You are on page 1of 216

El-Mrid'l-emn il Mev'izeti'l-M'minn

eviren: Abdulkadr Akiek


Bedir Yaynlar

ESER HAKKINDA SLM KLASKLER No: 2 Mellifi: mam Gazali TRKE tercmesini sunduumuz bu eserin Arapa aslnn ismi ei-Mrid'l-emn il Mev'izeti'l-M'minn dir. Mellifi mam Gazali hazretleridir. Arapa'da imam kelimesi, nder mn. sna gelir. Bu byk lim gerekten, mmet-i Muhainmed iinde yetimi byk br nder, nurlu bir klavuzdur. Asnnn mced-dididir. Ona hakl olarak Hccetlislm, Zeynddn (slm'n delili, Dinin ziyneti) lakablan verilmitir. lmnden bu yana bin yla yakn bir zaman gemesine ramen, bu ulu zat, eserleriyle Mslmanlara hl hocalk yapmakta, insanlar doru yola sevk etmektedir. Peygamberimiz sallallahu aleyhi ve sellem efendimizin vekilleri ve halifeleri durumunda olan Rabbani eriat limleri ve kmil mridler ite byledir. Hocalklar, rehberlikleri, iradlan kabir-berzah leminden de devam eder. Onlar, bu hizmetleriyle mmetimizin veliyy inime ileridir. Allah onlardan raz olsun! Bu eser, esas itibariyle tasavvuf bir kitaptr. Tasavvuf demek. slm ahlk demektir. Tasavvuf yce dinimizin boyutlarndan biridir. Asl olan eriattr; tasavvuf onun tamamlaycsdr, ss, ziynetidir. eriatle tasavvuf arasnda asla ve kata aykrlk yoktur. Zaten, Seriate uymayan tasavvuf gerek tasavvuf deildir. Tarikat de yledir; eriatsiz tarikat olamaz. ZAMANIMIZDA, baz chil ve bidati kiiler tasavvufa, turuk-i aliyyeye, tekaya ve zevayaya, zikrullaha, meyih-i kirama, sf-lere ve dervilere cephe almlardr. Bunlar modern haricler, mutaassp bn Teymiy ye iler, Vehhabler ve dier reformcu gruhudur. Bu an ve azgn fikirleriyle slm dnyasnda byk fitneye sebebiyet vermektedirler. Bunlarn piri olan bn Teymiy-ye, ilim ve hikmetine munsif garpllarn bile hayran olduu Muh-yiddn bn Arabi hazretleri iin o eyh- Ekbcr deil eyh-i eklerdir (eti kfir eyhtin* diyecek kadar insaf ve edebi terk etmitir. Hi phe yoktur ki. bu gibi gulvve sapm kafalardan mmetimize hayr gelmez. Bu gibi ar fikirlere sahip kardelerimizin bir an evvel itilcadlanm tashih ile ehl-i snnet ve cemaat slmlna dnmelerini temenni ve niyaz ederiz. BEDR Yaynevinin slim Klasikleri serisinin 2'nci kitab olarak mam Gazali hazretlerinin bu eserini iftiharla sunuyoruz. BEDR YAYINEV o, gerek ehli ve onun araycsdr. Szleri birer hkm ve l olarak kullanlmaktadr. O bir hakikati ifade etmek isterken y-e diyordu: Hi kimse, iinde yaamad, derinliine eremedi-i konuyu, mesele haline getirip zerinde fikir yrtmeye yetkili deildir. Gerek dnceleri ile o, bir ahsiyet olarak yaad. imdi deil, o zaman ulem arasnda HCCET'L-SLM lkab ile anlyordu. Ama ne olursa olsun, bu hli ona gurur vermiyordu. nk o nderini bizzat grm, idarenin kimde olduunu bilmiti... Ve tasavvuf yolunu tutmutu... Hl ehli olmutu. * mam Gazali eriatla tasavvufu kaynatrm; zahirle btn birletirmi; kuru bilgiye ak, evk ve muhabbetle revnak vermiti. Onun hayatnda dnm noktas, tasavvufu buluu ve o yolu seiidir. Bundan nce eski Gazali, bundan sonra yeni Gazali vardr. Mhim olan, byk olan, rnek olan yeni Gazali'dir. Eskisinin, yenisiyle badamayacak fikir ve tenkidleri hkmszdr, mensuhtur... Mrid'l-emin kitabnda iledii konular, verdii bilgiler, bir bakma yeni Gazali'nin btn eserlerinde, eitli vecihlerden ? ve bazan ksa, bazan uzun olarak iledii evrensel ve lmsz eriat ve tasavvuf temalardr. Mrid'1-emin, mam Gazali'nn hyu Ulmi'ddin adl byk aheserinin, muhteem din ve ta-savvuf bidesinin bir zeti mahiyetindedir. Bu bakmdan, gerei arayanlarn, Allah'n rzasn kazanmak isteyenlerin, ResT-n yolunu seenlerin el kitabdr, klavuzudur, rehberidir. YAYINCININ NOTU: :

Mtercimin de belirttii gibi . Gazali afii mezhebindendir. Bu bakmdan eserdeki,,ilmihal ve fkh bilgileri mam f haz* retierinin grlerine, ictihadlarna gredir. Okuyucularmza tavsiyemiz, bu gibi bilgileri mensubu bulunduklar mezhebe ait ilmihal ve fkh kitaplarndan renmeleridir. Hanef mezhebinden olan kardelerimize merhum mer Nasuhi Bilmenin Byk slm lmihalini, Hac Zhn Efendi'nin Nmet-i slrnm ve benzeri muteber kitaplar okumalarn tavsiye ederiz. Zinhar, reformcu, mezhebsiz, ehlisnnet dman, bid'ati, selefi (Tey-miyyeci), telfikri mezahibi ve benzeri bozuk frkalara mensup ehliyetsiz kimselerin para kazanmak, Mslmanlarn kafasn kartrmak iin yazdklar kitaplar okumamaldr. mam Gazal'nin hayat hikyesine bir nebze daha temas edelim: linr Babas, son demlerini yayordu. lm melei gelmi; seni ebed istiraha-t lemine gtreceim, diyordu... O bu daveti candan kabul etmi, belki de sevinmiti... nk bu fani lemin ar yk onu ezmiti... Sonra imtihan alemindeki notlan da baarl idi, korkmaya hacet yoktu. Sonra.., evet sonra gitmemeye are mi vard? O byk zat, bunu biliyor, bildii iin son vazifelerini yapmay arzuluyordu... lim adamlarn ve bilhassa sofiye zmresini pek severdi. 0 sevdiklerinden birini yanma davet etti ve yle dedi: lim ehlini ok severdim... ocuklarmn onlardan olmasn isterdim. Fakat yetitiremedim. Gidiyorum... Bir daha gelmemek zere. Yavrularm sana emanet, istediin gibi yetitir. Allah'a emanet olun... Sonra Allah'n rahmetine kavutu. Bu szleri syleyen mam Gazali hazretlerinin babasyd... Olunun zeksn, kabiliyetini sezmiti. Yetitirecekti, ama mr vefa etmedi. Her bakmdan itimad edebilecei ve olunun yetimesini salayacak ahs seti ve emanet etti... Gazali hazretlerinin emanet edildii zat, sof iyedendi. htimal ki, tasavvuf sevgisini ondan almtr. Ona gre, tasavvufla tamamlanmayan ilim kyl kaiden ibaret kalr; ksrdan ieriye nfuz edemezdi. Hal byle ama bilhassa o zamanda, tasavvufu tam anlamak kolay myd?.. Elbette deildi. O lfla olamazd. Ondan nce yaplmas gereken birok iler vard. nce onlarn ikmli gerekirdi, te o emaneti zerine alan zat, bunu biliyordu,.. Gazl'nin, her bakmdan asrn ilimleriyle mcehhez olmasn istiyordu. Bunlar elde etsin, tesi kolay... Diyordu ki: nce, zahir bilgileri renmeli. slm Dini'nin esasm anlamal... Bunlar birer lettir. Bu letlerle kabiliyetine gre, doru yolunu bulur. Byle yetimesi iin de en iyisi Crcan ilidir. Ve dndklerini hemen yapacakt... Onu Crcan'a gnderecekti. Fakat oras, pek mptedern yeri deildi. Bu zat, Ga-zal'dcki zekya hayran olmutu. Btn varn onun iin feda etti, tahsilinin ilk ksmn bylece kendisi okuttu. Artk onun yetimesine m-add gc yetmedii gibi, manev gcnn de yetmesi mmkn deildi. 7 Crcan ili bir ilim merkezi idi. Tahsil yapan hemen herkes oraya gidiyordu. Gazl de oraya gitti. Bir medreseye girdi Zahiri bilgilerin hemen hepsini orada rendi Allah sevdiini imtihan eder... Bu imtihanlarn yn ve ekli belli olmaz. Sen imtihan olacaksn diye aran, kulana fsldayan da olmaz. nsan, her an bir imtihan iindedir, fakat bunu bilen azdr... Allah'n bildirdii bilir. Gayrisi bilemez... mtihandan sonra da bilemez. Buras imtihan lemidir. Kimdir o, imtihan edilmeden Hakkn rzasn bulur. Kimdir o, imtihandan gemeden oldum, der... Kimdir o, ak ocanda yanmadan pitim der... Allah onu seviyordu... mtihan edip bir st snfa alacakt. Bunu o nereden bilsin. Kendisine gveni vard. lim olmutu... Notlar antasndayd. Ba dik ve gs kabarkt... Fakat olaca imtihan iin, bunlarn hibiri yeter deildi. Gururu krlacakt... Ba gsne inecek ve haddini bilecekti. Bu mutlaka olacakt ve oldu... Memleketine dnyordu. Yolda sarldlar. Herkes neyi varsa verdi. Gazl de verdi. Fakat arkadalarnn altunu, gm giderken; onun antasnda yalnz notlar vard, o gidiyordu.

Uruna yllarca emek verdii o notlar, nasl brakrd orada... inden, ald verdi. Son karar u oldu: ete reisine kip antasn isteyecekti. nk iindekiler onlarn iine yaramazd. etenin istedii silhtr, paradr. lim letin.i neylesin, diyordu... Fakat onun yanma kmak kolay myd? Asard, keserdi. Daha neler ederdi. Ama bunlar dnmyordu. Ne bahasna olursa o-sun, onunla grmek stiyordu. stedii oldu. Az sonra reisin karsna kmt, iindeki ilim ve irfann verdii cesaretle yle diyordu: Adamlarnz, benim de bir antam aldlar. inde iinize yarayan bir ey olmasa gerek. Ben tahsilden dnyorum. Birok emek sarf le hocalarmn verdii derslerden not tuttum. O antada bunlardan bakas yok. Aa yukar bilgim de unlara bal... Her ey, kinatn btn zerreleri, bir tek kuvvetin esiri... O'nun... Allah'n... Bunu bilmek ve bunu sezmek gerek... Onun imtihan ve hikmetli ileri yle yollardan dolanr, gelir ki, akl almaz; sr ermez... imanl kulunu ayktrmak iin, kfirin azndan hikmet syletir. eytan biie o imanl kuluna yardmc klar. Yeter ki o, bir defa sevsin; kulum, desin..: Sonras kolay... Kfir bilir mi sylediini, niin syler? eytan bilir mi yaptn, ktl niin yapar? Bunlar ktlk ederken iman sahibinin nuru artar. Taleb edecei yol grnr. Dta, reis konuuyor, bilmeden Gazl'nin takip edecei yolu gsteriyordu: Yazk, demek yle ha?.. Btn bildiin bu antada... O, halde nasl ilim tahsil ettiini iddia ediyorsun?.. Bunlar elinden alnca cahil kalacaksn... lim byle mi olur?..' Bu szler ne, etenin meslei ne?.. Bir baka ynden geliyordu bu szler; oraya kulak vermek, oray dinlemek gerekiyordu. Gazl bu szlerle rperdi. Cevap veremedi, zahirde sessizlik vard; ama o iinden baz sesler duyuyordu: Kafan dik... Gururlusun... limim, diye vnrsn; ilmin antadan ibaret... O gidince elinde bir ey kalmad, iini doldursan olmaz myd? Kalbini parlatsan daha iyi olmaz myd?.. Daha neler?.. O, bu szleri iinden duyuyordu... Fakat reisin yannda susmu, duruyordu... inden geenleri onun bilmesine de imkn yoktu. antas verildi. Gaz hazretleri bu imtihandan dersini almt. u cmle, onun bu hdiseden ald dersi gayet gzel anlatr: O i, Allah tarafndan bana verilen bir imtihan yollu dersti. Onun imtihan yalnz bu olmamtr. Bu hdiseden sonra yazd btn notlan ezber ettiini syler, hatt telif ettii cmle eseri ezberine aldn da rivayet ederler. Fakat gn olmu o byk zat, geirdii ruh haller iinde, bunu da yeter bulmam... Bildiini, bilmedii kansna varm... ini phe kurtlan yemee balam... Ve her ey o zaman bitmi... Son ve byk imtihana girmi... Ne ilim, ne de kitap... Hibir ey iini rahata erdirememi. phesini giderememi... O zamann birok ilim devlerini dncesi ve bilgisi ile yere sererken, imdi kendi derdinin aresini bulamaz olmu... Bu halini biraz da kendisinden dinleyelim: Sonra am'a vardm. ki seneye yakn bir zaman orada kaldm. Orada kaldm mddete sofiye kitaplarndan rendiim vehile, kalbimi zikrullah ile tasfiye etmek, ahlkm dzeltmek, nefsimi fena huylardan temizlemek iin daima nsanlardan ayr yaamay, riyazet yapmay ve ibdetle megul olmay tercih ettim. Bir mddet am'daki Emev Cam'nde itikfa girmitim. Her gn caminin minaresine, kar, kapy zerime kilitlerdim. Ksa bir hikyesini anlatmakla Gazali hazretlerini biraz daha tantm olduk... Onun yaad hayat, refah ve saadet iinde gemedi. Fakat, bugn refah iinde yaayan ilim adamlarndan daha kkl, daha derin eserier verdi... O maddi sknt iinde yazd eserleri, bugn Avrupa kendi diline evirip, bir eyler renmeye alyor. Benliini yitiren biz, Avrupa'nn msveddelerini kopya ediyoruz... Niin byleyiz?.. Dokuz asr evvelin maddi imkn kadar, imknmz yok mu?.. Var... Hem de nasl... Bir ilmin kaynan bulmak iin o zaman iki aylk, ya da.yllk yol giderlerdi... Biz, onu saniyede buluyoruz... Bir telefonla... Eksiimiz mnevidir, iman noksanl... Onlar, peygamber ve ashab yolunda idi. Biz kimin yolundayz?.. Sylemeye hacet yok... Madd szler bizi kurtaramaz. Burada bile kurtaramyor. Kald ki, maddenin eridii gn kurtarsn.

Size ikinci ksmm takdim ettiimiz eser, bu mny anlatr. Peygamber yolunu gsterir. Bu eserde her ey var. Edeb, terbiye... Kalb halleri... almak... Madd taraf da var, manev taraf da... Yeter ki okuyalm... mam Gazl tam Peygamber s.a. yolundadr. Biz de o yola girmeye alalm. Aksi halde bir gn ifls fermanmz okunursa, hi amayalm ve kimseye gcenmeyelim... Zamann ark hzla dnyor. Ne ac ki, henz kimin lehine dnd pek belli deil.-. phesiz bunu, vakti gelince anlayacaz,1 ama aynamza telerden akseden durum, hi de ferahlk verici deil... Ana ile kz arasndaki fark... Baba ile olu arasndaki ayrlk... Hep o stikbalin bir yanp, bir snen akisleri-dir... Bu durumu sezenler, irkiliyor; barp aryor... Ve... alyor... szlyor... rpmyor. Buna karlk in zn gremeyenler, maddenin verdii mestlik iinde uyuyor... Ortada kapal olmayan bir durum var. O da maddenin marm olmasdr. Bu bir hakikattir... Bunu anlamak iin, sadece iman ve biraz izan sahibi olmak kfi... Varsa, irfan gzlnn ucuyla bakmak yeter... Bu feci hal, her gn biraz daha artmaktadr... Neticede muhakkak, Hak Tel'nn emri olacaktr... Ne var ki, bunun, mmet-i Muhammed'in lehine olmasn temenni ve niyaz, hepimize den vazifedir... Bu da kuru lfla olmaz, amelle olur... Bata Kuran ve Hads kaynaklarndan alman,-ifa ve10 rici eserlere dalmamz ve onlara gre hareketlerimizi ayarlamamz gerekir... Allah'n emri olmayan hibir ie, Peygamber s.a. efendimizin iareti bulunmayan hibir eye dokunmamamz gerekir. Her haram, her yasak bir atetir... Manev hayatmz yakar, kalbimizi ldrr... Bize madd hayattan ok manev hayat lzmdr. nk biz, sonsuz lemin yolcularyz ve bitmeyen, tkenmeyen nimetlere ermeye namzediz... Bunlara, kalbmzdan ok kalbimizle, zmzle ereceiz... Onu koruyalm, kurtaralm... te size takdim ettiimiz bu eser, zmz kurtaracak bir eserdir... Ayn zamanda, madd hayatmz da tanzim edip, kmil bir insan olmamza yardmc olur... Daha nceki ksmlarda da arz ettiimiz gibi bu eser, mam Gazl hazretlerinin aheseri thyau'l-Ulum'un zetidir. Bu zeti bizzat kendisi yapm, E-Mrid'1-emin adn vermitir. Bu eseri biz drde bldk... kisini kardk, biri de budur... Kalann da Allann izniyle karacaz. Her ksma br nsz koymak detimiz olduu iin. esere gemeden, bir eyler yazmay yerinde bulduk... Dier ksmlarda olduu gibi, burada da mam Gazl hazretlerinin bir menkbesini anlatacaz... mam Gazl hazretlerinin hayli hikyesi ve menakb vardr. Biz onlarn belki de binde birini ancak biliyoruz... Bildiklerimizin de yzde birini ancak yazabiliyoruz... Bu zatlarn her halleri, her szleri ulvi bir hale arettir... Dnyaya gelileri dahi, grp bildiimiz gibi deildir... Bunlar evliya zmresidir... Cenab- Hak bu zmreye bir baka istidad vermitir... Bu istidadlan ezel'dir, ebed'dir. Aada anlatacamz hikyesi, onun ezel istidadna iaret ceder ve sonsuz kabiliyetini gsterir... te size takdim ettiimiz eser, byle bir zatn eseridir... Bu eser, o ezel istidadn bir icab olarak yazlmtr. Her cmlesi bir yet-i kerimenin tefsiri ve bir hads-i erifin erhidir... Ve her blm manev hastalklarmza birer ifa reetesidir... Asl nemli olan onlar tatbik etmektir... Sadece okumak kfi gelmez... Ama yine de okuyalm ve okutalm... Rabbmz dilerse birgn tesirini halk eder... Size mam Gazal'nin hayatndan bahsediyoruz. Ama o byklerin hayatlarn anlatabilmek kolay mdr? 11 Onu nasl anlatabiliriz ki?.. Birer parlak yldz gibi, bize gz krpan menkbelerinden bir ikisine iaret etmekten gayr... Bu dnce iledir ki, zahir hayat hikyesini, pek tafsil cihetine hi gitmiyoruz. Onu bakalar yapsn... Ve siz onun bu tarafn ansiklopedilerde okursunuz... Kurtla kula da arkada olmuyordu. Sesten, szden ve hele insanlardan o kadar kayordu ki, zaman zaman minare erefelerinde geceledii oluyordu. ekerin sz edildii yerde, aznza ne de olsa onun ta. di gelir gibi olur. ayet daha nce ekeri tadmsanz... Tadma-sanz da iyidir... Bir byn dedii gibi: ekeri yenesek de, szn etmi oluruz ya...

Ya u cmlenin derin mns: Salih kullar anld zaman rahmet iner... Allah Tel'nm, insan ne zaman ve nerede hidayete erdirecei bilinmez. Bir byn menakb anlatlr... inde, parlamaya hazr birinin kandiline ondan bir kvlcm srar, i olur... biter... Olanlar hep byle olmam m?.. Allah, hidayet diledii bir kuluna bir sz, bir iaret kfi gelir... Yine byklerimiz: Arife iaret yeter... dememiler mi?., O halde a gnl gzn, bak... Gnl kulam ver, dinle... Ola ki, o byk insann dalgal hayatndan aldmz bir iki hikmet krnts, bize bir umman kaps aar... O, metehid derecesindeyd... Fakat, hikyesini anlattmz sebepten afi mezhebine tabi olmutu. slm lemine yeni bir ruh alyor... Ve yeni bir fikir kaps ayordu... Ortaya hakikati koyuyor, sonu safsata olan ve hibir netice vermeyen, felsef dnceleri, bid'atleri rtyordu. Allah'n izni ile parlak zeks, fazileti sayesinde bunlar yapmaya muktedirdi... Onun bir i lemi vard ki, pek parlak... Zahirdeki vazifesi hitam bulunca, Allah ona i leminin kapsn at... Ve... ondan srayan bir kvlcm madd hret dalarn yakt, kl etti... te bundan sonra ykld... Bir cezbe geldi, onu alp gtrd... Vebadan kaar gibi hretten kayordu... leminden gelen davete kouyordu. Issz vadilerde dola-iyordu... Dalara kyordu. 12 te byle halktan kap kurtulmak istedii bir devresi idi. Hayli gezdi... am'a geldi... Belki orada bilmezler, tanmazlar... diyordu... Ama hi byle ey olur mu?.. Karsna bir medrese km, ister istemez ieri girmiti... Dinledi... Dinledi... Bir ara hoca efendi talebelerine: Bu hususta mam Gazali hazretleri yle buyurmutur, dedi. Bu cmleyi duyar duymaz... ii geti... Korktuu burada da bana gelmiti... Sanki tavan kt, altnda kald... Mmkn olduu kadar sezdirmemeye alt... Ba dnd... Kendinde bir kuvvet bulur bulmaz, hemen kp gitti... Gitti deil, kat... Endls'n byk mfessirlerinden Kad Ebu Bekir'i dinleyelim: imam Gazali'ye bir sahrada rasladm. zerine eski bir el bise giymiti... Elinde de ucu demirli bir asa vard... Koltuun da da bir su ibrii... Halbuki onu daha nce Bagdad'ta grmtm... Derslerinde en az drt be yz ilim ve fazilet erbab byk zat bulunur, istifade ederlerdi. Yanma yaklatm... Selm verdim ve yle dedim: Ya imam, senin iin Bagdad'da ders vermek ve ilm mubaheseler yapmak, bu halinden daha hayrl deil miydi? Bunun zerine bana yan gzle, biraz serte bakt ve u iiri okudu: Ne vakit ki, irade semasnda saadet ay dodu; Visal gnei, vusul mariplerine doru yola koyuldu. Leyl'nn da, Sada'nn da hevesini uzakta braktm; Artk tashihe doru ilk menzile... tekilerden bktm. evkler hep birden bana nida edip dediler ki: Dur, ite... 13 KURTULU Buralar sevdiin menzilleridir, in de ilerde iste. Onlar iin ince iplik eirmitim, ama bulamadm; Eirdiime bir dokuyucu kmaz oldu; ben de iimi krdm. Son iki msra ile, halinden anlayann kmadn, vaazna, dersine devam edenlerin bouna geip gittiklerini anlatmak istiyordu. te size byle bir zatn eserini tercme ettiimiz iin bahtiyarz... Allah nasip etti, tamamladk.., Bizden ncekiler gittiler, biz de gidiyoruz. Yeter k, geride, rahmete vesile bir eser kalsn, bizleri hayrla andrsn. Abdulkadir Akiek

Mslman olmayan bir insana gereken ilk ey iman etmektir. Kii imanla Allah' bulmu ve bilmi olur ve O'nun gnderdii ilah kanun ve dzeni renerek itaat dairesine girer, ebed saadeti kazanr. Bu anlattmz, henz Mslman olmam bulunan bir insana den ilk vazifedir. Ama imanla ereflenmi; mmin ve mslim sfatn kazanm bir kimsenin ilk ve en nemli vazifesi itikadm (inanlarn) tashih etmektir. Tashih, dorultmak, dzeltmek mnsna gelir. Peygamberimiz bir hads-i erifinde mmetim yetmi ble ayrlacaktr. Biri dnda bunlar cehennemliktir buyuruyor; ve Ya Reslallah, kurtulacak olan blk hangisidir? sorusuna da: Benim ve ashabmn yolunda gidenler; onlar gibi inanp, onlar gibi hareket edenler cevabm veriyor. te bu kurtulacak olan blk, ehl-i snnet ve cemaat Msl- mamandr. Bunlar inanta, amelde (ilenecek eylerde), slm'n din ve dnyev hkmlerinde, ahlkta Peygamber Efendimizin, ashab- kiramn ve slih seleflerimizin yolunda ve izindedirler. Ehl-i snnet ve cemaat Mslmanlar ilah ve nuran bir hiyerari iinde yer almlardr. lim olmayanlar hakiki limlere, gerek din hocalarna, kmil mridlere tbi olurlar. O lim ve mridleri de birtakm limler ve mridler yetitirmitir. By-lece, bu ballk zinciri en byk hoca olan (Hce-i Kinat) aley-hissalt vesselam Efendimize kadar ular. O da, Allah'n Resul olduu iin, silsile lemlerin Rabbi olan Yce Allah'a vanr. Zamanmzda baz anarist fikirli kiiler, ehl4 snnet ve cemaat Mslmanlar arasndaki bu ilah ve nuran hiyerariyi ykmak in eytan propagandalara girimilerdir. Byleleri u mealde propaganda yapyorlar: slm'n iki ana kayna Kitab ve Snnet'tir; herkes dorudan doruya bu ana kaynaklardan slm' rensin; gemi asrlarda yaam din ulemsnn kitaplarna itibar edilmesin, zaten onlar ortal kartrmtr. Bu gibi propagandalar yapan kimseler ve evreler ehl-i bid'attir; reformcu, mezhehsiz, fesat kiilerdir. Bunlar, mzminleri doru yoldan uzaklatrp Rfzlerin, Vehhablerin, bn Teymiyye'ilerin, Hariclerin yollarna sokmak istiyorlar. Bunlar slah perdesi altnda ortal ifsad ediyorlar. Bu hususlar kymetli okuyucularmzn dikkat nazarlarna BEDR YAYINEV arz ederiz. Vesselam. 14 EL-MRD'L-EMN Giri Ey insanlar, size Rabbinizden bir t, gnllerde olan (dert)lere bir if; mminler iin bir hidyet ve rahmet gelmitir. (Ynus, 57) Verdii btn ni'metler iin Allaha hamd olsun. Hatt, hamd etmee muvaffak kld iin yine hamd olsun, Allah'n kulu ve resul; btn peygamberlerin, btn insanln en stn ve efendisi olan Muhammed Mustafa'ya salt u selm olsun. line, ashabna, kendinden sonra gelen halifelerine, yaknlarna, peinden gidenlere de selm olsun. Besmele, hamdele ve salvele vazifesini ifdan sonra: Yaptm seferlerde, gezdiim yerlerde hyu ulmi'd-din ad* l eserimin byk ilgi ektiini grdm. Ancak kitabn hacmi byk olduu, konularn uzun tutulduu ve derin bir ekilde incelendii iin, birok kimselerin ondan faydalanmas zor oluyordu. Bu sebepten onu zetlemee karar verdim. Allahu Tela dan baar dileyerek, bu ie koyuldum. Nihayet ikmali myesser oldu, imdi sizlere takdim ediyorum. Eser krk blmden mteekkildir. Allahu Tel doruya baar verir. Hamd olsun! Eb Hmid Muhammed GAZAL (Hccet'l-slam, Zeynud-din) 16 BRNC BLM BLG VE BLG SAHB OLMANIN FAZLETNE DAR Bil ki, Kur'n'da, ilmin stnln belirten, faziletini anlatan hayli delil vardr. O delillerden bir tanesi u yet-i kerimenin anlamnda sakldr: AUah Tel, sizden iman edenleri ykseltir; ayrca, ilim sahiplerinin dereceleri vardr. (Mcdele, 11).

bn Abbas, bilgi sahiplerini anlatrken, yle buyurur: lim sahiplerinin, dier mminlere nazaran dereceleri yediyz misli stndr. Her iki derece arasndaki mesafe, beyz senelik yoldur. Allahu Tel dier bir yetinde yle buyurur: Syle: Bilenlerle bilmeyenler eit alabilir mi? (Zmer, 9). Yine buyurur: Allah'tan ancak, bilgi sahibi olan kullar korkar. (Ftr, 28). Yine buyurur: Bu misller ki, biz insanlara getiririz; onlara ancak lim kullar akl erdirebi-lir. (Ankebut, 43). lim bahsinde u hads-i erifleri zikredebiliriz: lim sahipleri peygamberlerin -vrisleridir. nsanlarn en deerlisi, o limdir ki, bir ihtiya karsnda yanma gidildikte, faydas dokunur; madd imknlarn yolu gsterildikte zn drmez, zengin tutar. man zatnda ryandr; onun rts takva, ss haya, meyvesi de ilimdir. Peygamberlerin makamna insanlarn en yakn; bilgi sahipleri olup, onlar takiben, cihad ehli gelir. Bilgi sahipleri, insanlara peygamberlerin getirdiini gsterdi. Cihad ehli ise; alp abaladlar, peygamberlerin getirdiini kllar ile korudular. F.: 2 18 EL-MRD'L-EMN BLG SAHB OLMANIN FAZLET 19 lim sahibi, yeryznde Allah'n Emni'dir. Kyamet gn, efaat hakk nce peygamberlere, sonra limlere, daha sonra ehitlere tannr. Feth'l-Mus bir gn arkadalarna yle konutu ve sordu: Bir hasta yemekten, imekten ve iltan men olunduu takdirde lr deil mi? Hep birden, evet dediler. Bunun zerine yle buyurdu: te bunun gibi, bir kalb, gn ilimden, hikmetten mahrum braklrsa lr. Doru buyurmu. Bu bedenin gdas yemek, imek olduu gibi; kalbin gdas da ilimdir, hikmettir; kalbin yaamas onlarla devam eder. Bir kimse ilimden mahrum olursa, onun kalbi hastadr. lmn eiine gelmitir ama, o bunun farkna varamaz. nk dnya ileri, onun duygusunu iptal etmitir. lm, o dnyalk ileri elinden ald gn, byk, sonsuz bir hasret eker. Derinden bir ac duyar. O acnn ve hasretin sonu yoktur. Anlatmak istediimiz durum, Peygamberimizin u hads-i erifinde daha ak anlatlr: nsanlar uykudadr, lnce uyanrlar. Bilgi edinmenin faziletine de dokunmak isteriz. Bunu da aada zikredeceimiz hads-i eriflerin delleti ile anlatmaya alacaz. Melekler, ilim tahsiline gidenin getii yollara kanat serer; bu halleri ile ondan honut olduklarn belirtmek isterler. Erken kalkp, ilim dalndan bir blm renmen, nafile olarak klnan yz rekt namazdan hayrldr. Ashaptan Eb Derd r. a. ilim renmenin deerini anlatmak iin yle buyurur: Her kim, erken kalkp, ilim tahsiline komann bir cihad olmad grnn savunursa, onun gr ksa, akl ksrdr. Biraz da bildiini belletenlerin faziletini anlatalm. lk bata u yet-i kerimeyi zikredelim: Allah Te-l, kendilerine kitap verilen kimselerden ahd ald. T ki, bildiklerini insanlara 'reteler ve ondan bir ey gizlemeyeler. (l-i mran, 187). Peygamberimiz s. a. yukarda arz edilen yet-i kerimeyi okuyunca, yle buyurdu: Allah Tel ilmi verdii lmden bir ahd almadan vermedi. O ahd tpk peygamberlerinkine benzer. K o, bildiini saklamayacak, insanlara aklayacak. Peygamberimiz s. a. Muaz' r. a. Yemen'e sald zaman yle buyurdu: Allah, senin elinle bir kimseyi hidyete erdirrse; bu senin iin dnya ive iindekilerin hepsinden hayrldr. Bu-konuda Hz. mer r, a. yle buyurur: Her kimin beyan ettii bir hads-i erifle amel edilirse, yaplan her amel miktar ecir alr.

Muaz b. Cebel r. a. merfu (*) olarak u hads-i erifi rivayet eder: Allah iin tahsil edilen ilim, bir gzelliktir. lim talebi ibadet saylr. Karlkl ders almak Hakk' tebihe benzer. lmi anlatmak bir cihaddr. lmi retmek sadakadr. lmi, ehline vermek, yaknlktr. lim, yalnz halde lfettir. Issz yerlerde arkadatr. lim, darlkta, genilikte nderdir. lim iyiler yannda vezir, arkada yokluunda dosttur. lim Cennet yolunun nurudur. Toplumu, Allah onunla ykseltir, hayra nder klar; onlara bakar hidyete ererler. limle yaptklar eserler anlatlr, ibret alnr. Onlarn ilim ssne, melekler de hayran olur; kanatlan onlar okar. Her ya ve kuru onlar tebih eder. Denizin balklar ve dier hayvan, karann yrtc ve yumuak bal mahlku, sem ve yldzlar onlarn balanmasn diler. nk, kalbler ilimle krlkten kurtulur, hayat bulur. Gzler, onunla karanlktan kurtulur, nura kavuur. Cisimler ilimle zayflktan kurtulur, kuvvet bulur. Bir kul, ilim sayesinde iyilerin rtbesini bulur, stn makamlara kar. lm tefekkr: Farz olmayan oruca karlk; ders yapmak farz olmayan namaza bedeldir. Allah'a ilimle itaat olunur ve onunla ibadet edilir. Tev-hid yoluna ilimle girilir. Ktlklerden saknmak ilimle olur. Akrabalar arasnda ba, ilimle temin edilir. O bir ncdr; mel owa uyar, saadet defterine yaz(*) MERFU: Hads rivayeti usulnde kullanlan bir terim. dir. Hadsi anlatan zatn, anlattn bizzat peygamberden grm veya duymu olduu anlamna gelir. (Mtercim) 10 _ _. EL-MRD'I^EMN ? ilim ilhamla gelir. ekavet defterine olanlar on-mahrum olur. lmin deeri Kur'n, hads ve byklerin szlerine yukarda anlatld. Onun bir de, akl cihetiyle tetkiki lmin deeri, gizli bir ey olamaz. nk Hakk'a vu-L^ onunla olur. Onun yaknlna ,ve civarna ilimle var-v Ebed saadet, sonsuz tad ondadr; o tadn sonu olmaz. azizlii, br lemin saadeti ondadr. Dnya, hiretin ekim yeridir; ilim sahibi z iin, saadet tohumlarn burada eker. lmin iktizas ah-lifin gzelletirir ve sonsuz saadet elde eder. Keza, bileni dierine retmekle de sonsuz saadet tohumlarn \ nk bilgisi le, halkn huyunu gzelletirir. Onla-Allah Tel'ya yakn klan ilere davet eder. Allah Tel'nm u emri onun can kulandadr: Rabbn yoluna hikmetle, gzel tlerle halk car. Onlarla mcadeleyi en gzel ekilde yap. (Nahl, iz5-. ilim sahibi her iini, Hakk m emrinin icabna gre v^par. Havas seviyesindeki kullar hikmetle davet eder. 'Avam derecesindeki halka nasihatta bulunur. nat kii-jefi cidale arr. Mcadele eder. Hasl gerek nefsini, ge-r^k bakalarn, ilim sahibi olan, kurtulu yoluna karr. Anlalyor ki, insan olgunluun srr ilimdir. LMN SEVLEN SEVLMEYEN FARZ-I AYN VE FARZI KFYENN BEYANI (*) Burada sze balarken Peygamberimizin u hads-i ^rifini zikredelim: (*) Bunlar din hkmlerin tarifinde kullanlan iki terim ^tup, anlam udur: FARZ-I AYN: Herkesin tek tek bizzat yapmaya mecbur olduu bir i. FARZ-I KFYE: Birka kiinin yapmas ile, dier kimselerin, yapmak zorunda olmad bir i. 21 BLGt SAHB OLMANIN FAZLET lme talib olmak; Mslman olan her kadna ve her erkee farzdr. Bir Mslman bul ama erince, ona ilk bata Ke-lime-i ehadeti renmesi ve mnsn anlamas farz oluj. O yata Kelime-i ehadetin ahkm iin, ondan delil getirmesi istenmez. Sadece seksiz, phesiz inanmas icap eder. Kelime-i ehadetin sylenii, grgye dayanan bir usulle dense dahi, hkm ayndr. Peygamberimiz, yeni dine giren, sert tabiatl Araplara, sylediini tekrar ettirir; bir nevi taklid yolu ile retirdi.

Kelime-i ehadeti rendikten sonra, iman bakmndan gelimesi iin, Allah Te'nm emirlerini renmekle megul olmak lzmdr. Bu emirler meyanmda namaz bata sayabiliriz. Bir kimse zerine namaz farz olduu anda, ona dair bilgi sahibi olmas icap eder. Hatt, farz olmadan nce, onun iin hazrlk yapmak da icap eder. mana girdikte elindeki mal zekt gerektiriyorsa, zerinden bir yl gemise, ona dair bilgiye de sahib olmas farz olur. Her Mslmanm, haccm gerekli bir ibadet olduunu bilmesi gerekir. Fakat, ona dair olan ilim tahsiline komas gerekmez. Nasl ki, derhal edas iin de bir mecburiyet yoktur. Zamann, zeminin ve halin msait olmas lzmdr. Keza her Mslman, yapmamas gereken kt ileri bilmeli, herhangi bir hatann geliini beklemeden; onun yanl olduuna dair bilgiye sahip olmal. Gnn birinde; iman, itikat bakmndan bir pheye derse, derhal onu gidermeye, kalbindeki pheyi atmaya bakmal. lim yolu ile; o pheyi yok etmeye gayret etmeli. phesi zail oluncaya kadar almal. Tabi bunlar, ilimle olur. nsan; helktan alacak, kurtulua aparacak ileri de bilmek, keza gereklidir. Bunlara dair bilginin elde edilmesi Farz- Ayn'dr. Buraya kadar, esas olarak saylan ilim blmleri Farz- Ayn'dr. Bunlarn dnda kalan Farz- Kifaye'-dir. Aada anlatlacak hususlar bilmi ol. Bilgi snfn ayrd etmek iin, elinde u l olsun: 22 EL-MRD'L-EMN ? hiret... Ona ne kadar yakn olursa, o kadar yksek; ne kadar uzaksa, o kadar dk... Bir misal olarak eriat ilmini verebiliriz. eriat ilmi, bilgi itibariyle hepsinden stn fazilete sahiptir. O ilim ki, eriatn gereklerini anlatr; d ahkma nisbetle daha stn olur. Bir fkh limi, zahirdeki bir ii ele alr, ondaki shhati ve fesad belirtir. Ama, bunun tesinde bir ilim vardr ki; onunla, yaplan ibadetin Hak katnda kabul veya reddi bilinir. te bu ilim, tasavvuf ehline has olan bir ilimdir; ileride bunu da anlatacaz. nsanlar tarafndan benimsenen ve yollarna girilen limler eriat ilmi ile hakikatlere dair ilimleri zlerinde birletirmitir. Onlar, zahirdeki fkh ilmi ile hakikatleri birletirdii gibi, amellerini de ayn ekilde ayar etmilerdir. Onlarn iyice anlalmas iin, hallerinin kefi ve szlerinin nakli gerekir. Anlatalm: Onlar burada be ahs olarak ele alacaz; afi, mam Malik, Eb Hanife, Ahmed b. Hanbel ve Sfyan- Sevri... Allah onlara rahmet eylesin. Onlarn her biri; zhid, bid ve ayn zamanda, tam bir hiret bilgini idi; halkn iyilii ile ilgili zahir ilmi iyi bilirdi. Onlar edindikleri bilgi ile tek ey arzu ederlerdi; o da Allah Tel'nm rzas... Onlarn tutmu olduu yolun esas bir kkte toplan-. m olup zahirde bee ayrlr. O da, fkh ilminin neri ve onun teferruat zerinde derinlie ermek... Zamann btn fkh limleri bunlara uymaktadr. Anlatlan yollardan ilk drd yalnz hiret iin slah eder, beincisine gelince, hem dnyaya hem hirete yarar. Aada o byklerin ahvalinden bir nebze bahsederken, br leme dair hallerini de anlatmaya alacaz. _ mam afi: Onun iin verilecek umumi hkm, bid bir insan oluudur. O gnlerini e ayrmt. Bir gnn te biri, ilim iindi, okurdu. kinci ksmn, namaza ayrmt. nc ksmn da uykuya tahsis etmiti. Rebi yle anlatyor: 23 BLG SAHB OLMANIN FAZLET mam afi, Ramazan- erif aynda kld namazlarda altm defa Kur'an- Kerim'i batan sona okurdu. Allah ona rahmet eylesin. Onun ashabndan biri olan, Buveyt'yi de yle anlatr:

O da hocasna uymutu. Kur'n- Kerim'i her gece okur, bitirirdi. Hseyin Kerabis, mam afi Hz. ile geirdii bir geceyi anlatr ve yle der: afi Hz. ile gecelemem bir defa deil, birok defadr. O, gecenin te birine yakn zaman namazla, geirirdi. Her defasnda elli yetten fazla okuduunu grmedim. Artracak olursa, yz yet okurdu. Okuduu her rahmet yetinde; kendisi ve mminler iin dua ederdi. Her azap yetinde ise, Allah'a snrd; nefsinin ve mminlerin necatn isterdi. Bu halinde elli yet okumas, onun Kur'n- Kerim'deki lh srlara kar geni dnceye sahip olduuna ve mnlarndaki derinlii anlamasna dellet eder. afi Hz., midenin fazla doyurumamas kanaatmda-dr, bu kanaatini yle dile getirir: Onalt yldr; midemi haddinden fazla doyurmadm. nk fazla yemek; bedene arlk verir. Kalbi katat-rr, anlay azaltr. Uyku getirir. Tok midenin sahibi, ibadet iinde zayf der. afi Hz. nin yemin hakkndaki fikri: .Ben, ne doruya, ne de yalan zerine Allah'a yemin ettim. Bir zat, yle anlatt: afi Hz. ne bir soru tevcih edildi; bir mddet sustu. Neden hemen cevap vermediini sorana yle buyurdu: Bilmek istedim, fazilet, o eye vereceim cevapta m, yoksa susmakta m?.. Ahmed b. Yahya diyor ki: afi Hz. bir gn, ehrin Kanadil arsndan geiyordu. Biz de peinden yryorduk. Bu arada adamm biri, ilim sahibi bir zat iin, ulu-orta lf ediyordu. Hazret bize dnd ve yle buyurdu: Siz, bu ekil yaramaz szleri sylemekten dilinizi esirgediiniz gibi kulanz da, ayn eyi dinlemekten men ediniz. Bu gibi szleri etmekten dilinizi, iitmekten de 24 ~ EL-MRtDT-EMN : . kulanz temiz tutunuz. nk dinleyen, diyenin ortadr. u kat olarak bilinmelidir ki, sefih kii i lemine bakar, onda sakl en kt eyi grr. Onu, benliinize bulatrmak iin hrsa kaplr. O sefih kiinin dedii ters evrilirse, kendi cezasn bulur; kabul etmeyen de kurtulur. afi Hz. bir byn; dier byk zata yazd mektubun bir parasn, yle anlatr: Sana ilim verildi. lmini; hatalarn getirdii kara lekelere beleme. Sonra, ilim sahipleri, bilgilerinden hasl olan nurla yola revan olurken, sen karanlkta kalrsn. afi Hz. nin bir de zahidlik yn vard. Biraz da onun zhd halini anlatalm: afi Hz. yle buyurur: Her kim, dnya sevgisi ile, yaratann sevgisini,kalbinde birletirdiini iddiaya kalkarsa, ona u damgay vurun: Yalanc... Hazretin cmertlii; gne kadar, malm ve mehurdur. Ksa hikyesi: Bir gn afi Hz. nin kams elinden dt. Biri yerden ald, kendisine uzatt. Hazret bunu ald. Mkfat olarak elli altn verdi. u hadise, afi Hz. nin Allah'a kar olan korkusunu ve gayretini bu madd lemin tesindeki leme harcadna delildir. Hadise u: Bir gn Sfyan b. Uyeyne Hz. leri mn itibariyle hayli incelik tayan bir hads-i erif anlatt. Hazret iitince, dp bayld. Sfyan b. Uyeyne'ye, galiba ld, dediler. Sfyan b. Uyeyne u cevab verdi-: Eer o lrse, zamann en byk adam lm olacaktr. afi Hz. nin yannda, u yet-i kerime okundu: Bugn, konumaya imkn olmayan bir gndr. Onlara zr dilemek iin izin verilmez. (Mrselt, 35). Hazret dinledi; renginde bir deiiklik grld. Vcudu diken diken oldu. iddetli bir sknt bast. Dp bayld. 25 BtLG SAHB OLMANIN FAZLET Uyand zaman u duay okuyordu:

Allahm, yalanclara has makama kmaktan sana snrm. Gafillere has olan, kamalardan sana snrm. Allahm, irfan sahiplerinin kalbi.nnde serildi. Sana mtak olanlar heybetin karsnda boyun edi. Allahm, Cmert sfatnla bana tecelli eyle. Seltar sfatnla ben sayeban eyle. Tecelli yzndeki kerem hrmetine yardmcm ol; kusurumdan ge... mam afi Hz. nin kalblere dair malmat vard. .Onlarn srlarn da bilirdi. Riyaya dair bir soruya cevab onun bu husustaki bilgi derinliine delildir. Cevab u: Riya bir fitnedir ki, heva; onu ilim sahiplerinin kalb basiretine iplerle balad... Onlar, bu riya haline, nefis- -lerinin arzusu icab uydular; dolay isiyle yaptklar iler boa kt. yilikleri silindi... afi Hz. nin u hkm de, insann kendini kontrol edebilmesi iin nemlidir. Hkm u: Uup halinden korkuyorsan; bak,' kimin rzasn istiyorsun. Hangi cezadan korkuyorsun ve hangi afiyet haline teekkr ediyorsun. Hang bely anyorsun?.. afi Hz. gerek fkh mindeki almas, gerekse at mnazara yolu ile yalnz, Allah Tel'nm tecelli yzn kasd etmektedir. Onun aada arz edilecek kelm szmz teyid eder. Kelm u: Bu ilimle istedim ki, halk faydalana ve bana nisbeti olmaya... u kesindir ki, o zat; halk arasnda hret ve gurur eyas istemiyor. Diyor ki: Karmdakini artmak iin, hibir mnazara yolunu tutmadm. Diyor ki: stedim ki, konutuumda herkesin baars ola, doruyu bula ve manen ona yardm gele... stedim ki, kelm ettiim herkese Hak tarafndan yon tayin edeni, esirgenmesine memur biri ola... Diyor ki: Her kiminle konutumsa, istedim ki, Allah Tel, ya onun dilinden; ya benim dilimden gerei beyan ede... mam Ahmed b. Hanbel yle buyurur: 26 EL-MRD'L-EMN BLG SAHB OLMANIN FAZLET 27 Krk yldan beri kldm her namaz sonunda; mutlaka mam afi iin dua ederim. mam Malik: Yukarda saylan; lim, bid, zhid, fkh ilmine vkf, ayn zamanda bildiini Allah yolunda harcayan vasfn tayanlardan biridir. Onun ilm deerine aadaki sorunun cevab bir delildir. Soru u: lim tahsili hakknda ne buyurursunuz? Cevab da u: yidir, hotur ama bak; akamnda, sabahnda sana gereken ne? tte onu bul ve brakma.. afi Hz. anlatyor: mam Mlik'e krk eid soru sorulduunu grdm; o bunlardan otuzikisi iin bilemiyorum, dedi... Bu onun nefsine hkimiyetini gsterir. Bilgisini madd deerlerde kullanan kimse, bilemediini insafa gelip bilemiyorum diyemez. mam Mlik Hz. nin zhd ve zhdden daha ileri olan vera' az phe korkusu olan brakmak hali mehurdur. O kadar mehurdur ki, herkes bilir, tekrar anlatlmasna hacet kalmaz. Ebu Hanife Hazretleri: Aada anlatlacak hikyeler onun her bakmdan stnln ve faziletini anlatr. Bir gn yoldan geiyordu. Orada duranlardan biri dierine eildi, yle dedi: Bu zat var ya, her geceyi sabaha kadar ibadetle geirir. Bunu Eba Hanife Hz. iitti. Ve her geceyi

sabaha kadar ibadetle geirmeye balad. Halbuki, bu hdise oluncaya kadar gecenin yarsn ibadetle geirirdi. Bu konuda sorulan suale cevab u oldu: Bende olmayan bir eyle anlmaktan utanrm. Bir hikye daha: Kendisine kadlk teklif edildi. Yapamayacam bildirdi. Sebebini yle izah etti: Gerek sylediime kani iseniz, yapamam diyorum; yapamam. Yapabileceim halde yapamam, diyorsam; yine yapamam, nk yalan sylemi oluyorum. Her iki halde kadlk yapamam. mam Ahmed ve Sfyan- Sevri: Bu zatlar da her I hallerinde br imamlar gibi, zhd ve vera' sahibi zat-' lardr. Halleri anlatlmaya hacet brakmayacak kadar aktr. leride bu zatlar ve dierleri hakknda anlatlacak hikyeler, bu fikrimizi teyid eder. Onlar yle idi. Bu zatlarn hallerini anladktan sonra, onlarn yolunda olanlara bak... ddialar doru mu, yoksa deil mi? SEVLMEYEN LMLER Sevilmeyen ilimlerden burada kasdmz; sihir, tlsm. ncum, felsefe ve benzerleridir. Sihir ve tlsm, eitli zararlar getirir. Ncum ilmi ise, Peygamberimizin yasak kld bir eydir. Yasak emri udur: Ncum bahsi olunca kendinizi koruyunuz. Bu yasan birok hikmeti var. Biri u ki; insanlarn sebeplere kar meyli vardr. Hayal baz eylere, duygulardan doan baz ilere kanma temayl onlar sarmtr. Bu ola ki, sebeplerin sahibini unutup, kk hesapla-.ra dalalar. Felsefe bahsine gelince; onu da eda iin, dinin hil-|fma birok ileri icra etmek tehlikesi vardr. ,' Hesap ilmi de felsefe blmne girer. Hesap ilmini ^ inkr ve ona muhalif durmak mmkn deildir. Dikkat gerekir. lerde aaca zararlar iin bir medhal tekil edebilir. Bu sebepten, hesap ilmi ile lzumu kadar megul olmal. Pek ileri gitmemeli. Keza, tabiat ilmini lzumu kadar renmek gerekir. Ncum ilmini daha ok mekn tyinlerinde ve kblenin tesbiti iinde kullanmal. HOCANIN VE TALEBENN UYMASI GEREKEN NEZAKET KADELER Talebenin vazife ve edepleri hayli oktur. Biz burada; btn ksmlar ile yedi vazife olarak anlatacaz. Birinci Vazife: lk bata nefsi, kt huylardan beri .almak icab eder. Ve temizlemek gerekir. Bu husus28 EL-MRD'L-EMN ta Peygamberimizin emri vardr: Din temizlik zerine kurulmutur. Bu temizlikten murat, yalnz elbise temizlii deil, ayn zamanda kalp temizliidir. Mrikler a* ak necistir, (Tevbe, 23) yet-i kermesi de ilemek istediimiz konunun bir ahididir. Ak anlalyor ki, temizlik giyme temizlii deil... , yani huy temizlii olmadktan sonra, elde edilen ilim, dinen faydal saylmaz. Anlattmz eklin dnda elde edilen ilimle cehalet karanl aydmlatlamaz. bn Mesud der ki, ilim; rivayet ezberi ile elde edilemez. O, bir nurdur, Allah tarafndan kalbe yerletirilir. Hakikat ehlinden bazlar yle der: Biz ilmi Allah'n gayr iin rendik. Ama ilim bu hususta bizi yalnz brakt, ancak Allah iin olmak istedi. Bu demektir ki, biz ilmi, Allah'n gayr iin renmek isteyince o bizi ter-ketti. Gerek yzn bize amad. Bizde, yalnr; dedi -kodusu kald. kinci Vazife: lim tahsili yapan mmkn clduu kadar dnyalk ilerden ilgisini azaltmal.. Kolay olursa tahsil iin bulunduu lkeyi terk etmeli. Ola ki, kalbi bilgi iin boala... Bu hususu iaret eden bir yet-i kerimeyi^ zikretmek dileriz. yet-i kerme yle balar: Biz, br kiinin sine boluunda iki kalb yaratmadk. (Ahzab, 4). Bu sebeple derler ki, ilim yolunda btn varln hare etmeden, ondan bir para dahi elde etmen kabil olmaz. nc Vazife: lme byklk satmamak.,. Hocaya emir verme tavrn taknmamak... Bu arada belki lyk olan udur: Btn arzusunu ona brakmak ve gsz hasta gibi onun elinde tedaviye gemek... Bu halde tahakkm etmeden ona teslim olmak ve hibir

ekli ile ona stnlk grmeden balanmak... Ona den, sadece ilim tedrisine devamdr. Ve hocann emrine uymak, hizmetini grmektir. Bu ekil iin en iyi misl sahabede bulunuyor. Onlarn arasnda geen bir hdiseyi anlatalm... Hdise u: Birgn Zeyd b. Sabit cenaze namaz kldrmt. Binmesi iin katr getirdiler. bn Abbas teden geldi. Binmesi iin yularn tuttu; yardm etmek istedi. Bunun zerine Zeyd, ey Peygamberin amcas olu brak, dedi. PeyBLG SAHB OLMANIN FAZLET 29 gambere sayg iin tutturmak istemedi. bn Abbas bunun zerine; ilim sahiplerine bu ekilde tazim iin'emir aldk. Zeyd bunu duyunca eildi, bn Abbas'm elini pt ve biz de Peygamberimizin ehl-i beytine bu ekilde bir tazim iin emir aldk, dedi. 1 Peygamberimiz s.a. bir hadis-i erifinde yle buyurur: Yaltaklanmak, kendini dk gstermek mmin huyu saylmaz. Ancak bu hal, ilim tahsil edene mubah saylr. lim bir harptir; byme iddiasnda olanlar iin; Nasl ki kabaran sel de bir harptir, yce meknlar iin. Drdnc Vazife: lme alan zat, ilim esnasnda bilhassa lim sahipleri arasnda mevcut htilflara al-drmamal. eitli ihtilflara dalmak, ilme alan kimsede hayret ve dehet verir... nk insan; ilk anda, neye meyli varsa, onu elde edebilir. Bilhassa, ilim iinde tatil devresine meyil, tembellik ve bkknlk getirir. Bundandr ki, ilim iinde mptedi saylan kimseler, bu uurda son hadde varan kimselere uymas caiz olmaz. Byklerden bazs der ki: Bizi ilk halimizde ziyaret edenler sddk olur; son halimizde ziyaret edenler de zndk olur. nk onlarn, duygular son lemde sknet bulmu .ve yalnz farz eda ile yetinme yolunu tutmutur. Nafile olarak yaptklar ibadet; imdi kab bir yolculua evrilmitir. Onlar aralksz mahede lemine ermitir. Gafil kimse, onlarn bu haline bakar, tembel sanr. arr. Zndk olur. Onlarn, haline misl olarak bir yet-i kerme zikredelim: Dalara bakar, onlar hareketsiz sanrsn. Halbuki onlar bulutlar gibi yrr. (Nemi, 88). Beinci Vazife: lim tahsilinde bulunan kimseye gerekir ki, faydal bilgilerin hibirini terketmeye ve derinliine dala... T, maksudunu buluncaya kadar... Tabi olarak mrn yeterlii, de gz nnde tutulmal. Hl byle olunca; en nemlisi hangisi ise onu almaldr. Bilgilerin en nemlisini bulmak iin. btn ilimlere usulne gre vukuf peydah etmek gerekir. Altnc Vazife: lim dallar arasnda rnhim blmler vardr. lme alana gerektir ki, onlarm en nem30 EL-MRD'L-EMN lisine gayret sarfede; ki o, hiret ilmidir. hiret ilminden kastm; muamele ve mkefedir. Muamele; insann i lemine dalarak ilh varlk iin a-. hmasdir. Bunun neticesi mkefeye varr. Mkefeye gelince marifetullah olarak anlatabiliriz. Bu bir nurdur; Allah Tel temiz kalbe verir. Bu temizliin, ibadet ve cihatla elde edilmesi mmkndr. Anlatmak istediimiz marifet, Hz. Eb Bekir'in iman rtbesidir. Bu husus, Peygamberimizin s. a. bir hads-i erifiyle teyd edilmitir. Hads-i erif udur: Ebu Bekir'in man ile, yeryzndekilerin iman tartlacak olursa elbette onun iman ar gelir, bu, onun sinesine yerletirilen ilh bir srrn neticesidir. Onun iman, ne delillere, ne de hccetlere dayanr. Hz. Peygamberden bu yce kelmn duyduktan sonra, gelii gzel lf edip, marifet; sofilerin uydurmasdr, de-yip geenlere hayret edilir. Sen, o szleri dinleme. Onla-^ ra kulak vermek, iman sermayesini tketmene etir. O srr anlamaya haris ol. nk o, zahir limlerin ve kelm hocalarnn sermayesi dnda olan bir itir. Seni marifete, ancak iddetle araman gtrebilir. unu bil ki; ilmin en erefi ve ilmi tahsilden gaye marifet-i ilhdir. Bu, yle bir denizdir ki, yzclk onun derinliini, geniliini bulamaz. Marifet lemi beeriyetin yetiecei en stn makamdr ki, oras peygamberlerin, vellerin ve onlara uyan byklerin makamdr.

Zamanlarn ibadetle, marifetle geiren iki byk zatn halini anlatrken yle hikye ederler: Onlar lm, sonra gelenler onlar temsilen birer suret yapm, ellerine birer yaz vermi. Birinde u yazlym: Sen, her eye kar iyilik ettinse, sanmayasm yaptklarn cmlesi iyilik olur; t Hakk' arif oluncaya kadar... ve sebepleri sebep klan ve cmle eyay icad eden o olduunu anlayncaya kadar. Dierinde ise yle yazlym: Allah Tel'ya kar irfan duygusuna sahip olmadan yerdim, ierdim. Ona kar marifeti bulduktan sonra, imeden susuzluumu kandrdm. . BLG SAHB OLMANIN FAZLET 31 Yedinci Vazife: lme alana gerektir ki, kast i temizlii ola. Bu temizlik ile Allah'a vasl olmay uma. Ve en yksek makam olan; Hakk'a yakn kimselerin derecesine kmay dne. Tahsil ettii ilimle ba olmay, mal kazanmay ve hret bulmay istemeye. MRD SAYILAN HOCANIN VAZFELER Hocann haline en gzel uyan, aada melen bahsedilecek hadsi- eriftir. Hads-i erif udur: Bir kimse renir, mel ederse yle bir makama kavuur ki, gkyznde AZM olarak ad verilir. Ona gerektir ki, ine gibi olmaya, bakasna elbise dikip kendisi plak kalmaya. Lmbann fitili gibi, kendisi yanp bakasna k vermeye... Bu konuda bir de iir var: Fitil oldum sanki, ona nasip olmu Nasa ziya verir kendi yanar olmu. ? Her kim hocalk vazifesini zerine alrsa, byk bir vazife yklenmi olur. Ona gerektir ki ilme yaraan edep ve usllere uya. Hocann uymas gereken drt vazifeyi anlatacaz. Birinci Vazife: Talebesine efkat duygusu besle-\ meli ve ona kar bir evlt muamelesi yapmal. nk '. hoca, talebesi iin baba saylr. Beki de hakik peder ho- ; adr. nk o, insana hakik hayatn yolunu buldurur. br ise, bu hayata gelie bir sebeptir. Bu hususta Peygamberimizin bir hadsi erifi vardr. Zikredelim: Bir baba yavrusu iin ne ise, ben de sizin in oyum.. Bundandr ki, hocann hakk babadan nce gelir. Sonra, dnyalk iin ilim retmemek gerekir. Byle bir ie den tam mns ile helak iindedir; hem de nasl helak!.. Hocaya gerekir ki, talebelerini tek can gibi, birbirine sevdire. Gerek hoca, gerekse talebeler hep birden hak yolcu32 __ _ EL-MRD'L-EMN lardr. Ve ona gitmektedirler. Onlara gereken ballk ve sevgidir. Dnyann aylar yllar, birer durak saylr. Yolcular bu duraklardan bir lkeden brne gemektedirler. Onlara gerekir ki, o uurda sevgi ve efkat duygusu taya-lar. Bu misl dnya yolcular iindir. Onlara byle olmak dnce Hak yolculuu iin neler gerekmez ki... Cennetin stn derecelerine ermek bu yoldan olur. hiret ilerine darlk gerekmez. man sahipleri; birbirine darlk, zahmet vermemelidir. nk bir yet-i kerimede onlarn karde olduu bildirilir. Ayeti kerime... man sahipleri kardetir. (Hvcii-rat, 10). kinci Vazife: Bu hususta, Peygamberi nder bilmeli. rettii eye karlk, cret talep etmemeli. Bu konuda bir yeti zikredelim: Bu i iin; sizden ne mkfat, ne de kr bekleriz. (nsan, 9). Bu yet-i kerime bir Peygamberin hikyesi anlatlrken zikredilmitir. Bununla beraber talebelerin; hocaya kar minnettar olmalar gerekir. Bu hl, onlarn iyiliinedir. nk hoca Hak Tel'ya bilgisi icab daha yakndr. Bu yaknlkla, onlarn kalbine ilim tohumunu eker ve iman alar. nc Vazife: Hoca, bugn yapaca nasihati yarna atmamal. Henz hak etmedi, gerekesi ile nasihati ertesi gne brakmamal. Sonra, ilmin inceliiyle de megul olmal;

zahir ahkm anlatmadan nce, onlarn derinliine inmeli. Talebeye bu bapta anlay aiamal. Drdnc Vazife: Hoca, talebeye t vermeli; kt. huylardan beri etmeli. Bunu yaparken hatalar ak ak anlatmak doru olmaz. Hatay keskin dille belirtmek gerekir. nk, hatalar ak anlatmak, heybet perdesini yrtar. Hocaya gereken ilerden biri de, doru olmaktr, sonra da bu doruluu talebelerden istemelidir. nsan doru olmaynca, nasihat fayda vermez. Derler ki, ilere uymak szlere uymaktan daha iyidir. BLG SAHB OLMANIN FAZLET 33 LMN FETLER AYRICA, HRETE NANAN BYK LM SAHPLER LE BUNLARIN DIINDA KALAN YARAMAZ LMLER BEYAN OLUNACAKTIR Birka hads-i erif zikredelim: Kyamet gn; azabn en etinine duar olan o limdir ki, bilgisini ktye kulland iin Allah ona faydasn gstermedi. O ki, ilmi artar, doruyu bulamaz; haliyle Allah'n zatndan uzaklk kazanr. Bil ki, ilmin derinliine dalan her bilgin, orada kurtuluunu bulamazsa, selmeti yitirmi olur. lme alan her zatn nnde iki yol vardr; ya sonsuz saadet, yahut ebed helak... Halil b. Ahmed, byk bir dil ve din bilginidir. Derin gryle insanlar drt blme ayrr. Der ki; Bir kimse vardr, anlay sahibidir; bu halini kendisi de bilir. te bu, ilim sahibidir; tbi olunuz. Bir kimse vardr anlay sahibidir; fakat bu halini bilmez. Bu zat ayklarnz; uykudadr. Bir kimse vardr dirayeti kttr; bu halini bilir. Bu zat ise irat talep etmektedir. Ona gidecei yolu anlatnz. Bir bakas vardr; anlay yoktur, bilgisi kttr; ama byle olduunu bilmez. Bu ahs da cahildir; kendinizi koruyunuz. Sfyan- Sevr yle der: lim, ameli arr; gelirse ne al, aksi halde gider. Hazret, bu fikri u yet-i kerimeden alr: (Habibim) onlara o kimsenin haberini de oku ki, biz kendisine yetlerimizi vermitik de, o bunlardan syrlp kmt. (Araf, 175). Buraya kadar anlatlan slm dininde iyi saylmayan limlerin vasf idi. stn vasflara haiz bilgin kiilere gelince ksaca deriz ki: Onlar dinlerini, let ederek, dnyalk alp yemezler. Onlar, hiret bilginidir; oray dnyaya satmazlar. nk br lemin izzetini, dnyann da zilletini bilirler. F.: 3 34 EL-MRD'L-EMN BLG SAHB OLMANIN FAZLET _ 35 Dnya ile hiretin att zt blmleri bilemeyen, keza dnyann zararl tarafm anlamayan, ulem zmresinden saylmaz. Bu iddiamz inkra kalkan; Kur'n'm, hads'in ve gemi peygamberlere inen mukaddes kitaplarn ehadet etmekte olduu hkm inkr etmi olur. Her kim, anlatmak istediimizi bilir, ilerini ona gre eylemezse, o eytana esirdir. Keza ehvet onu helak etmi, kt taraf galip gelmitir. Bu vasfta olan lime uyan, helak olur. Derecesi bu olan, ulem zmresine nasl dahil olur? Hak Tel; mncaat esnasnda Davud a.s. Nebiye yle buyurdu: Ey Davud, kt isteklerini, sevgime tercih eden bilgini ne yaparm, bilir misTi? Bana mncaat etme tadn ona haram klarm. Ey Davud, dnya tadna sarho olan lime benden sorma; sonra sevgi yolumu sana kapar. Bu zmre; kullarmn yol kesenidir. Ey Davud, bana; candan talip olan grrsen, hadimi ol. Ey Davud, her kim madd eylerden bana kaarsa; onu ehit defterime yazarm. Her kimi; ehit defterime yazarsam, ate azabna hi atmam. Hasan r.h. yle der: limler iin byk ceza, kalbin lmesidir. Kalbin lm, hiret ileriyle dnyay talep; etmektir.

