn lon; 5) Ngi nhiu nghip chng th qun nim Pht, ngha l qun st cc tng tt ni thn Pht v cc th cng c tt p ca Pht i tr cc nghip chng. 03. Dch l ch hay tch tnh, ngha l i trc cc hon cnh nhim hay thanh tnh, tm u khng dao ng. 04. Dch l qun, ngha l dng tr tu qun st cc s l. 05. Mt trong ba th kh, tc l s au kh pht sinh khi cuc vui tn. 06. Mt trong nm cm th. Hon cnh khng thun khng nghch, khng vui khng kh, gi l x. 07. Mt trong ba th kh. Hnh c ngha l tri chy, tc l thn tm tuy khng cm thy lo, mng, vui, kh, nhng mi nim mi nim c tri chy, khng c st na no ng yn, chnh l au kh. 08. Pht thng ngha l khai pht thn thng.

254

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

PH CH
(01) Tr o phm: o l con ng dn n thnh qu gic ng, gii thot, nit bn. Phm l cc phm loi, phng php, hay php mn sai khc nhau. Tr l gip . C 37 php mn tu tp gip cho hnh gi tin n o qu gic ng, gii thot, nit bn; gi l 37 phm tr o, hoc 37 o phm. (02) Th: Th tc l cm gic, th nhn. T ny c gii thch ph ch s 2, bi 25; y chng ti xin ni thm: Thng thng th cm th c chia lm ba loi (kh, vui v khng kh khng vui), nhng cng c thuyt ch trng gom li, ch cn mt loi cm th (nht th) m thi. Thuyt ny cho rng, tuy th c lc th, nhng khi nim vui tn th li ri vo au kh, cho nn thuc v hoi kh; tuy c x th, nhng xt k th chng qua l mt phng din ca kh au (v nim nim lin tc tri chy, khng c giy pht no ng yn), gi l hnh kh; cn kh th th d nhin l kh, c gi l kh kh. Tt c u l kh, cho nn ch c mt loi th l kh th m thi. (Xin xem mc Ba loi kh tip theo sau.) (03) Ba loi kh (tam kh): Kh l mt th cm th (cm gic), l trng thi au n, kh chu, bt nh khi thn tm b bc bch. Y vo tnh cht, kh c chia lm ba loi: 1) Nhng hon cnh tri ngang, nhng iu bt nh , nhng s bch hi, v.v... gy ra nhng cm gic kh chu, au n, bun phin ni thn tm con ngi; ci kh gi l kh kh. 2) Nhng hon cnh thun li, nhng iu nh c em li nim vui cho con ngi. Nhng ch l nim vui tm b. Khi nim vui tn th li sinh tic nui, kh au; ci kh gi l hoi kh. 3) Mi vt trong v tr vn khng c tnh cht kh, vui; tm con ngi cng c lc khng cm thy kh hay vui; nhng v do nhn duyn sinh, nn chng v thng, bin i, sinh dit, tri chy khng ngng, gy ra au kh, phin mun mt cch m thm, vi t, thm su, m con ngi khng tnh gic nn khng nhn bit; ci kh gi l hnh kh. (04) Tm v tr: D hon cnh no, d ng trc i tng no, tm vn khng chp trc vo bt c mt th g. Tm khng chp trc vo i cnh th khng b rng buc, khng b bin i, sinh dit; tri li, s c t ti, gii thot, th ng c chn l nh tht ca thc ti vn hu. Kinh Kim Cang c cu: ng v s tr nhi sinh k tm. Lc-t Tu Nng nh nghe c cu kinh ny ni Ng-t Hong Nhn m tm tr trit ng, c truyn y bt i v phng Nam hnh o. (05) Thng - Lc - Ng - Tnh: Hnh gi khi thnh cng trong bn php qun nim ny th s t c bn c ca nit bn (cng tc l bn c ca php thn Pht): Qun nim v tnh cht d bn (bt tnh) th nhp c c trong sch (TNH); qun nim v tnh cht kh au (kh) th nhp c c an vui (LC); qun nim tnh cht bin i sinh dit (v thng) th nhp c c thng hng (THNG); qun nim tnh cht duyn sinh, khng c t ng (v ng) th nhp c c t ti gii thot (NG). Th tnh ca cnh gii nit bn hay php thn Pht l thng tr, khng sinh khng dit, cho nn gi l thng. Cnh gii nit bn hay php thn Pht xa la vnh vin mi kh au, lun lun an tr trong nim vui tch dit gii thot, cho nn gi l lc. Cnh gii nit bn hay php thn Pht vt khi c hai loi vng chp hu ng v v ng, hon ton t ti v ngi, khng b rng buc bi bt c php hu vi no, cho nn gi l ng. Cnh gii nit bn hay php thn Pht xa la mi v minh phin no, rt ro trong sch, khng bao gi cn mt cht cu nhim no, d vi t n u, cho nn gi l tnh. Tht ra, nu qun chiu n ch rt ro, th bt c mt c no cng bao hm c ba c kia: ni n c thng th tc nhin bao gm c lc, ng v tnh; ni n c lc th tc nhin bao gm c thng, ng v tnh; v.v... (06) Thn thng: l sc tc dng siu nhn gian, v ngi t ti, khng th ngh bn, do tu tp thin nh m t c. Thng thng, thn thng c nm tc dng: 1) Mt thy thu sut tt c nhng cnh tng kh vui, ln nh, gn hoc xa trong th gian, khng c g lm cho ngn cch (thin nhn thng); 2) Tai nghe tt c nhng m thanh vui bun trong th gian, khng c g ngn tr c (thin nh thng); 3)

255

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt Bit r tm ngi khc ang suy ngh nhng vic thin, c, v.v... (tha tm thng); 4) n i t ti, bin ha ty , khng c g lm tr ngi (thn tc thng); 5) Bit r cc kip trc ca mnh v chng sinh (tc mng thng). Nu dt tr hon ton cc kin v t hoc (phin no) trong ba ci th t thm mt loi thn thng cao tt, gi l lu tn thng. Ch c bc A-la-hn tr ln mi t su th thn thng (lc thng) nh vy; cc hnh gi di qu v A-la-hn ch c th t c ti a l nm th thn thng trc m thi. Ring ba loi tc mng thng, thin nhn thng v lu tn thng ca ch Pht v A-la-hn l vi diu th thng tt bc, cho nn chng c gi c bit l ba minh (tam minh).

BI TP 1) Ba mi by o phm c chia lm by nhm, tn ca by nhm l g? By nhm l: bn lnh vc qun nim (t nim x); bn s cn mn (t chnh cn); bn php nh (t nh tc); nm kh nng (ng cn); nm sc mnh (ng lc); by yu t gic ng (tht gic chi); tm nguyn tc hnh ng chn chnh (bt chnh o). 2) Tn ca nm php qun dng tm l g? i tr nhng g? Nm php qun dng tm (ng nh tm qun) l nm phng php qun st s tng theo m i tr: 1) Qun bt tnh: qun st thy r tnh cht d bn ca cn thn cng nh mi vt trong th gian, i tr tm tham dc; 2) Qun t bi: qun st thy r nhng kh au ng thng ca tt c mi ngi mi loi, i tr tm sn hn; 3) Qun nhn duyn: qun st thy r tnh cht duyn sinh cng mi lin h nhn qu ca vn php, i tr tm ngu si; 4) Qun s tc: theo di v m hi th ra vo, i tr tm tn lon; 5) Qun nim Pht: qun st thn tng tt p, cng c trang nghim ca ch Pht, i tr bao nghip chng ca bn thn mnh. 3) Gii thch xa ma tha v t bt x na. Xa-ma-tha l dch m ting Phn, dch ra ting Hn l ch, hay tch tnh, ngha l dng tm lon ng li, khng duyn vo bt c cnh g (d xu hay tt), cho tm lng ng, vng lng. T-bt-x-na l dch m ting Phn, dch ra ting Hn l qun, ngha l dng tr tu qun st s l. 4) Nhng g l bn lnh vc qun nim? Mi lnh vc qun nim l qun st nh th no? Khi qun st thnh cng th hiu qu ra sao? Bn lnh vc qun nim gm c: 1) Qun nim ni thn th. Phi qun st thy r thn th ca ta cng nh ca mi loi u l xu xa, d bn, khng sch s (bt tnh). Khi qun st thnh cng th s thy chn b sc thn m c c s trong sch (tnh) ca nit bn. 2) Qun nim ni cm th. Phi qun st thy r

256

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

trong cm th kh c kh kh, trong cm th vui c hoi kh, trong cm th khng kh khng vui c hnh kh; tt c cm th u l au kh (kh). Khi qun st thnh cng th s thy chn b th gian m c c nim vui (lc) ca nit bn. 3) Qun nim ni tm thc. Phi qun st thy r tm ch l h vng, bin chuyn khng ngng, sinh dit tng st na (v thng). Khi qun st thnh cng, s sinh tm v tr m c c c thng hng (thng) ca nit bn. 4) Qun nim ni i tng ca tm thc. Phi qun st thy r cc php u do nhn duyn sinh, khng c t th, ng v nhng ci thuc v ng u khng tht c (v ng). Khi qun st thnh cng, s khng vng mc vo ci ng gi di, m c c ci i ng (ng) ca nit bn. 5) Bn s cn mn l lm bn cng vic g? Bn s cn mn l sing nng lm bn vic sau y: 1) Nhng tm v hnh ng c pht sinh, hy lp tc on tr ngay; 2) Nhng tm v hnh ng c cha pht sinh th ng cho chng pht sinh; 3) Nhng tm v hnh ng thin pht sinh, hy lm cho chng tng trng mi; 4) Nhng tm v hnh ng thin cha pht sinh, hy to iu kin gip cho chng pht sinh. 6) Hy k tn v gii thch bn php nh . Bn php nh gm c: 1) Dc: l lng mong mun tu tp t chnh qu; 2) Nim: nim nim chuyn nht, tr ni chnh l; 3) Tn: tinh tn tin thng ti trc, cng phu khng b gin on; 4) Tu: tm nh tnh, nh sng chn tht chiu rc ln, xa la mi vng tng.

257

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

258

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

Bi 35

BA MI BY PHM TR O (phn 2)
Nm kh nng: kh nng tin, kh nng tinh tn, kh nng chnh nim, kh nng nh, v kh nng tr tu. Gi l kh nng v c hai ngha: Mt, c th gi gn, nh cy c r, ri sau mi c th gi gn cnh l. Hai, c th sinh sn, nh cy c r, ri sau mi c th sinh sn ra hoa tri. Cng ging nh vy, nm kh nng ny c th gi gn cc php lnh, c th sinh ra cc php lnh. Kh nng TIN(1) l tin vo ci c tnh(2), nhn m pht nguyn thnh Pht; tin vo ci c tu(2), nhn m sinh tm phng s o. Kh nng TINH TN l tu tp o php ca hai c tnh v tu, sing nng cu tin, khng thi lui. Kh nng CHNH NIM l ngh nh o php ca hai c tnh v tu, khng ngh nh ci g khc. Kh nng NH l nhip tm vo cc o php tnh v tu, tng ng, khng tn lon. Kh nng TR TU l i vi cc o php tnh v tu, sng sut chiu soi tht r rng. Nm sc mnh l: sc tin, sc tinh tn, sc chnh nim, sc nh, v sc tr tu. Gi l sc mnh, ch rng, khi nm kh nng tng trng th s c sc mnh ng dng, m khng b cc php khc lm cho dao ng. Trong , kh nng TIN tng trng, c th ph tiu cc nghi hoc v t ma ngoi o1, gi l sc TIN; kh nng TINH TN tng trng, c th tiu tr tnh bing nhc, gip cho o nghip thnh tu, gi l sc TINH TN; kh nng CHNH NIM tng trng, c th qut sch mi nim th tc, bt chnh, lun tr chnh nim(3) ca bc xut th gian, gi l sc CHNH NIM; kh nng NH tng trng th tm tr nn chuyn nht, khng tn lon, nhp vo thin nh, gi l sc NH; kh nng TR TU tng trng, c th ph tiu cc th hoc kin, t v trn sa2, on tr cc kin chp ca phm phu3 v tiu tha, gi l sc TR TU. By phn b : b dch l gic, phn cng gi l yu t, cho nn li gi l by yu t gic ng. 1) Yu t gic ng TRCH PHP, tc l chn la chn l hai khng5 tng ng(4) vi tr v lu4(5), khng chn la cc php nh nm un v khng tng ng vi tr v lu; chn la cc php mn liu ngha6(6), rt ro, khng chn la cc php mn khng liu ngha, khng rt ro. 2) Yu t gic ng TINH TN, tc l mt lng tinh tn hng ti o qu gic ng, m khng tinh tn v con ng tu kh hnh mt cch v ch ca ngoi o. 3) Yu t gic ng H, tc l tm sinh nim hoan h i vi chnh o, ch khng hoan h i vi cc php in o nh chp c, chp khng, k on, k thng. 4) Yu t gic ng KHINH AN(7), tc l on tr c t kin th trng7 m nim khinh an
259

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

pht sinh; cng gi l yu t gic ng ON TR, tc l on tr cc kin chp8 v phin no9 vy. 5) Yu t gic ng NH, tc l, nu pht khi cc php mn thin nh th thng hay thy r cc th nh ca T-thin v T-khng u l khng rt ro, cho nn khng sinh tm a thch, m trc. 6) Yu t gic ng X, tc l bung b cc cnh khng tht10, cc nim h vng, vnh vin khng nh ti na; li gi l HNH X11, l mt trong cc tm s thin12, tc l trong tm lun lun bnh ng, khng chp trc s g c. 7) Yu t gic ng NIM, tc l lun lun khng qun rng, hai yu t nh v tu phi qun bnh, nh th gi l nim; nu thin v tu, tm s khng n nh, th phi dng ba yu t gic ng tr, x v nh m nhip phc, lm cho cn bng; nu thin v nh, tm s chm m, th phi dng ba yu t gic ng trch, tn v h xt thy r, lm cho khi ln.

CH THCH
01. T ngoi tc l t ma v ngoi o. 02. Hoc cng gi l phin no, lu, cu, hay kt. Nhng hoc do m mui v chn l, gi l kin hoc, nh nm li s chng hn. Nhng hoc khi ln do m mui trc s vt trong th gian, gi l t hoc, nh tham, sn, si, v.v... Hai loi hoc ny (gi tt l kin t) thuc trong vng ba ci, m hnh gi ca c ba tha u phi on tr. on dt hai loi hoc ny ri lin vt thot ba ci. (Xin xem li ch thch s 4 ca bi 1.) Trn sa hoc l nhng chng ngi m hng B-tt gp phi trong lc gio ha chng sinh, tc l tm tnh m ti trc v s php mn nhiu nh ct bi, khng th thng hiu ht. Ngoi ra cn c v minh hoc, l m mui i vi l th. N chnh l cn bn v minh, lm chng ngi cho tht tng trung o. on dt c th hoc ny th tc khc thnh Pht. 03. Ch cho phm phu chp c v tiu tha chp khng. 04. V lu tr l tr tu thanh tnh sau khi dt tr mi phin no, khng cn nhim. Hnh gi ba tha dng loi tr ny on tr cc loi hoc v tht chng chn l. 05. Ng khng cng gi l nhn khng, hay sinh khng, l chn l v ng nhn trng khng. K phm phu c chp cho nm un l ng ch t, do m to cc nghip, pht sinh phin no. Pht v h m ni ln ci l l nm un l v ng. Hng nh tha nhn m chng nhp chn l v ng, gi l ng khng. Php khng tc l chn l v vn php trng khng. Hng nh tha tuy chng t ng khng, nhng vn c chp cho nm un l nhng php c tht. Pht v h m dy rng, t tnh ca nm un u khng. Hng B-tt chng ng c chn l , gi l php khng. Ng khng v php khng, thng c gi tt l hai khng. 06. Ni ln ci ngha chn tht rt ro, rch ri, dt khot, gi l liu ngha; tri li l khng liu ngha. 07. Vng chp c ng v s hu ca ng, gi l php th trng. 08. Cc th kin hoc tc l nm li s. Xin xem li bi 32 v ch thch s 2 ca bi y. 09. Phin no tc l nm n s. Xin xem li on ni v phin no trc trong bi 32.

260

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt 10. Nhng cnh tng trng thy, vn l khng c, ch l do thc bin hin, ri nhn m ghi nh nh cnh hin trc mt, cho nn gi l h vng khng chn tht. 11. Lm cho tm tr ni tnh bnh ng, dt b ci li tro c, do , khng phi l x th ca un th, m thuc vo phm vi ca un hnh, cho nn gi l hnh x. 12. Trong mt trm php c cc php gi l tm s hu php, gi tt l tm s. B lun Cu Xa ca tiu tha lp ra 46 php; Duy Thc Hc ca i tha lp ra 51 php, trong , 11 php nh tn v.v..., gi l tm s thin.