Hz. mer r.a. yle buyurur: ini dnya sevgisi ile dolduran limi, grdnzde saliki bulunduunuz din u- ? runa, onu itham ediniz. Size, manev faydas dokunmaz. nk, her seven sevdii ey uruna can atar.. Yahya b. Muz- Raz'nin dnya limlerine bir hitab vardr. Onu zikredelim. Hitap u;Ey bilgi sahipleri! Kkleriniz kayserin kkne benzer. Evleriniz kisra evi gibi. Kaplarnz ak. Calt gibi ayakkab giymektesiniz. Binek iinde Karun'a benzersiniz. Kaplarnz, Firavun kab gibi. Hata ilemekte cahillere benzersiniz. Tuttuunuz yol eytan otana gtrr. Haliniz bu olduuna gre; byk Peygamberin at yolla ilginiz ne? Yukarya alman hitaptan sonra, u iiri syledi: obann vasfdr sry korumak kurttan; oban Kurt olunca, onlar kim korur kurttan. Bahsimize yakan bir baka iir: Ey limler, tuzsunuz; korursunuz ehri bozulmaktan; Ya tuz olunca fesat, onu kimler korur bozulmaktan. Bilinmesi zarur olan bir iki ey daha zikredelim. Din yolunu tutan ilim sahibine gerektir ki; yemede, giymede ve bilcmle dnyalk ilerde, orta hali takip ede... Dnyalk rahat ve nimetlere pek iltifat etmeye... Herhangi bir eyde zld duygusu yoksa o yana fazla dkn olmaya... lim sahibi; mmkn olduu kadar dnya sultanlarna, dnyalk sahiplerine gitmekten kendini korumal. Onlara fazla yaknlk, bir fitne dourabilir. AKIL VE EREF HAKKINDA Akl, ilmin kaynadr. Onun byklne Peygamberimizin aada arzedilen hadsi erifi dellet eder. Allah Tel; ilk nce akl yaratt sonra ona emirler verdi. Beri dn, dedi; dnd. te dn, dedi; dnd. Bunun zerine Hak Tel ona yle buyurdu: zzetime, Cellime yemin olsun; yarattklarm arasnda en ekremi sensin. Alacam seninle alr, vereceimi seninle veririm. Bir kimseye mkfat verirsem seninle olur; cezam yine seninle keserim. Akl iin ksa bir baka hads-i erif zikredelim: Ceb-raile S'dd'n ne olduunu sordum; akl, diye cevap verdi. Akln hakiki mahiyeti, yaradlnda insana verilen bir nimettir. nsan, onunla birok nazar bilgiler elde eder. Denebilir ki o, eyann mahiyetini idrk iin kalbe zerk edilen bir nurdur; onunla birok eye istidat kazanlr. eitleri oktur, insann yaradlnda varlna yerletirilen miktar nispetinde ekil alr. Dorusunu Allah bilir. 36 1 _ *_ ELMRDL-EMN KNC BLM EHL SNNET TKADI Ehl-i Snnet itikad slm dininin yetitirdii byk limler tarafndan, Kur'n ve Hadsten zetle karlmtr. Bunlarn birini inkrla kfr yolu tutulmu olur. Do-layisiyle Peygamber ve ashabn tuttuu yol terkedilmi olur. ehadet: Allah Tel'y tasdiktir. O'nun bir olduuna, eriki olmadna, tek olup, misli olmadna, sonsuz ycelie sahip olduuna ve zdd olmadna, her . eyden ayr yce vasfa sahip olduuna ve bu hususta dengi olmadna... Sonra, evvellik dnlmeden, kadim olduuna, bidayeti akla getirmeden ezel sahibi olduuna, bir sonu dnlmeden, varlnn devam ettiine, sonsuz ebediyet sahibi olduuna; kesintisiz kaim bulunduuna; devamn zedeliyen eyin olmayacana; sonra, gerek zat tarafndan, gerekse baka trl yoklua gitmiyeceine; Cell s-fatlariyle mevsuf olduuna; yllarn gemesiyle, aleyhinde bir hkm kamayacana; ayrlma, blnme gibi eylerin vuku bulamayacana ehadet getirip inanmaktr. nk evvel, hir, zahir, batn onun kuvveti ile var olur. Tenzih: Allah Tel, ekil verilen bir cisim deildir. Mahdut ve mukadder bir cisim oiamaz. O cisimlere benzemez; byle ey ne takdiren ne de blnme ihtimaline gre dnlebilir. O herhangi eyin terkibinde akla gelen cevher de, araz da olmamtr, bu da onun iin hllu mmkn olmayan eydir. nk ona mevcutlar bir benzer olmaz, o da mevcuttan birine benzemez. Ne o, bir eyin mislidir, ne de herhangi bir ey onun...

l, onu tahdit edemez. Kinat onu iine alamaz. Ynler, onu kuatamaz, yer ve semlar, onu tayamaz. O ferman buyurduu gibi ara istiva etmitir. Kuvvetiyle, Kudretiyle oraya saltanat kurmutur. stiva lgat mnsiyle oturmak, yerlemek, karar klmak anlamna gelir. Fakat buradaki mns bakadr. Hak Tel iin bylesi dnlemez. O, herhangi bir yere yapmaktan, hll etmekten, mekn tutmaktan ve bir . EHL- SNNET TKADI 37 intikalden mnezzehtir. Ar onu tayamaz. nk, Ar ve onu tayanlar bizatihi Hakk'm kudret ve kuvvetiyle ykldr. Ve onun tutuuyl kendilerine has gleri kalmamtr. O, Ar'in ve her eyin fevkinde olup, t zemin derinliinden daha telerden balayan bir ykseklie sahiptir. Onun stnl yledir ki ara ve semya yaknlkla kyas edilemez; ykselme onun iin bir yaknlk ls olamaz. Nasl ki yerden ve zemin derinliinden ? uzaklk ona gre yoktur. Yerin ve zeminin uzak oluu ona gre bir mn tamaz. nk o, Ar'tan yce derecelere sahiptir. Ayn zamanda zemin derinliine nisbetle de yce makamlara sahiptir. O her mevcuttan ve her varlkta yaknln gsterir. O, kuluna ah damarndan daha yakndr. O, her eye, olana bitene, btn ' varlyle sahiptir. Onun yaknl cisimlerin birbirine olan yaknl ile llemez. Nasl ki onun zat, cisimlerin zatna benzemez. O, bir eye hll etmedii gibi, ona da bir,ey hll edemez. O, meknn iine alnmasndan ycedir. Ayn zamanda mekn tahdidine uratmaktan da mukaddestir. Onun varl zaman ve meknn evveline raslar. u anda o, evvelden bulunduu hali devam ettirmektedir. Allah Tel sfat tecellisiyle kullarnda grnr. Ama ne zatnda bakasn grr, ne de bakasnn zatnda kendini... Arza, tegayyr ve intikalden mukaddestir-. Hadiseler ona bir ey yapamayaca gibi, bir arza da gelemez. Zevalden mnezzeh olarak Cell sfatlarnn tecellisinde devam eder. Yeniden gelime mevzuu olmadan Keml sfatlarnda istina ile durur. Onun zat, varl aklla bilinir. br leme g ettijcten sonra iyi kullarn nimetini itmam iin, onlara ltuf olarak zatna, Kerim yzne nazar etmeyi nasib eder. Hayat ve Kudret: O, diridir, kaadir, cebbar ve kahirdir. Ne kusur ne de acze urar. Ne uyku ne de uykunun habercisi ona gelir. Fena ve lm ona gelmez. nk o mlkn, melektun ve izzetin, ceberutun sahibidir. Saltanat ve Kahhar sfat ona hastr. Halk ve emir ondadr. Semvt ve Arz'n mlikidir. O, halk yaratmakta ve akla durgunluk verecek ileri meydana getirmekte _ _ 39 III EL-MRD'L-EMN 38 tek basmadr. cat ve yoktan meydana gelecek ilerde birliine sahiptir. Halk ve yaptklar ii o yaratmtr. Halkn rzkn ve ecelini o takdir ve tayin etmitir. Tayin ettii eyler sayszdr. Bilgilerine bir nihayet izile-mez. lim: Ailah Tel her eyi bilir. lmi, zemin derinliinin crasnda bulunan en ufak eyi kuatt gibi, semlar ycesindeki ileri de kuatmtr. Yerde ve semda bir zerre dahi bilgisi dnda kalamaz. yle ki, karanlk gecede, kara tan zerinde yryen kara karncann ayak bastn bilir. Hava boluunda bir zerre hareket etse, onu anlar ve bilir. Sr olarak saklanan eyi ve en gizliyi bilir. Kalplerde gizli tutulan lere muttali olur ve hatrdan geen hareketleri bilir. Onun gizli hlleri bilmesi, t ezellerden, ezelde zatnda mevcut olan Kadim ezeli sfatna baldr. Onun bilgisi yeni deildir; hll ve intiklden hasl olmaz. rade: Aliah Tel kinatn oluunu dilemitir. Hadiselerin oluunu o dzenler. Gerek bu lemde, gerek melekt leminde, az ok, byk, kk; hayr, er; fayda, zarar; iman, kfr; malm, mehul;- kurtulu, hsran; artk, 'eksik; tat, isyan ne varsa hepsi, Hak Tel'mn iradesi, hkm, kaderi, hikmeti dilemesi le olur. Bakan kimsenin gz at, hatra sahibinin anma konusu onun arzusu hilfna olamaz. Onun dileyip istemedii ey olamaz. Bir eyi var edip, bu leme getiren o olduu gibi,

ldrp greni de odur. stediini yapar. Hkmn red eden kimse kamaz. Herhangi bir kararn ayp-layc olamaz. Hibir kulun yapmas mukadder hatadan kap kur- ? tulma yeri yoktur; ancak Hakk'm verdii baar ve rahmetle olur; keza, Hakk'm sevmesi, dilemesi olmaynca tat ve ibadet edemez. nsan, cin, eytan ve melekler bir, araya gelse, lemin zerresini dahi yerinden oynatmazlar; zek, Hakk'm iradesi dilemesi olmadan, tek zerreyi bir yere yerletiremez, bundan cizdir. Aliah Tel'mn iradesi, bizatihi btn sfatlarda kaimdir. Bu hl, kesintisiz devam eder. O ezel lemde, eEHU SNNET TKADI yann vcudunu, tayin ettii zamanlarda var etmeyi dilemitir. Btn ileri dzenlemi olup bunlar yaparken, fikir tertip etmemi, zamann gzetmemitir. Dolays ile, bir an yapmakta olduu i, brne n tekil edip megul etmez. itmek - Grmek: Aliah Tel bizzat iiten ve grendir; itir ve grr. Gizli de olsa, onun iitmesi dnda bir ey olamaz. Btn incelikleri haiz olsa dahi grnden kaybolan olmaz. Uzaklk, iitmesine perde olmaz. Karanlk, grne engel olmaz. Gz kapana ve gz bebeine muhta olmadan grr. Kulaa ve boluuna muhta olmadan igitir. Bunun gibi kalbe ihtiya hissetmeden bilir. Aletsiz yakalar ve ayn ekilde dilediini halk eder. nk onun vasf halka benzemez. Keza, zat da. halkn zatna benzemez. Kelm: Aliah Tel konuur. Emir verir; yasaklar. yi bir ey vaad eder; baka eyin varln ceza bakmndan "zat ile kaim ezel ve kadim kelm ile vadine ilve eder. Onun kelm, halkn kelmna benzemez. nk havann ihtizazndan meydana gelen ve bir eylerin arpma neticesi hasl olan ses yanklarna benzemez. O, dudaklarn birbirine demesi sonunda hasl olan harfle de deildir. Dilin hareketinden meydana gelen harf gibi de deildir. Bata, Kur'n- Kerm olmak zere; Tevrat, ncil ve Zebur onun kelmdr. Bunlar peygamberlere inen kitaplardr. Kur'n- Kerim dillerde okunur. Mushaflarda yazl: mis.tr. Kalplerde mahfuzdur. KUr'n, kadim ve Allah'n zat ile kaimdir. Kalplerde muhafaza edilirken sayfalara geerken ayrlk, blnme ve paralanma gibi eyleri kabul etmez. O bir btndr. Az miktar dahi inkr edilmez. Musa Peygamber; Allah'n kelmn, sessiz ve harfsiz . iitti. Nasl ki byk insanlar, Aliah Tel'y hibir ekil ve suret vermeksizin grmektedirler. Buraya kadar anlatlan vasflar ve sfatlar onun olduuna gre; (ki o, Hay, Alm, Kaadir, Mrid, Semi, Basir, Mtekellim.) hayat sahibi, her eyi bilen, gl irade saf'l' 40 EL-MRD'L-EMN . hibi, iiten, gren ve konuan vasflarn alm oluyor. Elbette ki bu vasflar zatsz olamaz. Fiiller: Bilinmeli ki, ondan baka varlk yoktur. Ancak, her iini o fiil tecellisi ile meydana getirir. En gr-zel ekilde mkemmel adaletin en stn ile tam olarak adaleti yerine getirir. Btn ilerini tam anlayla bilir. Verdii hkmlerde adalet vardr; onun adaleti, kul-larnki ile kyas kabul etmez. Kulun yapt ilerde zulm tasavvur olunabilir. nk bakasnn mlknde tasarruf etmektedir; Allah Tel iin bylesi dnlemez. O, mlknde bakasna raslamaz ve bakasnn mlknde tasarruf bilmez. nk her ey kendinin... Allah Tel'nn zatndan gayr; cin ve insan, melek ve eytan, yer ve sem, nebat ve hayvan, cevher ve cemad meydana gelen ve idrk olunan, duygularla bilinen her ey, sonradan olmutur; Allah Tel kudreti ile yaratmtr, yoktan var etmitir. nce hibir ey olmadklar halde meydana getirilmitir. Allah Tel ezelden tek bana bir varlk idi. Beraberinde olan yoktu. Halk sonradan yaratt; kudretini izhar etti. Gemite iradesi ile vermi olduu hkm tahkik iin halk

yaratt. Ayrca kerem sfatnn icab onlar meydana getirmekte amil oldu. Muhta ve dkn olduu iin onlar yaratmad. Allah Tel halkna eitli nimetler ve tekliflerle fazilet ihsan eder. Bunu bir mecburiyet icab yapmaz. Onlara iman edip iyiliklerine dair eylerf gnderirken bir lzumuna binaen yapmaz. O, kullarna birden ve hemen azap yadrsa tpk adalet olur. O kullarna taat ettikleri iin iyilik verir; bunu haklarna ve lzumuna binaen yapmaz. nk o, peygamberlerin dili ile kendine ibadet edilmesini vacip kld; mcerret akln hkm ile deil... Hl byle iken peygamber gnderdi. Onlarn doruluunu, ak mucizelerle tasdik ettirdi. Peygamberler onun emrini, yasan, br lemde verecei mkfat ve sular dolaysiyle yapaca cezay kullara tebli etti. Bu sebepten onlarn getirdii eyi kabul etmek vacip oldu. Buraya kadar yazlan ksm; iki cmleden ibaret olan ehadet kelimesinin birinci ksmn tekil eder. Dier ksm aada anlatlacaktr. , EHL-t SNNET TKADI 41 KNC EHADETN MNSI Bata gelen Peygamberi' tasdiktir. Ona salt ve selm olsun. Allah Tel onu; nebi, mm, kure ve hadi Mu-' hammed olarak, verdii risalet unvan ile Arab'a, Acem'e, cin ve inse gnderdi. Onun getirdii eriat ahkm ile, dierleri silindi. Ancak, kalmasna karar verdii ksmlar kald. Allah Tel, Onu btn peygamberlere nisbetle daha faziletli kld. Beerin efendisi eyledi. Allah'a iman edip, ona iman etmeyen iin, iman bakmndan kemle ermeyi yasak kld. Allah'tan gayr ilh yok; dedin mi, Mii hammed O'nun Resuldr demek gerekir. Halka; onun getirdiine iman zaruretini iln etti. Herkes, onun dnya ve hirete dair haber verdiini tasdik zorundadr. Peygamberin; lmden sonra vukuunu haber verdii eylere, iman etmeyen kulun, iman kabul olmaz. lmden sonra vuku bulacak ilerin banda Mn-kir-Nekir gelir. Onlar, olduka heybetli, korkuntur. Kulu, ruhu ve cesedi ile dzce kabre oturtur. Bata, Tevhid-den ve risaletten sorarlar. Sonra, *rabbm kim, hangi dindensin ve peygamberin kim? derler.-Onlar, kabir leminin iki imtihan meleidir. Onlarn sorular, deneme anlamna gelen ilk fitneyi tekil eder. Kulun; kabir azabna da inanmas gerekir. nk onun olaca gerektir; bir hikmete mebnidir. O azap, ada let zere, hem cisme, hem de ruha olur; bu hl, /Ulah'n diledii kadar srer. \ ldkten sonra dirilmeye, bu vcudun yeniden toplanacana iman lzm. Allah Tel toz halinde eriyip giden kemiklere can verir. Onu ilk defa nasl yaratt ise,, sonra yine yle yaratr... Allah Tel; lmeden nce, dnyada olduu gibi ruhu cesede iade eder; noksansz bir ahs klar. Mizana da iman gerekir. Onun iki gz bir de ly gsteren dili vardr. Byklne misl; sem ve zemin gsterilebilir. Allah Tel'nn kudreti ile btn iler orada tartlr. O EL-MRD'L-EMIN 44 olanlar kardk; zaten orada bir evden baka mslman da bulmadk. (Zariyat, 35-36). yette tek ev vardr. Mmin ve mslimi bir defada iki muhtelif mnda anlatt. Dier yeti kerimede ise, yle buyumlur: Araplar, man ettik dedi. Onlara; iman etmedik, slm olduk deyiniz, de... (Hucurat, 14). Yani, siz bu bapta izan sahibi oldunuz; ama, kalbinizi iman nuru ile parlatamadnz. NC BLM i. TEMZLN SIRLARI Temizlik konusunda Peygamberimizin birok hads-i erifi vardr. Onlardan birkan aada anlatacaz. Abdest, imandan bir paradr.

Din, temizlik zerine kuruldu. Namazn anahtar, tam temizliktir. Allah Tel temizlii anlatrken iman sahiplerini zikreder: Orada temiz olmay seven kimseler bulunur. (Tevbe, 108). Aada anlatlaca vehile temizlik drt -ekildedir. Birincisi: Elbisenin madd pislikten temiz olmas. kincisi: Duygular, hata ve yanl hareketlerden temiz tutmaktr. ncs: Kalben kt huylardan beri olmaktr. . Drdncs: lemi, (srr) Allah'n zatndan gayr cmle fani eyadan temiz eylemektir. Bu temizlik peygamberler ve sddklar zmresine hstr. Her ekilde anlatlan temizlik, o temizlikle yaplacak iin yarsdr. Her halde, i-d temizliine nem vermek gerek... Herhangi bir amelde bulunan iin temizlik, o amelin yars saylr. Keza artan ksm da yine temizlie baldr. Allah Tel, Allah de; sonra kalanlar brak, (En'am, 97) buyururken, i temizliine iaret eder. Sonrakileri brak, buyurmasiyle, iini Allah'n zatndan gayr eylerden beri eyle, mnsn anlatr. te; anlatld zere, mutlaka kalbin kt huylardan alnmas icap eder. Sonra onu gzel huylarla bezemek gerek... Aynca d duygular da eitli madd hatalardan alTEMZLON SIRLARI . 45 mak sonra da, Hak Tel'ya taat ve ibadetle bezemek icap eder. Yukardan beri zellikleri tadad edilen temizlik derecelerinin her biri, bir sonras iin basamak tekil eder. D temiz olunca, ruh temizlii gelir. Sonra, kalp temlii, daha sonra da i lemin srrn temizlii gelir. I Temizlikten bahsedilince, yalnz d temizliini dnmek doru olmaz. Dndn takdirde, esas gayenlen uzak olursun. Anlatlan bu ilere, zahirde bo temenni ve kolaylk /ollar aramakla nail olunmaz. almak ve gayret gerek. ?Urunda mrn ounu har ettiin eyin, ok kere bir ?ksmn elde ettiini grrsn. Bu sebeple; temenniyi, arjzuyu, bir yana atp almak gerek. HADESTEN TEMZLK Hades blmne; abdest, gusl, teyemmm girer. Bunlardan nce, istinca fasl gelir. stinca byk, kk ab-desti bozduktan sonra yaplan n temizlie denir. Biz, abdest bozmaktan balayarak; adetini, yolunu, usuln, eklini anlatacaz; nk bu, abdest almaya bir sebep tekil eder. Abdest Bozmak: Bu ii, geni bir sahada yapan; bakmas muhtemel kiilerin gznden uzak olmas icap eder. Sonra, bir ey bulabildii takdirde rtnmesi gerek. Arzu edilen yere oturmadan, edep yerini amamas lzm. Kbleyi, cepheye ve geriye getirmemeli. Aya, gnee dn-memeli; ancak bina iinde olursa zarar olmaz. Bina ile, meskn yerlerin dna kmak iyidir. Durgun suya, kk abdest bozmak doru olmaz; meyveli aacn altna da caiz olmaz; keza ta zerine de doru olmaz. Srama ihtimaline gre, kat yerlere, rzgrn sert estii yne abdest bozmaktan korunmak icab eder. Helaya girerken sol aya, karken sa aya atmaldr. . Ayakta ve ykand yerde abdest bozmaktan kanmak gerek. Peygamberimizin buyurduu zere, Vehmin ou bundan hasl olur. ta S" 8 erg o* 3 a era 10 S 5 3op ?a

o5 8-

& CO 1-" 3 ^. $ S W ,*

a 3 CO

(tl az V 1

^-1 o

o* 0) tn ?7+ W

0) fl> ro so a *^3 50 .: : ^_ EL-MRD'L-EMN ireken yz ykand anda niyet etmek, elleri dirsekle beraber ykamak, baa mesh, ayaklar topukla beraber ykamaktr. Vcudu fazlaca ovalamak guslde mutlaka lzm gelmez. Ykanmalar icab ettiren sebepler belirtilecei zere drt ksma ayrlr. . ' 1) Meni ad ile anlan suyun dar akmas. 2) Birleme; snnet yerine kadar girmi olmas l zm gelir. 3) Kadnlarn ayba hlleri. 4) ocuk doumu ile balayan sonra, devam eden durum. Bunlarn dnda, yaplmakta Olan gusller snnet saylr. Mesel, cuma ve bayram gnleri; ihram giymek, Arafat'ta vakfeye durmak iin, Mekke-i Mkerreme'ye girildiinde yaplan gusl snnettir. Kurban bayramnn ikinci, nc ve drdnc gnlerinde yaplan ykanmalar da sevilir. Veda tavafnda bulunmak iin alnan boy abdesti, c-np olmadan dine giren gayr- mslimin ykamas da iyidir. Cinnet getirenin, ayk halini bulunca ykanmas; l ykayann keza ykanmas da ho olur. Anlatlanlar anlar, ilerini ona gre ayar edersen, ok eyler elde etmi olursun. Teyemmm: Aadaki artlar mevcut olunca teyemmm caiz olur. Su, arandktan sonra, bulunamazsa; Suya varmaya mani sebepler mevcut olursa. Bu sebepler arasnda; unlar sayabiliriz; yrtc hayvann bu- ? lunmas, yksek ve almas mmkn olmayan duvar vb. gibi mani ve hapiste olmak... Yahut, yannda mevcut suyun; kendi ve arkadann susuzluunu gidermek iin saklanmas. Veya bulunan suyun, bir bakasna ait oluu ile, sat iin iki misli fiyatn taleb edilmesi... Suyu kullanana zararl olacak hastalk, yara ihtimali veya arnn iddetlenmesi... Yukarda yazl artlar mevcut olduu halde namaz vakti gelince; pak ve zerinde temiz, yumuak toprak bu51

TEMZLN SIRLARI lunan bir ey temin etmek gerek. Yapaca bu teyemmmle, namaz klabileceini niyete almal. Sonra parmaklar yaptrp, yukarda zikredilen topraa hafife vurmal... Bununla elini yzne bir defada srmelidir. Ele srl topran, kl diplerine kadar ulamas iin uramaya lzum yoktur. Toztopraa bulaan eli ile, yzn tmden kaplamal. Bu bir defada olabilir. nk yz genilii iki elin hacminden daha fazla deildir. Sonra yz kara ve ikinci defa topraa yine vura. Aadaki tarif zere ellerini mesh ede. Sol elin parmak ksmlarn (iten) sa elin parmaklarna (dtan) yaptra. Bylece dirseklere kadar, el ekilmeli; sonra elin ii, kolun ie gelen tarafndan aa doru ekilmelidir. Sol ba parmakla da sa ba parman stn silmeli. Sol elini de keza sa eli yapt gibi yapmal. Sonra, avu ilerini birbirine srmeli, bir elinin parmaklar ile dierini kartrmah. El teyemmm biraz kark oldu; sebebi, bir defada bitirilmesi oluyor. EH, topraa tek vurula yapmas uygundur. Yapamad takdirde ki veya daha da vurabilir. Teyemmm eden kimse, onunla bir farz eda edebilir. Bu arada istedii kadar nafile ibadet yapmas caizdir. Temizlik: Bata kir topland takdirde, temizlemek sevilir. Kulak, burun kirlerini almak ho olur. Parmak aralarn, trnak altlarn da temiz tutmak iyidir. Trnak, koltuk alt ve etek temizlii krk gnden fazla uzatlmamaldr. Hamama, gbekten diz kapak altna kadar, kapatlmak artiyle girilebilir. Hamama girerken namaz iin temizlie niyet edilme-. lidir. Oraya giderken, helaya girerken yaplan detler aynen yaplmaldr. kta da heladan karken okunan duay okumaldr. Trnak kesilmesi murad edildikte; sa elin ehadet parmandan balayp ba parmakla bitirmeli. Sol eli ise, kk parmaktan balayp ba parmakta son vermeli. Gzlere ekilen srmenin tekle bitmesi iyidir. Peygamberimizin srme ekii rivayet edilirken; sa gze , El^MRD'L-EMN i, I i 5 I' sol gze iki defa srdn derler ki, toplam tek oluyor. Yaptn ilerin hibiri, tertipsiz ve dzensiz olmamal. Tertip, insanlarla hayvanlar birbirinden ayrd eder. Hayvan nasl olursa olsun; yle hareket eder. nsan emre uyar; ilerini ona gre yapar. Yahudi milletinden ayrd olmak iin, ilk doan ocuu; birinci haftasndan sonra, bilhassa cumartesi gnleri dnda snnet ettirmeli. Snnet iin; peygamberimizin s.a. hads-i erifi vardr: Hitan, erkekler iin snnet, kadnlar iin izzet saylr. Nehai der ki, akll kimsenin sakaln uzun etmesine aarm. Neden sakaln krpmaz; ksa sakalla orta arasnda yol tutmaz. nk her eyin gzeli, orta hali bulmaktr. Sakal siyaha boyamak ktdr. Keza, herhangi bir terkiple beyazlatmak da doru deildir. Aaran telleri koparmak ve ksaltmak doru olmaz. Grsnler diye sakal fazla uzatmak riya olduu gibi, koyuvermek de caiz olmaz; riya olur. Mmkn olduu kadar orta haline terk etmelidir. Zhd olur. Ka'b der ki: Son zamanlarda birtakm insanlar olur ki, sakallar gvercin kuyruuna benzer. Bir bakalar da, kazan dver gibi, ayakkablarn akrdatarak yrr. Onlar, nasibsiz kimselerdir.

DRDNC BLM NAMAZIN SIRLARI - NEMLER EZAN, CEMAAT, NAMAZ VE SECDELERN FAZLET TARAFLARI Ezan: Peygamberimiz s.a. bir hads-i erifinde ezann faziletini anlatmtr: snf halk vardr ki, kyamet gn onlar gzel kokulu bir tepeye otururlar. Onlar iin, ne hesap nem tar, ne de o gnn sknts zer. Bylelikle, dier insanlarn dt darlktan kurtulmu olurlar. 53 NAMAZIN SIRLARI Onlardan biri, yalnz Allah'n rzasn arzu ederek Kur'n okur. Dieri, dnya skntsna dr olmas, hrete dair yapaca ilere engel olmaz. Dieri ise; ezan okur, namaza davet eder. Bir baka hads-i erif: Mezzin, ezan bitirinceye kadar, Rahman'm yedi onun bandadr. Derler ki, Allah'a arandan daha gzel szl kim olabilir. (Fussilet, 33) yet-i kerimesi ile mezzinler kasd edilir. Ezan iitdii zaman, mezzinin dedikleri aynen tekrar edilir. Yalnz, Hayye alassalat ve hayye alelfelh okunurken, g, kuvvet, yce ve azim olan Allah'ndr, demek gerekir. Kad kametissalt dendii zaman, Allah, yer-gk durduka namaz dim ve kaim klsn. demeli. Essalt hayrn minennevm, sabah ezannda okunur; namaz uykudan hayrldr, anlamna gelir Bu okunurken, iyi dedin, doru ettin... sylenir. Sonra, Ey u davetin ve daim klman namazn sahibi Allah'm, Mu-hammed'e s.a. yaknln, fazilet halini, stn dereceyi ver. Vaad ettiin sevilen makam ihsan eyle; demeli... Farz namaz: Bu bapta, aaya, peygamberimizin s.a. birka hads-i erifini alyoruz: ki vakit namaz arasnda ilenen hatalar balanr; ama, byk gnhlar yapmamak art... Bizi mnafklardan ayrd eden, yats ve sabah namazlardr; onlar bunu yapamazlar. Namaz dinin direidir. Onu brakan, dini ykmak ister. Rivayet edilir ki, kyamet gn; insann yapt ilerden, nce namaza baklr. O tamam olduu takdirde dierleri de kabul edilir. O noksan olduu takdirde, hep birden yzne atlr. Namazn erkn: Peygamberimiz s.a. yle buyurur: Namaz terazi gibidir. Kitn hakkn verirse ylece alr. mmetimden iki kii namaza kalkt. Ayn r'kyu ve ayn secdeyi yaptlar. Ama birinin namaz ile dieri arasnda; yerle gk kadar ayrlk ivar. Bununla namazn huzur ve zevk iinde edas iaret ediliyor. 54 EL-MRD'L-EMN nsanlarn en kt hrsz, namazndan alandr. Cemaatla namaz: Cemaatla klnan namazn faziletine dair birok hads-i erif ve byk zatlarn sz var. Onlardan birkan aaya alyoruz... Peygamberimizden s.a.: Cemaatle klman namaz, ayr ayr klman namaza nazaran, yirmiyedi derece stndr. bn Abbas'tan r.a.; Ezam duyduu halde icabet etmeyen, hayr istemiyor demek olduu gibi, onun iin de hayr istenmiyor demektir, Peygamberimizden s.a: lk tekbiri karmadan, krk gn cemaatla namaza daim olana, Allah Tel iki beraat verir: Biri nifak halinden, br de ateten... Secdeler: Secdelerin fazileti iin de peygamberimizin hads-i erifleri ve ashabn rivayeti vardr. Onlardan bir ksmn aaya alyoruz. Peygamberimizden s.a.: Kulu Allah'a yaklatrma bakmndan gizli secdelerden daha fazla fazilete sahip olan olmaz. Derler ki, biri geldi, peygambere; benim iin dua et, efaatma nail olanlardan olaym. Cennette komun olaym, dedi. u cevab ald: Secdeleri artrmakla benim sana efaati olmama yardm et. Ebu Hreyre r.a. der ki: Kulun Allah'a en yakm an, secde ettii zamandr; o vakit yalvarmay artrnz.

Huu: Huu, skn ve tevazu anlamlarna gelir. Burada gnl huzuru ile ibadet etmek mnsn tar. Bu konuda da yet-i kerime ve hads-i erifler vardr. Onlar zikredelim.. yet-i kerime: Namaz; beni anmak iin kl. (Ta-ha, 14). Hads-i erifler: Namaz, kendini Hakk'a kar gsz grmek, tevazu sahibi olmak, yakarmak, hatalara esef etmek, piman olmaktr... Namazn anlam ancak byle olabilir. Elini yere koy ve Allah'm, Allah'm de; byle yapmayann namaz, eksiktir, eksiktir. Namazn, veda eden gibi eda et. Demek gerekiyor ki, nefsini bir yana atan, nevasn brakan, Mevlsna yol 'klan gibi namaz kl. Her kimi, namaz ktlkten ve akla uygun olma_r NAMAZIN SIRLARI 55 yan eylerden beri etmiyorsa; Allah'a kar yalnz uzakl artar. Namazn, Hakk'a yalvarma ve kurtulu dilei olduu bilinmeli; hal byle iken onu nasl gafletle ed caiz olur. Yine bir hads-i erifte yle buyurulur: Allah Tel; bedeni ile birlikte kalbini hazr etmeyen adamn namazna bakmaz. brahim a.s., namaza kalkt zaman, kalbinin at uzaktan duyulurdu. Cami: Caminin faziletine dair pekok hads, kuds hads ve byklerin kymetli kelm var. Onlardan bir ksmn anlatacaz. Hads-i erif: Bir rdek yuvas kadar dahi olsa, mescit yapana AllaH, Cennetinde kk yapar. Kuds hads: Allah Tel buyurur: Mescitler, yer- -yzndeki evlerimdir. Ziyaretilerim de, oralarda sakin olan ve onarandr. Evinde temizlenip; evime ziyaretim iin gelene ne mutlu.. Ziyaret edilene der ki, ziyaretisine ikramda buluna.. Hads-i erif: Her kimi iki ey arasnda mescidi seer grrseniz, imanl oluuna ehadet ediniz. Enes r.a. der ki, her kim mescide bir aydnlk taksa, onun devam ettii mddet; arn hamilleri ve melekler onun balanmasna dua ederler. NAMAZ - GEREKLER - EKL Namaz klmak isteyene gerekir ki, abdest aldktan sonra kalbini, namaz meknn pislikten temiz ede... Gbekten diz kapak altna kadar kapaya... Kbleye dnerek ayakta dura... Ayaklarn rahat braka... Birbirine yaptrmaya. nk peygamberimiz s.a. ayaklar birbirine yaptrmaktan men etti; tek ayak stne dikilmeyi de yasak kld. Ban ne ee ve gzleri ile secde mahalline baka... Ve namaz iin niyete hazr ola... Kul ez birahhinnasi sresini, eytandan Allah'a snmak kasd ile okursa, mahzuru olmaz. le namazn klyorsa kalbi ile yle niyet ede: Ni57 56 EL-MRD'L-EMN yet ettim lenin farzn edaya, veya... namazn kazasna... len niyetini ikindiden, farz namaz, nafileden ay-ra... Bu niyetini, ilk tekbiri bitirene dek devam ettire... Avu iini, omuz beraberine, ba parman kulak yumuana, parmak ularn ise, kulan st hizasna getire. Bu durum, peygamberimizden s.a. bize gelen haberlere gre olan harekettir. Parmak aralarn amak ve kapamak iin zorlamaya... Yukarda anlatlan niyet ekli ile tekbiri ala... Elini aa saldktan sonra, gs alt ve gbein stne; sa el stte olmak artiyle balaya... Sa elin ehadet parma ile orta parman sol elin stne serbeste uzata. Ba parmak ve kk parmakla sol elin bileini kavraya... Bundan sonra namaza balaya. Tekbirden sonra; aada yazl duay Arapa olmak art ile okumak iyi olur. Allah ekber kebiren, velhamd lillahi kesiren ve sbhanellahi bkreten ve asilen, smme vecceht vechiye Hllahi mafissemavati ve mafardi ve ma ene miner mrikin.

Mns: Allah, byk olmaya e byktr. Bol hamd Allah'a hastr. Akam-sabah Allah sbhan vasfna sahiptir. Sonra; yzm, yerde gkte olann sahibi Allah'a evirdim; ben Allah'a irk koanlardan deilim. Bundan sonra, yine Arapa olarak aadaki duay okuya... Sbhanek-ellahmme ve bihamdike ve tebarekesmke ve tal cedd'ke ve lilhe gayrk. Mns: Allah'm sbhansm. Hamd sanadr. ann yce, ismin byk... Senden gayri ilh yok. Bundan sonra, Ez billahi mineeytanirracim diye; Fatiha sresinden balayarak okuya... Okurken eddeli ksmlara harflerin syleni ekline dikkat ede. Bilhassa, dad harfi ile za harfini ayrd ede... Fatiha sresini bitirdikten sonra, uzunca bir amin eke. Veladdalin kelimesi ile, amn kelimesini birbirine kartrmaya... Sabah namazlarnda, Kaf sresinden sonra gelen srelerden okuya. Akam namazlarna daha ksa, dier vakitler iin daha ksalarn... Mesel, Sre-i Tark, Sure-i NAMAZIN SIRLARI Bro gibi... Seferi namazlarda sabah namazlarnn farznda, snnetinde, tavaf ve benzeri namazlarda hlas ve Kafirn srelerini okuya.,. Rk: Yukarda anlatlan namaza dair ilerden sonra rk gelir. Rk iin, aadaki yazl ilerin if edilmesi gerekir. Tekbir almak. Tekbirle beraber el kaldrmak. (afi mezhebinde). Rk haline geinceye kadar tekbir cmlesini uzun etmek. El ayalarn diz kapak zerine koymak. El parmaklarnn ak ve aa doru uzatlmas gerekir. Dizlerin ne kvrk olmamas, dz olmas lzm gelir. Srt tam dz olmal. yle ki: Ba, boyun, srt ayn hizaya gelmeli. Kadnlarn aksine dirsekler, yanlardan ayr tutulmal. Bylece, defa Allah' tebih etmeli. Tek bana namaz klan, ten fazla diyebilirse, iyi olur. Bunlar yaptktan sonra semiallah limenhamideh Allah, kendine hamd edeni iitti diyerek dorulur ve aadaki duay okur. Rabbena lekelhamd, miressemavati ve milel-ardi ve mil'e ma i'te miney'in badehu = Rabbimiz, yer gk ve bunlarn dnda kalan arzu ettiin varlk dolusu sana hamd olsun. (lve ksm afi mezhebindedir) Sabah namaznda, Kunut duas okunduu iin rk-dan sonraki kyam biraz uzar. Bunun dnda kalan rk'-un uzatlmas doru olmaz. Secdeler: Rkdan sonra secde gelir. Secde eden aada belirtilen hususlara riayet eder. Tekbir; cmleyi secdeye varnca bitirir. Dizini ve alnn yere koyar. Avucunu ak olarak yere yayar. Bunlar yaparken, aada beyan edilecek tertibe riayet etmek gerek. nce diz, sonra eller, sonra burun ve aln... Kadnlarn hilfna dirsekler, yanlardan ayrlr; onlar birletirir. ki ayaklarn arasn aar; kadnlar byle etmez, birletirir. 59 58 ELMRD'I^EMN * Karn oyluunu mmkn olduu kadar secde yerinden uzak eder. Ama, kadnlar byle etmez; mmkn olduu kadar yakn klar. Elini omuzlan hizasna koyar. Parmak aralarn amaz. Bilekle dirsek arasndaki ksm yere yaptrmaz. Yere yaptrmak yasaktr. Sonra, u duay defa Arapa olarak okur. Subhane rahbiyelal Yce rabbim subhandr. Namazn yalnz klan, daha fazla diyebilir.

Sonra, tekbir alr, ban secdeden kaldrr. Sakin bir ekilde sol aya stne oturur; sa ayan da diker. Elini dizi stne brakr. Parmaklarn amaya almaz; haline terk eder. Ve Arapa olarak aadaki duay okur. RabbigfirK verhamni, verzukni ive afini va'f anni. Mns: Rabbim, beni bala, rahmetini ver, rzkm artr, doruyu gster, afiyet ihsan eyle ve affet... Sonra, yukarda anlatld gibi ikinci secdeyi yapar. Sonra kalkar, istirahat iin hafif oturur ve ayaa kalkar. Kalkarken elini yere koyar, ayann birini sonraya brakmaz. Tekbir cmlesini ayaa kalkana kadar uzatr. Teehht: Teehht her iki rektta ve namaz hitamn-daki oturmalara denir. Namaz klan ikinci rektta teehht eder. Birinci rekatta sol ayak stne oturur. Peygambere salvat getirir. Sa elin ehadet parman brakr, brlerini yumar. Son teehhd de ayn ekilde yapar ve malm dualar da okur. Bu son teehhtte sol oyluu zerine yere oturur. Ayaklar sa taraftan karr. Namaz bitince Esselm aleykm ve rahmetullahi ve berekth. der. Mns: Allah'n rahmeti, bereketleri ve selm size olsun. Selm verirken, arkadakine yanan gsterinceye kadar sama dner... Sonra da soluna... Bu hali ile, namazdan k diler. Saa ve sola selm verirken; oralarda bulunan melekNAMAZIN SIRLARI leri ve Mslmanlar hatrlar. Selm cmlesini fazla uzatmaz. Farzla snnetin ayrd edilmesi: Namazn farzlarn anlatm bulunuyoruz. Buraya kadar tafsilen belirtilen aada ksa ve z olarak anlatlacaktr. Niyet etmek. Namaza AHah Ekber cmlesi ile balamak.. zr olmad takdirde; namaz ayakta klmak.. Namazda, Fatiha sresini okumak... , Rka eilmek, el ayalar ile sakin bir ekilde, rahat-fa diz kapaklarn kavramak. tidal zere rkdan kalkmak. Sakin ve rahat bir ekilde secdeler etmek. tidal zere secdeden dorulup oturmak. Son teehht iin oturmak. Son teehhdn kendisi... Son teehhtte peygambere salt ve selm getirmek. Namaz sonunda verilen ilk selm... Bunlar namazn farzlardr; oniki olarak tesbit edilmitir. NAMAZDA ART OLAN KALBE DAR LER Namazda yaplmas icap eden ilerden biri Hu'dur. Huu, hafif korku ile kark tevazu ve skn anlamna gelir. Huzurla da ifade edilebilir. Buna dair bir yet-i kerime zikredelim: Namaz, beni anmak iin kl. (Taba, 14). ' . Peygamberimizin de s.a. bu hususa dair bir hads-i erifi vardr, onu da anlatalm: Birok namaz klan vardr, kendine sadece yorulmas ve zahmeti kalr. Bilinmeli ki namaz, Hakk' anmak, kelmn okumak, ona yakarmak ve bir nevi konumaktr. Bunlarn temini iin kalbin uyank olmas gerekir, baka trl olmaz. Bu halin itmam anlay, sayg, tazim, korku hissini tamak, mit sahibi olmak ve haya duygusuna sahip olmakla olur. zetle denir ki, Allah Tel'ya kar bilgi ne kadar artarsa, ondan ekinme ve kalb huzuru o nisbette artar. O anda hemen maddi eylerden soyunman, o sese doru ilerlemen, hatt koman gerekir. _ NAMAZIN SIRLARI

60 _ _ EL-MRD'L-EMN Ezan sesine koup gidenler, Hakk'a arz gn saylan o en byk kyamet gnnde lutfa davet edilirler. Ezan sesini duyunca; iinde enlik, ferah duyuyorsan, kyamet gn vuku bulacak davetle de ayn hali duyacan bil.

Namaza davet, huzur ve rahata davet saylr. Bu sebeple Peygamberimiz s.a. Bill'e r.a. ezan okumasn iaret buyururken yle derdi: Ya Bill bizi rahata erdir. nk namaz onun gznn nuru idi... Asl temizlik, kalbin Hakk'm zatndan gayri eylerden beri edilmesidir, asl namaz bu temizlikle tamam olur. Sen ki, dn eitli libaslarla rter ve ayplarn saklarsn. O halde i ayplarn Allah Tel'dan nasl sakla-' man kabil olur, onun nnde edepli, saygl ol. i lemin rts, edeptir. Allah Tel btn haline, i lemine vkftr; o hal-! de iini, dn huzur ve tevazu,sahibi kl. Herhangi dnya ah yannda durduun zamanki haline bak! Nasl oluyorsun. Kald ki, dnya ahlar onun--la kyas edilemez; nk hepsi onun klesidir. Namazda baz yetler okuyacaksn, onlarn birkan aaya alyoruz. ' . Ben ynm ona evirdim. ; Temiz ve Mslmanim, mriklerden deilim. ^ Namazm, din detlerim, lm ve. dirim Allah iin.-!, dir. . ] Bunlar dtan okurken, i lemin de uyanmasn sala. Yalanc olmamak iin titiz ol. Dikkatli ol. Bu szlerin yalana kmas yakmaz. Sonra, helakine sebep olur. Secde ve rk hallerinde, Allah Tel'nm bykln, ululuunu dnmen en uygunudur... Kendi zayfln dn. Allah Tel merhameti icab seni mnacaatna lyk kld. Bunun iin edebin en azndan kalb huzuru olmal; kalbin onun nnde durmal. Peygamberimizin s.a. huzura dair u hads-i erifleri nemlidir: Namaz klan; saa-sola bakmad takdirde, ilh tecelli ona baht aar. ini, dn saa-sola bakmaktan sakla. Br hads- erif daha: Kul namaz klar, ama onun kld namazn ne yars, ne te biri, ne drtte biri, ne bete biri, ne altda biri, ne de onda biri kabul olunur. nsana kld namazdan ayk olarak yapt kalr. Bir ksm zatlar der ki: Kul secde eder. Zannna gre Allah'a yaknlk kazanr. Halbuki, bu iteki gnah bulunduu lkeye dasa cmlesi helak olur. Sebebi sorulunca yle dediler: O, Allah Tel'ya dtan secde eder. Halbuki kalbi, bo arzulara, grd eylere dald ve batl onu sard, perian etti. MAMLIK Peygamberimiz s.a. mamlar, zmin kimselerdir. buyurur. Topluluun sevmedii kimsenin, imamlk etmesi yakmaz. nsan, mezzinlikle imamln ikisini birden seme-melidir. mamlk daha faziletlidir. Peygamberimiz, bu yzden, daima imamlk yapmtr. mamn namaz vakitlerine dikkat etmesi ve vaktin ilkinde namaz kldrmas iyi olur. Namaz vakitlerinin evvelinde Allah'n rzas, sonunda ise aff vardr. Tabii rza, aftan daha byktr. Aada anlatlan yerlerde hafif durak vermek iyi olur. Peygamberimizden s.a. byle rivayet edilmitir. Birinci defa, tekbir sonunda okunan dua bitince bir durak verilir. Bu birinci derece tercih tar. kinci defa, Fatiha'y okuyup, dier sreye balamadan nce bir durak verilir ki, bu birinci duraa nispetle ikincilik tar. nc olarak, sreyi bitirip rka varmadan hafif bir durak verilir. Bu durak, dierlerine nispetle daha hafif olur. mama uyanlarn, ondan nce rka varmalar doru olmaz. mam rkda istikrar bulmadktan sonra, cemaat rka gitmez. Dier yerlerde de ayn usle riayet gerekir. Derler ki, insanlar, namazdan ksm olarak kar. Bir ksm, yirmibe namaz ecri alarak kar. Bunlar 62 ?? EL-MRID'L-EMN =

_ NAMAZIN SIRLARI 63 hem tekbiri, hem de rk ve dier-erkn imamn peinden yapar. Dier ksm, tek namaz ecri alarak kar. Bunlar da hareketlerini-imamla beraber yapar. Geri kalan nc ksm ise, namaz ecri almadan kar. Bunlar da, hareketlerini imamdan nce yaparlar. Dardan biri geldikte, imam rk halinde ise, gelenin kavumasn bekler mi, beklemez mi diye, ihtilf vardr. Dorusu bu ki, ihlsla ve beklemesini pek hissettirmeden yaparsa, zarar olmaz. mam sabah namaznda, Kunut duasn okur. Cemaat onu dinler. Yahut, imam duay bitirince, ehed der. (afi mezhebinde byledir.) CUMANIN FARZI, SNNET, DER USLLER VE FAZLET Peygamberimiz s.a. bir hads-i erifinde yle buyurur: Her kim Cuma namazn zrsz defa arka arkaya terk ederse, kalbi mhrlenir. Dier rivayette ise, slm dinini arkaya atm olur. buyurulur. Enes r.a. tarafndan anlatlan bir hads-i erifte ise yle buyurulur-: Cebrail bana geldi, elinde temiz ve beyaz bir ayna vard. Bu Cumadr; Rabbn sana ve mmetine farz kld t ki, sana ve sonra da mmetine bayram ola.. Cebrail'e onun iinde bize yarayan ne var, diye sordum. Anlatmaya balad: Onda bir an var ki, her kim o anda hayr dilese, ksmetinde varsa hemen olur. Ksmetinde yoksa br lemde istediinden daha stn bulur. O, bize gre gnlerin efendisi saylr. Sonra biz onu; hiret-te mezid gn olarak arrz. Sebebini sordum, anlatt: Byle olmas, Rabbm kudretine gre hitir. O bir dere yapmtr. Oradan gelen koku, beyaz miskten daha fazladr. Sonra, Cuma gn oldukta, ycelerden krssine nzul tecellisi eyler. Orada bulunanlarn kabiliyetine gre, tecelli eder, onlar da istidatlarna gre seyre dalarlar. Cuma'mn sahih olmas birka arta bal olduu bi-'linmeli.. Cuma'nn klnmas iin, krk tane hr, yerli erkek cemaat lzm. Bunlar, kn veya yazn tesiri ile cumay brakanlardan olmamal. Cuma namaznn bir yerden fazla yerde klnmas doru olmaz. Ancak byk ehirde halkn bir araya gelmesi g olacandan; ihtiyaca gre ki, yerde khnabilir. Cumada, pe-pee okunan iki hutbe farzdr. Her iki hutbenin ayakta okunmas farz olduu gibi, ikisi arasnda az oturmak da farzdr. Birinci hutbede drt farz vardr: Allah'a hamd etmek; azndan elhamdlillahi, demek. Peygambere *salv at getirmek. Allah Tel'ya kar takva ktlkten ekinme duygusu sahibi olmay tavsiye etmek. Hi olmazsa Kur'an'dan bir yet okumak. Keza ikinci hutbede de drt farz vardr: Yukarda yazl drt farzn tanesi bunda da ayn olup; yalnz Kur'an okumaya mukabil dua yaplr. Hutbenin en az krk kii tarafndan dinlenmesi vaciptir. Cuma'nn birok snnetleri vardr. Onlardan birka zetle aaya alnmtr: len vakti girince, mezzin ezan okur, imam min-sere kar, oturur. ? ]> Mescide ilk girenin, klmas gereken tahiyyat- mescit lnda btn namazlar braklr. Hutbe balayncaya kadar lzumlu kelm devam edebilir. Beyaz libas giymek, koku srmek, ykanm olmak iyi saylr. Keza cumaya erken gitmek, sevilen iler arasndadr. Bu hususta peygamberimizin bir hads-i erifi yledir: Cuma namazna birinci saatte giden bir deve, ikm.ci saatte giden bir sr, nc saatte giden bir boynuzlu ko, drdnc saatte giden bir tavuk kurban etmi olur. Beinci saatte giden ise, bir yumurta sadakas sevab alr. Bundan sonra imam minbere kar, sayfalar drlr. Kalem kalkar, melekler, minberdeki zikri dinlemek iin 64

EL-MRD'L-EMN , etrafn sararlar. Bundan sonra gelen, namaz hakkm alr; dahas yoktur. ? Geen hads-i erifte zikredilen saatlerin tafsili y--ledir: Birinci saat, tanyeri aarmasndan gnein douuna kadardr. kinci saat; gnein douundan biraz ykseliine kadardr. nc saat; gnein etraf sarmas ile balar. Drt-beinci saatler ise, kuluktan len saatinin giriine kadardr. Cuma gn camiye giden aadaki hususlara dikkat etmelidir. Cemaatn omuzuna basmaz, kimsenin nnden gemez. Mmkn olduu kadar, kimse nnden geemeyecei yere oturur. Namaz bittikten sonra, Allah Tel'y ok anarak, Cuma gn iinde bulunduu bildirilen an ho gzetmeye ' bakar. Bilhassa peygambere, selt ve selm ok okumas ge-' rekir. nk peygamberimiz, Cuma gn ve gecesinde bana selt oaltnz, buyurur. Cuma gnne has olarak, fakirlere sadaka vermek ho olur. Camiye girince oturmadan drt rekt namaz klmak ve bunlarda iki yz hlas sresini okumak peygamberimizin, s.a. sevdii eydir. Mmkn olduu kadar Cuma gnn hirete tahsis ede ve dnyalk ilerle pek uramaya... Bunu yapabilen iin iki Cuma arasnda yaplacak ufak-tefek hatalar balanr. yle bir rivayet var: Her kim Cuma gn namaz klmadan sefere karsa, melekleri ona beddua eder. Arkadalardan ayrlma korkusu belirmedikten sonra, Cuma gn afaktan sonra yola kmak haram olur. NAFLELER Nafile ibadetlerin terki doru olmaz. nk onlar, farzlar tamamlar. Farz ibadetler sermaye, nafileler ise, krdr. NAMAZIN SIRLARI 65 Peygamberimizin, hi brakmadan kld snnetler I terk olunmaz. Kuluk namaz braklmamal; iki, drt veya daha ziyade klmabilir. Teheccd namaz klnr, akamla yats arasnda ibadet edilir. Sabah namaznn iki rekt olan snneti devaml klnr. nk o, dnya ve iindekilerden hayrldr. Bu namaz, tam fecirden sonra klnmal... BAYRAM NAMAZLARI Her iki din bayramn namaz da, peygamberimiz s.a. tarafndan devaml klnm ve tekitli snnet blmne girmitir. (Hanef mezhebinde vacibtir.) ? Bayram namaz, din detlerin banda gelir. Bayramlarda riayet edilmesi gereken baz hususlar var. Onlar, aada zikredilmektedir: Bata tekbir gelir; defa pepee tekrar edilir. Tekbir ekli yledir; Allah ekber, Allah ekber, Allah ekber kebiren, velhamd Hlahi kesiren ve subhanellahi bkreten ve asi-len la ilahe illallah vahdehu la erike lehu, muhlisine lehddini ve lev kerihe! kfinin. Mns: Byklk bakmndan Allah en byk, Allah en byk, Allah en byk. Allah'a bol hamd olsun. Sabah akam Allah subhandr. Allah'tan baka ilh yok, birdir; eriki yoktur. Kfirler beenmese de iten onu byle tebih, tekbir ederiz. Bayram gecesinden balayp namaz vaktine kadar bu tekbir devam eder. Kurban bayram tekbiri de, arefe sabahndan drdn- . cu gn akamna kadar devam eder. En doru rivayet byledir. Her farz namazn akabinde Kurban Bayram'na has olan malm tekbir alnr. Nafile namazlarn peinden de sylenir, diyen var. Bayram namazna karken, ykanmak, sslenmek iyi olur. Kk ocuklar ve ihtiyar kadnlar da namaza karmaldr. F.: 5 66 . EL-MRD'I^EMN ..

. NAMAZIN SIRLARI 67 Namaza giderken ayr, gelirken ayr yoldan dnmek iyidir. Umumiyetle bayram namazlar, ehir dnda sahrada klnmaldr. Mekke ve Kuds- erifte sahraya klmaz. Yamurlu zamanlarda sahrada bayram namaz klmak doru olmaz. Kurban Bayram'nda, kurban kesme vakti, bayramn birinci gn gne doduktan sonra, iki rekt namaz klmak veya iki hutbe okuyacak kadar zaman geince balar. gn sonra biter. . Vaktinde kurban kesilmesi iin Kurban Bayram namazn acele klmak iyi olur. Fitrelerin verilip bitmesi iin, Ramazan Bayram namazn da biraz ge klmak iyi olur. Halk namaza giderken tekbir alarak gitmelidir. mam namaz iin mihraba geince, oturmak ve nafile namaz klmak olmaz, bunlardan bakas yaplr. Nafile namaz klmakta olanlar da namaz brakr. Bu arada mezzin essalat camia... (*) diye, seslenir. imam halka iki rekt namaz kldrr. Namaza-balama ve rk tekbiri dnda yedi tekbir alr. Her tekbirden sonra, suhhanellahi velhamd lillhi vel ilahe illallah vellh ekber. der. Mns: Allah subhandr. Hamd ona hastr. O'ndan baka ilh yok, en byk Allah'tr. mam, namaza balama tekbirini aldktan sonra, daha nce belirtilen vecceht vechiye.. duasn okur; ez y tekbirin sonunda okur. Birinci rektta Kaf sresini, ikincide Kamer sresini okur. Birinci rektta yedi olan tekbir, ikinci rekatta betir. Namazdan sonra imam iki hutbe irad eder. Hutbe aralarnda biraz oturur. Bayram namazn karan kimse, sonra kaza eder. Namazn bitiren gider, hemen kurban keser. Peygamberimiz ko kurban ederdi. Kestii zaman u (*) Namaz toplaycdr lgat mnsna gelirse de, stl-hen, namaza toplann anlamn tar. duay okurdu: Bismillahi Allah ekber haza anni ve ammen lem yudahhe min mmeti. Mns: Allahm ismi ile, Allah, en byk. Bu kurban benden ve mmetimden kurban kesemeyenlerden... Peygamberimiz bir hads-i erifinde yle buyurur: Zilhicce hillini grp kurban kesecek olan, sam ve trnan kesmesin. Kurban kesildikten sonra sa ve trnak kesilir. GNE TUTULMASI Gnein ve ayn tutulmasna dair peygamberimiz yle buyurdu: Ay ve gne Allah'n yetlerinden iki yettir. Bir kiinin lm ve hayat ile tutulmaz. Onlarn tutulduunu grrseniz Allah'n zikrine kounuz; namaza geiniz. Gne ve ay tutulduunda biri kar, namaza toplann diye halk arr. mam mescitte halka iki rekt namaz kldrr. Her rektta iki rk yapar. Birinci rk ikincisinden daha uzun olmal. Kraati aktan okur. Namaz mmkn olduu takdirde tutulan gne ve ayn almasna kadar uzatmal. STSKA stiska yamur talebi anlamndadr. Yamur yamad, kuraklk hkm srd zamanlarda namaz klnr ve dua edilir. Kuraklk olduu ve yamur yamad zaman, imam halka gn oru tutmalarn emreder. Sonra, gleri yettii kadar, sadaka vermelerini, tevbekr olmalarn ve zulmden kurtulmalarn temine alr. gn byle devam ettikten sonra, drdnc gn; ocuklar, ihtiyarlar da almak sureti .ile sahraya klr. Mmkn olduu kadar temiz ve eski elbise giymeli. Bayram namaz hilfna biraz zgn ve boynu eik gidilir. mam bu namaz, tpk bayram namaz gibi kldrr. Sonra, aralarnda hafif oturmak art ile iki hutbe okur.

68 EL-MRD'L-EMN Hutbenin arln tevbe ve istifar tekil etmelidir. mam ikinci hutbede, kbleye dner, giydii elbiseyi ters yz eder. Bunu yapmakla, iinde bulunduu halin deimesini talep eder. Peygamberimiz de s.a. byle yapard : Elbisenin altn stne, san sola getirir. Halk da byle yapar. Bu halde dua ederler; duay gizli yaparlar. mam sonra halka dner ve hutbeyi bitirir. Elbiselerini olduu gibi brakrlar. Sonra karrlar. Aada yazl duay yaparlar: Allahmme kem emertena bi duaike ve vaedtena bi icabetike, fakad dealvnake kem emertena, fe ecibna kema vaedtena, Allahmme femnn aleyna bi mafireti ma garafna ve icabetike fisukyana ve siati rzkna birah-metike ya erhamerrahimin. Mns: Allahm, bize dua iin emrettiin gibi, kabul edeceini de vadettin. Emrin zere dua ettik, vadettiin gibi, kabul eyle. Allahm, hatalarmz balamakla bize iyilik eyle. Yamur ihtiyacmz gidermek ve rzkmz artrmakla ihsan eyle. Bunlar rahmetinle yap, nk merhamet edenlerin en iyisi sensin.. BENC BLM ZEKTIN SIRLARI O kimseler ki, altun ve gmlerini saklarlar; Allah yolunda harcamazlar, onlar etin azapla mjdele. (Tevbe, 34). Yukarda zikredilen yet-i kerime zekt vermeyenlere dairdir. Halbuki zekt slm esaslarndan biridir. Be arttan bir tanesidir. Ebu Zer r.a. der ki: Peygamber s.a. Kabe'nin glgesinde oturuyordu. Yanma vardm. Beni grnce, Bu Kabe'nin Rabbna yemin olsun ki biroklar, hayli ziyan etti. buyurdu. Kimler olduunu sorunca devam etti-: Bol mal sahibi olanlar, yle san solunu, yann yresini gzetenler hari... Bunlar da pek az. Her sr ve koyun sahibi, zektn vermeli... Aksi halde kyamet gn onlarn 69 ZEKTIN SIRLARI daha by, boynuzlusu trnakls gelir. Boynuzu trna ile vura vura halkn nne getirir. Bu hads-i erif Buhar ve Mslim'den alnmtr. En dorusunu Allah bilir. ZEKTIN SEBEPLER - CAPLARI Zekt verilmesi icap ettiren eyler, ilgili ksmlarna gre altdr; srler, hazr altun gm, ticaret mal, dikili aa ve madenler, mahsultn da verilen onda biri, bir de fitre... Srler: Burada, koyun, kei v.b. hayvanlar kasd edilmektedir. Bunlarn ve dierlerinin zektn hr ve Mslman olan verir. Bula ermek, akll olmak art deildir. Delinin ve ocuun "malndan da zekt verilir. Zekt verilecek maln be art bulunmas icab eder. Zekt verilen ey, koyun kei cinsinden ise bym olmas. Mevcut ve yaar olmas. zerinden bir yln amas. Cinsine gre, zekt verilme deerine maddeten sahib olmas. Sonra zekt verilecek eyin, tamamen sahibi olmak. Koyundan, geyikten, ttan ve merkepten doan krpelere zekt dmez, kinci artta belirtildii gibi bym olmas, kendine yem verilmekten kurtulmu olmas icab eder. Yukarda da belirtildii gibi, mutlaka zekt den miktar haiz olmas gerekir. Deve be adede varmadan zekt verilmez. Be adet deve iin iki yanda bir koyun verilir. Yahut yanda bir kei... On deve iin, iki koyun verilir. Onbe deve iin koyun verilir. Yirmi deve iin, drt koyun verilir. Yirmibe deve iin, iki yanda bir dii deve verilir; mal arasnda byle bir deve yoksa, yanda bir erkek deve verilir. Satn almaya gl ise, alr, verir. Otuzalt deve iin, drt yanda bir deve verilir.

ZEKT VE ARTLARI Zekt iin ba art, niyettir. Mesel, fitre veriyorsa, kalbinden niyet ede... ocuk-mecnun iin niyeti velileri yapar. Malnn zektn vermeyenden, alp datan sultann niyeti, mal sahibinin niyeti yerine geer. Fitre en ge Ramazan'n son gn verilir. Bundan sonraya tehir etmek caiz olmaz. Son vakti, Ramazan'n son gn, gn batna kadardr. Gerek zekt, gerek fitrenin Ramazan aynda verilmesi iin acele edilir. mkn olduu halde zekt tehir eden asi olur. Buradaki imkn, zekt verme durumuna gelmi olan demektir. mkna sahip olup zektn vermeden mal telef olursa zekt borcu dmez. 70 ELMRD'L-EMN . Krkalt deve iin, drt yanda bir dii deve verilir. Altmbir deve iin, be yanda bir dii deve verilir. Yetmialt deve iin, yanda iki deve verilir. Doksanbir deve iin, drt yanda iki dii deve verilir. Yizyirmibir deve iin, tane yanda dii deve verilir. Yzotuz devede kusurlu hesap biter. Yenisi balar. O zaman, her krk deve iin, yanda bir dii deve veya her elli deve iin, drt yanda bir dii deve verilir. Srlara zekt verilmesi iin, otuz adedi bulmalar lzmdr. Otuz adet sr iin, iki yama giren bir dana verilir. Krk sr iin, yana giren bir dana verilir. Altm sr iin, iki tane iki yama giren dana verilir. Bundan sonra, kusurlu hesap durur, yeni hesap balar. Her aitmi sr iin, yana giren bir dana veyahut her otuz sr iin, iki yama giren bir dana verilir. Koyun-kei cinsi krk adet olmaynca zekt verilmez. Krk olunca, ya iki yanda bir koyun; ya yanda bir kei... Yzyirmibir adede kadar, yukardaki hesap ayndr. Sonra, iki yze kadar iki koyun verilir. Sonra koyun... kiyz bir'den drt yze kadar; drt koyun verilir. Sonra kusurlu hesap durur; ayr hesap balar. Ki her yz koyun-kei iin yz adette bir koyun verilir. Ortaklk mal iin, zekt tek mal sahibi gibi hesap edilir; zekt verilir. Ayrca ortaklkta eit haklara sahip olmak icabeder. Komu ile olan ortaklk, uyulu mallar gibidir. Bitkilerin, verilen onda biri iin had; sekizyz batman bulmasdr. Daha az iin verilmez. Nakit paralar iin verilecek zekt ekli aadadr. Mekke lsne gre ikiyz dirhem gme sahip olan; zerinden bir yl geince, be dirhem zekt verir. Altundan zekt verilmesi iin, Mekke lsne gre, yirmi altuna sahip olmak icap eder. Bunun zekt onda birinin, drtte biridir. Ne kadar altun gm artarsa hesap yukardaki ekle gre ayar edilir. ZEKTIN SIRLARI 71 Altun-gm dnda yerden kan eyler iin zekt verilmez. Kaznn bitmesi, atungmn ele girmesi arttr. Eritilmesi ve temize karlmas da lzm gelir. Doru fetvaya gre, onda birinin drtte biri verilir. Kazdan kan altun-gm'n hesab hakknda ihtilf vardr. Kaz malnn yl am iin iki fetva vardr, lzmdr -deildir... Bir fetvaya gre, bete birini vermek gerekir. Buna gre yl am lzm gelmez. Kaz malnda nisaba malik olmak ve olmamakta ihtilf vardr. Fitre vermek peygamberimizin s.a. emri ile vacip olmutur. Doyumundan ve doyurmak zorunda olduu kimselerin ihtiyacn temin eder durumda olan herkes fitre vermek

zorundadr. Fitre, yenen eyin cinsinden bir batmann te biri hesap edilir, verilir. Yahut, yenen eyin daha iyisi verilir. Verili yerleri, zektn verildii yerlerdir. Peygamberimiz s.a. Size verilen nimetlerden fitre veriniz, buyurur. 72 EL-MRDT-EMN ZEKTIN SIRLARI 73 Zekt verme artlar tamam olmadan mal telef olursa, zekt borcu der. Zekt veren bulunduu lkede mevcut muhta snflara datr. Zekt verilecek zmre, aada saylacak sekiz snf dnda deildir. slmiyete yeni giren... Bunlara, dine altrmak iin, bir yere yerleinceye kadar yardm edilir. Zekt verilir. Bir de zekt toplayan miller, yani tahsildarlar. Bu iki snf ekseri lkelerde bulunur. Bunlarn dnda drt snf daha var ki, btn lkelerde bulunur. Akamdan sabaha yiyecei olmayan fakirler... Bir ipi bir de sar olan miskinler... Borlular... Yolcular... Pek az yerde bulunan iki zmre daha var: Gaziler ve mkteb kleler... Yukarda saylan sekiz snf arasnda verilen zekt pay edilir. Verilecek zekt tek snfa verilmez. En az, snf arasnda paylanr. Msavi ekilde pay etmek mecburi deildir. Zekt verilecek .kimseler arasnda, iyi huylara sahip olan bulunursa, ona verilmesi iyi olur; en uygunu budur. Zekt verilecek kimsenin, lim, pheli ilerden dahi saknan, halini gizleyen veya akrabadan biri olmas... Anlatlan bu huylar her kimde ki var, verilen zektnn kabulne daha yararl olur. En dorusunu Allah bilir. ZEKAT ALANLAR Haimi ve Muttalip neslinden olmamas, hr ve Mslman olmas arttr. Velilerine verilmesi art ile, deli ve ocua zekt der. Zekt verilecek sekiz snf biraz daha aklayalm. 1) Fakir: alp kazanma gc olmayandr. 2) Miskin: Bu da geliri giderini karlamayandr. 3) Sailer: Bunlar zekt toplayan kimselerdir. . 4) MeUefe-i Kulb: Kalplerini kazanmak iin verilenler . Bunlar, slmiyete yeni girenlerdir ki, henz kendi milletine olduka baldr. Bu zmrenin kalbini kazanmak ve o milletten olanlar da slmiyete tevik iin verilir. 5) Mkatep: Bu da bir kle snfdr. Azad etmek iin efendisi muayyen bir para ister. Onu bu ykten almak iin malm miktar paray, kendine ve sahibine vermek caiz olur. Bu ekilde bir kleye sahip olan, kurtarmak iin zektn o klesine veremez. 6) Borlular: Bunlar da kurtarmak iin zekt ve rilir. Borlarn mubah hallerde kullanm olmalar art tr. Bu gibi borlunun, deyecek durumda olmamas, fa kir olmas lzmdr. Haram i iin bor edene, tevbe etmedii takdirde, borcunu demesi iin zekt verilmez. Bir kimse, zengin olsa da, bir nemli iyilik veya bir fitneyi bastrmak iin borlu duruma dmse, onu da kurtarmak iin zekt verilir. 7) Gaziler: Bunlar, zengin dahi olsalar, divandan maa almyorlarsa, zekt verilir. 8) Yolcular: Urunda yola kt eyi elde etmek; bu arada, muhta olduu eyleri temin iin yolcuya zekt verilir. Seferin mubah yollarda olmas arttr. Sonra, by le bir yolcunun; fakirlik, aresizlik iinde olduu, seferde

olduu, gazaya kt iddialara dair itimat telkin etmesi arttr. Gerek gazi, gerek misafir, szn ettikleri ii yapmazlarsa, verilenin iadesi istenir. Bunlarn dndaki snflar iin de tetkik edilip, ak bir durumun hasl olmas arttr. En iyi bilen Allah'tr. NAFLE SADAKALAR Farz olarak verilenler dnda, snnet olarak verilen sadakalar vardr. Bu bapta birka hads-i erif zikredelim: Bir hurma yansn vererek, ateten kendinizi koru74 EL-MRD'L-EMN ORUCUN SIRLARI 75

yunuz; onu bulamazsanz, gzel bir cmle ile bu ii yapnz. Gzel sadaka Veren her kulun, zrriyetine ayn ekilde, Allah Tel en iyisini verir. Sadaka, yetmi er kapsn kapar. Peygamberimize hangi sadakann daha faziletli olduunu sordular, u hads-i erifi buyurdu: Doru, istekli; ebed lemi dnp, fakir halinden korkup vermelisin. Sadakay, son nefeste vermeye brak-mayasn, ki o zaman, u una, u da una dersin. Sadakann gizli ve aikr, diledii ekilde verilmesinde bir beis yoktur. brahim Havvas ve Cneyd-i Badad sadaka almak, zekt almaktan daha faziletli olduunu sylerler. Zekt fakirlerin skk durumunu giderir. Sonra onun birok artlar vardr. Bu yzden onu almaya hak kazanlamaz. Baz artlar da, zekt almay sadaka almaktan faziletli grdler. nk onda vacibin edasna yardm vardr. Sonra nefis krlr; zelil olur. Bu konudaki emirler, olduka birbirini tamamlar. Bunlar iyi bilirsen bakalarna ihtiyacn kalmaz. En iyiyi Allah bilir. ALTINCI BLM ORUCUN SIRLARI Oru zerine, Peygamberimizin s.a. bir kuds hadsi vardr. Bata onu zikretmemiz gerek... Ad geen hadsi erifi, Peygamberimiz p.a. Rabbin-dan naklen yle anlatr: Her iyilik, on kattan yze kadar ecir getirir. Ancak oru onun dndadr. nk o, benim iindir; dolays ile mkfatn hen veririm. Peygamberimizin birka hads-i erifini yine zikretmemiz yerinde olur: Muhammed'in varlna kudreti ile sahip olana yemin ederim; tuttuu oru icab, orulunun az kokusu, Allah katnda misk'ten daha kokulu olduuna phe yoktur. Hak Tel orulu kulu hakknda der ki: O, urumda, tabi ihtiyacn, yemesini, imesini terk eder. Bunun sonucu olarak hkm u ki: oru benim iindir, mkfatn da ben veririm. eytan, dem olunun kan mecrasnda yrr; oru tutarak onun geitlerini daraltnz. Hazreti Aye'ye buyurdu: Ya Aye, Cennetin kapsn almaya devam et. Ne ile ya Reslallah... Alkla... eytan tayfas, insan oullarnn kalbine hcum etmeseydi, semya bakar, melekler lemini seyre dalarlard... Oru ayn zamanda cins arzunun kslmasnda da yardmcdr. ehvetin kesilmesi bahsinde ayrca bu konu alacaktr. Oru1: Ramazan aynn tesbiti iin, adil bir ahidin gr kfi gelir. Ama, bayram iin, evval ayn iki adil kii grmeli... Ramazan veya evval aynn grlp tesbit edildiine dair, kaddan hkm alnsa da, alnmasa da olur. Grenler adil olunca, herkes iinden geldii gibi hareket eder; iten gelenin kuvvetli taraf alnr.