PH CH
(01) Tn: Tn l lng tin. Trong Pht php, khi ni n TN th lun lun c ngha l chnh tn; v trong o Pht khng h c m tn. Tin Pht m tin mt cch m mui, m qung, sai lc, l khng phi lng tin trong o Pht. V vy, cc kinh lun u gii thch ch tn rng: TN l mt trong 11 tm s THIN (trong 51 tm s theo tng Duy Thc). Tn l lng tin tng su sc vo tht th ca vn php, tnh c ca Tam Bo v cn lnh ca tt c cc php th v xut th gian, lm cho tm c lng ng v trong sch. Pht php su rng nh bin c, mun vo c, phi c c tin lm bc khi u. c tin c kh nng tiu tr mi mi nghi hoc, lm pht trin cc php lnh, l m ca mi th cng c. Xem th th c tin tht l v cng quan trng i vi ngi tu hc Pht. Bi vy, trong 52 nc thang tu tp hnh B-tt, TN c lit vo 10 nc thang u tin; trong nm kh nng (ng cn) v nm sc mnh (ng lc), TN cng c sp hng u; ngoi ra, trong kinh lun, nhng li dy nhm khuyn khch pht khi, gn gi v tng trng lng tin, cng c rt nhiu. C ba i tng quan trng tin tng: 1) Tin tng s tht v l tht ca vn php (nh cc php t , duyn sinh, nhn qu, nghip bo v.v...); 2) Tin tng c tnh chn thng v thanh tnh ca Tam Bo; 3) Tin tng vo nng lc thnh tu cc php lnh thuc th v xut th gian (tc tin tng vo Pht tnh v kh nng thnh Pht) ni chnh mnh. (02) Tnh v tu: Ci nng lc chng sinh vn c sn t v th kip th gi l c TNH, thut ng Pht hc gi l tnh c, hay tnh c; ni r ra, nhng tnh cht nh thin, c, m, ng, v.v... u vn c y trong bn tnh ca chng sinh t v th n nay, l tnh c. Trong khi , ci nng lc c c do cng phu tu hnh i ny th gi l c TU, thut ng Pht hc gi l tu c, hay tu c. c TNH bao hm ngha l tnh bt bin; c TU bao hm ngha ng dng ty duyn. T ngha cn bn ny m cc nim i i sau y c lp nn: tnh v tp (hai tnh); tnh tnh v phng tin tnh (hai th nit bn); bn gic v th gic; chn tu v duyn tu; bn hu v tn hun; v.v... V Pht tnh cng vy: C loi Pht tnh nh cng phu tu hnh i ny m pht huy ra c, gi l tu c Pht tnh; cn loi Pht tnh chng sinh vn c sn t v th kip, gi l tnh c Pht tnh. Tng Thin Thai ch trng rng, c TNH vn c y xa nay ni chng sinh, ch v vng tnh, m chp, m khng thy c; nay nh TU tp m tr kh vng tnh, tr sng lm cho c TNH y hin r ra. Vy TNH v TU khng phi l hai (bt nh), m ch l mt th (nht th); ging nh nc v sng, hnh tng tuy khc nhau, nhng s tht ch l mt th. (03) Chnh nim: Ch nim trong gio l o Pht c ba ngha: thi gian ngn nht (mt st-na chng hn); mt ngh khi ln (nh vng nim); ghi nh khng qun (nh nim Pht). Trong ba ngha , ngha th ba rt quan trng trong gio l o Pht. Theo tng Duy Thc, NIM l mt trong 51 loi tm s; i tng ca n c th xu hay tt. Trong 7 nhm (khoa) ca 37 phm tr o th 6 nhm (t nim x, t nh tc, ng cn, ng lc, tht gic chi, bt chnh o) u c yu t nim; v khc vi tm s nim (khng phn bit chnh t) trn, cc yu t nim y u c ngha l CHNH NIM. Chnh nim l yu t quan trng bc nht gip ngi tu hc Pht t c tr tu cao tt. Tu tp m

261

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt khng c chnh nim th ch ung ph cng phu v th gi, v s khng bao gi thu thp c kt qu g c. Chnh nim c hai ngha: a) Chnh nim l s nh ngh chn chnh; tri li l t nim, l s nh ngh n nhng i tng xu c, khng ngay thng, khng ng vi o l. Mt cch c th, c mi i tng ca chnh nim: 1. Nh ngh n c tng trang nghim ca Pht (nim Pht); 2. Nh ngh n gio l v cc php mn tu tp do Pht dy (nim php); 3. Nh ngh n c ha hp ca mi phng tng chng (nim tng); 4. Nh ngh n gii lut c cng nng ngn nga ti c thnh tu o nghip (nim gii); 5. Nh ngh n cng c bung b v b th c cng nng tiu tr lng tham lam keo kit, lm li ch cho mi ngi m lng khng mong cu n n (nim th); 6. Nh ngh n nhng phc lc m ch thin hng c nh tu tp thin nghip t khch l cho chnh mnh cng sing nng tu tp mi hnh lnh (nim thin); 7. Nh ngh n nhng ni vng lng, yn tnh, nh c tr nhng ni m xa la c cc duyn lng xng phin ly, dt c cc s lo u, d dng hn cho vic tu tp (nim hu tc); 8. Nh ngh n hi th, m s hi th ra, hi th vo, bit r hi th di, hi th ngn, hi th nng, hi th nh, nh m dit tr cc vng tng, tm c nh tnh, khng tn lon (nim an bang); 9. Nh ngh n thn th l do cc duyn gi hp cu thnh, tt c cc b phn ln, nh, trong, ngoi, u khng chc tht, thng hng (nim thn); 10. Nh ngh n i ngi ch l mng huyn, khng bao lu na s tn hoi, t vng (nim t). b) Chnh nim cng c ngha l s tnh thc thng xuyn ca tm . Lc khng c chnh nim th gi l tht nim (tc l s lng qun, m m, mt chnh nim). C chnh nim tc l tm tnh thc, lun lun cnh gic, bit r mnh ang lm g, ang suy ngh g, ang ni nng g, ang ch no, s vic g ang xy ra chung quanh mnh, v.v... Ngi tu hc Pht nn gi cho mnh c chnh nim nh vy; v nh m tm tr nn nh tnh, sng sut, bit iu g tri, iu g phi, iu g nn ni, iu g khng nn ni, tng no c tnh xy dng, tng no c tnh ph hoi, v.v... C cng nhiu nhng gi pht chnh nim th cng tin b trn ng tu tp. Nu gi chnh nim cho c thng xuyn th trnh c tt c nhng iu bt thin. Ngoi ra, theo php mn tu Tnh , chnh nim cn c ngha l nht tm nim Pht, tc l tm chuyn nht (khng tn lon) nim danh hiu c Pht A Di cu vng sinh v th gii Cclc. Chnh nim y phi gm ba phng din: qun nim (qun tng c Pht A Di v th gii Cc-lc); khu nim (nim ra ting danh hiu Pht A Di ); tm nim (nim danh hiu Pht trong tm, khng ra ting). (04) Tng ng: Thng thng chng ta c t tng ng, ngha l ph hp nhau, p ng nhau. Trong Pht hc, nht l Duy Thc Hc, c t tung ng, ngha cng tng t, nhng c bit hn t tng ng. TNG NG l ch cho mi quan h ha hp khng th tch ri c gia mt php ny v mt php n, hoc c th ni, ci ny l thuc tnh ca ci kia. V d: Nc c tc l th nc m trong cc phn t cc nh ca t v nc ha hp nhau, n khng th tch ri nhau c; nu ly t ra khi nc th s khng cn ci gi l nc c. Duy Thc Hc c ni n t tm s, l ch cho nhng thuc tnh ca tm vng. Khi ni thc tng ng vi c 51 tm s, c ngha rng, thc tm vng c c thy 51 thuc tnh. Khi ni tm gin, c ngha rng, gin l thuc tnh ca tm; nu khng c tm, hoc khng c gin, th ci gi l tm gin s khng c. Nh trong bi hc tc gi ni: ... chn l hai khng tng ng vi tr v lu, ..., c ngha rng, tnh cht ca tr v lu l chng nhp chn l nh khng; nu khng th nhp chn l nh khng th khng phi l tr v lu. (05) Tr v lu: tr tu ca cc bc A-la-hn tr ln, th nhp chn l t , on tr tt c phin no trong ba ci, khng cn li lm. Tri li l tr hu lu, tc l tr ca phm phu, dy y phin no v minh che lp, khng thy c chn l. (06) Liu ngha: ni thng ch r ngha l thm diu. Gio php ni thng, ni tht r rng, ni mt cch rt ro v l tht ca vn php, gi l gio php liu ngha. T ny c dng ni ln ci c tnh ca gio php i tha. V d, Pht dy: Sinh t tc l nit bn. y l mt li dy ht sc thng thn, tht r rng, rt ro, m ngha th cc k thm diu, phi c tr tu i tha mi hiu ni. Cc kinh in i tha c tuyn thuyt loi gio l nh th, u c gi l kinh liu ngha. Tri li, cc

262

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt loi gio php phng tin, ty theo cn c ca tng loi chng sinh m hng dn dn dn theo th bc, gi l gio php bt liu ngha, hoc kinh bt liu ngha. V d Pht dy: Hy nhm chn sinh t m a thch nit bn. l li dy phng tin ca Pht dnh cho hng s c. (07) Khinh an: l mt trong 11 tm s thin, tc ci trng thi nh nhng, th thi, nhn h ca mt ngi khng cn tic nui, s st, lo u, phin mun, hay vng mc trc bt c mt i tng hay hon cnh no.

BI TP
1) Nm kh nng l g? Nm sc mnh l g? a) Nm kh nng l: kh nng tin (tn cn); kh nng tinh tn (tn cn); kh nng chnh nim (nim cn); kh nng nh (nh cn); kh nng tr tu (tu cn). b) Nm sc mnh l: sc tin (tn lc); sc tinh tn (tn lc); sc chnh nim (nim lc); sc nh (nh lc); sc tr tu (tu lc). 2) Gi l kh nng, c ngha g? Gi l kh nng (cn) v c hai ngha: 1) Gi gn, nh cy c gc r gi gn cnh l; 2) Sn sinh, nh cy c gc r sn sinh ra hoa tri. 3) Hy gii thch hai yu t gic ng tr v nh. a) Yu t gic ng TR, cng gi l KHINH AN, tc l trng thi an nhin, nh nhng, th thi ca ngi on tr c kin chp v phin no. b) Yu t gic ng NH l thy r cc th nh ca T-thin hay T-khng vn l cc th nh hu lu, khng gii thot rt ro, cho nn khng m trc vo chng, m ch chuyn ch tu tp cc loi thin nh v lu i n thnh qu gic ng gii thot trn vn. 4) Trong khi tu tp, nu thin v tu, tm s khng n nh, th phi lm nh th no b cu? Nu thin v nh, tm s chm m, th lm nh th no b cu? Trong khi tu tp, nu thin v TU th tm s khng n nh. Vy phi dng ba yu t gic ng TR, X v NH nhip phc, lm cho tm cn bng, yn n. Nu thin v NH th tm s chm m, phi dng ba yu t gic ng TRCH PHP, TN v H b cu. 5) Th no l ng khng v php khng? Con ngi l do nm un kt hp m thnh, khng c ch t, khng tht c, tc l khng c ci ng, cho nn gi l ng khng. Nm un, hay tt c vn php, u l duyn sinh, khng c t tnh, khng trng tn bt bin, cho nn gi l php khng.
263

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

264

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

Bi 36

BA MI BY PHM TR O (phn 3)
Tm con ng thnh, cng gi l tm con ng chnh. Tu tp theo tm con ng ny th s chuyn s ngu si ca phm phu thnh tr tu ca bc thnh, cho nn gi l thnh; xa la tnh thin lch, cho nn gi l chnh; l con ng thng ti nit bn, cho nn gi l o. Sau khi tu tp su nhm php mn k trc, cng phu qun chiu thnh, tm thin khi sinh, tm c dt tr, nh tu iu ha, t y hnh gi phi tu tp tm con ng thnh, c an n m i, tin thng ti qu Pht. Tm con ng thnh l: 1) Thy bit chn chnh: Mt tu sng t, thy bit chn l mt cch chnh xc, gi l thy bit chn chnh. Khi c c s thy bit chn chnh, s khng c ci nhn in o i vi mi php th cng nh xut th gian; vnh vin khng cn nhng ci thy sai lc nh duy thn1(1), duy vt2(2), v.v...; c s nhn thc r rng rnh mch i vi chn l bn s tht; thng xa lnh hai b cc oan3 m ch i theo con ng trung o, khin cho cc con ng thnh cn li u thnh t trn vn; cho nn n c lit vo hng u ca tm con ng thnh, lm ct li cho s tu hnh(3). 2) Li ni chn chnh: Xa la bn li ca ming4, li i vng ng5, li h lun6 v li ph bng chnh php, gi l li ni chn chnh. Khi c c li ni chn chnh th khu nghip t nhin trong sch. 3) Suy ngh chn chnh: Nhng iu mnh suy ngh n, u khng quanh co, xuyn tc, gi l suy ngh chn chnh. Khi c c np suy ngh chn chnh th nghip t nhin trong sch. 4) Hnh ng chn chnh: Phm hnh trong sch, khng b ba c7 lm cho nhim, gi l hnh ng chn chnh. Khi mi hnh ng chn chnh th thn nghip t nhin trong sch. 5) Sinh k chn chnh: Ch mng l ch cho cc th sinh k m ta nh vo nui sng thn mng. Hng t kheo phi ly vic kht thc v hong php lm sinh k chn chnh; hng c s phi ly nhng chc nghip chnh ng lm sinh k chn chnh. V duy tr mng sng bng cc sinh k hp l, cho nn gi l sinh k chn chnh. Khi thc hnh cc sinh k chn chnh th c nhn v qu u an lc; cho nn hng t kheo phi vnh vin t b bn loi sinh k bt chnh8, v c bn chng nh Pht cng phi t b hn nm loi sinh k bt chnh9. 6) Tinh tn chn chnh: Nhm theo ci hng xut th, con ng nit bn, m n lc tin ti, gi l tinh tn chn chnh. Khi c c s tinh tn chn chnh th s khng hc theo ci li tu kh hnh ch lm kh thn tm, hoc cc thi m tn ca th tc, cng nhng php mn khng rt ro ca ngoi o. 7)
265

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

Nim tng chn chnh: Ch nim tng n tht tng chn nh, hay nhng tng tt v cc th cng c ca Pht, hoc cnh trang nghim ca cc Pht , gi l nim tng chn chnh. Khi c c chnh nim th ng hp vi tr gic, tm khng cn tht nim, vng ng. 8) Thin nh chn chnh: Xa la c ci tm khng n nh, cc loi t nh(4), cng cc loi thin nh hu lu10(5), gi l thin nh chn chnh. C c chnh nh th c th ng vng ni chn l, khng sao di i c. Hnh gi tr tr v lu th c php nhn thanh tnh, nhng cng phu tu hc u hon ton chn chnh; c th m gng sc khng ngng, t lm cho v minh ngy mt mng dn, phin no ngy mt nh dn, cho n cui cng, chnh mnh chng nhp cnh gii tch tnh. Ba mi by phm tr o l iu kin ti trng yu ca ngi tu hnh. Ch Pht trong qu kh, t bc u hc o, u tu tp theo cc iu kin m thnh bc chnh gic. K hu hc, nu mun t ct mnh ra khi hng phm phu tin thng ln a v cao siu ca thnh hin, ngoi tr phi tun th ci np c ca ch Pht m dng mnh tin ti, tht khng c con ng no khc theo.

CH THCH
01. Ngoi o gi thng l thn, cho rng thn l cha t ca tt c. 02. Duy vt lun l mt trong cc phi trit hc v bn th lun, tng phn vi duy tm lun. N cho rng, bn th ca v tr ch l vt cht; cc hin tng tinh thn chng qua ch l nhng tc dng ca vt cht. 03. Kin chp c hai loi: C chp cho rng, con ngi sau khi cht l on dit hn, khng c i sau, gi l on kin hay v kin. C chp cho rng, thn tm ca con ngi thng cn vnh vin, ngi cht ri li lm ngi, khng c gin on, gi l thng kin hay hu kin. Hai loi kin chp thng v on hay hu v v ny lun lun l hai cc oan, thng ng hai bn b, khng hp vi trung o, cho nn gi l bin kin. 04. Trong mi nghip c th ni di, ni thu dt, ni hai li, v ni c c, l bn li ca ming. 05. Ni khng thnh tht, lng gt ngi, gi l vng ng. trong thnh o, cha chng c m bo l chng c, hoc bo rng ta nhn c s cng dng ca tri rng qu thn v.v..., mc ch l gt gm ngi ngu thu li dng, gi l i vng ng. Li ny rt nng, sau khi cht phi a vo a ngc. 06. Ngn lun ch c tnh du h m khng thc t, gi l h lun. 07. Tham, sn v si l ci r ca tt c phin no, c gi l ba c. 08. Thy t kheo khng kht thc, cng khng hong php, ch lm nhng vic khng ng chnh php duy tr mng sng, gi l t mng. Bn loi sinh k sau y b cho l t mng: 1) Gieo rung trng vn, ha ch thuc thang, gi l h khu thc 2) Ngc ln xem tinh t, suy on y vi, gi l ngng khu thc. 3) Dua nnh k giu sang, i du thuyt bn phng, gi l phng(6) khu thc.

266

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt 4) Dng ch thut h hon qu thn, hoc dng cc cch bi qu, on mng, coi tng lm ngh sinh sng, gi l duy(7) khu thc. 09. Nm loi sinh k bt chnh l: 1) By ra cc tr tr ngy nh tch cc, c o, thn thng v.v... c nhiu ngi tn ngng. 2) T khoe hc vn v cng c. 3) Xem tng tt xu. 4) Ln ting ra oai, ni nng khoc lc. 5) Ni mnh c nhiu ngi cng dng khch ng lng ngi. Mc ch ca nm s vic trn y u v th li nui sng mnh, cho nn gi l nm loi sinh k bt chnh. Xin xem lun Tr , quyn 19. 10. Khng nng theo bn chn , ch y theo php qun su hnh(8), vui trn chn di(8), m tu tp thin nh, gi l thin hu lu, tc bn phm hnh(9), bn thin(10) v bn nh V-sc(11) vy.

PH CH
(01) Duy thn: Cc phi trit hc v tn gio ch trng v tr vn hu l do thn linh sng to, cai qun v iu khin; tt c tai ha hay hnh phc ca con ngi u do thn linh ging pht hay ban pht. Trong s ny, cc tn gio tn th mt v thn duy nht thng c gi l thng gi l nht thn gio, hay c thn gio; cc tn gio tn th nhiu v thn cng mt lc, gi l a thn gio. ng o Duy Anh, trong quyn Hn Vit T in (nh xut bn Trng Thi in ln th ba ti Sagn), gii thch t a thn gio (trang 231, ct mt) nh sau: Tn gio sng bi nhiu thn, nh o gio, Pht gio. Cu gii thch ny chng t nh hc gi o Duy Anh, hoc l khng hiu g v Pht gio, hoc c xuyn tc Pht gio. V Pht gio tuyt i khng ch trng duy thn, cho nn chng phi l nht thn gio hay a thn gio g c. (02) Duy vt: Cc phi trit hc ch trng bn th ca v tr vn hu l vt cht, tinh thn ch l sn phm ca vt cht m thi. Vt cht l chnh yu, tinh thn l th yu; khng c vt cht th s khng c g ht. (03) Chnh kin l ct li cho s tu hnh (?): Tht ra, Bt Chnh o l mt php mn ton b, m yu t no cng l ct li cho s tu tp trn tin trnh gic ng. Khng phi khi c chnh kin ri th by yu t cn li s thnh t trn vn; cng khng phi n c xp ng u bt chnh o v n l ct li cho s tu hnh. Trong tm nguyn tc hnh ng chn chnh y, nguyn tc no xp ng u cng c. Nu ni gic ng l thy r chn l, tc l phi c CHNH KIN, th chnh kin qu nhin l quan trng bc nht, nhng nu khng c chnh t duy, chnh nim, chnh nh, v.v... th chnh kin lm sao m c c! V vy, c tm nguyn tc hnh ng chn chnh phi c tu tp trn vn, khng coi ci no nng, ci no nh. C tm yu t y u trng dng cho nhau, cho n khi thnh tu vin mn. Nu c th ni c rng, trong tm nguyn tc hnh ng chn chnh y, c mt nguyn tc c coi l ct li cho s tu tp, th nguyn tc y, theo chng ti, phi l CHNH NIM, ch khng phi l chnh kin. Ngi no c chnh nim mt cch thng xuyn v thng trc th ngi l Pht; nu c giy pht THT NIM no th lin sa vo lun hi sinh t. (04) T nh (hay t thin): l loi thin nh sai lc, khng ng chnh php. Thin nh xut hn i y i ; thin nh c gp v B-tt ny, v thnh kia; v.v... ch ton l ma m, l t nh. (05) Thin nh hu lu (hu lu thin - hu lu nh): Cc loi thin nh cn trong vng ba ci nh T-thin, T-v-sc, v cha gii thot khi ba ci nn gi l thin nh hu lu. Tri li, thin nh ca cc bc A-la-hn tr ln, gii thot khi ba ci, gi l thin nh v lu. (06) Phng: Ch phng y ch cho bn phng chnh: ng, Ty, Nam, Bc.

267

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt (07) Duy: Ch duy y ch cho bn phng xo: ng Nam, Ty Nam, ng Bc, Ty Bc. (08) Php qun su hnh: Su hnh l su tnh cht, gm: th trng (th - ci Dc chng hn, nm dc lm cho tm tham m, thn th chng sinh cha y cc cht d bn); kh au (kh - tm chng sinh dy y tham dc, thn phi chu bao nhiu kh au nh i kht, bnh tt, bo ng, v.v...); chng ngi (chng - phin no che lp chn tnh, thn b cht ngi, khng c t ti); tch tnh (tnh - ci S-thin chng hn, xa la nm dc ca ci Dc, b c ci thn d dy, tm khng cn lon ng, m c nh tnh trong thin nh); vi diu (diu - xa la tm tham dc v cc th phin no, thot khi cc cnh kh au ca ci Dc, hng nim vui vi diu); v xut li (li - phin no bt che lp, thot khi ci thn b cht ngi ci Dc, thn c t ti, c c nm php thn thng). Php qun su hnh l: qun th, qun kh, qun chng, qun tnh, qun diu, v qun li. ngha ca php qun nh sau: Ba ci, nu chia nh ra th c chn a. Nu em so snh gia hai a vi nhau, th tnh cht ca a di l th, kh v chng; cn a trn l tnh, diu v li. Ngi phm phu tu tp, dng tr tu hu lu qun st thy c ba tnh cht th, kh v chng ca a di, ri sinh tm nhm chn (gi l chn di); li qun st thy c ba tnh cht tnh, diu v li ca a trn, ri sinh tm vui thch (gi l vui trn); c nh th, tun t qun st, tu tp, chn di vui trn, dit tr phin no ca a di m tin ln tng a mt, l php qun su hnh. (09) Bn phm hnh: tc bn tm lng rng ln (t v lng tm: t, bi, h, x). (10) Bn thin (t thin): tc bn loi thin nh cn bn c cng nng on tr phin no pht sinh cc cng c lnh. cng l bn bc thin nh ca ch thin ci Sc, tc cc tng tri S-thin, Nhthin, Tam-thin v T-thin. Thin l m ting Phn, dch ra ting Hn l tnh l, tc l suy ngh, qun chiu trong cnh gii vng lng. c tnh ca bn thin l hon ton xut li nhng cm th ca Dc gii, ch tng ng vi nhng cm th v qun tng ca Sc gii. T S-thin cho n T-thin, cc hot ng tm l pht trin mt cch tun t, hnh thnh cc th gii tinh thn khng ging nhau; trong , ba bc Thin trc c coi l ba nc thang phng tin tin ln nc thang th t, Tthin, mi l bc thin chn tht. bc S-thin, tuy c cm th h lc do xa la hn cc php bt thin Dc gii (gi l li sinh h lc), nhng hai tm s tm (phn bit th trng) v t (phn bit vi t) vn cn hot ng, cho nn vn cn phi i tr. bc Nh-thin, hai tm s tm v t dt hn, tm thanh tnh, do nh lc m sinh cc cm th h lc; gi l nh sinh h lc. bc Tam-thin, hnh gi x b hai cm th h v lc ca bc Nh-thin, tr ni cnh gii phi kh phi lc (gi l hnh x), vn dng chnh nim v chnh tri tip tc tu tp m t c nim vui mu nhim; gi l li h diu lc. bc T-thin, nim vui mu nhim bc Tam-thin cng c x b lun, gi l x thanh tnh; ch cn nim tu dng cng c, gi l nim thanh tnh (gi chung l x nim thanh tnh, tc l c x v nim u thanh tnh); t c c cm th phi kh phi lc. Bn loi thin nh ny vn cn trong vng ba ci, cha gip hnh gi gii thot trn vn sinh t lun hi, cho nn chng thuc v loi hu lu thin. Tuy nhin, bn loi thin nh c cng nng on tr phin no, sinh cc thin php, lm ch y c cho mi th cng c, cho nn chng c gi l cn bn thin. Nu hnh gi khng dng li T-thin, m tip tc tu tp theo chnh nh, th bn loi thin trn chnh l bn p vng chc hnh gi t n qu v A-la-hn, Bch-chi Pht, v.v..., gii thot khi ba ci. Chnh c Th Tn cng hnh tr bn loi thin ny trong thi khc thnh o v nhp nit bn. (Xin xem thm ph ch s 6, bi 23 trc.) (11) Bn nh V-sc: (Xin xem li ph ch s 7, bi 23 trc.)

268

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

BI TP
1) Hy gii thch hai t thnh o v chnh o. Thnh o l con ng tu tp c cng nng chuyn tm tnh ngu si ca k phm phu thnh tr tu sng sut ca cc bc thnh. Chnh o l con ng tu tp chn chnh, khng thin lch, khng t ngy. 2) Tm con ng thnh l tm ci g? Tm con ng thnh l: 1) Thy bit chn chnh; 2) Suy ngh chn chnh; 3) Li ni chn chnh; 4) Hnh ng chn chnh; 5) Sinh k chn chnh; 6) Tinh tn chn chnh; 7) Nim tng chn chnh; 8) Thin nh chn chnh. 3) Hy gii thch ngha ca cc t duy vt, nh bin v i vng ng. Duy vt l mt trit thuyt ch trng vt cht mi chnh l bn th ca v tr; hin tng tinh thn ch l sn phm ca vt cht m thi. Nh bin tc l nhng kin chp thin lch, cc oan; hoc bn ny hoc bn kia; hoc th ny hoc th n; nh chp rng vn vt l thng cn vnh vin (chp thng), hoc vn vt tiu hy l hon ton mt hn (chp on); vn vt l tht c (chp c), hoc bn cht ca vn vt l khng c g ht (chp khng); v.v... i vng ng l ti ni di trm trng, la phnh ngi thu li dng cho mnh; nh nhng ngi tu tp, cha chng o m tuyn b vi mi ngi l mnh chng qu ny, qu n; v.v... 4) Hy nu l do v sao chnh kin c em t ng u tm con ng thnh. C chnh kin l c c tr tu ca bc gic ng, s khng cn b sai lm, khng cn m m, thot khi mi rng buc, vng mc. V vy, n c t ng u tm con ng thnh ngi tu tp ch m tinh tn tin ti trc. Nhng ni th cng ch c tnh cch tng i m thi. 5) Th no l sinh k chn chnh. Bn loi sinh k bt chnh v nm loi sinh k bt chnh l nhng g? Sinh k chn chnh l lm nhng ngh chnh ng, hp o l, hp php nui mng sng. Qu v t kheo lm bn vic khng ng chnh php sau y th gi l sinh k bt chnh, hay t mng: 1) Gieo rung trng vn, ha ch thuc thang (h khu thc); 2) Xem thin vn, tinh t, suy on ct hung, hng ph (ngng khu thc); 3) i bn phng du thuyt, xu nnh k giu sang (phng khu thc); 4) Dng ch thut h hon qu thn, hoc bi qu, coi tng, on im gii mng (duy khu thc).

269

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

C bn chng t Pht lm nm vic khng ng chnh php sau y th gi l sinh k bt chnh, hay t mng: 1) By ra cc tr tr ngy nh tch cc, thn thng, v.v... c nhiu ngi tn ngng; 2) T khoe mnh c hc vn v nhiu cng c; 3) Xem tng, bi ton; 4) Ln ting th oai, ni nng khoc lc; 5) Ni rng mnh c nhiu ngi ngng m, cng dng, khch ng lng ngi.

270

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

Tng Hp Yu Ch Cc Bi 34, 35 v 36
1. Ba mi by phm tr o l nhng php mn ch yu trong s tu hc Pht php. Ngi tu tp bn lnh vc qun nim, i vi bn lnh vc l thn th, cm th, tm , v i tng ca tm , s c c nhng nhn thc chnh xc v nhng tnh cht bt tnh, kh, v thng, v v ng; t nh ci quan nim c bn v s thot li th gian. Tu tp bn s cn mn, o qu s tng tin v c hai phng din ngn nga cc vic c v thc hin cc vic lnh. Tu tp bn php nh c th lm mnh thm s mong cu, nim lc, mc tinh tn, v tr qun chiu ca ngi tu tp. Tu n ba php mn trn cng cng hiu ri, nhng nu tu tp thm nm kh nng tng trng nm sc mnh, th by gi cng ging nh trng cy, gc r vng chc, c th ny sinh cnh l hoa qu. Do , nu tin thm na, tu tp by yu t gic ng v tm nguyn tc hnh ng chn chnh, th cng ging nh cho thuyn xui theo dng nc, khng phi ph nhiu sc lc. D nhng v hnh gi c cn c nhy bn, mt khi c nghe kinh php, tc khc c th siu sinh ci Pht, nhng cng phi do nhng kip trc tng tu tp o php ny, cho nn ngy nay mi c phc bo; nghe mt m ng ngn, tin thng ln a v thnh nhn vy. 2. C nghi vn rng, nit bn l em tm tr vo cnh gii khng sinh khng dit, tc l vnh vin nhp nh, khng cn chao ng, nh th th c g vui? u bit rng, tt c ngi i u ly ng lm vui v, ly tnh lm kh chu, mi l ch in o ca h. Xt k s tht, h ci g ng, u l ngun gc ca kh au; nim vui ln nht ca con ngi l trong ch yn tnh. tt c cc cnh gii thin nh u c nim vui kh t, k phm phu t mnh khng th hiu c. H chng thy, ci tri S-thin c gi l ci Li-sinh-h-lc, ci Nh-thin uc gi l nh-sinh-h-lc, v tri Tam-thin c gi l ci Li-h-diu-lc, sao? Cc cnh gii thin nh cn thuc trong phm vi ba ci, u cha phi l cu cnh, v cha la c hoi kh v hnh kh m nim h lc c nh vy, hung g l cnh gii thin nh ngoi ba ci ca nh Pht! Hung g l cnh gii nit bn ca cc bc thnh ba tha! Hung g l cnh gii i bt nit bn(1) ca Nh Lai! Thnh chng th gii Cc-lc, nim vui m cc ngi c c, l khng th tng tng, th m trong kinh V Lng Th cn ni: Quc ca c Pht kia tht l thanh tnh, yn n, an vui mu nhim, ch ng sau cnh gii nit bn v vi m thi. Th mi bit, nim vui su xa ca nit bn cn vt qu ci Cclc, hung chi t di ci Cc-lc tr xung, nim vui ca tt c tri ngi u khng rt ro, th c g ng ni! 3. Cng vic ngi i lm trong x hi, c nhiu vic m ngi t Pht khng nn lm, nh nh c, sn th, chn nui, nui tm, nu ru, nh hng, tim nhum, mi dm, tim tht, tim bn thy sn, nhng ngh lin quan n

271

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

v kh, dng c dng cho cc sng bi bc, xa x phm, xem sao, coi tng, ngh vng m, li cu, li c, dng c sn bn, lng chim, ca v trng, bun bn heo d g vt, nhng ngh lin quan n lng chim, lng th, xng th, da th, v.v..., khng th nu ra ht c. Phm l t Pht, nn xa lnh cc loi sinh k trn, trnh to nghip c. Nu l lm, nn i lm ngh khc, ph hp vi nguyn tc sinh k chn chnh trong tm nguyn tc hnh ng chn chnh. Mong rng, ch nn v cm o trong mt i m phi chuc ly qu bo kh au cho c vn i. 4. S d c tm nguyn tc hnh ng chn chnh u c nu ln ch chnh, l ct phn bit vi nhng iu bt chnh. Nhn v tt c nhng kin gii, ng ngn, to tc, sinh hot, tinh tn, nim, nh ca th gian u cha chc l chnh ng, trong khi , ngi Pht t tu hc o xut th th khng nn gi theo np sng ca th gian, cho nn phi i ngc li th gian m tu tp tm nguyn tc hnh ng chn chnh. Trong tm nguyn tc , nguyn tc th ba, suy ngh, v nguyn tc th by, nim tng, khng ging nhau. Suy ngh chn chnh l ch cho nhng t tng hp l; cn nim tng chn chnh l tr tm vo mt cnh gii v qun nim v tht tnh ca vn php. Khc nhau l ch . 5. Ba mi by o phm l nn mng ca s tu hc, l nhng php mn m k s hc chc chn phi tu tp; trong , bn lnh vc qun nim, bn s cn mn, v tm nguyn tc hnh ng chn chnh, phi c c bit ch . Bi v t tng v hnh vi ca k s c cha c thun chnh, cho nn phi ng bnh m cho thuc, khng lc no xao lng vic i tr, bo mn ba nghip. Hnh gi khng tu tp ba mi by o phm m c th chuyn phm thnh thnh, l vic khng th c. Th mi bit, cc php mn y qu tht quan trng bit chng no! Ngoi ra, cc php qun tng nh nm php qun dng tm (xin xem ch thch s 2 ca bi 34), qun ng php hai khng (xin xem ch thch s 5 ca bi 35), v.v... cng nn thc hnh; ch cho n khi bnh thuyn gim, tm c gii thot, th t nhin phin no tiu tr, o nghip tng tin vy. 6. Ch chnh trong danh s bt chnh o phi c c bit ch ; li phi thc hnh tht trit ch chnh y. Mt l thy bit chn chnh. S thy bit nu khng chn chnh, vic tu tp chc chn s b lc vo con ng nguy him; ni php chc chn s lm cho thnh chng m lm; th l hi c cho ngi ln cho mnh. Hai l li ni chn chnh. Li ni nu khng chn chnh, chc chn s gy nn bn li lm v ming, mc vo ngn lun ca th gian, khin cho tm khng an n. Ba l suy ngh chn chnh. Suy ngh nu khng chn chnh, chc chn s nh hng n hai nghip thn v ming, gieo nhng chng t t c, ri chiu ly qu bo au kh cho i sau, khng th la thot ba ci. Bn l hnh ng chn chnh. Hnh ng nu khng chn chnh, th c thn, ming v u khng thanh tnh, chc chn mi th cu nhim s ni dy trn y, nh
272

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

hng n cng phu tu hc. Nm l sinh k chn chnh. Sinh k nu khng chn chnh, s va tu hnh li cng va to nghip; nh vy l phn o qu th qu t oi, m phn nhn xu c th qu nng n, chc chn s a vo ba ng d m thi. Su l tinh tn chn chnh. Tinh tn nu khng chn chnh, cng ra sc s cng la xa ng o, kt qu chc chn s i n ch: cng mun gii thot, cng b chm m. By l nim tng chn chnh. Nim tng nu khng chn chnh th khng th tr tm vo mt ch; khng th chng nhp tht tng ca vn php; khng th tng ng vi tr tu gic ng. Tm l thin nh chn chnh. Thin nh nu khng chn chnh, chc chn s m m vo cc loi thin nh hu lu, hoc nh khng tng, quen theo thi t ma ngoi o m khng t bit. Tm nguyn tc va thut trn, nu thc hnh n ch thun chnh, khng mt cht no li lm, th d phi tri qua ba a-tng-k kip, cng khng bao gi lc vo cnh gii him nguy. 7. Ba mi by phm tr o thuc v gio l tiu tha hay i tha? Vn ny, tht kh m c mt gii p dt khot; l do l, gio php th khng c i hay tiu, m i hay tiu l chnh ni tm lng ca con ngi. Hnh gi trong lc tu hc, nu tm cu s gii thot cho chnh mnh, th bt lun tu hc php mn g, d l b th, tr gii, nhn nhc, tinh tn, thin nh v.v..., cng u l tiu tha. Nu tm va cu gii thot cho chnh mnh, li cn pht nguyn cu ngi khc, th bt lun tu hc php mn g, d l bn s tht, mi hai nhn duyn v.v..., cng u l i tha. Cho nn, hnh gi khi tu tp ba mi by phm tr o, ch cn pht tm b tc pht tm rng: Nay ti tu hc php mn ny, nguyn chng c qu v thng gic, cu rng khp cc loi hu tnh, u thnh tu o qu gic ng. C nh th th mi mt phm trong ba mi by phm, u tr thnh ct ty ca i tha. 8. Trong by yu t gic ng, yu t trch php tht v cng trng yu trn ng tu hnh. Trch l chn la php mn no chn chnh, d thc hnh, su kn, rt ro, v ph hp vi cn c ca chng ta. Nhng, vic la chn php mn cng c ch kh khn; l: bn thn ca hnh gi c c chnh kin hay cha. Nu c ri th s la chn ng nhin l thch ng; cn nu cha c th d c chn la g cng hon ton khng ng. Vy th lm sao y? Nn bit rng, c Th Tn i t bi, v chng sinh i sau m khai m mt php mn vnh vin va chn chnh, va d dng, li va su kn, rt ro, hp c; bt lun l ngi c cn tnh nh th no, u thch nghi tu tp. l php mn xng nim danh hiu Pht, c ni trong kinh A Di . Php mn ny do c Pht Thch Ca khi xng; v hong dng rng ri th c cc bc thnh hin nh Vn Th(2), Ph Hin(3), Qun m(4), Th Ch(5), M Minh(6), Long Th(7), Tu Vin, m Loan(8), Tr Khi, o Xc(9), Thin o(10), Thanh Lng(11), Vnh Minh(12), Trng L(13), Thin Y(14), Vin Chiu(15), i Thng(16), Trung

273

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

Phong(17), Thin Nh(18), S Thch(19), Khng Cc(20), Lin Tr, Ngu ch(21), Trit Lu(22), Tnh Am(23), Mng ng(24), n Quang(25)-(26), v.v... Gi s chng ta l nhng k m la, nhng nu mau mau nu tay o ca qu v trn y m i theo, cui cng cng c th bc vo c ci Tnh-. V vy, vic chn la php mn tu hc, cho n by gi tht khng cn thnh vn ; nguyn nhn r rng nht, l rt nhiu cc bc i thin tri thc, t xa n nay, thay th cho k hu hc chng ta, chn la php mn nim Pht ny, va ph hp cho c ba loi cn tnh(27), va bao qut khp c chn ci(28); chng ta ch cn tin tng v hnh tr th tt c mi vn u khng c g kh khn c. Nh th l chng ta khng cn phi nhc lng chn la g na.