Niyetin gece yaplmas icap eder. Ayrca, Ramazan orucuna dair niyetin yaplmas gereklidir. Oru, insann i boluuna herhangi bir eyin girmesine -mani olmaktr. Yemek, imek, burun damlas, rnga ile oru bozulur. Damardan ve vcuttan kan almakla, srme ekmekle, kulaa ve mesaneye sondaj yapmakla oru bozulmaz. Mesaneye damlatlan damla ieri girerse orucu bozar. Boaza sinek kamas, yol tozlarnn ieri girmesi orucu bozmaz. Aza, buruna su alrken, fazla ekilmedii takdirde oru bozulmaz. Akam oldu zann ile orucu yese, sonra akam olmadn anlasa, orucu fesad olur. 76 EL-MRD'L-EMN Unutarak yese, ise, cins mnasebette bulunsa, bozuldu diye iftar etmez; orucu bozulmad nk... Zorla kusmak orucu bozar. Kusmak, kendiliinden gelirse orucu bozulmaz'. Gsnden ve boazndan kan balgam orucu bozmaz. Baz kanlmas zarur ilerde ruhsat vardr. Keffaret orucu yalnz cins birleme ile icap eder. ? Keffaret bir kleyi hr etmektir. Kle olmad zaman, iki ay pepee oru tutmaktr. Bu da yaplamad takdirde, akaml sabahl 60 fakir doyurmaktr. Orucun dereceleri: dereceli oru vardr. Avama has oru. Havassa has oru... Br de stn insanlarn orucu var ki, bunlara, avamn orucu... Haslarn orucu... Haslarn hasma ait oru... tbir edilir. Umum halkn orucu: Mideye bir ey indirmemek, cins ilerden ekinmek... Haslara ait oru: Eli, aya, gz, kula, dili ve di-, er duygular hatalardan almaktr. Haslarn hasna ait oru: Kalbi, dk gayretlerden ekmek... Dnyalk dncelerden beri almak... Allah'tan gayr btn duygulardan temizlemek... Oru iinde yasak olan eylerin husulnde oru bozulur. Peygamberimiz s.a. orucu bozan hatalar iin yle buyurur: Be ey var ki orucu bozar: Yalan, gybet, ko* uculuk, yalan yere yemin, kt Hazarla bakmak... Havas kullarn tuttuu oru: Mutlaka hatalardan sa-, knmak icab eder. Yemek, hell da olsa, fazla yemek doru olmaz. Allah Tel'ya kar dolu mideden daha sevimsiz kap yoktur. Orulunun kalbi, korku-mit aras arpmaldr. Bu halde muztarip olup, orucun kabul olup olmadn merak etmeli. Acaba tutulan oru, kabul m, yoksa alk, susuzluk yanma m kald?.. Yoksa yorulmak m?.. Derler ki, birok oru tutanlar vardr; yanlarna a^ lk, bitkinlik kalr. 4 Orutan maksat, ehvet arzularndan geri durmaktr: : ORUCUN SIRLARI 77 u durum, sadece yemekten-imekten kalmak deildir. Ne var ki, yemek, imekten nce gaybet, kouculuk,*k-|t baklar gelir; nk bunlar, orucun deerini bozar. NAFLE ORULAR Mstehab = iyi gzel olan orular; tutulan gnlerin, fazilet ynnden deerine gredir. Deerli, faziletli gnler; bazan ylda bir, bazan ayda bir, bir de haftada bir olur. Ramazan ay, bu gnlerin dnda, fazilet bakmndan hepsinin stndedir. Senede bir gelen deerli, faziletli gnleri yle sraya koyabiliriz: Arefe gn, Aure gn, Zilhicce aynn ilk on gn, Muharrem aynn ilk on gn, ktal haram- olan aylar, nk onlarn oru ay olma ihtimali vardr. Bir hadsi erifinde Peygamberimiz s.a., Ramazan ayndan sonra, fazilet bakmndan en deerlisi, Allah'n ay olan Muharrem ay orucudur. buyurur. Bir baka hads-i erife Ramazan aynda tutulan bir gn oru; dier gnlerde tutulan otuz gnlk orutan / fazilet bakmndan daha iyidir. Ktalin, haram ^olduu aylarda

tutulan bir gnlk oru, dierlerinde tutulan otuz gnden daha faziletlidir. Her kim, ktahn haram olduu aylarda; perembe, cuma ve cumartesi gnlerini orulu geirirse, Hak Tel ona yz yllk ibadet ecri yazar. Faziletli aylar, Zilhicce, Muharrem, Recep, aban'dr. Ktalin haram olduu aylar: Zilkade, Zilhicce, Muharrem, Recep aydr. Bu aylarn pepee, bir tanesi de ayr gelir. Her ayda tekerrr eden iyi gnler vardr. Bunlar; her ayn ilki, ortas ve sonu... Aylarn ortasna Eyyam- Bid k tbiri kullanlr. Bunlar da, 13, 14 ve 15. gnlerdir. Hafta iinde bulunan faziletli gnler ise; pazartesi, perembe ve cuma gnleridir. Yln tmn orulu geirmek btn faziletli gnleri iine alr; ama bunun mekruh olduunu, iyi olmayacan iddia eden imamlar vardr. 78 EL-MRD'L-EMtN HACCIN NEM 79 Peygamberimiz s.a. bir hads- erifinde der ki: En faziletli oru, kardeim Davud'un orucudur. Davud peygamber, bir g oru tutar, bir gn yerdi. Bylece yln hep orulu geirirdi. Bunun faziletine ia-reten Peygamberimiz s.a. yle buyurur: Dnya ve yerin hazine anahtarlar bana arz edildi, reddettim. Dedim, bir gn a olur, bir gn yerim. Doyunca hamd eder, acknca da sana niyaz ederim. Derler ki, Peygamberimiz s.a. Ramazan ? ayndan gayr hibir ayn tmn orulu geirmedi. YEDNC BLM HACCIN NEM Hac slm dininde hayli nem tar. Bilhassa arz edeceimiz yet-i kerimenin Hac esnasnda inzal olunmas nemi iin bir delildir: Bugn, dininizi ikmal ettim. Nimetimi sizin iin tamamladm. Din olarak size SLM' beendim. (Maide, 3). Haccn nemine dair Peygamberimizin de u hads-i erifi vardr: Her kim imkn olduu halde Hac etmeden lrse, ister Yahudi olarak, isterse Nasran olarak lsn... HAC - MEKKE - MEDNE - BEYT- MAKDS VE ZYARET YERLER Hacc insanlara ln et, gerek yaya, gerekse bineklerle sana gelsinler. (Hac. 27). Yukarda yazlan yet-i kerime hacc anlatmaktadr. Bundan baka haccm nemini anlatan hads-i erifler vardr. Peygamberimiz s.a. bir hads-i erifinde yle buyurur: eytan, arefe gnnde olduu gibi daha zelil, hakir, kinli ve duruk grlmemitir. Peygamberimiz s.a. dier bir hads-i erifinde ise yle buyurur: Her kim, Hac veya umre niyeti ile evinden kar, yolda vefat ederse; kyamete kadar onun iin hem Hac, hem de umre sevab yazlr. Gemiteki byk zatlardan biri, yle demitir: Cuma ile arefe gn bir araya gelirse, arefede bulunun btn haclarn hatas balanr. O, dnya gnlerinin en fa~ ziletlisidir. Peygamberimiz son haccm yle bir gnde yapmt. Ve Bugn dininizi ikml ettim. yet-i kerimesi o gn nazil olmutu... Ehl-i kitaptan bazlar, bize byle bir yet nazil olsayd, nazil olduu gn bayram iln ederdik, demitir. Hazreti mer der ki: Mezkr yet nazil olduu gn, ben de vardm. ki bayram bir araya gelmiti, Cuma ve Arefe... Peygamber, o gn arefede vakfeye durmutu. Peygamberlerimizin haclara dair bir duas vardr: Allahm, haclar ve haclarn dua ettii kimseleri bala.. Ali b. Muvaffak yle der: Peygamberden s.a. sonra birka hac yaptm. Gnn birinde Peygamberi ryada grdm: Hac ettin mi, Lebbeyk dedin mi? diye sordu. Evet, dedim. O halde, Yaptklarna mkfat olarak, durak yerinde elinde tutup cennete gtreceim; insanlarn iinde bulunduu o Hesap Gn'nn skntl halinden seni halsa karacam buyurdu. KABE VE MEKKE Kabe'nin deerini aadaki hads-i eriflerden anlamaktayz. Allah Tel Kabe'ye vaad etti. Her yl oraya alt-yz bin hac gnderecek. Eksik kald takdirde stn meleklerle tamamlayacak..

Kyamet gn, durak yerine Kabe bir gelin gibi kacak... Hac edenler rtlerine yapacak... Hep birlikte Cennete varncaya kadar etrafnda kouup duracaklar. Kabe'deki malm ta, Cennet yakutlarndan biridir. Kyamet gn, iki gz, konuabilen dili olduu halde baas olacak... Kendine gelip, gerek ve doru olarak el srenlerin lehinde ehadet edecek.. Peygamberimiz o ta ok perdi. Hazreti mer de per ve yle derdi: Biliyorum, sen bir tasn; ne zararn olur, ne de faydan... Peygamberin seni ptn grmeseydim, phesiz pmezdim. Sonra alamaya balard... 80 EL-MRD'L-EMN HACCIN NEM 81 Ordan dnnce. Hz. Ali'yi arkada grd ve aralarn' da aadaki konuma geti. yle deme, ya mer. bareler azmdan yle akt, ya Eb Hasan. Ya Emire'l-M'minin, elbet onun faydas ve zarar olur. Nasl? Allah Tel treyecek nesillerden and ald za man bir de senet yazd. te o yazy bu taa saklad. O sebepten bu ta, kyamet gn; iman sahiplerinin vefas na, kfirlerin ise, inadna ehadet edecek. Derler ki, Hacer-i Esved'e el-yz srerken okunan, AUahim, sana man, yazdn tasdik ederek, ahdini yerine getirmek iin elimizi - yzmz sryoruz. duas, Hz. Ali'nin yukarda Hz. "mer'e hatrlatt hikmete neb-nidir. Rivayet ederler ki, Hasan- Basr Hz. yle demi: Mekke'de tutulan oru bin misli sevap getirir... Bir dirhem sadaka yz bin dirhem yerine geer. Bir hads-i erifinde Peygamberimiz yle buyurur: Dnya son buldukta yer ilk defa benim iin yarlr, karm. Dier yer ehline giderim. Onlar da benimle kalkar, hep birlikte gider, Mekke-Medine arasnda toplanrz. Deniliyor ki, hergun; ebdl zmresinden bir veli, her gece evtad ksmndan dier bir vel Kabe'yi ziyaret eder. Bu ziyaretlerin kesilmesi Kabe'nin kalkmasna sebep olur. O gn insanlar sabaha erince Kabe'nin yok olup utuunu, yerinde bir iz kalmadn grr... Bu durumun hasl olmasna, pepee yedi yl kimsenin oray ziyarete gidemevii sebep olur. Kabe'nin bu hale ermesi sonunda, Kur'n- Kerim de kalkar. Sayfalar ald zaman, iinde tek harfin olmad, yapraklan beyaz olduu grlr. Bundan sonra, Kur'n- Kerim, hafzalardan da silinir, tek kelime dahi kimse hatrlayamaz. Hal byle olunca, halk; airlere, arkclara, cahilce verilen haberlere koar. Sonra, deccal kar ve ts Peygamber onu, iner ldrr. Artk kyamet kopmas yaklar, gn yaklaan bir kadnn doum gnleri kadar az bir zaman kalr. MEKKE'DE YERLEMENN Y OLAN VE OLMAYAN TARAFLARI Yaplmas muhtemel, laubali hareketler iin, bir ksm zatlar orada makam tutmay iyi grmemilerdir. Ayn ekilde, mam mer r.a. da, insanlarn Kabe ile nsiyet etmeleri hali korkusunu duymutur ki, o, hac sonunda haclar illerine gnderir; Yemenliler, Yemeninize!!. amllar, Samnza!!! Irakllar, fraknza!!! derdi. Dediler ki: Hac sonunda oradan ayrlmak iyidir. n-;, ayrlrken tatl heyecan olur; bir daha gelmek iin du-^ okunur. Hak Tel, Ora, insanlar iin, sevap ve emniyet ye-fdif.' (Bakara, 125), buyururken Kabe'yi ver, deerini latr. Dediler ki: Orada kalmak, hata yapmak Ve gnah irtikap etmek bakmndan doru deildir. Herhangi bir yerin fazileti, orann hakk denmesi ile deer bulur. Peygamberimiz s.a. Mekke'ye gelince, kbleye dier 've yle derdi: Senin, Allah'n hayrl yeri olduun muhakkak... En sevgili beldesi olduun kati.. Eer ben senden ikairbn olmasaydm; katiyen ayrlmazdm. MEDNE'NN FAZLET

* Mekke hari, Medine'den daha deerli yer yoktur. Onun deerini Peygamberimizin s.a. u hads-i erifinden anlamak mmkndr: Mescid-i Haram hari, bu mescidimde klnan bir namaz, dier yerlerde klman bin namazdan hayrldr. Medine'den sonra, fazilet bakmndan Kuds- erif gelir. Kuds- erifin faziletini de u hads-i erif anlatr: Orada klman bir namaz, beyz misli ecir getirir. Mekke, Medine ve Kuda-i erifteki Mescid-i Aksa'ya dair bn Abbas bir hads-i erif rivayet eder. Peygambe. ' F.: 6 82 EL-MRD'L-EMN rimiz s.a. buyurur ki: Medine mescidinde klman bir namaz onbin; Mescid-i Aksa'da bir namaz bin, Mescid-i Ha-ram'da klman namaz ise, yz bin namaz yerine geer. HACCIN ARTLARI - GEREKLER - SIHHAT -RKNLER - VACPLER - MAHZURLARI Haccm shhati iin artlar arasnda, Vakit ve slm , gelir. yiyi - kty ayrd edebilen ocuun haca sahih olur. Kendisi ihram giyebilir. ocuk ihram giyecek kadar mmeyyiz olmad takdirde velisi giydirir. Kendisi iin yaptn ona da yapar. hram vakti, evval ve Zilkade aylardr. Sonra, Zil-hicce'nin dokuzundan bayram gn afa atmcaya kadardr. Bu vakitlerin dnda ihrama giren, umre iin girmi olur; nk hac aylar dndaki aylar - gnler umre vaktidir. Haccn yaplmas iin be artn tahakkuku gerekir. Hr olmak... slm olmak... Bula ermi olmak... Akll olmak... Vaktin gelmesi... ocuk veya kle ihrama girer, sonra Arafat ve Mz-delife'de; ocuk bula erer, kle de azad edilirse, Arafat ziyaretini iade ederler. Bunu Kurban Bayram gn fecirden nce yapmalar lzmdr. Bunu yaptktan sonra, farz olan Hac eda edilmi olur. Arafat ziyaretini mutlaka yapmalar lzm, nk Arafat ziyareti Hac iin zarurdir. Dier ii yapamadklar iin kurban kesmeleri lzm gelmez. Bahsedilen artlar umre iin de muteberdir. Yalnz vakit hari... Nafile olarak Hac eden kimseden, hr ve bali olmas art ile farz olan Hac der. Her ne kadar nafile Hac yapmakta ise de, farz olan Hac ncelik kazanmaktadr. Farz olan Hac yapldktan sonra, fesada varan haccn kazas gelir. Sonra yemin Hacc, daha sonra, nafile gelir... HACCIN NEM . 83 Hac iinde, baka trl niyet etmi olsa dahi, gerek olan yukardaki tertiptir. Gl ve hr olmak Haccm ba artlarndandr. Hac ilerinde kendisine farz olan eyler, umre ilerinde de farz olur. Mekke'ye ziyaret ve ticaret maksad ile gidenlerin ziyaretleri ihram aylarna gelirse, ihram giymeleri bir kavle gre gerekir; odunculuk kasd ile gidenler hari... Gerek hac, gerekse umre iin helllamak lzm. Hacca varmak iin gl olmak iki ekildedir. Birincisi ie balamak iindir ki, salk, yol emniyeti, ucuzluk olmas lzmdr. Denizin tehlikeli olmamas da arttr. Gidip-gelinceye kadar, kendinin ve beslemek zorunda olduu kimselerin nafakas temin edilmi olmaldr. Tabi borlarn da denmi olmas lzm gelir. Binek kiralamak iin de imkna sahip olmak gereklidir. kincisine gelince, o da sakat ve ktrm durumda olann hali yeterliidir. Kendi yerine tuttuu kimsenin ahs cretinden baka, hac iin paray deyecek durumda olmas icap eder. ocuk, hacca gidemeyecek kadar ktrm olan, babasnn masrafn kabul ederse, kabul olur; baba da onu kabul eder. Ktrm kimse, ifa buluncaya kadar hacc tehir edebilir; bir artla, sonunda afiyete ereceine kani olmal. Aksi halde Allah'a asi olarak gider.

Be 'ey vardr ki, onlar olmadan hac sahih olmaz: hram, Tavaf, Tavaftan sonra Merve Safa arasnda sa'y-Arafat'ta vakfeye durmak; bir kavle gre bu ilerden sonra sa kesmek... Umrenin artlar da ayndr, tabi Arafat'taki vakfe hari... Terk edildii takdirde, kurban kesilmesi mecburi olan iler altdr: hram giyilmesi mecburi olan yerde giymemek; bunun terkinde bir koyun kurban edilir. Ta atlacak yerde atmamak bir kavle gre kurban gerektirir. Gn batmcaya kadar Arafat'ta durmamak. lllft 84 EL-MRD'L-EMN " . Mzdelife'de gecelememek,' Veda tavaf. Mina'da yatmamak. Bu son drt iin terki iin, bir kavle gre kurban kesmek mecburidir, ikinci kavle gre kesilirse iyi olur. Haccm ve umrenin edas iin ekil vardr: Birincisfc fraddr; yani, hacc ayr, umreyi de ayr yapmaktr. Fazilet bakmndan en iyisi budur. nce hacc eda eder, sonra da umreyi. Hacc eda edince gider soyunur, tekrar ihram giyer umresini yapar. Umre iin hrama girmeye en faziletli yer, Ci'rane, sona Ten'im, sonra Hudeybiye.. Yalnz hacc eda edene kurban dmez, nafile olarak keserlerse baka... kincisi: Lebbeyk okumaktr. Malum lebbeyk cmlesini hem hac edasnda, hem de umrede okur. Tabii ihram giymi olmas arttr. Hac iin yaplan iler.umreye de yeter. Gusl ii ab-dest iini bitirdii gibi, hacca dair yaplan iler de umreye yeter. u var ki, hac iin Arafat'ta durmadan nce sa'y etmesi gerekir. Sa'y hac ve umre iin ayn saylr. Tavaf saylmaz. Farz olan haccn tavaf Arafat'taki vakfeden sonra balar. Umreden sonra, ihramdan kmadan tekrar hac edene bir koyun kurban etmek der. Buna karin tbir edilir. Mekke'nin yerlisi olduu takdirde oir ey lzm gelmez. nk onlar mikat terk etmezler- Zira onlarn mi-kat yeri Mekke'dir. ncs: Temett'dr. Mikat yerini, yani ihramn giyilmesi icab eden snr ihramla geip, umre eder. Sonra Mekke'de karmaktr. Bylece hac vaktine kadar bekler, ihram giyer, haccm ed eder. Temett haccn yapmak iin be art gerek: 1 Mescid-i Haram'n yerlisi olmamak... Yani mi safir saylp, namaz ksacak kadar uzak ilden bulunmak... 2 Umreyi hacdan nce bitirmek... 3 ? Umresini hac aylarna raslatmak... 4 Hac iin ihram giyilecek yere dnmemi olmak. 5 Hacc ve umreyi ayn ahsa vekleten yapmak. Saylan bu vasflara sahib olan mutemetti olur. Ve bir HACCIN NEM 85 koyun kurban etmesi icab eder. Kurban bulamazsa, kurban gnnden nce gn oru tutar. Orular pepee de tutabilir; ayr-ayr da... Yedi gn de evine dnnce tutar. Bylece on gn oru tutmu olur. Dilerse, eitli gnlerde tutabilir. Hac ileri fazilet derecelerine gre yle sralanr: frad, Temett ve Kran... HACDA MAHZURLU LER Hac ilerinde mahzurlu saylan alt ey vardr; aada anlatacaz. 1 Elbise, uzun don ve ayakkab giymek ve sark sarmak yasaktr. Bu durumda gereken bir petemala sa rnmak ve ste bir rt almaktr. Ayaa da nalin giy melidir. Nalin bulunmad takdirde, Mikp giymeli. Nalin: Kay parmaklara yahut ayak stne geer. Mikp: Kancasz, tokasz olarak giyilen eydir. ke ksmndan ayaa geer-

Kuak balamakta, binekte ise glgelik yapmakta mahzur yoktur. Ama baa yapacak kadar bir ey rt-memeli; nk bu halde olann ihram yeri badr. Kadn dikili elbise giyebilir, yzne srnmeyecek ekilde rtnr. Onun iin ihram yeri yzdr. 2 Koku srnmek: Akll kimselerin koku saydn srnmemek gerekir, hram zamannda koku srene, elbise giyene bir koyun kurban der. 3 Tra olmak ve trnak kesmek: Bunlar yapana da fidye, yani kurban kesmek gerekir. Gzlere srme ekmekte, hamama gitmekte, kan aldrmakta ve sa taramakta mahzur yoktur. 4 Cins mnasebette bulunmak: lk ihram giyip karma zamanndan nce byle bir i yapann hacc fesat olur. Bu ii yapana bir deve, yahut sr yahut da yedi koyun kurban kesmek gerekirBu ii ihrama girip kardktan sonra yapann hacc fesat olmaz. Yalnz bir deve kurban etmesi lzm gelir. 5 Cins mnasebetlere yakn hareketler. pmek, okamak: 86 EL-MRD'L-EMN hraml olduu halde, kadnlarla oynayan ve temizlii kaybolan kimseye bir koyun kurban etmek gerekir. Elle kendi kendini tatmin iin, -ayn artlar vakidir. Nikh kymak ve evlenmek o zamanlarda haramdr. Buna kurban gerekmez, nk yaplan i hkmszdr. 6 Kara hayvanlarn avlamak: Yani, eti yenen, yahut hell ve haram olan hayvanlar ve onlardan doanlar avlamak yasaktr. Byle bir ey yapann, avladnn cssesine yakn koyun veya kei eti datmas icab eder. En iyi bilen Allah'tr. HACCA DAR LER YOLA IKITAN VATANA DNNCEYE- KADAR Bu fasl on ksma ayrlmtr. Birincisi: lk yola ktan ihrama girinceye kadar' sekiz ii bitirmek gerektir. ;. 1 Tevbe etmek, zulmettii kimselerin gnln al-' mak, borlar demek, beslemek zorunda olduu kimsele rin, dnnceye kadar olan nafakasn temin etmek, ema netleri yerine teslim etmek, beraberine ald eylerin he ll olmasna dikkat etmek. 2 Din ahlkndan faydalanaca bir salih arkada bulmaya almak. 3 Sefere kmadan iki rekt namaz klmak. Bir re ktnda Kfirun sresini; brnde ise, his sresini oku mak. Namaz bittikten sonra elini ap u duay okumal: Allahumme entessahb fisseferi ve entel halifet fil ehli vel mali vel veledi vel ash ahi ehfizna ve iyyahm min klli afetin ve ahetin ve heliyyetn. Mns: Allahm, bu seferde sahip sensin. Dilerim ki; ehlime, malma, .ocuklarma, arkadalarma sahip olasn; Allahm, bizi ve onlar, her cins fetten, ahdan ve beldan koru. 4 Evdeki iini tamamlayp, kapya varnca aa daki duay okumal: Bismillah i, tevekkelt alellahi vel havle vel kuvve87 HACCIN NEM te lla billahi rabbi ezbike en edlle ev udlle ev ezille ev zille ev azime ev uzlime ev echie ev ychele aleyye.

Mns: Bismillah, Allah'a tevekkl ettim, g, kuvvet yalnz Allah'ndr. Rabbim, amaktan, armaktan; hatadan veya ona sebep olmaktan, zulmden ve zulme uramaktan,, unutmaktan ve unutulmaktan sana snrm. 5 Vastaya bindii zaman, u duy okumal: Bismillah! ve billahi vellahu ekber, tevekkelt alallah, hasbiyallah, suphanellezi sahhare lena haza vema knna-lehu mkrimin ve inna il rabbina lemunkalibun. Mns udur: Allah'n ad ile ve onunla. En byk Allah'tr. Allah'a, itimat ettim. Allah bana yeter. Bunu ?bize musahhar klan subhandr. Kendiliimizden ona eremezdik. Rabbimize elbet dneceiz6 Vastadan ini: Mmkn olduu takdirde, vas tadan inmek iin gndz beklenmeli; snnet odur ki, yol culuu geceleri yapa. Bir hads-i erifte yle buyrulur: Gece yolculuunu tercih ediniz. Gndzleri alnmas kabil olmayacak kadar yol kat edilir. 7 Tek bana yrmekten ekinmeli; vehim gel mesinden korkulur. 8 Yolculuk esnasnda, yksee kt zamatt, defa tekbir amah ve u duay okumal: Allahumme lekeeref al klli erefin ve lekel han-d klli halin. Mns: Btn erefler stnde senin erefin vardr. Herhalde sana hamd olsun. Tepelerden inite u dua yaplmaldr: Subhanel melikl kuddus rabbl melaiketi verruhu celle eltessemavati vel arde bir izzeti vel ceberut. Mns: Mukaddes olan padiah subhandr. Meleklerin' ve ruhun Rabbi odur. Yeri g izzetle sen ycelttin. kincisi: hrama girip mikat yerinden Mekke'ye girinceye kadar yaplacak ilere dairdir. Bunlar da, be ey olarak tesbit edilmitir. 1 Gusl etmek. Bu guslde, ihrama girmek niyet edilir. Bu arada trnak kesmeyi, byklar kesmeyi ve bun lara benzer temizlik ilerini bitirmeli. 2 Yukarda anlatld gibi, dikili libas karma88 EL-MRtD'L-EMN l, koku srnmeli. Koku iesi ve ste baa sinen kokudan kalan eserin zarar yoktur. 3 hrama niyet etmek. Bu niyeti, vastaya biniyorsa, vastann hareketi annda, vastasz gidiyorsa, kendi hareketi zamannda yapar. hram ii iin yalnz niyet yeter. Bu ite snnet olan odur ki, Lebbeyk kelm ile niyeti birletire. Arapa lebbeyk duas yledir: Lebbeyk allahmme lebbeyk lebbeyke lerike leke lebbeyk innel hamde ven nimete velmlke leke l erike lek. Mns udur: Allah'm,. emrine geldim, emrine geldim, hamd, nimet, mlk senindir. Ortan yoktur. u duay da okursa fena olmaz: Lebbeyke ve sadeyke vel hayr kllhu biyedeyke verrub ileyke lebbeyke bhaccetin hakkan ta'bden ve rikkan allahmme sall al seyyidin muhammedin ve al li muhammed ve sellim. Mns yledir: Emrine, holuuna geldim, hayrn tm elindedir. Rabet sanadr. Dorudan doruya hac iin emrine geldim- Kul olarak, kle olarak geldim. AUa-hm Muhammed'e' ve ona uyanlara salt eyle, selm eyle. 4 hram iini bitirince u duay yapmal: Allahmme rid hacce feyessirhli ve elinni al edai farzn ve takabbelh minni. Mns udur: Allahm hac yapmak istiyorum, bu ii bana kolay eyle, haccn farzn eda iin yardmcm ol ve kabul eyle. 5 hram giyerken yukarda yazlan, Lebbeyk dua sn tekrar tekrar okumak hotur.

ncs: Mekke'ye giriten tavafa kadar yaplacak iler. Bu iler alt ekilde tesbit edilmitir: 1 Mekke'ye girmeden nce Zitulva'da gusl etmek, esasen hac edasnda dokuz gusl tesbit edilmitir. hram iin, Mekke'ye giri iin, ilk kudm tavaf iin. Arafat'ta vakfeye durmak iin. Keza Mzdelife vakfesi iin. Ta atlmas lzm gelen yer iin yaplan gusl. Akabe'de atlmas lzm gelen ta iin gusl gerekmez, sonra veda tavaf iin. afi Hz. nce gusl etmi ise, veda ve ziyaret tavaf iin yeniden gusl etmeye lzum grmyor. Bu duruma HACCN NEM . 89 , gre gusl adedi yediye iniyor. 2 Harem-i erife girerken u duay okumal: Allahmme haza haramke ve emnke fe harrm lahm ve dem ve a'r ve beer alennari ve eminni min azabike yevme tb'as ibadeke vec'alni min evliyaike ve ehli taatike yarabbel'lemin!. Mns udur: Allahm buras senin haremin ve emin blgen, etimi, kanm, atee haram eyle. Kullarn dirildii ffiin, beni ate azabndan emin kl. Beni veli kullarndan,' taat ehlinden eyle ey lemlerin Rabb!.. 3 Mekke'ye Ebtah canibinden girmeli. Buras bi raz yksekedir. Peygamberimiz orta yol olarak semi ti. karken de biraz aadaki yoldan kmal. 4 Mekke'ye girip bedestan ksmna yanat ve Ka be'yi grd zaman u duay okumal: Lilhe illallh vellah ekker. Allahmme entessel-m ve minkesselm ve darke darsselm tebarekte ya zelcelli velikram. Allahmme inne haza beytke az-zamtehu ve kerremtehu ve ereftehu allahmme fezidh tazimen ve zidh terifen ve tekrinen. Mns: smin selmdr. Selmeti senden isteriz. Cen-net'in selm evidir. Ey ikram've cell sahibi olan Allah'm senin ann ycedir. Allahm bu senin evin, onu byttn, ikram ettin, eref verdin; Allahm, onun erefini, bykln ve ikramn artr. 5 Mescid-i Haram'a Ben eyhe kapsndan girmeli. Ve u duay yapmalr. Bismillhi ve billahi ve minellahi ve illallahi vef se-b iKi I ahi ve al milleti resulillahi sallallah ve aleyhi ve sellem. Mns: Allah'n ad ile onunla, onun yolunda peygamberin milleti olarak geiyorum. Kabe'ye yaklanca u dua okunur: Elhamdlillah! ye selmn al badihillezinestafa Allahmme salli l seyyidin Muhammedin abdike ve nebyyike ve l brahime halilike ve l cemii enbiyaike Ve rslke. Mns: Allah'ahamd olsun. Selm onun setii kullara. Allah'n, peygamberin, kulun Muhammed efendimize, dostun brahim peygambere ve btn peygamberlerine selm eyle. 90 EL-MRD'L-EMN Burada elini kaldrmal ve aadaki duay yapmal: Allahmme es'elke fi makam haza fi evveli menasiki en takbele tevbeti ve tetecaveze an hatieti ve tadae anni vizri elhamdlillahillezi belagani beytehl harami ellezi caa lehu mesabeten linnasi ve emmen ve caalehu mubare-ken ve hden lillemin allahmme inni abdke vel beled beledke vel harem haremke vel beyt beytke ct atlb rahmeteke es'elke meseletel muztarril haifi min ukubetike errac lirahmetike ettalib Umerdatike. Mns: Allah'm, u duramda, hac ine balarken dileim u ki: Duam kabul edesin, hatalarmdan gecesin. Gnahm alasn. lem iin hidayet yeri olan ve mbarek klman emin yer olan bu Kabe'ye beni kavuturduun iin Allah'a hamd olsun. Allahm, ben senin k'lenim. lke senin lken, harem senin haremin; ev, senin evin. Rahmetini talep etmeye geldim. Cezadan korkan zavallnn yakarmas gibi dua ediyorum. Rahmetini umarak rzana talip olarak yalvaryorum. 6 Bundan son, Hacer-i Esved'e ynelir. Sa elini

ona srer, sonra u duay okur: Allahmme emaneti eddeytha ve misaki taahedth hedli bil muvafati. Mns: Allahm emanetini eda ettim, aramzda olan ahdi yerine getirdim. Bunlar ifa ettiime dair ahidim ol. Hacer-i Esved'i pmeye kaadir olamazsa, hizasnda durur. Yukarda yazl duay okur. Sonra halk farz namazda deilse, kudm tavafn yapar. Yani ilk ziyaret tavafn. Baka bir ey yapmaz. ayet farz namaz klmyorsa o da uyar; klar. Drdncs: Tavaf hakkndadr. Hangi tavaf olursa olsun, yaplmasn murad edene alt eyi yapmak der: 1 Namazda riayet ettii artlarn hepsine riayet etmesi icap eder. Tavaf, namaz gibidir. u var ki tavafta konuulur. zerine ald petemal ortadan sa koltuuna ska trmal- Sol yanma doru, hafif meyletmeli. Tavafa balarken Lebbeyk cmlesini brakp, ilerde anlatacamz duay okumal. 2 Yukarda yazl hal sona erdikten sonra Kabe'yi sol yana almal ve Hacer-i Esved'in yanna durmal, pek 91 __ HACCIN NEM yaknda durmamal, Hacer-i Esved nde ve adm kadar ileride braklmal. Bu halde Kabe'ye yaklalm ve adrvandan uzaa dlm olur. En faziletlisi de budur. Hacer-i Esved'in yannda durur, yerle adrvanda birleir. adrvanla Hacer-i Esved'in tefrik edilmesi gerekir. te bu halde haclar Kabe'yi tavafa balar. 3 Tavafa balarken Hacer-i Esved'i gemeden u duay okur: Bismillah ve billahi vellah ekber allahmme ima-nen bike ve tasdikan bikitabike ve vefaen biahdike vetti-bean Hsnneti nebiyyike Mubammedin sallallah aleyhi ve sellem. Mns: Allah'n ismi ve onun varl ile balarm. Allah en byktr.. Allamm, sana iman ederek, kitabn tasdik ederek ahdine vefakr olarak, Peygamberin s.a. snnetine uyarak tavaf ediyorum. Hacer-i Esved'i geip Kabe'nin kapsna varnca, daha nce yazlan, AHahm bu ev senin evindir, duasn sonuna kadar okumal. 4 Tavaflarn defasn biraz abuk yrme. Dr dncsnde biraz sakin olmal ve her gelite Hacer-i Es ved'e ve rkn yemaniye el srmeli; ki byle etmek mstehaptr. 5 Tavaf yediyi tamamladktan sonra, Mltezim'de durmal. Oras Hacer-i Esved'le Kabe kaps arasndadr. " Ve orada yaplan dua kabul olur- Orada yaplacak dua iin Kabe duvarnn dibine kmeli. rtye yapman, sa ya- nam onun zerine dedirmeli, dirsekleri ile birlikte elini ona yaptrmak, sonra da aadaki duay okumal: Allahmme yarabbel beyt atik a'k rakabeti minen-nari ve eizni mineeytanirracim ve eizni min klli suin ve kani'ni bini a rezakteni ve barikl fima tayteni allahnv-me inne hazel beyte beytke vel abde abdke ve haza makamul'aizzi bike minennari allahmme ecalni min ekremi vefdike ileyke. Mns: Ey u Kabe'nin sahibi olan Allahm! Bam ateten kurtar. Derghndan tard edilen eytandan beni koru, her ktlkten beni esirge ve verdiin rzka kanaatkar kl. Verdiin eyi bana mbarek eyle. Allahm, bu Kabe senin evin ve bu kul, senin kulun. Buras sana ate1*3, 92 EL-MRDT-EMN ten snanlarn makamdr. Allahm beni, en "ok ikram ettiin kimselerden eyle.

Yukardaki duadan sonra Allah'a bol hamd etmeli, Peygambere salt ve selm getirmeli, dier peygamberleri de unutmamal. 6 Yukardan beri yazlan be ey ikmal edildikten sonrat makamn arka tarafnda bir yere gemeli ve iki rekt namaz klmal, ilk rektta Kfirun sresini; ikinci rektta ise hls sresini okumal. Buna tavaf namaz denir, tmam Zhri, snnette geer ki, her yedi tavaf sonunda iki rekt namaz klma, denmitir. Beincisi: Sa'ye dairdir. Tavaf ii bitince sa'y balar. Sa'y etmek iin, Safa tepesine doru yrmeli, bir adam boyu kadar kmal. Peygamber s.a. Kabe'yi grenedek kard. Sa'yin iptidas bu tepenin alt ksmndan balar ve oraya kadar gidi yeter; ama bazlarna gre, biraz yukar kmak daha iyidir. Kabe'ye arka evirmemeye dikkat etmek lzmdr, sonra say eksik olur. Safa dandan balamak artiyie, Merve dana kadar, koarak yedi defa gider gelir. Saf'dan Merve'ye gider, ynn Saf'ya doru evirir; bu ekilde birinci sa'y tamam olur. Oradan Safa dana gelince, ikincisini tamamlam olur.; bu ekUde yediyi bitirir. Bunlarla kudm tavafn ve sa'y tamamlam olur, ki bunlar yapmak snnettir. Sa'yde temizlik mustahaptr, tavafta ise vaciptir. Arafat'ta ve dier vakfeye durulacak yerde durmadan sa'y edilirse vakfeden sonra iade edilmez. Sa'y vakfeden sonraya brakmak art deildir. Sa'y tavafn artlarndan-dr ki, hangi tavaf olursa olsun, sonunda sa'y arttr. Altncs: Vakfe ve ondan nce yaplacak ilere da-. irdir. HacL arefe gn Arafat'a giderse, artk Mekke'ye giri ve kudm tavafn brakr. Arefe gnnden nce Mekke'ye girerse kudm tavafn yapar. Zilhicce'nin yedinci gnne kadar da ihraml olarak bekler. O gn leden sonra imam halka hutbe okur. Arefe gnnden bir gn nce Mina'ya hareket etmek iin hazrlk yapmalarn halka bildirir. Orada gecelemeyi de bildirir. Daha sonra, Mi93 HACCIN NEM na'dan sabah erken kp, leden sonra Arafat'ta farz olan vakfeyi yapmalarn syler. nk Arafat'ta vakfe, leden sonra balar, Kurban Bayram gn tanyeri aa-rmcaya kadar olan vakte dek. devam eder. Mina'ya giderken LeVbeyk duasn okumal. G yettii takdirde, Mekke'ye girdikten sonra hacca dair ileri yryerek yapmal. Yryerek gidilmesi en iyi olan yer, Mescid-i brahim'den Mevk>f e kadar olan yerdir. Mina'ya girince u duay okumal: AHahmme inne hazihi mina femnn aleyye bima metente bihi al evliyaike ve ehli taatike. Mns: Allahm, buras Mina'dr. yilik yeridif. Vel kullarna, taat ehlinfe ettiin iyilii bana da yap. O gece Mina'da gecelemelidir. Oras gece kalma yeridir. Arefe sabah olunca, sabah namaz klnmal, gne doduktan sonra Arafat'a doru yollanmaldr. Ve aadaki duay okumaldr: Allahmmec'alha hayre gudvetin gadevtha ve akiib-ha min rdvanike ve eVedeh min suhtike allahmme iley-ke gadavt ve iyyake itemedt ve vecheke eredtii fec'alni nvmmen tibahi bihl yevme men hve hayrn minni ve efdal yevmel kyameti. Mns: Allahm, bu yaptn sabah hayrl kl. Rzana yakn eyle. Dargnlndan uzak et. Allahm, zatn iin sabahladm. Sana timadm var. Vechini diliyorum. Bu-^ gn beni sevdiin kullardan eyle. Kyamet gn en faziletli kimselerden yap. Arafat civarna geldii zaman, Nemire civarna adrn kurar. Peygamberimiz de orada adrn kurmutu. Sonra vakfe iin gusl eder. Gne le zamann geince imam veciz bir hutbe okur, oturur. mam ikinci hutbeyi irad ederken, mezzin ezan okur. Sonradan kamet alr. Mezzin kameti bitirince, imam da hutbeyi tamamlam olur. Bylece, bir ezan iki kametle le namaz ve arkasndan da ikindi namaz klnr. Bu namazlar ksaltlarak klnr. Sonra vakfe yerine gidilir. Arafat danda vakfeye durulur. Arne deresinde vakfe olmaz. Mescid-i brahim'in n taraf deredir. Arkasnda rne 94 EL-MRDL-EMN HACCN NEM 95

vadisi gelir. Mescidin nnde vakfeye durulmaz. Vakfe yeri, mescidin yan banda bulunan byk talarla anlalr. Vakfe iin en iyisi, o talarn yannda imama yakn olarak, kbleye dnk bir ekilde durmaktr. Bu duruta; bol bol hamd, tebih, tehlil okumal. Sonra dua ve tevbe etmeli. Bol dua edebilmek iin o gn oru tutulmaz. Gne batmcaya kadar, oradan kp ir dam amali ki, gece ile gndz birletirile. Vakfe gn, ayn yanl grlmesi yznden, bir saat. kadar durulursa, yeter. Kurban gn afana kadar vakfe yaplamazsa, artk haccn kaybetmi saylr. Hali byle olana ihramdan ayrlmak ve umreye hazrlk etmek gerekir. Sonra fevt ettii iler iin kurban keser ve haccn kaza eder. O vakfe gn en nemli meguliyet dua olmal. O yerde ve o toplulukta ve o gnde duann kati kabul olmas umulur. Orada yaplacak duann, det olan aadadr. L ilahe illallah vahdehu I erike leh ehl mlk Ivel hamdii yuhyi ve ymit ve hve hayyn layemut bi-yedihil hayr ve hve l klli eyin kadir allahm-mec'al fikalhi nuren ve fi sem'i nuren ve fi basar mren allahmmerahli sadr ve yessirli emri. Mns: Allah'tan baka ilh olmad gibi, onun orta da yoktur. Mlk onun, hamd ona hastr. O, ldrr, o diriltir; kendisi diridir, lmez. Hayjr onun elinde olup o her eye kaadirdir. Allahm, kalbimi hayrla doldur. Gzm nurla doldur. Kulam nurla doldur. Allahm, sinemi a. lerimi bana gre kolay eyle. Yedincisi: Vakfeden sonra yaplacak ilere dairdir. Vakfe ii bitince Mzdelife'ye gidilir. Orada akam namaz ile yats namaz ksaltlarak klnr. Bir ezan ve iki kamet alnr. Aralarnda snnet klnmaz. Farzlar ed edildikten sonra, akamn ve yatsnn snneti ile vitir namaz birlikte klnr. Snnetleri klmaya balarken akamn snnetinden balanr. Mzdelife'de gecelemeden, gecenin ilk yarsnda ayrlana kurban.kesmek vacip olur. G yettii takdirde o geceyi ihya etmelidir- nk o gzel gece, Hakk'a yaklatran iyiliklerle doludur. Gece yars olduktan sonra, yolculuk hazrlna balamal ve oradan talar toplamal. Orada bulunan hafif talardan yetmi tane alnr; ihtiya iin bu kadar yeter, paha fazla almakta mahzur yoktur. Talar kk olmal. Mzdelife'de sabah namazn erken klmal, yola kmal, Mzdelife'nin sonu olan Me'ar Haram'a gelince, ta ortalk aarmcaya kadar durup dua etmeli. Daha ziyade aadaki duay yapmal: Allahmme bi hakk me'aril haram vel beytil haram veehril haram ver rakni vel makam bell ruhe Muham-med'in minetahiyyete vesselam ve edhilna daresselm yazelcelli vel ikram. , Mns: Allahm Me'ar Haram hakk iin, Beyt-i Haram hakk iin, ehri haram hakk iin, rkn ve makam hakk iin, Muhammedin ruhuna bizden salam ve sayg tebli et. Bizi selm evine vardr, ey Cell ve ikram sahibi... Sonra, gne domadan nce oradan ayrlr ve Muh-sir vadisi, tabir edilen yere varlr. O vadiyi abuk amak iin binekte ise bineine, yaya ise admlarna hz verir. Sabah olunca da Lebbeyk syler ve tekbir getirir. Yryerek Mina'ya ve ta atma yerlerine gider. yerde ta atlr. Fakat, birinci ve ikinci yeri geer. Kurban gn oralarda yapaca ii yoktur. Akabe'ye gelir. Oras sa tarafta, yol zerinde ve kbleye dorudur. Ta atlacak yer, dan eteinde ykseke bir yerdedir. Gne bir mzrak boyu ykselince; kurban kesmeden, orada atlacak talar atar. Ta atarken ynn kbleye evirir. Talara doru dnse de bir mahzur yoktur. Elini kaldrr, her ta iin tekbir alarak atar. Ve aadaki duay okur: Allahmme tasdiken bikitabike ve ittibaet li snneti nebiyyike. Mns: Allahm, yazdn tasdik ederek ve Peygamberin detine uyarak atyorum. Ta att zaman Lebbeyk duasn, tekbiri keser. Ancak, kurban gn leninden, bayramn drdnc gn ikindisine kadar olan, farz namazlardan sonra alnan tekbirleri brakmaz. Sonra, kurban beraberinde ise, keser. En iyisi kurban eli ile kesmesidirKurban keserken u duay okumal: Bismillhi vallah ekber allahmme minke ve bike 96 ELMRD'L-EMN

ve leke t ak ab bel minni kema tekabbel min halilike brahim aeyhisselm. Mns: Allah en byktr. Allah'n ismi ile keserim. Allahm, senden, senin iin ve senin yoluna kesiyorum. Halilin brahim a.s. den olduu gibi, benim kurbanm da kabul et. En iyisi bir deve kurbandr. Sonra sr gelir, daha sonra da koyun gelir. Tek basma bir koyun kurban etmek, yedi kii birleerek ortaklk bir deve kesmekten daha iyidir. Bir hadis-i erifte Peygamberimiz, Kurbann en deerlisi, boynuzlu bir ko kesmektir, buyurur. Beyaz kurban, siyah ve sardan d.aha iyidir. Kesilen kurban nafile ise bir para piirip yemeli. Alt aylk, boynuzu ezik, kula kopuk, yandan veya stten yark kulakl hayvandan kurban olmaz. Bu iler tamam olunca, tra ii balar. Traa n k smdan balar. Bu ite snnet olan, kbleye dnmek, ban sa canibinden balayp arkaya doru salar kesmektir. Sonra da ^eri kalan ksm. Tra olurken aadaki dua yaplmal: ;: AHahmmesbtli biklli a'retin haseneten vemhi bi-ha seyyieten verfa'li biha inde'ke dereceten. Mns: Allahm, kestiim kllar saysnca bana sevap yaz. Hatam bala, katnda derecemi artr. Kadm, tra iinde yalnz san ksaltr. Banda sa olmayan, tra letini yle bir gezdirir, duasn yapar. Ta atp tra olduktan sonra, ilk devTe tamamlanm olur. Av ve kadndan baka yasak iler hell olur. Bundan sonra, daha nce anlattmz gibi Mekke'ye gider, tavafn yapar. Bu tavaf haccn esasn tekil eder ki, buna ziyaret tavaf denir. Bunun ilk vakti kurban gn gece yarsndan balar. En faziletlisi kurban gn bu tavaf yapmaktr. Bu vaktin sonu yoktur- Tehir de edilebilir; ama hramdan soyunmamak lzm. Bu tavaf" yapmayana kadn hell olmaz. Bu tavaf yapnca ii bitirmi olur. ihramdan tamamen soyunur. Artk, kurban gnlerinden sonra atlacak talarla, Mina'da gecelemek kalr. hramdan sonra, hac ilerine uyularak bunlarn da yaplmas vaciptir. hramdan soyunmak iin art vardr: Ta atmak, tra olmak ve haccn temeli olan tavaf... 97 HACCIN NEM _ Haccn drt hutbesi vardr: 1 Zhicce'nin yedinci gn, 2 Arefe gn, 3 kurban gn, 4 hac vazifelerinin bitii ve haclarn dal zaman. Bu hutbelerin hepsi de leni takiben irad edilir. Arefe hutbesi ikidir. brleri tek hutbedir. Tavaf ii bitince Hac Mina'ya gider, ora.da geceler. Ve atlacak talar atar. Mina'da kalman gecenin adna karar gecesi denir. nk o gn Mina'da karar klnr, hemen dalmak olmaz. Bayramn ikinci gn sabah olunca; gnein zevale ermesini bekler ve gusl eder; ta atmaya hazrlanr, Bu ilk atlacak ta yeri, yolun sanda Akabe mevkiinin biraz ykseindedir. Orada yedi ta attktan sonra, yoldan az kayar, ilerice kbleye dner, Allah'a hamd eder, tehlil ve tekbir getirir; huu ile okur. Sonra, Cemre-i vusta ad verilen yere gider, birinci defa att gibi talan atar. Ta atarken ilk defa attklarnda nasl durdu ise, bunda da o ekilde durur. Sonra, Cemre-i Akabe tabir edilen yere gider, yedi ta da orada atar. Herhangi bir meguliyete dalmaz. Sonra yerine gelir. Mina'da geceler. Buna ilk ayrlk gecesi denir. Orada sabahlar. Bayramn ikinci gn le namazn klnca, yirmibir ta daha atar, daha nce yaptklar gibi yapar. Bunu yaptktan sonra, Mina'ya gitmekle, Mekke'de kalmak arasnda serbesttir. Gn batmadan Mina'y terk ederse, zarar yoktur. Gece olunca orada kalr, kmak caiz olmaz. Orada gecelemesi icap eder. Sabah olunca, daha nce anlatld gibi yirmibir ta daha atar. Mina'da ta atmay ve gecelemeyi terk etmek, kurban kesmeyi gerektirir, eti de datlr. Ayrca Mina'da yatmak art ile, dier haclarn Mina'da kald gnlerde Kabe'yi ziyaret etmek gerekir. Peygamberimiz s.a. byle yapard. Sekizincisi: Umre ve veda tavafna dair ksmlar.

Hac vazifeleri hitam bulunca soyunur, gusl eder ve umre iin yeniden ihrama girer. Niyet eder ve Teftnye getirir. nce Hz. Aye'nin mescidine gider, orada iki rekt F.: 7 98 EL-MRD'L-EMN _. namaz klar. Sonra Telbiye duasn okuyarak Mekke'ye gelir. Mescid-i Haram'a dahil olur, o zaman Telbiye'yi brakr. Yedi defa tavaf eder ve yedi defa sa'y eyler. Bunlarbitirince ban tra eder, bylece umresi de tamamlanm olur? Dokuzuncusu: Veda tavafna dairdir. Artk yolculuk hazrl balam demektir. Veda ile megul olur. Haliyle veda tavafn yapar. Tavafn bitirince, makamn arka ksmnda iki rekt namaz klar. Sonra gider Zemzem suyundan ier. Sonra, Mltezim tabir edilen, Hacer-i Esved'le Kabe kapsnn, arasndaki yere gelir, dua okur. Allah'tan rza ve ba talebinde bulunur. Onuncusu: Medine-i Mnevvere ziyareti ve onun usulleri. Bu hususta Peygamberimizin s.a. bir hads-i erifi vardr. Onu burada zikredelim: Buyururlar ki: Her kim vefatmdan sonra, beni ziyarete gelirse, hayatmda ziyaretime gelmi gibi olur. Bir hads-i erif daha zikredelim: Her kim, ziyaretime gelecek kadar genilie kavuur da gelmezse, bana cefa etmi olur. Yine buyuruyor: Her kim bana ziyaret iin gelir, bu ziyaretinde yalnz beni kasd ederse, Allah beni onun iin efaati klmay zatna bor sayar. Medine-i Mnevvere'yi ziyarete giden, yolda Peygambere bol salt ve- selm getirir. Medine duvarlar ve ehrin aalar uzaktan gze iliince, u duay okumal: AUahmme haz haram resulike fec'alhu vikayeten l minennar ve emanen minel azab ve suil hisabi. Mns: Allahm, buras Peygamberin haremidir. Beni ateten koru. Azaptan bana eman ver, kt hesaba ekilmekten esirge... ehre girmeden nce Hrre kuyusu tabir edilen yerde ykanmal ve koku srnmeli. En gzel elbise de giyilmeli. Oraya girerken, tevazu ile sayg ile girmeli, tazim etmeli... Sonra u duay okumal: Bismillahi ve l milleti resuliUahi rabbi edhilni mud-bale sdkn ve ehricni muhrece sdkn vec'alli min Iednke sultanen nasra. 99 HACCIH NEM . Mns: Allah'n ismiyle ResTn mmetinden olarak iriyorum. Rabbim, beni dorularn girdii yere dahil et. orulann kt yere kar. Ve katndan bir sultanlk re yardmc ihsan eyle. Yukardaki duay okuduktan sonra, doruca Peygamberin mescidine gitmeli. Minberin yannda iki rekt na-jmaz klmal. Minberin ykseklii sa omuz hizasna ge-jtirilmeliYannda Sanduk bulunan stuna dnmeli. Mescidin kblesini tayin eden dai,reyi aln hizasna getirmeli. I Oras Peygamberimizin s.a. dura idi. Sonra Peygamberin s.a. kabrine gider. Yz cihetine I durur ki, bu durumda arkas kbleye gelir. Sariye tabir edilen stundan birka adm beride olan kabrin duvarna dner, avize bann stne gelir. Bundan sonra aadaki duay okumal: Esselm aleyke ya resulellah, esselm aleyke ya ne-biyellah, esselm aleyke ya eminellah, esselm aleyke ya habibellah, esselm aleyke ya safvetellah, esselm aleyke ya hayretellah esselm aleyke ya Ahmed, esselm aleyke ya Muhammed, esselm aleyke ya efi, esselm aleyke ya akib, esselm aleyke ya beir, esselm aleyke ya nezir, esselm aleyke ya taha, esselm aleyke ya ekreme veledi dem, esselm aleyke ya resulellah, esselm aleyke ya resule rabbil lemin, esselm aleyke ya seyyidel mrselin, esselm aleyke ya hatemen nebiy-yin, esselm aleyke ya kaidel hayri, esselm aleyke ya fatihal berri esselm aleyke ya nebiyyer rahmeti esselm aleyke ya seyyidel mmeti, esselm aleyke ya kaidel gurrel muhcin, esselm aleyke ve al ehli beytike-ellezine ezhebellah anhmurricse ve tahharahm tatbira, I, esselm aleyke ve al ashabikettayyibin ve ezvacketta-\ hirati mmehatil mminin, cezakellah anna efdale ma ceza nebiyyen an kavmihi ve resulen an mmetini, sallal-lab alevke

kllema zeker eke zzakir un ve gafele an zikri-. kel gafiln Ve sallallah aleyke fil evveline vel ahirin, efdale ve ekmele ve al ve ecelle ve atyabe ve athare ma salla al ahadin min halkbi, kema istenkazna mineddala-leti ve bassarna bike minel amayeti ve hedana bike minel cebaleti ehed enlailahe illallah vahdeVm la erike lehu ve enneke abduhu ve resuluhu ve safiyyuhu ve eminbu HACCIN NEM ^ 101 100 ELMRD'L-EMN ve hiyeretuhu min halkh ve ehed enncke kad bella-terrisalet ve eddeytet emanete ve nasahtel mmete ve ca-hedte advveke ve hedeyte mmeteke ve abedte rabbeke hatt etakel yakn fe sallallah aleyke ve al ehli beytike tayyibinettahirin ve kereme ve errefe. Mns: Selm sana ey Allah'n Resul! Selm sana, ey Allah'n Peygamberi! Selm sana ey Allah'n emim! Selm sana ey Allah'n habibi! Selm sana ey Allah'n setii! Selm sana ey Allah'n hayrl kulu! Selm sana, ya Ahmed! Selm sana ya Muhammedi Selm sana ey efaati! Selm sana ey mjdeci! Selm sana, ey son nebi! Selm sana, azaptan ekindiren Peygamber! Selm sana, ya Th! Selm sana, ey dem olunun en kerimi. Selm sana, ey Allah'n Resul! Selm sana, ey lemlerin Rabb tarafndan gelen eli! Selm sana, ey peygamberlerin efendisi! Selm sana, ey nbvvetin htemi! Selm sana, ey hayrn nderi! Selm sana, ey yeryznn fatihi! Selm sana, ey rahmet Peygamberi! Selm sana, ey mmetin efendisi! Selm sana, ey esir kullarn nderi. Selm sana, Allah'n temiz ve pk kld Ehl-i Beytine! Selm sana ve pk ashabna! M'minlerin anas ez-vacna! Allah bizden yana sana mkfat versin ki, hibir peygamber, mmetinden yle mkfat almam ola... Salt sana seni hatrlayanlarn hatrlad miktar, gafillerin gafleti kadar. Evvel, ahir Allah'n salt u selm sana olsun. Bu salt ve selm en deerli, dolgun, yce, byk, temiz, pk olsun ki Allah, ylesini hibir halkna vermemi ola... ki, sen bizi aknlktan ayk kldn, grmez gzlerimize nur getirdin; biz de byle salt ve selm okuyoruz. Ve Allah, vastanla bizi cehaletten kurtard. Allah'n bir olduuna, ei olmadkna, tek olduuna ehadet ederiz. Ve sen, onun kulu ve Resul olduuna ehadet ederiz. Sen onun saf, temiz ve emini, halknn hayrl ssm. Risaleti tebli ettiine, emaneti ed ettiine, mmete nasihat ettiine, dmanla cihad ettiine, mmete yol gsterdiine ve son nefesine kadar Rabbine ibadet ettiine ehadet ederiz. Allah'n salt sana ve temiz, pk Ehl-i Beytine olsun. Hepinize bol ikram ve eref ihsan olsun... Peygamberimize salt ve selm smarlayan varsa, f-lan tarafndan sana salt ve selm olsun, diye. Yukarda yazl grevleri ifa ettikten sonra, az geride olan Hz. Sddk'n makberine gee, ona da selm vere... Sonra Hz. mer'in makberine gee... Hz. Sddk'n makberi Peygamberin omuz hizasnda olup, Hz. mer'in de onun hizasmdadr. Onlara, size selm olsun ey Peygamberin vezirleri, diye. Sonra, yle diye: Siz, Peygamber hayatta olduu mddet, dinin kyam iin ona yardmc oldunuz-Ondan sonra da, din ilerinde mmete yardmc oldunuz. Bu ilerde daima Peygamberi izlediniz, onun snneti ile amel ettiniz. Allah, Peygamber vezirlerine nasl mkfat vermek gerekse, size de ylesini ihsan eylesin... Bu ilerden sonra dne, Peygamberin ba tarafna gelo. stvane ile kabir arasnda dura. Kbleye dne Allah'a hamd ede. Peygambere bol selt ve selm getire. Ve aadaki duay okuya: Allahmme inneke klte ve lev ennehm iz zalemu enfsehm cauke festaferullahe vestafere lehmrre-sl le vecedullahe tevvaben rahima Allahmme kad se-mina kavleke ve eta'na emreke ve kasadna nebiyyeke ms-tefiine bihi ileyke, fiznubina vema askale zuhuruna min evzarina taibine min zelelina muterifine bi hatayana fetb aleyna allahmme ve effi nebiyyeke haza fina verhamna bi menziletihi ndeke ve hakkihi

aleyke allahmimefir l mcahidine velmhacirine vel ensari veli ihvaninellezine sebekuna bil iman allahmme latec'alh ahirel ahd min kabri nebiyyike ve min haremike bi rahmetike ya erha-merr ahimin. Mns: Alahm sen yle buyurdun: Eer onlar, nefislerine zulm ettilerse; satta geldiler, Allah'tan Ve peygamberden ba talep ettiler. Dolays ile onlar, Allah', tevbeyi kabul eden ve merhametli buldular. Allahm, kelmm duyduk, emrine itaat ettik. Peygambere gnahlarmz iin senden bize efaat alsn diye, kasd edip geldik. Hatalarmzla omuzlarmz ne kadar arlat. Yanl i102 EL-MRD'L-EMN lerimizden, tevbe ederek geldik. Hatalarmz itirafla huzura ktk. Tevbemizi kabul eyle. Allahm, bu Peygamberi bize efaati kl. Onun yanndaki derecesi ve kymeti iin, bize merhamet et. Allahm, mcahitleri, muhacirleri, ensar bala. Bizden nce iman eden kardelerimizi de bala Allahm, bu ziyaretimizi son ziyaret eyleme. Haremine son geliimiz olmasn. Rahmetinle, ey merhamet edenlerin en merhametlisi... Bundan sonra, Ravza tabir edilen, Peygamberin kab- ' = ri ile minberi arasna gelir. Orada iki rekt namaz klar. Peygamberimizin s.a. bir hads-i erifinde denir ki: Kabrimle minberim aras, Cennet bahelerinden bir bahedir. Minberim ise Havz'mdr Namazdan sonra, minberin yannda dua okur. Peygambere bol salt ve selm getirir. Rumane-i Sufla'ya el koymak iyidir. Buradan perembe gn kar, ehitlerin kabrini ziyarete gider. Kuluk namazm Peygamberin mescidinde klar. Gider, ziyaretlerini yapar, len namazna yine dner. Farz namazlar orada klmak iin byle yaplmaldr. Peygambere selmdan sonra, Baki' tabir edilen yere gidilmelidir; mustahaptr. Orada Hz. Hasan ve Hz. Osman ve Hz. Hseyin'in olu Ali ve Ali'nin olu Muhammed, Cafer'in olu Muhammed, sonra Hz. Abbas'm kabri vardr, onlar da ziyaret eder. Allah onlarn hepsinden raz olsun. Sonra Hz. Fatma'ya gider. Onun da mescidinde namaz klar. Daha sonra Peygamberimizin s.a. olu brahim'i ziyaret eder. Ayrca Peygamberimizin halas Safiye'ye urar, onun da kabrini ziyaret eder. Hacca gidi ibadet kasdi ile olmal... Ticaret iin gidilmemeli... Ehline, mmkn olduu kadar, bol nafaka brakmal. Hacca giderken btn niyet Allah Tel'ya olmal. Ve Allah bir an bile unutulmamal-. Her halde buna dikkat etmeli. . ahsnda vehmettii gc, kuvveti bir yana atmal, sylenenleri iyi anla... Senin iin ganimet bunlardr. En iyi bilen, Allah... KUR'N OKUMAK 103 SEKZNC BLM KURAN OKUMAK Burada Kur'n ve ona dair birka hads-i erif zikredelim: Kuran okumak erefine nail olan bir kimse, bir bakasna verilen madd bir eyi grr, kendisine verilenden daha iyi olduuna sahip olursa, Allah'n byk kldn kk grm saylr. Kyamet gn, Allah'n katnda, Kur'n'dan daha iyi br efaati yoktur. Onun derecesine ne nebi erebilir ne melek ne de bakalar... Allah Tel Th ve Yasn srelerini, halk yaratmadan iki bin sene evvel okudu. Melekler iittii zaman, ne mutlu bunlarn indii mmete, ne mutlu bunlar hamil olan kalblere... Ne mutlu bunlar okuyan dillere, dedi. GAFLETLE KUR'N OKUMAYA DAR Enes r.a. yle diyor: Birok kimseler Kur'n okur, ialbuki Kur'n ona lanet eder. Ebu Sleyman- Daran de yle diyor: br lemde zebaniler, puta tapanlar bir yana brakr, nce Allah'a asi olan Kur'n hafzlarn yakalar. Tevrat'ta yle denmitir: Ey kulum, arkadalarndan birinin; yrrken mektubunu alacak olsan, hemen yoldan sapar, onu okumak iin bir kenara ekilir, dne dne okursun.'Her harfin ne mn tadn anlamaya bakarsn, hibir kelimesini karmazsn. u kitaba gelince onu ben senin iin inzal ettim. Hele bir bak, cmleleri nasl

. fasllara ayrdm; bunlar senin iin yaptm. Birok yerleri anlayasm diye nasl tekrarladm. Enine, boyuna hep anlattm. Sana gelince ondan arka evirdin. Bunlar yaparken benden utanmyor musun? Senin o arkadalarndan daha m ehvenim. Ey kulum, sana baz arkadan bir hikye anlatr. Btn varlnla ona ynelir, dinlersin. Kalbini ona verir, anlamaya bakarsn. Onu dinlerken biri konusa ya da me104 ELMRtD'L-EMN DUA VE ZKRLER 105 gul etse, hemen ona iaret eder, susmasn talep edersin, te ben, sana ynelmi ve senin iin konuuyorum. Sana gelince kalbini benden evirmektesin. Sen beni; o yannda bulunup, szlerini can kula ile dinlediin kimselerden daha alt dereceye mi koydun?.. Halbuki, Allah Tel bykl ve ycelii ile bunlarn hepsinden stndr. Kur'n daima abdestli okunmal; ister ayakta, isterse, oturarak okunsun; edepli olmal... Burada da bir hads-i erif zikredelim: Herkim Kur'n' gnden az zamanda okursa, mnsn anlayamaz- Kur'n- Kerim'i hergn hatim de iyi deildir. Hafta aralarn amamak art ile haftada bir defa bitirmeli. Tecvidine, hurufatna riayet etmelidir. Peygamberimiz buyuruyor ki: Bu Kur'n hznle indi. Onu okurken hzne dalnz. Secde yetlerini unutmamal. Secde yeti bakasndan da duyulsa, hemen secdeye, varmal. Kendi kendine okuduunda abdestli ise, hemen secde etmeli. Kur'n'da on-drt yerde secde yeti vardr. Hac suresinde iki secde vardr- Sad sresinde secde yoktur. Kur'n okunduu zaman, sahibine tazim hissi duyulmal; kalbin derinliine duyurulmak.t Ve o anda Allah Tel Hz. nin hitap etmekte olduu kanaatim tamal... Peygamberimizin s.a. Kur'n'a dair olan bir hadis-i erifini zikredelim: Kur'nn zahiri, btn, haddi ve mat-a vardr. Hz. Ali r.a. diyor ki: steseydim, Fatiha sresi iin yetmi beygir yk, tefsir yazardm. Bylece, Kur'n'm sonsuz mnlarnn bitmeyecei, hikmetinin tkenmeyeceini anlatrdm. Tefsir usul kalb temizlii ile olur. Ve anlalyor ki, tefsir ii; rey ve hev ile olmaz. Bu szmz, Peygamberimizin bn Abbas'a yapt u dua daha iyi anlatyor: AUahm, onu dinde fakih kl ve tevil-tefsir ilmini bellet. buyurmutu. Ayrca Allah Tel Hz. de yle buyurur: Onu Kur'n' bilenler mn karr. (Nisa, 83). Bu yetle, ilim sahiplerine Kur'n'dan mn karma hakk,tannyor. Dediklerimizi anla, ganimet bul. En iyi bilen Allah... DOKUZUNCU BLM Kur'n daima tazim ve mns dnlerek okunmal. Allah Tel onu; Cell arndan kullara gnderirken, onlarn anlay derecesine gre indirdi. T ki, mn derinliine erile... O, zatnn sfatdr. Halkn anlayna bylece girmektedir. Oun ycelii sonsuzdur. Harflerle, seslerle onun derinlii nasl kavranr. ayet onun kelmndaki Cemlini harf okluu rtmemi olsayd, ne Ar ne Fer dayanabilirdi. Onun bykl nnde her ey yok olurdu. Ondan akan nura nasl dayanlr ki... Allah Tel; kelmn dinleme gcn Musa Peygambere vermeseydi, nasl dayanabilirdi? Katiyen dayanamazd ki da, o tecelliye dayanamad. lk tecelli oldu, da paraland. DUA VE ZKRLER Dua ve zikirlere dair birka yet-i kerime ve hads-i erif anlatalm. YETLER: Bana dua ediniz, ben de size icabet edeyim. (M'min, 60). Namaz ed ettikten so*ra, AllaKli ayakta, otururken ve yan st dururken annz. (Nisa, 103). HADSLER: Gafiller arasnda Allah' anan, ller arasndaki diri gibidir- Gafiller arasnda Allah' anan, kuru otlar arasnda 106 EL-MRD'L-EMN

DUA VE ZKRLER 107 yeil aaca benzer. Allah' anmak zere toplanan her cemaat melekler kuatr. Rahmet sarar. Allah, katnda bulunanlara onlar anlatr. Hangi cemaat, bir yerde oturur, Allah' anmaz; peygambere salt ve selm getirmezse bu halleri, kyamet gn onlara nedamet getirir. Ben ve benden nceki peygamberlerin dedii en faziletli kelm, L lahe Uallah Vahdehu L erike Leh, cmlesidir. Her kim, namaz hitamnda, otuz defa AUah' tebih eder, otuz defa hamd eder, otuz defa ona tekbir getirir ve bunlar; Lilhe Uallah Vahdehu L erike Leh Leh Mlk Ve Lehl Hamd Yuhyi ve Ymit Ve Hve Al Klli eyin Kadir cmlesiyle balarsa gnahlar deniz kp kadar dahi olsa, Allah tarafndan balanr. O cmlenin mns udur: Allah'tan baka ilh yok; o birdir, eriki yoktur, mlk onundur, hamd ona hstr. ldrr, diriltir. Her eye gc yeter. yle bir rivayet var: Bir kii Peygambere s.a. geldi ve yle dedi: Ey Allah'n Resul, dnyalk benden gitti. Elim darald. 'Peygamber efendimiz bunun zerine yle buyurdu: Meleklerin namaz ile aran nasl? Yaratlmlarn yapt tebihi ve onlarn rzkland vastay ney-ecUn?. O zat, Peygamberimizin s.a. buyurduu cmlelerin anlamn sordu ve bunlar ne ola, ey Allah'n Resul, dedi. Peygamberimiz s-a. onu cevaplandrd ve yle buyurdu: Subhanellahi ve bi hamd*hi subhaneUahil azim i ve bihamdihi estafiruUah cmlesini tanyeri aardktan sonra, sabah nama2i vakti gelinceye kadar yz defa oku. Bunu yaparsan, dnya sana, ister istemez, zelil bir ekil-de~ gelir. Ve bu cmledeki her kelimeden senin i'.n bir melek yaratlr; Allah' tebih eder, sevab kyamete kadar sana yazlr. O cmlenin mns yledir: Allah subhandr, hamd ona hastr. Allah subhandr, azimdir; gnahlarma Allah'tan ba dilerim. Bir kul, Elhamd Lillah Allah'a hamd olsan dedii zaman yerle gk aras dolar. kinci defa syleyince yerin ve semnn yedi kat tabakas dolar. nc defa syleyince Allah Tel osia yle der: ste arzu ettiin verilecek. Baki yararl olan iler u cmlelerde toplanr: L lahe llellah ve Subhanellahi Vellah Ekber Velhamdlil-lahi Vel Havle Vel Kuvvete ll Billahil Aliyyl Azim. Mns: Allah'tan baka ilh yok, o subhandr. Allah en byk. Hamd Allah'a... Bakasnda ne g ne de kuvvet var. Hepsi yce ve azim olan Allah'a mahsustur. bn mer'den r.a. gelen bir rivayete gre, Yukardaki cmleyi her syleyen balanr; isterse deniz kp misali gnah olsun. Bilesin ki, yukarda anlatlan zikirlerin hangisi olursa olsun, sylendiinde fayda umuluyorsa, kalbin mutlaka huzurda olmas lzmdr. Aksi halde faydas az olur. Esas gaye, Hak Tel ile nsiyet edebilmektir. Bunun da salanmas, kalbin devaml bir huzurla Allah Te-l'y anmaya devam etmesiyle olur. Ve ancak bununla-dr ki, son nefesin, kt olmasndan emniyet hasl olur. En iyi bilen Allah'tr. DUANIN USL Dua edildii zaman, gzel vakitler takip edilmelidir. O zaman abdest alnr, kbleye dnlr, ses hafifletilir. Tazarru ve dua kabul olunacana inanarak dua edilir. Duaya balayan, nce Allah' anar, sonra Peygambere salt ve selm getirir. En nemlisi duaya balamadan nce zulm ettii ve. hak geirdii kimselerden helllik almaktr. PEYGAMBERE SALAVAT OKUMAK yle bir rivayet var: Bir gn Peygamberimiz ashap arasna geldi. Yznde sevin grnyordu. Orada bulunanlara yle buyurdu: Bana kardeim Cibril geldi, yle dedi: Ya Muhammd, mmetinden, sana bir defa salvat okuyana ben on sala108 EL-MRD'L-EMN , vat okurum; memnun olmaz msn?