CH THCH (ca ngi dch)


(01) i bt nit bn: Cu thc ca t ny kh c bit. Nguyn ting Phn l maha-parinirvana; ch maha c dch ngha l i, cn ch parinirvana li c dch m l bt nit bn, thnh i bt nit bn, mt t gm c ch Hn ln ch Phn. Ch i c ngha l th thng, rng ln, trm khp; ch bt c dch l vin, c ngha l hon ton; ch nit bn c dch l tch, ngha l gii thot. Vy, i bt nit bn tc l i vin tch, l cnh gii gii thot trn vn ca ch Pht. i bt nit bn cng c dch l i dit . Trong t ny, ch i c ngha l php thn; ch dit c ngha l gii thot; v ch c ngha l bt nh (tr tu) php thn, bt nh v gii thot l ba c ca ch Pht. Nh vy, t i bt nit bn ch dng cho ch Pht; cn cc bc A-la-hn v Bch-chi Pht th dng t nit bn. (02) Vn Th: Ting Phn l Manjusri, dch m ra Hn ng l Vn Th S L, hoc Mn Th Tht L, dch ngha l diu c, diu ct tng, hay php vng t. l tn ca mt v B-tt ln, rt thng xut hin trong cc kinh in i tha. Kinh Vn Th S L Bt Nit Bn ni rng, vo thi c Pht Thch Ca ti th, ngi Vn Th sinh ra trong mt gia nh B-la-mn thn a-la, thnh X-v, sau theo Pht xut gia hc o, tr thnh v thng th trong chng B-tt. Kinh Th Lng Nghim Tam Mui th ni rng, B-tt Vn Th nguyn l mt v c Pht, c tn l Long Chng Thng Nh Lai. Kinh ng Qut Ma La th ni, ngi cng chnh l Pht Hoan H Tng Ma Ni Bo Tch, hin ti th gii Thngh, phng Bc. Ni chung, trong cc kinh in thng ni, B-tt Vn Th cng B-tt Ph Hin l hai v lun lun hu cn bn cnh v l hai v tr gio c lc nht ca Pht Thch Ca trong vic xin dng gio php i tha. c Vn Th tng trng cho tr tu cao tt m hng B-tt phi t c tin n qu v gic ng hon ton. Tng Tnh cho rng, c Vn Th c lin h mt thit vi tng ny, v tn knh ngi nh mt v B-tt xin dng php mn nim Pht. Kinh Qun Pht Tam Mui Hi c thut li ca ngi rng: ng t Gii H u tin nh th php tam qui, ch thnh ly Pht, chim ngng Pht, tm khng mt mi, nn c gp v s ch Pht; hung chi l ngi chuyn tm lun tng n Pht. Trong kinh Vn Th Pht Nguyn cng c ghi li nguyn ca c Vn Th rng: Ti nguyn khi mng chung, dit tr mi chng ngi, vng sinh v Cc-lc, din kin Pht A Di ... (03) Ph Hin: Ting Phn l Samantabhadra, dch m ra Hn ng l Tam Mn a Bt La, l tn v B-tt ln thng xut hin chung vi B-tt Vn Th (nh va ni trn) trong cc kinh in i tha. V thn tng cng cng c ca ngi thun thin, bin khp, cho nn gi l Ph Hin. Trong khi ngi Vn Th c tn xng l v B-tt i tr th ngi Ph Hin c tn xng l v B-tt i hnh. TR l gic ng thnh Pht; HNH l gio ha sinh. V tm i bi, ngi nguyn lun lun dng mi phng tin tuyn dng Pht php, ha hin mi thn tng cu chng sinh, ng h tt c

274

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt nhng ai hnh tr v hong dng Pht php. Trong kinh Hoa Nghim c ghi mi iu nguyn ln ca ngi, nh: Nguyn thng cung knh l bi ch Pht; nguyn thng khen ngi cng c ca ch Pht; v.v... V ngi c ni: Nu c ngi tin tng su xa vo mi iu nguyn ln ny, ri th tr c tng, bin chp, ging ni cho mi ngi, ngi s c vng sinh v nc Cc-lc... Bi vy, tng Tnh tn knh ngi, cng nh B-tt Vn Th, l v B-tt gp cng c vo vic xin dng php mn nim Pht cu vng sinh Tnh-. (04) Qun m: tc B-tt Qun Th m, cng gi l Qun T Ti; ting Phn l Avalokitesvara, dch m ra Hn ng l A Phc L Ch Thp Pht La. Vi tm i bi, ngi dng tnh nghe vin thng nghe ting ku cu ca chng sinh au kh m th hin cu , cho nn gi l Qun Th m. Ngi c pht 12 li nguyn ln trong vic sinh, nh: Ti nguyn c mt thng xuyn ti bin khi v mt lng thng ngh n chng sinh ang au kh, khng c mt tr ngi no ngn cn ti c; Ti nguyn c mt mi ni v mi hon cnh en ti trong th gii kh au, tc khc tm n ch no c ting ku cu gip ; Ti nguyn cho con thuyn Pht php do cng khp vng bin kh au cu chng sinh, cho n khi k au kh cui cng c an lc, gii thot; v.v... Trong kinh i Bi c ghi li Pht dy rng: B-tt Qun Th m vn thnh Pht t kip xa xa, c danh hiu l Chnh Php Minh Nh Lai, nhng v lng i bi, mun thnh tu o nghip cho tt c chng sinh, mun cho chng sinh c an vui, ngi th hin lm thn B-tt... Trong kinh Qun Th m B Tt c i Th B Tt Th K c ni: Trong v lng kip sau, c Pht A Di s nhp nit bn. Sau , c B-tt Qun Th m s thnh Pht, hiu l Ph Quang Cng c Sn Vng Nh Lai, thay th Pht A Di nhip ha chng sinh. Qun Th m l mt v B-tt ln, cng vi B-tt i Th Ch, l hai v hu cn v tr th c lc nht ca c Pht A Di trong vic tip dn chng sinh v ci Cc-lc. Bi vy, tng Tnh tn xng c Pht A Di v hai v B-tt Qun m, Th Ch l Ty Phng Tam Thnh. (05) Th Ch: Ting Phn l Maha-sthama-prapta, dch m ra Hn ng l Ma Ha Ta Thi Ma Bt La Bt a, dch l c i th, hay i tinh tn, tc l B-tt i Th Ch. Ngi cng vi B-tt Qun Th m (nh va ni trn) l hai v cn s lun lun hai bn t hu ca c Pht A Di c ba Ngi c gi chung l Ty Phng Tam Thnh. B-tt i Th Ch dng tr tu chiu soi cng khp, khin cho chng sinh xa la ba dng d, c sc v thng. Trong lc ngi thc hin hnh nguyn y, ci t khp th gii mi phng u chn ng, cho nn gi ngi l i Th Ch. Kinh Th Lng Nghim ni: Khi cn tu nhn, B-tt i Th Ch dng tm nim Pht m nhp vo v sinh nhn; cho nn, hm nay ngi c th gip cho nhng ngi nim Pht th gii Ta-b c v ci Tnh. Kinh Bi Hoa cn ni: Sau khi c Pht A Di nhp dit, B-tt Qun Th m s thnh Pht v thay th vo a v ca Pht A Di ; sau khi c Qun Th m nhp dit, B-tt i Th Ch s thnh Pht, hiu l Thin Tr Trn Bo Sn Vng Nh Lai, thay th c Qun Th m m nhip ha chng sinh. (06) M Minh (Asvaghosa - khong 100-160): Ngi l ngi n-, sinh trong mt gia nh B-la-mn, thn Ta-ch-a, thnh X-v. Gia tc ngi c quan h su m vi vua Ca N Sc Ca (Kaniska - khong th k u TL, vua i th ba ca vng triu Qu Sng - Kusana, nc Nhc-chi cng c l Nguytth k th vua A Dc, cai tr ton vng Bc n-). Lc nh ngi theo hc ngoi o, sau c c hi m lun vi Hip tn gi (Parsva), b tn gi thuyt phc, bn cm kch m xin qui y, th c tc gii, v c tn gi ph cho php tng, tr thnh v t th 12 k tha php tng. Ngi tinh tng c ni ngoi in, thng sut ba tng, c coi l th h tin phong ca nn vn hc Phn ng thi k c in, li ting tm ln trong vn hc s Phn ng. Ngi em cuc i c Pht vit thnh tc phm t s Pht S Hnh Tn (Buddhacarita) bng th th; li ly s tch tn gi Nan (Nanda) dt b tnh yu vi ngi v p, vit thnh thi phm lng danh Tn La Nan (Saundara-nanda). Bi vy ngi cng c coi l mt nh th Pht gio. Lun i Tha Khi Tn l mt tc phm ni danh ca ngi, rt c mi ngi bit n; trong ngi nu ln cc gio l trng yu, cng nh ch by ng li tu tp theo gio php i tha, m phn cui c on khuyn ngi tu nn chuyn tm nim Pht v cu vng sinh v ci Tnh-. (07) Long Th (Nagarjuna - khong th k th 2-3): l v sng t ca hc phi Trung Qun ca Pht gio i tha n-, v l v t th 14 k tha php tng. Ngi ngi Nam n-, xut thn trong mt

275

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt gia nh B-la-mn. T nh t ra l ngi dnh ng, hc thng bn kinh Ph , c thin vn, a l, thut s. Ngi luyn c thut tng hnh. Mt ngy n, ngi cng vi ba ngi bn thn (cng bit thut tng hnh) ln vo cung vua, xm phm cc cung n. Vic b bi l, ba ngi bn b x chm, ring ngi thot thn c. Nhn s vic ny m ngi tnh ng, thy r tm i dc l gc ca ti li, bn vo ni, c gp thp Pht, ri xut gia th gii. Ngi hc khp ba tng, nhng cha thng t kinh php i tha. Mt ln cng ngoi o tranh lun, ngi nh c hc thuyt ca h; nhn m sinh tm kiu mn, mun t sng lp gio phi ring chng. C v i Long B-tt, thy th th thng xt, bn dt ngi xung long cung, cho xem cc kinh in i tha. Nh m ngi thng t gio php i tha, trc tc nhiu kinh lun i tha (nh Trung Lun, Thp Nh Mn Lun, i Tha Ph Hu Lun, Thp Tr T B Sa Lun, i Tr Lun, v.v...), c ngi i xng tng l Thin B Lun Ch; li c nhiu tng phi cng tn xng l sng t. Trong lun T B Sa v lun i Tr , ngi c tn dng c Pht A Di v ci Tnh-, cng khai th cho mi ngi thy r s cng hiu ca php mn tu nim Pht tam mui. Ch v B-tt trn y (Vn Th, Ph Hin, Qun m, Th Ch, M Minh, Long Th) u c lin h n php mn tu Tnh . Bi vy, tng Tnh tn c Pht A Di l gio ch ci Tnh-; v tn ch v B-tt y l thnh chng xin gio ca tng Tnh . (08) m Loan (476-?): l v cao tng Trung-quc thi Bc-Ngy (386-534), chuyn tu php mn nim Pht ca tng Tnh ; c Pht gio Nht-bn tn xng l t th nht ca tng Tnh , v l t th ba ca Chn tng nc Nht. Ngi qu Nhn-sn, huyn i, tnh Sn-ty, Trung-quc, khng r tn h l g. Nh gn ni Ng-i, thng c nghe cc vic thn tch linh d, nn va hn mi tui th ngi ln ni xut gia, chuyn cn tu hc. V sau, khi c kinh i Tp, thy vn ngha su xa, bn pht nguyn ch gii. Nhng vic cha xong th pht bnh nng, nhiu thy thuc tr khng khi. Bng mt hm ngi thy ca tri m rng, ri t nhin khi bnh, nhn m ny cu php trng sinh bt t. Nghe n hc tin thut c th trng sinh bt lo, ngi bn i Giang-nam, ln ni C-dung yt kin o nhn o Hong Cnh, c trao cho mi quyn kinh Tin. Trn ng v, lc i ngang qua Lcdng, ngi gp tam tng php s B Lu Chi, v c trao cho kinh Qun V Lng Th. c cun kinh ny, sau khi c v i chiu, ngi bn b ht mi quyn kinh Tin, chuyn tu Tnh . T ngi ra sc xin dng php mn Nim Pht. Ngi tinh thng c ni ngoi in, rt c bn chng khm ngng. Ngi cng l v hc gi ni ting ng thi v bn b lun (Trung Lun, Thp Nh Mn Lun, Bch Lun, i Tr Lun), nn ngi sau cng tn ngi l t ca T Lun tng. Trc tc ca ngi c: Vng Sinh Lun Ch (ch thch sch Tnh Lun ca B-tt Th Thn), Tn A Di Pht K, L Tnh Thp Nh K, Lc Lun An Lc Tnh Ngha v.v... Ngi vin tch khong thp nin u nh Bc-T (550-577). (09) o Xc (562-645): l v t th hai ca tng Tnh (theo Pht Quang i T in), Trung-quc. Ngi h V, cn c gi l Ty H thin s, qu Vn-thy, Tinh-chu (tc huyn Thi-nguyn, tnh Sn-ty). Ngi phng tha t tng ca ngi m Loan, m mang Tnh gio thi k u ca triu i nh ng (618-907). Pht gio Nht-bn tn ngi l t th t ca Chn tng nc Nht. Ngi xut gia hi 14 tui, hc rng cc kinh lun, nhng tinh chuyn v kinh Nit Bn. V sau, ngi n cha Huyn-trung ( Vn-thy), vn do ngi m Loan kin to. Khi c vn bia v ngi m Loan, ngi ht sc cm kch, bn chuyn sang tn ngng Tnh . By gi ngi 48 tui, mi ngy nim danh hiu Pht by vn bin, cho n nm 83 tui mi ngng. Ngi th 84 tui. Trc tc ca ngi c: Tnh Lun, An Lc Tp, u nhm truyn b gio ch tng Tnh . (10) Thin o (613-681): l v cao ca ngi o Xc, v l t th ba tng Tnh (theo Pht Quang i T in), Trung-quc. Ngi h Chu, hiu l Chung Nam i s, qu huyn Lm-truy, tnh Sn-ng (c thuyt ni l huyn Hu-di, tnh An-huy). Lc nh, ngi xut gia vi Minh Thng php s Mt-chu, chuyn tr tng cc kinh Php Hoa, Duy Ma, v.v... V sau, nhn c c kinh Qun V Lng Th, ngi lin tu tp 16 php qun (qun mt tri, qun nc, qun t, qun cy bu, qun ao bu, v.v...). Nm 28 tui, ngi n cha Huyn- trung Ty-h, yt kin i s o Xc, nghe ging kinh Qun V Lng Th; t , dc lng chuyn tu php mn nim Pht, chuyn cn tinh tn, chng

276

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt c nim Pht tam mui. V sau, ngi n cha Quang-minh Trng-an, truyn b php mn Tnh cho bn chng t. Mi ngy ngi qu nim Pht, n khi no kit sc mi ngh. Sau khi nim Pht li din ging php mn Tnh v khuyn khch i chng nim Pht. Rng r nh vy n hn 30 nm. Trc tc ca ngi c Qun V Lng Th Pht Kinh S, Tnh Php S Tn, Qun Nim Php Mn, Vng Sinh L Tn K, v.v... (11) Thanh Lng: tc Trng Qun (738-839), mt v danh tng i ng, Trung-quc. Ngi qu huyn Thiu-hng, tnh Trit-giang, h H-hu, t i Hu, hiu Thanh Lng. Nm 11 tui, ngi xin xut gia vi Bi thin s cha Bo-lm; n 14 tui c th . T nm 758 (20 tui) tr i, ngi theo hc Lut vi lut s L, cha Th-h, v lut s m Nht Nhun-chu; ri li theo hc Tam Lun vi ngi Huyn Bch Kim-lng. Sau ngi li i cc ni tham hc v lun i Tha Khi Tn, Tam Lun, kinh Nit Bn, kinh Hoa Nghim, kinh Php Hoa, kinh Duy Ma, thin php Nam-tng, thin php Bc-tng, v.v... Ngoi ra, ngi cn nghin cu cc kinh in Ph , ng minh ca n-, v c cc b Kinh, S, T, Truyn ca Trung-hoa. Nm 776, ngi chu du cc ni Ng-i, Nga-mi; ri v tr ti cha i-hoa-nghim ni Ng-i, chuyn tu Phng ng sm php. Ti y, ngi thng ging dy v tng ch ca kinh Hoa Nghim, ting tm lng ly, vang ng n tn triu nh, c vua ng ctng (780-805) thnh v Trng-an dch kinh. Nhn ngy sinh nht ca vua, ngi c triu vo cung ging v tng ch kinh Hoa Nghim. Nh vua nh m t ng, bn ban tng cho ngi danh hiu Thanh Lng quc s. Cc vua k tip l Thun-tng (805) v Hin-tng (806-820), cng u nh ngi m t ng o l, cho nn ngi c tn ln tc v tng thng quc s. Ngi vin tch nm 839, di triu vua ng Vn-tng (827-840), th th 102 tui. Ngi sng tri qua 9 i vua (ng Huyn-tng, Tctng, i-tng, c- tng, Thun-tng, Hin-tng, Mc-tng, Knh-tng, Vn-tng), trong s , ti 7 v (t vua i-tng n vua Vn-tng) c ngi gio ha. t c php ca ngi c hn trm v. Trc tc ca ngi rt nhiu: i Phng Qung Pht Hoa Nghim Kinh S, Ty S Din Ngha Sao, Hoa Nghim Kinh Cng Yu, Ng Un Qun, Tam Thnh Vin Dung Qun Mn, v.v... Ngi chuyn v Hoa Nghim, nn c tng Hoa Nghim Trung-quc tn xng l v T th t; ng thi ngi cng xin dng php mn nim Pht (nh trong b i Phng Qung Hoa Nghim Kinh S, quyn 56, ngi c nu ra 5 phng php nim Pht), nn cng c coi l mt trong cc v tn s ca tng Tnh . (12) Vnh Minh: tc Din Th (904-975), v T th 6 ca tng Tnh , v l v T th 3 ca tng Php Nhn, Trung-quc. Ngi h Vng, t Trng Huyn, vn qu huyn Giang-ninh, tnh Giang-t, sau di qua huyn D-hng, tnh Trit-giang. Thi nin thiu, ngi lm quan trng coi v thu v di thi vua Tin Lu ca nc Ng-vit (mt trong 10 nc thi Ng-i, 907-978, Trung-quc). Nm 30 tui, ngi vo ni T-minh (Trit-giang), xin xut gia vi thin s Thy Nham cha Long-sch. Sau ngi n ni Thin-thai, tham yt quc s c Thiu, tu tp thin qun, c truyn php, tr thnh ngi tha k i th ba ca tng Php Nhn. Ngi li n cha Quc-thanh, chuyn c tng kinh Php Hoa, v hnh tr Php Hoa Sm Php. Sau ngi n tr ti ni Tuyt-u Minh-chu. Ti y ngi ra cng hong php, chng theo hc rt ng. T nm 961 (nm th nh ca nh Tng, 960-1279), ngi tr ti cha Vnh-minh (Ty-h, Hng-chu) cho n cui i, nhip ha chng ng c, khin ni y tr thnh mt o trng quan trng. Ngi mi ngy hnh tr 108 iu (hai iu quan trng nht l tng mt b kinh Php Hoa v nim Pht mi vn bin), bui ti li ra mt hang ring nim Pht. Ngi thng trao truyn gii B-tt cho tng chng; mi ngy u phng sinh chim c, cng th qu thn, tt c cng c u hi hng v Tnh-; c tn hiu l Vnh Minh i s, li cn c xng tng l T Th h sinh. Ngi vin tch nm 975, th th 72 tui, c vua ban hiu l Tr Gic thin s. Ngi ch xng con ng Thin Tnh song tu. Nhng trc tc quan trng ca ngi c b Tng Cnh Lc (trnh by v dung ha nhng d ng gia ba tng Php Hoa, Hoa Nghim v Duy Thc, lm ni bt thin phong ca tng Php Nhn), Vn Thin ng Qui (trnh by nhng yu ch ca tng Tnh ); ngoi ra cn c Thn Th An Dng Ph, Duy Tm Quyt, v.v... (13) Trng L: tc Tng Trch (? - ?), v cao tng i Tng, thuc thin phi Vn Mn, m cng thuc tng Tnh . Ngi h Tn, ngi huyn Tng-dng, tnh H-bc, khng r nm sinh cng nh nm vin tch. Ngi m ci cha t thu nh, c m em v nh ngi cu nng nu, nui nng cho ti