Peygamberimiz buyuruyor: Her kim bana ne kadar salvat okursa, o miktar da melekler ona salvat okur; bu hale gre ister az okusun, ister ok.. Yine buyuruyor: Her kim yazd kitapda bana salvat yazarsa, ismim orada kald mddete melekler ona salvat okur. STFARA DAR stifara dair olan birka yet-i kerime ve hads-i erifi zikredelim: YETLER: Onlar, yle iyidirler ki nefislerine zulm ettikleri ve bir hata iledikleri zaman Allah' anar ve ba talebinde bulunur, istifar ederler. (Nisa, 64). Onlar, seherlerde, ba talebinde bulunur, istifar ederler. (Zariyat, 18). HADS- ERFLER: Ben, her gn ve gecede, yetmi istifarda bulunur ve tevbe ederim. Hergn yetmi defa hata eden, Allah'tan istifar ve ba talebinde bulunursa gnahta iscar etmi saylmaz Kim olursa olsun; bir hata isledii zaman, Allah' yapt ie vakf bilen balanr. sterse dilden istifar etmemi olsun. Allahii Tel yle buyuruyor: kuds hads Ey kullarm, baladm kimse hari hepiniz gnahkrsnz. Benden ba talebinde bulunursanz, baslarm. Bir kimse beni kudret kuvvet sahibi bilse, balayacama inansa, hemen balarm, tesine bakmam. Bir kimse; AHahim, Subhansm, nefsime zulm et-, tim, kt i yaptm, beni bala. nk gnahlar yalnz sen balarsn, derse, derhal balanr. sterse o gnahlar karncalar says kadar olsun. Fudayl b. Iyaz der ki: Her kim, tam inanarak, yapt hatalar ykmak sureti ile tevbe ve istifar etmezse, onun ii yalanclarn iine benzer. 109 VRDLER Duaya, aada yazld gibi balamak iyi olur. Elhamd Lillahil Aliyyil A'lel Vehhab, L lahe llal-lah Vahdehu L erike Leh!, Lehl Mlk Ve Lehl Ham-d Yuhyi Ve Ymit Ve Hve Hayyn Layemut Ve H-ve Al Klli eyin Kadir, Radeyt Billahi Rabben Ve Bil slmi Dinen Ve Bi Muhammedin Sallallah Aleyhi Ve Selleme Nebiyyen. Mns: Yceler ycesi, bol hibeler veren Allah'a hamd olsun. Allah'tan baka ilh. yok. Birdir, eriki yoktur. Mlk onun, vlmek ona hastr. ldrr, diriltir; ama kendisi diridir lmez. Ve o, her eye gldr. Yaratc ve besleyici olarak, Allah'; peygamber olarak Muhammed'i s.a., dn olarak slmi kabul ediyorum. Daha sonra da aada yazl dua yaplmal. Allahmme Fatires Semafvati Vel'ardi Alimel Gaybi Veehadeti Rabbe Klli eyin Ve Melikihi Ehed en L-ilahe lla Ente Euz Bike Min erri Nefsi Ve Min errieytanirracimi Ve erikihi. Mns: Allahm, ey yeri g yaratan, hazr, gaibi bilen, her eyin Rabbi ve sahibi, senden baka ilh olmadna ehadet ederim. Nefsimin errinden sana snrm. eytann ve ortann errinden sana snrm.. Sonra u dua okunmal: Allahmme nn Es'elkel Afve Vel Afiyete Fi Din Ve Ehli ve Mal Allahmmestr Evrat ve Amin Rev'ati. - Mns: Allahm; dinim, ehlim ve malm iin sendeki af ve afiyet dilerim. Allahm ayplarm rt. Korkularm emniyete evir. Dualar oktur. Nefsin iin hangisinde bir hazrlk bulursan onu oku. Selmet hidayet yollarna uyanlara... ONUNCU BLM VRDLER Allah Tel yeri kullarn emrine amade klmtr. Bunun birok hikmeti olmakla beraber, birkan yle 110 EL-MRD'L-EMN

sayacaz: Kullarn orada yer tutmalar, ondan gelecek bel ve felketlerden ekinmek iin, kendilerini koruma arelerine kolayca sahip olabilmeleri... u bir gerektir ki, hayat; insanlar gemi gibi yrtmektedir; dnyay^. binen herkes ayn seyri takip eder. nsanlar bu lemde hep yolcudur. Onlarn ilk kona beik, sonu da mezar... Vatan iine gelince; ikiden biri... Ya Cennet, ya Cehennem... nsan mr bu yolculuun lsdr. Bu arada katedilen seneler, merhale; aylar, fersah, gnleri mi saylar. Nefesler, atlan adm... Orada yaplan taat, esas gaye... Vakit ise, sermayedir. ; Madd lezzet, ehvet ve garazlar ise, orada yol kesicisi -, saylr. Dnyadan elde edilecek manev kazan, byk nimet , getirir, Cennet'te ilh Ceml'e kavuturur. Bu arada kayplara, hsrana uramak ise, Allah Te-l'dan uzak kalmaktr... Allah esirgesin; bu halde Cehennemin dibinde, bukalar, zincirler vurulur, etin azaba girilir. Bu mrde bir ann dahi boa gemesi insana ebed, sonsuz, hasret ve nedamet getirir. VRDLER - TERTB - AHKMI Allah Tel Hz. yle buyuruyor: Gndzleri hayli ilerle olmaktasn; Rabbin adn an ve btn varlnla ona ynel. (Mzzemmil, 7-8). Yine buyurur: Sabah, akam Rabbin ismini an. Gecenin bir ksmn ona secde le geir-Ve gecenin uzun br blmnde de onu tebih ve tenzih eyle.. (nsan, 25-26). Dilersen, saidler defterine yazlasm ve akilik ii yanma yakn olmaya... Btn geceni gndzn ibadete harca. Vaktini Allah'a kullukla doldur. nk Peygamber Efendimiz ve btn peygamberlerin efendisi ibadetle Hakk tebihle emrolunuyor. Halbuki onun gelmi gemi gnahlar balanmtr. Bu durumda sana den ne olmal; dn... badete, zikre devam etmeye sen daha layksn. Yanl ilere girmemeye daha fazla gayret etmelisin... Dnya ileri ile geiminden ve ihtiyacndan fazla ura111 VRDLER ma... htiyalarn teminden sonra br leme ait ileri takip et... Bilhassa ge'ce ibadetini brakma... Gece ibadeti iin Peygamberimiz s.a. yle buyurun Bir koyun sam kadar az zaman dahi olsa, gece namazna kalkmal. man sahibine serili yataa dp, uyku aramak yakmaz. Gerekli olan, uyku tam basncaya kadar ibadet, dua ve zikirle megul olmaktr. Peygamberimiz buyurur ki: eytan, sizden kim olursa olsun, uyuduu zaman ba zerine oturur ve dmle balar. Onun yapt dmlerin yeri vardr, ayk 61. O dml kimse uyanr hemen Allah'n adn anarsa, bir dm zlr. Abdest alnca br de gider... Namaz klnca ncs de kalmaz. Sabaha neeli erer. Aksi halde, bozuk bir halde ve tembel olarak kalkar. Dier bir hads-i erifte ise, yle buyurulur: Bir gn Peygamberimizin yannda biri anlatld, sabaha kadar uyuduu sylendi. Peygamberimiz: eytan, onun kulana bevl etti, dedi. Bir baka hads-i erifte ise, yle buyururlar: ki rekt namaz vardr ki, gece iinde bir kul onu ed ederse, dnya ve iinde bulunan eylerden daha hayrl tir i yapm olur. mmetime glk olmayacan bilseydim; bu namaz onlara emr ederdim. FAZLETL GN ve GECELER Faziletli gnler daha nce anlatld. Burada gecelerden bahsedeceiz. Faziletli geceleri onbe olarak anlatabiliriz: Be gece, Ramazan aynn son on gnndeki tek geceler. Ramazan aynn on yedinci gecesi. O gn kfirlerle m'minler Bedir enginde karlatlar. Kfir ile m'min o gn belli oldu... Dier gecelere gelince; onlar da yle sralayabiliriz: Muharrem aynn ilk gecesi. Aure gecesi. Recep aynn ilk gecesi ve ortas ve yirmiyedinci gecesi. nk bu gece mira gecesidir. Bu gece iin belli bir namaz vardr. Peygamberimiz o gece iin yle buyurur: Mira gecesinde ibadet edenlere yz yllk ecir vardr. O geceyi ih-

DETLER 113 112 ELMRD'L-EMN ya etmek isteyen oniki rekt namaz klmal. Her rektta Fatihadan sonra, KAF sresini okumal. Her iki rektta bir defa iahyyat okuyup sonunda selm vermeli. Ve yz defa u duay okumal: Subhanellahi velhamd llahi ve l ilahe iUallah vellah ekber- Mns: Allah, subhandr ve hamd ona hastr, Allah'tan baka ilh yoktur. Ve Allah en byktr. Yz defa da, Allah'tan mafiret talebinde bulunmal. Sonra Peygambere salvat okumal. Sonra, ahs iin dnya ve hi-ret ilerine dair dua okumal. Ve sabahn orula geirmeli. Her kim bunlar yaparsa, muhakkak Allah Tel, onun dualarn kabul eder. Ancak, hatalar zerinde srar etmemesi arttr. aban aynn onbeinci gecesine gelince; onda yz rekt namaz klnr. Her rektta Fatiha sresi okunur, sonra da on hls... Bilhassa bayram gecelerini ihya etmek ok iyidir. Bayram gecelerini ibadetle geiren iin, Peygamberimiz yle buyurur: Ramazan ve Kurban Bayram gecelerini ibadetle geirenin kalbini, kalblere lm geldii gn, Allah ldrmez... Zilhicce'nin son gn de faziletlidir. Onu da ibadetle geirmek iyidir... ONBRNC BLM DETLER DNMZE GRE YEMEK-MEK Yenip iilen eyin hell olmas bata gelir. badet etmeye kuvvet gerek, ite bunun iin yemeli ve imeli. Niyet, daima bu yoldan olmal. Sana yaraan budur. Bir yet-i kerimede yle buyurulur: Ey peygamberler; pk, temiz eylerden yeyiniz ve yararl iler yapnz, (M'minun, 51). Yemen-imen Allah iin olacak, sana uyan budur. Bu ekilde niyet edince, yemee balamadan elini ykamalsn. Yemekten nce ve sonra el ykamaya, yemee temiz oturmaya dair olan, bir hads-i erifi anlatalm: Yemekt., nce abdest almak, fakirlii siler; sonra ise, znty ve kederi giderir. Mmkn olduu takdirde yemei, yere serilen sofrada yemeli. Bu hal, Peygamberimizin s.a. deti idi. Peygamber s.a. efendimize bir taam geldii zaman, yere indirir; ? yle yerdi. Ve bu hal, insan tevazu sahibi klar. Peygamber s.a. efendimiz der ki: Yemeimi, bir yere yaslanp yemem; ben bir kulum, kula nasl yararsa yle yerim. Ve bir kula nasl yararsa yle otururum. Diyorlar ki, sayacamz drt ey Peygamber s.a. efendimizden sonra det oldu: Yksekte sofralar hazrlamak, elek, en, mideyi fazla doldurmak... B^z burada; kurulmu sofralar zerinde yemek yemenin yasak olduunu diyecek deiliz. nk Peygamber s.a. efendimizden sonra det olan her ey yasak olmaz. Olan da var, olmayan da... Yemee otururken edebli oturmal ve bu edebi sofrann sonuna kadar devam ettirmeli. Peygamber s.a. efendimiz de byle yapard... O, ok defa diz st oturur ve ayaklarnn stn yere getirirdi. Bazan da sa ayan diker, solun stne otururdu.' Uykulu halde yemek - imek iyi olmaz. Bir yere dayanarak yemek de doru olmaz. mkn nisbetinde az ye-neye ve az imeye dikkat etmeli. badet niyeti ile yenip iyorsa byle olur; ok yemek, ok imek, ibadet niye-ini dorulamaz. Peygamber s.a. efendimiz, bir hads-i erifinde yle myurur: dem olu; midesini fazla doyurmakla er etti. albuki, gcn koruyacak kadar birka lokma ona ye-:erdi. Bunu yapamad takdirde, midesini e blmeli; jbir blmn yemee, bir blmn suya, bir blmn |de nefes alabilmeye ayrmal idi. Bu hale gre insan, iyice ackmadan sofraya oturmamal, nk tok karnna yemek, kalbi karartr. Mmkn olursa mideyi fazla doldurmadan kalkmal. Yemein ve ekmee katk edilen eyin ok lezzetli olmasna bakmamal. Yenen yemee sayg odur ki, katk aranmaya...

Mmkn olduu kadar sofrada el ok olmal, ehli ayaF.: 8 H ELMRD'L-EMtN -. li ok olan iin ne iyi... Taamn hayr stnde dolaan ellere gredir. Enes r.a. Hz. nin anlattna gre Peygamber s.a. efendimiz, yemeini yalnz bana yemezdi. YEMEK NDE EDEB Yemee besmele ile balamal. Sonunda ise, Allah'a hamd etmeli. Her alman lokmada, bismillah denilirse ok gzel olur. Byle yaplnca; yemee kar olan itiha Allah' anmaya mani olmaz. Birinci lokmada, bismillah; --=-Allah'n ad ile ikincide, bismillahirahman; Rahman olan Allah'n ad ile ncde, bismillahirrahmanirrahim Rahman ve Rahim olan Allah'n ad ile demek de uygundur. Besmeleyi, unutanlara hatrlatmak kasd ile aikr sylemeli. Yemei sa elle yemeli. Mmkn olduu takdirde yemee balarken hafif tuza banmal, yemek sonunda da ayn ekilde yapmal. Lokmalar kk almal ve iyi inemeli. Birinci lokmay yutmadan ikinciye el uzatmamal. Yemei katiyen beenmemek gibi bir i etmemeli. Peygamber s.a. efendimiz, hibir yemee ayp bulmazd. Gelen yemei yerdi. Yemeyecei olursa brakrd-Bir hads-i erifinde yle buyurur: Gelen yemei ye. Peygamberimiz meyveyi seerdi. Sebebi sorulunca da, Bu tek eit deil derdi. Yemein st ksmndan ve ortasndan yemek doru olmaz. Ekmek koparrken de kenarlarndan koparp yemeli. Yemekte; ekmei ve eti bakla kesmemeli. Peygamber s.a. efendimiz bunu yasak klmt ve n dilerinizle koparp, yeyiniz buyurmutur. Ekmek zerine yemek taba vs. koymak doru olmaz. Ancak, yenirse gnah kalkar. Peygamber s.a. efendimiz bir hads-i erifinde yle buyurur: Ekmee ikram ediniz, Allah Tel onu sem bereketlerinden inzal eyledi. Ekmekle el silinmesi doru olmaz. Peygamber s-a. efendimiz bir hads-i erifinde yle buyurur: Kimin lokmas yere derse alsn. Lokma zerindeki tozu topra gidersin ve lokmay yesin; lokmay 115 DETLER eytana brakmasn. Parmaklarna yapan yemek kalntsn az ile alsn. Scak yemei flemesin. Sofraya hurma konursa tek yemeli. Hurma tabana ekirdei konmamal. Biraz da su ime edebim anlatalm. Barda sa ele almal; besmele okumal. Suyu yutmak sureti ile deil, emerek imeli. Cier hastal ok defa, suyu birden yutmaktan ileri gelir. Su iildikten sonra aadaki dua okunmal: Allah'a hamd olsun. Bu suyu, bize merhamet ettii iin tatl ve ho kld. Hatalarmza bakp, ac ve tuzlu yapmad. Cemaata su datrken sadan balamal ve sa elle datlmal. Su, daima nefeste iilmeli. Hi unutulmadan, nce besmele okumal sonra da Allah'a hamd etmeli... Yemek bitince, krk lokmalar toplamak ve taba syrmak snnettir. Demiler ki, yemekten sonra kim taban syrr, artan suyunu ierse, bir kle azad etmi kadar sevab alr. Yemekten sonra, u dua yaplmal: Elhamd liHahil-lezi bi nimetini tetinUMussalihati ve tenzill berekt; Al-lahmme latec'alh kuvveten ala masiyetike. Mns: Nimetleri ile salihlerin halini tamamlayan, bereket inzal eden Allah'a hamd olsun. Allahm, yediim, bu yemek, isyana kuvvet olmasn- Bu duadan sonra thls ve Kurey sresini okumal. Tabaklar kalkmadan, sofra alnmadan oturulan yerden kalkmak doru olmaz. Bir bakasnn sofrasnda yemek yiyorsa, onlara da dua okumal; Allah'a hamd olsun. Bizi yedirdi, iirdi, taamnzdan ebrar evliya zmresi yesin, orulular sofranzda iftar etsin. Melekler sizin iin, Allah'a ba talebinde bulunsun... gibi... u duay da okumak iyidir: ElhamdUUhillezi et'amena ve sekana ve kefana ive vana seyyidina ve mevlna.

Mns: Bizi yediren, iiren, esirgeyen, sahip olan Allah'a hamd olsun. O, efendimiz ve mevlmzdr. Sonra el ykanr, yemek fasl biter. 116 r EL-MRD'L-EMtN Yemek toplu halde yeniyorsa, en yal zatn balamas beklenmeli. Yemekte, daima gzel eyler konuulmal. Yanndaki arkadaa iyi muamele etmeli. Yemesi iin kimseye yemin ettirmek doru olmaz. En dk taam, zerinde yemin edilendir. Hz. Hasan r.a. byle buyurmu. Sofrada bulunanlara defa yeyiniz, demekte mahzur yoktur. Yemek sonunda el ykanrken, kendine daha nce ykamas, ikram kabilinden teklif edilen kimse; bu teklifi kabul etmeli. Bir gn Enes ve Sabit Benan, bir sofrada bulutularEnes r.a., Sabit Benan r.a. Hz. lerine ikram olarak leeni nne getirdi. Sabit Benan Hz. kabul etmedi. Bunun zerine Enes Hz. yle dedi: Bir kardein ikramda bulunursa kabul et, reddetme. O ikram Allah tarafndan dr. Ykanan el sularnn bir leende toplanmasnda beis yoktur. Hatta bu sularn bir araya gelmesi mstahap saylr. nk Peygamber s.a- efendimiz yle buyurur: Abdest sularnz bir araya getiriniz ki, Allah dank ilerinizi toplasn. Ev sahibi tarafndan misafirlerin eline su dklmesi iyi olur. Byle olunca, leeni sadan balayarak gezdirir. Sofra banda, orada bulunanlarn houna gitmeyen ii yapmak doru olmaz. Orada bulunanlardan nce el ekmek, az yediini belirtmek iin abuk kalkmak iyi olmaz, yakmaz, Cafer b. Muhammed der ki: Kardelerinizle sofraya oturduunuz zaman, bu oturuunuzu uzatnz. Oturduunuz bu az zaman mrnzden mahsup edilmez. Peygamber s.a. efendimiz yle buyurur: Sizden sofra kuran herkese; sofras devam ettii mddet, melekler, Allah'tan ba talebinde bulunur. Hz. Hasan der ki: Yemek kim iin olursa olsun; ister anas, ister babas iin olsun, yarn hesabn verecektir. Ancak, kardelerine verdii ziyafetin hesab yoktur, nk bu ziyafet ateten saklayan perde olacaktr. Hz. Ali r.a. der ki: Kardelerime bir kse orba ikram etmem, benim iin bir kle azadndan sevimlidirDETLER 117 Bir yere toplanp Kur'n okuyan kimseler, bir eyler tadmadan dalmamal... Bir kuds hadsde yle buyurulur: Ey dem olu, ben a kaldm, doyurmadn. Kul buna karlk der ki: Sen, lemlerin Rabbisin, nasl doyuraym. Buna karlk yle hitap gelir: Mslman kardein ackmt, doyurmadn. Onu doyursaydm, beni doyurmu gibi olacaktn. Peygamber s.a. efendimiz bir hads-i erifinde yle buyurur: Cennette bir kk vardr. inden d, dndan ii grlecek kadar berrak ve parlaktr. Allah Tel bunu, yumuak konuana, fakirlere taam ikram edene ve insanlar uykuda iken kalkp gece namaz klana hazrlad..- Davet vki olmayan yere gitmek yakmaz. Bir hadis-i erifte yle buyurulur: Bir kimse, arlmad yemee giderse, fask olur ve haram yer. Ancak gidecei yer, gidiinden memnun kalacan tahmin ederse o zaman mahzuru olmaz. Hazreti Peygamber s.a., Hz. Ebu Bekir ve Hz. mer; Ebu Haysem ve Ebu Eyyub- Ensar Hz- nin evine gider, yemek yerlerdi. Bir kimse gittii evde, ev sahibini bulamaz da, orada yiyecei yemekten ev sahibinin ferah duyacan tahmin ederse, yer ve ier. Bir kimse kardeine misafir olunca, aklma takt muayyen eyin getirilmesinde srar etmesi doru olmaz. Edeb bunu gerektirir. Belki de o eyin temini ev sahibine g gelir. Ancak olacan kati bildii bir ey varsa o zaman zarar olmaz. Ortaya iki mesele karsa; kolayn semeli. Eve gelen misafirlere istedikleri eyi yapmakta mmkn olursa mahzur yoktur. Bilkis bol ecri vardr. Hazreti Cabir r.a., Peygamber s.a. efendimizin bir hads-i erifini yle anlatr: Kim kardeinin arzu ettii bir taam hazrlar ve yedirirse, Allah Tel ondan bir milyon

hatay siler; bir milyon iyilik yazar. Ve bir milyon defa derecesini artrr. Sonra Firdevs, Adn, Huld cenneti nimetlerinden taddrr. Eve gelen misafire, sana yemek getireyim mi, demek 118 ._ EL-MRD'L-EMN iyi olmaz. Yemei getirmeli, yerse ne l; aksi halde kaldrmal... Sevri Hz. byle buyurmutur. EVLENMEYE DAR ONKNC BLM 119 ZYAFETE DAR Peygamber s.a. efendimiz yle buyurur: Misafire glk gstermeyiniz; sonra darltrsnz. Misafiri darltan Allah' darltm olur. Allah' darltan kimseye, Allah darlr. Davet edilen yere gitmeli; davet eden ister zengin, ister fakir olsun. Gemi peygamberlere inen baz kitaplarda yle bu-yurulur: Bir mil de olsa yr, hastay ziyaret et. ki mil de yrsen, cenazeyi yolla... millik yol bile olsa, davete icabet et... Peygamber s.a. efendimiz bir hads-i erifinde daveti11 nemini belirtmek in der ki: Kra'a dahi davet edilsem giderim. Kura Medine'den birka mil uzakta bir yerdir. Nitekim Peygamber s.a. efendimiz yle bir yere Ramazan iftarna davet edildi ve gitti. Herhangi bir davet vki oldukta; nafile olarak orulu olan iftar edebilir. Yapt iftarla m'min kardeinin ka-bine verecei srr, tuttuu nafile orutan daha faziletlidir. Sonra bozduu orucu yeniden tutar. Davet edildii yerin sergisinde veya yemeinde bir na"am durum varsa, gitmez. Keza davet sahibi fask, zalim, bozuk mezhebli veya yapt davetle vnmek sevdasna kaplan biri ise, onun da daveti kabul edilmez. Her gidilen ziyafet iin niyet, davete icabet olmal. ahs heves ve istek olmamal. Davete giden ayrlaca zaman, ev sahibinin iznini almal; izinsiz ayrlmak olmaz. bn mer r.a. nn bir kelm yle anlatlr: Biz, Peygamberin s.a. devrinde davete gider, yer, ier sonra da kalkar dalrdk. Cenaze evine yemek yollamak iyidir. Sylenenleri anla; bilgini artr, en iyi bilen Allah'tr, ve gidi onadr. EVLENMEYE DAR limler, evlenmek zerine deiik fikir beyan etti. Bir ksm bykler, bir keye ekilip ibadet etmekten, evlenmeyi daha faziletli grdler. Dier bir ksm evlenmenin deerini itiraf etti. Ama, evlenmeye gc yetmeyen iin ibadet daha iyidir, diyen de var. Bir ksm bykler ise, zamanmzda evlenmenin terkini daha iyi grdler. nk geim derdi g, kadnlarn huyu iyi deil... Evlenmeye tevik iin yet-i kerimeler de var. Onlar zikredelim: inizde bekr olanlar evlendirin. (Nur, 32). O kimseler, dualarnda, Rabbmz, bize kadnlarmzdan; treyecek neslimizden gz bebeimiz kadar deerli salih kimseler ihsan eyle, derler. {Frkan, 74). Bu hususta hads-i erifler de vardr. Onlar da anlatalm; Nkh, benim snnetimdir. Benm detimi seven snnetimi yerine getirsin. Evlilikten ekinmeye dair hads-i erifler de var. Onlar da zikredelim: Sene ikiyz geince, hayrl insan, yk hafif olandr; yani, ehli ve ayali olmayandr. yfe zaman gelir ki, insann helaki; ya karsnn, ya da anasnn babasnn, ocuunun elinde olur. Madd imkna sahip olmad iin ayplar ve gc yetmedii ii teklif ederler. Bu yzden yle ilere girer k, dini iman jelden gider, dolaysiyle helak olur. EVLENMENN FAYDALARI Evlilik hayatnn birok faydalar vardr. Onlardan bir ksmn sayabiliriz. nsan evlenir, salih ocuk yetitirir. Bu, byk bir faydadr. 120 _, EL-MRD'L-EMN nsan evlenir, darda gz kalmaz, bu da bir faydadr.

Sonra, evlenmek insana alma zevki verir. Ehlini geindirmek iin alr. Bu arada elinden hayli faydal iler zuhur eder. Derli toplu olur ve ileri bir dzene girer. Sonra, onlarn nafakasn temin yolunda alt iin sevab alr. nsann iyi bir ocuk sahibi olmas fena mdr? Kendi br leme gidince, duasnn bereketi gelir." ocuu lrse, kyamette efaati olurEvliliin en sevimsiz taraf, geim darldr. Tabi hell kazanp geinmek gerek. ler g olunca nasl temin edilir. Evliliin birok haklar vardr. nsan ok defa eda edemez. Hanmlara, ev halkna daima iyi muamele etmek ve yapabilecekleri ii vermek gerek... Buna da ok kuvvetli iradeye sahip olan kimseler kaadir olabilir. Felketin en by, Allah' anmaktan alan ocuktur. nsann bunlara dalmas, br lemine ait ileri brakmas byk felketlerden biridir. Sonra, birok evliler, evlenince cimrilie balar. Bu hal de insan helake gtrr. Sana evliliin iyi ve kt tarafn anlattk. Anlatlan bu haller, ahslara ve hallerine gre deiir. Halini dene. Allah yoluna hangisi yaknsa, kendin iin onu se... En iyi bilen Allah... NKAHLANMA DURUMU KADIN HALLER VE AKDN ARTLARI Nikh artnn tahakkuku iin, drt ey gerek: Vel'nn izni, velsi yoksa, devrin by tarafndan verilecek izin.. Evlenecek kadn dul ve balia ise, rzasn almak... ki dil ahidin hazr bulunmas... Alp kabul ettiini aktan sylemek... Nikh kyhrken, kadnn gzelce rtnm olmas gerek... Alp - kabul etme ikrarnn syleni tarz yerine gre deiir. _ 121 EVLENMEYE DAR ahitlerin, kadm olmamas arttr; iki erkek olmal... Bunlardan baka, evlenecek damat, gelin ya da, kzn ve olann vekilleri hazr olmal... lk defa kadnn velisine nian takdim edilir, o da kadna verir- Bu nian takdimi, kadnn det hali dnda olmal... Verilen bu nian bir bakasndan kalm, olmamal... nk Peygamberimiz bunu yasak etmitir. Nian iin yeni bir eyler alp takdim etmeli... Nian nikhtan nce olmal... Nian alnp verilirken Allah'a hamd etmeli. Damat u duay okur: Bismillah, velhamdlllh, ives-salt vessalm al Resulillhi sallllah aleyhi ve sellem, zevvectke. Mns: Allah'n ismi ile balyorum; Allah'a hamd olsun. Salt ve selm Allah'n Peygamberine olsun.. Sonra da seni zevcelie kabul ettim, der; kadn da ayn duay okur ve ayn eyi syler. Erkek sonra unu syler: Bu minval zere nikh kabul ettim... Bakire kadnla evlenmek daha iyidir, nk abuk allr. Evlenmeden nce, grmek de iyidir. ..* Evliliin usl dairesinde olmas iin, iyi kimselerden bir topluluk meydana getirmek iyidir. Evlenmekte niyet, gz haramdan almak, bol ve iyi evlda sahip olmak ve mmetin artmas olmaldr. Hr kadm almaya g yettii takdirde, kle almak doru olmaz. St ii be gbek devam eder; sonra kesilir. St yolu ile haram olan kimseleri almak haramdr. Stle haram olan neseble haram olan gibidir. Geimin devam iin, sayacamz sekiz eyin bulunmas icabeder. Dindar olmak. yi huy sahibi bulunmak. Masrafn az olmas. Kadnn ksr olmamasBakire kz almak. yi bir nesebe sahip olmak. Akrabalk derecesi pek yakn olmamak. Bu saylanlarn hepsi, eserlerde ve haberlerde bahsi geen eylerdir. Delilimiz onlardr. Szlerimiz onlara dayanr. ALIMAK - KAZANMAK - GEM

_- 123

122 , EL-MRD'L-EMN Y GENMEK KADINA VE ERKEE GEREKEN LER Erkee gerekenler: Dn gn enlik yapp, ziyafet vermeli. nk Peygamber s.a. efendimiz, Bir koyun tutar dah olsa ziyafet veriniz, buyurur.. Erkek iyi idareci olmal... Gerek kskanlk, gerekse retme ve verdii eylerin taksiminde, tacizlik verince kadmm terbiyesinde ve cins konularda daima itidali muhafaza etmeli. Mnasebette dar boanmak iyi deildir. Bir ocuk dounca, kulana ezan okunmal ve ismini gzel koymal. Peygamber s.a. Efendimizden yle rivayet edilmitir: Siz kyamet gn isminizle arlacaksnz; onun iin isminizi gzel koyunuz. Kimin sevmedii bir ismi varsa, deitirmesi iyi olur. Peygamberimiz s.a. byle bir ismi deitirmiti. Peygamber s.a. Efendimiz bir hads-i erifinde yle buyurur: smimi knyemle birlikte koymaynz. Peygamberimizin knyesi, Eb'l-Kasm'dr. Tatl bir eyle veya hurma ile ocuun damam (hafife) omak iyi olur. Kadna gerekenler: Bata kocasna istisnasz itaat etmesi gerekir. Btn halinde efkat sahibi olmal ve kocasnn maln iyi kullanmal... Kocasnn akrabalarna yumuak davranmal... Peygamber s-a. Efendimizden u gzel hads-i erif rivayet edilmitir: Allah, btn insanlarn benden nce Cennete girmesini haram kld. u var ki, sama baktm bir hanm grdm; benden nce Cennete girmeye hazrlanyordu. Bu kadna noluyor; kim ki byle hazrlanyor dedim. Bana yle dendi: Bu iyi bir kadnd. Yannda yetimler yard. Onlarn eziyetine dayand. Ergin alarna kadar yetitirdi... Bunu yapabildii iin de Allah'a kretti... Yine buyurur: AUah Tel btn kadnlara bir meyyit iin gnden fazla yas tutmay haram kld. Ancak, kocas len bir kadn drt ay on gn yas tutmak zorundadr. ? ONNC BLM ALIMAK - KAZANMAK - GEM almak ve kazanmann hayli fazileti vardr. Bunlara dair olan hads-i erifleri zikredelim: Gnahlar arasnda yleleri vardr ki, hibir ey onlar ba l atamaz; ancak, geini derdinden hasl olan znt onlarn balanmasn salar. yi ve drst ticaret adam; kyamet gn sddklar ve ehitler arasnda harolur. Allah Tel san'at sahibi mmini sever. Bana; ticaretle ura, mal sahibi ol, diye vabyolma-di. Rabbini tebih, et, secde ehli ol ve lm gelinceye kadar ona ibdet et, diye vahiy geldi. Bilesin, dilencilik, btn ktlkleri iinde toplamtr- En iyi i almaktr. Ancak Mslman cemaatn hayrna bir baka' i tutulacaksa, o zaman almay brakmak caiz olur. yle olunca alma braklr. Mminlerin yararna olan i tutulur. yi niyetle ayrlan paradan alnp harcanr. Hz. Ebu Bekir r.a. hilfeti almadan nce ticaretle meguld; yine uramak istedi- Fakat ashab r.a. ona ticareti brakmasn ve beytl-mal'dan ihtiyacn almasn iaret etti. O da byle etti... nk halkn ihtiyac ile meguld, ticaret yapamazd. ALI - VERE DAR Al - veriin yerine gelmesi iin ey vardr. Alan, satan ve aralarnda szl anlama. ? Sayacamz drt kimsenin ticar ilere girmesi yakmaz. ocuk, deli, kle ve m... Kfirle ticret caizdir; fakat Kur'n- Kerm satlmaz. arap satmak, hayvanattan kan haram eylerin ve fil kemii v.b. hayvan kemiinden yaplan kaplar alnp satlmaz. Baka ilerde kullanlmas mmkn olacandan, herhangi bir eyin dmesi e, necis olan yan satnda mahzur yoktur. 124 EL-MRDL-EMN

Kpek sat, haaratn sat ve oyun letlerinin sat iyi olmaz. zerinde suret olan yatan satlmasnda ve kulla-masmda mahzur yoktur. nk Peygamber s.a. Efendimiz Hz. ie'ye zerinde suret olan eyleri iaret ederek, Bundan yastk yap buyurdu... zerinde suret olan eylerin bir yere aslarak kullanlmas doru olmaz. Sayg almeti belirmeyecek ekilde bir yere konabilir. Bir eyi satan kimse, o eyin sahibi olmas ve teslim etme imknna kaadir olmas cap eder. Alnan ve satlan eyin grlmesi, miktarnn ve vasfnn tyin edilmi olmas arttr. Alan ve satan arasnda aldm - verdim cmlesinin sylenmesi de gerekir. Neticesi belli olmayan eylerin ve yenecek maddelerin al - veriinde szle veya bir baka trl anlamak cab eder. bn Serc der ki, bz yiyecek maddelerinden satann rzas ile, bir para alp tadma baklabilir. Riba = Faiz: Faizcilik dinen yasaktr. Hakknda birok sert emirler vardr. Herkesin faizden saknmas icab edercar ve dier ticar iler iin, daha bol malmat istiyorsan, dier fkh kitaplarn da okumalsn. ADALET VE HSAN TCAR LERDE ZULMDEN KAINMAYA DAR $unu bilmen gerekir ki, bir ticar iin shhatma fetva verilen ey zararszdr. yi olmayan iler arasnda bazlar var ki, onlar yapan Allah Tel'nm dargnlna urar. Onlarn banda ihtikr gelir, ihtikr, yiyecek maddeleri zerinde olmaktadr. Byle bir ihtikr yapan Peygamberin dili ile lanete uramtr. Bu i iin iddetli emirler vki olmaktadr. _ ALINMAK - KAZANMAK - GEM 125 Satlan herhangi bir eyin aybn gizlemek, doruca hiyanettir. Tart ile satlan her ey iin dikkat gerek... ly bozuk tartanlar takbih edilmektedir. u yet-i kerime lde hiyanet edenler iin buyurulmutur: ly doru tartmayanlara yazklar olsun. (Mutaffifm, 1). Kartrclk etmek tamamen haramdr. Bir kimsenin almak istemedii eye mteri olmas doru olmaz. Hazr bir eyi uzakta olan birine satmak yasaktr. ,Alan, alaca eyi grmeli... Br kimse, kendisi deil de bir bakas namna alr; ? arkadana veya oluna... Ald ey kimin iin ise, al anmda orada geen szleri ona anlatmas icap eder. Satann sayd ayb, kusuru bildirmeli; olur ki almak istemez. Byle ii yapan kimse, alaca eyi tekrar iade edebilmek kayd ile alr. Sat daima iyilikle yapmak gerek... Kimseyi kandrmak doru olmaz. Daima en iyi yoldan.sat yaplmal... Alrken ve satarken, daima kolay yollar aranmal. Bu kolaylk iyidir; Peygamberimiz kolaylkla ticaret yapanlar ylece vmtr: Satarken kolaylk gsterene, alrken kolaylk gsterene, bir hkm verecei zaman kolaylk gsterene, hakknda verilen hkme raz olup, glk karmayana Allah merhamet eylesin. Peygamber s.a. efendimizin bu duasn ganimet bilen dnya ve hirette en byk kr kazand. Peygamber s.a. efendimiz bir baka hads-i erifinde yle buyurur: Bir kimse, eli darda olan ahstaki alaca iin mhlet verir veya haline terkederse, Allah onu kolay hesap verenler zmresine dahil eder. Herhangi bir sebepten dolay ald eyi geri vermek steyeni ho karlamak ve kabul etmek iyidir. Bu hususta Peygamberimizin s.a. bir hads-i erifini zikredelim: IftBir kimse, piman olann getirdii mal geri alr veya hukavele feshini isteyenin arzusunu yerine getirirse, Al-ahii Tel kyamet gn onun ilerini dzeltir. Her halinde, ticaret seni Allah' anmaktan almasn. 126 ELrMRlD'L-EMN

Dnyann geici kn iin hiretin ebed kazancn elden karma. Sonra, aktan ak, byk bir kayba urarsn. Ticaret yapmaktaki niyetin daima hell kazan olmal. Dilencilikten kurtulmak, qbr leme has eylerin tedariki olsun. Mmkn olduu kadar bu dnce sayesinde; hiret talebi iin kalbini dnyalktan al. unu da bil; gemiteki byk zatlarn hibiri, ibdet kabilinden olan eyler iin cret almad. Farz- kfaye saylan ibadetlere, cenaze ykamaya, ezan okumaya ve teravih kldrmaya hibir cret almad. Para alanlar da ho karlamadlar. Yukarda anlattmz ekilde ticaretini yapana bir manev zarar gelmez. Dnyalk iler onu hiretten edemez. Dnyada hiret pazarlar mescitlerdir. Allah Tel dnya ve hiret iini bir yrteni ver. Onlar yle erlerdir k, onlar ticaret ve al - veri Allah'n zikHnden alkoymaz. (Nur, 37). Ticaret erbab, sabah erken mescide gidip namazn klmal, sonra da ticaretine bakmalFarz namazlar iin daima mescide gitmeli. Ezan sesi kulana geldii zaman; dnyalk ileri bir yana atmal. Gemiteki baz zatlar, ekici kaldrd anda ezan sesini duyarsa, indirmeye ta*kat bulamazd. inde alan kimsenin kalbi daima Allah zikri ile olmal. Bunun faziletine dair birok hads-i erif vardr. Peygamber s.a. efendimiz bir hads-i erifinde yle buyurur: Bir kimse, arya girdii zaman, aada yazl duay yaparsa Allah Tel ona bir milyon iyilik yazar: L ilahe Hlellah vahdehu I erike leh leh mlk velehl hamd yuhyi re ymit ve nve hayyn lye-mt biyedihil hayr ve hve al klli ey'in kadir. Mns: Allah'tan baka ilh yoktur. O birdir, eriki yoktur. Mlk O'nundur, hamd O'na hastr, ldrr, diriltir. O diridir; lmez. Hayr onun elinde olup, her eye kaa-dirdir. Ticaretle megul olan kimsenin daima halini murakabe etmesi gerekir. br lemde, hesabn verirken zr dileyecei eyi burada yapmamal. Burada iken dikkati elden brakmayan kimse, br lemde hesabn kolay verir. ' HELL - HARAM ? 127 nsan burada yapt her eyin hesabn orada verecei iin, haline sahip olmal. Niyetini daima br lem iin temiz tutmal. Bakmal; insan haklarna riayet ediyor mu, yoksa etmiyor mu?.. En doruyu Allah bilir... ONDRDNC BLM HELL- HARAM bn Mes'ud r.a. bir hads-i erifi rivayet eder: Helli aramak her Mslman iin farzdr. Baz tenbel gruh; nasl olsa, hell kalmad bahanesi ile ipin ucunu brakr. Bu, tmden cehalet ve bilgisizliktir. nk Peygamber s.a. efendimiz bir hads-i erifinde yle buyurur: Hell aktr; haram da bellidir- Bunlarn arasnda da birtakm pheli iler vardr. HELLN FAZLETLER Allah Tel Hz. yle buyurur: Ey peygamberler! Pk ve temiz eyleri yeyiniz ve iyi iler yapnz. (M'm-nun, 51). Peygamber s.a. efendimiz de yle buyurur: Bir kimse krk gn hell lokma yerse, Allah onun kalbini nurlan-drr ve hikmet kaynaklar kalbinden akar, diline gelir. Bir rivayete gre, bu hads- erife, Allah onu dnyada iken zahidler defterine geirir. cmlesi eklenir. Bir rivayette yle geer: Sa'd r.a. bir gn Peygamber s.a. efendimize, duasnn kabul iin ne yapmas gerektiini sordu, u cevab ald: Lokman temiz kl, duana icabet olur. bn Abbas hazretlerinden gelen bir hads-i erifte ise yle rivayet edilir: Beyt-i Makdis'de Allah Tel'run bir melei var. O her gn yle barr: Haram yiyen kimsenin ne sarf ne de Adl'i kabul olur. Mfessirler sarf nafile ibdet, adi ise farz ibadet olduunu sylemitir. Peygamber s.a. efendimiz bir hads-i erifinde der ki: 128 EL-MRD'L-EMN

Bir kimse, on dirheme hir elbise alsa, iinde bir dirhemi haram olsa, o elbise zerinde kald mddet kld namaz, yapt kulluk kabul olmaz. Yine buyurur: nsan vcudunda semiren her et paras ki, haramdan meydana gelir; onu ate temizler- Yine buyurur: Bir kimse kazancnn geldii yn tyin edemezse, Cehennemin hangi kapsndan girerse girsin, Allah Tel nem vermez. Yine buyurur: badet on paradr; dokuzu hell kazanmaya dairdir. Yine buyurur: Bir kimse, kt yoldan kazand para ile, sla-i rahm eder, sadaka (!) verir (!) ya da Allah yolunda (!) harcederse. Allah Tel onlarn hepsini bir araya getirir ve atee atar. Bir gn Hz. Sddk r.a. klesinin getirdii st iti. Sonra aklna geldi, nerden kazandn sordu; birka kiinin falma baktm, aldm, dedi. Bunun zerine Hz. Sddk r.a. parman boazna soktu ve itii st kustu. Klesi bunu anlatrken; yle bir kustu ki leceini sandm, diyor. Sonra da yle yalvardn anlatyor: Alla-hm istifar talep ederim. Damarlarmn ald ve barsak-larma karan eyler iin zr dilerim. Sonra Peygamber s.a. efendimiz bu hdiseyi haber ald ve Siz Sddk'm midesine helldan bakasnn girmeyeceini bilemediniz mi? buyurdu. bn Abbas r.a., iinde haram bulunann, Allah nama-, zn kabul etmez buyurur. Sehl r.a. ise yle buyurur: Bir kimse, sddk zmresinin iinde bulunduu kef lemine ermek diliyorsa, an-:, cak hell yesin. Geim derdi iin veya Peygamber s.a. snneti icab alsn... HELALN DERECELER Avclkla, odunculukla ele giren eyler helldir. Yer altndan kan madenler helldir. Ehl-i harpten alman eyin bete birinin ayrlmas, yani sultan tarafndan hazineye konmas lzmdr. Kalan, pay edilir. 129 HELL-HARAM Vcuda zarar olmayacak toprak cinsi helldir. Baz bykler; helllii veya haraml pek tesbit edilemeyecei iin topraktan saknmak icab eder demitir. HELL VE HARAMIN DURUMU unu bilesin ki, haramn hepsi pistir; ancak bir ksm ok pistir. Hellin ise, hepsi paktr; ancak, bir ksm ok paktr. Bir eyin haramhk derecesi drde ayrlr, anlatacaz. Birincisi: Fkihler - din limleri tarafndan haraml iin fetva verilen bir ey... Byle bir fetva karsnda, ekinmek lzm. Bu, herkesin yapmas gereken bir itir. kincisi: Tm ele alnnca, pheli olan, fakat zahirde ruhsat fetvasn alan bir ey... Bunun haram olma ihtimali vardr. Bu gibi eyden imtina etmek, salih kimselerin harcdr ki, buna salihlerin ver' hali denir. ncs: Haramlma dair fetva olmayan, pheli bir durum da dta gzkmeyen eydir. Yalnz yaplaca zaman, harama dalma korkusu olur. Byle bir ey kar snda yaplacak i yle tarif edilir: Herhangi bir ii yaparken dnmeli ve zararl olma ihtimali ile terk et meli... ' Drdncs: Hibir zarar olmayan ey... Yalnz ufak bir zarar olma ihtimali vardr. Mesel, Allah Tel'mn gayr iin yeyip imek... Halbuki y ey ip imek Allah* iin olmaldr. Ona ibadet etmeye kuvvet tahsili iin yemeli. Kolaylk yollar aramak doru olmaz. Kolaylk bulaym derken, haram derecesindeki kt ilere ve msiyete dlebilir. Bu gibi ilerden saknmak sddk zmresine hastr. PHELLER Peygamber s.a. efendimiz bir hads-i erifinde yle buyurur: Hell bellidir. Haram da bellidir. Bunlarn arasnda baz pheli iler var; ama, insanlarn ou bilemez. pheli ilerden beri duran; maln, rzn, dinini korumu olur. pheli ilere girenin harama dalma ihtimali vardr. F.: 9 130 EL-MRD'L-EMN

Mesela, koruluk yaknnda davar gden bir obann er-ge snr amas muhtemeldir. EKL EYLER Birinci durum: Yamur suyu, bakasnn mlknde olmad takdirde tamamen helldir. Bunun, aksine bir de tam haram vardr, o da arap... Bunlarn dnda zerinde phe belirtisi bulunan eyler, bee ayrlr. Birinci durum; ekli olan, bunun helllii ile haram-l karktr. Bu halde iki ekil vardr. Biri, helllii ile haramlnm eit olmasdr. Ya da bir taraf fazladr. htimaller eit olduu takdirde, kalbe danmali. ten gelene gre hareket etmeli... htimallerin biri galip geldii takdirde, galip taraf almal ve. ona gre amel etmeli... Bu durumu drt ksmda anlatacaz. . 1 Haram olduu malm olan, sonradan da hell olma ihtimali beliren bir ey. Mesel; bir av yaplyor. Ok atlyor, yaralyor, sonra da suya dyor ve l olarak bulunuyor. Acaba o nasl ld? Oktan m, yoksa sudan m? Burada asl olan haram olmasdr. u var ki, daha nce oktan ld bilinirse, ek de ayn yoldan gelirse, durum, deiir. Suya dmeden ld bilinir. Yakinen bi-' linen bir ey ek'le terk edilemez. 2 Hell olduu bilinip, sonradan phe karmas... Burada verilecek hkm, o eyin hell omasmadr. Me sel; iki evli kimse, gkte uan bir ku iin, yemin etseler ve biri; eer o karga idiyse, karm bo olsun, dese; br de aksini sylese, durum tavazzuh edinceye kadar hibi rine b^r ey olmaz. 3 Bu, aslnda haram olan bir eydir. Fakat, her hangi bir eyin ona tesiri dolaysiyle hell'e daha yakn oluudur. Dncenin arl hell tarafmdadr. Mesel; bir ava ok atar. Avlad eyi ge bulur. Bulduu zaman da, lmtr. Tetkik eder, ok yarasndan gayri iz bula maz. Bunun lm, dmek veya baka bir sebepten de ileri gelmi olabilir. Buna dair bir iz bulunduu takdirHELL- HARAM 131 de dmek veya bir yere arplmak gibi haram olma ihtimali artar. Ve birinci ksma girer. mam afi Hz- nin gr burada ayrlr. Burada muhtar olan gr o eyin hell oluudur. 4 Burada bahsedeceimiz eyin tamamen hell olduudur. Yalnz, dinen de muteber bir eyin ona karmas ile o haram olmutur. Byle olunca o-eyin helllik durumu kaybolur. Galip zanna gre amel edilir. Mesel; ortada bulunan iki kabtan birine malm ve muayyen bir pisliin dmesidir. Hangisine dt bilinemezse, ikisinden de faj'dalanmak haram olur. Ne iilir ne abdest alnr. kinci durum: Kark durum. Hellle haram karr, birini dierinden ayrd etmek kabil olmaz. Bu kark durum birka halde olabilir. Biri u k, her iki taraftan ne kadar kart bilinemez. Yahut bu karma ekli bir taraftan olur. ki tarafn karma eklinin bilindii de olur.Sonra haram ey, ayrlmas kabil olmayan mayi cinsine de karabilir. Yahut pheli ey, ayrlp karlmas kabil olmayan eyler arama girer... Buna misal olarak bir cins eyin dier cinsin iine karmasn gsterebiliriz. Klelerin, atlarn birbirine karmas gibi... Her ne hl ise, bunu da ksma ayrp anlatacaz: 1 Gz tahmini... Mesel; kendi kendine len bir hayvann dier on l hayvana karm olmas. Yahut, st veren kadnn dier on kadn arasna karm olma s... Burada tahmin sonu veremez. Btn imamlarn ittifak ile bunlar brakmak, yakn olmamak icab eder. Zaten bu konu zerindfi_itihad yapmaya mecal yoktur. 2 Malm bir haramn, says belli olmayan helle karmasdr. Mesel, stn veren on kadnn, ehrin b tn kadnlarna karm olmas gibi... Bu hal karsn

da o belde kadnlar ile evlenmemek olmaz. Her ne ka dar illet galip ise de, umum bir ihtiya da ortadadr. Hal byle olunca st emen kimseye beldedeki btn ka dnlar haram olur, nikh kaps da kapanm olur ki, bu nu yapmaya kimsenin hakk yoktur. Sonra, bir kimse dnya malna haram kart diye, 132 ? EL-MRD'L-EMN . alp yemei, al-verii brakmas lzm gelmez. AUah Tel dinde glk yaratmad. Peygamber s.a. efendimizin asr- saadetinde kalkan ve elbise hrszl oldu. Ashaptan hibiri ardan, elbise ve kalkan almaktan geri kalmad. Anla ganimet bul... En gerei Allah bilir. 3 Says belli olmayan haramn, says belli olmayan helle karmas... Buna misl olarak zamanmzn mallarn gsterebiliriz. Bu halde seilen ve seilecek yol odur ki, haraml kati bilinmeyen eylerin haram olmayacadr. Ancak, ve-ra' sahibi olmak isteyenler, phe belirtisi fazla olanlar terke debirler. Sonra, zalim bir sultann elinden alman ey de ayn hkme tbidir. Bunlar ileride yine anlatacaz. pheli ve haram oldu diye ticareti, al - verii brakmak doru olmaz. nk anlattmz gibi Peygamber s.a. efendimiz zamannda ashap ticareti, al-verii brakmad. Hulefa-i Raidin devrinde de byle bir terk grlmedi. Halbuki, ortada arap paras dnyordu. Faizli mallar satan ehl-i zimmet alyordu. pheli durumdan biri de u: Alman bir eyin bedeli haram para ile denirse, o haram phesini tar. Ancak, ald eyi veresiye alr, iyi niyetle yer, bilhare parasn haram yoldan temin eder verirse, ittifakla hell hkmn alr. Bir mal, karl haramla denince harama evrilmez. Bunu yapana verilecek hkm, zimmetten kurtulamad olur. Adet borcunu demeyen gibi... Ald eye karlk dedii parann haram olduunu bilse de alp yedii haram olmaz. Bu durumda gereken; hell yoldan para temin etmek, haram olarak temin ettiini yerine vermek... Bylece daha kuvvetli helle sahip olmak... ALINACAK EYN NCELENMES - SORULMASI Alnacak ve yenecek bir eyin inceden inceye sorulmas iyi olmakla beraber iyi olmad da olur. Ald bir eyi, zahirde iyi hali belli birinden alyor-

HELL - HARAM sa, uzun-uzadya sormas lzumsuz olur. O zatn hali yetiir. ayet, zalim ve fask birinden alyorsa, o zaman da tetkik etmesi, temin ettii yeri sorup renmesi, mal hakknda bilgi sahibi olmas gerekir. ok defa zahirdeki hale gre hareket edilmesi en uygunudur. Alman herhangi bir ey; devlete ait, yahut hizmetinde bulunduu kimseye ait olduu tesbit edilirse, bu durumda uygunu onu terk etmektir. Bir ksm zatlarn fetvas budur. Sonra, bu gibi ihtimal belirince; sorup anlamak yerinde olur. Bir dier ksm zatlar da, sorup renmeyi uygun bulmam, zahirdeki duruma gre hareket etmeyi daha uygun bulmulardr. Haris-i Muhasibi r.a. der ki: Bir kimse, yakm dostundan bir ey alrsa, sormamas daha iyi olur; iki taraf iin de uygun olmayan bir ey zuhur edebilir. Bir eyin haram olduunu bilirsen; onun asln sorma. nk satan bilerek yalan syler. En uygunu haraml ve helllii kat' bilinmeyen eyleri sormaktr. HARAM MALDAN KURTULMAK Bil ki, bir kimsenin elindeki mala haram karnca ona baz vazifeler terettp eder. Onun ilk vazifesi, haram ksm ayrp atmaktr. Dier vazifesi de o haram maln sarf edilecek yerlerini bilmesidir. Aada anlatacaz. Birinci (vazife: Haram ksm ayrp atmaya dairdir. Bu ksm; hrszlk, emanet veya benzeri eyler ise, kolaydr. Kark olduu takdirde seip amak biraz zor olur.

Mesel; malnn yarsna haran kart veya hyanetle mal sahibi olduunu bilirse, tyin ettii miktar atar. tesini brakr. Miktarn tyin edemedii takdirde galip zann ile hareket eder. kinci vazife: Bu haram mallarn sarf edilecek yollardr. Haram ksm ayrp kardktan sonra, sahibi belli ise, verir; deilse, vrislerine tevdi eyler. Baka bir yerde ise gelmesini bekler. Bu durum ar olduu, ortada sahip belli olmad takdirde, sahibinin hayrna datr. Yahut Mslmanlarn 134 EL-toRDL-EMN yararna olan yerlere sarfeder. Yolcu konaklar, mescit ve kpr yapma veya tamir etme ilerinde kullanr. Bulunduu lkenin kads emin ise; mal ona vermek sureti ile haramdan kurtulur. Hain bir kadya bu gibi mal teslim eden kimse, kurtulmu olmaz. Bu gibi haram mallarn sarfna dair hads-i erif ve eitli rivayetler vardr. Bir tanesini anlatalm: Bir gn Peygamber s.a. efendimize bir koyun getirdiler ve haram olduunu anlattar, Esirlere yediliniz buyurdu... PADAHTAN ALINAN EYLER Devrin sultan tarafndan datlan ey-alnr; iyidir, mahzuru yoktur. Fakat alrken bakmak ve tetkik etmek gerek... Mslmanlardan ald harac datyorsa, onu almak doru olmaz. Miras ve kaybolmu mallar datyorsa alnr. Sarf edili ekli bir iyilie mebni ise, ganimet ve dmandan alman harac almakta zarar yoktur. nk Hz. mer r.a., Beyt'l-mal'da her Mslrnann hakk vardr, buyurur. Dmandan alman haracn bete biri muayyen yere ?yani Beyt'l-mal'a verilir. Kalan da gerekli yerlere iyilik kasd ile icabettii zaman sarf edir. Sultan tarafndan fakirlere datlan sadakay, ver1 sahiplerinin pheli eyleri brakan kimselerin almas doru olmaz. Kendine bir ey verilen kimse, verilen eyi nefsa'n arzu olmamak art ile alabilir; en iyisi budur. ok dikkat gerek... Bilhassa kt rnek olmamaya almal... Sultan tarafndan datlan bir eyin hell olmad dncesine kaplmak doru olmaz. Byle bir fikre kaplan kimse, dndn yapmaya kalkmasn; sonra kt rnek olur. En iyWi Allah bilir. ren, bilgini artr. ONBENC BLM SOHBET ADABI Bilesin ki. Hakk'a yaklatran sebepler arasnda, en ok deer tayanlardan biri de, Allah iin kardelik, ar~ SOHBET ADABI ? 135 kadalk etmektir. Bu hal, iyi huylu olmann bir meyvesi saylr. Allah yolunda sevgi, onun yolunda karde olmak sevilen iki eydir. yi. huyu Allah Tel ver; Peygamber ^s.a. Efendimize hitaben, Sen, en gzel ahlka sahipsin buyurur |(Kalem, 4). Sevgi ve lfet iin ise yle ^buyurur: Siz onun nimeti sayesinde karde oldunuz. (l-i mran, 103). Yine bu-/urur: Yerde olanlarn tmn harcasaydn; onlarn ara-|sm bulamazdn... (Enfal, 63). Peygamber s.a. Efendimizin de bu hususta birok ha|ds-i erifi vardr: Bana en yakn yere oturannz, en iyi huya sahip ola-Imnzdr; kendisi ile lfet edilen ve eden bana en ok ya-Ikn olandr. Allah bir kimse iin hayr dilerse; onu iyi, slih bir arkadaa sahip klar. Unuttuu zaman hatrlar. smini annca da, yardmna gelir. man sahibi munistir, kendisi ile de lfet edilir. Kendisi ile anlalamayan ve kimse ile ge inemeyende hayr yoktur- Bir kimse, Allah iin birini kendine arkada seerse, Allah onun cennetteki derecesini ykseltir; bu ykseklie, baka hibir ii ile eremez. ALLAH N KARDELK BUNU, DNYALIK KARDETEN AYIRD ETMEK

Bu konuyu aydnlatan iki hads-i erifi zikredelim: Ruhlar, bir arada tek kaynakta yetien askerler gibidir. (Ezel bezminde) aralarnda lfet olanlar anlar, kalanlar ise ihtilfa der. ki mmin arasnda uzun mesafe dahi olsa, ruhen tanrlar. sterse onlar; ba gz ile tanm olmasnlar. nsann daima bakasna kar sevgisi vardr. Bu sevgi, ya sevilenin ahs ile ilgilidir; yahut, ondan hsl olacak bir maksat iin olur. Bu maksat, ya dnyaya dair bir i olur veyahut ahi136 . EL-MRDT-EMN ret iin... Belki de yalnz Allah iin ve onun uruna olur... Allah iin olan sevgiye dnya ve hiret karamaz. Allah sevgisi, kullarna kar beslenen sevgi ile meydana kar. Bu hal iinde meydana gelen sevginin ad, Allah rzas iin kardeliktir. Mecnun b. Amir, bir iirinde sevgisini yle anlatyor: Leyl'nn diyarn dolar, Oralarn tan, topran perim, Aslnda gnlm yakan toprak deil, Orda oturan Leyl'nn sevgisidir. Sevgi Allah iin olunca, fke de onun iin olmal. Bir insan, Allah' sevdii ve ona itaat ettii iin sevmeli. Allah' sevmeyeni ve ona asi olan da sevmemek gerekir. " Herkesin sohbete lyk olmadn bilmen gerekir. Bu hususta Peygamber s.a- efendimizin veciz bir' hads-i erifi vardr, zikredelim: nsan, dostunun yolundadr; herbiriniz, kiminle dost, arkada olduuna baksn. Herkes, arkadalk ettii kimsede sayacamz huylara dikkat etmelidir: Akl, iyi huy, fask olmamak, ehli snnet harici bulunmamak ve dnya malna dknlk... Akl sahibi olmak en byk sermayedir. Hz. Ali r.a. syle buyurur: Cahille arkada olma, sakn, ek sakn. Birok cahil arkada, uysal halim arkadan azdrd... Arkada, arkada olduu kimseyle llr. nsan ancak arzu ettii kadar olur. Herhangi bir ey, neyle kyas ediliyor ve ben-zetiliyorsa o kadar olur. Bir kalb, dieri le karlanca arada delil kar; yol bulur. Ahmak arkadan vasfn tarife hacet yok. O sana iyilik etmek isterken zarar verir... Baz zatlar yle demi; Akll dmandan eminim. Aklna ziyan olan dosttan korkarm. Akl olann tek yolu vardr, anlayabilirim; dikkat ederim. Deliliin saysz hilesi var, gzetilmesi de imknsz... Baz zatlar diyor ki; ahmaktan uzak durmak, Allah'a yaknlktr. Fask kiinin arkadalnda fayda yoktur. O Allah'tan korkmuyor demektir. nk Allah'tan korkan byk g137 SOHBET ADABI nahlar ilemekte srar etmez. Fask kimselerden ayr olmak iin Allah Tel, Peygamber s.a. efendimize yle buyurur: Kalbinden zikrimizi aldmza uyma, o bo arzularna uydu. (Kehf, 28). Tabiat daima alanr... Bir kii ile olunca onun huyundan alar... Biraz da iyi huydan anlatalm... Alkame Hz. oluna yazd vasiyetinde bu hususu olduka gzel anlatm... anlatalm: Yavrucuum, bir kimse ile sohbet etmek, arkada olmak ihtiyacn duyarsan, kendisine hizmet ettiinde, esirgeyen biri olsun. Arkada olduun kimse, serii ssleyeb-sin. Yannda emniyet iin oturunca, seni emin klacak bir duruma sahib olsun... Elini hayr dilei ile uzatnca, hayr uzatsn... Senden bir iyilik grnce sayabilsin; unutmasn. Bir ktln grnce mani olabilsin. Dileini verenle arkada ol. Sustuun zaman daha nce sz aanla sohbet et. Bana bir i gelince hemen kendini ne atanla ol... Szn tasdik edenle arkada ol. Bir i buyurunca emrini dinleyenle dost ol... ekime annda seni stn tutan,_ara... Hz. Ali r.a. ise yle buyurur: Senin gerek kardein odur ki, daima seninle olur. cabnda nefsini feda eder, seni korur. Zaman olur ilerin bozulursa, senin uruna toplu lerini datr, senin iini yola koyar.

Gemite byk zatlar, arkadalk hakkna ok riayet ederlerdi... Onlarn iinde ylesi vard ki, len kardeinin oluk ocuuna bakard... O byklerden bir zatn, karde olduu biri vard. Vefat etti; krk yl onun ocuklarna bakt. Her gn urad. Btn ihtiyalarn temin etti... Onlar sanki aile reislerini kaybetmemi gibi idiler. Aile reislerinden gremedikleri iyilii ondan grdler. nsann arkadalk ettii kimse, pheli ilere yakn olmamakla beraber, ilim sahibi biri olmal... ki ondan bilgi ynnden de fayda temin ede... Lokman Hekim, oluna t verirken der ki: Yavrum, 140 _ EL-MRD'L-EMN SOHBET ADABI 141 Ahde vefa iman icab, verilen ahdi yerine getirmek ise, dinin gerei olduunu bilesin... yilii fazileti, daima arkadalarna vermeli ve nefsine bir pay karmamalsn... Baz zatlar bu hususta yle demi: Kendini ezik gr... Bir kimseye engin gnl gsterirsen bu senin iyiliin icab saylr. Aklszlk olmaz. Arkadalar arasnda fazl ve iyilii ile tannan kimseye dorulukta tam ol... MSLMAN KARDE, AKRABA VE KOMU HAKLAR Mslman kardein haklan: Her karlalan yerde selm vermek. arsna icabet... Aksrmca rahmet okumak... Hasta olunca ziyaretine gitmek... Vefat edince cenazesine itirak... Yapt taksime raz olmak... Nasihat ederse kabul etmek... Saki: bir kabahat iliyorsa, saklamak.. Kendine arzulad eyi ona da arzulamak... Kendine kt saydm ona da saymak... Mslman kardein- hakkna dair nemli bir hads-i ?erif anlatalm: Mslmanlarn senin zerinde drt hakk vardr: yilerine yardm etmek, gnahkrlarna ba talebinde bulunmak, kaanlar yola getirmek, tevbe edenlere sevgi kuca amak... Mslmanlara eziyet etmemek gerekir. Bu eziyet, ne . dille ne de elle olmal... Peygamber s.a. Efendimizden birka hads-i erif zikredelim: Mslman odur ki, btn Mslmanlar, onun elinden dilinden salim olur. Mmin odur ki, mal ve can tesliminde iti ma d edilir. Muhacir odur ki, ktlkten kaar ve yapmaktan kanr Mslman kardelere kar tevazu sahibi olmak da bir lzimedir... Hibir Mslmana kar byklk satmak doru olmaz. Allah Tel, byklk satan, kendini beenmii sevmez. ayet bir kii de sana byklk satarsa tahamml et... Bir yet-i kerimede yle buyurulur: Affa yap. yilii buyur. Cahillerden geri dur. (Araf, 199). Halkn dedi-kodusunu yapmak da yakmaz. Bakalar byle bir yol tutmusa, kendisi iin bile olsa aldrmaya... Hele kendisi hi yapmaya... nk Peygamberimiz, Dedikodu yapan Cennete giremez. buyurur... slmlk haklarndan biri de, ks tutmamaktr. Tan - bili olduu kimse ile gnden fazla dargn, ks durmak caiz deildir. zinsiz kimsenin evine girmemeli... nsanlarn hepsi ile iyi geinmeli... Byklere saygl, kklere de merhametli olmal... Karlat herkese gler yz gstermeli. Her yaplan vadi yerine getirmeli. Ks ve dargn olanlar bartrmak da Islm haklardan biridir. Bu hususu; Peygamberimizin s.a. bir hads-i erifi ile teyid edelim: Ayk olunuz. Size namazdan, orutan, sadakadan daha deerli bir eyi bildireyim mi? Ashap, buyurun ya Reslallah, dedi. Bunun zerine Peygamber s.a. efendimiz yle buyurdu: Onlardan biri, iki mminin arasn bulmak, dieri de Mslmanlarn aybn rtmektir. slm gereklerden biri de thmet getirecek yerlerden uzak olmaktr. Her Mslman, hatr sayld bir yerde; bir baka Mslmanm ii grlecekse, gerekli yardm yapmaldr. Sze balamadan nce, selm verilmelidir. Elden geldii .kadar, Mslman kardein malna, namusuna dil uzatanlar bertaraf etmelidir.

Her Mslman, erli birine rast gelince onu idare etmeli ve gzellikle yola getirmeye bakmaldr. slm kardeliinin bir hakk da, lnce kabrini ziyarete gitmektir... Komu haklar: Bir komu, Mslman kardee yaplmas gereken btn haklara sahiptir. stelik, komuluk hakkna da sahip olmaktadr. Komu haklarna dair Peygamber s.a. Efendimizin nemli bir hads-i erifi vardr, anlatalm: Komu c tanedir. Birincinin bir hakk, ikincinin iki hakk, ncnn ise, hakk vardr. hakka sahip olan komu. Mslman ve akraba komudur. ki hakka sahip olan. Mslman komudur. Bir hakk olan komu da gayr-i mslim komudur. _ 145 142 -_ EL-MRDL-EMN Peygamber s.a. Efendimizin kfir komuya hak tanmas komuluun, nemini belirtir. Peygamber s.a. Efendimiz bir hads-i erifinde yle buyurur: Cibril, kt nu hakknda o kadar anlatrd ki, vris olacan sanmtm- Yine buyurur: Allah'a ve hiret gnne iman olan komusuna iyilik etsin... Akraba ve ana - baba hakk: Bunlarn nemini iki kud-s hadsle anlatacaz: Ben, Rahman ve Rahim Allahim. Rahm Akrabalk, isimlerimin kardeidir. Ona varana varrm. Varmayandan rahmetimi keserim. Ya Musa, bir kimse; ana babasna iyilik eder, bana etmezse, onu iyilerden yazarm. Bir kimse, bana ibadet eder, ana babasna asi olursa onu da ktlerden yazarm. Kleler: Dinimizde bu da hayli nem tar. Peygamber s.a. Efendimiz bu hususu bize u hads-i erifi ile bildirdi: Eliniz altnda bulunan klelerinize iyilik ediniz; ktlk ederken, Allah'tan korkumuz. Yediinizden yediri-niz, giydiinizden giydiriniz. Glerinin yetmeyecei eyi, onlara teklif etmeyiniz. Seviyorsanz, evinizde braknz; aksi halde satnz. Allah Tel'nn yarattna eziyet etmeyiniz. Allah Tel onlar size mal etti; isteseydi, sizi onlara kle klard... ONALTINCI BLM UZLETE DAR Biroklar, uzlet zerinde ihtilfa dt... Bazlar, insanlar arama karmay uygun bulmad; uzleti daha iyi buldu. Bu fikri savunanlar arasnda; brahim Edhem, Sfyan- Sevr'i, Davud-u Ta, Fudayl b. Iyaz, Sleyman Havas ve Bir-i Hafi gibi byk zatlar var... Tabiin'den birok zatlar da, nas arasna karmay, daha yararl bulmutur. Mucip sebep olaraktan; arkada artrmay, bu arkadalar sayesinde iyilik ve takva iin yardm salanacan gstermilerdir. nsanlar arasnda bulunmay tercih eden zatlarn baUZLETE DAR ta gelen delili, Peygamber s.a. Efendimizin az sonra anlatacamz hads-i erifidir. Ashaptan biri ibadet in daa ekilmiti. Bunu Peygamber s.a. Efendimiz duyunca yle buyurdu: Bunu ne siz, ne de sizden biri yapsn... Herhangi birinizin, slm lkelerinde yaamas, onlardan gelene sabr, bir keye ekilip, krk yl ibadet* bedeldir. Uzleti tercih eden zatlarn deliline gelince, Abdullah b. Amir-i Chen'ye sorulan bir suale kar buyurulan u hads-i eriftir. O. Peygamber s.a. Efendimize fetlerden kurtulma yolunu sormutu, buna karlk, u cevab almt: Evine sn, dilini tut, hatalarna ala... UZLETN FAYDALARI, GL, GERE, KEF VE FAZLET Uzlet ileri ahslara gre deiir. Herkesin haline, iine gre deiik hal alr. Hayli faydalar vardr. nsan uzlet edince, insanlar arasndan ayrlnca, ibadete devam eder. lim terbiyesi alr. nsanlar arasnda arz olan; grsnler, iitsinler iin yaplan iler kalkar, gaybet edilmez. Emr-i maruf ve nehy-i mnker iini yapamaym znts silinir. Kt ilere kar olan meyil lr. Dnyann iyiliine olan ileri yapmak kalmaz... Uzletin faydalarn saymakla bitiremeyiz. Tafsili ya-nlsa uzar. Esas olarak uzletten hasl olacak fayda ikidir, dri ibadet iin... dieri de sirayeti muhtemel insanlarn ledii hatalardan salim olmak iin... Bu iki faydal esas ^.eseleyi biraz daha anlatacazBirinci fayda: badet iin vakit kazanmak... Allah Tel'nn zat ve sfatlarna kar lfet peyda etmek... ten ie onunla mnacaat etmek... Bu lemlerin tesini dnmek...

Bu deerli ilerin olmas iin uzlet arttr. Bunlar yapabilmek iin halk arasndan kmaktan baka are yoktur... Baz byk zatlar yle der: Halvetin, tam emniyet iinde devam etmesi iin, Allah'n kitabna sarlmak icab eder. Allah'n kitabna sarlan kimseler, Allah Tel'y zikrederek; dnyada huzur ve rahat bulmulardr. Allah', ananlar, onunla yaar ve onunla lrler. Onlar, daima Allah' anar ve ondan korkarlar... 145 144 EL-MRD'I^EMN Bu zatlar halk arasna karmaktan alkoyan fikir ve zikir olmaktadr. Peygamber s.a. Efendimiz de, ilk zamanlarnda Hira dama ekilir, fikir ve zikirle megul olurdu. nsan, uzlet halini devam ettirirse, Cneyd hazretlerinin yetitiini anlatt hale erer. O, uzlet sonunda iine dald lemi yle anlatyor: Otuz yla yakn bir zaman, Allah Tela ile kelm eyledim. Halbuki insanlar, kendileri ile konutuumu sanyordu... Vahdet ve uzlet halini tercih eden bir zata sorarlar: Niin bu hali tercih ettin, seni buna ileten sebep ne? u cevab verdi: Ben, yalnz deilim; Allah Tel ileyim... Onun konumasn iitmek isteyince kitabn aar okurum. Ben onunla konumay arzularsam, namaz klarm... Veyse'l-Karan ile Hirem b. Hyan' yle anlatrlar: Veyse'l-Karan bir yerde oturmutu. Yanna Hirem b. H-yan geldi. Veyse'l-Karan ona dnd ve yle sordu: Seni buraya getiren ne ola? Hirem b. Hyan yle dedi: Seninle arkada olmaya, konumaya geldim. Bunun zerine Veyse'l-Karan unlar syledi: Rabbna kar; irfan duygusuna sahip olan bir kim senin., onun gayri ile nsiyet edebileceini sanmyorum... Fudayl Hz. yle diyor: Gece olunca iim alyor. Rabbmla .olacam biliyor, seviniyorum. Sabaha knca da insanlarla karlamay dnyor, Rabbmdan alkoyacaklar-aklma geliyor, zlyorum... Malik b. Dinar diyor ki: Halkla sohbetten kurtulup, Allah ile sohbet halini bulamayan kimsenin yapt ileri erir, kalbi krelir ve mrn boa harcam olur. kinci fayda: Uzletin bir baka faydal taraf da, insanlardan sramas muhtemel kt hallerden kurtulmaktr. nsan, halk arasna karnca ok kere baz hatalar ilemek zorunda kalr.'Ama halvet ve uzlet yapnca onlardan kurtulur. nsanlar arasna karnca yaplmas muhtemel sular arasnda unlar sayabiliriz: Gybet, riya, iyilii yaptrmay, ktlkten alkoymay terk, emr-i maruf, nehy-i mnkeri yeri gelince anlatacamz daha biroklar... Uzlet ve halk arasna karmaya dair verilecek umuSEFER BEYAN OLUNUR m hkm u ki: nsan ne tamamen uzlet edip, halk arasndan kabilir; ne de halk arasna karp boulabilir... Gerek halvet ve uzlet; gerekse, halk arasna dalmak, yukarda anlattmz gibi ahslara gre deiir. Bu ilerde en iyisi itidali muhafaza etmektir... Ne tamamen halk arasndan ayrlp uzlete ekilmeli, ne de btn hali ile halk arasna dalp gitmeli... Her ikisinin de faydasn dnmeli ve hibirini karmamal...' Uzlet ve halvet haline geerken, niyeti, insanlarn errinden kamak ve Hak Tel ile mnacat etmek olmal... Btn benlii Hakkn zikrine vermeli... Uzun emelli olmamal; sonra nefse emniyet edilir. O zaman nefis ka-barr, sahibinin halini perian ederUzletle byk cihad dnmeli. Ve aklna onu koymal. Tabiat ile en byk cihad, nefisle olmaktadr. Nefisle olan cihadn; en byk bir is olduunu, Peygamber s.a. efendimizin buyurduu bir hads-i erife istinaden, ashabn buyurduu u yce kelmdan anlyoruz: Biz, kk cihaddan byk cihada dndk... - En iyi bilen Allah'tr. Sylenenleri iyi anla, bilgin artar. En ok bilen Allah..'. Dn ve gidi daima ona...

ONYEDNC BLM SEFER BEYAN OLUNUR Sefer ikiye ayrlmaktadr. Biri zahir sefer; br de batn sefer... Zahir sefer, yani yolculuk; yeryzn gezip dolamaktr. Batn sefere gelince, o da bizzat Allah Tel'ya manen ynelmektir- Batn sefere brahim a.s. Peygamberin azndan anlatlan u yet-i kerime iaret eder: Ben Rabbma gitmekleyim, o bana doru yolu hidayet eder. (Saffat, 99). Her iki seferi birden u yet-i kerime ifade eder: Onlara yeryznde ve nefislerinde yetlerimizi gstereceiz (Fusset, 53). En bvk sefer, yani yolculuk, iten Allah Tel'ya ynelmektir. Byle bir yolculua kan, ebed ve sonsuz yolculua kmtr. Bunun gezdii yerler, arz yer ve F. : 10 fe BBS PHo << p. &)<" W <o ?r ta p, - fD p o. p Pppa. w CO I o 3E ^3 pD o cy 3-J fD CfQ .-'Op S- P s _? fD WO rf, . P s' cra< O P. T L fD r tn PP o

fD W "2. P 3O fD r* p fD P 3 Pcrq< P-

3r -1 > 3 . ap 3 P P ^ P 3 cy O 13 fD P. si. P 33 C P _ .. fD!-? * Z/i , p> p ff O ?P P I ' ro w p", a" *< to c p "S- 5' 3P I ' 3 ITT" 3 P-fD fD " H fD 1' fD~ >-) p. O O

3' 3 fD > P P. P oO ^p : P p SI 1 pro -. p i-i- W 3 P ts a _^ P P ITO " fD PpOO

f en erat Pp VT^ P P M tT P ffi-e ,9: Is o e O: fD rjq fD 2N W N' tn fD 3P -? P < m o o \> >-! 3 p >- cy fD 3 N fD

P ?< ??< fi fD era ?a P crcc P ilt 2 5' 3 fD fD era p H K 3 P- Po 3 o- K" fD P 3 ^&p W 3 P tV ^p a- P/ H o 3 q* 5 ro " & & w 3: 3 p >~ S ^ P ?. s?"*- 3 (o o ?r < O fD 3 H C p 3 e-^<l S ""S 5* * 2 era 2 p S* 3 s er 1 fD cy

P R .g p p. 2-E2 P p> 1^0 3 p j+ a P R 3 e cy P T 3 P N' p 3* P e. en m

H P I I I I I ^ '. VECD VE SEMA 149

148 EL-MRD'L-EMN du. O zaman rahata erdi ve u beyti yksek sesle okumaya koyuldu: Nasib olacak m acep bir kez daha, ezhar ve celil otlan arasna uzanmak; Tufeyl ve me tepelerini br daha grebilmek, Mcene suyundan kana kana iebilmek... Hazret-i Ebubekir de ok defa u iiri terennm ederdi: nsan ehli arasnda, habersiz hoa akam sabah yapar; Halbuki ona lm, nalnnn kayndan yakndr, ani tutar. Peygamber s.a. efendimizin de gzel bir iiri vardr. Onu da yeri gelmiken zikredelim: y.. Eer varsa br geim derdi, ad hiret Allahn, ensara ve muhacire merhamet et. Bu yazlan iirlerin hepsi, iki kuvvetli hads kitab olan Buhar ve Mslim'de zikredilmitir. ESERLER Edeb, mevzun eserler, daima kalbi tahrik eder. Kalbin heyecann artrr. Grmze gre, gzel vezinli szlerde, ruhlar iin ilh srlar vardr. Ruhlar o szleri duyunca derin tesire kaplr. Bu tesirler hep ayn olmaz. Bazan hzn, bazan ferah; bazan alamak, bazan glmek eklinde grnr. Bazan d duygulara garip tesirler verir. Bu tesirler ve duygular yalnz, mnsn anlayan zmrede grlmez. ok defa bu tesir hayvanatta da grlr. Bilhassa develerde... Konuma gc olmayan, syleneni anlamayan yavrular da ayn tesiri duyarlar. Develer; uzun yolda yorulduu ve ar ykn altnda kesilmeye balad zaman, gzel sesli biri okumaya balar. Onlar bunu duyunca balarn uzatr, yeni bir can bulmu gibi, ok evik ve abuk yrmeye koyulurlar. Rak ad ile mruf Muhammed Dnr bandan geen bir vakay yle anlatr: ehir dna kmtm. Bir kyde Arap kabilelerinden birine uradm. Beni zatn biri ald, misafir etti. Eve gidince tuhaf bir manzara ile karlatm. eride siyah bir kle bal duruyordu. Kap nnde bir deve l yatyordu. Dier bir deve de can ekiiyordu, lmek zere idi. Bal kle beni grnce yalvarmaya balad: Sen misafirsin; kendine has hakkn var. Benim iin efendime efaati ol, bu badan kurtar. O, misafirin hatrn krmaz. Herhalde beni zeceini umarm-

Yemek zaman geldi. Sofra kuruldu; yemek istemedim ve u kle hakkndaki isteim kabul olmadktan sonra yemem dedim. O zat, szm zerine geen hdiseyi anlatmaya koyuldu... Bu kle btn malm telef etti. Sebebini sordum, anlatt..': Gzel bir sesi var. Ben bu develerin srtndan gei nirim. Bu kle onlara ok ar yk vurduu halde, ge celik yolu bir gecede aldrd. Develer gzel sesini duyun ca ok hzl yrd. Ve ykleri inince u deveden baka hepsi atlayp ld. Onun ban zmezdim; ama senin hatrn iin zeceim. t Onun gzel sesini dinlemek istedim. Okumaya balad. Beride bir deve sulanyordu. Sesi duyunca, heyecana tutuldu, ipini kopard, sonra da kt... Ben de yzst kapandm. Ondan daha gzel ve tatl bir ses iittiimi tahmin. etmiyorum. te bu hikye anlatyor ki, gzel sesin garip tesiri var. Duyulan gzel bir sesten tahrik olmayan zatn akl ksa ve mizac kaymtr. Ruhan halden uzaktr. DaVud a.s. nebinin sesini duymak -iin kular bana konard. Ebu Sleyman der ki: Gzel sese kar'bir kalpte duygu yoksa, onu harekete getirmek zor olur. Ancak duygularla dolu kalb harekete gelir. llerin ardndan alayc tutup alatmak ve eitli eyler okuyup szlanmak olmaz. Fevt olup gidenin peinden hzn yasaktr. Ta ki fevt ettiiniz eyler peinden hzne kaplmayasmz. (Hadid, 23), yet-i kermesi bunu anlatr. Gelin alaynda, eitli enliklerde ve ocuk iin kei150 Et-MRD'L-EMN len kurbanlarda; gzel seslilere bir eyler okutmak, dinlemek caizdir. nk bu sevinci artrr, mahzuru yoktur. Peygamberimiz de s.a. bu gibi enlikleri severdi. Bir rivayete gre, Peygamberimiz Mekke'den geldikleri zaman kadnlar tarafndan def alnyor ve eitli iirler okunuyordu. Onlardan bir tanesi yledir: Ay dodu stmze; Veda tepelerinden... kr gerekir bize; Allah iin diveti geldikten sonra. ki kuvvetli hads kitab olan Buhar ve Mslim'de geen ve Hz. Aie tarafndan rivayet edilen beyanlara gre de sema dinlemekte ve baz oyunlar seyretmekte mahzur yokturHz. Aie r.a. diyor ki: Habeliler darda oynarken Peygamber s.a. ben mahzun, olduum zamanlarda, beni bir rtye sarar, mescitten seyrettirirdi. Yine Hz. Aie'den gelen bir rivayete gre, yle anlatlr. Bir gn Hz. Ebu Bekir r.a., Hz. Aie'nin r.a. hcresine girer. Yannda iki cariye bulunduunu ve def aldklarn grr. Mina gnlerinde oluyordu. Hz. Ebu Bekir onlar dar atmak ister. Hz. Peygamber s.a. bir kede ban rtm duruyordu, yzn at ve onlar brak, bayramlardr, buyurdu. Bunlara benzer daha birok hads-i erif vardr. Anlatlan bu vakalar; seman mubah olduuna kati birer- delildir. Ve fitne korkusu olmad takdirde, kadn sesi dinlemek de, mubahtr. Hulsa olarak arz edelim ki, sema; kalbte ne varsa onu harekete getirir. Kalbi akla dolu olan iin dinlemek mubah ve yerindedir, Kalbinde yasak duygular tayan iin de haramdr, caiz deildir; bu sz tabiatiyle ' gaflet ehli iindirKalb sahiplerinin iittikleri ey, onlar ak ve. evkle . coturur. Onlar baktklar her eyde; Hakk'm kuvvetini, kudretini grrler. Onlar daima Hak'tan iitir ve ondan grrler. Onlarn dinledii her ey, ilh aka ve sevgiye dayanr. Hakk'a kar olan evklerini arttrr. Kalblerdeki akmak talar, Hakk'a kar keif ve ltuf atei karr. Bunu tavsif etmek mmkn deildir. An_, EMR-1 MARUF, NEHY-t MNKER 151 :ak tadan bilir. Bu hali anlamaktan mahrum olan zm-[e de, inkr eder. Bu hale tasavvuf ehli; vecd, tbirini kullanr.

Bu her ne kadar farz saylmasa da, Allah sevgisine yaklatrr ve ona kar evk verir. Bunun iin en azndan verilecek hkm ise, mubah olmasdr. nk bu haller Peygamber s.a. Efendimizin Allah'a dua edip istedii eyler arasndadr. Peygamberimiz s.a. yle dua ederdi: Allahm, bana sevgini nasip eyle. Seni sevenin sevgisini de ver. Sevgine yaklatran eyi de sevdir v unu da bilesin ki, sema, gzel seslerle okunan iir vb. eyler, i lemi harekete getirir. Bu da herkesin muhta olduu bir eydir. Ama her kimin i lemi kuvvet bulur, ii kemline ererse, ona dtan bir tahrike lzum kalmaz. Sema' meclisinin; baz edebi, erkn vardr, bilesin. Gzel dinlemek gerekir. Tehevvre kaplp; barp, armay inta edecek eyleri yapmak doru olmaz. Otur-' mal gzel edeple dinlemeli. Bilhassa genlere, byk zatlarn yannda bu der. Bu gibi meclislere ilk giren kimse, yal da olsa, kmil zatlarla edepli oturmas gerekir. Bu arada yine gerekir ki, herkes kalbine sahip ola, nefsi iin gsterie kaplmaya. eitli hareket ve vecdi-ni yapmack hareketle riyaya bomaya... Baz zatlar^ vecd halinin yapmacna cevaz verirken yle der: Bylece belki hakiksini bulur. Ve onu yaparken, belki aniden iinden coar, harekete gelir. Tpk bunun misli akmak tann iinde sakl duran atetir. O, iindeki atei dar atmas iin tahrik edilir. En iyi bilen Allah'tr. Anla, ganimet bil... Yine do-lyu, en iyi Allah bilir. ONDOKUZUNCU BLM EMR- MARUF, NEHY-t MNKER Emr-i maruf, nehy-i mnker; iyilii yaptrmak, ktl yaptrmamak, anlamna gelen iki din cmledir. Her ikisini de dinin esas kaidelerinden bil- Peygamberlerin ge152 EL-MRDL-EMN _ liindeki gayenin, geree ulamas bunlara baldr. Bunun gerekli olduuna u yet-i kerime iaret eder: Sizden bir cemaat, hayra arsn; iyilii emretsin, ktlkten alkoysun. (l-i mran, 104). Bir rivayette Hz. Eb Bekir r.a. dan yle anlatlr; Bir hutbe irad etti ve yle dedi: Ey ns, siz, Ey iman edenler, size nefsiniz gerek; hidayeti bulduktan sonra, dallet ukurunda olanlar size zarar veremez. (Maide, 105) yet- kerimesini okur, tefsirini yanl yaparsnz. Peygamberden s.a. yle duydum: Hangi topluluk olursa olsun, ktlk iledikleri zaman, ilerinde o hatalar yok etmeye gc yeten bulunur da yapmazsa, o hatalar sebebi ile inecek bel, umum olur ve hepsini yakar Yukarda zikri geen yetin tefsirini Ebu Sa'lebe Ha-en, Peygamberden istedi; u cevab ald: Ey Eb Sa'lebe, iyilii emret. Ktl yaptrma. Grdn ki, ortal; ahs arzusuna uyan, hev isteklerine kaplan sard ve yalnz dnya tercih ediliyor, herkes grne hayran; o zaman kendini kurtarmaya bak. Avam brak. Peinizden bir fitne geliyor. O, gece karanl gibi her yan sa-racav. O zaman; imdi sizin yaptnz gibi, snnetimin birini ileyen, sizin elli misli ecrinizi alr. Emr-i maruf nehy-i mnker, drt esas zerinde toplanr: . Muhtesib: Yasak ileri nleyecek kimse bir nevi zabta. Muhtesebn aleyh: Yasak ten alkonacak kimse. Muhtesebn fih: Yasak olduu iin yaptrlmayan ey. htisab: Yasak ilerden alkoymann ekli - usul. Biraz aklayalm. Yasak ilerden alabilecek kimse: Zabta Bata Mslman olmaldr. Ayrca her bakmdan mkellef olmas da arttr. Bu ii yapann devlet memuru olmas art deildir. Halktan biri de yapabilir. lkenin by tarafndan tyin ve izin de, keza art deildir. Bu bapta yaplacak i, iman ve slm esas dahilinde olmal. nk iyilii yaptrmak, ktl yasak klmak slm dini iin bir yardmdr. 153 EMR- MRUF. NEHY- MNKER Bu grevi yapann bir dil kimse olmas ve olmamas zerinde ihtilf vardr. Baz zatlar, Yapamayacanz niin sylediniz, (Saf, 2), Kendinizi unutuyor; nsa iyilik emri mi veriyorsunuz (Bakara, 44) yet-i kerimelerini ictihadlarma delil bilerek art kotu. Sonra, bu hususta, dvalarna inandrc hads-i erif ve haber de buldular. Baz zatlar da art komad. Gerek de bu olmal. ou imamlar bu yolu tuttu. Peygamberlerin bile zellesin-de ihtilf var; nerede kald, avam halkn tam masumiyeti ve adaleti...

Bu i iin drtba mmur birini aramak, terk etmek saylr; nk bulunmas zordur. Bu artn tahakkuku kolay olmaz. Birok iki ien vardr, ama bakasnn yapmasna raz olmaz; mni olur.* nsan demeli: Benim iin iki grev var. Biri ktl yapmamak, br de yapana mni olmak... Birincisine gcm yettii kadar yapyorum; bu sayede ikinciye de yol aryorumYani, yapanlar alkoymak istiyorum; inallah, bir gn ben. de hat ilememeye muvaffak olurum... Byle bir vazifeye kfir tayin edilemez. nk o Mslmanlara saldrr. Bir yet-i kerimede yle buyurulur: Allah, kfirlere; mminlerin stnde bir yol vermeyecektir. (Nisa, 141). yilii yaptrmak, ktl yaptrmamak iini daima Mslman ahs yapar. Bu grevi alan kimse, insanlar korkutur, ekindirir, tekdir eder; yerine gre dver de... Bu iin yaplmas ahslara gre deimez. Padiah, imam, v.s. bu vazifede eittir. Hangisi bir ktlk ederse, onu alkoymak icab eder. Bu hususta anlatacamz u hikye manldr: Bir gn Mervan b. Hakim, bayram hutbesini namazdan nce okumaya kalkt. Aradan bir zat yle bard: Hutbe namazdan sonra olur. Bunun zerine Mervan: ? Karma, diye bard.. Sonra, ashaptan Eb Said-i Hudr yle konumaya balad: Hutbenin namazdan sonra okunmas bir kaziye ha line gelmitir. Bu adamn -hatrlatmas da Peygamber s.a. 154 EL-MRD'L-EMN Efendimizin u nads-i erifine istinad eder: Kim beenilmeyen bir hal grrse, eli ile bertaraf etsin. Gc yetmezse, dili ile yapsn. Buna kaadir olamazsa, kalbi ile yapsn; bu imann en zayf derecesidir. Bu sylenenlerden anlald gibi, ktlkten almak birka mertebeye dayanr. Yasak olduu iin yaptrlmayan ey: Bunun ktl aktan bilinmeli. zerinde kt olmadna dair iti-had yaplm olmamal. tihada hacet olmadan ktl belli olan yasak edilmi olmal. Misl olarak: Sarholuk vermeyen eki hurma suyunu Hanef mezhebi mahzurlu bulmaz; afi mezhebi bunun iilmesini istemez. Ama b\ bapta afi mezhebi sliki, Hanef mezhebinde olana man olamaz. Keza, afi mezhebinde yenmesi yasak olan baz hayvan etlerini yedikleri iin Hanef mezhebi slikle-ri mni olamaz. Kertenkele ve srtlan gibi. Yasak tn alnacak kimse: Bunun insan olrrias arttr. Yaplan yakksz i, bir ocuk tarafndan dahi yaplsa, yaptrmamak gerekir. arap ien bir ocua mni olmak icab eder. Bir deli, yapt i ona gre zarar yoksa mni olunmaz. ocuk da ayndr. Hallerine zarar olmayacak hatlar yaparlarsa bir ey denmez. Ktle mani olacak kimse: lim olmal, yapt ii bilmeli. Ad, pheli ilere karm olmamal. yi huylu olmal ve herkesi azarlayan cinsten olmamal; sert olmamal. Yumuak olmal. lim sahibi olursa yapt iin nereye vardn ve er' hadleri bilir. yi huylu ve yumuak olursa, haddi amaz ve yaptr yktndan ok olur. Aksi halde, yaptndan ok ykar. Mni olduu eyde bir efkat duygusuna sahip olmal. Bu vazifeyi yaparken; mni olan biri kar, ya da sevmeyecei bir ile karlarsa, haddi amamah. Yapt iin nemini unutmamal. Sonra, ktl bizzat kendisi getirmi olur. DET HALN ALAN BAZI HATALAR Bunlarn bir ksmn aaya yle sralayabiliriz: Namaz klarken kbleye dikkat etmemek. Rk ve __ __ , EMR- MARUF, NEHY-1 MNKER 155 secde yaparken, usulne uymamak. Bu gibi hareketi yapanlar uyarmal. Bunlar Hakk'a yaklatran en deerli iler arasnda saylr. Anlatlan hatalar yapanlara mni olmak nafile ibdetle megul olmaktan daha faziletlidir.

Ezan; haddinden fazla uzatan mezzinlere, ayrca ezandaki kelimeleri uzatarak bozanlara da mni olmal-Sabah namaz hari, dier vakitler iin ezan tekrar etmek de iyi olmaz. nk faydas yoktur. pei fazla olan elbiseleri giyenlere de bir mni gerek. Vaizler, hikayeciler; szlerine kt bozuk ey kartrmalar da yersizdir. Bunlara da mni olmaldr. Cuma gn, cami kalabalndan fayda umarak, bir eyler satmak iin cami evresinde barmak, iirler okumak, il vb. eyleri satmak doru olmaz. Bunlara da mni olmal... Bu anlatlanlardan baka ok eyler vardr. Saymakla bitmez. PADAHLARIN DURUMU VE ONLARI KAZ Ktlkleri anlatmak, iyilii yaptrmak durumuna gre drttr. Tarif, vaaz, sert sz ve zorla mni olmak... Padiahlara yalnz tarif ve vaaz yarar. Sert hareket ve zor, onlar tahrik eder ve fitne dourur. Sonra yle eyler meydana kar ki, nce yaptklar hatalara rahmet okutur. u var ki, sertliin mahzuru olmayaca, bilkis faydal olaca bilinirse; o zaman sertlik yerinde olur ve zarar yoktur. Sonra, padiahlarn bir ksm yaplan nasihattan holanr; buna gre bir nasihat edilirse, korkulacak bir durum olmaz. 1 Padiahlara yaplacak iyi tn faziletini, u ha-ds-i erif ok iyi aklar: ehitlerin hayrls Abdul Mut-talip olu Hamza'dr. Bundan sonra hayrl ehit; zalim sultana nasihat eden, nasihati tutulmayan ve bu nasihati iin ldrlen kimsedir. Yine buyurur: En deerli cihad, zalim sultana kar doruyu korkmadan sylemektir 156 EL-MRD'L-EMN Zalim padiahlarn katnda doruyu sylemek, onlara hatlarn anlatmak kolay olmaz. Elbet onlara doru yol anlatld iin ldrlen ehit olur. Buna dair hayli hads-i erif olduu gibi, birok vakalar da vardr. Yeri gelmiken b Musa'l-E'ar ile Dabbe b. Muh-sine'1-Anz arasnda geen bir vakay anlatalm. Bu vakay Muhsine'1-Anz anlatyor: Eb Musa'l-E'ar Basra emiri idi. Bize hutbe okumaya kt. Allah'a hamd etti. Peygambere salvat okudu. Akabinden Hz. mer'e r.a. duaya balad. Pekl yaptn iyi ama; onun arkadan neden anmadn, Hz. mer'i Hz-Ebu Bekir'e tercih ettin; ona duay braktn? dedim. Beni Hz. mer'e yazd; ikyet etti. O yazsnda Dabbe b. Muhsine'1-Anz hutbemi kesti. Bana satat, demi... Bunun zerine Hz. mer beni artm. Gittim, kapy aldm. Kim olduumu sordu, kendimi tanttm. Kapya geldi. Sana ne merhaba, ne br ey, dedi. Merhaba Allah'ndr. Ehlim ve malm da yok. Benim buraya kadar gelmemi meru klan ne ola; hangi sebeple bunu yapabildin? Ya mer dedim. Ben ta Basra'dan geliyorum. lediim hangi gnah beni buraya ekti? Bu szmden sonra, benim gnderdiim emirle aranzda geen ne odu, dedi. Anlataym, dedim; devam ettim. .. Hutbeye kt. Allah'a hamd etti. Peygambere salvat okudu. Peinden sana duaya koyuldu. Ebu Bekir'i unuttu. Pekl yaptn iyi ama, onun arkadan neden anmadn? Hz. mer'i Ebu Bekir'e tercih ettin? Ona duay braktn, dedim. Hdise bundan kt. Bu yzden bana darld ve sana ikyet etti. Bunun zerine Hz. mer, alamaya balad ve Allah'a yemin ederim ki, sen ondan daha iyi yoldasn. Yaptn daha yerinde... Seni yorduum iin ben balar msn? dedi. Seni Allah zaten balam ya Emire'l-Mminin, dedim. Tekrar alamaya balad. Ve Hz. Ebu Bekir'in bir gn ve bir gecesi, mer'in ve neslinin tmnden hayrldr. Eer arzu edersen, o bir gn ve bir geceyi anlataym, dedi. stedim, anlatmaya balad... _ , EMR- MARUF, NEHY- MNKER 157 lk nce onun gecesini anlataym. Peygamber, mrikler sebebi ile Mekke'den ayrlyordu. Yola gece kmt. Hz. Ebu Bekir de ona tbi oldu. Yolda giderken, bazan Peygamber'! geip yryor, bazan arkada kalyor, bazan .saa, bazan da sola geiyordu. Hz. Peygamber ona yapt bu hareketlerin sebebini sordu. Hz. Ebu Bekir, buna

cevaben; n tarafa geiyor, uzaklar gzetliyorum. Arkada kalyor, geriden bizi takip eden varsa diye bakyorum. Sa ve solda yrmem de ayn tesirle... Sana bir zarar gelmesinden korkuyor emin olamyorum, dedi. Peygamber o gece Hz. Ebu Bekir'in yanma gayet gizli geldi. Hz. Ebu Bekir onu grnce, hemen eyalar ald, klesine ykledi. Yola revan oldular. Maarann azna gelince, ey Resul, seni gnderene yemin olsun ki, maaraya nce ben gireceim. Eer orada zararl- bir ey varsa, bana olsun. eri girdiler. Orada bir deik vard. Hz. Ebu Bekir aya ile kapad. Zararl bir ylann kp srmasndan korkuyordu. O anda delikte, bulunan bir ylan srd. Acsndan yalar Ebu Bekir'in yanandan akyordu. Ve Hz. Resul s.a. ona yle diyordu: Mahzun olma, Allah bizimledir. Bu ulv kelm zerine. Allah Tel ona sknet ve rahatlk verdi. te onun hayrla dolu gecesi bu idi. Gnlerinden birini de anlataym, dinle. Hz. Peygamberin irtihalinden sonra, Araplarn bir ksm dinden dnd. Kimi namaz klmam, kimi zekt vermem diyordu. Yanma gidip, iyilik tavsiye etmeye kalktm. Ey Peygamberin Halifesi, dedim. Bunlara yumuak davran, sert kma. Bunun zerine bana yle dedi: iddet kfirlere olsun, zayflk slm'a. yle mi Onlara yumuak davranmamza ne sebep var? Peygamber s.a. gt. Vahy durdu. Peygamberi balamak istedikleri iplerle beni balayp ve yapacama mni olacaklarn bilsem, yine onlara kar kp cenk etmekten geri durmam. ? Bundan sonra o mrtedlerle ktal ettik. En uygun yolun bu olduunu anladk. te onun gn de buydu. Bundan sonra. Eb Musa'ya bir mektup yazd. Ve bana yaptn ayplad. Anla, ganimet bul. En iyi bilen Allah'tr. 158 . EL-MRD'L-EMN - . YRMNC BLM PEYGAMBER s.a. EFENDMZN GZEL HUYLARI VE GEM DABI Bata, Peygamber s.a. efendimizin edep ve terbiyesinden bahsedelim. Bilesin ki o, daima tevazu sahibi idi ve kendini kimseden stn grmezdi. Daima Allah Tel'dan iyi edep vermesini ve iyi huylarla sslemesini isterdi. ok kere u duay yapard: Allahim, huyumu ve eklimi gzel eyle. Said b. Hiam yle anlatyor: Bir gn Hz. Aie'nin yanma vardm. Peygamber s.a. efendimizin ahlkndan sordum, yle buyurdu: Sen Kur'n okumuyor musun? Peygamberin s.a. ah-k tamamen Kur'n'da anlatlmaktadr. Kur'n- Kerm'de zikredilen btn gzel huylar, Peygamber s.a. efendimizin benliinde toplanmt. Onlardan birkan anlatalm: Aff al, iyilii syle. Cahillerin bilmezliinden ge. (Araf, 199). Allah, adaleti, ihsan, iyilik edip yaknlara bir eyler vermeyi emreder. Azgnl, akla uygun olmayan ktl, benimsenmeyen ii yasak klar. (Nahl, 90). Sana isabet eden eye sabrla tar koy; bu, g ilerden saylr. (Lokman, 17). Efendimizin huylarn belirten, daha birok yet-i kerme vardr. Onun s.a. Uhud enginde, yana yarlm ve dii e~ hid edilmiti- Yznden kanlar akarken, bir yandan siliyor, bir yandan da yle diyordu: Peygamberlerinin yzn kana bulayan bir cemaat, nasl felah bulur?. Bunu sylerken slah olmalar iin, bir yandan da Allah'a yal-varyordu. Bunun zerine u yet-i_ kerme nazil oldu: Bu ide sana den bir ey yok. (l-i mran, 128). Bununla, her ey Allah'n elinde ve onun kudreti dahilinde olduu Peygamber s.a. efendimize anlatlyordu. Kur'n- Kerm'de buna benzer birok yet-i kerme vardr. Hepsinden tek ey kasd edilmektedir. O da, Peygamberi tedip ve tehzip. nk cmle halka ondan nur yaylmakta' GZEL HUYLARI VE GEM DABI 159 dr- Bu hal, bir hads-i erifte yle dile gelmektedir: yi huylar itmam iin gnderildim, yi huy iin Hz. Ali'nin r.a. bir kelm var, yeri gelmiken anlatalm: Yazklar olsun o kimseye ki, bir Mslman kardei; ihtiyac iin gelir, iyilik bulamadan gider. Bir kimse, sevap midinden uzak, cezadan ekinmez bir hale gelince, hi olmazsa gzel ahlka sarlmal. nk iyi huy, iyi neticeler dourur. Kurtulu yoludur. Ashaptan bir ahs arkadana Peygamber s.a. efendimizi yle 'anlatyordu:

Tay kabilesinin esirleri gelince, ilerinden bir cariye kt. Peygambere hitaben yle konumaya balad: Ya Muhammed, serbest braklmam nasl buluyorsun? Beni Arap kabilelerine kar rsvay etme. Ben, kabilem reisinin kzym. Babam bir idarecidir. Esirleri brakrd. Alar doyurur, onlara yemek yedirirdi. yilii yayard. Hi bir hacet sahibinin arzusunu karlksz brakmazd. Ve nihayet ben, Hatem neslinden bir kzm. Bu konumay dinledikten sonra Peygamberimiz, yle buyurdu: Ya cariye, saydn bu vasflar gerek bir Mslmanin vasfdr. Eer baban da bir Mslman olsayd; ondan efkat duygumuzu esirgemezdik. Sonra, esirleri getirenlere dnd, yle buyurdu: Bunu serbest braknz. nk babas, gzel huylar sever. Allah Tel da gzel huylar sever. Yine bir hads-i erif zikredelim: Varlm elinde tutana yemin olsun ki; Cennete ancak, iyi huya sahip olanlar girecektir. yi huya ve gzel detlere dair Peygamber s.a. efendimizin nemli bir hads-i erifi daha vardr. Bunu Muaz b. Cebel anlatyor: Allah Tel, tslm dinini gzel huy v& iyi ilerle evreledi. unlar, gzel huy ve iyi lerden saylr: yi ge-nmek, iyi i grmek, yumuak konumak, iyilii yaymak, fakirlere taam yedirmek. Selm aktan vermek, hatal da olsa, bir Mslman hastay ziyaret etmek, Ms-lmanm cenazesine gitmek, komularla iyi geinmek; komu isterse kfir olsun. Mslman ihtiyara sayg duymak, davet edilen yemee gitmek, arlan yere gitmek, balamak, iyilik iin almak, cmert olmak, kerem sahibi olmak, ho grl olmak, rastlanan kimseden, nce 160 EL-MRD'L-EMN selm vermek, fkeyi yenmek, insanlarn hatasn affetmek... Aada saylacak yersiz iler," slm vakan yok eder. Vakit geirmek iin oynanan yersiz oyunlar, hayra yaramayan iler, uygunsuz iirler, btn alg letleri, kincilik, her eye karmak, yalan, gaybet, cimrilik, ahs kar'dnmek, cefa etmek, hilekr olmak, kandrmak, sz gezdirmek, iki kiinin arasn amak, akrabalardan kesilmek, kt huylu olmak, kibirli ve kendini beenmi olmak, bbrlenmek, dikkafa olmak, alay etmek, biimsiz ilere girimek ve sebep olmak, ekemez olmak, hased etmek, pheci olmak, azgn, zalim dmanlk duygusu tamak... Hz. Enes r.a., Peygamber s.a. efendimizi anlatrken yle der: Onun tavsiye etmedii, armad, yapmamz iin emir vermedii hibir gzel i kalmad... Bizi ekin-dirmedi hibir hatal, aypl ii de brakmad. Btn iyilikleri znde toplamas bakmndan u yet-i kerime bize yeter: Allah, iyilii, adaleti yaknlara iyilik edip bir eyler vermeyi emreder; azgnl, akla uymayan, beenilmeyen kt eylere dalmay da yasak klar. (Nahl, 90). Hazret-i Muaz r.a., Peygamberimizin yapt bir nasihati yle anlatr: Sana tavsiyem unlardr: Allah'tan korkmak, doru szl olmak. Ahde vefa etmek. Emaneti eda etmek. Hiya-net etmemek. Komu haklarna riayet- etmek. Yetimlere merhametli olmak. Yumuak konumak. Karlatn kimseye nce selm vermek. yi i tutmak. mitleri ksmak, man yoluna tam girmek. Kur'n'm inceliine dalmak. Ahireti sevmek. Hesaptan korkup szlanmak. evreni ktlkten esirgemek... Sakn hakm bir zata svmeyesm. Doruyu yalanla-mayasm. Asi kiiye uyrnayasm." dil padiaha s olma-yash. Yeryznde bozgunculuk etmeyesn. Her tan, her aacn yannda, hatt dz ovada dahi olsun, Allah'tan korkar ol. Her hatadah sonra tevbe et. Aktan yaptn hataya aktan tevbe et. Gizli hatana gizli tevbe et. Allah'n kullarnn edebi, deti, iyi huya dair temennileri; en az bu saylanlardan olmal. _ GZEL HUYLARI VE GEM ADABI 161 PEYGAMBER s.a. EFENDMZN Y HUYLARINDAN BAZILARI yet-i kerme, hads-i erif ve sahabeler tarafndan japlan rivayetlere dayanarak slm limlerinin Peygam-|erimize dair anlatt iyi huylardan bir ksmn aaya hyoruz: Peygamber s.a. efendimiz; nsanlarn en hami, en ^cesuru, en dii ve en ok iffet sahibi olan idi. mrnde bir defa dahi olsa; nikhls veya sahibi bulunmad, aralarnda nikha mni bir yaknlk bulunmayan hibir kadnn eline, elini dedirmedi.

Peygamberimiz, insanlarn en cmerdi idi. Evinde bir altm, ya da gm bulundurarak uyumad. htiyacndan^ fazla bir ey eline girince, muhtacn bulup veremeyince evine girmezdi. Hurma ve arpa cinsinden geimi kadar hangisi kolay bulunursa alr; kalann, Allah yoluna harcard... ok kere kendi ihtiyac iin ayrdn da verirdi. nk isteyeni bo evirmek deti deildi. Elindeki mevcut bitince sabreder, tahamml ederdi. Ayakkablarn tamir eder, elbisesinin skk ksmn dikerdi. ok kere ev ilerinde ehline yardmc olurdu. Annelerimizle birlikte et dorard. Haya sahibi idi. Devaml bir ekilde, kimsenin yzne bakamazd. ster kle, ister efendi; arann dvetine giderdi. Peygamberimiz hediyeyi kabul ederdi. sterse gelen bir tas st, isterse bir tavan budu olsun. Hediyeyi alr, yer ve daha iyisini karlnda hediye verirdi. Sadakay yemezdiBir fakirin ve bir aresiz kimsenin davetine giderken kendini bytmezdi. Alktan midesine ta balad olurdu. Hazr olan eyden yerdi. Mevcut eyi geri evirmezdi. Hell eyi yemekten ekinmezdi. Pek elbise semezdi. Bulduunu giyerdi. Bazan, Yemen ii elbise giyer, bazan da yn cbbe... Mubah ksmndan, ne bulursa giyerdi. Yz gmt; sa kk parmana takard. Sol tarafa takt da olurdu. F.: 11 162 EL-MRD'L-EMN GZEL HUYLARI VE GElM ADABI 163 Binek iinde dnmezdi. Ne bulursa binerdi, Bazan ata, bazan katra, bazan da eee binerdi. Arkasna da klesini veya bakasn alrd. Yaya olarak; ayakkabsz, rtsz, balksz, sarksz yrd de olurduehrin uzanda dahi olsa, hasta ziyaretine giderdi. Gzel kokuyu severdi. Kokusu ho olmayan eyi sevmezdi. Fakirlerle oturur, kimsesizlerle yemek yerdi. Huylarna gre, fazilet sahiplerine ikram ederdi. eref sahiplerine iyilik ederek gnllerini alr, hatrlarn ho ederdi. Fazilet derecesini gzetmeden; akrabalarnn hepsini ziyaret ederdi. Hi kimseye cefa etmezdi. zr dileyenin zrn kabul ederdi. Ltife eder; doruyu sylerdi. Kahkaha atmadan glmserdi. Mubah oyunlara bakar, bir mahzur grmezdi. Ehli ile kou yapard. Kleleri, cariyeleri vard; onlara kar ne yemede, ne de imede bir stnlk tutard. Okur yazarl yoktu. mm idi. Cehaletle dolu bir lkede meydana atld. Yoksulluk eken bir cemaat arasndan kt. Bir zaman da koyun gtt. ocukluk devresinde babasn, anasn kaybetti; yetim byd. Hal byle iken; Allah Tel ona en gzel edebi retti. En_g-zel yolu tantt. Gelmiin gelecein ilmini belletti. hi-rette, neyin kurtarc olduunu bildirdi. Allah Tel bize, ona tam ve.daima uymay nasib eylesin. Onun huyunda, yolunda gitmeyi, snnetini yapmay baar ile ihsan eylesin. min. Peygamberimiz hi kimseyi .azarlamad. Ancak, bir ? hatasna keffaret olarak ve acyarak krd. . Ne kadna, ne de hizmetiye lanet okudu. ;; Cenk skntsndan kurtulmak iin biri, Peygamber & s.a. efendimize; dmana lanet okusaydm, dedi. Bunun t zerine, Ben leme rahmet olarak gnderildim; lneti v. deil, buyurduHz. Enes, Peygamber s.a. efendimizi anlatrken yle, der: Onu Peygamber olarak gnderene yemin ederim; yaptm ilerde, sevmedii bir ey olunca, bunu niin yaptn, gibi szlerini iitmedim. Byle bir sz bana sylemedii gibi, bakalarna da sylemezdi. Ancak, kaderde byleymi, yazlan buymu, derdi. ki- i arasnda kalnca, kolay tarafn alrd. Ancak, bir hata korkusu olunca kolay yolu brakrd. Hele akrabalardan kesilme korkusu olan bir ie hi yakn olmazd.

Akrabalar darltma korkusu iinde, herkesten daha baka davranrd. Kendisine kim bir i iin gelse; bu gelen ister hr kimse, isterse bir erkek kle, ya da cariye olsun, elinden geldii kadar ona yardm eder, iini bitirmeye alrd. Allah Tel onu dnyaya gndermeden ok nce, Tevrat'n ilk satrnda yle anlatyordu: Muhammed, Allah'n resul, sekin kuludur. O sert ve kaba deildir. O sokaklarda bararak dolamaz. Ktle, ktlkle mukabele etmez. Affeder, ho grr. Doumu Mekke'de olacaktr. Hicreti gzel olacak. am onun emrinde olacak. O ve arkadalar tesettre riayet edecek. O, Kur'n ve ilim doludur; evresini aydnlatr- Peygamberimizin ncil'de de tarifi vardr. Kiminle karlasa nce selm verirdi. Bir kimse, yaplmas kolay olmayan bir i tevdi edince; yapamam deyip brakmazd. Sabreder, kar taraftan anlay beklerdi. i yarda brakan kendisi olmazd. Bir kimsenin elini tutunca, kar taraf elini ekmeden, kendisi brakmazd. Ashabndan hangisi ile karlasa, musafaha ederdi. Musafaha ettii eli kavrar ve biraz kuvvetli skard. Otururken, kalkarken daima Allah' anard. Namaz kld zaman yanma biri geip otursa biraz ara verir, gelene dner, derdini sorar, gereken cevab verir, savar; sonra namazna devam ederdi. ou zaman otururken kbleye dnerdi. Yanma gelen, hemen herkese, iyilik ederdi. Aralarnda hibir akrabalk olmayan ok kimseye zerinden rtsn karr, serer oturturdu. zerinde oturduu min164 EL-MRD'L-EMN GZEL HUYLARI VE GEM ADABI 165 deri de verdii olurdu; misafir kabul etmeyecek olursa, kabul ettirmeye alrd. Bir meclisten kalkt zaman, sbhanellah diye kalkard. Bazlar da u duay okuduunu kaydederler ve bunlar bana Cibril retti dediini yazarlar: Sbhane-kellahmme ve bihamdike ehed en l ilahe ill ente vahdeke l erike estafirke ve etb ileyk. Mns: Allahm subhansm. Sana hamd olsun. Ortan olmadna, tekliine ve senden baka ilh olmadna ahadet ederim. Sana dner af taleb ederim. KONUMASI VE GLMES Peygamber s.a. efendimiz, insanlarn en gzel konuan idi; kelm ok tatl ve kibard. Derdi ki, Arap dilini en gzel konuan benim. Cennet ehli cennette; Peygamber s.a. efendimizin lehesi ile konuacaktr. Sz, az ve z konuurdu. Ne muhatabn anlamayaca kadar ksa, ne de yoracak kadar uzun konuurdu. Konumas dzenli idi. Muhatabn anlamas iin konutuu cmle sonlarnda biraz dururdu. Daima gerei konuurdu. Hibir zaman hatr iin ve darltmak iin konumazd. Vahyin nazil olmad, kyametten bahis amad, hutbe ve vaaz etmedii zamanlarda; ashab arasnda en ok glen ve bol tebessm eden olurdu. yle bir hikye anlatlr: Peygamber s.a. efendimiz ashab arasnda oturuyordu. Pek neeli deildi. Ashab da bir ey demiyordu. Dardan bir kyl Arap geldi. Kimliini bilen yoktu. Bir ey sormak istiyordu. Ashabtan mni-olmak isteyen oldu: Vazge, Peygamberin pek neesi yok dediler. Arap, vazgemem, onu gerekten Peygamber olarak gnderene yemin ederim ki, gldrmeden gitmem, dedi. Bunun zerine aadaki soruyu sordu: Ey Allah'n Resul, iittiimize gre, son zamanlarda deccl gelecek, halk alktan krld bir srada, onlara tirit getirecek. Anam, babam sana feda olsun, benim iin ne dnyorsun? ayet o zamana kalrsam, onun tiritinden yeyip midemi doyuraym m, yoksa vazgeip, helak olup gideyim mi? Halbuki, ben Allah'a inanm ve onu reddetmiim. Bu soru zerine Peygamberimiz gld, yan dileri bile gzkt. Ve yle buyurdu: Hayr olmaz. O gn, Allah iman sahiplerini nasl doyuraca'ksa, seni de yle doyurur. Herhangi bir hdise karsnda; ii oluruna brakr, gcnden, kuvvetinden soyunurdu. Hidayetin gelmesini talep eder, u duay okurdu:

Allahm, bana gerei gerek olarak gster ve uymay nasip et. Kty kt olarak tant, kamay nasib ey-e... ahs arzuma uyarak, ne olduunu bilmeden, verdiin hidayet dndaki bir eye uymaktan sana snrm. Arzularm hidayetine tbi kl. Raz olduun afiyet halinde benim arzularm erit. Gerek yollar kart zaman, bana hidayeti nasib eyle. Sen doru yola hidayet edersin. YEMEK DETLER t Taze salatal tuzlar yerdi. Meyvelerin en ok tazesini severdi. Kavunu, zm de ok severdi. zm o kadar itahla yerdi ki, bazan suyu inci gibi sakalna derdi. ok kere yemei; su ile hurma olurdu. Bazen de, stle hurma yer ve bunlara; en tatl iki nimet, buyururdu. En ok sevdii yemeklerin banda et gelirdi. Kulaa kuvvet verir, dnyada, hirette yemeklerin efendisidir. Eer Rabbmdan, her gn bu yemei isteseydim, verirdi, diye de buyururdu. ok kere, etli tirit ve kabak yerdi. Kaba severdi ve Kardeim Yunus'un aac derdi. Hz. Aie, Peygamber s.a. efendimizi anlatrken, yle der: Gve piireceimiz zaman, Kaban fazla yapn, nk o, mahzun kalbe kuvvet verir, buyururdu. Av etlerini yerdi. Kendisi av peine dmez ve avlamazd. Kendisi iin av yaplp getirilmesini ve yemesini severdi. Yal ekmei sever, yerdi. Koyun etinin budunu ve krek ksmn severdi. G166 ' EL-MRD'L-EMN ve yemeinden, kabakla pienini; ekmek kat iin, sirkeyi; hurma cinsinin de stlsn severdi ve bereketi iin dua okur ve bu Cennet meyvesidir, zehirlenmeye ve sihre ifadr, buyururdu. GYM DETLER Peygamber s.a. efen.dimizin giyim iin pek elbise setii olmazd. ok kere beyaz giyerdi. Ve Beyaz, dirilerinize giydirin; llerinize de kefen yapn, buyururdu. ok kere evden knca, yzne ip balard; bu-; nunla, yapmas gereken bir ii hatrda tutmak isterdi. Bana bir ey giyer, zerine de sark sarard; sark-*1 sz giydii de olurdu. ok kere bana giydii eyi ka-' rr, stre yapar, namaz klard. Elbisesini sadan giyerdi. Giyerken u duay yapard: Allah'a hamd olsun. Beni halk arasnda iyi gsteren eyi verdi ve rtnebileceim eyi nasib etti. Elbiseyi karrken de soldan balard. Cuma gnleri iin husus bir elbisesi vard. Yeni bir elbise giydii zaman, eskisini muhtalara verirdi. Muhtalara verilen elbise iin yle buyururdu: Hangi Mslman olursa olsun; fazla elbisesini bir Mslman fakire Allah iin verirse, diri ve l halinde Allah Tel onu dnya Ve hirette, ktlkten saklar. Yata sar renkte idi. i hurma lifi ile dolu idi. Boyu iki kol veya az fazla idi. Eni, kol boyundan bir kar fazla idi. Sefer iin, iki katl bir abas vardi. Harp esnasnda onu beraberine alrd. zerinde gm halka bulunan bir de sar kua vard. BAHADIRLII Peygamber s.a. efendimiz ok cesurdu. Cesaretini daima muhafaza ederdi. Aksini gren olmad. Hz. Ali r.a. tarafndan anlatlan u ksa hikye onun 67 KALB HALLER ecaatini bize kolayca anlatr: Bedir gn, biz Peygambere -snmtk. O ise, dmana hepimizden daha yakn duruyor, korkmuyordu. O gn aramzda en gl, iradesine hkim olan oydu. MUCZELER unu bilesin ki, bir kimse, onun halini, detini grse, ya da can kula ile dinlese; evvel, hir onun benzeri bulunmasna imkn olmadn anlar ve bilir. Ve bilir ki ondan zuhura gelen cmle iler, ancak bir vahyin ve ilhi nzuln eseridir. Arabn en grgsz adam

dahi bir grte onun yalanc yz tamadn hemen anlar ve inanrd. Onun gerek ynn anlamak iin basiretle, anlayla bakmak yeierdi. Onun doruluu ve Peygamberliine ok delil vardr. Biz burada, insan st bir kuvvetle, eHnde zuhur eden birka mucizenin sadece azmi z olarak anlatacaz. Siyer kitaplarnda bunlarn tafsili oktur. Kurey kabilesinin talebi zerine, herkesin gz nnde ay' -ikiye blmt. Hendek gn, Ebu Talha'nm r.a. evinde az yemekle ok kimsenin karnn doyurmutu. Bir gn asker susamt. Az su bulundu, Peygamberimiz parmaklarn iine soktu, btn asker ondan doya doya iti, susuzluunu giderdi. Yine elinin dahi iine zor sd bir kapta bulunan su ile btn asker abdest ald. Bunlarn oluu birer mucizedir. Basiret sahibi olan, bunlar karsnda nasl iman etmeden durur?.. En iyi bilen Allah'tr... YRMBRNC BLM KALB HALLER Kalb halleri, insann madd ve manev hayat bulmasna sebep olduu gibi, ykmna da sebep olur. Bundandr ki, insan madd ve mnevi ykan haller bu blmde anlatlacaktr. 168 EL-MRD'L-EMN Kalbin nemi Peygamber s.a. efendimizin u hads-i erifinden anlalr. Zikredelim: dem olunun cesedinde bir et paras var k, o iyilik bulduu zaman, btn vcut iyilie erer. O fesada varnca da, btn vcud fesad olur; agh olunuz, o et paras kalbdir. Bu hads-i eriften anlalyor ki. insan varlnda esas olan kalbdir. O, ceset leminde kendisine itaat olunan bir ahtr. Dier duygular onun emrinde yaar. Bu blmde biz; kalbin, ruhun, nefsin ve akim ne gibi haller ve mnlar tadn anlatmaya alacaz. Bata kalbi ele alyoruz... Kalb: Kalb lfz iki mn tamaktadr. Birincisi, sol canibte meme altna yerletirilen, malm ekilli et parasdr, boluunda siyah bir kan vardr. Ruhun kayna orasdr. Zikrettiimiz bu kalb, yaayan insanlarda, hayvanlarda hatta llerde dahi mevcuttur. kinci mnya gelince; ruhan ve Rabbani bir letafet incelik olarak anlatabiliriz. Bu et paras o ilh incelikle birlemektedir. Allah Tel'nm zatn, sfatn bilmeye kabiliyet tayan o inceliktir. O ilh incelikle idrk edilen ve bilinen eye; hayl, vehim giremez. nk insanln gerek yz odur ve Allah Te zatna onu muhatap klmaktadr. Anlatmak istediimiz mnya u yet-i kerime iaret eder: Kalbi olan iin bunda muhakkak ayktrc zikirler var. (Kaf, 37). Bu yet-i kerimeden murad, malm ekilli kalb olamaz. nk o, hayvanlarda da var. Halbu-. ki onlar Hakk'm muhatab deil... Bu durumu anladktan sonra, unu kat' olarak bil;, malm ekilli kalbin bu ilh incelikle olan ilgisi ok derinlere gider. Aklamakla anlalmas kabil deildir. Mahede ve o ilh incelikten hasl olan gzle derinliine erilebilir. Anlatlmas kabil olan u ki: Kalb bir padiahtr. Onun kendisine gre evi ve lkesi vardr. O ilh inceliin bu kalbe geliini bir araz olarak kabul edemeyiz; yle olsayd u yet-i kerimenin mns hi olurdu: phesiz 169 KALB HALLER o, kulla kalbi arasnda zat varl ile tecelli eder. (Enfal, 24). Ruh: Ruh da kalb gibi iki mn tar. Birincisi, tabi ruh... Bu ince, dtan sezilmeyen bir duman gibidir. Kayna kalb boluunda bulunan kara kandr. Bu kann bulunduu kalbin tarifi, yukarda geti. Bu kandan gelen hayat, damar yolu ile cana dalr. Bunun misali, evde yanan bir lmbann etraf aydnlatmasdr. Anlatmak istediimiz bu ruh hali> doktorlarn anlatmak istedii ruhtur. kinci mnya gelince, o da kaibde olduu gibi lh ve Rabban bir inceliktir ki, buna kalbin gerek yz derler. Gerek ruh, gerekse kalb, gerek zerine yeknesak devam

etmektedir. Sana ruhtan soracaklar, onlara, rul Rabbmn ilerinden bir itir, de-. (sra, 85) yet-i kerimesi bu mnya gelir. Nefis: Bu da iki ekilde anlatlr. Birincisi, fke, kt arzular, fena vasflar gibi kt adlar alan nefistir. Bu nefsi u hads-i erif bize daha iyi anlatr; Dmann en gls, iki kaburgan arasnda bulunandr. Bu nefisle cihad edilmesi, krlmas, ezilmesi iin emir verilmitir. kincisi de, kalb ve ruh blmnde anlatlan ilh incelik ltife mnsn tar. Zaten o ilh incelik; kalb ve ruha verilen mnlarn birini alr. Kalb ve ruhla beraber bu nefis de o ilh incelie iti k edilmektedir. O insann gerek varldr. Dier hayvanattan onunla ayrd edilir. Allah Tel'y1 anmakla, safln bulur, pk olur ve ehvet izleri silinirse, o zaman Mutmeinne vasfn alr. Bu, Ey Mutmein nefis, Rabbma dn. (Fecr, 27), j'et-i kerimesi ile daha iyi anlalr. Nefsin Mutmeinne derecesine ermesi iin; iki derece almas lzm. O derecenin bir tanesi Levvamedir. Allah Te bir yet-i kerimede, Levvame nefse yemin etmektedir. Levvame nefse yemin olsun. (Kyame, 2). Nefis, Levvame halinde, ktle dmez; sevmez. ktl benimsemez. Ve... bu makama ermesi iin amas gereken dier bir dereceye de, Emmare ad verilir. Emmare halinde nefis ktl emreder. Bir yet-i kerimede, Nefis mutla170 _ EL-MRDX-EMN ka ktl emreder. (Yusuf, 53) buyurulur. Bu halinde nefis, katiyen hayr ii grmez. Ktl, de, kt grmez. Bir nefis iin Emmare makam alt, Mutmeinne st saylr. kisinin arasnda Levvame bulunur. Levvame erre yaklaamaz. Bununla beraber, tam mns ile kendini hayra da veremez... Buradaki hayrdan murad, Allah Tel'y devaml anmaktr. Akl: Akim birka vasf vardr. Bir tanesi, eyann gerek yzn bilmektir. Dieri de lim'dir. Bu halinde bilgi onun iin bir sfat olmaktadr. Bu mnya gre akl, daha nce anlatlan ilh bir incelikten ibarettir. Bu duruma gre, akla yalnz birinci mny vermek doru olmaz. Peygamber s.a. efendimizin buyurduu u hads-i erif bu iddiamza kuvvet verir: Allah, nce akl yaratt. Sonra ona beri dn dedi; dnd. Geri dn dedi; dnd. imdi yet ve hadslerle kalb, ruh, nefs ve akln ne demek olduu anlatld. Buna dayanarak hepsinin tek mnya geldiini diyebiliriz. O da ilh bir incelikten ibarettir. Bunu bylece bilesin. Sehl't-Tuster der ki: Kalb, Ar'tr, sine de Krs... Buraya kadar anlatlanlarn hepsinden, kalb, kasd edilmektedir. Fakat asl kalb sine boluunda bulunan o et paras olmayp, onun ok tesinde mevcut bir ey olduu bilinmelidir. Kalbin ne demek olduunu, az da olsa, anladn. imdi de onun kuvvetlerini, emrinde bulunan gcn anlatalm. Kalbin iki eit asker kuvveti vardr. Birinci ksm bu ba gz ile grlebilen el, ayak, gz ve dier d duygular.... Dier kuvveti ise, yalnz i gz, kalb gz Basiret ile grlr. Bunlar daha tafsill anlatlacaktr. Kalbin nemini, yukarda da arz edildii gibi, dem olunun cesedinde bir et paras vardr ki... hads-i erifi belirtir. Kalbin slah birok artlara baldr. Bata kendisine itaat olunmas lzmdr, emrinde alanlarn bu hale ^ KALB HALLERt = 171 gelmesi icab eder. Nefis ve dier duygular onun emrine gre hareket etmeli. Aksi halde sultan olamaz, onlarn eline der. mir olmas gerekirken memur olur. Hatt kilab- zulmn ve dmann elinde esir saylr. Bilhassa sofiye yoluna girdikten sonra; insan, halini daha iyi kontrol edebilir. O zaman, kalbin kimin eline dt kolay anlalr. nsan, halini aykta ve ryada sezebilir. ehvetin ve hrsn seline kapld varsa anlar.

ehvet ve hrs arsna uyan kimse, nefsinin perian halini hem ryada hem de aykta grebilir. Burada ayk kelimesinden kasdmz, tasavvuf halidir. Saylan kt huylara sahip kimse; kendini ok kere ya bir kelp, ya da hnzr nnde eilir bulur. fkesine hkim olamayan, nefsini kelp nnde secde eder bulur. Ryada; hinar nnde eilen bir kimse, gerekte bir ehvet -esiridir. Hnzra secde eden de hrs dkn saylr. Bunlarn hangisi olursa olsun, hrs, tama', kt arzu vb.'eylere kaplan kimse, insanlara musallat olan eytann eline dm olur. Kalbe musallat olan bu eytan kuvvetlerin zulm devam eder, hibir yardm gremezse, onlarn elinde esir olur. Neticede insann z saylan, ilh incelik ltife duygusu kahra urar, battal olur. Kalbteki o ilh incelii tayan nokta bir bozulunca, ifas kolay olmaz. Ktle kaplan kalbin mhrlendiini ve onun a resiz hastala kaplp gittiini u yet~i kerimeler bize anlatr: te o zmrenin kalbini, Allah mhrledi. (Nahl, 108). Hayr, yle deil, onlarn kalbi Ran hastalna tu tuldu. (Mutaffifin, 14). ? ' Kalb bir ayna gibidir. Kirden, pastan temiz olduu mddet; cmle eya onda mahede edilir: Pas her gn artar, parlatan ey aranmaz, kiri alnmaz da, yapt hatalara dalar giderse, helak olur. yle bir hale gelir ki, artk arnmas, temizlenmesi kabil olmaz. te yukarda zikri geen yetlerdeki Mhrlenme ve Ran-hastal bu mnya gelir. Peygamber s.a. efendimizin de bu mnya gelen bir hads-i erifi vardr, anlatalm: Demir nasl paslanrsa, kalb de yle paslanr. Bunun aresi sorulduunda, Kur'n okumak ve lm dnmek... buyurdu. Kalbin saltanat tamamen sona erer, yerine eytan 172 EL-MRDL-EMN KALB HALLER! 173 kuvvetler geerse, btn iyi vasflar ortadan kalkar; kt, yaramaz haller istil eder. Peygamber s.a. efendimiz kalbi tarif ederken yle buyurur: Kalbler drt ksmdr: Kalb var, her ktlkten temiz, iinde kandiller yanar; bu, bir iman sahibinin kalbidir. Kalb var; kara, ters yz olmu, bu da kfirin kalbidir. Kalb var; perdeli, perdesine brl... Bu da iki yzl mnafk kiinin kalbidir. Bir kalb daha var; o da iman ve nifak beraber tar. Bu kalbin imanl blm bir filiz gibidir. Pak su yardmna koar, yetitirmeye alr. Nifak blmne gelince, o da br ban gibidir. Besisi, irin ve pastr. Bu hale den kalbe, hangi hal galip gelirse, neticede ona gre hkm tecelli eder, bir rivayete gre, yle gider buyurul-mutur. Kalben ayk kimseleri u yet-i kerime bize anlatr: Allah'tan korkan kimseler, eytan taifesi deince, derhal aykr ve basiretlerini harekete geirirler. (Araf, 201). Bu yet bize, kalb basiretinin ve cilasnn zikirle, AUah Te-l'y anmakla hsl olacan anlatr. Zikir haline tam takva ile erilir. Ayn zamanda takva hali zikrin ilk kapsdr. Zikrin sonu keif halini dourur. En byk kurtuluun anahtar da keif haline ermektedir. Kalbe bir aynay misal aldmz bil. O aynada grlen suretleri de hakikatlere dair bilgiler kabul et. Bunlardan da, nc bir suret hasl olacan anla. Bunlara kar irfan duygusuna sahip olduktan sonra, aada anlatacamz hususa dikkatini topla ve dinle. Aslnda grlmesi gereken; fakat kalbe baklnca, bahsi geen hakikatlerin grnmeyi sebebi betir. Anlatalm: 1 Parlakln erimi gitmi olmas. Halbuki, ona daima cila yaplmas, asl eklin bulunmas ve parlatl mas lzm... 2 Parlak madeni durduu halde, zerine kirin ve pasn gelmi olmas. 3 Grlmesi gereken hakikat ekillerinin ayna yznden kaym olmas. Mesel, aynann karsna konmas gerekirken, arkasna konmu olmas.