277

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt ngy ln khn. Lc u ngi theo Nho hc, mi kinh sch th tc u lu thng. Nm 29 tui, ngi xin xut gia vi thin s Vin Thng Php T cha Trng-l (tnh Giang-t), chng bao lu th thin c t ng, c thy n kh. Khong u nin hiu Nguyn-hu (1086-1094) i vua Tng Trit-tng (10861100), ngi c k th tr tr cha Trng-l. Ngh n cng sinh thnh dng dc ca m, ngi xy mt cn nh nh pha ng phng trng, mi b v , ri vn tp i chng n h nim lm l xung tc cho b. T ngi khuyn b chuyn tm nim Pht. Sau by nm, mt hm, khng au m g, b an nhin gi t ci th. Ngi cho rng mnh lm trn o hiu i vi m, bn son bi Khuyn Hiu Vn khuyn ngi i thc hnh o hiu. Nm 1089, ngi noi theo qui c ca Bch Lin X L-sn, lp ra Lin Hoa Thng Hi ti Trng-l, khuyn khch t chng tr danh nim Pht, cu vng sinh Tnh-. Trc tc ca ngi c: Thin Uyn Thanh Qui, Vi Giang Tp, Ta Thin Chm, Nim Pht Tham Thin Cu Tng Ch Thuyt, v.v... (14) Thin Y: tc Ngha Hoi (989-1060), mt v cao tng i Tng, Trung-quc. Ngi h Trn, qu huyn Vnh-gia, tnh Trit-giang. Tui nin thiu, ngi vo cha Cnh-c kinh thnh xin lm ch tiu chun b xut gia. Khong nin hiu Thin-thnh (1023-1032) i vua Tng Nhn-tng (1023-1063), sau khi cc k kho hch kinh in, ngi c th . Sau ngi chu du cc ni cu hc, cui cng, ngi n cha Thy-phong C-t, y ch thin s Minh Gic (tc Tuyt u Trng Hin, thin phi Vn Mn), ngy ngy kim ci gnh nc, nhng tm ch chuyn cn tu hc. Mt hm ang gnh nc, bng nhin cy n gnh b gy, ngi lin t ng, bn vit bi k kin gii trnh ln, c thy n chng. Sau , trc sau ngi ch tr nm ngi o trng; u tin l cha Thit-Pht, sau cng l cha Thin-y, gio ha chng v cng ng o. Ngi va ra sc xin dng tng ch ca thin phi Vn Mn, li va khuyn khch mi ngi thc hnh php mn nim Pht cu vng sinh Tnh-. (15) Vin Chiu: tc Tng Bn (1020-1099), mt v cao tng i Tng, Trung-quc. Ngi h Qun, t V Trit, qu huyn V-tch, tnh Giang-t. Nm 19 tui, ngi xin xut gia vi thin s o Thng cha Vnh-an (T-chu), kh tu rng r 10 nm mi c th i gii. Sau 3 nm, ngi xin php du phng tham hc. Ngi n tham yt thin s Ngha Hoi, c t ng. Thin s bn c ngi n m o trng hong php ti cha Thy-quang T-chu, chng theo hc ngy cng ng. Sau ngi n tr ti cha Tnh-t Hng-chu, d vy, ch tng v Pht t cc cha Vn-th v Long-hoa T-chu vn thng mi ngi v hong php, s ngi c gio ha c n c ngn. Danh c ca ngi ngy cng n xa. Nm 1082, vua Tng Thn-tng (1068-1085) xung chiu thnh ngi v ng-kinh, tr tr thin vin Tu-lm, thuc cha Tng-quc. Tri qua nhiu bui php m ti in Din-ha, vua rt ly lm toi . Vua Tng Trit-tng (1086-1100) vn gi lng cung knh i vi ngi, ban hiu cho ngi l Vin Chiu thin s. Nm 1086, ly c tui gi, ngi xin vua c ri kinh thnh, v tr ti cha Linhnham T-chu. T ngi b mn tu thin, va tu tnh nghip (Tnh-). Ngi vin tch nm 80 tui. Trc tc ca ngi c Qui Nguyn Trc Ch Tp v Tu Bin Lc. (16) i Thng: tc Thin Bn (?-1109), t c php ca thin s Tng Bn Vin Chiu (va trnh by trn). Ngi h ng, qu huyn Khai-phong, tnh H-nam. Khi tui ln, nhn d k kho hch v kinh Hoa Nghim m c cho xut gia, lm t ca thin s Vin Chiu. Do s vic ny, ngi i gi hai thy tr ngi l i Bn v Tiu Bn. Ngi c vua xung chiu mi v tr tr cha Phpvn kinh thnh, v c ban hiu l i Thng. V sau, ngi xin v n c ti cha Tng- Hngchu. T ngi ng ca n tu, xa cch hn th gii bn ngoi, chuyn hnh tr php mn nim Pht. Ngi vin tch nm i-quan th ba (1109) i vua Tng Huy-tng (1101-1125). (17) Trung Phong: tc Minh Bn (1263-1323), mt v cao tng thuc thin phi Lm T i Nguyn (1260-1368), Trung-quc. Ngi h Tn, hiu Trung Phong, qu Tin-ng, tnh Trit-giang. Nm 15 tui ngi pht tm xut gia, nghim tr nm gii, ban ngy thng tr tng cc kinh Php Hoa, Vin Gic, Kim Cang, ban m thng kinh hnh, khng chu nm ngh. Nm 23 tui, ngi n S-t vin ni Thin-mc, tham yt thin s Cao Phong Nguyn Diu (1238-1295). Mt hm, trong lc ang tng kinh Kim Cang th ngi bng nhin khai ng. Nm 24 tui ngi c thin s Cao Phong th ; v qua nm sau th th i gii, tr thnh v tha k ca thin s. Sau khi thin s Cao Phong vin tch (1295), ngi vn du hnh ha bn phng, khng c tr ch no nht nh, t hiu l Huyn Tr o nhn. Chng

278

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt bao lu, ngi p ng li thnh cu ca chng, tr v ni Thin-mc, ct mt am tranh di ngi thp ca thin s Cao Phong c tr, c tng tc vua quan u qui knh, ngng vng, tn xng ngi l v c Pht Giang-nam. Nm 1306, ngi ng ra ch tr S-t vin, c mi ngi xng l Trung Phong ha thng, nhng chng bao lu, ngi li t b mi vic. Cc v quan li, ho ph u mun thnh ngi v tr tr cc ngi cha c cc danh sn trong vng Trit-giang, ngi u khc t. Vua Nguyn Nhntng (1312-1320) tn ngi lm thy, mun thnh ngi v kinh, ngi cng t chi. Vua bn sai s gi n cng dng php y, ban hiu cho ngi l Pht T Vin Chiu Qung Tu thin s, i S-t vin thnh S-t Chnh-tng thin t. T , mi ngi u gi ngi l Trung Phong quc s. Ngi vin tch nm Ch-tr th 3 (1323) i vua Nguyn Anh- tng (1321-1323), th th 61 tui; nm Thin-lch th 2 (1329) i vua Nguyn Vn-tng (1328-1332) li c thy hiu l Tr Gic thin s; nm Nguyn-thng th 2 (1334) i vua Nguyn Thun- (1333-1368), li c truy tng thy hiu l Ph ng thin s. Ngi va cao tng ch trc ch nhn tm ca Thin tng, li va xin dng php mn Tnh . Trc tc ca ngi c Hoi Tnh Thi (108 bi th), Qung Lc, Tp Lc, Tam Thi H Nim Nghi Phm. (18) Thin Nh: tc Duy Tc (1286-1354), mt v thin s thuc thin phi Lm T i Nguyn, Trungquc, t c php ca thin s Trung Phong Minh Bn (va ghi trn). Ngi h m, t Thin Nh, qu huyn Vnh-tn, tnh Giang-ty. Lc nh, ngi xung tc ni Ha, sau n ni Thin-mc, theo hc vi thin s Nguyn Bn, c php v tr thnh ngi tha k ca thin s. Nm u nin hiu Chchnh (1341) i vua Nguyn Thun- (1333-1368), ngi tr ti rng S-t T-chu. Ti y, nm sau, ch chng gp sc, xy ct cha B--chnh-tng, thnh ngi tr tr hong ha, tr thnh ngi o trng ln ca thin phi Lm T. Ngi c vua cng dng php y v ban tng hiu Pht Tm Ph T Vn Tu i Bin thin s. D vy, vua nhiu ln thnh ngi vo cung, ngi u co bnh khng i. Cng lc hong dng tng phong ca thin phi Lm T, ngi cng nghin cu k cng gio ch ca ch t tng Thin Thai; li xin dng gio php Tnh . Ngi vin tch nm 69 tui. Trc tc ca Ngi c: Thin Tng Ng Lc, Thp Phng Gii Thuyt, Lng Nghim Kinh Hi Gii (ph ch), Lng Nghim Kinh Vin Thng S, Tnh Hoc Vn (ph tr nhng nghi hoc v gio php Tnh ). (19) S Thch: tc thin s Phm K (1296-1370), h Chu, t S Thch, qu huyn Ninh-ba, tnh Tritgiang, Trung-quc. Tng truyn, thn mu ca ngi, h Trng, nm mng thy mt tri rt xung bng mnh, lin th thai v sinh ra ngi. Li tng truyn, mt hm n lc cn b, thn mu mang ngi trong ci u, c v thn tng i ngang, r u ngi ni rng: a b ny s l mt tri ca Pht php y. Nhn m cn c tiu t l m Diu. T tui u th, ngi bit danh hiu c Pht A Di , mi bui sng sm u nim mi bin, khng bao gi xao lng. Ln 9 tui, ngi xut gia; 16 tui th i gii v tu hc cha Chiu-khnh, Hng-chu. Mt hm, nhn c kinh Th Lng Nghim m c cht t tnh ng. Sau , ngi n Knh-sn tham yt thin s Nguyn Tu Hnh oan (1254-1341), nhng nhn duyn cha hp. Gp lc vua Nguyn Anh-tng (1321- 1323) xung chiu tuyn ngi vo kinh chp i Tng Kinh, ngi ng tuyn. Mt bui chiu n, nhn nghe ting trng ni ln thp canh trn thnh pha Ty, ngi bng nhin t ng; lin tr v Knh-sn, trnh bi k kin gii ln thin s Nguyn Tu, c n chng, v tr thnh t k tha ca thin s lc ngi c 29 tui (1325). Sau , ngi ln lt tr tr ti cc cha Phc-trn (Hi-dim), Vnh-t (Thin-ninh), Bo-quc (Hng-chu), Bn-gic (Giahng). Nm 1347, vua Nguyn Thun- ban hiu cho ngi l Pht Nht Ph Chiu Tu Bin thin s. Nm 1357 ngi i v tr tr cha Bo-n. Hai nm sau, ngi v li cha Vnh-t, ct mt ngi nh nh m Ty cha, n c chuyn tu Tnh ; t hiu l Ty Trai lo nhn. Nm u nin hiu Hng-v (1368) i vua Minh Thi-t (1368-1398), ngi vng chiu, ba ln thuyt php cho vua nghe. Nm 1370, nhn vua hi v vic qu thn, ngi n cha Thin-gii, tham kho kinh lun, vit thnh sch, d tnh vo triu trnh ln vua, thnh lnh cm bnh nh, ri vin tch, th th 75 tui. Trc tc ca ngi c: S Thch Phm K Ng Lc, Ty Trai Tnh Thi, Thng Sinh K, Bc Du Phng Sn Ty Trai, Thin Thai Tam Thnh, v.v... (20) Khng Cc: tc thin s Cnh Long (?-?), sng di triu i nh Minh. Ngi h Trn, t T nh, hiu Khng Cc, qu T-chu, tnh Giang-t, Trung-quc. T tui u th, ngi khng n c tht, thch ngi xp bng trong t th ging nh ngi thin. Khi tui va ln, ngi theo hc tm php ca Thin tng

279

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt vi ha thng Li Vn Bin-sn. Nm 28 tui, ngi xut gia ni H-khu (huyn Ng, tnh Giangt). Trong nin hiu Hng-hi i vua Nhn-tng (1425) nh Minh, ngi c cp ip lm tng, bn n xin y ch vi ha thng Thch Am cha Linh-n, Hng-chu. Khng bao lu, ngi ln ni Thin-mc, khc kh tinh cn tu hc. Mt hm bng nhin t ng, ngi lp tc tr v Bin-sn, trnh k kin gii ln ha thng Li Vn; c ha thng n chng. Ngi va hnh tr yu ch trc ch nhn tm ca Thin tng, li va hong dng php mn nim Pht ca tng Tnh . Ngi c dy: ... Bc chn tht ng thin c th ng dng khng ngi; nh tri bu ni trn mt nc, h ng n th ln trn, chng dnh cng vo u c. Hnh thin nh th th khng coi thng php mn nim Pht vng sinh, cng khng loi b hai thi kha tng sng ti. Xoay qua xoay li, ch no cng l O; gi l c Thin c Tnh vy. (21) Ngu ch: tc i s Tr Hc (1599-1655), sng vo khong cui Minh u Thanh. Ngi h Chung, tn T Minh, t Ngu ch, hiu Bt Bt o nhn, qu huyn Ng, tnh Giang-t. Thu nh ngi theo Nho hc, quyt h v o Thnh v th dit Thch, Lo, bn vit vi chc thin Tch Pht Lun bi xch Pht php, tr kh d oan. Nm 17 tui, nhn c Trc Song Ty Bt v T Tri Lc ca i s Lin Tr (1532-1612), mi thy r hnh ng ca mnh trc kia l sai quy; bn n nn sm hi, em t b ht cc thin Tch Pht Lun vit. Nm 20 tui, trong thi k tang cha, ngi lun c tng kinh a Tng, do m pht ch nguyn xut th, chuyn tm nim Pht. Nm 23 tui, mt hm nghe ging kinh Lng Nghim, v khng hiu do u c i gic, ti sao sinh khi h khng v th gii v.v..., nn ngi quyt ch xut gia tham cu tn tng nhng vn i s ny. Nm 24 tui, ngi xin xut gia vi t ca ngi Hm Sn (1546-1623) l php s Tuyt Lnh, c t cho php danh l Tr Hc. Nm ngi c nghe php s C c ging Duy Thc Lun ti cha Vn-th (Hng- chu), nhn m hiu r tng ch ca tng Php Tng; nhng lng cn nghi hoc v s mu thun gia Tnh v Tng. Ngi lin v Knh-sn (huyn D-hng, tnh Trit-giang) dc lc tham thin, ri mt hm bng nhin t ng, thy r hai tng Tnh v Tng vn khng c g mu thun. Ngay sau ngi th gii c tc trc thp ca ngi Chu Hong (Lin Tr). Nm 26 tui, sau khi th gii B-tt, ngi pht tm duyt li tng Lut. Nm 28 tui c tang m, ngi mun n c trong chn rng ni, nhng php hu mi ngi tr ti Tng-giang Giang-t. Ti y ngi b quan v b bnh nng, bn chuyn tham thin v nim Pht cu vng sinh. T nm 30 tui, ngi n cc ni ging Lut. Va nhn r s trng yu ca gii lut, va xt thy tnh hnh suy thoi trong cc tng mn do s coi thng gii lut, ngi lin pht tm xin dng Lut hc, nhng nht quyt khng bao gi lm ha thng truyn gii. Nm 33 tui, ngi tr ti cha Linh-phong ni Thin-mc (huyn Lm-an, tnh Trit-giang); 35 tui, xy ct cha Ty-h. Nm 37 tui tr i, ngi chu du khp cc vng V-thy, Cu-hoa, H-chu, Thch-thnh, v.v..., tham cu, ch thch kinh lun, v xin dng gio ngha cc tng Hoa Nghim, Thin Thai, Php Tng v Tnh ; n 51 tui tr v li Linh-phong, tip tc trc thut. Nm 55 tui ngi i Tn-an (Trutgiang); 56 tui li tr v Linh-phong. Ngi b bnh, nhng h lc no c khe l ngi li vit sch. Ngi i xng ngi l Linh Phong Ngu ch i s. Ngi vin tch vo nm Thun-tr th 12 (1655) i vua Thanh Th-t (1644-1661), th th 57 tui. Ngi sut i khng ham danh v, nghim tr gii phm, hong dng Lut tng; trong th dung hi gio ngha cc tng Php Tng, Hoa Nghim, Thin, Lut, tuy c thin trng v Thin Thai v Tnh li ch trng Thin, Gio, Lut u qui v Tnh ; ngoi th ch xng tinh thn dung hp Pht, o, Nho. Ngi i sau tn ngi l t th 9 ca tng Tnh ; ng thi, ngi cng c lit vo mt trong t i cao tng i Minh, gm: Hm Sn, T Bch (1543-1603), Lin Tr, Ngu ch. Trc tc ca ngi rt nhiu v a dng: Tng Tng Bt Yu Trc Gii, Tnh Thp Yu, Duy Thc Tm Yu, Vin Gic Kinh Tn S, Lng Gi Ngha S, Phm Vng Hp Ch, i Tha Ch Qun Thch Yu, i Nit Bn Hp Lun, Lng Nghim Kinh Huyn Ngha, A Di Kinh Yu Gii, Kim Cang Kinh Ph Khng Lun, Chu Dch Thin Gii, T Th Ngu ch Gii, v.v... (22) Trit Lu: tc i s Hnh Sch (1626-1682), v t th 10 ca tng Tnh , Trung-quc. Ngi h Tng, t Trit Lu, qu huyn Nghi-hng, tnh Giang-t. Ph thn ngi l Tng Ton Xng, tinh thng c Nho ln Pht, vn l bn thn ca i s Hm Sn. Sau khi Hm Sn vin tch c ba nm (1626), mt m kia Ton Xng nm mng thy Hm Sn chng gy vo nh, ngay lc Hnh Sch