4 ? Aynada grlmesi gereken suretle ayna arama, bir perdenin gerilmi olmas. 5 Aynaya aksettirilmesi gereken suretin yerini bil memek. Aada biraz daha tafsil edilecek olan bu be misal kalb aynasnn durumunu anlatmaktadr. Kalb daima, ilh bezeklerle sslenmeye istidatldr. Ancak bahsi geen be sebepten birinin varl, onu tam alamaz hale getirmektedir. Birinci halde: Kalb kemlini bulamam, ya da kaybetmitir. Misal; ocuklarn ve mecnunlarn kalbi gibi. ikinci halde: syann ve ktln ylmasdr. ehvet ve kt arzularn birikmesi sonunda hayatn yitirmi gibidir. Buna u yet-i kerime iaret eder: Hayr yle deil, onlarn kalbi, Ran hastalna tutuldu. (Mu-taffifin, 14). Bu hastal, bir dier hads-i erif yle anlatr: Bir kimse iledii hata sonunda, bir akl kaybeder ki, onu bir daha bulamaz. Yani, o hatann brakt kt iz kalr, demektir. Bu duruma den bir kalb sahibi, hatalarn tamir etmeli, yerlerine iyilik getirmeli ve kalbini parlatmaya a-lmaldr. Bir hata ilemeden yaplan kalb temizlii de, nur ve parlaklk getirir. Vnc halde: Hakik yn kaybedilmitir. Matlub olan yoldan saplm ve arzu edilen ibadet terk edilmitir. Halbuki ona gereken, taat ve ibadet dzenini bulmaktr. Bu durumda olan bir kalb sahibine lyk olan Halil brahim a.s. Neb'nin dedii gibi, Ben Rabbma dndm, demektir. Drdnc halde: Kalbe perde ekilmitir. Bu perde, kalbin znde gizlenen ehvet izi ve ocukluk devrinden kalma bozuk itikattr. lk terbiyede hasl olacak sapk itikadn eseri devam eder. Besinci halde: Talep olunan yn bilmemek. Zahirde gzle grlmesi mmkn olmayana tam bir imandr. Bu-, na, gaybe iman tbiri kullanlr. Bir kimse iin bu iman hasl olmaynca; bilmedii varl nasl renir ve nasl o varln talibi olur. Bu yola mani olan gaflettir. Her halde gafleti ykmak gerekir. 174 EL-MRD'L-EMN Peygamber s.a. efendimiz u hads-i erifi ile gaflet haline iaret eder: eytan dem olunun kalbini sarmam olsayd; basiretleri ak olur ve baktklar zaman, semalarn tesindeki varlklar grrlerdi. nsann douta pk ve temiz olduunu, gaflet halinin sonradan arz olduunu da u hads-i erif bize anlatr: Her yavru, douta tam slm ftrat zere doar; sonra babas, anas, istedii ekle sokar. Yahudi yapar, Nasran yapar, Mecus yapar.... bn mer r.a. tarafndan anlatlan u hads-i erif de nemlidir: Bir gn Peygamber s.a. efendimize yle soruldu: AHah nerede? Yerde mi, yoksa gkte mi?. Bunun zerine Peygamber s.a. efendimiz, Mmin kullarnn kalbinde buyurdu. Beni ne yerim alabildi, ne de semam; ama mmin kulumun kalbine sdm, kuds hads-i de, Ibn mer r.a. tarafndan nakledilen yukardaki hads-i erifi teyid eder. Hazreti mer r.a. tarafndan sylenmi olan, Kalbim Rabbimi grd cmlesi yalnz dndrc olmakla kalmaz, konumuzu da tasdik eder. 175 KALB HALLER Her ey gn gibi meydanda olduu halde, inkarclarn gerei kabul etmeyiine bir misal olarak deriz ki: Onlarn grecek gzleri vardr. Birok gzler grme ana gelmitir. Ama, gne nuru onlarn gzne girinceye kadar beklemek gerek. ocuklar ve mecnunlar da bekleme devresine muhtatr. lim, ocuun ve mecnunun kalbinde inkiaf edemez. Onlar, akl ve seme kabiliyetine sahip deildir. Kab aynalar, henz nak kaleminin oynamasna hazr olmamtr. Kalemin nak iin, yerin hazr durumda olmas ica-beder. Burada zikri geen kalem Allah'n yarattklarndan bir tanedir. Kullarn kalbine ilimlerin nak iin bir sebep olarak yaratlmtr. Bunu u yet-i kerime ifade eder: lmi kalemle retti. O vasta ile insana bilmedii ey belletti. (Alk, 4-5).

Allah Tel'nm kalemi kullarn kalemine benzemez. Tpk, vasf kullarn vasfna benzemedii gibi. Onun kalemi ne kamtan, ne de aatan yaplmtr. Ayn ekilde, Hak Tel'nn zat da, bir cevher veya araz deildir. Hakk kabul etmenin ve ona imann derecesi vardr, bunu da bilmen gerek. Birincisi: lk alarda, iiterek kabuldr, Bu bir nevi taklittir. Avam halkn iman ok kere bu ynden olur. kincisi: Evin iinden kan bir sesi dardan duymaktr. Bu sesten istidlal ederek evin iinde aranan kimsenin olduunu tahmindir. ncs: Doruca eve girip, aranan bulman, grmen... Bu haller derece derece alr. Son basamaa ilk defa atlanamaz. Sras ile derece aldka istidat artar, kabiliyet artar, iman artar... Kendini ilk anda son makamda bulan iin, bir artma olmaz; ama asl gaye budur, o da baka. Bu hali iaret ederek Hz. Ali r.a. yle buyurur: Perde alsayd, yaknimi artramazdm. Bu iman; peygamberlerin, sddklarm ve evliya zmresinin imandr. Bu imana gaflet, yanllk arz olamaz; yanndan bile geemez. Buraya kadar anlatlan husus, kalbi u durumda arz etmektedir: (Ki burada kalb derken o ilh incelik Ltife srrn kastediyorum,) O bir ahtr. Beden onun lkesidir. Dnen akl kuvvet ise, veziridir. Kt vasflar da onun iin bir kayd. ve badr. Kalb, kendi lkesinde, vezirin, yani akln verdii iarete gre hareket ettii mddet, ahlnda yanlmaz, doru yol alr. ehvet ve kt sfatlarn saldrna urar, akln iaret ettii yoldan kayarsa; doru yoldan sapar, adaleti elden brakm olur. Bir misl daha verelim: lh incelik adn verdiimiz o kuds sr, koup giden bir avcya benzer. Bu vcut ona binektir. fke, kt ihtiras onun av kpeidir. Bindii binek, yardmc ald kpek v.s. emrine uyar, ihanet etmezlerse, av maksad yerine gelir, umduunu elde eder. Burada zikri geen av, ilim av ve sonsuz saadet ganimetidir. ayet, bindii binek, asi olur, kpei av iinden anla176 EL-MRD'L-EMN maz yahut da gnderdii av peine dmez, iaret ettiini tutmazsa, i bozulur. Gayeyi bulmak gleir. Bu hale gre, av yapmak bir yana, kendisine saldrr ve varlm yer bitirir. Kalbin ilim ganimetini toplamas birka ynden olur, bil... Bir tanesi, ulem zmresine hastr. Onlar bildikleri ile bir mukaddime yapar, ona gre netice karrlar. Baz delillere tutunarak matlup hedefe ularlar. Bir baka ilim ganimeti var ki, bahsi geenden ayrdr, ona delil ve mukaddime ile varlmaz. Ona keif ve AUah Tel Hz. nin verecei irade ile varlr. Tpk peygamberlere verildii gibi. brahim Peygamber hakknda buyurulan u yet-i kerime ilh ilmin kaynan anlatr: Bylece biz, brahim'e gklerin ve yerin btn ihtiam ile mlkn gstermi olduk. (En'am, 75). Bu ikinci kka dahil olan ilim, Peygamber s.a. efendimiz tarafndan yaplan u dua ile bize ok iyi anlatlmaktadr: AIahim, eyay olduu gibi bana gster. Peygamber s.a. bu ilmi alrken; araya vasta, delil ya da mukaddime sokulamaz. Ve ilmf almak iin bir mni de olmaz. Bunu da u yet-i kerime bize aklar: Allah insanlara, rahmet nevinden verecei bir ey in alkoyan olamaz. (Fatr, 2). Burada bahsedilen rahmet, ilh varlkta boldur, onun sonsuz kereminden, temiz kablere daima gelir. Peygam-? ber s.a. efendimizin buyurduu u hads-i erifte bu lh rahmet daha ak anlatlr: Yaadmz gnlerde, ilh nefhaar vardr; ayk olun ve benliinizi ona arz edin. Burada arz edin cmlesinden murad, kalbi temiz tutmakla sonsuz saadete ve felaha ermektir. Bir yet-i kerimede, zn tezkiye eden felaha erdi. (ems, 9), Onu nefsi gereklere kar kapayan ziyana urad, (ems, 10) yeti bir evvelkinin tefsiri ve o halin zdd saylr, bu halden kaan birinciye erer. Bu ilh verginin gelmesi iin iki ekil vardr. Biri kul tarafndan olur. Bu halde kul; du eder, yakarr; hidayetin gelmesini diler. kinci ekle gelince, orada kulun ad _ KALB HALLER 177 gemez. Sebepler de aradan kalkar. Bizzat Hak tarafndan gelir. Bu durumu, aada zikredeceimiz hads-i erif ve kuds hadsler daha iyi anlatr.

Allah Tel; her gece, dnya semsna nzul eder. Ebrar zmresinin bana kavuma arzusu artt. Benim de onlara itiyakm ok artt. (Kuds hads). Yukarda tarifini yaptmz iki eklin birleiminden hasl olacak bir hal daha var. Onu da u kuds hads bize anlatmaktadr: Bana bir kar yakn olana, bir kula yakn olurum. Hulsa olarak, bilesin ki; ilh cmertlik, saadet hakknn bol olmasn iktiza eder ki, bunda cimrilik yoktur. Hak Tel, her eyde olduu gibi burada da cmert davranmtr. nk sonsuz kerem sahibidir. Bu keremi icab, btn kalbleri yaratlta, mezkr saadeti kabule istidatl klmtr. Bu szmze delil olarak birok yet ve hadis vardr. Zikredelim; Hads-i erif: Her doan ocuk, slm ftrat zerine doar. yet-i kerime: lh ftrat yle bir eydir ki, Allah, zatna ve sfatna mazhar kld insanlar o ekilde yaratmtr. (Rum, 30). yet-i kerime: Biz, insan en gzel kvamda yarattk. (Tin, 4). lh fyzatm gelmesi yolunda anlatlan iki eklin arasna giren ve gelmesine mni olan ve megul eden birka ey var. O eyler, ehev arzular ve daha baka ktlklerdir. Bunlar aradan kalknca iler aslna dner, kalbde hakkn azamet ve celli tecelli eder ve kul, ebed sonsuz saadete erer. Her kap iinden ne kadar dar ata-bilirse, dardan o miktar nasip alabilir. Kalb de byledir. D leme kar, iini ne kadar boaltrsa, telerden o kadar nasip alr. Allah Tel bu hale eren kiileri, Rab-baniyyun, Ahbar (Mide, 44) adlan ile zikreder. Mns; bilgi sahibi, Hakk'a bal geree vakf olarak alnabilir. Anlatmak istediimiz ilmi bulup sonsuz saadete erdikten sonra, kalb kerim\bir ah olur. Hakk'a bal bir varlk haline gelir. F.: 12 178 EL-MRD'L-EMN Bu yce hali bulanlar, Hz. Ali r.a. tarafndan da yle anlatlmaktadr: Yeryznde Allah'n kandilleri vardr. Zatna gre en sevimlisi; zarif, pk ve salam olandr. Tefsir ederken de yle buyurur: Kardelerine kar zarif, din yolunda kuvvetli, yakn itibar ile sf ve temiz... O nurun misli, bir pencere iinde yanan kandildir. (Nur, 35). yet-i kerimesi, anlattmz imanl kalbe iaret saylr. Bunu Ubey b. Kab anlatmtr. Yahut o, dalgal bir denizin karanlklar gibidir. (Nur, 40) yet-i kerimesi de mnafkm haline iaret eder. Zeyd b. Elem Hz. de Levh-i Mahfuz cmlesini tefsir ederken, iman sahibinin kalbi olduunu syler. nsann yaratl, terkibi icab varlnda drt vasf bulunmaktadr. O vasflar yle sralayabiliriz: Yrtc, hayvan, eytan, rabbani... Tabiatna, fke hali galip gelirse, yrtc vasfn alr. ehvet hislerine kaplr giderse; hayvani vasf alr. Bu iki sfat bir yerde olunca, hrsa kaplr. Herkesi ezmek ister. stnlk taslamak arzusu belirir. Mekir, hilecilik hali meydana kar. Ve... eytan kuvvete kaplr. Saylan vasflar, eriyip gidince, rabbani hal gelir. Buna, Ruh, Rabbmn emrinden bir itir, (sr, 85) yet-i kerimesi iaret eder. Bu hale eren insan, kurtulmu saylmaz. nk o kuds vasf icab, insan stnlk iddia eder. Hatta rubu-biyet davasna da kalkabilir. Kendisinin o kuds vasfla anlmasndan holanr. Ona uyan hallerin zuhuru ile ferah duyar. Bu arada, kendisinden, o vasf ykc hallerden bir bilemedii ey veya baka hal karsa, mahzun olur. Halbuki bu arada en byk kurtulu yolu ibadettir, ama bilemez. Anlatlan eylere kar, irfan duygusuna sahip olduk tan sonra, en iyi i ibadete devamdr. nk ibadetle ar zu elde edilir. Lyk olmayan eyler erir, brleri beka bu lur. r

Inaallah ibadet bahsini, Riyazat blmn anlatrken, daha geni bir ekilde zikredeceiz. KALB HALLER 17 Bilmen gereken bir ey daha var. Kalbde hasl olan ilim, renmek ve delil takdimi yolundan olursa, buna Ulem yolu, ad taklr... Keif ve mahede ile hsl olan ilmin adna da, Sofiye Yolu ad verilir. Sofiye Yolu iki ksma ayrlr. Birincisi: nsann zne ilham gelmesi. Bu ilham, bir nevi kalbe flenir. Buna da Peygamber s.a. efendimizin u had&-i erifi iaret eder: Kuds ruh, unlar kalbime fledi: stediini sev, nasl olsa ayrlacaksn. stediini yap, yaptnn karln bulacaksn. stediin gibi yaa, nasl olsa leceksin. kincisi: Bu, dorudan doruya ilhamdr. Bunda fleme eklinde ses, nefes yoktur. Bu hal, bizzat eyann gerek yzn keiftir. Bu ilham alan zata, eyann perdesi alr. Perde alnca o ie bal melek grnr, ondan istifade eder... unu da bil ki, kalb, tam parlak bir ayna olursa, Levh- Mahfuz ona nakini nakleder. Bu durumda arada perde kalmaz. Bu durumda kalb, Levh- Mahfuz'un tam hizasna ge lir ve bu geli sonunda btn hakik ilimler, kalb ayna sna akar. . Bu perdenin aralanmas, bazan uykuda, bazan da aykta olur. Aykta olan ok defa tasavvuf ehli iindir. Bazan da, kulun dtan yapaca bir sebebe baklmadan, d kabiliyeti gzetilmeden, esen ilh nesim kula perdeyi aar. . Kulun kalbinde, perdenin tesindeki, hayret veren kudsi ilimler parlamaya balar. Bu ilh ilimlerin kalbe tam gelmesi iin, lmek gerek. Bu lm malm lm olmayp, irad lmdr. O zaman perdeler tam alr, her ey gerek yz ile grlr. Peygamber s.a. efendimiz, bir hads-i erifinde, bu lm iaret iin yle buyurur: nsanlar uykudadr, lnce uyanrlar. Bu lme Sofiye yolundan gidilir. Onlar bu yolu bildikleri iin," zahir ilimlerle pek uramazlar, kalblerini aydn klmaya bakarlar. D lemle ilgilerini keserler. Bunu yapmaktaki gayeleri, Allah Tel'nm zatna tamamen ynelmeyi temindir. Bu ynelme hasl olduktan sonra, btn ileri ona smarlamaktr. nk, kaiblerihe faydal olan bilgiyi, Allah Tel daha iyi bilir. Verecei nurlar, 180 EL-MRDX-EMN KALB HALLER 181 lutuflan o daha yerinde verir. Aslnda bu yol, peygamberlerin yoludur. Onlar zahir derslere alp ilim tahsili yapm deildir. Onlar hazineyi bulmu, dtan ufak almaya aldr etmemilerdir. Onlarn yoluna ve zahir ilim tahsiline, iine dalman hazine jle, zerinde alma yaplan kimya sanat, bir misl olabilir. Halin byle olmas ica-,bi, sana gerekeni de diyelim: Hazineyi bulmadan nce, sakn zahir sebepleri, almay brakma. O hazineyi bulmadan, buldum zarn ile almay brakmak tam helaktir. LMLERE NSBETLE KALBN DURUMU LM TAHSL ive TASAVVUF HAL Bil ki, kalbin iki kaps vardr. JBir kap duygular lemine alr. br de g"ayb lemine... Bu szmzn doruluu, uyku hali dnlrse, anlalr. Uykuda ok acaip eyler grrsn. Uykuda sana birok gizli iler alr. Henz olmam eyler bile sana bildirilir. Bunun bir de aykta bildirilmesi var. Bu kap da, peygamberlere ve evliya zmresine hastr. . Gayb halinin kalbe gelmesi, kalbinin tam mns ile, Allah'n zatndan gayr eylerden temiz edip, btn varl ona balama hali ile balar. Buna Peygamber s.a. efendimizin u hads-i erifi iaret eder: Mferredn msabakay kazand. Bunlarn kim olduu sorulunca yle buyurur: Allah' anarak, benlikleri ile cihad edenler. Bu an, onlarn hatasn rter, kyamet gnne hata yknden kurtulmu olarak giderler. Daha sonra bu zmreyi, tavsif etmeye balad:

Onlara tevecch ederim. Grebilir misin, benim tevecch eklimi?.. Ve kim bilir tevecchmle ona neleri vermek istediimi?. Sonra devamla: Onlara ilk verece&im ey, nurumdur. Kalblerine nurumdan yerletiririm. Bu hal sonunda onlar nasl anlatyorsam, onlar da beni yle anlatrlar. Bu anlatlanlardan anlalyor ki, gayb lemine giri kaps kalbdir. Gayb lemine kalbden nfuz edilir. Burada gayb lemi, dediimiz ilh lemdir. Baz byk zatlar, bu hakikati anlatmak iin, kalbden ilh leme alan pencere vardr, demiler... Aada anlatacamz hikye ile, tahsille elde edilen ilimle, tasavvuf yolu ile elde edilen ilmi anlatmaya alacaz. yle anlatrlar: in ehli ile Rum ehli arasnda baz vnmeye sebep iler olmu. Bilhassa gzel sanatlar zerinde... Resim, nak vb... Bunlarn mcadelesi baz krallara kadar aksetmi. Her iki tarafn iddiasn isbat iin yle bir gr ortaya atlm: Geni bir salon. Ortaya bir perde gerilecek... Bylece birbirlerinin yaptn gremeyecekler. Sal sollu duvarlara, her iki tarafn sanatkrlar hnerlerini ileyecek... Tabi bylece herkes deerini bulacak... Her iki taraf da bu gre raz olmu... in san'atkrlar hakemin bu sz zerine yle demi: Dardan ne bir renkli boya, ne bir rnek istemiler. Rum san'atkrlar btn eitleri ile rnekler-modeller -boyalar almlar. Rum san'atkrar ileri bitirdiini bildirince, in san'atkrlar da ii tamamladn bildirmi. e hakem tayin edilen zat hayretini gizleyememi. in ustalarna dnerek: Nasl olur bitirirsiniz, dardan ne bir model aldnz, ne de renkli boya. in san'atkrar hakemin bu sz zerine yle demi: San'at bizim, karar sizin. Perdeler kalknca grrsnz. Perde kalkyor. Tabi ortaya kan hal hayret veriyor. Rum san'atarn yapt bir iki nak boyadan ibaret... Fakat, in san'atkrlar yle bir ey yapmlar ki, kar tarafa yaplan ey yannda hi.. Duvar ayna gibi yapmlar. Karsna gelen her eyi bir kat daha gzel gsteriyor. br tarafn yapt iler ancak, bu aynann iinde gzel olabiliyor. Tabiat ile iddiay in san'atkrlar kazanyor. Bu hikye, tasavvuf ehli ile, zahir limlerini anlatr. Tasavvuf ehli kalbini parlatr. Dierleri ise, nakla megul olur. 182 EE-MRD'L-EMN Zahir limlerine bir ey alrsa, tasavvuf ehli iin onun stn, parla alr. Zahir limlerinin kefettii eylerin tesinde, tasavvuf ehline yle eyler grnr ki, hayretler verir. Onlara, zahir ilim yolundan ermek dnlmez bile... Gzn grmedii, kulan iitmedii, beer kalbinin hissedemedii... cmlesi tasavvuf ehlinin haline bir nevi iaret saylr. Sonra, Ben bir kiiye yzm evirdim mi, ona vermek istediimi bilen olur mu? hads-i erifi de o byk insanlara verileni anlatr. Sonra, Size hayat vermek iin arana icabet ediniz. (Enfal, 24), yet-i kerimesi de, tasavvuf ehline iaret eder. O hayata erenin kalbi lmez.-Sonra Hz. Hasan r.a.nn da u cmlesi nemli saylr: Toprak, iman mahallini eritemez. Burada, zikredilenler unu anlatmak istiyor: Herkes, urunda emek harcad ve yorulduu kadar sevab alr. man sahipleri alr, kalbini parlatr, ilh nura erer ve zat- ilh'ye o nurla kavuurlar. man. sahiplerinin nurunu u hads-i erif derecesine gre ne gzel anlatr: Bazlarnn nuru da gibidir. Bazs daha az. En son derecede olanlarn nuru o kadar azalr ki, ile ancak ayak nn grebilir, o da bir yanar bir sner. Yand zaman bir adm atar, snnce de dikilir, kalr. Srattan geileri de bu nura gredir. Kimi bir gz ap kapayacak kadar abuk, kimi imek hz ile geer. Kimi bulutlar gibi yrr. Kimi kayan yldz gibi akar. Kimi bir at hz abukluu ile gider. Nuru ancak parmak ularn gsterenlere gelince, onlar da yz st srnerek geer. Bir elini atar. brn de sona. Bir aya ilerde br de geride... Etrafn ate sarar. O bu halde, yoluna devam eder ve nihayet kurtulur.

Bu hads-i erif iman derecelerini gsterir. mann da derecesi var. Bir baka hads-i erif bu hali yle anlatr: Peygamberler hari, iman tartilsa, Ebu Bekir'in iman btn lemin imanndan ar gelir. Bir baka zat yle anlatr: Gne nuru ile kinatn yanan lmbalar llse, gnein nuru fazla gelir. Avam halkn imam, lamba ve mum na benzer. Evliyann iman, yldzlarn ve ayn nuru gibidir. Peygam berlerin iman ise, gnee benzer... * __ KALB HALLER .183 TASAVVUF YOLUNUN DORULUU Eb Derd r.a. tarafndan sylenen u cmle manldr: man sahibi, ince bir perde arkasndan bakar. Allah'a yemin olsun, Hak Tel'nn yle bir kelm vardr ki, iman sahiplerinin kalbine yerleir, sonra da dillerine gelir. Peygamber s.a. efendimiz de bir hads-i erifinde yle buyurur: Mminin ferasetinden saknnz, nk o, AUah'm nuru ile bakar. Yine buyurur: mmetim arasnda dorular, sz sahibi kimseler var. Onlardan biri de mer'dir. bn Abbas r.a., Senden nce Peygamber indirmedik, ancak ona... yet-i kerimesini yle tefsir ederdi: Senden nce hibir neb resul, Muhdes gndermedik, ancak.... Buradaki Muhdes tasavvuf hali ve dorular anlamna gelir... Burada tasavvuf yolunun geree uygun olduuna iaret edilmektedir. Hulsa olarak unu arz etmek isteriz ki, mrnde dorulua ait bir tek rya dahi gren, ahitlere, delillere, haberlere, eserlere ihtiya duymaz. Tasavvuf yolunun hakikata uygun olduuna dair delil saylamayacak kadar oktur. Bil ki, kalbin, gayb lemine bakan kapsnn karsnda, eytann da bir giri kaps vardr. Melek kuvvetin topluluu, askeri olduu gibi, eytan kuvvetin de vardr. Kt sfatlar, eytann kalbe girmesini kolaylatrr. O sfatlar atldka eytann giri yollar daralr, ya da kapanr. Kt hareketler, sfatlar, bir insan iin nemsiz grnd kadar, eytan kuvvetin giri yerleri alr. Senin iin iki durum var. Biri kt huylar bir yana atarak eytann giri kapsna sed ekmek... Kalbi hikmet kayna yapmak... Meleklere ortak klmak. Dierine gelince, kt huylar nemsiz grp devam ettirmek... Dolaysiyle, kalbi eytan kuvvetlerin yuvas haline getirmek... ki bu, hi olmaz. Dn, kendini hangi yola adaman gerekiyorsa yap... Elbet tasavvuf yolunu alacaksn... ini saf ve temiz kl84 EL-MRDL-EMN maya bakacaksn... Tasavvuf yolunun doru yol olduunu o zaman anlayacaksn. ileride kt huylar daha geni anlatacaz. Kalbin onlardan temizlenmesi iin, ayrca areler de zikrede-iz. Burada bu kadar. Anla, ganimet bul. Doruyu, en iyi bilen, Allah'dr... YRMKNC BLM RYAZET YOLU LE NEFS TERBYE Nefsi terbiyenin gerekli olduunu Peygamber s.a. efendimiz u hads-i erifi ile bize anlatmaktadr: Biz kk cihattan byk cihada dnyoruz. Bu, bir harp dnnde buyurulmutur. Nefsin, birok rezil halleri var. Elbet onlarn tasfiyesi, temizlenmesi gerekir. nk ebed saadete bu temizlikle eriiir. Hakkn civarna bu temizlikler yapldktan sonra varlabilir. Daha nce bunlarn birounu anlattk. Y HUYUN DEER iyi huyun deerini bize en iyi anlatan u hads-i erif olmaktadr: yi huy hatalar eritir. Tpk, gnein gkten den kray erittii gibi... Abdurrahman b. Semre tarafndan anlatlan u hadis-i erif de nem tar: Peygamber s.a. efendimizin yann-da olduklarn anlatyor ve efendimiz, yle buyurdu diyor: Ben, geen gece tuhaf bir rya grdm. mmetimden bir kii dizi zerine km oturuyordu Allah Te-l ile arasnda bir perde vard. yi huyu geldi, perdeyi at, zat-i ilh'ye kavuturdu. Y VE KT HUYLAR

Halk arasnda bir deyim vardr. Falan kiinin huyu da ho^kendi de, derler. Bunun mns, yle tafsil edilebilir: Yan ekli, biimi endaml olduu gibi, kalbi de temiz... iyi ahlk sahibi... RYAZET LE NEFSl TERBYE , 185 D temizlii anladn gibi, biim ve endam gzelliidir, lemin temizliine gelince o da iyi sfatlarn k-:t sfatlara galebesi saylr. nsann i alemindeki huy eitleri, d alemindeki huy eitlerinden daha oktur. nsann gerek madd, gerekse manev yapsna u yet-i kerime iaret eder: Ben amurdan bir insan yaratacam. Onu dzelttiimde ruhumdan ona frdn m... (Sad, 71-72). , ? Bu yet-i kerimede' bize anlatlmak istenen udur: nsann d yaps topraktan hsl olmutur. Ama i yaps, ilh emirler lemine ait bir itir. Allah Tel onu bize emanet etmitir, iyi tutmamz gerek. Bu da iyi huyla mmkn olur... Burada iyi huydan kasdmz, i lemimizi temiz tutmaktr, iimizde ne kadar kt sfat erir giderse, yerini o kadar iyi huylar alr. yi huylarn en ok bulunduu zat, Peygamber s.a. efendimizdir. O iyi huyun tam olgun ana varmtr. Kt, daima iyiye evrilebilir. Eer bvle olmasayd Peygamber s.a. efendimiz, Ahlknz gzelletiriniz buyurmazd. nsan iradesine sahip olabilirse, huyunu dzeltebilir. alman lzm, bilhassa fkeyle kini, her kt eyi yenmek iin... Bu yersiz sfatlar dinimizin emrettii gibi dzelt. Bunu yapabilirsen, gaye hasl olur. yi huya kavumak iin mcahede edecek ve sabrl olacaksn. Sevimsiz ileri yapmamak iin direneceksin. Bu hal sonunda, sevimsiz ileri yapmamak, iyilerini yapmak det halini alacak. Peygamber s.a. efendimiz, Hayr yapmak dettir buyurur ve hayr, iyilii yapmakta bir glk olmayacan anlatr. Bir kimse, ilk ald terbiye icab cmert deilse, zorla kendini bu ie altrabilir; sonras kolay olur. Sonra, bir kimse tevazu sahibi deilse, yine kendini tevazu yoluna atarak, buna da sahip olabilir. Dier kt huylar da ayn. Dikkat ve titizlikle allrsa, hepsi elde edilebilir. Arzulanan gaye hasl olur. ibadete devam etmek, nefsin kt arzular hilfna i tutmakla i lem temizlenir ve iyi huya sahip olmak mmkn olur. Neticede, Hak Tel ile lfet peyda olur. Peygamber s.a. efendimiz bir hads-i erifinde yle 186 EL-MRDT-EMN RYAZET LE NEFS TERBYE 187 buyurur: Allah'a ibadetini severek, iten arzu ederek yap. Bunu yapamazsan, sabrla o yola devam et, sana ho gelmeyen ilerde byk hayr vardr. Tam gnl rzas hasl oluncaya kadar, sabrla ibadete devam gerekir. nsann esasta yaratl iyiye dorudur. Bu sebeple insan kt huylardan ayrlp, iyi huylara katlabilir. yi daima iyilik getirir. Kt de aksi. Allah Tel insann ktln istemez. yi iler, on misli kazan getirir, buyurulmas buna iarettir. Bizim, anladmza gre, vcutta bir hastalk peyda olursa, ona dtan il yapmak gerekir. Yaplan ilcn tesirli olmas iin, hastal meydana getiren eyin zdd ile olmas icabeder. Kab hastal da ayndr. nsan, manev ynden hangi hastala mptel ise, zddm bulup ifa almak gerekir. Ahlk rahatszlklar, ahsa gre deiir. nk, insan tabiatlar eitlidir. nsann halini teslim olduu by sezer: nk, bir topluluk iindeki byk, mmeti iin Peygamber gibidir. Byk zat, eline teslim olan Hak yolcusunun durumuna bakar. Hangi sfatlara malp olduunu anlar, ona gre areler sralar. lk devrede ibadete sevkeder. Giydii elbiseyi her ynden kirden pisten temiz ettirmeye bakar. Namazlarm devaml kldrr. Halvet hallerinde Allah Tel'y zikretmeyi tavsiye eder. Bu vazifeler yapmaya devam edildike, gizli sr da meydana kar. O byk zatn birok terbiye yollar vardr. Elinde terbiye edilmekte olan kimse iin mal zararl oluyorsa fazla ksmn alr, muhtalara datr. Dolaysiyle, maldan hasl olan zarar kaybolur, bilhassa o fazla mal, muhta olan Hak yolcularna datarak, kalblerini dnyalk dncesinden alr. Bylece hem zenginin, hem de fakirin kalbini esas gayeye yneltir. Bu ekilde bir himmetle, gayeye ulatrr.

. O bvk zat, terbiyeyi bazan zd yollardan da yaptrabilir. Fakat bunu pek hissettirmez. Mesel, elinde terbiye gren biri zenginse, dnya hrsndan, mal sevgisinden ve ehvet arzusundan koparmak kabil olmuyorsa, ona bir nevi gsteri iin iyi yolda cmertlik yaptrabilir. Bylece cimrilii de terk ettirmi olur. Daha baka yollardan fkeyi de terkettirir. Neticede ufak yollu hatalar eritir. Riya terk edilir. ffet sahibi olunur ve doru yol bulunur. Mal, servet yaplrken hafif yollu riya, Allah Tel'ya tam dnld iin, artk hkmsz kalr, braklr. Zaten riya yapacak elde bir ey kalmamtr. Baz zd hal iinde grlen zor iler de nefsi yola getirebilir. Bu sebeple nefsinden ikyet edip, gece ibadetini ayakta yapmak iin tembel davrandn anlatana, baz byk zatlar, O halde, ayaklarm yukar kaldr, ban yere koy demitir. Tabiat ile bu halin zorluuna dayanamayan nefis, ayak st ibadete raz olmu. O zorluk karsnda bunu bir ganimet saym. NEFSN AYIPLARINI BLMEK Nefsin ayplarn bilmek, en byk deerdir. Peygamber s.a, efendimiz bir hads-i erifinde bu duruma iaret ederek yle buyurur: Allah bir kulu iin hayr dilerse onu, nefsinin kusurlarn bilmesine yardm iin basiret sahibi klar. Nefsin hilesini, tuzam bilmenin ve onun hatalarn gidermenin birok yollar vardr. En iyisi, bir byk zatn dizi dibine oturup, ? emirlerine boyun emektir. Bu hal zerine gidildii takdirde o byk zat nefsin hatalarn siler, bazan da o hatal nefsin sahibi ayplarn grr, terbiye eder. Bu i iyi olmaya en iyisidir, ama byle bir zat bu zamanda bulmak hayli g. Onlar birer aziz oldular. Bir baka yol da udur: yi, salih; bu iin srlarn, ilmini bilen bir zatla arkada olmaktr. Bu arkadala sohbet edip nefsini kontrola memur klmaldr. Bu arkada sayesinde insan ayplarn grr, halini dnebilir. Birok din imamlar bu yolu tutmutu. Hazret-i mer byle yapanlarn banda gelir. O yle buyururdu: Bana aybm bildirip, doruyu gsteren kimseye Allah rahmetini yadrsn. Hz. mer ashabtan kimi grse, ok defa hatalarn onlardan dinlemek isterdi. Bir kere Selman- Farisi r.a. ile karlat. Ona: 188 EL-MRD'L-EMN Sevmediin bir eyi yaptm sana sylendi mi? diye sordu. Selman r.a. sylemek istemedi, af diledi. Hz. mer yalvard. Bunun zerine yle dedi: ittim ki, sofranda iki eit yemek bulunuyor ve biri gecelik, biri gndzlk, iki kat elbisen var. Hz. mer dinledi ve: Baka duyduun oldu mu? dedi. Selman Hz.: Hayr dedi. : O halde bu ikisini de artk yapmayacam. Hz. mer r.a., Huzeyfe r.a. hazretlerine de kendinden sorard. Huzeyfe r.a., Peygamber s.a. efendimiz tarafndan bildirilen birok srlara sahipti, bilhassa mnafklar bellemiti. Hz. mer onu grnce alar ve: Bende nifaka ait bir eyler var m? diye sorard. Halbuki en byk derecede, en yksek mansba.sahip idi. Bununla beraber nefsinden emin olamyordu, itham ediyordu. Arkada bulmadn takdirde, bulunduun mahalde hased edenler bulunur, onlarn szne' kulak ver. Onlar daima ayp arar, hatta artrarak sylerler. Onlardan faydalan. inde bulunduun btn ayplar iin nefsine dizgin vur. Sana herhangi bir kimse aybn hatrlatrsa kzma, darlma. Onlardan bir an evvel kurtulmaya bak. Kusurlar, : insan iin dnyada, ahirette birer ylan -ve akrep saylrlar. Bu sebeple bir kimse sana yaklar, ceketin iinde . ylan var, seni sracak diye haber verirse, onu kabul et. Kendini kontrol et, o zata da minnettar ol. ayet o tehlikeyi hatrlatan zata k yaparsan, bu senin iman bakmndan zayf olduuna delil saylr. ayet o sz bir minnet bilir toparlanrsan, iman bakmndan kuvvetli olduun anlalr. Derler ki, dargn gzler, hatalar aa karr. Bilesin ki, daima iman kuvveti ile bu gibi frsatlardan faydalanmak mmkn olur. Tam iman sahibi olan, 'hrs atma atar. Bu sebeple gerekir ki, hasedcinin hkmn ganimet bilesin. Ayplad varsa bakasm. sa Peygambere a.s. sormular: Edebini kimden rendin? yle demi:

__ RYAZET LE NEFS TERBYE 189 ~ Bana edep reten olmad. Yalnz, baz cahillerin yaptna baktm. Beenmediim ii ben de yapmadm. * imdi anlatacaklarmz da iyi bil. Buraya kadar zikrettiimiz konulan anlamaya alrsan, senin iin bir basiret gz ahr. Nefsin kusurunu grmek iin o gzden faydalanrsn. Anlatlan halleri dnmez, manev bir fayda alamaz-san, mandan da nasibin pek az olur. Halbuki ilk bata iman gelir. mandan sonra da vusul. Allah Tel birok yerde ilk defa iman anlatmtr. Onlardan bir tanesi u yet-i kerimedeki beyandr: Sizden iman edenleri Allah Tel ykseltir. lim sahiplerinin de dereceleri vardr. (Mcadele, 11). nsan, daima ilh varl dnmeli ve ktlkten kamaldr. Buna takva derler, takva bir insan iin sermaye saylr. Takvasz iler kesik kalr. Bir yet-i kerimede takva hali yle anlatr: Bir kimse Allah'a kar takva sahibi olursa, Allah Tel onun iin kurtulu yolu aar. mit etmedii yerden rzkn gnderir. (Talk, 3). Derler ki, bir gn Msr azizinin hanm Zeliha, Yusuf Peygambere yle demi: Ya Yusuf, hrs ve ehvet birok padiahlar kle etti. Sabr ve Takva birok kleleri de efendi eyledi. Derler ki, Yusuf Peygamber ona yle cevap vermi: Doru, nk, bir kimse, takva sahibi olur, sabra devam ederse, iyilerden olur. Allah Tel da iyilerin kazancn boa karmaz. Cneyd Hz. tarafndan yle bir hikye anlatlr. Onu da, faydasn dnerek buraya alyoruz: Bir gece uyandm. Gl baheme gittim. Daha nce aldm tad bulamadm. Yine dnp uyumak istedim. Uyuyamadm. Bir yere kp oturmak istedim olmad. Dar ktm, yrmeye devam ettim. Bir de baktm, biri aba-sna .sarlm, yol zerinde oturuyor. Benim kendisine doru gittiimi karanlkta hissedince, ya Ebe'l-Kasim, bu saatte byle nereye?., dedi. Sz verdiim yer olmadn, nereye gittiimi bilmediimi syledim. 190 EL-MRD'L-EMN Bunun zerine o zat bana, bunu ben biliyorum. Kalb-lerin sahibine yalvardm. Seni bu tarafa doru gndermesini istedim. stediini yapt. Derdin ne, ne istiyorsan syle dedim. Aadaki soruyu sordu: Nefsin zehiri, ne zaman ifa haline gelir? Cevap verdim: 1 Onun kt isteklerine kar koyduun zaman... Bunu benden iitince, nefsini muhatap alr gibi .yapt, yle konumaya balad: tit, ayn eyi sana yedi defa syledim, dinlemedin, mutlak Cneyd'in azndan iitmek istediini syledin. Bundan sonra oradan ayrldm. O zatn kim olduunu, ne sordum ne tanyabildim. Y HUYUN ALMETLER yi huy, iman sahiplerinde bulunur. leride zikredeceimiz yet-i kerimelerde, Allah Tel, iyi huya sahip olan mminleri anlatr. " Mminler kurtuldu. Onlar, namazlarnda tam bir huzur iindedirler. Bo eylere bakmazlar. Zektlarn verirler. ffetlerini esirgerler. Evli olduklar kadnlardan ve cariyelerinden bakalarna yol aramazlar. Bu halleri ile knanm olmazlar. Zaten bunlarn gayr ile mnasebet kuran, haddi am olur. Emanete hyanet etmez, verdikleri ahdi yerine getirirler. Namazlarn brakmazlar. yilie vris olan bunlardr. (Mminun, 110). Onlar tevbe ve ibadet ederler, (Tevbe, 112). Ancak mminler, onlardr ki, Allah anld an, kalbleri titrer. Kendilerine ilh yetler okunduu zaman imanlar artar. (Enfal, 2). Rah-man'n kullar, yeryznde vakarl yrr. Kendini bilmezler, onlara lf atnca selm der, geerler. (Furkan, 63). Baz terbiyeci zatlar, ok dikkatli davranm. Bilhassa ilk yetime anda olanlar iin btn efkat kanatlarn germi. Krmadan yetitirmek iin azam gayret sarfet-mitir.

Aada anlatacamz Sehl-i Tster'nin hikyesi ok nemlidir. Dikkatli okumak, terbiye inceliini sezmek gerek. Sehl-i Tster anlatyor: RYAZET LE NEFS TERBYE 191 yandaydm. Daym Muhammed gece ibadete kalkard. Ben de uyanr, onun halvet halini seyrederdim. Bir gn bana yle dedi: Allah' zikrediyor musun?! O seni yaratt. Onu nasl zikredeyim dedim? Tarif etti: Kalbinde O'nu an. Dilini oynatma. Mesel bu ya tan iinde dnerken Allah benimle, Allah bana bakyor, Allah her halime ahid, dersin; bu bir zikir olur. Bunlar er defa sylersin. Sylediini bir mddet yaptm. Yaptm da dayma bildirdim. Bana ikinci bir tavsiyede bulundu: O halde ayn eyi yedi defa syle. Bunu da yaptm. Dayma bildirdim, nc ders olarak yle buyurdu: Ayn zikri on" bir defa yap. Bu ekilde yaptktan sonra kalbime bir haz geldi. Zevk duymaya baladm. Allah sevgisi beni kaplad. Aradan bir yl gemiti, daym yanna arch, yle buyurdu: . rettiim zikri brakma, kabre girinceye dek devam et. O sana dnyada, hirette fayda salar. Daymn nasihati zerine o zikre devam ettim. Aradan birka yl geti, beni yine ard, iimi bir manev hava sarmt. Aadaki nasihati yapt: Ey Sehl, bir kimse, Alah Tel'nm daima ken disi ile olduunu, daima ona baktn, her haline ahid olduunu bilirse, nasl ona isyan eder. Sakn ha, hata ilemeyesin, temiz kalbini isyanla kirletmeyesin. Artk bymtm. Kendi kendimi kontrol edecek durumda idim. Ailem beni mektebe gnderdi. Ben, kalb huzurumun bozulacan onlara anlattm. Fakat onlar bunu hocamla daha nce konumu, bir saat kadar mektepte ders grdkten sonra eve dnmemi hocaya art komular, kabul etmi. Bylece dersimi reniyor, eve dnyordum. Bylece kitabeti renip, Kur'n- Kerim'i ezber ettim. Bu sralarda, alt veya yedi yandaydm. Bir yln tmn orula geiriyordum. Gdam, on iki sene arpa ekmei oldu. ime bir soru geldi. Bulunduum yerde cevabn verecek kimseyi bulamyordum. Ailemden Basra'ya gnder192 EL-MRD'L-EMN melerini istedim. Henz yam da kkt, on t. Orada kimse zm megul eden meseleyi zemedi. ktm Abadan'a gittim. Orada Eb Habib Hamza b. Abdullah Abadan ismi ile maruf bir zat bulunuyordu. Mklm sordum, cevaplandrd. Yannda bir zaman kaldm. Szlerinden fayda aldm. Terbiyesini aldm. Sonra Tster'e dndm. Orada ylda bir dirhemle yetiniyordum. Bir kile kadar arpa alyor, tyor, ekmek yapyordum. Sahur vakti iftar yapyordum. Susuz, katksz, tuzsu2 yiyordum. gecede bir iftar etmeye gayret ettim, baardm. Bunu be, yedi ve yirmi be geceye kadar kardm. Bu halde yirmi yl devam ettim. Sonra seyahate ktm. Hayli gezdikten sonra yine Tster'e dndm. Burada btn geceyi ibadetle geiriyordum. Baar veren Allah'tr. O kuvvetli ve kerimdir. ARZUNUN ARTLARI Bil ki, bir kimse, hiret verimini arzu ediyorsa, dnya ilerinden kesilmesi icabeder. Bu kesilme ihtiya dndaki almalar iin olur. htiya iin alld zaman da, kalbi dnyala kaptrmamak icabeder. Bir kimse, tam bir yakn halinde hireti mahede ederse; dnya, gznde klr, hakir olur. Buna misal udur: Bir kimse, nefs bir cevhere erse, elinde bulunan boncuu derhal

atar. Tamaktan bile utanr. Atmad takdirde, Allah'a, hirete iman olmadna hkm verilir. Vuslat lemine ermeye mani olan o yola girilmeyitir. O yola girmede tek mani ise, iradesizliktir. radenin, arzunun yokluu da girilen yolun geree uygun olduuna inanm olmamaktan ileri gelir. manszlk da, hidayeti bulamay neticesinde olmaktadr. Bunu bulamay ise, Allah yoluna sevk eden deerli ilim sahiplerinin yokluun-dandir. Bir kimse, nefsini veya bakalarn yola getirmek dilerse ona, baz artlara riayet gerekir. Lzumuna binaen anlatacaz: 193 RYAZET LE NEFS TERBYE lk art, doru yol iin engel saylan hailleri, perdeleri atmaktr. Bu hail ve perdeyi drt olarak tavsif edebiliriz. Mal, hret, taklit, masiyet... Elde bulunan ve 'Allah yolundan alkoyan mal, fisebi-lillah datmak gerektir. Ondan, ancak bu ekilde kurtulu kabil olur. hretten hals iin mmkn olduu kadar bilinmedik bir yere hicret edilmelidir. Bu mmkn olmad takdirde, hreti eritecek her trl areye bavurmal. lk akla gelen are de tevazu ve mnzevi yaamak olabilir. Taklitten kurtulmak in, kr krne tutulan yollar braklmal. Allah'tan baka ilh yok, Muhammed onun resuldr. kelime-i tevhidinin derinliine inilmelidir. Buna ermek iin, geree erdirecek iler yaplmal. O iler yaplrken de doruluk ve ihls elden braklmamaldr. Bo arzu, dnya ve nefsin icad ettii huylar braklmal, yok edilmelidir. Bu yapld takdirde, tam bir gayretle Hakk'a vasl olmak kabil olur. Ve onun zikrine devam mmkn olur. Sonunda da gerek itikad elde edilir ve taklit kalkar. nk Allah Tel yle buyurur: Urumuzda cihad edip alanlara, elbette hidayet yollarmz aarz. (Ankebut, 69). syan da bir yana atmal. Onun yerine tevbe ve gemite ilenen hatalara pimanlk getirilmeli. Ele giren haksz mal varsa, sahibine verilmeli. Ortada bir zulm varsa helllik alnmal. Bu saylan drt hareketi yapan kimse, manev bir ab-dest alma benzer. Abdest alan kirden pk saylr. Hem kendini hem de namazgahn temizlemi demektir. rtlmesi gereken yerlerini de kapamtr. Ve... namaza hazr durumdadr. Bu tekml etme devresine erien kimseye gerekli olan udur ki, her bakmdan olgunluuna inand byk bir zat bula, nnde dize gelip himmet dileye... Bu olgun zat, o yolcunun son tekmln salar ve br lemin yolculuuna hazrlar. Neticede himmet bulur, hidayete erer, manev yolda arzularna nail olur. Bahsi geen byk zatm terbiyesine girecek kimsenin uymas gereken baz edep kaideleri vardr. Burada, onlardan da bahsetmek yerinde olur. F.: 13 196 EL-MRD'L-EMIN Hak yolcusu, nefsinin varln sezdii mddet, zikre devan etmelidir. Bir yet-i kerimede yle buyuruur: Allah de, te kalanlar brak. (En'am, 91). , bir defa Allah diyebilmekte... Herhangi bir eytan vesvese ve kt dnce ile karlanca, bir hadise olmad, nefsini tahrik etmedii, ilmini kartrmad takdirde bir zarar yoktur. Ama nef-' sini tahrik ettii, ilmini ktye ynelttii takdirde, derhal o hatray bir yana atmal ve Allah' anmal. Bu hale denleri Allah Tel yle anlatyor: O takva sahibi kimseler var ya, onlara eytan tayfasndan bir zmre ves-Vese verdii zaman, zikre koarlar ve hemen basiret duy-grusuna sahip olurlar. (Araf, 201). Yine buyuruur: eytandan sana bir vesvese gelirse, derhal Allah'a sn. nk o bizzat iitir ve bilir. (Araf, 200). nsan mr boyunca zikre devam etmeli. Zikre devam eden kimse iin; gerekleri kefeden, din bykleri arasna katlma midi vardr. Sonra o gzn grmedii, kulaklarn duymad, bu beer kalbinin hatrlamas kabil olmayan haller bulur. Bu arada bulmasa da devam etsin. Nasl olsa lm melei geldii zaman perdeler alacak. O

zaman yapt zikir sayesinde kazandn grecek. nk her hakikat kefolacak. te o zaman, tam gayeye erecek inaallah. Anla, ganimet bul. En iyi bilen Allah'tr. YRMNC BLM EHVET DUYGULARININ KIRILMASI ehvet denince akla, ruhan olmayan arzular gelmeli. Gaye, ruhan taraf kazanmak olduuna gre bu kazanca engel olan her ey felkettir. Ve ehvet ad verilir. Burada ehvet cinsinden, yemek ii ile cins hali anlatacak, bunlarn getirecei felketi iaret edip, tehlikelerini belirteceiz. Tehlikelerini yok etmek iin areler zikredeceiz. unu bilesin ki, btn fatm^kayna midedendir. Bunun sonucu ise, cins arzudur. dem a.s. bu yzden felkete urad. Bana gelenler midesi yznden geldi. Cenne'tten karld. Mide insana, dnyay aratr ve ona kar rabete gtrr. . EHVET DUYGULARNN KIRILMASI _ _ 197 ALIIN DEER ? FAZLA TOKLUUN Y OLMADII Bu blmde dncelerimizi anlatmadan nce, birka hads-i erif zikredelim: A ve susuz kalmak suretiyle nefsinizle cihad ediniz. Bu ekilde yaplan bir amelin ecri, Allah yolunda dmanla savaann ald sevaba eittir. Allah katnda, a ve susuz kalarak yaplan ibadetten daha sevimlisi yoktur. bn.Abbas Hz. rivayet ediyor: Midesini tkabasa dolduran, bu lemin tesindeki ycelikleri gremez. Ebu Said-i Hudr rivayet ediyor: Giyininiz, yeyiniz, iiniz; fakat midenizin ancak yarsn doldurunuz. Bu ekilde bir hareket peygamberlik halinden bir paradr. Hz. Hasan r.a. rivayet ediyor: Allah katnda en deerliniz, al fazla uzatan ve oka tefekkre dalabi-lendir. Allah katnda en sevimsiz ise; ok uyuyan, ok yiyen ve ok iendir. Dnyada az yiyeni Allah Tel verek meleklerine gsterir: Bakn u kuluma, onu ben; dnyada yemekle, imekle mptel kldm halde, honutluumu kazanmak iin brakt. ahid olun, terk ettii her lokma iin ona Cennette bir makam vereceim. Eb Sleyman Hz. yle diyor: Akamlmdan bir lokma eksik almam, benim iin sabaha kadar ibadet etmekten hayrldr. Anlatlan hads-i erif ve byk zatlarn kelm; az yeyip, az imenin bize faydasn anlatmaktadr. Alk yumuak bal olmay, engin gnll olmay dourur. Kibri krar. Bbrlenmeyi giderir; bunlardan baka, saylmayacak kadar ok faydas vardr. Bel ve belya denler unutulmaz. Yaplan hatalar iin azap hatrlanr. Bunlardan baka, ar arzular da krlr. Nefse, eytana galip gelmek, bu tayfann kt isteklerinden azad olmak yine az yeyip, az imekle kabil olur. Ayklk devam eder. Gaflet uykusu yok olur. Birok byk zatlar daima aykl tercih etmi, kendilerine uyanlar da ayk grmek iin, az yiyip az imeyi m etmilerdir. ok zaman sofraya otururken u veciz kelm sylemilerdir: Hak yolcular, fazla yemeyiniz, son198 EL-MRD'L-EMN ra ok su iersiniz. ok su iince uykunuz artar. Fazla uyumakla, birok iyilikleri karr, dolays ile hasretiniz artar. Az yemek ve az imekle ibadet daha kolay yaplr. Midenin fazla dolmas ibadete kar tenbellik getirir. Fazla yemenin daha birok klfeti var: Fazla dnyalk talebi balar. Mutbak dolmak ister... Fazla yemenin dta kk grnen daha nice klfetli ileri vardr. El ykamalar, di kartrmalar vs... Daha sonra midenin boaltlma fasl balar... Bunlarn hepsi birer megale... Bu boa giden zamanlar bir hesaba vu-rulsa, birok kymetli vaktin b'o gittii kolayca anlalr. Srr Sakat Hz. baz zatlarn yediini hikye ederken, ounun un orbas ile geindiini anlatr. Yalnz un orbas ile yetinme sebebi sorulunca da u cevab vermi: Bir lokmann inetmesinde kaybettiim vakit, yetmi tebih okuyacak kadar zamandr. Bunu hesab ettiim iin krk yla yakn zamandr, ineme icab ettiren yemei azma almadm. Bir kimse alnp verilen her nefesin bir kymet olmadna zahib olursa, kyamet gn, bu ekilde boa harcad zamanlarn hesabn vermek zorunda kalr. Az yemenin vcuda faydas vardr. Az yemee alan daha shhatli olur. Kim az yerse o miktar hastal eksik olur.

ahs kar bir yana atp, bakalarn az da olsa dnebilmek, doruyu almak, deer tayan ilere koyulmak az yemekle hasl olacak iler arasnda saylr. AIRI ARZULARI KIRMAK N RYAZET YOLU Nefis ynnden gelen itihay krmann baz yollar var. Bata geleni yenip iilene dikkattir. Yenip iilen ey daha nce ekli anlatlan hell cinsinden olmas art ile alp yiyen kimseye vazife der. Bu vazifeler; yenenin azlna, okluuna, yenecei vakitlere, yava ve abuk yemee, bir de yenen eyin cinsine dairdir. Birinci .vazife: Yemein miktarn azaltmaya dairdir. 199 EHVET DUYGULARININ KIRILMASI Ayrca bu ii yapmann dereceleri belirtilmektedir. Fazla yemee alk bir kimse birden az yemee ge-emez. Geerse, midesini bozar. ahs takatna gre, azar azar kendini altrmaldr. Gnde ekmek yemee alk kimse, ancak on ekmein bir gnde te biri kadarn brakabilir. Bu hesap; aa yukar bir ekmein otuzda biri eder. Otuz paraya blnen bir ekmein, hergn biri terk edilirse, bir ayda bir ekmek olur. ki aydan sonra iki ekmek yemee alr. Bu durumdan sonra her gn ekmek yiyen, bir ekmekle yetinir ve bir glk de kmaz. Zamanla kendine gven gelir. Nefsine itimad hasl olur. Bu vazifeyi biraz daha aydnlatmak iin drt dereceye ayrp anlatacaz. 1 Bu, dorularn derecesidir. Yani sddklarm... On lar, hayatlarn devam ettirecek miktarla yetinirler. Ya amalar devam etsin, shhatlar ve akl melekelerine bir halel gelmesin, yeter. B.una, bir hads-i erifi ile Peygam ber s.a. efendimiz yle iaret eder: nsan oluna, ha yatn devam ettirecek kadar birka lokma, kfi gelir. 2 Riyazet yoluna girmek. Riyazet tabiat ile ilk de virlere has bir eydir. Manevi yolun ilk anlarnda riyazet yoluna giren zat, gnde yarm ekmek kadar bir ey yer. Bu l, batmann drtte biri kadardr. Bu deti benim seyen Hz. mer r.a. yoluna girmi olur. O, gnde yedi veya dokuz lokma arasnda yerdi. 3 Bir gn ve gecede, iki buuk ekmek yemek... Bu midenin te birini doldurur. 4 Bu drdnc durumda, bir ekmekle drt ekmek aras yenir. Bu son' durum olacaktr. Bu miktar stnde yemek yiyen israf yolunu tutmu olur. O zaman u yet-i kerimenin tehdidi altna girer: Yeyiniz, iniz, fakat israf etmeyiniz. (Araf, 31). Bu makamda daha baka bir yol vardr. O da midenin aln hissetmesi ile yemek, pek doymadan brakmak... . Ama, bu halde tehlike mevcuttur. Bu halde alkla tokluk kartrlabir. Tam aln da baz iaretleri vardr, onlara da dikkat gerek... Derler: Alk odur ki, yemekte katk aranmaya... Derler: Alk odur ki, ekmekle peksimeti setirmeye... 200 EI>MRDX-EMN - _ Bu hallerin ahslara gre deitiini de bilmen gerek... Sylenenlerin ou tahmini olup, pek az mahedeye dayanr. Tam takdir mmkn deildir. Herkes kendini kontrol edip, en uygun yolu bulmaldr. Sehl Hz. diyor ki, dnya kan aksayd; yiyecek bir ey bulunmasayd; iman sahibi yine hellinden alacan alr, yerdi. nk o; zarur-ihtiyac kadar alr, yer; hayatn devam ettirir. ikinci vazife: Yemek vakitleri... Hak yolcularnn bir ksm, yemek iin vakit tyin etmedi, vakitleri bir yana atp uzun mddet yemek zamann unuttu. Bir ksm, gn sre ile yemek yemedi. Bu mddeti, otuza, krka karan da vardr. Krk gn; hibir ey yemeden duran, birok zat

var. Bunlar arasnda, Sleyman Havas, Sehl b. Abdullah ve brahim Havas hazretlerini sayabiliriz. Birok byk tasavvuf ehli, krk gnde bir yemek yemenin deerini de anlatmtr. Onlardan bir zat yle buyurur: Bir kimse, yemek imek iini bir yana atarsa, ona, bu lemlerin tesindeki melekt leminin kudreti zahir olur. Yani baz ilh srlar alr. Tasavvuf ehlinden bir zat, seyahati srasnda bir rahibe rastlar. Halini grr ve slm dinine girmesini ister. Rahib, ben s Peygamberin yolundaym. Onun krk gn yemek yemedii olurdu, bu onun stn deerine bir iarettir, der. Tasavvuf ehli zat, Ben elli gn yemek yemesem, bulunduun hali brakr, islm dinine girer misin? deyince, rahipten evet, cevabn ald ve elli gn yemek yemeden durdu. Rahibe, altma tamamlamam istiyorsan yapaym, dedi ve tamamlad. Bu hali gren rahip, bu iin, sa'dan bakas tarafndan yaplacan tahmin etmiyordum, dedi. Ve... slm dinine girdi. Bu ekilde yaplan hareketler byk bir itir. Buna ancak, tabi ihtiya ve detlerini bir yana atp, mahede ve keif haline eren kavuabilir. Varln o tada katp, nefsinin madd aln, susuzluunu unutan erebi-lir. Zaten bu hali bulann gdas ruhan lemden gelir. Peygamber s.a. efendimizin buna dair bir iareti vardr: Ben, Rabbmn katnda kalrm, bana yedirir ve iirir. 201 EHVET DUYGULARININ KIRILMASI Bu halin bir ikinci ekli de, yemek yememe halinin iki gnle gn aras uzatlmasdr. Bunu yapan oktur. Bu, daha ok tasavvuf ehlinin detidir. nc derecesine gelince; en azndan gnde bir defa yemek, halidir. Eb Said-i Hudr r.a. tarafndan anlatlan bir habere gre, Peygamber s.a. efendimiz, sabah yemeini yerse, akam yemezdi. Akam yiyecekse sabah yemezdi. Peygamber s.a. efendimizin Hz. Aie'ye hitaben buyurduu u hads-i erif de nemlidir: sraftan bilhassa sakn, bir gnde iki defa yemek israf saylr. Bil ki, az yeme halinin en iyisi, Allah' anmaya mni olmayacak kadardr. Yememek hali haddi amamal; aarsa, ibdetten yaya kalnr. Yeyip imemede haddi amak ancak, ehev arzularna zebun olan iin biraz mkul olursa da, yine dikkat gerek. Byle bir tehlike olmad takdirde, in hayrls, orta hallisidir kaidesine uymak icap eder. Yemeden kesilme halinin iki ynden tehlikesi vardr. Bilhassa bunlara dikkat icap eder. Bir tanesi udur: Akta yememek, gizli kalnca bolca yemek... Bir topluluk iinde olunca yemez, ya da az yer; yalnz, gizli yerde bol bol attrrsa ok fena bir i yapm olur. Byle yapan kimse, gizli irke kaplm olur. Mnafkla kadar gider. Dier tehlike ise, bu ii yapan kimse, kendini halk arasnda az yeyip imekle, iffet sahibi tantr- Byle yapan kimse, kk bir feti brakm, ok tehlikeli bir ie girmi olur. hret ve paye hrsna kaplm olur. Eb Sleyman Hz. yle diyor: Terk etmi olduun bir ey takdim edilirse az al, nefsini krlet Bunu yaparsan, nefsinin hrsn yenmi olursun. Aksi halde onu, bir. ey vermemekle, daha fazla kabartm olursun. Az ahp yedirmek, nefsin arzusunu sindirir, hi verilmezse daha fena bir ey olabilir. Cafer b. Muhammed Sadk da yle der: Bana arzu ettiim bir ey takdim edilince, nefsimin haline bakarm; onda bir istek bulursam yerim. Byle yapmak, man olmaktan daha iyidir. Fakat iddetli tepki gsterir, 202 EL-MRD'L-EMN fazla hrsa kaplrsa, man olurum. Terk etmekle ona byk bir ceza veririm. Nefse verilecek en gzel ceza da budur. unu da bil ki, bir kimse, arzu ettii halde yemekten ekilirse, riya yoluna der. Misal; akrepten kap, ylann azna dmektir... CNS ARZUNUN TEHLKES Cins taddan insana, iki fayda hasl olmaktadr. Bir tanesi, o halin tad idrk edilince, br lemde hsl olacak tadlar, az da olsa buna kyasla anlalr. O lezzet insann duyaca en byk lezzet arasnda saylr, bir devam salansa... Ate de aksi olarak, insan vcuduna gelecek en byk acy taddrr. Dier faydas da, neslin bekas ve varln devamdr.

, Cins arzunun bu faydalar olmakla beraber, bunlarn dnda ciddi tehlikesi de vardr. nsan nefsine dizgin vuramaz, ezemez ve orta hali muhafaza edemezse, hem din, hem de dnya bakmndan byk felkete urar.., Allah saklasn... Baz mfessirler Rabbimiz, bize gcmzn yetmediini ykleme yetini tefsir ederken; bu g d eyin, cins arzu olduunu kaydetmilerdir. Baz rvier, Peygamber s.a. efendimizin yle dua ettiini rivayet eder: Allahm, gzmn, kulamn, kalbimin ve ehvet suyumun errinden sana snrm... Bir baka hads-i erifte de yle buyurulur: Kadnlar, eytann ipleridir. ehvet arzular olmasayd, onlar beyle olmazd... Musa a.s. ile eytan arasnda geen bir konumay yle hikye ederler: Bir gn Musa a.s. arkadalar ile oturmutu. eytan karsna kar. Bana bir uzun ve renkli klah koymu. Musa Peygamberin karsna gelince, uzun klahn karr, selm verir. Musa a.s. kim olduunu sorar, ben blis, diye cevap alr. Musa, Allah seni yaatmasn, buraya geliine sebep olan ne? der. Bunun zerine blis, senin Allah katnda yksek de203 EHVET DUYGULARININ KIRILMASI recen, onun sana verdii makam bildiim iin selm vermeye geldim, der. Bundan sonra aralarnda yle bir konuma geer: Konumay Hz. Musa aar: zerinde baz eyler gryorum, onlarla ne yap maktasn? dem oullarnn kalbine salarm. Bu letlerle onlarn kalbine saldrabilmen iin, ne yapm olmalar gerekir? Nefislerini beenmi olmalar, yaptklar ii ok grp hatalarn unutmalar,.. Bundan sonra blis, Musa Peygambere dner ve yle der: Sana , ey tavsiye ederim: 1 Sana hell olmayan kadnla yalnz kalma. Kim hell olmayan kadnla yalnz kalsa oraya ben giderim, kisinin arasna sokulur, fitne karrm. 2 Allah'a kar, yapamayacan ii ahdetme. 3 Verilmek iin meydana kan her sadakann ba na dikilir, mni olurum. Bu durum karsnda kard sadakay veremez olur. Dolays ile bu adama ben sa hip olurum. Yardmclarma brakmam. Sonunda o ver mek istenen sadakay sahibinin cebine tktrmaya muvaf fak olurum. Bundan sonra eytan, eyvah Hz. Musa dem olunu kandrdm hileli ilerimi bildi, dedi ve bararak kat. ehvet haline dkn olmak, bazan insan, behim hisleri tatmine zorlar, insan, bu halde, malm ihtiyacn hell olmayan bir yerden tatmine alr ki bu, ok fenadr. Cins ifrat da iyi deildir, akln kontrol altnda olmaldr. Akln kabul etmeyecei bir ekilde hareket daima ktdr. Bununla beraber, takattan denler gibi yapmak da doru olmaz. En iyisi orta halli harekettir. ehev hislerin galip gelecei tahmin edilince, ya ev-lenmeli, ya da oruca devam etmeli... Yeri gelmiken bu konuda buyurulan bir hads-i erifi zikredelim: Ey genler, evlenmeniz #erek... Buna gc yetmeyenler, oruca devam etsinler. nk oru, ehvet hislerini krar... 204 EUVRD'L-EMN EVLL TERK EHVET DUYGULARININ KIRILMASI 205 Bil ki, Hak yolcusu ilk zamanlarnda evlilik ii ile megul olmamal... Evlilik hali, insan, Allah'a tam balanmaktan alr. Bunu daha nce de anlatm bulunuyoruz.

Eb Sleyman Daran yle diyor; Bir kimse, evlenirse, dnyaya dner. Evlenen hibir Hak yolcusunu, ilk halinde kalr bulamadm. Kendini Peygamber s.a. efendimizle kyas edemeyeceini de bilmelisin. Byle bir' hataya dersen yolunu kaybedersin. Peygamber s.a. efendimiz hakknda, Onun gz kaymad, yanl yere bakmad. (Necim, 17) buyuru-lur. Bu sebeple onu ne dnya, ne de iindekiler megul eder. Onu Allah'tan gafil klacak hibir sebep yoktur. Ama, sen byle deilsin.,. ehev hislere kaplacan zaman oru tut, a kal, susuz kal. Pek de uyuma... Ayk ol... Cins hisler, anlatlan ekiller tatbik edildii takdirde alt edilecei ihtimali gaibdir. Malm haddi at, gzn harama kaymas nlenmedii takdirde rahatlamak iin evlenmek icabeder. nk gzn haramdan alamayan, kalbini hi alamaz. Himmeti, gayreti dalan kimsenin nikhsz yaamasnda bir hayr yoktur. s a.s. tarafndan buyurulan u cmlenin tehdidi altna girerse yazk olur. O yle der: Sakmm, harama bakmayn, nk o baklar, kalbe ehvet tohumu eker. O tohumdan hasl olacak fitne, bir insan ykmaya kfi gelir. Said b. Cbeyr Hz. der ki: Davud Peygamberin ban saran fitne bak yznden oldu. Bu sebepledir ki, Davud a.s. oluna nasihat ederken yle der: Yavrum, arslanm, vahi Arab'n peinden git, sakn kadmm peinden gitme. Yahya Peygambere, zinann balangc ne ile lr demiler de, nce bak, sonra temenni demi. u hususu da ilve edersek fena olmaz. Evlilik iinde, nefis tarafndan gelen istein yenilmesinde bir glk olmazsa, evlenmemek daha iyidir. Rabia-i Adeviye ile Muhammed b. Sleyman Melik arasnda geen bir yazmann hikyesini de anlatmak yerinde olur. Muhammed b. Sleyman Melik'in gnlk geliri seksen bin dirhem idi. Evlenmek istedi. Basra ileri gelenlerine ve orann limlerine bu arzusunu yazd. Onlarn hepsi Rabia-i Adeviye zerinde durdular ve Melik'e bildirdiler. Bunun zerine Muhammed b. Sleyman, Rabia-i Ade-viye'ye aadaki nameyi yazd: . Rahman ve Rahim olan Allah'n ad ile... Allah Te-l beni dnya malna sahib kld. Her gn seksen bin al~ tun almaktaym. Bunun yzbin altuna kmas iin goce gndz emek sarf etmekteyim. Bunun iki mislini sana vaad edebilirim. Yeter ki bana msbet bir cevap veresin. Rabia-i Adeviye bu mektubu okudu ve u cevab yazd: Rahman ve Rahim olan Allah'n ad ile... Zhd, dnyada bu beden iin "bir rahattr. Dnyaya rabet gam, keder, hzn getirir. Bu mektubum, size gelince herhalde yeter... hirete hazrlan. Nefsin vsisi ol. nsanlara mirasm bldrme zahmetini ykletip, onlar vs tayin etme. Zamann orula geir. Orucunu lmle boz. Halime gelince, Allah'n sana nasib ettii dnyalk bana da verilseydi hi de sevincim artmazd. Ve bir an bile Allah' anmaktan ayr durmazdm. Bundan anlalyor ki, Allah' anmaktan alkoyan eylerle Allah'a yol alnmaz. EHVET DUYGULARINA MUHALF I OLMANIN DEER Gl halde iken, ehvet duygularna uymamak en gzel bir iffet halidir. Ve bu, sddk zmresinin derecesidir. Bunun iin Peygamber s.a. efendimiz bir hads-i erifinde syle buyurur: Bir kimse k - kadna - olur, bu halde iffetini muhafaza iin halini gizli tutar ve bu hali ile lrse, ehid olur. Peygamber s.a. efendimiz bir baka hads-i erifinde ise syle buyurur: Yedi zmre var ki, ilh glgeden baka hibir glgenin olmad o kyamet gnnde Allah'n Ar' altnda glgelenecektir. Bu zmreden bir tanesi huyu kt, kendi gzel kadn tarafndan arld halde, 206 EL-MRD'L-EMN __ ben lemlerin Rabb olan Allah'tan korkarm, deyip kaandr. Sleyman b. Yesar ok yakkl ve zamann en gzeli idi. Bir gn tanmad yabanc bir kadm evine geldi. Nefsini istedi. Sleyman b. Yesar imtina etti, kurtulmak iin evden kp gitti. Sleyman b. Yesar anlatyor: Bir gn Yusuf Peygamberi ryada grdm. Ona sen Yusuf musun? dedim. O da evet, ben bir kadn tarafndan arzu edilen Yusuf'um. Sen de Sleyman'sn, ama benim bama gelen senin bana gelmedi, dedi.