280

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt c sinh ra; do , Hnh Sch cn c t cho ngoi hiu l Mng Hm. n tui trng thnh th cha m u ln lt qua i, ngi bn lp ch xut gia. Nm 23 tui, ngi xin xut gia vi ha thng Nhc Am Thng Vn (1604-1655) cha L-an (huyn Hng, tnh Trit-giang). Sut 5 nm tu hnh tinh tn, lng khng h t xung ging, rt cuc, ngi t ng tht tng ca vn php. Sau khi ha thng Nhc Am vin tch, ngi n tr cha Bo-n. Ti y, ngi c bn ng tu l Tc Am khuyn tu Tnh . Sau ngi li n Tin-ng, gp php s Tiu Thch, hc tp gio ngha tng Thin Thai, li cng nhau nhp tht tu tp Php Hoa tam mui. Nhn m tc hu sng t, ngi thu trit gio ngha ct ty ca tng Thin Thai. Nm th hai i vua Khang Hi (1663) nh Thanh, ngi ct am Linphu bn b sng Ty-kh ni Php-hoa (Hng-chu), chuyn tu Tnh . Nm 1672, ngi n huyn Thng-thc, tnh Giang-t, tr tr vin Ph-nhn ni Ngu. Ti y ngi thnh lp hi tu Tnh , bn chng t bn phng t tp v tu hc rt ng. n nm 1682, ngi vin tch, th th 56 tui. Trc tc ca ngi c: Kim Cang Kinh K S Hi Bin, Khuyn Pht Chn Tn Vn, Khi Nht Tm Tinh Tn Nim Pht Tht K Qui Thc, Bo Cnh Tam Mui Bn Ngha, v.v... (23) Tnh Am: tc i s Tht Hin (1686-1734), v t th 11 ca tng Tnh , Trung-hoa. Ngi h Th, t T T, hiu Tnh Am, qu huyn Thng-thc, tnh Giang-t. Gia tc ngi i i theo o Nho, nhng ngi t tm b khng n c tht. Cha mt sm, 7 tui, mu thn a ngi ln am Thanh-lng, xin ly ha thng Dung Tuyn lm thy. n 15 tui ngi c chnh thc xut gia lm sa di. Nm 24 tui, ngi th i gii ti cha Chiu-khnh Hng-chu. Ngi bn tnh thng tu, kinh in ch xem qua l nh ht, kim thng c ngoi in, lm th hay, vit ch p. Ngi rt c hiu, khi m mt, ngi tng kinh Bo n sut 49 ngy, hng nm u cng gi. Ngi nghim tr gii lut, y bt lun lun bn mnh, ngy ch n mt ba tra, ban m ch ngi, khng bao gi nm. Mt ngy n, ngi ln cha Ph-nhn ni Ngu (huyn Thng-thc), thy mt v s bng dng ng ra t m cht, lin tnh ng th gian v thng, cho nn cng thm dc lng tinh tn. Sau ngi theo tu hc vi php s Thiu m, cha y ba nm, ngi qun thng gio ngha ca c hai tng Thin Thai v Php Tng, c php s n chng lm t truyn php i th t ca phi Linh Phong, tng Thin Thai. K , ngi n tham yt ha thng Linh Thu cha Sng-phc, tri qua bn thng, bng nhin i ng, lin tht: Ta tnh mng ri! Ri ngi n cha Chn-tch cm tc 3 nm, ngy th duyt c Tam Tng, m th tr nim danh hiu Pht A Di . Sau ngi n tr tr cha Long-hng Hng-chu, thng thay php s Thiu m ging dy kinh lut, tng tc vng Giang, Trit theo qui y tu hc rt ng, c php s Thiu m ht lng tn thn. Sau ngi n cha A-dc-vng ni Mu (huyn Ngn, tnh Trit-giang), chim l x li Pht, trc sau t c nm ngn tay cng dng Pht; ri v n c cha Tin-lm (Hng-chu), chn khng bc ra khi ca, chuyn tu Tnh . Nm 1730, ngi tr cha Phm-thin (ni Phng, Hng-chu), dt tuyt ngoi duyn, lp hi nim Pht, thun tu Tnh , ngy m hng dn i chng hnh tr, mi ngi u xng ngi l Vnh Minh ti th. Nm 1734 ngi vin tch, th th 48 tui. Trc tc ca ngi c: Tnh Thi (108 bi th), Ty Phng Pht Nguyn Vn Ch, Tc Vng Sinh Truyn, Khuyn Pht B Tm Vn, v.v... (24) Mng ng: tc i s T Tnh (1741-1810), v t th 12 ca tng Tnh . Ngi h M, t Trit Ng, hiu Mng ng, li c hiu l Np ng, qu huyn Phong-nhun, tnh H-bc. Ngi t nh thng minh hiu hc, nm 22 tui b bnh nng, nhn m thy r thn huyn ha v thng. Sau khi khi bnh, ngi n am Tam-thnh (huyn Phng-sn, tnh H-bc), ly ha thng Vinh Tr xin xut gia. Nm sau ngi th c tc gii vi lut s Hng Tht cha T-vn. T nm 21 tui, ngi hc kinh Vin Gic vi php s Long Nht cha Hng-gii, hc Duy Thc vi php s Tu Ngn cha Tng-th, hc Php Hoa, Lng Nghim, Kim Cang vi php s Bin Khng cha Tm-hoa, nh m thng sut yu ch ca c hai tng Tnh, Tng. Nm 28 tui, ngi n cha Qung-thng, tham yt thin s Ty Nh, t ng thin c, c truyn tm n, tr thnh t i 36 ca tng Lm T. Nm ngi 38 tui, thin s Ty Nh v an dng ti cha Vn-th, ngi k nhim tr tr cha Qung-thng, hng dn chng va tham thin va tu php mn nim Pht, xng Thin Tnh song tu, rng r 14 nm, tng phong sng r, danh ting vang di Bc Nam. Nm 52 tui, ngi di v cha Gic-sinh, lnh o chng tu Tnh . Ngoi Nim-Pht ng, ngi cn lp Nit-bn ng lo vic tng tng, An-dng ng nui dng ngi gi, v Hc-s ng o to ch tng. Do cng c m ting tm

281

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt ngi cng thnh, tng tc cc ni u qui v y thc. Nm 60 tui, ngi lui v cha T-phc (trn ni Hng-loa, huyn Hoi-nhu, tnh H-bc vng ph cn thnh ph Bc-kinh), chng ngng vng, li ko nhau theo v. Ngi khng n b, li tip tc ging din v khuyn tu Tnh , khin ni ny tr thnh mt ngi i tng lm ca tng Tnh . Nm 70 tui, u nm ngi v cha Vn-th, qut thp t Ty Nh, khuyn tng chng nim Pht, ri t bit mi ngi, tr v ni Hng-loa. n cui nm, ngi vin tch. Trc tc ca ngi c: Nim Pht Di , Trit Ng Thin S Ng Lc. (25) n Quang: i s n Quang (1862-1940) l v t th 13 ca tng Tnh , Trung-quc. Ngi h Triu, hy Thnh Lng, t n Quang, bit hiu l Thng Tm Qu Tng, qu thn Triu-trn, huyn Hp-dng, tnh Thim-ty. Thu nh hc Nho, thch c cc sch ca Hn D, u Dng Tu, Trnh T, Chu T, ri theo gng nhng v ny m thng bi xch Pht gio; sau b au mt, sp b m, bn tnh ng, bit li lm c, n nn sm hi. Mt thi gian th bnh lnh, mt sng li, t chuyn c Pht in. Nm 21 tui, ngi xin xut gia vi ha thng o Thun cha Lin-hoa-ng, ni Chung-nam (huyn Ty-an, tnh Thim-ty). Khng bao lu, ngi c c lm tri khch cha Lin-hoa, tnh Hbc. Mt hm, nhn c c tc phm Long Th Tnh Vn, ngi t ht lng tin vo php mn Tnh , ri chuyn tm nim Pht. Nm 22 tui, ngi th gii c tc ti cha Song-kh (huyn Hng-an, tnh Thim-ty), ri tr v ni Chung-nam, tr ti ngn Thi-t, chuyn tm c kinh nim Pht. Nm 26 tui, ngi n cha T-phc (o trng Tnh ) vng ph cn thnh ph Bc-kinh, chuyn tm nim Pht, t ly hiu l K L Hnh Gi. Nm 33 tui, ngi tr ti cha Php-v ni Ph- (Tritgiang), sut hn 20 nm, ch chuyn nim Pht v c Tam Tng, t khi xung ni, khng mng danh v, la mi sc tng. Nm ngi 52 tui (bui u Dn-quc), mt v c s h Cao, hnh hng n cha Php-v, lc v c mang theo my bi vn ca ngi, bn em ng trn tp san Pht Hc Tng Bo Thng-hi. c gi bn phng ly lm kinh ngc, bn ua nhau ln ni tm cho ra tung tch ca ngi. Ri nm ngi 58 tui, c v c s h T, tm c hn hai chc bi vn ca ngi, bn em in thnh sch n Quang Php S Vn Sao, ti bn v tng nh nhiu ln, ph bin rng ri trong ln ngoi nc, danh ting ca ngi vang xa bn phng. Ph- hn 30 nm, v nhn duyn hong php, ngi ri Ph-, n Thng-hi, tr ti cha Thi-bnh; hai nm sau (70 tui), ngi li di v cha Bo-quc T-chu. Ti y ngi thit lp c s hong ha, bao nhiu tin bc th ch cng dng, ngi u em in kinh sch ph bin trong qun chng. Nm 77 tui, ngi v tr cha Linh-nham (T-chu), an c nim Pht 3 nm; n nm 79 tui (nm Dn-quc 29), ngi vin tch. Tc phm ca ngi c n Quang i S Vn Sao, n Quang i S Ton Tp, v.v... (26) Nhn y cng xin ni qua v th t cc v T ca tng Tnh Trung-quc. Theo Pht Quang i T in, mc Tnh Tng, i s m Loan, i Bc-Ngy (386-534), l ngi u tin t c s v xin dng gio ngha Tnh , ri c bn v i s o Xc, Thin o, Hoi Cm (?-?) v Thiu Khang (?- 805) i ng k tha truyn b; l nm v t bui u (chn n ng t) ca tng Tnh . *** Cng trong b i t in ny, hai mc Lin Tng v Lin Tng Cu T li ni: Lin tng tc Tnh tng. i s Tu Vin i ng-Tn (317-420) sng lp Bch Lin X cha ng-lm (ni L-sn, tnh Giang-ty), pht nguyn nim Pht cu vng sinh Cc-lc, khi xng phong tro tu Tnh . Danh xng Lin tng bt u c t ; v ngi Tu Vin c tn xng l S-t ca Lin tng. T cho n nh Thanh, Lin tng c c thy 9 v t (gi l Lin tng cu t) k tip nhau hong dng gio ngha Tnh ; l: - S t: Tu Vin (i ng-Tn) - Nh t: Thin o (i ng) - Tam t: Tha Vin (i ng) - T t: Php Chiu (i ng) - Ng t: Thiu Khang (i ng) - Lc t: Din Th (i Tng) - Tht t: Tnh Thng (i Tng)

282

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt - Bt t: Chu Hong (i Minh) - Cu t: Tnh Am (i Thanh). *** Theo Tnh Thnh Hin Lc, Lin tng trc sau c 13 v t: - S t: Tu Vin (i ng-Tn) - Nh t: Thin o (i ng) - Tam t: Tha Vin (i ng) - T t: Php Chiu (i ng) - Ng t: Thiu Khang (i ng) - Lc t: Din Th (i Tng) - Tht t: Tnh Thng (i Tng) - Bt t: Chu Hong (i Minh) - Cu t: Tr Hc (i Thanh) - Thp t: Hnh Sch (i Thanh) - Thp nht t: Tnh Am (i Thanh) - Thp nh t: T Tnh (i Thanh) - Thp tam t: n Quang (i Dn-quc) (27) Ba loi cn tnh: Pht php chia cn tnh ca chng sinh c ba bc: cao, va v thp; gi l tam cn. Cn tnh bc cao (thng cn) l bn tnh linh li, tr tu hn ngi, hiu bit mau l, gic ng nhanh chng; thp hn, tr tr hn, l cn tnh bc trung (trung cn); v thp km nht l cn tnh bc thp (h cn). (28) Chn ci (cu gii): tc chn cnh gii: a-ngc, Ng- qu, Sc-sinh, A-tu-la, Nhn, Thin, Thanhvn, Duyn- gic, v B-tt. Nu k lun cnh gii ca ch Pht th c mi ci (thp gii, hay thp php gii).

283

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

284

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

PH LC

BC O S CAO C
(Lc s c Pht Thch Ca Mu Ni) Hnh C
Cch nay hn 26 th k, ti pha Nam chn ni Hi-m-lp (Himalaya)(1) ca min cc Bc bn o - (India), c mt vng quc nh tn l Thch-ca (Sakya)(2), ng thi c tr v bi quc vng Tnh Phn C m (Suddhodana Gotama) v hong hu Ma Ha Ma Da (Maha Maya)(3). Kinh ca vng quc l thnh Ca-t- la-v (Kapilavatthu). C quc vng v hong hu u l nhng bc c hnh, nhn t, nhng v ng con ci th tht l him mun. Mi n khi ngoi bn mi tui, mt bui sng tri trong mt, sau gic ng an lnh, hong hu thc dy trong nim hn hoan kh t. R rng l ting ht ca chc tng v nhc tri m du vn cn ang vang vng trong tai b. Vi nim vui y p trong lng, hong hu n ngay tm in ca c vua k cho ngi nghe nim vui y, ngi cng chia s vi b. Hong hu k rng, trong m qua, b nm m thy mt con voi trng su ng, t trn tri i xung, c ting ht chc tng ca ch thin, c hng thm ngo ngt. Con voi n st hng bn phi ca b, ri chui mt vo trong bng b. B khng h s hi, m cm thy thanh thn v cng, v b thc gic trong nim vui thanh thn ... Tht l mt gic m k diu! Nghe gic mng ca hong hu, c vua cng cm thy hn hoan v hn. Ngay sng hm , c vua cho mi cc v o s B-la-mn (Brahaman) ni ting trong kinh thnh, vo hong cung on mng. H u tu: y l im hong hu th thai v v sau s sinh mt v hong nam li lc. Vua v hong hu u vui mng khn xit, bn truyn lnh m kho t chc cu t cho nhng thn dn bnh tt v ngho kh trong nc, lm cho ai ai cng cm thy m p trong tnh thng yu m bc ca bc cha m mun dn. Gn n ngy sinh, theo tc l ca n- thi , hong hu phi v qu hng mnh kinh thnh Lam-mt (Ramagama)(4) ca vng quc Cu-l (Koliya) sinh n. T Ca-t-la-v v Lam-mt ch mt chng mt ngy ng. l mt bui sng ma xun tht p, hong hu v on ty tng ri Cat-la-v rt sm v qu. Ra n vng ngoi kinh thnh, b cm thy hi mt,
285

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

nn gh vo vn Lm-t-ni (Lumbini) ngh chn. Bui sng tri trong ti mt, mun hoa ang lc n r y vn, chim ht rn r vang lng, tt c nh u l v ti vui, hn hoan n mng bc mu nghi hin c. Hong hu cng cm thy nim vui dng ln trn ngp trc nh thin nhin mu nhim y. B bng ch ti cy V-u gia vn, hoa ang n rc r y cnh, v ti p ni bt hn ln gia vn hoa vn ti p. B khoan thai bc ti gn. Nhng bng dng b thy ngi hi lo o. B vi nm cht ly mt cnh V-u ng c vng hn; lin lc y b h sinh thi t. Hm l ngy trng trn thng th hai (Vesaka) theo lch n-(5) (nhm ngy trng trn thng 5 dng lch, tc ngy Rm thng T lch Vit-nam), nm 624(6) tr. TL. Hong hu v thi t lin c a ngay tr li Ca-t-la-v c sn sc kp thi. c tin cp bo, vua Tnh Phn vui mng khng xit k, lp tc vo thm ngay. Thi t c t tn l Tt t a C m (Siddhattha Gotama)(7). S ra i ca thi t l nim vui ln cho c vng triu v thn dn khp vng quc. Vua Tnh Phn cho mi cc o s B-la-mn thng thi nht vo cung xem tng cho thi t. H u on rng, thi t sau ny s tr thnh mt v hong v i nht th gian, cai tr c bn phng thin h; nhng mt v li lc nht trong s y qu quyt rng, thi t sau ny s xut gia v thnh bc chnh gic. By gi c mt v o s bc hc a vn tn l A T (Asita)(8), t mt vng ni xa xi, nghe tin thi t ging trn, cng tc tc tm n kinh thnh Ca-t-la-v xin c xem tng cho thi t. Sau mt lc nhn thi t chm ch, bng nhin ng bt khc. C ch l lng y ca o s A T lm cho c vua sng st, khng bit tai ha g s xy n cho thi t y! Nhng o s kp thi trn an c vua. ng lau nc mt tu: Tu b h! Thn khc khng phi v c im g xu, m v ti cho s phn ca thn! Thn bit r, thi t sau ny s khng lm vua, m s i tu v tr thnh mt bc o s cao c, tr tu vn ton, thu sut mi l huyn vi ca v tr. Tnh thng ca Ngi tht bao la, coi tt c chng sinh l thn tc, v ly vic truyn b chn l lm s nghip cu mun loi. Thn khc l v thn s khng cn sng c bao lu na c nghe li dy t ming bc tr tu siu phm. Qu l phc ln cho b h! Phc ln cho vng quc! V phc ln cho nhn loi! Ni xong, ng co t lui gt. Sau khi sinh thi t c by ngy th hong hu Ma Da bng. Vua Tnh Phn bn giao thi t cho b di mu (m cng l k mu) ca thi t l hong hu Ma Ha Ba X Ba (Maha Pajapati - cng gi l Kiu m Di - Gotami) nui dng v dy d thnh ngi. c vua ht sc lu tm n vic gio dc cho thi t. Cc danh s B-la-mn ting tm lng ly c mi vo cung dy hc. Thi t cc k thng minh, cc mn trit, vn, l, s, v c v ngh, mn no cng hc mau chng, xut sc,

286

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

tri hn cc v vng t khc trong triu, lm cho cc v gio s u kinh ngc v bi phc. Nm chn tui, thi t c theo ph vng i d l cy rung u nm (tc l h in). Chnh trong bui l ny, thi t chng kin thm cnh con ngi phi bao m hi nc mt c ming n; tru b va phi ko cy, va phi chu nhng ln roi au ing trn lng; nhng con trn b li cy ct t nhiu on, au n qun qui trn lung cy; cc loi chim th rnh rp, cn x n tht nhau... y l ln u tin thi t thy tn mt, v cm nhn c ni au kh ca i sng, v bt u t duy v cuc i t thu y. Ci quang cnh , s t duy s gip thi t tht nhiu sau ny, khi Ngi quyt tm ra i tm o gii thot. Cng trong nm y, mt hm thi t ang th thn mt mnh trong vn ng, th c mt con ngng tri t trn khng ri xung trc mt, vi mt mi tn ghim xuyn qua cnh. N nm giy gia trn t c v au n lm. Thi t bn chy n m n ln cu cha. Thnh lnh, ngi em ch bc ca thi t l vng t B t a (Devadatta)(9) xut hin vi cung tn trong tay. Vng t i thi t phi giao tr con chim li cho chng, nhng thi t t chi. Vng t ni l chim do mnh bn c; thi t th bo chim do mnh cu sng nn c quyn gi n. Mt bn vin dn hnh vi c c ca mnh ginh quyn lm ch; mt bn th vin dn tnh thng yu bo bc ginh quyn lm ch. Cuc tranh chp gia hai ngi, cui cng phi nh n triu nh phn x. V thi t c thng cuc, c quyn gi con ngng tri. Thi t vui lm, v khi phi giao con chim cho B t a. Thi t bit chc chn, nu giao cho B t a th th no con chim cng s b git cht. My ngy sau, thy vt thng trn cnh chim lnh, thi t m n ra gia vn, ni my li tru mn, ri th n bay tr v vi tri xanh bao la. Cng ln thi t cng hc gii. Ngoi nhng mn hc thng thc v vn hc, thin vn, v ngh, thi t cn c bit chm ch n t tng hm cha trong cc kinh V (Veda), Phm Th (Brahmana) v o Ngha Th (Upanisad)(10) - tt c u l sn phm ca o B-la-mn. Thi t qu l mt thiu nin thng minh xut chng. Tuy cn nh tui, thi t c nhng suy ngh chn chn, su sc i vi gio l B-la-mn. Cng i su vo ni dung ca cc kinh in trn, thi t cng thy r nhng iu v l, bt cng hm cha trong gio l y. Bi vy, trong tm t thi t ang c khuynh hng khng chp nhn ba gio iu cn bn ca o B-la- mn(11). Thi t cng khng th chp nhn ci trt t x hi vi bn giai cp y bt cng(12) c xy dng bng lut M N (Manu) ca B-la-mn. T nhng tng y, cng vi nhng hnh nh au thng mc kch trong ngy l h in nm xa, thi t p trong lng mt hoi bo, lm th no tm ra mt con ng mi m, c th thay i ci truyn thng ng x bt cng trong x hi hin ti, ng thi gip cho mi ngi v mi loi thot khi nhng ni kh au, bt hnh trin min trong cuc
287

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

sng. Ni bn tm lm cho thi t thng c dng v trang nghim, nt mt lc no cng trm ngm t l. Thy thi y ca thi t, vua Tnh Phn cng on bit c tm thi t ang ngh ngi g, cho nn rt ly lm lo lng. c vua nh ti li tin on nm xa ca o s A T , th li cng s st. nh tan nhng tng bt thng trong tm t thi t, c vua cho t chc thng xuyn cc cuc vui nh ha nhc, v hi, du ngon v.v..., cho thi t vui chi. c vua cng khuyn khch thi t v cc vng t thuc b tc Thch Ca chuyn cn luyn tp th thao v v ngh, ct lm cho ch ca thi t hng say phn chn ln. ng thi, thi t cng c ph vng hng dn thc tp chnh tr sn sng k v sau ny. V mt vic v cng quan trng khc l chun b ci v cho thi t. Vi tt c nhng vic lm , nh vua u nhm to cc mi dy rng buc qun cht thi t, trnh vic thi t c th b nh i tu - nh li tin on ca o s A T . T lu, vua Tnh Phn v hong hu Kiu m Di u c ci cng cha Da Du La (Yasodhara)(13) lm chnh phi cho thi t. Nng l mt cng cha nhan sc dim l, ct cch oan trang, dng v thy m, tnh tnh li n nhu, gin d, khng kiu k, c lng bao dung, hay thng ngi ngho kh, bnh tt. Theo hong hu th nng chnh l ngi xng ng v thch hp nht lm v thi t. Cc v hong thc ca thi t, cng nh song thn ca cng cha l vua Thin Gic (Suppabuddha) v hong hu Cam L (Pamita) ca nc lng ging Cu-l, u rt tn thnh cuc hn nhn ny. Th l m ci ca thi t Tt t a v cng cha Da Du La c t chc trng th trong nim hn hoan v b ca c triu nh v dn chng khp vng quc Thch-ca. Ring vua Tnh Phn th rt ly lm tha mn, v tin tng rng mnh dng c si dy tnh i ct chn thi t vnh vin ni vng cung. lm cho nim tin y cng thm vng chc, c vua cung cp cho thi t mi th dc lc ca mt i sng vng. Ngi truyn dng cho hai v chng thi t ba ta cung in cao sang lng ly: mt cung vo ma nng, mt cung cho ma ma, v mt cung cho ma lnh. Trong cung no, k hu ngi h cng ng c. Nhng bui n ca xng ht c t chc lin min, bao nhiu v n, nhc cng ti gii trong nc u c tuyn dng thng trc gip vui cho hai v chng thi t. V d nhin, c vua rt hi lng v ci cng trnh tuyt ho y ca mnh! Nhng khng v th m thi t b m chm trong np sng xa hoa nhung la v uy quyn a v. Thi t sng rt nhiu v ni tm, lc no cng t duy v cuc th. Thi t nhn thy, cuc sng hnh phc m mnh ang c, ch l ci hnh phc tm b, gi di. C mt ng lc no , c thi thc thi t phi i tm mt np sng hnh phc chn tht. Bn cnh , cng nng Da Du La qu l mt ngi v hon ton tm u hp ca thi t. Nng l mt ngi y nhn hu v
288

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

cc k thng minh. D thi t cha dm ng t th l iu g, nhng nhn thy dng v, c ch ca thi t, nng cng hiu c tm s y. Tuy khng r rt lm, nhng nng cng thy c nhng u t ang dn vt trong lng thi t. Khng nhng hiu c tm chng, cng cha cn t ra ng h ch ca chng. Nng tin tng rng, mt ngi nh thi t, nu quyt tm tm kim mt con ng sng, th nht nh chng s thnh cng... Th ri, nhn nhng ln ra khi hong cung du ngon ph phng lng xm y, c trc tip nhn thy nhiu hn na nhng thc trng au kh ca kip ngi nh gi nua, bnh tt, cht chc, thi t cng thy xt xa cho thn phn con ngi; v ci lc thi thc kia cng cng lc cng mnh m hn. Gia lc th hong tn La Hu La (Rahula)(14) ra i. i tnh l mt si dy rng buc, vng v l mt si dy rng buc khc, v by gi y, vi b th La Hu La, th li thm mt dy rng buc khc na. Nhng thi t vn quyt tm tho g nhng rng buc ny. Mt hm, khi va nhn thy hnh bng thanh thot ca mt v sa mn, thi t lin cm thy tm hn rng ng. Trong pht chc, chng nh thy r con ng i chnh ng ca mnh. tng xut gia tm o gii thot vt sng trong lng thi t. Thi t xin php ph vng i xut gia hc o. c vua cng quyt chi t, li cn tm mi cch ngn chn, cn tr, khng cho thi t ra i. Nhng ch quyt, nhn mt m khuya trng sng, mi ngi trong cung u ng say, thi t bo ngi nh xe trung thnh l Xa Nc (Channa), thng yn cng cho con nga Kin Trc (Kanthaka), ri hai thy tr cng yn lng ra khi hong thnh, gic nga thng v phng Nam. Thi t cng quyt xa la v p con yu, cha m h hng, t b np sng vng gi v c mt tng lai rc r ni cung vng in ngc, i xut gia tm o gii thot. Nm thi t c 29 tui. Thi t phi nga sut m khng ngh, n tng sng hm sau th vt khi ranh gii vng quc Thch-ca, tin vo a phn vng quc Mt-la (Malla). Sau khi vt qua sng A-n-ma (Anoma) th thi t dng li, xung nga, ly kim t ct tc, ri giao kim, o bo v m tc cho Xa Nc em v hong cung bo tin thi t xut gia cho mi ngi bit. Xa Nc i ri, thi t i chic o qu gi ang mc trn mnh ly tm vi mu chm ca ngi th sn, khoc ln ngi, mt mnh i vo rng su... T y, thi t t nguyn sng i tu s, bin mnh thnh sa mn C m, chp nhn np sng kham kh v vt cht, khng tin bc, ca nh, u khng i nn, chn khng dy dp, ch c mt quyt tm dng mnh l tm thy hc o. Trc tin sa mn C m theo hc vi cc v o s lng danh ng thi nh A La Lam (Alara Kalama) gn kinh thnh T-x-li (Vaisali) ca vng quc Lxa (Licchavi), v Ut u Lam Pht (Uddaka Ramaputta) gn kinh thnh Vng-x (Rajagaha) ca vng quc Ma-kit- (Magadha)(15). Khng bao lu,
289

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

Ngi thu trit gio l vi diu nht ca cc v ny, v chng c qu v cao nht ngang bng vi h, nhng vn khng thy tha mn, v cha phi l qu v gii thot rt ro, gic ng cng tt, nit bn tch tnh. V vy, Ngi t t cc v ny ra i, khng theo hc vi v o s no na, m mt mnh n lc t pht huy nh sng gic ng ni chnh bn tm mnh. Ngi dng li mt khu rng bn b sng Ni-lin (Neranjara), cnh thn u-lu-tn-loa (Uruvela), thuc vng quc Ma-kit-. Ti y, cng vi nm v o s bn hu, Ngi thc hnh php tu kh hnh, t khp mnh trong np sng cc k kham kh, rng r gn su nm trng, hnh vc kh gy, nhng ri vn khng c mt tia hi vng nhn thy chn l. Mt ngy kia, Ngi suy ngh, li tu kh hnh chc chn khng em li li ch g, m cn lm cho mi mt tinh thn, gim suy tr tu. Ngi bn dt khot t b li tu y, cng nh trc kia Ngi t b np sng vng. Ngi quyt nh dng vt thc ti thiu gi cho thn th c sc khe th tinh thn mi sng sut c. Ngi ln ra b sng, th nhn bt sa do mt thn n cng dng. Sc khe hi phc nhanh chng, Ngi xung sng tm ra ri tr li rng, tm mt gc cy bt u cuc phn u mi. Nm ngi bn cng tu, thy Ngi b phng php kh hnh, bt u n ung, cho rng Ngi thi ch, tr li con ng li dng, bn cng nhau b Ngi m i sang vn Lc-d (Migadava), pha Bc thnh Ba-lani (Baranasi) thuc vng quc Ca-thi (Kasi)(16). Bit l h hiu lm mnh, nhng sa mn C m vn gi im lng. Cn li mt mnh, Ngi quyt tm tu tp thin qun, v, bng nhng kinh nghim c ca chnh mnh, Ngi nhn nh rng, ch c thin qun mi l con ng dn n gic ng. Vi quyt tm h th cng phu, Ngi chn mt cy ttbt-la (pippala) to ln, cnh l sum s gn b sng thin ta. Ngi lp li th mnh m, nu khng thy c o gic ng th nht quyt s khng ri khi ci cy ny. Th ri, tri qua 49 ngy suy nim chn l, qun chiu thc ti, cui cng, bui khuya hm y, khi sao mai va xut hin, th tm tr Ngi cng cht bng sng, mn v minh che lp tm tr t lu i, nay hon ton b qut sch. Ngi dt sch mi tham i, nhim, chng nhp tht tng ca vn php. Ngi bit r l mnh va tm thy c o ln, thnh qu gii thot gic ng trn vn tng m p by lu, nay t c. Ngi tr thnh mt bc ti chnh gic, mt ng ton gic, mt c Pht, trong th gian khng c ai snh bng, v cng cha c ngi th hai. Cy tt-bt-la t cng c gi l cy b-. Nm Ngi c 35 tui i. Sau khi thnh o, c Pht lu li ti cy b- 49 ngy na an hng s tnh lc ca hng v gii thot, v chim nghim li nhng chn l va khm ph c. Ri Ngi qun st cn tnh chng sinh. Bit rng n lc phi tr li vi x hi loi ngi, phi cho bnh xe chnh php chuyn ng gieo rc ht ging gii thot gic ng cho chng sinh, Ngi bn t gi cy b-, t gi dng
290

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

sng Ni-lin, t gi thn u-lu-tn-loa ra i. Khi bit c nm ngi bn ng tu vi Ngi thu trc, nay ang tu tp ti khu vn Nai (Lc-d), Ngi bn i v hng . Ti y, Ngi ni php Bn S Tht ha cho nm v ny u chng qu A-la-hn, gii thot khi ba ci. H l nhng v t kheo v cng l nhng thnh tng u tin trong gio on ca Pht; l cc v: Kiu Trn Nh (Kondanna), A Thuyt Th (t B, A X B Th - Assaji), B Sa Ba (Thp Lc Ca Dip - Vappa), Ma Ha Nam (Ma Ha Nam Cu Li, Ma Nam Cu Li - Mahanama) v Bt (Bhaddiya). Chnh ni vn Nai ny, ngi Tam Bo xut hin ln u tin th gian: c Thch Ca Mu Ni (Sakyamuni) l Pht Bo, gio php Bn S Tht l Php Bo, v nm v t kheo l Tng Bo. Cng ti vn Nai ny, sau c Pht cho v cng t con nh quyn qu thnh Ba-la- ni l Da X (Yasa), cng 54 bn hu con nh quyn qu khc ca Da X u tr thnh nhng v t kheo chng qu A-la-hn. Nh vy, trong vng hai thng u tin sau ngy thnh o, c Pht c tng cng 60 v t thnh tng. Cha, m v v ca Da X cng qui y, v tr thnh nhng v t ti gia u tin ca c Pht th l qui y vi y Ba Ngi Bu. Vi 60 v A-la-hn u tin ca th gian, c Pht thnh lp Gio hi Tng gi - l gio hi ca nhng tu s c thn xa nht ca lch s nhn loi, vn cn tn ti cho n ngy hm nay. Na nm sau , khi nhn thy qu v t kheo t c trn vn v c tr tu cng nh phm hnh, t cch ca mt ngi hnh o truyn b chnh php, c Pht quyt nh gi h i cc ni, n tn cc lng qu ho lnh, truyn t gio php mi m y, gieo rc ht ging gii thot gic ng n mi ngi trong tnh thng yu bao la v bnh ng. Do s tn ty, cn mn ca cc ngi, chng bao lu, nhiu ngi trong hai vng quc Ca-thi v Ma-kit- nghe bit v c Pht v gio php ca Ngi. H ko nhau rt ng v vn Nai xin qui y tu hc. c Pht rt hoan h i vi cng vic hong php rt thun li v tt p ca cc v t. Sau , Ngi mt mnh m bnh bt i v thm li thn u-lu-tn-loa nc Ma-kit-. Ti y, Ngi ha cho ba anh em o s Ca Dip (u Lu Tn Loa Ca Dip - Uruvela Kassapa, Na Ca Dip - Nandi Kassapa, v Gi Da Ca Dip - Gaya Kassapa) cng mt nghn t ca h, u chng qu A-lahn v tr thnh t kheo. Ri Pht tin v kinh thnh Vng-x. Vua Tn B Ta La (Bimbisara - tr v nc Ma-kit-) xin qui y Tam Bo, tr thnh v t ti gia u tin ca Pht trong hng vua cha. Nh vua xy tu vin Trc-lm (Veluvana) gn thnh Vng-x cng dng Pht v gio on. y l ngi o trng to ln v qui m u tin c dng cng cho gio on lm ni tu hc v hnh o. l nm th hai sau ngy Pht thnh o. Trong thi gian ny, c Pht cng thu nhn hai v t li lc l cc tn gi X Li Pht (Sariputta) v

291

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

Mc Kin Lin (Moggallana). Ma ma nm , Pht v chng tng t chc an c ti Trc-lm. Truyn thng an c ca chng tng bt u c thit lp t . Sau ma an c, c Pht tr v thm c hng Ca-t-la-v. Vua Tnh Phn, hong hu Kiu m Di, cng cha Da Du La, hong tn La Hu La, cc hong thn, vng t, triu thn v nhn dn trong thnh u c Pht gio ha v thm nhun chnh php. Trong dp ny, ngi th co u Ba Li (Upali), hong t Nan (Nanda - em cng cha khc m ca Pht), hong tn La Hu La, v cc vng t B t a, A Nan (Ananda), A Na Lut (Anuruddha), v.v... u theo Pht xut gia. La Hu La tr thnh ch sa di u tin v nh tui nht ca gio on. Pht gio ha vng quc Thch-ca trong na nm, ri tr v li tu vin Trclm. Trong ma an c tip theo, c Pht li thu nhn mt v t li lc khc na l tn gi i Ca Dip (Mahakassapa), con mt thng gia giu c vo bc nht ca nc Ma-kit-. Sau ma an c ny, c Pht nhn li thnh cu ca trng gi Cp C c (Anathapindika, tc Tu t - Sudatta) ln m o trng hong ha kinh thnh X-v (Savatthi) ca vng quc Kiu-tt-la (Kosala), ti , trng gi dng vng mua khu vn ca thi t K- (Jeta, con vua Ba T Nc - Pasenadi) xy ct tu vin K-vin (Jetavana, cng gi l tu vin Cp-c-c, hoc K-th Cp-c-c) dng cng cho Pht v gio on. (K-vin v Trc-lm l hai o trng to ln, qui m v quan trng nht ca gio on thi Pht ti th; v trng gi Tu t l v th ch quan trng nht ca gio on.) Nh c o trng K-vin ny m vua Ba T Nc v hong hu Mt L (Mallika) ca nc Kiu-tt-la tr thnh nhng Pht t thun thnh ca Pht. Nm th nm sau ngy thnh o, c pht v qu hng Ca-t-la-v ln th hai trc khi vua Tnh Phn bng. Sau tang l ca vua, c Pht thu nhn lnh b Kiu m Di, cng mt s ng mnh ph phu nhn trong dng Thch Ca, lm t xut gia phi n, thnh lp gio on t kheo ni. Qu b u chng qu A-la-hn. Ni s Kiu m Di c Pht y nhim lm ni trng coi sc ni chng. Cng nng Da Du La cng c Pht nhn cho xut gia sau , v cng chng qu A-la-hn. y l ln u tin trong lch s tn gio n- m phi n c tham d trc tip vo cc sinh hot tn gio, v cng l on th n tu s c thn u tin ca nhn loi m ngy nay vn cn tn ti. n y th ting tm ca Pht v cng lng ly, gio on ca Ngi gm mi thnh phn x hi, mi la tui, c phi nam ln phi n, c mt khp mi ni, t hang ni, rng su, n thn qu, thnh th, khng ch no l khng c ch tng hnh o. Tr min Nam n- ra, cn th cc vng quc t min Trung n min Bc, t min ng n min Ty, ni no cng c o trng tu hc v hnh o ca gio on. C nh th, bc chn ca Pht tri khp mi no ng, khng ngng ngh, sut 45 nm rng r. Sc hot ng ca Pht, t trc ti nay
292

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

cha c v o s no snh kp. (Ch c mt ln, v phi i gp v Ca-t-la-v kp trc khi vua Tnh Phn bng, v do li thnh cu tha thit ca s gi triu nh, c Pht mi phi ng chung xe vi s gi, cn ngoi ra, Ngi hon ton i b chn trn, cho n ngy nhp dit.) Tng on ca Pht ng hng vn, m s thnh chng chng qu cng khng phi l t. t ti gia ca Pht th nhiu khng xit k. Cho n mt hm, khi cm thy cn khng bao lu na mnh s nhp nit bn, ti tu vin Trng-cc (Kutagarasala) ngoi thnh T-x-li, c Th Tn thng bo quyt nh nhp nit bn ca Ngi cho ch tng ni bit. Ri , c hai tn gi A Na Lut v A Nan hu cn, Ngi cng vi khong 300 v t kheo, ri thnh T-x-li i v phng Bc. Pht va i va ngh li ti nhiu th trn, ni no Ngi cng thuyt php v dn d nhng li cui cng cho ch tng ni a phng. Bui chiu n, Ngi v ch tng i n thnh Cu-thi-na (Kusinara, ca vng quc Mt-la - Malla) th dng li. Ngi cm thy ngi yu lm, bn dn ch tng vo tr trong khu rng cy ta-la ngoi kinh thnh. m y, sau khi dy nhng li cui cng cho ch tng, Ngi an nhin vo thin nh, ri nhp nit bn. Nm Ngi c 80 tui i. CH THCH
(01) Hi-m-lp (Himalaya): tc l ni Tuyt, tn mt rng ni cao, quanh nm tuyt ph, min Trung . Ni ny t Ty sang ng tri di hn 2.400 cy s, bt u t sng n (Indus - Phn ng l Sindhu) pha Bc Pakistan, qua vng Kashmir ca Bc n-, tip n, mt phn nm vt sang Ty-tng, v phn ln cn li th tri dc theo Nepal, Sikkim, v Bhutan; chim mt din tch rng ln khong 594.400 cy s vung. l rng ni s, hng v nht th gii, vi hn 30 ngn cao ti thiu t 7.620 thc tr ln, trong , ngn Everest c coi l cao nht th gii (8.848 thc). (02) Thch-ca (Sakya): tn mt b tc, c ngha l c kh nng. Lnh th n- thi by gi gm rt nhiu vng quc, mi vng quc do mt b tc cai tr. B tc Thch Ca chim c vng t nm gia chn ni Hi-m-lp pha Bc, cc vng quc Cu-l (Koliya) pha ng, Mt-la (Malla) pha Nam, v Kiu-tt-la (Kosala) pha Ty. So vi mt s vng quc khc ng thi, th vng quc Thch-ca rt nh, t ai cng khng ph nhiu lm. Ht phn na lnh th v pha Bc l vng cao nguyn, ton i ni; phn na cn li pha Nam l vng ng bng. Kinh Ca-t-la-v (Kapilavatthu) ca vng quc nm trong vng ng bng y. Vng quc ny ngy nay l a phn nc cng ha Nepal. (03) Tnh Phn C m (Suddhodana Gotama) v Ma Ha Ma Da (Maha Maya): tn ca quc vng v hong hu tr v vng quc Thch-ca vo gia th k th 7 trc Ty lch. Cc ngi l song thn ca thi t Tt t a C m (Siddhattha Gotama) m v sau tr thnh Pht Thch Ca Mu Ni (Sakyamuni). Vua Tnh Phn thuc b tc Thch Ca, l con trng ca tin vng S T Gip (Simhahanu). Ngi c ba ngi em trai l cc hong Bch Phn (Sukkodana), Cam L Phn (Amitodana), Hc Phn (Dotodana), v mt ngi em gi l qun cha Cam L (Pamita). Hong hu Ma Ha Ma Da l em gi ca vua Thin Gic (Suppabuddha), tr v vng quc Cu-l, nc lng ging pha ng ca vng quc Thch-ca. B cn c mt ngi em gi l Ma Ha Ba X Ba (Maha Pajapati). Hai vng quc Thch-ca v Cu-l giao ho vi nhau, v cng tng l thng gia ca nhau t lu i, cho nn h va