Doruyu, en iyi bilen Allah'tr. Dn ve son yolculuk onadr. YRMDRDNC BLM YIKICI KALB HALLER DLN FETLER unu bilesin ki, dil yznden meydana gelen byk tehlikeler vardr. Onun tehlikeli hallerinden necat bulmak iin skt gerekir. Bundandr ki, Peygamber s.a. efendimiz sktu vm ve mmetini az konumaya, yersiz konumamaya tevik etmitir. Zikredeceimiz hads-i erif-lerA bu durumu ak ak gstermektedir. Susan kurtuldu. Skt hikmettir. Onu elde etmek isteyen azdr. Sakal ve by arasnda olan, - dil - iki aya arasnda olan, - edep yeri - iyi kullanmaya kim sz verirse, Cennete gireceine kefilim. Muaz b. Cebel r.a. rivayet ediyor. Hazreti Resl'den bir tavsiyede bulunmasn istedim, yle buyurdu: Allah' grr gibi ibadet et. Kendini llerden say. stiyorsan, bu saylanlarn hepsinden daha nemli bir eyi anlataym. Son cmleyi syledikten sonra, dilini parma ile iaret ediyordu. Hazreti Sddik r.a. azna ta koyar, dilini yersiz sz YIKICI KALB HALLER 207 etmekten korurdu. ok defa dilini iaret eder, bama gelenler bundan geldi, derdi. bn Mes'ud r.a. yle buyurur: Kendisinden baka ilh olmayan Allah'a yemin ederim ki, uzun mddet zindan mahkmu olmaya, dilden daha muhtac yoktur. Dilin sakncal durumuna dair hads-i erif ve ashabn kelmn zikretmi bulunuyoruz. imdi de ondan gelecek fetleri anlatalm. O fetleri anlatrken, en knden balayp, byne doru kacaz... Malyani: Hibir eye yaramayan sz veya i mnlarna gelir. unu bilesin ki, bo yere ettiin szlerle vaktini hie harcetmi olursun. Bu ekilde, bo yere harc-ettiin vakit iin, kendini zorla hesap vermeye arz etmi olursun... Dahas, senin in iyi olacak bir eyi, ktye evirmi olursun... Eer boa geirdiin o zamanlarn, Allah' anmaya harcasaydn yahut sussaydm, hi olmazsa tefekkrle geir-seydin, birok yksek dereceler alacan muhakkakt... Bu hususta nemli olan bir hads-i erifi yeri gelmiken anlatalm: Malyanyi bo yere zaman harcamay brakmak, insann slm gzelliinden saylr. Hazret-i Enes r.a. bir hadiseyi yle anlatyor: Uhud enginde bizden biri ehid oldu. Yanma varanlar; alk hissini iptal iin, midesine bir ta balam buldular. Anas onun bu halini grnce yanma gitti, yzne bulaan tozu topra sildi ve yavrum, gittiin Cennet sana .mbarek olsun, dedi... Bunu duyan Peygamber s.a. efendimiz yle buyurdu: Ey kadm, onun cennetlik olduunu nereden kestirdin. Acaba o malyan bo yere laf etmedi mi? Ve kendine zararl olmayan, bilkis faydal eyin gelmesine hi mani olmad m?... Malyan iin yle bir tarif yapabiliriz: Oturduun mecliste; yolculuk anlarnda grdn dalar, dz ovalar vb. eyleri anlatman, malyan saylr. Bo sz: Bu, bir eyi faydasz yere tekrar etmen, sylenmesi iin hibir sebep yokken baz eyleri anlatman-dr. Ata b. Ribah yle buyurur: Gemi bykler, yersiz ve fuzul kelm kt saymlardr. Bu gibi szlerin misli de yledir: Allahm, u kpe. YIKICI KALB HLLER 309

208 EL-MRD'L-EMN i rezil et, gibi... Bu sze lzum yok... nk onun bu-lunduu hal-ona yeter. Mutrif Hz. diyor ki; Kpee, merkebe, Allahm bunu rezil et derken, Allah'tan gafilsiniz. Byle bir sz sylerken Alah Tel'nm azameti ve celli kalbinizde by-rneli... Ve sizi o szlerden alkoy mal.

Bo szn misli oktur. Saymakla bitmez. Bu hususta zikredeceimiz u hads-i erifler nemlidir: Dilini, yersiz fazla lftan koruyan ve malnn fazlasn da sadaka verebilen kimseye mbarek olsun. Bill b. Haris, bir hads-i erifi yle anlatr: Bir kimse, Allafa Tel'nm honut olduu bir kelimeyi sarf eder, byle yaparken, o kelimenin gerektirdii ycelie ermeyi aklna getirmez. Ama, Ailah Tel ile karlat zaman, kendisini Hak Tel tarafndan rza defterine yazlm bulur... Yine bir kimse, Ailah Tel'nm sevmedii, dargn dolduu baz kelm sarfeder. Bunu yaparken, o kelimenin gerektirdii derekeye deceini akhna getirmez. Fakat kyamet gn Ailah Tel'nm dargnlna urar ve kendisini sevilmeyen kimseler arasna yazlm bulur... Hz. Alkame zikri geen hads-i erif iin yle diyor: Birok sylenecek sz ve sarf edilecek kelm var ki, onlar sylemekten Bill b. Haris tarafndan nakledilen hads-i erif beni alkoymakta... Bir baka hads-i erifte ise yle buyurulur: Br kimse, arkadalarn gldrmek kasd ile sarf ettii bir kelime sebebi ile doru yoldan, yerle sreyya aras kadar uzaklar... Batl ilere ve masiyete dalmak: Bunlar yle sayabiliriz: Kadnlara ait baz*i yersiz halleri anlatmak veya dinlemek... ki meclislerinde oturmak... Fask kimselerin yanma gitmek... Bir yet-i kerimede yle buyuruur: Biz bo ve batl ilere dalp gidenlerle kalp gittik. (Mddessir: 45). Bu yet-i kerime, hatalar yznden br lemde uradklar azabn sebeplerini sayan bir cemaatn azndan anlatlmaktadr. Bo Sz blmnde anlattmz Bill b. Haris'in rivayet ettii hads-i erif, bu blme de uyar. Orada anlattmz iin, tekrar anlatmaya hacet yok. ekime ve yersiz mcadele: Daha nce zikri geen, mahzurlu ilerde ekimek, yahut ekimeyi karacak sebepleri hazrlamak yasaktr. Bunu yasak klan bir hads-i erif yledir: Kardeinle ekimeyi brak, onunla alay da etme... Sen, kendin iin arzu etmediin bir makama onu itme... Bir hads-i erif daha anlatalm: Bir kimse hakl olduu halde ekimeyi brakrsa, Cennetin en yksek yerinde onun iin bir ev yaplr; haksz olduunu anlayp ekimeyi brakan iin de, Cennet bahelerinde bir ev yaplr. Husmet: Bir kimseye hasm kesilip dman olmak, br- vasflar gibi ktdr. Bu husmetin tarifi yledir: Bir kimseden, bir mal veya hak almak iin ona hasm olup, dman gibi davranmak... Hz. Aie r.a. bir hads-i erifi yle anlatr: Allab Tel'nm insanlar arasnda en ok sevmedii kimse, en ufak bir ey karsnda, iddetli hasm kesilip, din kardeine dman gibi davranandr. , Eb Hreyre r.a. hazretlerinin anlatt u hads-i erif de nemlidir: Bir kimse, srf husmet iin mcadeleye bilgisiz, cahilce giriirse; bu haline tvbe etmedii takdirde, lnceye kadar Allah'n dargnlndan kurtulamaz. Az bzerek yapmack konumak, tabii halde konumamak: Bu konuda iki hads-i erif zikredelim: Ben ve mmetimin mutteki snf, yapmack ilerden ve zoraki detlerden beri dururuz. mmetimin eitli nimetlere belenen erli kimseleri, trl trl yemekler yiyen, renkli renkli elbiseler giyen ve konuurken yapmack ve zoraki cmlelerle konuanlardr. Bu hads-i erifi Hz. Fatma r.a. rivayet etmitir. Svmek - yaramaz i - kt sz: Bunlar da Peygamber s.a. efendimizin emriyle yasak edilmitir. Anlatacamz iki hads-i' erif, bu blmde saylan, yanl hareketlerin kt olduunu bildirir ve yaplmamasn emreder: Saknnz, bilhassa akla uygun olmayan iten... AlF,: 14 210 EL-MRD'L-EMN lah ne kt ii, ne de onun yaplmasn sever. Svmek, katiyen iman sahibine yakmaz. Bedir enginde len mriklere svmek gibi iler dahi yersizdir. Bir baka hadis-i erifte Peygamber s.a. efendimi?, yle buyurur:

Kt sz edip, halk incitmek ve yersiz beyan, nifakn iki blmdr. Lanet okumak: Okunan lanet, ister insana, isterse bir kuru cansz varla olsun... hi yaramaz... Aada anlatacamz hads-i erif; lanet okumann lzumsuz ve yersiz olduunu anlatr: Mmin lneti olmaz. Huzeyfe r.a. yle buyurur: Hangi topluluk lanet okursa onlar, yaptklar lanet yakalar. Hz. Ebu Bekir r.a. bir gn baz klelerine lanet okuyordu. Bunu Peygamber s.a. efendimiz duydu, uygun bulmad. Ona bakt ve yle buyurdu: Ey Ebu Bekir olmad, Sddk vasf ile lnetilik badamaz. Kabe'nin rabbna yemin ederim ki, olmaz. Bu cmleleri, iki veya defa tekrar ettii rivayet edilir. Bundan sonra, Hz. Ebu Bekir'in baz klelerini azad ettii ve Peygamber s.a. efendimize gelerek Artk yapmayacam dedii de anlatlyor. Bu vakay, Hz. Aie r.a. anlatmtr. unu da bil ki, Firavun ve Ebu Cehil gibi mel'un olduklar er'an sabit olanlara, lanet okumakta bir mahzur olmad gibi, terk iin de bir ceza yoktur. Fakat, ak bir hkm tamayan gayri mslim, Yahudi ve benzerlerine lanet okumakta tehlike vardr. Belki ona Allah Tel'nm takdiri ile lrken imanla gitmek nasib olmutur. Ancak artl lanet edilir, ayet zahirde bulunduu hal zere gitti ise, denirse bir zarar olmaz. Dilin, bakalarna lanet okumaya almamas iin eytana lanet etmeyi terkte bir zarar yoktur. nk evl olan laneti terk etmektir. Dili, bu gibi szlerden beri tutmaktr. Nameler ve iirler: Nameler Sema blmnde anlatld. Burada biraz iirden bahsedelim. iirin iyiye yazlan iyi, kt niyetli ve kt ekilli olan da ktdr. Ancak zamann boa harcanaca iin ortaya kp iyisini ktsn aramak iyi deildir. Zaten _ 211 _. YIKICI KALB HALLER iirin pek faydal olmad da u hads-i eriften anlalmaktadr: Herhangi birinizin iine kusuntu dolmas, iir dolmasndan hayrldr. iirin mahzurlu olmasndaki balca sebeplerden biri, ona devamla zamann boa gemesidir. Baz iyi hallerde iire cevaz verildii de vardr. Alay etmek: Aslnda alay etmek yasaktr, ktdr. Ancak az miktarda olursa, zarar olmaz. Bu da arkada krmamak art ile olacaktr. Alay edip elenmenin yasak olduunu u hads-i erif bize anlatr: Kardeinle ekime, alay edip elenme. unu bil ki, alay etmenin yasak taraf ar dereceye var madr. Ar aka insan fazla gldrr. Fazla glmek de kalbi ldrr. aka ve ltife zerine Peygamber s.a. efendimizin u hads-i erifi nemlidir: Ben elbet ltife ederim, fakat, szm gerekten baka deildir. yle bir rivayet vardr: Peygamber s.a. efendimiz bir gn Suheyb r.a. hazretlerini hurma yerken grr ve yle buyurur: Gzn ard halde hurma yiyorsun, yle mi? Suheyb r.a. da u cevab verir: Armayan taraf ile yiyorum, ya Reslallah... Sonra, Peygamber s.a. efendimiz gler, geer. Maskaralk etmek ve elenmek: Bunlar haramdr. u yet-i kerime bu hususu gayet ak anlatr: Bir cemaat dierini maskaraya alp elenmesin. (Hucurat, 38). Byle bir hareketin mns; kar taraf kk drp elenmektir.' Ayrca ayplar da meydana karmak olur. Bu durum ok defa, hikye yollu anlatlan ilerde ve szlerde olmaktadr. Anlatacamz hadisi erifler bu konuda ok nemlidir. Dnyada iken insanlarla alay edenlerin hali, kyamet gn yle olacaktr: Onlardan biri iin Cennetten bir kap alr. Uzaktan, gel gel diye arlr. Sknt ve dertle gelir, ieri girecei srada kap kapanr. Daha sonra bir baka kap alr. Yine, gel gel diye arlr. Bir212 EL-MRD'L-EMN

ok skntlarla oraya varr, ieri girecei srada o da kapanr. Bu hal bylece devam eder. O dnyada iken insanlarla nasl alay edip elendi ise; onunla da, gel gel diye kyamet gn elenilir, Cennete arlr, fakat ieri giremez. Muaz r.a. Hz. nin de anlatt u'hadisi erif nemlidir: Bir kimse, hata ileyen kardeini tevbe edip dndkten sonra ayplarsa, ayn hatay ilemeden lmez. Sirn fa etmek: Bu da yasaktr. nk bu ite sr sahibine eziyet vardr. Ayn zamanda dostluk hakkna da uyulmam demek olur. Sr saklamaya dair, Peygamber s.a. efendimizin u hads-i erifi nemlidir: Aranzda olan konuma, bir emanettir. Yalan vaad: Bu da yasaktr. Ayn zamanda byle bir vaad, nifak almetidir. u yet-i kerime bunu anlatr: Ey iman sahipleri, akd vaad ve ahd^- leri yerine getiriniz (Maide, 1). Peygamber s.a. efendimizin bir baka hadis-i erifi ise yledir: Yaplan vaad, yerine getirilmesi gereken bir bortur. Yalan ve yalan yere yemin: Bu huylar, hi sevilmeyen hatalardan saylr. yle bir rivayet vardr: Hz. Ebu Bekir r.a. hilfeti devrinde hutbeye kt ve yle buyurdu: u durduum makama, Peygamber s.a. efendimiz bir gn terif etti, biraz alad, sonra yle buyurdu: Bilhassa yalandan saknnz. nk yalan, ktlklerin kaynadr. Yalan ve onu syleyen atetedir. Bir baka hads-i erifte ise yle buyurulur: Yalan, nifak kaplarndan bir tanesidir. Baz bykler ise yle buyurmutur: ekimeden, saknmak icab eder. nsan ekimeye dalp lf yetitirmeye balad m, ister istemez yalana sa par. Her szl ekimede, insana yetecek kadar yalan bulunur, Gaybet: nce gaybetin ktln, ilh emirler ynnden inceleyelim, anlatalm... u yet-i kerime, onun ktln anlatmaya yeter: Sizden biri, dierinin gaybetinde konumasn. iniz. YIKICI KALB HALLER 213 de, l kardeinin etini yemeyi seven var m?. (Hucurat, 12). Bir hads-i erifte ise gaybetin ktl yle anlatlr: Birbirinize hased etmeyin, fkelenmeyin, honutsuzluk douracak artrma ilerine girmeyin. Ksp birbirinize arka evirmeyin, biriniz brnn gaybetini etmesin, ey Allah'n kullar, kardeler gibi geinin. Aada anlatacamz hads-i erifler de gaybetin fenaln anlatmaya yeter. Bilhassa gaybetten ok saknnz. nk gaybet zinadan daha ktdr. Bir kimse zina yapar, tevbe ederse Allah tevbesini kabul buyurur. Gaybet edene gelince, gaybe-ti yaplan kimse balamadka, balanmaz. Hz. Enes r.a., Peygamber s.a. efendimizin gaybet zerine buyurulan bir hads-i erifini yle anlatyor: Miraca ktm gece, birtakm cemaate rasladm, trnaklan ile yzlerini trmalyorlard. Cibril'e kim olduklarm sordum; bunlar dnyada iken, insanlarn gaybetini eden ve onlarn erefine ve iffetine dil uzatanlardr, dedi... Allah Tel, Musa Peygambere yle vahyetti: Gaybet edip tevbe eden kimse Cennete en son giren olacaktr. Tevbe etmeden gaybete devam edip lene gelince, Cehenneme ilk giren olacaktr. Gaybetin derecesi ve tarifi yledir: Bir insan, sevmedii bir eyle anlatman... sterse, o ey anlattn kimsede mevcut olsun... Anlattn o noksanlk, o ahsn.bedeninde, nesebinde, iinde, sznde, din ve dnya ilerinde, giymesinde, evinde ve bineinde olmas gaybet durumunu drmez. Kar tarafn zlecei bir eyi anlattn m, gaybet olur. Bilmelisin ki, gaybette; tariz ve tefhim yollu hareketler, sarih bir ekilde anlatlm gibi saylr. Herhangi bir eyi, aktan sylemekle, st kapal anlatmakta fark yoktur. Sonra, dinleyen de diyenin ortadr.

Kulak misafiri olmak, hayret ve taaccb ifade ederek, gaybetin genilemesini salayan da, ayn ekilde gaybet edenin ortadr. nk gaybetiye yardm etmi, do-laysiyle orta olmutur... Byle bir ey konuulmaya balannca, susturmak kabil olmuyorsa, dinlememek icab 214 _ EL-MRD'L-EMN YIKICI KALB HALLER 215 eder. Buna dair anlatacamz u hads-i erif nemlidir: Bir kimse, kardeinin rzna, erefine uzanan gaybet dilini bertaraf ederse; kyamet gn de Allah Tel; onun rzna, erefine uzanacak herhangi bir eyi, def etmeyi zatna hak sayar. GAYBET SAYILMAYACAK EYLER Gaybet iin baz ruhsat yollar vardr. Bu ruhsat almak iin meru bir mazeret arttr. Bu mazeretler, aada saylacak alt eyden biri olabilir: Dert yanmak: Mesel bir kimse, hakimin zulmn anlatmas, ya da kendisinden veya bakalarndan alman rveti bildirmesi gibi... Byle eyleri anlatmak caizdir, zarar yoktur, gaybetten saylmaz. Yardm istemek: Bir yerde ktlk vardr, ya da slah edilecek bir bell vardr, bunu anlatmak ve yardm istemek caizdir. Bu da gaybetten saylmaz. Fetva istemek: Bir kimse, kardeinden, ya da babasndan zulm grmtr, onlar zulm yolundan almak ister.1 Kurtulmak iin ne yapmal?., diye sorabilir. Bu gibi eyleri sarih bir ekilde dille anlatmak daha doru olur... rtl konumak, fetvacy artabilir. Mslmanlar serden sakndrmak: u hads-i erif nemlidir: Kt kimseyi, yapmakta olduu ktlkleri ile anlatnz... Bunu yapnz ki, insanlar ondan saknabilsin. Anlatlan isimle maruf olan: Topal, apakl gibi isimlerle tannan kimse, ayn eylerle bir mecliste anlatlrsa gaybet saylmaz. Bir iin aktan yaplmas: Kadn klkl erkekleri, meyhane mdavimlerini ve aktan arap ienleri anlatmak gaybet saylmaz. nk Peygamber s.a. efendimiz bir hads-i erifinde yle buyurur: Bir kimse, yznden utanmak perdesini atarsa, onun anlatlan hali gaybet saylmaz. GAYBETN KEFARET Bil ki, gaybet edene gereken,' tevbe edip yaptna nadim ola ve ettiklerini esefle yad ede... Byle yapnca Allah'a kar olan borcunu demi olur. Sonra, gaybetini ettii kimseden helllik almas da icab eder. Bunu yapnca o kula yapt zulmden km olur. Bunlar yaparken, znt ve pimanln belirtmesi gerekir. Hz. Hasan, helllik almaya lzum olmadm, Allah'tan ba talebinde bulunmann yeteceini belirtiyor. Hz. Enes r.a. tarafndan anlatlan bir hads-i eriite ise yle buyurulur: Bir kimse iin yaptn gaybete kefaret, onun iin Allah Tel'dan ba talebinde bulunnandr. Mcahid ise yle buyurur: Gaybetini yapp kardein etini yemene kefaret, onu vmen ve hayr duada bulun-mandr. En iyisi pimanlk gstermek sureti ile helllik almaktr. Gaybet saylmayacak ileri ve gaybetin kefaretini ksaca anlattktan sonra, tekrar dilin fetlerini anlatmaya devam edelim. Koruculuk: Bir yet-i kerimede sz gezdirmeye ve kouculua dair yle buyurulur: O gammazdr, sz gezdirir. (Kalem, 11). Abdullah b. Mbarek Hz. ise, sz gezdiren ve sr kabilinden sylenen sz saklamayan iddetle itham eder ve yle buyurur: Ancak, gayr- meru hasl olan kimse kouculuk yapar, sr kabilinden sylenen sz saklaya-maz. Burada iaret edilen mn udur: Kim sr kabilinden sylenen sz saklamaz, kouculuk eder gezerse, onun gayr- meru olduuna kanaat hasl olur. Ayn ekilde baz vasflar sayldktan sonra sz gezdiren kimsenin zinadan hasl olduuna iaret eden bir yet-i kerime vardr: O sert ve kabadr; ayn zamanda zina ocuudur da... (Kalem, 11). Bu yet-i kerimede vasf

geen kimse iin Zenn tabiri kullanlmaktadr. Bunun lgat mns; babas belirsiz oulluk demektir. Bir baka yet-i kerimede ise; sz gezdirmenin insanlarn aybn aramann ktl yle anlatlr: Btn sz gezdiren, onu bunu ayplamakla vakit geiren kimselere yazklar olsun... (Hmeze, 1). Bir baka yet-i kerimede ise Odun hamal olarak anlatlan kimseyi tefsir-iler, sz gezdiren, diye aklarlar. Bir baka yet-i kerimede ise, yle buyurulur: Onlar hainlik etti. Kocalar 216 EL-MRD'L-EMN ' YIKICI KALB HALLERt 217 onlar azaptan kurtaramad. (Tahrim, 10). Bu yet-i kerime; Lt ve Nuh nebinin karlarna iaret eder. Onlar, kocalarnn srrn kfirlere verirdi,.. Bu konuda birok hads-i erif de vardr. Bir tanesini anlatalm: Sz gezdiren, srr ifa eden Cennete giremez. Sz gezdirmenin ve srr ifa etmenin derecesi udur: Bir kimsenin, anlatlmasn ve ifa edilmesini sevmedii halini anlatmak, yaymak... Bu srrn aa kmas, ister hali anlatlan, ister kendisine anlatlan ve isterse nc ahs zsn, eittir. Yine bu sz gezdirmek dille, yaz ile, veya iaretle olmas eittir. Kouculuk: diye anlattmz cmlenin asl Nemime'-dir. Nemime'nin gerekte mns, srr ifa etmek ve rtlmesi gereken sr perdesini amaktr. Bir yerden br yere_ lf tamaktr. ki dilli konumak: Her yanma gittii kimsenin houna gider ekilde konuup nabza gre erbet vermek anlamna gelir. Yzne kar uyarna gre konumak... Ayrlnca da baka... Bu dorudan doruya iki yzllktr... Bu hususta Ammar b. Yasir r.a. tarafndan anlatlan bir hads-i erif yledir: Dnyada iki yzl olan kimsenin, kyamet gn ateten iki dili olacaktr Ebu Hreyre Hz. nin anlatt bir hads-i erif ise yledir: Kyamet gn, Allah'n yaratt kullar arasnda en erre urayanlar unlardr: Dnyada iken, bu yanda baka, br yanda da daha baka trl konuurlar. Bir baka rivayette ise yle anlatlr: unlara bir yzle, unlara da bir baka yzle karlar. vmek: vmek, baz yerde yasaktr. Bunun aksi olan ktlemek, gaybet etmek, erefe dokunan hareketler yapmak da yasaktr; bunlarn hkm yukarda geti. Burada vmek ksmn anlatacaz. vmek, alt fet tar. Drd ven, ikisi vlen iin... ven iin u fetler vardr: 1) verken fazlaya kaar, dolaysyla yalan syler. 2) in iine riya karr. nk sevgi gsterisi pe indedir. 3) verken yle szler eder ki, onlar tahkik etme mi ve i yzn bilememitir. 4) vlen kimse, belki zalim veya fasktr. vlnce halinden memnun olur. Zalimi, fask vmek doru deildir. Bunu, Peygamber s.a. efendimiz u hadis-i erifi ile yasak klmtr: Fask kimse vlnce, Allah Tel fke ile tecelli eder. vlen kimse ise, vlmeden iki ekilde zarara urar. Biri; sylenen eyin onu kibre ve gurura kaptrmas, dolays ile kendini beenme tavr taknmas... Dieri de u: Kendisi iin iyi denilince, sevinir, honut olur. Eksik taraflarn unutur. Hayr iin abalamay bir yana atar. Bundandr ki, bir kimseyi vene, Peygamber s.a. efendimiz yle buyurdu: Kardein, boynunu vurdun. Bu szn duysayd, felaha ermesi ok gleirdi. Konuma esnasnda gafilce sarf edilen hatal sz: Bilhassa Allah Tel Hz. nin zatna ve sfatna ait ilerde dikkat gerekir. Bu hususta; aada ksaca anlatacamz hads-i erifler, konumuzu daha iyi aydnlatr. Huzeyfe r.a. rivayet ediyor: Sizden hi kimse, bir i iin Allah'n da, benim de istediim buydu; gibi lf etmesin. Ancak, Allah byle arzu etmi, ben de onun arzusu icab bu i

yapyorum, desin. Bu gibi szlerin yashk olmasndaki hikmet, irk vehminin bulunmasdr. nk ifadede mutlakiyet arz eden bir atf vardr. Bir baka hads-i erifte ise, yle buyurulur: Mnafklara, efendimiz demeyiniz. nk onlar, efendiniz kabul ederseniz, Rabbnz darltm olursunuz. Dier bir hads-i erifte ise yle buyurulur: Bir kimse ben slm'dan beriyim; dedii zaman ya dorudur ya deildir. Doru olduu takdirde dedii gibidir. Yalan syledi ise; slm'a salimen dnemez. HALKIN ALLAH TEL'YA HAS OLAN KELM TECELLSN SORMASI - KELM SIFATI N KADM MDR. HADS MDR GB LFLAR Bu gibi eylerle itigal, avam halk. iin yersizdir. Onlara gereken daha ok amelden ibarettir. nk onlar, byle ilere dalnca, ok defa yararsz eyleri konuurlar. Byle ilh sfatlara ait bir soru soran, mr boyunca kendisini alkadar etmeyen devlet adamlarnn srrn renmek isteyene benzer. 218 -^EL-MRD'L-EMN Peygamber s.a. efendimiz bize, dedi-kodu yapmay, ok soru sormay ve bo yere mal harcamay yasak etmitir. Son olarak unu da ekleyelim: nsanlarn harfler zerinde durup, ilh kelm yazan harflerin kadim mi veya sonradan m oldu; gibi ulu orta if etmeleri de yersizdir. Byle bir eyle megul olan kimse ona benzer ki, iinde yapaca iler bulunan padiahn bir nmesini alr. Ondaki emirleri hi grmez de, harflerini tetkike koyulur, bunlar ezel midir, deil midir?.. Byle bir eyi yapan phesiz, ceza almaya hak kazanr. Alah Tel, efendimiz Muhammed'e, onun line ve ashabna salt ve selm eylesin... YRMBENC BLM FKE - KALEDE GZL KN VE HASED Bil ki, fke, kalbde yerleen bir atee benzer. Bu ate tpk kl altnda saklanan kor gibidir. Onu o yerden ancak krk karr. Belki eytan da o ateten yaratlmtr. FKENN KTL Ebu Hreyre Hz. yle anlatr: Bir gn Peygamber s.a. efendimize bir kii geldi. Ve u talepte bulundu: Ey Allah'n Resul, bana yapabileceim bir ii emret; az olsun, dedi. Bunun zerine Peygamber s.a. efendimiz yle buyurdu: fkelenme... bn Mes'ud Hz. bir hads-i erifi yle anlatr: Peygamber s.a. efendimiz, birgn bize yle sordu: Aranzda kimi bahadr sayarsnz?. Biz, buna cevaben; kimsenin yenemedii, deyince yle buyurdu: Hayr bu deil... Asl bahadr, fke annda nefsine hakim olandr... Bir baka hads-i erifte ise, yle buyurulur: fkeye kaplan herkes, ifasn Cehennemde bulur. 219 FKE, GZL KN VE HASED FKENN GEREK BEYANI - TARF Bilesin ki, insan, daima kendisine kasd olunmaya ve yok edilmeye maruzdur. Halbuki, Hak tarafndan arzu edilen, onun bekasdr. te fkenin, gazabn ona verili, hikmeti budur. fke bir hamiyet duygusu olup, iten kaynamaktadr, ykselmek iin kulland letler de oradadr. nsana, herhangi bir kasd olaca zaman, fke atei parlamaya balar. Kalbindeki kan onu zplatacak ekilde harekete geer. Bylece o kaynar kan, damarlara yaylr. Atein parlayp ykseldii, suyun kaynayp tat gibi, o kzgn kan da, bedenden beyne doru ykselir. Bylece, vcudun en st ksmna kar. Damarlardan geerken scakl cildi kzdrr. fkelenen kimsenin fkesi, kendinden alt kimse iin oluyorsa, bir kuvvet uuru duyar ve kzarr. Kendinden stn birine fkeleniyorsa o zaman da, korku duyar, sararr. Kendisini bir mitsizlik kaplar, sararr; kan deveran durur, hzn basar... Kendi gibi birine fkeleniyorsa, o zaman da, gh deveran alr, gh kapanr. Bylece bir kzarr bir bozarr. Ac bir elem ve sknt eker.

zet olarak diyelim; fkenin yeri kalbdir ve ak mns, intikam talebi ile kalb kannn kaynamasdr. fke iinde insan hali e ayrlr. Birincisi Tefrit: Bu zmrede hamiyet tbir edilen fke duygusu snmtr, ya da ok azdr. Bu hal iyi deildir. mam afi Hz. nin buyurduu, Bir kimse kzdrlmak istenir, kzmazsa; o himar'dr, cmlesinin tehdidi altma girer. kincisi tidal: fke iinde matlub olan itidaldir; orta halli olmaktr. tidalden kasdmz "da, Allah Tel tarafndan vlen ve sevilen ashab- kiramn vasfdr:-Kffara kar iddetli, aralarnda efkatli, halim selimdirler. (Fetih, 29). ncs frat: Bu, haddi amaktr. Bu halin sahibi fkesine malp olur ve onu akln idaresi altna sokamaz, din emrin gereine doru yneitemez. nsan, bu halle muztar duruma der. Byle bir fke hali phesiz, k220 EL-MRD'L-EMN tdr. Bu fke kimde grnse aktan ayplanr ve kt1 bilinir. in manev ynne nfuz edilebilse, daha fena bir durum arzettii grlr. yle bir rivayet vardr: Aie r.a. bir defa fkelenir. Peygamber s.a. efendimiz onun bu haline bakar, yle buyurur: : eytann geldi. Aie r.a. da yle der: Senin eytann yok mu?. Bunun zerine Peygamber s.a. efendimiz de yle buyurur; Evet, eytanm var. Ama Allah'a yalvardm, bana yardm etti, eytanm teslim oldu. Bana hayrdan gayr bir ey diyemez. Hz. Ali r.a. yle anlatr: Peygamber s.a. efendimiz, dnya iin fkelenmezdi. Hak iin fkelendii zaman da, kimse farkna varamazd. fkesi iin hibir eye kyam etmez ve fke halinden fay-dalanmazd... Bilmen gereken bir ey var, diyelim: fke, her ne kadar izalesi mmkn olmayan bir huy ise de, azaltmaya almak imkn dahilindedir. Bilhassa faydas olmayan yerlerde katiyen fke duyup kzmamaldr. Bunu yapabilmek iin de nefsin durumunu anlamak ve hasisliini bilmek gerekir. u da bilinmeli ki, nefsin o hasislii ve alakl ile baa klmaz. Biz, aada nefsin aalk durumunu ve bilhassa yersiz fkeden kurtulmann arelerini anlatmaya alacaz. FKEDEN KURTULMANIN ARELER fke hastahmm ilc birka eittir. Bu hastalktan kurtulmak iin insan ilk bata fkeyi, hrs yenmekte manev ynden elde edecei kazanc bilmelidir. Sonra, hak-1 sz yere fkelendii zaman, Allah tarafndan ceza geleceini nefse bildirmeli ve korkutmahdr. fkelenen kimsenin, unu da bilmesi gerekir: Allah Tel kendisinden daha gldr. Bakalarna fke duyup, g yetirmesine nazaran Allah Tel'nm gc daha fazladr. Sonra, intikam hisleri ile kar karya bulunduunu 221 FKE, GZL KN VE HASED nefse hatrlatmaldr. yle ya, dman uyumaz. Kendisi, nasjl istemediine kar fkelenip, zerine yryorsa, kar taraftan da ayn hareketi grecektir. Kendisi gibi dman da hazrlanr, yaptn yanma koymaz, sebep olduu dmanlk uzun zaman srebilir; istisnas azdr. Bunu da nefse duyurmahdvr. Byle dnmek, fkeden kurtulmaya bir are olabilir. Bir bakas fkelendii zaman, suratna bakmal, ne kadar irkin hal aldn grmeli. Acaba insan ayn irkinlie raz olur mu? Elbette o hali, ho bulmaz. Bu da fkeden kurtulabilmenin bir yolu olabilir. unu da bilmeli ki, insan, fke annda yrtc hayvana benzer. fkenin icab neyi yaparsa, hali yle olur. Hilm ve yumuak ballk yolunu tutarsa peygamberlere, evliyaya benzer. nsan dnd zaman anlar ki, yersiz fke duyduu eyler, Allah Tel'nn arzu edip yapt ilerdir. Onun severek, isteyip yaratt eylere, nasl fke duyulur, kzlr... Dnmeli ki, hibiri kendi istei ve arzusu deildir. Hepsi Allah'ndr. Onun arzularna

kar fke ile kmak, phesiz hezimet olur. Ve onun fkesini, gazabn kazanmaktan baka ie yaramaz. Bu durum hads-i eriflerle sabittir. Anlattmz hususu bildikten sonra, fkeye kapldn zaman, seni o hale koyan, eytann ivasi olduunu bil ve u duay oku: Euzu billahi mineeytanirracim lh huzurdan tard edilen, koulan eytan'dan Allah'a snrn. fke annda bu duann yaplmasn, Peygamber s.a. efendimiz emir buyurmulardr. Hazret-i Aie birgn fkelendi, Peygamber s.a. efendimiz burnunu tuttu ve yle buyurdu: Ayecik, u duay oku: Allah'm, ey Muhammed Ne-bi'nin Rabb, gnahm bala. Kalbimin dargnln gider. artc fitne ilerden beni kurtar. ster gizli ister aikr beni onlara dalmaktan koru. fkelenen herkes bu duay yapmal. Sonra fke annda ayakta ise oturmal, oturuyorsa yatmal... Peygamber s.a. efendimizin buyurduu u hads-i erif ok nemlidir: fke hir atetir, kalbde tutuur. O tutuan atein neticesi ne olur bilir misiniz? Boyun damarlar frm 222 EL-MRtD'L-EMN '? gibi ier. Gzler kan ana gibi kzarr. Sizden biri, fke haline dair bir ey duyarsa, ayakta ise otursun. Oturu-yorsa yatp uyumaya baksn, O fke halini bunlarla gidernezse, souk su ile abdest alsn, ya da gusletsin; sebebine gelince, atei ancak su sndrr. HLMN FAZLET Hilmi, fke haline kapldktan sonra, fkeyi yenmeye almaktan daha stn bil. fkeyi yenmeye almak, zorla halim selim olmaya abalamak saylr. Elbette byle abalama olmadan, hilm sahibi olmak ok iyi olur. Tabi bir ekilde hilm sahibi olmak, olgun akla dellet eder ve fke gcn "akim siyaseti altnda ezilmi gsterir. u var ki, tabi hilmin balamas, yava yava fkeyi yenip zorla halim selim olmaya almakla olur. Sonra det halini alr, huy olur. Bu durumu u hads-i erif bize anlatr: lim, lim olmaya almakla elde edilir. Hilm, halim olmaya gayret edildii kadar hasl olur. Bir kimse, hayr aramaya gayret ederse bulur; kendini serden korursa korunur. Bir baka hads-i erifte ise yle buyurulur: lmi taleb ediniz, fakat ilimle birlikte hilni, vakarl, ar bal olmay da isteyiniz. lim tahsilinde bulunduunuz kimseye kar, yumuak tabiatl olunuz. Sizden ilim tahsil edenlere kar da, iyi davrannz. Ulema snfnn zalim ve sert tabiatllarndan olmaynz. Sonra cehaletiniz, ilminizi malup eder. Peygamber s.a. efendimizin u duas da nemlidir: Allahm beni ilimle zengin eyle. Hilme ssle. Takva halini ikram et. Afiyetle gzelletir. Allah katnda Rif at (yksek derece) isteyiniz. Bu Rfat'n ne olduu ashab r,a. tarafndan sorulunca da yle buyurluyor: Senden kesilene gitmen, seni mahrum edene iyilik etmen, bir cahillik edip saygsz davranana da, hilmle muamele etmen... Bir yet-i kerimede Allah'n kullar tavsif edilirken, yle buyurulur: 223 FKE, GZL KN VE HASED Onlara; cahiller kar durur, bir saygszlk ederlerse; selm der geerler. (Frkan, 63). Bu yet-i kerimeyi tefsir eden baz zatlar yle buyurmutur: Cahillik edenlere, cahillik etmezler. Bir kimse sana sver, ya da gaybetini ettiini duyarsan, hemen atlma; sabrl ol. Halim selim olmaya al. ki cihan iin kurtulu bundadr. Bu hal, dnyada iken, hrmet ve sayg artrr. br lemde ise, bol ecir getirir. Peygamber s.a. efendimiz bir hads-i erifinde yle buyurur: Bir kimse, sende olan bir eyi ayplarsa; sen, onda olan bir ey iin onu ayplama, AFFETMENN FAZLET

Affetmek, bir eye hak kazandktan sonra ondan geip balamaktr. Ksas veya o yzden gelecek maldan gemek ve borluyu affetmek gibi... Af zerinde birok yet-i kerime ve hads-i erif vardr. Onlardan birkan sayabiliriz: yet-i kerimeler: Af yolunu tut. (Araf, 199). Affetme haliniz, takvaya daha yakndr. (Bakara, 237). Hads-i erifleri: Varlm elinde tutan hakk iin, syleyeceim ey gerektir. Byle olduuna yemin de edebilirim: 1) Hibir sadaka mal eksiltmez; sadaka veriniz. 2) Bir kimse, Allah rzas iin grd zulm ba larsa, kyamet gn, Allah onun izzetini artrr. 3) Kim, bir dilencilik yolu tutarsa; Allah ona karlk fakirlik kapsn aar. Tevazu insana ykseklik verir. Tevazu yolunu tutunuz ki, Allah sizi ykseltsin. Af kulun azizliini artrr. Affediniz ki, Allah size izzet vere... Sadaka mala bol bereket getirir. Sadaka veriniz ki, Allah'n rahmetine eresin iz, Bir kimse, kendine zulmedene beddua ederse kabul olur. 224 EUKRD'L-EMN RIFK , Rfk; iyi, ho, yumuak davranmak, karsndakini ho tutmak mnlarna gelir. Hiddet, sert muamelenin zdd saylr. Hilm sahibi olmak, iyi huyun semeresini bulmak saylr. Anlatacamz iki hads-i erif bu mny daha iyi anlatr. Hz. Aie rivayet ediyor: Rfk babndan bir kimsenin az nasibi olsa, ona dnya ve hiretin hayrl ilerinden nasip verilmi saylr. Rfka dair bir hazdan mahrum olan ise, dnya ve hiretin hayrndan nasibini yitirmi olur. Allah, bir hane halk iin iyilik dilerse, onlara rfk halini verir... HASEDN KTL Hased, ite beslenen dmanln sonucudur. Bu i dmanlk da, bir fkenin sonucudur. Hasedin ktln u hads-i erif bize iyi anlatr: Ate odunu yakp kl ettii gibi, hased de. iyilikleri yer bitirir. Hasedin gerek mns, bir Mslman kardein elinde bulunan ilh nimetin zevalini istemektir. Ondaki nimeti, grmeyen zevalini istemez, kendisi iin de ayn eyin olmasn temenni eder... Byle olunca hasedin ad deiir, gpta olur. Bunu da u hads-i eriften anlyoruz: Mmin gpta eder, mnafk ise hased eder. A*z edeceimiz yet-i kerime ile hasedin mnsn daha iyi anlamaktayz: Eh-i kitaptan birou u istei hased olarak kalbinde besler: Ne olurdu sizi imandan sonra, kfre dndre-bilselerdi... (Bakara, 109). Allah Tel onlarn bu isteini bir hased olarak bildiriyor... Allah Tel, bazlarnza daha deerli ihsanda bulunmutur. Ayn eyin size gelmesini temenni etmeyin. (Nisa. 32). Bu yet-i kerimede yasak olan nimetin aynen intikalini temenni etmektir. Ama onun elindekni deil, ona benzer bir nimetin verilmesini, Allah Tel'dan niyaz yollu istemek, kt deildir. Eer din bir meselede ise ok iyidir DNYANIN KTL 225 Hasedin birok sebebi olduunu bilmen gerekir. Bata geleni unlardr: Dmanlk, kendini stn grmek, bu-uz, byklenmek, kendini beenmek, baz sevilen eylerin elden kmasndan korkmak, ba olmay sevmek, nefsin ktl ve cimrilii... Bu saylan vasflarn hepsi ktdr ve hased dourur. Hasedden kurtulmann yegne ilc, onun dnya ve hirette sana zararl olacam bilmendir. Hasedin dnyadaki zarar, ez vermesidir. Onun verdii sknt daima seni zer. Hased deta yatak arkadandr. Gece gndz senden ayrlmaz. Sknts da onunla devam eder. Din bakmdan, yani br lemdeki zararna gelince Allah'n verdii nimete kin tutmaktasn. Bu halin, nimete sahip olan kimse iin sevap yazdrr, sana da gnah...

Bunu byle bilirsen, senin iin dinan olan hasedle dost olmazsn... Elbette onu iinden skp atmaya gayret edersin... Hz. Hasan r.a. bizzat Peygamber s.a. efendimizden duyduu bir hads-i erifi yle anlatr:. ey vardr, ne iman sahibi onlardan kurtulabilir, ne de onlar iman sahibini terkeder. Ancak baz kurtulu areleri de yok deildir: Mesel hasedden kurtulmak, bir bakasnn elindekini arzu etmemektir. YRMALTINCI BLM DNYANIN KTL ANLATILIR unu bilmen gerekir ki, dnya Allah'n sevmedii ve istemedii bir dmandr. Allah'n dostlar iin de bir dmandr. Allah'n dmanlar iin de bir dmanlk letidir. Allah Tel dnyay sevmez. nk sevdiklerinin zatna ulatracak yolunu keser. Bu yzden, dnyay yarattndan bu yana, ona iyi nazarla bakmamtr. Dnya, Allah dostlarna zararldr. Onlara ssl kar. Ss ve taze grn ile aldatr. Onlar bu hale aldan-maz, ama onu yenmek iin hayli sabr acl ekerler. F.: 15 226 EL-MRD'L-EMN Dnya, Allah'n dmanlar iin de zararldr. yle ki: Onlara belli etmeden, hilesini, mekrini yutturur. Onlar farkna varmadan tuzana kaptrr, bu yzden onlar da varsa, yoksa dnya der, balanrlar. Onunla hemhal olur, bir aile gibi geinmek zorunda kalrlar. Dnya onlar rezil eder, yaplan iin sonu bundan baka bir ey olamaz. DNYANIN KTL Bilmelisin ki, peygamberler, insanlar dnyadan hire te evirmek iin gnderildiler. Kitaplar, bunun iin indirildi. ou yetler de bu duruma iaret etmektedir. yle bir rivayet vardr: Bir gn Peygamber s.a. efendimiz ashapla giderken civarda bir l koyun grd ve ashaba dnerek; Bunu gryor musunuz, sahibi iin bir yarar hali kalm m? Ashab, hayr, bir iyilii kalmamtr, dedi. Bunun zerine Peygamber s.a. efendimiz: te bu le, sahibi iin ne kadar arzu edilmez bir ey ise, Allah katnda dnya, ondan daha fazla arzu edilmez bir eydir. Eer Allah katnda dnya; bir sivrisinek kanad kadar deer tasayd, ondan hibir kfire bir iim su vermezdi. Aada anlatacamz hads-i erifler de bu konuda nemlidir: Dnya, mminin zindan, kfirin cennetidir. Dnya mel'undur. indekiler de ayndr, ancak Allah iin olanlar hari. Bir kimse, dnyasn severse, hretine zarar verir. hiretini severse dnyasna zarar verir. Bu duruma gre, baki olan fani'ye tercih ediniz. Bu hads-i erifi, Eb Musa'l-E'ar r.a. rivayet etmitir. Dnya sevgisi, btn hatalarn badr. Zeyd b. Erkam r.a. tarafndan yaplan u rivayet de nemlidir Diyor ki: Bir gn Ebu Bekir'in r.a. yanmdaydk. mek in erbet istedi, bal erbeti getirdiler. Azna yaklatrp iecei zaman, alamaya balad. Orada bulunan ashap da 227 DNYANIN KTL alamaya balad. Ashabn alamas dindi, fakat o durmad, alad. Az duracak oldu, yine alamaya koyuldu. Ashab r.a. Hazret-i Siddk', alay sebebini anlatmayacak sand. Hayli sonra alamas dindi, gzlerini sildi... Bu durumu gren ashab r.a. yle sordu: Ey Resl'n halifesi, seni alatan ne oldu?.. Hazret-i Sddk r.a. anlatmaya balad: Bir gn Hazret-i Peygamberle beraberdim. Bir eyi eliyle kendinden uzaklatrr gibi yaptm grdm, fakat zahirde grnen nesne yoktu. Bunun zerine, y Allah'n Resul kendinden uzaklatrmak istediin ey nedir dedim. yle buyurdu:

Dnya ekle brnp bana geldi. Benden uzak ol, dedim. Tekrar geldi ve yle dedi: Sen- beri yana atp, kurtuluyorsun, ama senden sonra gelenler benden kurtulamaz. Ve beni brakmaz... Su hadis-i erifleri de anlatmakta fayda gryoruz: alr ve hayret edilir u adama ki, ebed lemin varln tasdik eder, oraya gidileceine inanr. Bununla beraber, u aldatc dnya iin hadden akn alr. Dnya tatl yeildir. Allah Tel sizi, gemilerin yerine brakmtr ve nasl amel edeceinize bakmaktadr. srail oullarna, dnya nimetleri nlerine serildii ve yeryz istifadelerine arz edildii zaman, hile yolunu tuttular. Kadptpra daldlar. Kokular srnp, ssl elbiseler giyip kendilerini avuttular. Hazreti sa'nn a.s. buyurduu u hikmetli cmleyi de anlatalm: Dnyaya, Rabbmzm gibi tapmaynz, sonra sizi klesi klar. Hazinelerinizi, telefinden korkmayacanz kimsenin yannda saklaynz. Dnyalk sahibinin elindeki mala fet gelmesinden korkulur. Fakat.-Allah'n hazinesinde maln biriktiren iin endie ve korku olmaz. Bir baka hads-i erifte ise yle buyurulur: man sahibi iin takdir olunan iki durum vardr. Biri gemi durum. Allah Tel, o olmular iin neler edecek bilinmez. Bir de baki ka1?n durum, bunun iin de ilh hkmn ne olaca malm deildir. Herhalde kul, nefsini kendisi iin hazrlamal. Dnyasndan bir miktar hireti iin ayrmal. Hayat devam ederken lm iin hazrlk yapmal. Genlik elde iken ihtiyarlk iin bir eyler tedarik etmeli. Dnya sizin iin yaratld. Sz de hiret iin yaratld228 EL-MRD'L-EMN nz. Nefsimi kudreti ile tutana yemin olsun, inannz; lm yorgunluundan sonra yorgunluk olmayacak... Dnya hayat bitince de iki ey ortaya kacak: lh nimetin timsali olan Cennet, ya da hakkn Cell sfatn canlandran iddet, ate. Cehennem... Yine buyuruyor: AUah Tel unu zatna hak sayar: Dnyadan neyi ykseltirse, tekrar ayn yerine indirmek... sa Peygamber a.s. diyor ki: Deniz dalgalarna maruz bir yerde kim ev yapmaya kalkar. Dnyada yerlemek iiniz buna benzer. Orada karar klacak gibi davranma-ymz. sa Peygamber a.s. diyor ki: Dnyalk iin alanlarn, dinin az ile dnyann selmetine raz olduklar gibi, siz de dinin selmeti ile dnyann azna raz olunuz. bn Abbas r.a. diyor ki: Allah Tel dnyay e bld: Bir parasn, iman ehline; bir parasn, mnafklara; bir parasn da, kfr ehline verdi... man sahibi, dnyasndan hireti iin faydalanr, azk hazrlar. Mnafk, sslenir, bezenir, gezer. Kfr ehli de varsa buras, yoksa buras deyip toplamaya bakar. Dnya iin bir air yle demi: Ey dnyay, nefsine nianlayan; Ayrl ondan, selmeti ararsan. O odur ki, hiledir bil nian; lmdr, zifafa yakn an. Bir baka air de yle demi: Akll adam, dnyay snad, Bildi ki, o dost grnen dmandr... u iiri syleyen de ne gzel sylemi: Ey gecenin ilk vaktinde neeli yatan, Bil ki, olaylar gece yarsndan sonra artar, Geceler nice bolluklar yokluk etti, Nice mlkleri de mahv u perian... Baz hakm zatlarn konumuzu aydnlatacak gzel szDNYANIN KTL 229 leri vardr, onlardan da biraz anlatalm, faydal olur: Gnler birer oktur, hedefi de insanlardr. Dn ki zaman, sana her gn torbasndan bir ok alarak atmaktadr. Zaman gece ve gndzyle zerine yklenmektedir. Btn duygularn sarp seni bomak istemektedir. Geceler zerinden sratle geip giderken, gnler birer ok gibi zerine atlrken, bu lemde selmetini nasl devam ettirebilirsin ki... zerinden geip giden hergn, sende ne gibi aksak hal meydana getirdiini bir bilsen ve bu durum sana alsa vahet duyar, korkarsn. Gemekte olan anlar dahi ar bulur, inlersin. Hal byle olmasna ramen, ilh tedbir her eyin stndedir. Dnya

gailesinden beri olup, ancak kanaat sahibi olmak, onun tadn verir. Aslnda o dnyann tad, Ulkum - Hanzale diye bilinen bir ac karpuzdan daha acdr. Hakm bir zat onun terkibini z-seydi, durum anlalrd ve dnyann zahirde grnen ileri, tenkitileri yormadan ne olduu kolayca meydana kard... Dier bir zat ise yle buyuruyor: nsan iin dnyann kandrc eylerine aldanmas, dte grlen eylere kanmasna benzer ki, ondan ifls edince hals bulur. Aslnda dnya hali karmakark ryalardan baka bir ey deildir. Peygamber s.a. efendimizin buyurduu su hads-i erif de nemlidir: Dnya bir kark ryadan ibarettir. indekiler de ya ondan azap grecek, helak olacak, ya da mkfat alacaktr. Hazreti Ali r.a. bir mektubunda Selman- Faris'ye dnyann halini yle anlatmtr: Dnya, zeri yumuak bir ylan gibidir. Zehiri ldrcdr. Onun ouna deil, az bir eyine sahib olmaktasn; aldanmaman iin, houna giden taraf varsa brak, nasl olsa ondan ayrlacana kanaat sahibi olduun iin skntlarndan kendini beri al. Dnyada en mesrur kimse ol. Ve onda olanlara kar en ok saknan ol... Dnyalk sahibi ne zaman ona dayanr ve gvenirse, mutlaka bir ktlkle karlar, vesselam... u hads-i erifleri de zikredelim: Dnyalk adam, su iinde yryene benzer. O kimse iin mmkn mdr ki, suda yrsn ve ayaklarn slat-masm. hirete gre dnya bir hitir. Dnyaya dalann misa230 EL-MRD'L-EMN MAL SEVGSNE CMRLtK 231 H elini suya sokan gibidir. Elini sudan ektii zaman, bir baksn, ne kazanyor. DNYANIN GEREK HAL VE MAHYET Dnya ve hireti kendin iin, iki halden ibaret bil... Dnya, sana yakn ve dnk olan haldir. lmden evvel iinde bulunduun btn iler, dnyadan saylr. Bu dnya hayatnn devam dolaysiyle- bir mddet tehir edilen bir lem var ki, ona hiret ismi verilir. Buda lmden sonra balayan hayattr. Dnyada seninle olan ilim, amel, hiretten saylr. nk bunlar hirete ait olan eylerdir. Buradaki ncelii u hads-i erifin derin mns bize anlatmaktadr: Bana dnyanzdan gzel koku, kadn ve gzmn nuru namaz sevdirildi. Zahir grn ve his alemindeki hareketleri sebebi ile namaz da dnya tadlarmdan sayld... Bu tadla-ra karlk baz eyler var ki, onlarn tad burada karld iin'br leme bir ey kalmaz. lmden sonra hibir faydas grlmez. Hatta ve lzumsuz ilenen mubah hareketleri, br lemde iyilik getirmeyen iler meyanm-da sayabiliriz. Dnya ve hiret iin saylan iki halin dnda bir nc hal daha var. O da, yukarda saylan iki hal arasnda olan ilerdir. Niyete, yerine, kullanlna gre zararl veya faydal olur; hirete dair ileri yapabilmek iin yeteri kadar yemek, imek ve evlenmek gibi... Bunlar yukarda anlatlan ksm gibi dnyalk saylmaz. Anlatlan btn ksmlar iine alan ve izah eden u cmleyi, baz zatlar ok gzel sylemitir: Her. ne ki seni Allah'tan uzaklatryor, o senin iin dnyadr. Allah Tel dnyann bo eylerini bee ayrd ve yle buyurdu: Dnya hayat; oyuncak, oyalanma, ss, aranzda bbrlenme, mal ve evld ounluu kazanmaya abalamaktan ibarettir. (Hadid, 20). Bu saylan be eyden yedi hl hasl olmaktadr; bu da u yet-i kerime ile tesbit edilmitir: nsanlara ehvet olarak sevdirilen eyler; kadnlar, erkek ocuklar, altun ve gm cinsinden birikmi paralar, biimli ho atlar, deve, sr, koyun, kei cinsinden mal ve ekindir... Bunlar dnya meta ve geici eylerdir. (-i mran, 14). Bir kul bu lemde gidecei yeri ve zn gaflete daldrmamas icab eder. Bu lemde gidecei yeri unutan, zn yitiren iin aada vereceimiz misal gayet yerinde olacaktr, bilmi ol. Durumu; arz edildii gibi olan kimse bir hacya benzer ki:

Her urad durakta uzun mddet durur. Devesini yemler, san solunu dzeltir, temizler, eitli eyleri giydirir. eit eit ot toplar nne yar. Hatta kar bulur, souk su yapar iirir. in sonunda kafileyi karr. O, gaflet deryasnda yzerken haclar_ gider, orada yalnz bana kalr. Belki de yrtc hayvanlarn yemi olur. Byle bir hal karsnda akll olan, devesinin iiyle haddinden fazla megul olmaz. Ayn ekilde akl ve basiret sahibi olan, hiret yolculuu devam ederken, lzumundan fazla nefsiyle olmaz ve dnyaya dalmaz. Yolculuuna yetecek kadar dnyalk alr ve nefsini slah etmeye bakar. Bu lemde birtakm kimseler var ki, onlar ehvet ve gaflet sard. almalar, srf yemek ve giymek iin olur. Yemeleri ve giymeleri de yalnz dnyalk hret yapmak iindir. Bu snfn dnda bir zmre vardr ki, bunlar yaratl hikmetlerini idrak eder, ona gre hazrlk yaparlar. Bunun dnda kalan ileri, ihtiya ve zarur sebepler cab yaparlar. Bir zaruret olmad takdirde, hiret lerini dnya iine tercih etmezler. YRMYEDNC BLM MAL SEVGS VE CMRLN Y OLMADII Dnya maln sevmenin yi olmad u yet-i kerimelerle sabittir: Ey iman sahipleri, sizi evld ve mallarnz Allah' anmaktan alkomasm. Byle bir ey yapan kimse, u ifls etmi, varn yitirmi kimselere dahildir (Mnafikun, 9). Evldnz, ve mallarnz size birer imtihan iin verilen fitnedir. (Teabn, 15). 232 EL-MRD'L-EMN MAL SEVGS VE CMRLK 233 Zikredeceimiz hads-i erifler dnya ve dnya malna, hret sevgisine iaret edip ktln anlatmaktadr. Fani mal ve hret dknl nifak dourur. Tpk su, getii yollarda yeillik bitirdii gibi... Koyun alna dalan iki hrsl kurdun yapaca zarar dnn. Mslman kimsenin dnya maln ve hretini sevmesi sonunda, dini iin hasl olacak zarar, o 'kurtlarn yaptndan daha fazla olur. Mal toplayanlarn ou helak oldu. O mallar yerinde kullanp, u uraya, u uraya diyebilen hari... Bunlar da azdr. u hads-i erif de nemlidir: Benden sonra bir cemaat gelecek. Dnyann en gzel ve eitli yemeklerini yiyecek, en gzel kadinlar ile evlenecek ve en iyi, renkli elbiselerini giyecekler... All pullu ve iyi szlen atlara da binecekler... Onlarn yle mideleri vardr ki, asla doymak bilmez. yle nefisleri vardr ki, oa da kanaat etmez. Dnyaya kapanrlar. Akamlar, sabahlar onunla geer. Onu ilh kabul eder, kendilerini asl yaratan unuturlar. Dnyay Rab tanr, kendi Rab'larn dnmezler. Hibir yasak emri tanmaz, bo arzular peine koarlar. Abdullah olu Muhammed'in vasiyeti olsun; kim o devre yetiir, anlatlan hal iinde olan kimseleri grrse, onlara selm vermesin ve yallarna sayg gstermesin... Hastalarn ziyaret etmesin. Cenaze trenlerine katlmasn. Bu yaplmamas gereken ileri kim yapmaya kalkarsa, slm Dini'nin yklmasna yardm etmi olur. nsan olu, malm malm der, titrer. Zavall senin ne maln var ki... Verdiin sadaka varsa br lemde iine yarar. Yoksa; giydin, eskittin ve yedin, bitirdin... Bir kimse geldi, Peygamber s.a. efendimize yle sordu: Ya Allah'n Resul! Bana ne oldu bilmiyorum, lm sevemez oldum. Buna u cevab ald: Maln var m?. O kimse evet, var; deyince, Peygamber s.a. efendimiz yle buyurdu: Maln nden gnder. Mminin kalbi malna baldr. Geri kalrsa onunla kalmak ister. nden giderse kavumak ister. Efendimiz, bu emri ile o kimseye maln, Allah yolunda datmasn bildirmitir. Adem olunun dostu tr: Birincisi ruhunu teslim edene kadar yannda bulunur. kincisi, kabre kadar gelir. ncs de, maher yerine kadar gider. Ruhunu teslim edinceye kadar yannda olan, maldr. Kabre kadar giden, ehli ve evlddr. Mahere kadar giden ise, yapt iyi ileridir.

MALIN BR BAKIMDAN Y, BR BAKIMDAN DA KT OLUU Baz yerlerde iyi mal iin hayrl, tabiri kullanlr. Ana babasna ve yaknlarna bir hayr brakrsa... (Bakara, 180) yetinde; mal hayr olarak tavsif edildii gibi, birok hads-i eriflerde de iyi olarak belirtilmitir. yi mal, iyi kimse iin ne kadar hotur buyurmak suretiyle Peygamber s.a. efendimiz, maln iyiliini anlatmak istemitir. Sonra, her ne zaman, hac ve sadaka vlse; maln vld mns kar. nk onlar malsz yaplamaz. O yollara harcanan mal ise, en iyi maldr. Bilesin ki, en iyi gayeleri ve ebed saadetin gzelliini bulmak iin mal bir vesiledir. Baz defa mal biriktirilir, ibadete, takvaya yardm olsun diye harcanr. Baz defa mal, sadaka olarak hireti kazanma yolunda verilir. Saylanlar, maln iyi tarafdr. Kim dnya rahat iin mal toplar, ya da ehvet veya isyan yolunda harcarsa, o, onun iin fenadr. u misl dnya mal iindir, bil: O bir yilana benzer ki, onda hem zehir, hem de tiryak bulunur. Faydal olan taraflar onun tiryak, zarar ve gaileleri de zehirleridir. Kim ylann halini bilirse, mmkn olduu kadar, zehirli yann brakr, tiryakndan faydalanr. Dolaysyla hakknda iyi olur. 234 EL-MRDT-EMN __ HIRS - TAMA IN KTL - KANAATN YL NSANLARIN ELNDEKNE GZ DKMEMEK Haline raz olan bir fakirin hali iyidir. Fakire gereken en nemli i, insanlarn elinde olana gz dikmemek, tok grnmektir. Byle bir hali bulmak iin gerekli kanaat sahibi olup, zarur miktar yemek, imek ve giymektir. Az bir eyle yetinmeli ve alt dereceli yemekler yemeli. htiyacn gnlk veya aylk temin etmeye bakmal. Haddi amak ve bol bol harcamak yolunu tutup nefsi bu yolda zorlamak doru olmaz. Sonra hrs ve tama balar. Sadan, soldan taleb ve zenginlere el amak, nlerinde eilmek durumuna der ki, bu hi yakk almaz. Peygamber s.a. efendimizin u hads-i erifi konumuzu ne kadar gzel aydnlatr: Ruh'l-Kuds bir rivayete gre Cebrail zme unu fledi: Hibir kimse, rzkn ikmal etmeden lmeyecek... Hal byle olunca, Allah'tan korkun, bir yerden talebiniz olursa, gayet gzel ve vakur bir ekilde yapn. Ebu Hreyre, r.a. hazretlerine, Peygamber s.a. efendimizin buyurduu u hadis-i erif ne kadar gzeldir: Ya Eba Hreyre, alk skntsna dersen, sana bir para ekmek ve bir tas su kfi gelir. Dnya nedir ki, lm dnyann bana... HIRSIN VE TAMA HASTALIININ LCI KANAATKAR OLMANIN ARES Hrs ve tama hastal iin il, eyden barettir: Sabr, ilim ve amel... Kanaat sahibi olmak iin, yol var. lki amel... Yan, yaplacak i... Bu umurda kar yol, orta halli geim yolunu aramak ve sadaka verirken de orta halli davranmaktr. Kim iyi kanaat sahibi olup geinmek isterse, bol harcamasn ve haddinden fazla sadaka verme yolunu braksn... Tedbirli olmak iyidir, yi tedbir geimin temini iinde, yar baar sayld rivayet edilmitir. kincisi, az emel... Yani. mitleri, temennileri ksmak... Az emeli olmak gerek ki, ikinci sknt balamasn. 235 MAL SEVGS VE CMRLK ncs, bilmek... Yani, kanaat sahibi olmakla aziz olmak, dilencilikten kurtulmak hali elde edileceini bilmek... CMERTLN FAZLET Bil ki, elde mevcut mal olmaynca, kula den, kanaatkar olmaktr. ayet elde mal varsa, i deiir. O zaman kula, yalnz kendisini dnmemek, cmert olmak, cimrilikten uzak kalmak der. Peygamber s.a. efendimiz yle buyurur: Cmertlik, Cennet aalarndan saylr. Onun dallar, yeryzne yaylmtr. O dallardan birine yapan doruca Cennete gider. Ayn ekilde cimriliin bir eidi saylan uh'da; Cehennem aalarndan bir tanedir. Kim cimrilii alrsa, o dallardan birine yapm olur ve t atee girinceye kadar o dal, o cimri ahs brakmaz. Bir baka hads-i erifinde ise, Peygamber s.a. efendimiz, yle buyurur:

Cebrail bana yle dedi: Allal Tel buyurdu ki: u slm dini var ya, onu zatm iein setim. Ona, iyi huy ve cmertlik yarar... Bu iki huyu gcnzn yettii kadar, benimseyip ona ikram ediniz. Gcnzn yettii kadar cmlesi bir rivayete gre yledir: Sahip olduunuz eyi vererek... Bir baka hads-i erif ise, yledir: Allah Tel Hazretleri yaratt her veliyi, ancak cmertlik ve iyi huy zerine yaratmtr. Cabir r.a. bir hads-i erifi yle arlatr: mann daha faziletli tarafn renmek isteyen bir zata, Peygamber s.a. efendimiz yle buyurdu: Sabr ve cmertlik... Hz. Aie'ye r.a. dair yle bir rivayet var: Bir gn ,ona Tbn Zubeyr, iki uval dnyalk gndermiti. Bir kab |istedi, halka datmaya balad. Akam olunca cariyesine, tiftarlgrn getir, dedi. Hizmetisi, biraz zeytinya ile ek-|rnek getirdi ve yle dedi: Bu gn btn geleni dattn, fpndan bir dirhem ayramaz miydin? Et alr, onunla iftar |ederdik... Bunun zerine Hz. Aie r.a. yle buyurdu: ~^ bir eyi hatrlatm olsaydn, elbette yapardm. 236 EL-MRDtTL-EMN CMRLN KTL Bir yet-i kerimede yle buyurulur: Kim nefsinin cimrilik sfatn yok ederse, ite o iflah olan zmreye dahildir. (Har, 9). Bir baka yet-i kerimede ise, yle buyurulur: Al-lah Tel tarafndan verilen eyler iin cimrilik yoluna sapanlar, yaptklar haklarnda hayrl olacak sanmasnlar; bilkis erli olacak ve kyamet gn yaptklar cimriliin kt yaftas boyunlarna aslacaktr. (Al-i mran, 180). Cimriliin ktln u hads-i erif ne kadar gzel anlatr: Sizi, bilhassa cimrilik detinden sakndrmak isterim. O, sizden nce gelenleri helak etti. Onlar, birbirinin kann aktmaya kadar gtrd. Aralarnda haram olan eyleri, hell gsterdi... Hazret-i sa a.s. yle buyurur: Cimri, hilekr, hain ve kt idareli kimseler. Cennete giremez. HTYA DUYULAN BR EY BAKA MUHTACA VEREBLMEK VE FAZLET Byle bir eye, fkh dilinde ar tbiri kullanlr. Tarifi yledir: Ayn eye ihtiya duyulduu halde baka kardei tercih edip vermek... Cmertlik buna benzemez. Cmertlik, ancak ihtiyatan artan vermeye derler. AUah Tel; ashab- kiram u vasfla anlatmtr: htiya duyduklar bir ey olsa dahi, dier kardelerini kendilerine tercih ederler. (Har, 9). Peygamber s,a. efendimiz bir hads-i erifinde yle buyurur: Kim herhangi bir eye istek duyar, dier mmin kardeini bu isteine tercih ederse, hatalar balanr. Yukarda zikri geen hads-i eriften nce anlatlan yet- kerimenin ini sebebi yle hikye edilir: Bir gn Peygamber s.a. efendimize misafir geldi. Fakat onlara ikram edecei bir eyi yoktu. Ensar'dan bir zat geldi misafirleri evine gtrd. nlerine yemei koydu; hanmna da, lambay sndrmesini daha nce emir verdii iin, lamba da snd. Yemein, hepsine yetmeyeceini biliyorlard; bu sebeple kar koca sofraya sadece 237 MAL SEVGS VE MRLK ellerini indirip bo kaldryorlard. Onlar bir ey yemedi, misafirler doydu... Sabah olunca, bu misafirleri evine gtren sahabe Peygamber s.a. efendimizin huzuruna geldi ve u iltifat- Nebiye nail oldu: AUah Tel misafirlerinize yaptnz hareketten memnun kald ve u yet nazil oldu: htiya duyduklar bir ey olsa dahi, o tam iman sahipleri, dier kardelerini nefislerine tercih ederler. (Har, 9). CMRLN LCI Cimriliin tek sebebinin mal sevgisi olduunu bilesin... Mal sevgisinin sebebi de ikidir: Birincisi: ehvet dknl ve dnyada ebed kalma hayali... Tabiatyla o gibi eylere yetimek iin para lzm. Bu sebepten olanca hzyla para yar. ehvet yolunda nefsinin arzularn yerine getirmeye gayret eder... Mal toplarken, nefsan istekleri peinden giderken aklna lm gelmez. Eer, bir gn veya bir ay sonra o sevdii eylerden ayrlacan aklna getirseydi, elbette bol bol cmertlik yapmaktan kammazd....