293

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt l lng ging m cng va l h hng ca nhau. Nh vo thi i chng hn, m ca vua Tnh Phn l c rut ca vua Thin Gic, trong khi , m ca vua Thin Gic cng li l c rut ca vua Tnh Phn; c hai b v ca vua Tnh Phn (Ma Da v Ba X Ba ) u l em rut ca vua Thin Gic, v v ca vua Thin Gic cng li l em rut ca vua Tnh Phn. (04) Thnh Lam-mt (Ramagama) cng gi l thnh Thin-t (Devadaha). Hai vng quc Thch-ca v Cu-l l lng ging ca nhau, ngn cch bi con sng nh L-h-a (Rohini). Hai quc gia y va l thng gia, va l h hng vi nhau t lu i. Tuy nhin, v c hai u ly nng nghip lm ngun li chnh, u ly nc t sng Rohini lm rung, m Rohini ch l mt con sng nh, t nc, cho nn cc cuc tranh chp trm trng v vn thy li gia hai b tc cng rt thng xy ra; thm ch c ln c Pht phi ch thn can thip ha gii. (05) Thng Vesaka (hay Vaisakha) l thng th hai ca lch n-. Lch n- cng tnh theo tun trng, chia mt nm lm 12 thng, mi thng c 29 hoc 30 ngy. 12 thng ln lt c tn ting Phn nh sau: Caitra (thng u), Vaisakha (thng th hai), Jyaistha (thng th ba), Asadha (thng th t), Sravana (thng th nm), Bhadrapada (thng th su), Asvayuja (thng th by), Karttika (thng th tm), Margasirsa (thng th chn), Pausa (thng th mi), Magha (thng th mi mt), Phalguna (thng th mi hai). V thi tit th c ba ma: ma Nng (Grisma), tng ng vi ma Xun, gm bn thng, bt u t ngy 16 thng Caitra n ngy 15 thng ravana; ma Ma (Varsakala), tng ng vi ma H, gm bn thng, bt u t ngy 16 thng Sravana n ngy 15 thng Margasirsa; v ma Lnh (Hemanta), tng ng vi ma ng, gm bn thng, bt u t ngy 16 thng Margasirsa n ngy 15 thng Caitra. (06) Cc nc theo Pht gio trn th gii thng nht ly nm Pht nhp nit bn lm nm th nht Pht lch. Theo , cc nin i quan trng trong cuc i c Pht c cng nhn nh sau: c Pht nhp nit bn nm -544 (Pht 80 tui); thnh o nm -589 (35 tui); xut gia nm -595 (29 tui); v n sinh nm -624. (07) Thch Ca (Sakya) l tn chng tc, cn C m (Gotama) l h (th tc) ca thi t Tt t a. V sau, trong thi gian xut gia, ngi ta thng gi Ngi l sa mn (hay o s) C m. Li nhn Ngi xut gia sng i tu s, cho nn ngi ta tn xng Ngi l Mu Ni (Muni), ngha l bc n s, bc cao thng, bc thnh - Thch Ca Mu Ni ngha l bc n s ca b tc Thch Ca. 08) A T (Asita), qu qun vng quc A-bn- (Avanti), thuc min Ty n-, l mt trong mi su nc ln n- thi Pht ti th. ng l mt v o s B-la-mn, va c hc lc uyn bc, va chng c thn thng. ng li l cu rut ca tn gi Ca Chin Din (Katyayana), mt trong mi v t ln ca c Pht. (09) B t a (Devadatta): mt v vng t thuc dng Thch Ca, con trng ca hong thn Bch Phn, anh rut ca vng t A Nan (Ananda), v l em ch bc ca thi t Tt t a. (Xin xem thm ch thch s 3 trn.) (10) V (hay Ph - Veda): kinh in cn bn ca o B-la-mn. Khong 1.500 nm trc TL, ging dn du mc Arya t min Trung trn vo vng Ty Bc n-. H chin thng dn bn x (Dravida), chim c vng t rng ln t Punjab xung n lu vc sng Hng. H t t mnh a v ch nhn ng, v bin ngi dn bn x thnh hng n l. Sau khi mi vic c bnh nh, giai cp lnh o tinh thn ca ging Arya l cc gio s B-la-mn, su tp li tt c nhng bi ca tn tng thn thnh c t trc v trong sut thi k chinh phc n-, lm thnh b thnh th xa nht ca n- l V , gm c bn tp:1) L Cu V (Rigveda): gm nhng bi ca ni v s sng to v tr, gii thch v s mng di ngn ca con ngi, cng cc cch tu dng bo tn tnh lnh. 2) Sa Ma V (Samaveda): gm nhng bi ca dng trong vic t t, cu o ch thn linh. 3) D Nhu V (Yajurveda): gm nhng bi k dng trong cc vic nh ci g, chn ct, tic tng v.v..., cng cp n cc cch bi ton, binh php, qun trn. 4) A Tht B V (Artharvaveda): gm nhng thn ch dng gii tr tai nn.Trong bn tp trn th Rigveda c thnh hnh sm nht, khong t th k

294

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt 14 n th k 11 trc TL, c coi l cun thnh th ti c ca nhn loi; ba tp sau xut hin trong my th k k tip. Bn tp V ny l nn t tng v hc thut cn bn v dnh ring cho gii thng lu (B-la-mn, vua cha, cng hu khanh tng) ca n- trc khi Pht gio xut hin; v theo truyn thng, ch c cc gio s B-la-mn mi c quyn ging gii cc thnh th y m thi. Sau , trong khong t th k th 7 n th k th 4 tr. TL (tc trong khong thi gian Pht gio xut hin), li c thm Phm Th (Brahmana) v o Ngha Th (Upanisad) ra i. Ni dung ca Phm Th gm nhng bn anh hng ca, c xem l phn ni di ca b V . Trong khi th ni dung ca o Ngha Th hm cha nhng gio l cc k uyn o ca o b-la-mn, m cc trit thuyt v t ng, khng hai, nghip bo lun hi v gii thot l nhng c im v cng quan trng, nh hng khng t n t tng ca Pht. (11) Ba gio iu cn bn ca o B-la-mn: 1. Phm Thin l ng ti cao sng to v ng tr mun loi; 2. Kinh V l do chnh thin cha Phm Thin (Brahma) mc khi ring cho dng ging B-lamn; 3. T l c cng hiu vn nng. (12) Bn giai cp: 1. Giai cp B-la-mn (Brahmana - cng gi l giai cp Tng-l). Cc gio s B-lamn bo rng, khi Phm Thin sinh ra loi ngi th dng ging ca h c sinh t ming ngi. Ch c h mi c th tip xc trc tip vi thn linh; v vy, ch c h mi thng hiu c cc kinh V , v cng ch c h mi c quyn cng t, xng tng v ging dy cc kinh in y. cng c a v v p ch cc giai cp khc, h to ra b lut M N (Manu), t cho mnh l giai cp trn ht v tn qu nht trong x hi, phi nm c quyn v tn gio, t tng, hc thut v gio dc, bt buc ba giai cp di phi tun phc. 2. Th n l giai cp St--l (Ksatriya), c sinh ra t hai tay ca Phm Thin. H l lp ngi thuc cc dng h vua cha, qu tc, tng qun, c nm cc quyn hnh v chnh tr v qun s, ni chung l quyn cai tr. H c ton quyn sinh st i vi nhn dn v xem lnh th cai tr nh vt t hu ca dng ging h. 3. ng hng th ba l giai cp Ph-x (Vaisya), c sinh ra t bp i ca Phm Thin, gm nhng thnh phn giu c thuc lp thng lu v trung lu trong x hi. H thng c gi l trng gi, l nhng thng gia, a ch, hng ch, hoc l ch nhn cc xng tiu cng ngh. 4. Giai cp thp nht l Th--la (Sudra), c sinh ra t bn chn ca Phm Thin. y l giai cp ca th thuyn, lao ng, nng dn, binh lnh. Gii ny chim i a s dn chng, nhng cng l gii ngho kh nht trong bn giai cp. H phi lm mi cng vic nng nhc v nguy him m ba giai cp trn khng bao gi phi ng tay ti. Ngoi ra, di bn giai cp trn cn c gii ngoi cp, c gi l Ba-l-a (Pariah) hay Chin--la (Candala). Th--la l giai cp thp nht ri, nhng vn cn c cp; ng ny, Chin--la khng c thuc cp no c. H gm nhng b lc th dn tng b thua trn trong cc cuc xm lng ca ging ngi Arya thu trc. H l lp ngi ngho hn nht, c s phn bi t nht, b p bc tn nhn nht. Lut M N ni rng, Chin--la l loi ngi sinh ra ch lm n l. Bi vy, h phi lm tt c mi cng vic cc nhc, d dy nh chn tru, nui v git sc vt, th co, ht phn, ti t, n my v.v... Cng theo lut y, gii ny b coi l ging ti tin, trc, cho nn h khng c v tnh hay c ng vo ngi hoc ni nng ng chm n nhng ngi cc giai cp trn, nht l B-la-mn v St--l. Nu l phm phi, h c th b nh p tn nhn, thm ch c th b git cht m khng ai bnh vc c. Tt c cc giai cp u c tnh cch cha truyn con ni; ai sinh ra giai cp no th phi chp nhn v yn trong giai cp , khng th thay i tnh trng c! (13) Da Du La (Yasodhara): l cng cha con vua Thin Gic v hong hu Cam L ca vng quc Cu-l. B Cam L l em t ca vua Tnh Phn, cho nn thi t Tt t a v cng cha Da Du La l anh em c cu. Theo lut l thi n-, phi nhng ngi cng chng tc (va l giai cp, va l b tc, v va l th tc) mi c kt hn vi nhau, mc ch l khi b lai ging v lai giai cp. Tuy nhin, lut vn khng cho anh em rut kt hn. (14) Rahula c ngha l si dy tri buc, l chng ngi, l nguyt thc, l nht thc. Kinh chp rng, La Hu La ra i nhm vo lc c nht thc ton phn.

295

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt (15) Ma-kit- (Magadha) cng vi Kiu-tt-la (Kosala) l hai vng quc ln nht v hng mnh nht trong ton lnh th n- thi Pht ti th. Nhng th k trc ngy Pht ra i, nn vn minh n- (c hiu l nn vn minh B-la-mn gio) tp trung ti min Ty Bc n-, bao gm vng thng lu hai con sng Hng-h (Ganga) v n-h (Sindhu). Cc b tc hng mnh u ly vng ny m lp nn cc vng quc ph cng, nh Kamboja (Kim-ph-sa), Gandhara (Cn- -la), Kuru (C-lu), Matsya (B-sa), Pancala (Bn-x-la) v Surasena (T-la-ta), l 6 nc ln nht (m c bit, Gandhara v Kuru c xem l cn c a ca vn minh B-la-mn). Cc khu vc khc u cn b coi l man r. n th k th 7 tr. TL, cc vng quc cc vng pha Ty, ng, ng Bc v lu vc sng Hng bng nhin pht trin mnh m v mi lnh vc, vt hn cc vng quc trn kia, v chim a v trung tm. Mi vng quc mi ni ting c nhc ti nhiu nht l Kosala (Kiu-tt-la), Malla (Mt-la), Licchavi (L-xa - cng gi Vrji - Bt-k), Asvaka (A-thp-ba), Kasi (Ca-thi), Vatsa (Bt-sa), Avanti (Abn-), Cedi (Chi-), Anga (ng-gi) v Magadha (Ma-kit-); cng chung vi su vng quc trn kia, l mi su vng quc ln nht (thp lc i quc) ca n- thi Pht ti th. Tt c 16 nc ln ny u nm trong lnh th na pha Bc n-. Di thi i ca Pht, nn vn minh vn cha pht trin xung na pha Nam ca bn o n-.T khi cc vng quc km pht trin pha Ty, ng, ng Bc v lu vc sng Hng bng nhin vng dy mnh m tr thnh cc cng quc, th uy th ca B- la-mn gio truyn thng li bt u suy yu ti cc khu vc . Cc h phi trit hc khc ua nhau bc pht, lm cho t tng gii ng thi tr nn ri ren, phc tp. Mt cch tng qut, t tng gii lc chia lm hai xu hng: Xu hng trung thnh vi truyn thng V v xu hng phn V . Xu hng th nht gm c ba tro lu: B-la-mn chnh thng, tn ngng tp tc (sng bi nhiu v thn nhn cch ha), v trit hc (ly Phm Th v o Ngha Th lm ch yu). Xu hng th hai bao gm cc tro lu ch trng nghin cu cc vn trit hc mt cch t do, c lp, ph nhn hon ton uy th cng nh c quyn ca B-la- mn truyn thng. Cc nh t tng (hay tn gio) ny c gi l sa-mn (samana). H t chc thnh tng gio on, c gi l sa mn on. Cc vng quc mi pht trin nh Kiu-tt-la, L-xa, Ca-thi, A-bn-, Ma-kit- v.v... l a bn hot ng rt nhn nhp ca cc on sa mn ny. Cc o s A La Lam (Alara Kalama) v Ut u Lam Pht (Uddaka Ramaputta) chng hn, u l th lnh ln ca cc on sa mn y, v ly vng lu vc sng Hng lm cn c a, m cc o trng hng dn chng. (16) Ba-la-ni (Baranasi) l kinh ca vng quc Ca-thi (Kasi), mt trong cc vng uc vng lu vc sng Hng m s ph cng bt u pht trin mnh m t th k th 7 tr. TL. Su th ni ting phn thnh nht ca cc vng quc thi Pht ti th l: X-v (Savatthi) ca Kiu-tt-la, Vng-x (Rajagaha) ca Ma-kit-, Kiu-thng-di (Kosambi) ca Bt-sa, T-x-li (Vesali) ca L-xa, Chim-ba (Campa) ca ng-gi, v Ba-la-ni (Baranasi) ca Ca-thi. Ca-thi l vng quc ni ting c nhiu loi t la v trm hng tt nht.

296

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

TI LIU THAM KHO


(ca dch gi dng trong khi dch v ch thch)

HN VN Chu Hi. T Th Bch Thoi C Gii. Phong Hoa Xut Bn S Nghip Cng Ti, 1993. inh Phc Bo. Pht Hc i T in. i-bc: Thin Hoa Xut Bn S Nghip C Phn Hu Hn Cng Ti, Trung-hoa Dn-quc 73 (1984). H Dung ch bin. Quc Ng Nht Bo T in. Bi-bc: Quc Ng Nht Bo X, Trung-hoa Dn-quc 63 (1974). Ha Th Anh. Trung Quc Vn Php Ging Thoi. i-bc: i Loan Khai Minh Th im, Trung-hoa Dn-quc 87 (1998). Khc Ph S Phm i Hc Bn Th Bin T T (V Khc Trung ch bin). Hin i Hn Ng Thng Dng H T T in. Trit Giang Gio Dc Xut Bn X, 1998. Lc S Thnh ch bin. T Vng. i-bc: Vn Ha Th Cng Ti, Trung-hoa Dn-quc 60 (1971). Phng Hin Bnh v Khu Hu Tn. Hc Sinh Tc Vn Ch o. Hng-cng: Kiu Quang Th im. Phng Tc Dn v Tng T Linh. Trung Quc Thnh Ng Danh Ngn in Nguyn. Hng-cng: Tn Thi i Xut Bn X. Tnh Phm php s. Vng Sinh Tnh Truyn Tp Yu. Cao-hng: Vn Th Ging ng, Trung-hoa Dn-quc 86 (1997). To Vn v Chu Bch Hng. T Tc C Bn Php. Hng-cng: Trung Hoa Th Cc, 1993. Th Tn Thnh ch bin. T Hi. Hng-cng: Trung Hoa Th Cc Hng Cng Phn Cc, 1985. Thng V n Th Qun Bin Tp B. T Nguyn. Hng-cng: Thng V n Th Qun Hu Hn Cng Ti, 1994. Tu Lut php s. Tnh Thnh Hin Lc D Gii. Cao-hng: Vn Th Ging ng, Trung-hoa Dn-quc 87 (1998). T Di ch bin. Pht Quang i T in. i-bc: Pht Quang Vn Ha S Nghip Hu Hn Cng Ti, 1997. Vng Hi Phn, v.v... C Hn Ng H T T in. Bc-kinh: Bc Kinh i Hc Xut Bn X, 1996.

297

Gio Khoa Pht Hc - Cp Mt

VIT VN Cha Khnh Anh, Paris. Bn Tin Khnh Anh (nhiu s). Dng Hng. T Hc Ting Ph Thng Trung Hoa. Si-gn. on Trung Cn. Pht Hc T in. Paris: Cha Khnh Anh ti bn. Hnh C. Lc Gii Nhng Php S Cn Bn. Montral: Lng Cy Phong, 1996. Hnh C. Mi V T Ln ca Pht. Edmonton: Tu Vin Trc Lm ti bn, 1999. Hunh Tnh Ca. i Nam Quc m T V. Saigon: Imprimerie REY, CURIOL & Cie, 1895 - Nh in Vn Hu (Gia-nh) in li nm 1974. L Vn c. Vit Nam T in. Si-gn: Khai Tr, 1970. Nguyn Kim Thn ch bin. T in Hn Vit Hin i. Nh xut bn Th Gii, 1996. Thch Thanh T. Kinh Thp Thin Ging Gii. California: Minh Trung - L Vn Hai, 2000. Thch Thanh T. Kinh Vin Gic Ging Gii. Ontario: Sui Trc B n tng. Thiu Chu. Hn Vit T in. H-ni: uc Tu xut bn, 1942. Trn Trng San. Hn Vn. Canada: Bc u, 1991. Trn Trng San v Trn Trng Tuyn. Hn Vit T in. Canada: Bc u, 1997. Trnh Vn Thanh. Thnh Ng in Tch Danh Nhn T in. California: Nh xut bn i Nam in li bn in nm 1966 Si-gn.

298