Bol hayal ve mitler arasna ocuklarn istikbali de girebilir. Bundandr ki, Peygamber s.a. efendimiz, bu hususta ocuk sahibi olmak, insan cimrilie iter. Malnn bitecei korkusunu verir. Allah'n rzka kefil olduunu unutturur, cehalete sevkeder. ok kere ocuk sahibi olmak, insana fakirlik korkusu verir, Allah Tel'mn rzka kefil olduuna inanma duygusu zayflar, dolaysyla cimrilik vasf; kuvvet bulur. Halbuki, Allah ona da, ocuuna da rzk ihsan eder ve buna kefildir. kincisi: Cimriliin dier bir sebebi de bizzat mal sevmektir. Bu vasf da ounlukla ocuksuz, yal kimselerde bulunur. Bu tipler mal ok sever. Sanki, o mal hi erimeyecek, ve cimrilik etmekle ona hi muhta olmayacak... Bu gibi mal sevgisinden hasl olacak cimrilik, ka, be yerleen bir hastalktr. Allah korusun... Byle bir hastalk ok ktdr. Mala, paraya dayanp asl vereni unutana misal udur: 238 EL-MRD'L-EMN Biri, bir ahsa k olur; k olduu kimseden eli gelince, maukunu unutur, eliyi sevmeye balar. Bu lemde o maldan, paradan garaz; asl maksudu bulmaktr. pa_ raya pula dayanan kimse, asl gayeden ayrlm saylr. Onlar birer vesile ve vasta saylr. Onlara k olup, sahibini unutmak yakmaz. Aslnda altnla deersiz talar arasnda ayrlk gren kimse, bu ayril arzusuna kavuturduklar veya kavuturamadklar iin grmelidir. Ayrl bu l dnda gren ve bilen aldanm olur ve bilgisiz saylr. Cimrilikten kurtulmann baz yollar var. Biraz da ondan anlatalm... Cimrilik hastalnn bata gelen ilc, ehvet duygularn azaltmak ve lm ok dnmektir. Bu lemden gp giden arkadalar dnmek, kabir ziyareti yapmak da faydaldr. O kabirlerdeki, et yiyen bcekleri ve dier ackl halleri dnmek de bu cimrilik hastal iin faydaldr. Kalbin, ocua iltifat edip cimrilie sapmasn da u illa tedavi etmeli... Dnmeli ki, Allah onu yaratrken rzkn da beraber yaratmtr. Bilmeli ki, birok ocuklar vardr ki, mirasa konar ama onda rzk olmad iin zerresini yiyemez. Birok ocuklar da vardr ki, mirasa sahip olamaz. Fakat, AUah Tel ona hazinesinden verir, zengin eder. Dnmeli, eer geride braklan yavru saih kimse ise, onun sahibi Allah'tr. ayet fask, bozuk bir kimse ise, Allah bylelerini eksik etsin zaten hayr yoktur. Ylan mal alr, kt yollara harcar. Cimrilik illetinden beri olmak iin bir are de, insanlar dinleyip cimri kimseleri nasl ktlediklerini grmektir. Ve gzler onlara nasl nefretle bakyorlar, seyretmeli... Sonra da, halkn cmert kimseleri nasl sevdiini ve rabet ettiini grmek de bu sevimsiz hastalktan kurtulmak iin bir are saylr. phesiz cmertlii, Allah'n sevdii ve vd bir huy bilmeli ve Allah'n cimrilii sevmediini, buna dair bir fikir geldii zaman, eytan tarafndan geldiini anlamal... nk Allah Tel eytann ivasn, kandrmasn, kt vaadini bize haber verir: MAL SEVGSt VE CMRlLK 239 eytan, size fakirlik vaad eder ve ktle dair emir verir. (Bakara, 268). Burada anlattmz eyleri, cimrilikten kurtulmak iin il kabul eder, znde tatbik edersen, fayda bulacan mit edilir. ZENGNL KTLEMEK - FAKRL VMEK Konuyu, s a.s. tarafndan sylenen bir hitabe ile aalm... yle buyuruyor: Ey kt bilginler! nsanlar, emrinize uyarak oru tutar, namaz klar ve sadaka verir. Size gelince; emrettiiniz eyi yapmaz ve bilginiz dndaki eylerg, dair ders verirsiniz. Verdiiniz hkm ne kadar kt... Szde tevbe eder, bo arzulara uyarak iler yaparsnz. Gerekten kalbiniz kirli-pasl olduu halde, dnzn temizlii, cildinizin parlak oluu size ne fayda salar ki?.. - Size szm: Elek gibi olmaynz. Ondan ince, pk un elenir gider, kendine kepei kalr. Siz bu halinizle ona benzemektesiniz. Aznzdan hikmeti karrsanz, kalbinizde ise hased, kin cinsinden eyler kalr.

Ey dnya kulu! Dnyalk ehveti bitmeyen ve ondan rabeti kesilmeyen kimse, hiretin yiliine nasl kavuur? Szm hakk iin, kalbleriniz, yaptnz iler iin alyor. Dnya dilinizin altnda. Yapmanz gereken ileri de ayak altnda tutmaktasnz. Szm hakk iin, hiretinizi berbat ettiniz. Dnyay iyi geirmek sizin iin, hiretin iyi olmasndan daha sevimli... Ah, bir halinizi anlayabilseniz, sizden daha zi-yanl, insanlarn hangisi olabilir. Gece yolcular iin yollar, daha ne zamana kadar ayklayacak ve siz akn kimseler makamnda kalacaksnz. Sanki siz, dnya ehlini, dnyalklarn size brakmaya davet etmektesiniz. Hele bekleyin, bekleyin; neticeyi greceksiniz. Dnn, damnda bulunan bir lamba, karanlk eve ne fayda salar? Bu halde onun ii hep karanlk kalacaktr. Bunun gibi, ilim nuru aznzda olur, iinizi ona al240 _ EDMRtD'L-EMN taramadnz iin vahet duyar, tl btl durursa, o ilmin ne faydasn grebilirsiniz? Ey dnyann kleleri! Sizin bu haliniz, ittika sahibi kullarn haline benzemedii gibi, kerem sahibi nefsin elinden kurtulmu hr kullarn haline de benzemez. Korkulur ki, yaknda dnya tutunduunuz dallardan sizi koparr, yz st serer... Ve burnunuz yere srtlr. Hatalarnz alnnza yazlr, peinizden gelene teslim eder. O da sizi alr; zavall, kimsesiz, perian bir halde o hesap gnnn sahibi sultana karr... Yaptnz kt ilerin cezasn grrsnz... Gerek Hz. s'nn yukarda zikri geen szlerifMe, gerekse daha nce anlattmz ve imdi anlatacamz eyler, sabrla devam eden bir fakirlik halinin, marur zenginlikten daha deerli olduunu sana anlatacaktr... Aksini iddiaya kalkan, Peygamberimizi dier peygamberleri ve gemite gelen byk salih zatlari yalanclkla itham etmi olur. Byle bir eyi yapmaktan Allah'a snrz. Baz nefsine kaplan ve ekavet hali galip gelenler, ashaptan Abdurrahman b. Avf' r.a. bir hccet olarak ele alp, kurtulu yolu aramlardr. O bir sahabe idi. Onunla boy lmek, marur, nefsine kaplm zengine der mi?.. Kald ki, ashabdan bazlar,-onu dahi ho grmemilerdi. Yeri gelmiken buna dair bir hikyeyi anlatalm. Abdurrahman bin Avf r.a. vefat edince bazlar, geride brakt serveti konusunda dedikodu yaptlar. Bu kadar servet onun hakknda iyi de&dir eklinde konutular. K'b r.a. ise: Subhanallah! Onun hakknda endie etmenize sebep ne? Temiz kazand, sadaka ve zekt verdi, brakt da temizdir... dedi. Kab r.a. Hz. nin bu szn Ebu Zer r.a. duyunca mthi kzd. Bir devenin kocaman ene kemiini ele geirdi ve Kab' r.a. aramaya balad... Onun bu halini grenler Kab'a haber verdiler: Seni, celalli halde Ebu Zer iddetle aryor, dediler. Bunu duyan Kab r.a. bulundu&u yerden kat, Hz. Osman'a r.a. snd. Halini anlatt. Ebu Zer'in, kendisine 241 _ _ MAL.SEVGS VE CMRLK malm sz iin kzp aradn bildirdi, yardm istedi. Ebu Zer r.a. birok yeri aradktan sonra, nihayet Osman r.a. Hz. nin evinde olduunu haber ald ve oraya gitti... eri girince, Kab hemen yerinden frlad, Hz. Osman'n arkasna geti... Bunu gren Ebu Zer r.a. yle dedi: Hh, imdi yakaladm seni, dedi... Sonra devamla". Duydum ki, sen Abdurrahman b. Avf'm hayatnda tam datmad mallarn, lmnden sonra kalannda bir mahzur olmad kanaatim tayormusun.., Anlatacam iyi dinle, dn: Bir gn Allah'n Resul s.a. Uhud tarafna gitmek zere yola kt. Ben de onunla beraberdim. Bana:

Ya Eba Zer! diye hitab etti. Buyurun, ya Allah'n resul dedim. yle buyurdu: Dnyada, pek ok mala sahib olanlar, br lem de pek az eylere sahip olacaklardr. Ancak onlarn iin de, saken u una, u da una diyerek; san solunu, n n arkasn gzetenler hari... Daha sonra: Ya Eba Zer! buyurunca, anam babam sana feda, buyur ey Allah'n Resul dedim. Devam etti: u Uhud Da kadar altuna sahip olsaydm, hep sini Allah yoluna bir gnde datp sonra da lseydim, geride de iki krat tahminen on arpa arl benden sonraya kalsayd, o sadakamn okluu beni mesrur et mezdi. ki krat hi ya Reslalah, iki kantar tahminen yz krk bin altun kadar olursa zln deyince, yle buyurdu: Hayr dediim gibi iki krat. Devamla: Ya Eba Zer, sen ou diyorsun, halbuki ben az dan bahsediyorum. buyurdu. F.: 16

242 EL-MRD'L-EMN Reslullah s.a. efendimiz bu ekilde buyuruyor, halbuki sen, Abdurrahman b. Avfn geride brakp gittii dnyalk mallarda bir mahzur yoktur, diyorsun... Peygamber s.a. efendimizin bu emri karsnda sen de, bir ekinme duymadan byle konuan kimse de yalancdr. Bundan sonra Ebu Zer r.a. ayrlp gitti... Abdurrahman b. Av'e r.a. dair yle bir hadise rivayet edilir: Yemen cihetinden ona ait dnyalk ykl bir kafile gelmiti. Medine o hal iinde nlyordu. Hz. Aie r.a. grlty duyunca diarda neler oluyor diye sordu, Abdurrahman b. Avf'e r.a. bir ykl kafile geldi, dediler. Dnyalk eyler iin ehrin bu ekilde enlenmesine zld ve: Peygamber s.a. efendimiz doru buyurmu, dedi. Fakat bu szn mnsn anlayan olmad. Abdurrahman b. Avf'e r.a. durumu anlattlar. Hz. Ae'ye r.a. gitti ve syledii szden ne kasdettiini sordu. Bunun zerine Hz. Aie r.a. Peygamber s.a. efendimizden duyduu u hads-i erifi anlatt: Ben Cennet ehlini grdm. Muhacirin ve Mslman fakirleri Cennete koarak gider grdm. Abdurrahman b. Avf hari... Aralarnda ondan baka hibir zengine rast-, lama (hm; o da, dizst srnerek onlarla beraber Cerunete girmeye alyordu. i Abdurrahman b. Avf bu hads-i erifi dinledikten son- . ra adamlarna yle dedi: Btn kafile, ykyle birlikte Allah yolunda datlsn, kleler de artk hrdr, belki bu .? sayede o koarak Cennete girenlerle beraber olabilirim. Ashabdan mran b. Hasn diyor ki: Peygamber s.a.,. efendimizin yannda kendime gre husus bir mevkim vard... Bir gn bu durumu bana aktan anlatt ve yle bu- ' yurdu: Yanmzda senin husus bir kymetin ve yerin vardr. Peygamberin kz Fatma'y ziyaret etmek senin iin mmkn m?.. Anam babam sana feda... Elbette byle bir ziyareti-candan arzularm, dedim. Kalktk... Hz. Fatma'nn evine vardk... Peygamberi^ miz s.a. kapy vurdu ve yle buyurdu: __ MAL SEVGS VE CMRLK 243

Selm size... eri girebilir miyim?. Hz. Fatma elbette, ya Reslallah deyince, efendimiz: Benimle birlikte gelene de izin var m?. Kim olduumu sorunca da, mran b. Hasn buyurdu... Hz. Fatma, benim Peygamber s.a. efendimizle beraber olduumu anlaynca yle dedi: Seni gerek Peygamber olarak gnderene yemin ederim ki, zerimde yalnz bir aba var. Bununla tam r tnecek durumda dahi deilim. Peygamber efendimiz eliyle iaret etti: yle, u ekilde yaparsn buyurdu... Hz. Fatma b.u emir karsnda yle dedi: Vcudumu bu ekilde rttm saylr, ya ba m?.. Peygamber s.a. efendimizin zerinde bir rt vard, kard Hz. Fatma'ya uzatt ve: > Bunu da bana koy buyurdu... Bundan sonra, izin verdi, ieri girdik... eri girince: Allah'n selm zerine olsun, canm kzm, bu ge ceyi nasl geirdin?. diye sordu ve Hz. Fatma u cevab verdi: Sabahladm, ama Allah ahid ki a olarak... yle bir alk beni sard ki, onun tesiri ile yemek yiyecek kuv vetim dahi kalmad, beni takattan drd. Bunu iitince efendimiz alad ve yle buyurdu: Szlanma, canm kzm; ben de gndr Allah'a yemin olsun, bir yemek tadmadm. Allah katmda senden daha ekremim... Eer Rabbmdan yemek ihsan etmesini isteseydim, olurdu... Ama, hireti, dnyaya tercih ettim. Efendimiz s.a., Hz. Fatma'nn srtna eliyle dokundu ve devam etti. Seni mjdelerim, Allah'a yemin olsun, sen cennet ehlinin hanm efendisisin buyurdu. Hz. Fatma: Ya, Firavun'un kars siye ile mran'n kz Mer yem'in durumu? Peygamber s.a. efendimiz bunu da yle cevaplandrd: siye kendi leminin, Meryem kendi leminin, Hatice de kendi leminin hanm efendisi idi. Sen de, ken di leminin hanm efendisisin... Sizler kamtan rl ev244 EL-MRD'L-EMN ler iindesiniz. Oralarda ne ez verici bir hal, ne de bir can sknts verecek sz... Amcan oluyla iyi gein, bu halle yetin... Kanaat sahibi ol. Seni yle bir kimse ile ever-dm ki o, hem dnyada bir efendi, hem de hirette br efendidir. Sylenenleri anla, ganimet bul. Doruyu en iyi bilen Allah'dr. YRMSEKZNC BLM HRET DKNL VE RYAKRLIIN r KTL hret sahibi olmak, baa gemek kalblerin sevdii eylerdir. Bunun terki ancak sddk zmresi iin kolay olur. Bu sebeple yle demiler: Siddklar zmresinin kalbinden kan dertlerin sonuncusu, ba olmak sevgisidir. Bu konuyu baz blmlere ayrarak anlatmaya alacaz...-Anlamaya al... Bilesin ki, hretten garaz, n sahibi olup adm dillerde dolamasn arzulamaktr. Bu hal ktdr. Ancak, Allah Tel'nin dininin neri iin mehur edip, nl kld kimse bu hkmn dndadr. Hazreti Enes r.a. tarafndan rivayet edilen bir ha-ds-i erif yledir: nsan oluna er olarak din ve dnya ilerinde sivrildii iin, parmakla gsterilmesi yeter. Ancak, Allah'n esirgedii kimseler hari...

Hz. Ali r.a. yle buyurur: Tebdil gez. Mehur olmay arzulama... ahsn yk- ? seltme ki, zikir ehli olabilesin. ren, sakl tut, sus ki selmeti bulasn... Aksi halde iyiler memnun olsa da, ktlerin fkesi etin olur... brahim Edhem diyor ki: hreti seven, Allah'n doru kld kimse deildir. Ashabdan Talha r.a. baz kimselerle beraber yryordu. u kelm syledi: Bir sinek kadar hret arzusu, Cehennemden bir yataktr. Sleyman b. Hanzale diyor ki: Biz birgn Ubey b. Kab'le beraber yryorduk... Omuzuna bir papaan konHRET DKNL 245 mutu. teden Hz. mer kageldi. Kab ona papaan gstererek; bak, ya Emire'lMminin unun yaptna. Hz. mer yle buyurdu: Bu, uyacak kimse iin bir zillet, uymu olan iin de bir fitnedir. Hz. Enes anlatyor: Birgn bn Mes'ud r.a. evinden kt. Halk peinden gidiyordu. Onlara dnd ve yle dedi: Beni takip etmenizin hikmeti ne?.. Allah'a yemin olsun, eer benim ne gibi hayrlara kapmn kapandn bilseydiniz, biriniz bile beni takip etmezdi. Hz. Hasan diyor ki: nsanlarn peinden gelen ayak sesleri, ancak ahmaklarn kalbini balar... NSZ YAAMANIN DEER Bu konuda, hadis-i erif ve ashab r.a. tarafndan bu-yurulan yce kelmlar zikretmekle yetineceiz. Hadis-i erifler: Birok sa dank ve rengi sararm, kendisini rtemeyecek ekilde yrtk prtk libasa brnm kimseler vardr ki, bir eyi Allah adna yemin edip isteseler, muhakkak Allah Tel arzularn yerine getirir. Ber b. Malik onlardan biridir. Birok yrtk libasa brnm, tamamen rtuneme-yen kimseler vardr ki, bir ey iin Allah adna yemin etseler arzular yerine gelir. ayet o kimse, Allah'm senden, Cenneti istiyorum dese, Hak Tel ona Cenneti verir. Halbuki ona dnyadan bir ey vermemitir. Bu hads-i erifi, Ibn Mes'ud rivayet etmitir. Cennet ehlinin ou, giyecek ey dahi pek bulamayan, rengi sararm, sa dank kimselerdendir. Onlar, dnyalk adamlarn huzuruna kmak iin izin isteseler, alamazlar. Kadnlarla evlenmek iin nian taksalar, nikhlar kylmaz. Konumak isteseler, sessiz durup, dinleyen olmaz. Dertleri yreklerinde kalr. Ama kyamet gn birinin nuru, maher halku dalacak olsa, hepsine yeter. Bu hads-i erifi de Ebu Hreyre rivayet etmitir. Rivayet olunur: Birgn Hz. mer mescide girdi. Peygamber s.a. efendimizin kabri banda, Muaz b. Cebel'i oturur, alar buldu. Niin alarsn, diye sorunca; Peygam246 EL-MRD'L-EMN ber s.a. efendimizden duyduu u hads-i erifi okudu: Az bir gsteri irk saylr. Allah gizlice ittika sahibi olanlar sever. Onlar kaybolsalar, bulunamazlar. Bir mecliste hazr olsalar, tannmazlar. Kalbleri hidayet kandilidir. Cmle dar, karanlk yerlerden necat bulurlar. bn Mes'ud r.a. yle buyurur: lim kayna, hidayet kandilleri olunuz. Evlerinizdeki mnzevi hali brakmaynz. Gece kandilleri olup, kalbleri-nizi aydnlatn, parlatn, yenileyin. Elbisenizin ill yeni olmasna almayn. Byle yaparsanz, sema ehli sizi tanr, yer ehlinden de sakl durursunuz. HRET SEVGSNN KTL Bir yet-i kerimede yle buyurulur: u hiret evi var ya, onu, yeryznde stnlk tas lamayan ve fesad karmay arzu etmeyenler iin hazr layacaz. (Ka?as, 83). ; Gerekten hretin tarifi, kalbleri kazanmay ve onla- ' ra sahib olmay istemektir. Nasl ki, dnyalk mala sa- . hib olmak, gzleri kazanmak, dikkati kendi zerine ek-, mek anlamn tar. ' * Dnyalk mala sahib olan kimse, mal sayesinde bir-'. ok gayesine erdii gibi, kalbleri kendine bend edende oj! sayede birok gaye ve maksadna nail olur. /"

Dnya mal, birok sanat ve ustalkla elde edildii' gibi, kalbler de, birok iler, eitli muamelelerle kazan-' lir. ? '( Kalblerin bir kimseye balanmas, inanla olur. BirT kimse, dier bir kimsede, iyi vasf sezerse kalben ona ba-';; anr. Bu gibi bir yol tutan kimse, nisanlar kendine kul, ''?' kle yapmak arzusundadr. nsanlar iin mal, her ne kadar sevimli ise de, hreti ve an daha ndedir.r Bilmen gerekir ki, hret ve an sevgisi, ruhan bir % kuvvettir. Ruh bu kuvvetle, ykselmek ve rububiyet vas- fi fini almak ister. nk ruh, ilh emir lemindendir, bu yzden yaratclk, stnlk ve insanlar kleletirmek ister. Tam keml mertebesine ermeyi sever ve ister. Bu sebeple, hi kimseyi bu irade ve arzu bandan syrlm gremezsin... 247 HRET DKNL Nefis, daima vlme ile kabarr ve kendisini1 rahat hisseder. nk vmede, olgunluk duygusunu bulur. Bunu nefis sever... Aksi olarak, ktlenmeyi de sevmez. nk onunla noksanln duyar. AN VE HRET SEVGSNN LCI Bil ki... Bir kimse an ve hret yapma hastalna kaplrsa, btn gayesini o yne teksif eder Durmadan hretinin artmasn ister. Ve halkn kalbini avlama yolunu tutar. Zarur bir ekilde bu iin sonu, riya ve nifaka varr. Bundandr ki, Peygamber s.a. efendimiz mal ve hret sevgisini, koyun alma dalan iki zararl kurda benzetti... Ve Bu haller, suyun yeillik bitirdii gibi, kalbde nifak bitirir, buyurdu... Bu hastaln ilc iki eydir: Bilgi, amel... Bu yolu tutan bilmeli ki, bu yolu tutmaktan gaye, kalblere sahib olmaktr. Biz bunu daha nce de anlattk, sonu ne?.. Bu uurda aranan, saf ve kedersiz bir mr elde edilse bile, sonu lm olmayacak m?.. Netice elde, hibir iyi ey baki kalmayacak... arktan garbe kadar yeryznde olanlarn, elli yl kadar nnde eilip sana secde ettiini farzet, sonunda ne secde eden kalacak, ne de edilen... Haline gelince, senden nce lp gidenler gibi olacaksn... Senin gibi birok an ve hret sevenler hep lp gitti... Byle bir ey, gerekte varl olmayan mevhum mal gibidir. Bugn var olsa da,'lmle eriyip gidecektir. Anlatmak istediimiz bu mny Hasan- Basr hazretlerinin mer b. Abdulziz'e yazd bir mektubun u cmlesi, ne kadar gzel anlatyor: Sen kendini yle san: Hakknda lm hkm yazlan ve bu lm bekleyen... Cevabn yle almt: Kendini yle bil: Sanki, dnyaya hi gelmedin... Ve hirette ise ebed kalacaksn... Bu byk zatlar, daima iin sonuna bakt... Bildiler ki, o ey, gelecei kati; uzak denemez, yaknda gelir... Bu hastalktan kurtulmak iin yaplacak ilere gelince: Onun da birok yolu vardr. Anlatalm: 248 EUMRtD'L-EMN Bir yolu udur: Dndan sarho edici araba benzeyen hell bir iki iilir. Halk bunu haram olan arap sanr ve ieni ayplar. yi bildikleri halde, haram iledi, ka-naatma varr, aralarndan kovarlar, olur biter. Bir yol da udur: Zhd, takvas ile tannan ve bu tannma icab hret bulan kimse, hamama gider. karken bilerek bakasnn elbisesini giyer, yol kenarnda durur, grenler tanr ve yakalar. zerindeki elbiseyi kartrlar, ayplar, dverler. Ve bu adam yankesici der, aralarndan kovar, artk yzne bile bakmazlar. Bu anlatlan iki yol makbul olmakla beraber, daha iyisi tannmayacak ve bilinmeyecek bir yere hicrettir. nsan kendi ilinde ne kadar kansa, riyadan kurtulamaz. Ne kadar dikkat etse, yine de uzlet ve inziva lemine dald duyulur. VLMEY SEVMEKTEN, KTLENMEY SEVMEMEKTEN KURTULMAK

Daha nce anlattmz gibi, bunlarn sebebi, vehmi bir keml arzusudur. Bu vehmin aslnda hi olduunu ve bu dnyada biraz yarasa da, br lemde hi de faydal olmayacana inanan iin, bu hastalklardan kurtulmak gayet kolaydr. . ayet insann, dolaysyle vlmesini istedii ey, din bir i gerei oluyorsa, bu bir hevestir. nk i son nefesin iyi gemesine dayanr, vlmek ancak o son nefes iyi geirildii takdirde faydal olur... YRMSEKZNC BLMN KNC KISMI RYA - GSTER Bil ki... Riya haramdr. Riyakr da, Allah'n dargn olduu kimseler arasndadr. Zikredeceimiz yet-i kerime riyann yasak olduunu anlatr ve riyakrlar ktler. Tam iyilii bulmak iin bir nevi irk saylan riyay brakmay emreder. Yazklar olsun onlara... Ki, onlar namazlarn yan249 RYA - GSTER hlarla dolu klarlar. Ayrca onlar, gsterie de kaplrlar. (Maun, 5-6). Kim Yaratann yce katna ak yzle kmay arzuluyorsa, iyi i tutsun. Rabbina yapt ibadete kimseyi ortak etmesin. (Kehf, 110). Bu yet-i kerimeyi dinleyen bir sahabe, ya Reslalah, bu irkten kurtuimak nasl mmkn olur? diye sorunca Peygamber s.a. efendimiz yle buyurdu: Kulun, Allah'a ibadette kullar ve onlara ait bir eyi istememesi ile. Dier bir hads-i erifi ile Peygamber s.a. efendimiz yle anlatmtr: .. mmetim iin en ok korktuklarm arasnda kk irk vardr. Kk irkin ne olduu sorulunca da yle buyurdu: Riya... Kullar kyamet gn amellerinin karlm almaya gelince, Allah Tel onlara yle hab eder: Yaptnz bu amellerle, kimlere gsteri yaptysanz onlara gidiniz. Hele bir bakn, onlarda size verilecek bir mkfat bulabilir misiniz?. Bir baka hads-i erifte ise yle buyurulur: Hazen kuyusuna atlmaktan Allah'a snn... Bu Hazen, ne ola, ya Reslalah, diye sorulunca: O, cehennemde bir deredir. Gsteri iin Kur'n okuyanlara - hafzlara hazrlanmtr. buyurdu... Hased, riya ve kendini beenmilik, byklk satmak zerine birok rivayet ve haber vardr. Biz bunlarn hepsini znde toplayan ve sana yetecek bir hads-i erif zikredeceiz. Halid b. Ma'dan hazretlerine istinad ederek Abdullah b. Mbarek uzun bir hads- erif anlatr. Bu hads-i erifin son ravisi Abdullah b. Mbarek'tir. Esas ravisi Muaz b. Cebel'dir. Bu hads-i erifi Abdullah b. Mbarek'e anlatan zat, Halid b. Ma'dan yle anlatyor: Bir gn Muaz b. Cebel r.a. hazretlerinden bir hads-i erif anlatmasn istedim. Peygamber s.a. efendimizden duyduun bir taneyi anlat dedim. Alamaya balad. O kadar ok alad ki, durmayacak sandm. Sonra durdu. Ve yle konumaya balad: Ah, Reslullah'a olan itiyakm... Ona kavumak iin duyduum hasret ne kadar 250 EL-MRD'L-EMN RYA - GSTER 251 byk, bir anlatabilsem. Bundan sonra Peygamber s.a. efendimizden duyduu uzun bir hads-i erifi yle anlatt: Reslullah s.a. bana yle buyurdu:

Ya Muaz, sana nem tayan birka tte bnlnna-cam. Bunlar hafzana alr, gerei ile amel edecek olursan, Allah katnda sana faydal olur. Aksi halde unutur, hie sayarsan, hibir tutanan kalmaz. Kyamet gn alacan iyilie dair hibir senedin de olmaz. Ya Muaz, Allah Tel, yeri ve semlar yaratmadan nce, yedi melek yaratt. Sonra yaratt her semya bu meleklerin birini kapc kld. Hafaza melekleri, kulun ilerini hesaba memur melekler kulun gnlk amelini alr, semya ykselirler. kardklar amelin nuru, gne gibi parlar. Bunu dnya semasna memur melee gtrr, ver, kabul olmasn dilerler. Fakat kabul ettiremez, hatta u cevab alrlar: Bunu gtrnz, sahibinin yzne vurunuz. Ben gaybet ilerine bakarm. Rabbmm emri u ki, kapmdan gaybet edenin ii girmeye. Buradan, insanlarn gaybetini yapan kimsenin ii geip, te varamaz. Sonra Hafaza melekleri kulun salih amelini alr, ikinci semya bakan melee gtrrler. Amel nurludur, pk-tir. ver, bytr ve kabuln isterler. Ne yazk ki, buradan da alnan cevap, birinciden farkszdr: Bunu aln, sahibinin yzne vurun. Ben bbrlen me ilerine memurum. Rabbmm emri u ki, kapmdan kibirli, kendini beenmi, kurulan kimselerin ameli ge meye. Dolaysyla, bu ameller benden geemez. nk bu amelin sahibi, insanlara kar kurulur, meclislerinde st baa oturur, stnlk taslard. Hafaza melekleri buradan da red cevab aldktan sonra, kulun amellerinden namaz, oru, sadaka gibi gzel ilerini parlar bir halde alr, nc sem meleine giderler. Burada da alnan cevap brleri gibi olur. Durun. Bu ameli aln, sahibinin yzne arpn. Ben kibir ilerine bakarm. Byle kibre kaplan bir kimsenin yapt iler kapmdan te geemez, Rabbmm bana emri budur. O, insanlara kibirli davranrd. Meclislerinde ken disini yksek gsterirdi. Hafaza melekleri, yine kulun yldzlar gibi parlayan ak amelini alr ve tath sesler kararak drdnc semya ykselirler. Bu gzel amelleri tebih, namaz, oru, hac ve umre gibi ibadetlerdir. Bu kadar gzel ibadetlerin reddine bir sebeb yokken, yine reddedilir. Alman cevaba gelince, dierlerinden daha serttir. Durun, bu amelleri aln, sahibinin yzne, srtna ve karnna vurun. Ben ucp, kendini beenmilik haline bakarn. Rabbmm emri u ki, ucp sahibinin amelini kabul etmeyeyim. Bu iler benim kapmdan gemeye. Bu ahs yapt ilere ucp katt. Bu yzden merduttur. Bundan sonra Hafaza melekleri, yine kulun amelini alr, beinci semya ykselir. Bu ameller, daraad in sslenen bir gelin gibair. Reddi iin bir sebeb de yoktur. Bu sem kapsnn melei de, bunlar durdurur ve brlerine benzer cevap verir: Bunu aln, sahibinin yzne vurun, omuzuna ykleyin. Ben hased ilerine bakarm. Bu kimse, kendi gibi ilme alan, amel yapan ekemezdi. Kim daha fazla iba det etse, ekemez ve hased ederdi. Arkalarndan yersiz atard. Hatta gaybet bile ederdi. Hafaza melekleri, bir baka ekilde kulun namaz, oru, hac, umre, chad, zekt ilerini alr, altnc semya ykselirler. Orada da melek durdurur, brleri gibi reddeder: Durun! Ben rahmet meleiyim. Bu amelin sahibi merhamet etmezdi. Hibir insana rahmet nazar ile bak mad. Allah'n kullarndan birinin bana bir felket gel se, ona kar sevin duyard. Rabbmn bana emri, bu gi bilerin amelini benden teye geirmemektir. Bu yzden gtrn ve sahibinin yzne arpn. Bundan sonra. Hafaza melekleri kulun yapt ibadetlerden, oru, cihad, namaz, sadaka gibi ibadetleri alr ykselir. Yedinci semya varr. Bu amelleri gtrrken, -bin melek

refakat eder. nk yaplan ibadetler gzeldir. Gne gibi parlar. Gzel terennmle yol alrlar. Fakat burada duran melek de onlarn karlarna kar, durdurur. brleri gibi syler ve yol vermez: Bu amelleri aln, sahibinin azalarna vurun. Kal bine de kilit asn. Ben zikir meleiyim. Rabbmm rzas iin yaplmayan her ibadeti atarm. Ona varmasna mani 252 EL-MRD'L-EMN olurum. Aldm emir budur. Bu ahs yapt ite Allah'tan bakasn arzulad. Fakihlerin yannda yksek bir mekn arzulad. hret arzuladt. hreti lkelere dalsn, istedi. Rabbmm bana emri u ki, onun iin yaplmayan leri kabul etmeyeyim. Bundan te yol vermeyeyim, Pk, temiz olsa da Allah iin olmayan her ibadet riyadr. Allah, riyakrn yaptn kabul etmez. Bu olan ilerden sonra, Hafaza melekleri, kulun bir sr amelini alr, yola devam eder. Namaz, oru, hac, umre, iyi ahlk, skt hali ve zikir gibi ileri alr, yola karlar. Bunlar, yedi kat semnn melekleri uurlar. Bylece btn perdeler kalkar, ilh hazrete varrlar, nnde durur ve o ileri yapann ihl-sma ehadet ederler. Bunun zerine AUah Tel yle ferman eder: Siz, Hafaza meleklerisiniz. Onun ancak d halle rini bilirsiniz. Fakat ben onun kalbini bilirim. O, yapt bu ilerle beni dilemedi. Benden bakasn arzulad. Ona lanetim olsun. Sonra melekler hep bir azdan: Lanetin onun zerine olduu gibi, bizim de lane timiz onun zerine olsun. Sonra, yer ve semlar, iinde bulunan cmle varlk ona Inet eder ve yaplan ameller ge"ri evrilir. Bundan sonra Muaz r.a. hkra hkra alad. Sonra devam etti: Ya Reslallah, sen Allah'n Peygamberisin. Ben ise. zavall Muaz... Bu hallerden benim iin kurtulu nasl olur? dedim. Reslullah, bu arzum zerine yle buyurdu: Bana uy, Peygamberine tbi ol... Yaptn amel az da olsa bana uy. Ya Muaz, sen kardelerinin gaybetini etme. Bilhassa Kur'n hafzlarnn gaybetini sakn yapma... Gnahlarn kendin yklen, onlara gnah isnadnda bulunma. Onlar zemmetmek sureti ile kendini stn tutma. Dnya iin yaptn ileri hiret iine kartrma. lerini gsteri iin yapma. Oturduun mecliste, kibirli olma. nsanlar huysuzluundan bizar olmasn. _ RYA - GSTER 253 kii otururken; birini yalnz brakp, br ile gizli konuma. Nasa kar, azamet tavr taknma, sonra dnya ve hiretin iyilii senden kesilir. Dilinle insanlar incitme, gnllerini krma. Sonra kyamet gn Cehennem kpekleri sana saldrr. AUah Tel'mn Naitat olarak anlatt eylerin ne olduunu bilir misin?. Anam, babam sana feda olsun buyur, ya Resal-lah, dedim, yle buyurdu: Onlar atete bulunan kpeklerdir. Etleri kemiklerinden ayrrlar. Bunlar dinledikten sonra, anam babam, sana feda olsun, bunlara kimin gc yeter. Saylan bu ileri kim yapabilir? dedim... yle buyurdu: Ya Muaz, bunlar Allah'n kolaylk verdiine kolaydr. Saydklarm arasnda senin iin en nemli dstr ve i u olmal: Kendin iin sevdiini bakalar iin de sev. Kendin iin kt grdn onlar iin de kt gr. Bunu yapabildiin takdirde selmeti buldun saylr, ya Muaz.

Bu bads-i erifi Abdullah b. Mbarek'e anlatan Ha~ Hd b. Ma'dan, Muaz hazretlerini anlatrken, ondan daha "ok Kur'n okuyan grmedim, diyor. Hz. krime diyor ki: Allah Tel kulun niyeti iin yapt ihsan, ameline yapmaz. nk niyet, ihls iin daha mull olup, ona riya giremez. RYANIN GEREK YZ Riyann asl ryet, sum'a'nm asl simadr (*). Riyann gerekte anlam; halk nazarnda bir makam kasdn kalbinde gizleyerek, eitli iler yapmaktr. Byle bir arzu, bazan ibadet nevinden olmayan bir ile de olabilir. badet yolu ile yapld da olur. badet nevinden olmayan riyakrlk ilerini yle sralamak mmkndr: (*) Gramer kaidelerine gre kelimelerin geli kkleri anlatlyor. Burada, riya grsnler, sum'a iitsinler, anlamna geiir. 254 EL-MRD'I^EMN . Muhite tesir edecek ekilde, kaba elbise giyip sarktp gezmek... Rengi sarartmak. Gzlerin bak eklini deitirmek... Salar taramadan perian bir halde salvermek. Konuma eklini deitirip, yava sesle konumak... Yrrken kendini ar ar vakarl yrmeye zorlamak. Ve yeil elbise giyip halk arasna kmak... Bu saylan hallerin hepsi, ibadette yaplan riyann eksiini tamamlar. Ve bu saylan ier, gsteri iin yaplyorsa haramdr. Tpk bunun gibi, limlerin vaazlarn yaparken kafiyeli sz kullanmalar ve bununla ilm dirayetlerini gstermeleri de haramdr. Ancak; din terimlerin o ekilde daha iyi anlalaca ve vaazn faydal olaca biliniyorsa, zarar yoktur. Bu durumda niyet sahihtir. Vaazn tesirli olmas niyete alnr ki, bu caizdir. badetin aslna karan riya ise, halk arasnda klman namazn; zahid ve vera phelerden saknma sahibi sansnlar diye rkunu, secdesini uzatmak... Byle bir yola sapan kimse, halk arasnda bir zorluk ekmesin diye rku ve secdesi uzun namaz tatbikatn evinde de yapar. Bu tatbikat yapmaktaki gayesi, halk arasnda uzun rkulu, secdeli namaz klmakta bir zorluk ekmemesidir. Byle yapmakla riyadan kurtulduunu sanr. Halbuki, tam riyann iine girmitir. Ne olursa olsun, byle yapann riyas artar, ihs sahibi olamaz. Szn gerei, kendisinde riya denilen ey, hret arzusudur. phesiz bu arzu, ibadetle de olur, ibadetin gayri ile de... Hell mal taleb etmek, iinde bir karklk yoksa, haram olmaz. in riyaya kamas iin niyetin bozuk olmas arttr. phesiz bozuk niyet, mal talebinde de, hret talebinde de ayndr. Sonra, hret ve makam talebinde bulunmann hepsi haram sanlmasn. Zarur iler iin bir makam talebinde bulunmak ve lzumlu mal, eitli ihtiyalarn giderilmesi iin gereklidir. Bir yet-i kerimede belirtildii gibi, Yusuf a.s. da Msr Azizine; Beni yer hazinelerine memur kl, ben onlar saklama kudretine ve bilgisine sahibim. (Yusuf, 55). Bu yet-i kerimeden de anlaldna gre, hret talebinde hem zehir, hem de tiryak vardr. Yani, niyete gre,.. Mal iin de ayn hkm vardr... Mal iin geni bilgiyi yukarda vermi bulunuyoruz. _ RYA - GSTER 255 Ne maln ouna talib olmal, ne hretin, ne de makamn... Fazla mal insan azdrr, Allah' anmaktan ahko-yar. hret ve makamn da megul edeni ayn hkm tar. Gnn birinde, bir hrs ve iddetli taleb olmadan, byk bir makama karsan ve bu makam, seni Allah' anmaktan alkoymazsa, zarar olmaz. Cmertlikle mal harcar gibi yerinde kullanr, nefsinden ziyade halk dnr ve onlar iin faydal iler yaparsn... Byle bir makam iin verilecek hkm, daha nce de anlatld gibi, hell kazanlan ve iyi yola sarf edilen mala verilen hkm gibidir. nsann eriecei hret ve makam, peygamberlerin ve hulef-i raidin'in makamndan daha yksek ve yorucu deildir. Bununla beraber, yine de dikkat gerek... Allah' unutturan ilere ^dalmamak ve byle bir eye eriip, ayrlnca da mahzun olmamak icab eder... Veren de Allah, alan da...

Gsteriin eitleri vardr. Bunlarn hepsine haram diyemeyiz... Daha nce de anlattmz gibi, niyete, zaman ve zemine gre deiir. Bu duruma gre, mesel, halk arasna iyi bir elbise giyip kmak- riyadr. Yani gsteritir, fakat haram deildir, yi niyetle giyiniyorsa-'o, mahzurlu deildir, kullara, kul olmak, onlarn elindekini kapmak kasd yoktur. Varsa fena... Halk arasna karken iyi giyinmeli ve onlarn tiksinmesini celbetmeyecek ekilde kmaldr. Bunu, Hz. Aie r.a. tarafndan rivayet edilen Peygamber s.a efendimizin durumu daha iyi anlatmaktadr Hz. Aie r.a. diyor ki: Peygamber s.a. efendimiz; ashab arasna kaca zaman, su dolu kaba bakard. Orada eklini seyreder, sarnda ve salarnda bir dzensizlik grrse, dzeltirdi. Bir gn, ya Allah'n Resul, sen de mi byle d grne nem veriyorsun, dedim, yle buyurdu: Evet, veriyorum. Allah Tel, arkadalar arasna: karken kendine eki dzen veren kulu, sever. Evet, Peygamber s.a. efendimizin bu ekilde kendine eki dzen verip ashab arasna kmas bir ibadettir. nk o, halk Hakk'a armaya memurdur. Onlarn ho gremeyecei ekilde karsa, durum bozulur, gaye hsl 256 ? EL-MRDL-EMN olmaz. Riyann birok dereceleri olduunu bil... Br insann yapt ilerden gayesi gsteri ise, kati olarak yapt ibadetleri batldr. ok kere riya ibadet niyetiyle yaplr. Yaplan bir badette, riya ile ibadet niyeti eit olursa, yani ibadet kendi bana, riya da kendi bana olup birbirine tesir edemeyecek ekilde at ba giderse, netice de byle biterse, lehte ve aleyhte bir durum olmaz. Ve byle bir iin sahibi krl kar. ayet, yaplan ite, ibadet asl, riya da kendi bana tercihli bir durum tayorsa, bununla beraber, bu halin sahibi, riya ortada olmasa da, ibadete devam edecekse, riyay ibadet niyetine sokmuyor ve bir istikll tanmyorsa, verilecek hkm: Bu gibi ibadetin aslna bir zarar ge-miyeceidir. Ama byle bir ibadetin sevab eksilir, riya haline gre azar iitir. nk ibadet yalnz Allah iin olmaldr. Ben, irkten uzak, zenginlerin en zenginiyim, kuds hadisi, anlatmak istediimiz mny aydnlatr. Yukarda da anlattmz gibi, riya halini ayr, ibadet halini ayr bir mecradan yrtebilen, riyakrlk olmasa da ibadet edeceine kani olursa cezal ksma girmez. unu da bil, riya hali, imann aslna dokunuyorsa, nifaka dalnm saylr. Byle bir hale sahib olann cehennemin esfelinde yeri vardr. Riya imana karmaz, farzlara dokunursa, imana dokunuuna nazaran-, hafif saylr. Nafile ibadetlere ve ibadetin baz evsafna karan riya hali, daha nce anlatlanlara benzedii iin, yeniden anlatmaya lzum grmyoruz... GZL RYA Byle bir riya, yani gsteri hali. insanda karnca izinden daha gizlidir. badete hamleddii iin, kendi bana bir istiklli de yoktur. ten ie bir gsteri olduu iin, yalnz kalnca az, halk arasnda ok ibadet etmeye tesir de etmez. Ancak, yaptnn halk tarafndan bilinmesini, anlalmasn ister. Byle olmasn sevinerek bekler. te bu gizli riyadr. Byle bir gsteri halini defetmenin aresi ve ilc, geli ynn tayindir. Yani mal ve hret sevgisinden ne257 RYA - GSTER et ettiini anlamaktr. Bunlar dolaysyla vlmeyi arzu etmektir ki, bunlar daha nce anlatm bulunuyoruz. Byle bir hale kaplana gerekir ki, Allah Tel, onun btn haline vkf olduunu bile... Ve bilmeli ki, Allah Tel, ona u hitab yapmaktadr: Sana gre ben grenlerin en d oldum, yle mi? nsan dnmeli... Bu ekilde bir gsteriin kendisine bir haslat olsa da lmle eriyip gidecektir. ldkten sonra bir

faydas olmayacaktr. Bye bir dnce sonunda bilinir ki, o kt olan gizli riyadan arnmak, daha uygundur. GNAHIN GZLENMESNE DAR RUHSAT Bilesin ki, her eyin asl ihlsa dayanr. hls, gizli de, aikre de ayn olmaktr. Birgn Hz. mer r.a. yle buyuruyor&u: Size alen amel gerekir: Bunun nasl ve ne olduu sorulunca da, u ekilde aklad: Sizden birinin, yapt gizli ii meydana 'knca utanmaya... Peygamber s.a. efendimiz, baz hatal ileri kasdede-rek yle buyurdu: Bir kimse, u kazurat nevinden bir hata ilerse, Allah Te'nn kerem sfatna itimad ederek gizlesin... Sonra bir insan, ahsna ait bir hatann aa vurulmasn sevmedii gibi, bakalarna ait hatann meydana kmasn da istememelidir. RYA OLUR KORKUSU LE BADET BIRAKMANIN CAZ OLMADII Bu konuda szmz udur: lk bata bir riya yoktur. Fakat, ibadet esnasnda, riya arz olacak korkusu ile terk edilir. Byle bir halde lyk olan ibadeti terk etmemektir, terk edildii takdirde eytann arzusu yerine getirilmi olur. Bilkis byle korkuyu akldan atp, ibadete gemeli... Riyay da, yukarda zikri geen arelere ba vurarak defetmeli... F. : 17 258 EL-MRD'L-EMIN . KENDN BYK GRME VE BEENME 259 Bazlar der ki: Asl riya, halk grecek diye, ibadeti terktir. Halk grsn diye, ibadet etmek ise, mahza nifak saylr. HALFELK - MAMLIK - SULTANLIK DERS OKUTMAK VE VAAZ ETMEK Yukarda sz geen vazifeler ibadet saylr. Peygam-. ber s.a. efendimizin bu ileri, ver mahiyette buyurduu bir hads-i erifini zikredelim: Adil bir imamn bir gn, insann tek bana altm yl ibadet etmesinden hayrldr. unu da bil ki; birok makam sahibi kimseler, bu gibi vazifelerden kamtr. nk, bu vazifelerde birok byk tehlike vardr. nk, insann i sfatlar, hret, mal ve dier zararl eylerle kaynamaya balar. Bu se-bebledir ki, Peygamber s.a.' efendimiz yle buyurur: Halkn vergi ve dier ilerini idareye memur hibir vali yoktur k, kyamet gn eli ensesine bal olarak gelmesin. Orada, adaleti varsa balarn zer, zulm etmi ise, cezasn eker. Bu durumda akllya den, bu gibi tehlikeli ilerden kamaktr. Byle bir vazife teklifi karsnda kalan kimse, baksn, hret, eref, an deil de, manev kazanc arzuluyorsa o ie girsin. Yoksa braksn... Byle bir niyetin varlnn delili de udur: O vazifeyi kendisinden devralacak kimse ile yetinecek ve bu gibi birini bir nevi ganimet bilecek... Saltanatn, vazifesini elinden .ald diye ona kin tutup kzmayacak... Anla, ganimet bul. Doruyu en iyi bilen Allah'tr. YRMDOKUZUNCU BLM KENDN BYK GRMENN VE BEENMENN KTL Bilmelisin ki, kibir daima fenadr. Zikredeceimiz yet-i kerimeler delilimizdir: Yeryznde hi yoktan, haksz yere kibir yolunu tutup, kendini bytenleri, yetlerimin mnsm anlamaktan mahrum edeceim. (A'raf, 146). te Allah, btn kibirli, zalim, eli altndakini ezenlerin kalbini bylece mhrledi. (Gafir, 35). nananlar, Allah'tan fetih istediler, verdi. nat, zalim kimseler de bylece perian olup gitti... (brahim, 15). Kibre ve byklenmeye dair birka hads-i erif de zikredelim: Kalbinde zerre kadar kibir tayan kimse, Cennete giremez.

Allah Tel yle buyurur: Byklk perdem, azamet ise, rtmdr, bunlarn birine el atp, benimle e olma yoluna sapmak.isteyeni Cehenneme atarm. Kud-s hads . Kibri daha iyi anlatmak iin deriz ki, o huy nefsi byk grmekten ileri gelir. Bir kimsede byklenme almeti varsa, o nefsini bytyor demektir. Peygamber s.a. efendimiz bir duasnda yle yalvarrd: Allahim, kibirli kimselerin kabarmasndan sana snrm. Kibirli olup, kendini byk tutmak birka yoldan incelenebilir. Allah'a kar, Peygamberine kar ve kullara kar... Allah'a kar kibirli olmak, emirlerine boyun ememek demek olur ki, bu, tam bir kfrdr. Peygambere kar kibir ise, onu kendisi gibi bir beer zannetmesi demektir ki, bu da tam bir kfrdr. ncs olarak, kullara kar olan kibir gelir. Bunun ekli de, kullar hizmetine armak, kendisi iin tevazu etmeye mecbur klmak... Byle bir hal aa yukar birinci hkm giyer. nk Allah'n bykln paylamak saylr. Onunla ekime yoluna girmek demektir. Sebebine gelince, hi kimsenin Allah'tan bakasna itaat etmesi doru deildir. Kibir eyle olabilir. Mal, iyi hali grmek, ilim ve amel... Mala ve hrete gvenip kibre kaplan kimsenin, o halden kurtulmas iin areleri daha nce anlattk... yi halini grmek suretiyle kibre kaplan kimsenin za260 EL-MRD'L-EMN ~ _ ten iyi hali kalmyor. Halindeki iyilii, kibri bozuyor.'. lim ve amel cihetiyle yapt bir hayra bakp kabaran kimse iin kurtulu aresine gelince, niin kibre kapld sorulur. Yapt i Allah iin olmayacak myd? Bir eyin iyi olmas, Allah iin yaplm olmasna baldr. Yaplan bir hayr i iin insanlara, unu yaptm, diye byklk satan iin, o ite hayr kalr m? Kibre kapl-yorsa, o iteki ecri kibir olur... Birok hads ve byk zatlarn iareti bu yoldadr. Kibir, yaplan hayrn ecrini eritecei haberini verirler. Bu anlatlan yollar hatrda tutulursa kibir halinden kurtulmak mmkn olur. Bir kt dncenin karsna daima iyi dnce ile kmal ve bu ekilde huzuru bozulan kalbi, rahata erdirmelidir. Her ne zaman bir insann nefsi, halka kar ykselmeye meylederse, derhal tevazu yolunu tutmal ve kibri brakmaldr. Byle yapld takdirde, Allah Tel'nn o kimseyi, bu' gibi huylarndan kurtaraca mit edilir. Nefis, her ne zaman kibri brakt iddiasna kaplr-sa, onu, drt ekilde denemek gerekir: Birinci ekil: Hasm ile mnazara ederken nefsin haline dikkat etmeli... Gerek, bakasnn vastas ile zuhur edince darlyor, fkeye kaplyor mu? Bir stnlk iddiasna kaplyor mu, yoksa kaplmyor mu?.. Kibri krmak iin darlmamak, fkeye kaplmamak, stnlk arzu etmemek gerekir... kinci ekil: Oturma yerlerinde, meclislerde, kendini arkadalarndan stn grp, st baa kmaktr. Byle bir ey yapyor mu? nc ekil: Evi iin gereken yemek ilerini vb. eyleri kendisi tamaldr. Byle yapmak Peygamber s.a. efendimizin deti idi. Evde yaplacak ileri ocuklar ve kleleri ile paylamaldr. Yemei, onlarla birlikte oturup yemelidir; bu da snnettir. Bu cmleden olarak, aran fakirlerin davetine icabet etmek, ar pazarda onlarla gezmekten ve ilerini birlikte grmekten utanmamak da kibri krar. Drdnc ekil: Pek k elbise giymemek... Bu da kibri krar... Peygamber s.a. efendimiz bir hads-i erifinde yle buyurur: Sssz elbise giymek, imandandr. Dier hads-i eriflerde ise; kibir zerine yle buyurulur: _ KENDN BYK GRME VE BEENME 261 Bir kimse devesini yeder, yn libas giyerse, kibirden uzak olur. Bir kimse, evinin ihtiyacn kendisi tarsa, kibirden beri olur. Buraya kadar zikredilen husus, birer aredir. Bunlar dene... Halini dn... Bil ki, en iyisi orta halli olmaktr, in hayrls budur. Tevazu ederken de dikkatli ol... Sevilen tevazu, zillete varmayandr. Arkadalara tevazu gsterirken, zelil bir tavr'yakmaz... UCB KENDN BEENMLK

Ucb, kendini beenmilik ktdr. Bu hususu belirten birok yet-i kerime vardr... Birkan zikredelim: Huneyn gn, okluunuz size kendinizi beendirdi, ucube kapldnz. Fakat okluunuz, size bir ey kazandrmad... (Tevbe, 25). Onlar u kimselerdir ki, dnya hayatnda almalar boa gitmitir. Halbuki iyi bir i yaptklarn sanrlar. (Kehf, 104). Onlara yaptklar kibir, ucb, vb. ilerin sonucu, Allah tarafndan ummadklar ekilde kacaktr... (Z-mer, 47). Bir hads-i erifinde ise, Peygamber s.a. efendimiz yle buyurur: ey ykcdr. Cimrilie kaplma hali... Bo arzularn peine dmek... nsann kendini beenmesi... Ucbn gerek sebebi bir byklenmedir. Bu da iten gelir... Bildii ve amel bakmndan kendine gre kemle erdiini hayal eder ve bu hale kaplr. Haline bakp, nasl olsa birgn onun zevalini dnen kimse kendini beenip ucb yolunu tutamaz. Elindeki nimetin Allah tarafndan verilen bir ihsan olduuna inanabilen ucbe, kendini beenmilie, kaptrmaz. Bu halin sahibi Allah'n verdii ihsanla mesrurdur... Asl ucb hali, bu saylanlarn dnda o iyi halini kendine has, zevalsiz bir nimet bilmek, onu vereni grmemek, bilmek istememek, zne has bir vasf bilmek hali; ucbn, kendini beenmiliin ta kendisidir. Byle bir tavr ykcdr. Bundan kurtulmann aresi, sonucu dn262 EL-MRD'L-EMN : __ mektir. Zahirde iyi hal sahibi olduu halde, sonunu kfrle kapayan Bel'am adl malm limi dnmeli... eytan da ayn akbete urad... Sonunun kt'kapanma ihtimalini dnebilen kimse ki bu olabilir, hibir halini beenip ucbe kaplmaz... En iyi bilen Allah'tr... OTUZUNCU BLM GURUR FAN EYLERE KANMAK, ALDANMAK Bilmen gerekir... Gurur, fani eyleri baki sanp aldanmak, helak sebeblerini hazrlar... Bu ekilde, aldanm ve kanm kimseler birok bolme ayrlr,. Fakat biz burada drt snf ele alp inceleyeceiz... Bu drt zmre: 1) limler. 2) bidler. 3) Tasavvuf ehli. 4) Dnya adamlar, mal mlk sahihleri. Bunlarn incelenmesine gemeden nce gururun ktln anlatan birka yet-i kerime ve hads-i erif zik-, redelim... Ey insanlar! Muhakkak Allah'n va'di haktr. O halde, sakn dnya hayat sizi aldatmasn. Sakn ok aldatc (eytan) sizi Allah (m avf) ile aldatmasn. (Fatr, 5). Birtakm kuruntular sizi alkoydu, derken ilh ferman geldi... (Hadid, 14). Bu dnyann fani haline adanmayan ve ayk olanlar u hads- erif ver: Ayk ve zeki kimselerin uykusu ve o uykudan kalkmalar ne kadar gzeldir. Onlar bu halleri ile ahmak kiilerin ayklndan ve onlarn almasna benzer ilerden nasl kurtulurlar, bir bilinse... Takva ve yakn sahihinin bir zerre amel, fani eylere kanan kimselerin yer dolusu yaptndan deerlidir. Gurur, bir eyi olduundan baka grp, kanmaktr. Bu, bir nevi cahilliktir. Nefsin, hayal ve pheli cinsinden eylere, hev yollu.uyup gitmesi de diyebiliriz. 263 GURUR Birok aldanm kimseler vardr ki, fena inanc, ona dnya hayatn iyi, gerek ve baki tantmtr. hireti de geici, pheli ve hi... Tabi fan ve hi olan eyle, baki hayat deitirilmez... Bu inanca sahib olan elbette dnyay tercih eder... Bu gibilerin halini, Allah Tel u yet-i kerime ile gzel anlatr: O kimseler ki, hirete karlk dnyay satn aldlar. Onlardan azap hafifletilmez... (Bakara, 86). Burada anlatlan zmre, phesiz, kffar gruhudur. Bunlarn iman bazan bir illete, bazan bir delil ve burhana dayanr. llet geip, burhan rynce; imanlar da gider.

Bazan da taklit yollu iman ederler. man, itikad, bir nevi ifa ilc gibidir. phesiz, bir hasta, ilc doktorun szne gre, ifa midiyle ier. ayet o hasta, ben bu ilcn faydal olacana kani olmadka imem derse, bu sz onun lme gitmesinin delilidir. Bu akln sahibi, kt dnce ile hareket ediyor. O iltan kanmas mcerret bir ihtimale dayanmaktadr. Doktorun tavsiye ettii ilc phe edip imeyen tedbirliye, eer enbiya sz ve mucizeleri bir kanaat vermiyorsa, bir zan ve ihtimal hi vermez. Bu-edip, plak bir ihtimale dayanarak o ilc imekten ekinir... Hz. Ali r.a. baz ilhada dalan kimselerle yapt mcadele sonunda, eer durum dediin gibi ise, ikimiz de kurtulmu saylrz... Ya benim dediim gibi karsa, ben kurtulmu olurum; sen de helak olursun... demitir... nsanlarn bu lemdeki aldanlar ok defa u iki zmre iinde olur... 1 Allah'n kerim, rahim olduunu sylerler... 2 Babalarnn mutteki ve iyi kimselerden olduunu syler, kendilerine bir faydas olur, sanrlar... Bu gibi kelmn, sandklar gibi olmasna imkn yoktur... Biraz aklayalm... Onlar diyor ki: Allah kerimdir, rahimdir... Bu szleri dorudur... Allah'n merhametli ve kerem sahibi olduunu gsteren birok yet-i kerime vardr. Fakat, onun merhameti ve keremi dnyada yaplacak ilere gredir... u yet-i kerimeler szmz teyid eder: nsana dnyada yapt kadar vardr. (Necm, 39). ^ Bu yeti okuyan kimse Allah'n rzk gndereceine 264 __ _ EL-MRD'L-EMN GURUR 265 itimad edip, almay brakmas doru olur mu?.. Elbette olmaz. Allah bir kimsenin hidayetim murad ederse, onun sinesini slama aar. (En'am, 125). Bir baka yet-i kerimede ise yle buyurulur: Bir kimse, Allah'a tevekkl ederse ona yeter. (Talk, 2). Allah Tel hazretleri, dnya iin hrsa kaplma-may, onun keremine gvenmeyi emreder. Halbuki o cahil kii hrsla alr, bunu yapmaz. hiret iin ise, Allah Tel emrettii halde o kimse, tevekkl yolunu tutar... bu ha aksiliin son haddidir. Babalarnn,'takva sahibi oluuna gvenip onarm iyi hali ie vnenlere gelince, onlara da diyeceimiz var. Allah Tel'mn Nuh Peygambere a.s. olu iin yapt u hitab okusunlar: O senin ehlinden deildir. O yaramaz bir eydir... (Hud, 46). Peygamber s.a. efendimiz, anasnn kabrini ziyaret etmek ve hakknda ba dilemek iin Allah Tel'dan izin istemiti... Ziyaret iin izin verildi, ama ba talebi iin izin verilmedi... Bu sebeple Peygamber s.a. efendimiz alamt... Bo temenniye kaplp, nesebiyle vnen, bu halden ibret almal... u hads-i erif de bu konuda ok faydaldr: Akll, zeki odur ki, nefsini bile ve lmden sonras iin iler yapa... Ahmak kii odur ki, nefsine uyar ve zan-nnca, faydal sayd mitlerle Allah'a gvenir... Bilesin ki, akll, basiretli kimse; daima, geceli gndzl sonunun kt olmas ihtimalinden ekinerek, kt ileri bir yana atp ibadet - taatle megul olur... Dnyada ve hirette faydal olan ilerde devaml kalmasn Allah Tel'dan niyaz eder, ister... Kaderin sert sesinden korkar. Bu szler, seni biraz korkutabilir. Dolaysyla Allah'tan mit kesilmeyecei sz nerede kald dersen, aadaki cevab veririz: Korku ve mit, imann artlar arasnda iki nemli eydir... Her birinin kendine has yeri vardr... midin iki yeri vardr... Bir tanesi, her ne zaman, gnahlarn okluu sebebi ile bir kimse Allah'n mafiretinden uzak kaldn sanrsa, ona den mid edip tevbe etmektir... Bylece eytann delletini bir yana atar ve verdii mitsizlii krar... Dierine gelince, o da, cennet ve oradaki yce makam arzusudur. Kendi iin cennete girmek ve oradaki yce derecelere ermek arzusunu duyar. Bunlara kavumak iin de, farz ibadetlerde kusur oye dursun, birok nafile ibadet yapar.

Gurura dair byle bir mukaddime yaptktan sonra, bata saydmz marur snfn tafsiline geelim... Birinci snf - limler: Bunlar ilim bahsinde anlattmz iin, burada fazla tafsile gitmeyeceiz... Bu snfn gurur sebepleri de orada anlatld... Allah iin tahsil edilen ilme sahib olanlarn Allah'a kar korkusu artar. Peygamber s.a. efendimizin buyurduu u hads-i erif konumuzu gzel aydnlatr: Ben, size nisbetle Allah' en ok bilenim, bununla beraber Allah'tan en ok korkan da benim. Bir kimse, hatalarn bilemiyorsa, ya da biliyor, izalesine almyorsa, aldanrm saylr. Bilgisi elbette ona fayda vermiyor, demektir... kinci snf-ibadet ehli: badet eitleriyle megul olanlarn hemen hepsi, bir eit gurura kaplmtr. Ancak, Allah Tel'mn baar ihsan ettii anlayl, akll kimseler mstesnadr ama, bunlar da pek azdr... Bunlarn, bir ksm, baz snnet ve artlara dalar, farz ihmal eder, ya da karr... Tpk, abdest esnasnda vesveseye kaplp oyalanan ve elbise temizlii ile urarken, farz namazn vaktini karan, ya da dar vakte sktran gibi... Bazlar da, niyeti tam yapacam derken, vesveseye malp olur, oyalanr ve cemaat karr. Bu ibadet ehlinin bir ksm aldananarn da vesvese hali, Fatiha-i erifeyi tekrar ettirir. Kendi kendine dikkat edip harflerini mahrecinden okuyaym, der... Ama bundan daha nemli ksmlar vardr ki, dikkat etmez. Bu gibilerin misli yledir: Bir padiaha eli gelir, name getirir. O, iindeki mnya dikkat etmez. Balar harflerini gzel syleyebilmek iin almaya... Bylece harfleri tekrar eder ve. eliye sayg gstermekten gafil .durur. Byle bir kimse, tmarhaneye, delilerin yanma konmaya daha lyktr... 266 _ EL-MRD'I^EMN ? GURUR 267 Yaplan amelin zarar verecek ynlerini bilmeden ve ibadetten nce yaplmas gereken ileri renmeden hac, oru ve benzeri ibadeti yapanlar da byledir. Bu gibi ibadetlere balayan kimse, nce tevbekr olacak, zulmettii kimselerden helllik alacaktr. ini dn temizleyecektir. Bunlar yaplmadan ibadet ediliyorsa, bu ibadetle o kimse aldanm saylr. nc snf - tasavvuf ehli: Bunlar iki zmredir. Biri gerekten tasavvuf ehlidir; br de yapmack. Asl ameline aldananlar ikinci ksmdr. Biz burada onlardan bahsedeceiz... Onlarn halini de birka ksma ayracaz... Bir ksm, gerek tasavvuf ehli gibi zahirde hareket eder. Onlarn halini dtan grr, ii o kadar sanr ve aldanr... Bir ksm da daha ileri gider. Koca talar giyer. pekli ilemeli cbbelere brnr. Bu zmre bir zavall ihtiyar kadna benzer. Bu kadncaz, kahramanlk gstereceklerin ismi padiahn divannda yazldn duyar. Kendisi de onlardan biri olmaya heves eder. Kalkar zrh giyer. Silhlanr. Bana mifer geirir, doru padiahn huzuruna kar... Padiah, silhtan tecrid edilmesini ve cenk iine lyk olup olmadnn denenmesini ister. Ne vakit ki, bandan mifer kalkar ve zerinden zrh indirilir, ihtiyar: ciz bir kadn olduu anlalr. O zaman, sen demek ki, padiahla alay ediyorsun denir, kolundan tutulur, doruca fillerin nne atlr. Ve siyas bir mcrim gibi ceza verilir.' Bu sahte tasavvuf zmresinin bir ksm da, marifete dair bilgileri renir. Marifet ehli gibi konuup, irfandan dem vurur... ddiaya kaplr. Allah saklasn, byle bir yola kaplmak helak saylr. Bu zmrenin bir ksm da, yaptmz amellere lzum olmadn sanarak, ameli brakr, vazife yknden syrlr. Onlar bilmez ki, yaplan iler, yalnz kendileri iindir, iyi-veya kt, neticesi kendilerine aittir. Bir baka zmre de, btn dnya nimeti eitleri iine dalar. Hibir ayrma ve seme yapmaz... Bilemez ki, bulunduu makam iin, hellin bile ou yakmaz. Kald ki, haram ysn...

Bir ksmlarna da baz manev yollar alabilir. Bu yolda ufack br marifet esintisi duvar, erdiini sanr... Halbuki bu yolun acaip halleri bitip tkenmez. Her makamda durup kalann yolu uzar. Vuslat halini bulamaz. Bunlarn dnda bir zmre daha vardr ki, ok ileridedir. Yolda grnen hibir makam nuruna iltifat etmemilerdir. Bol ilh nimetler de bunlar zat- Hakk'a varmaktan alkoymamtr. Hibir ferah hal de bunlarn ilerlemesine engel deildir. Btn mesafeleri katedip te 'gemi, ilh yaknln son haddine ermilerdir... Buraya kadar hatasz yol aldklar halde, bundan sonra yanlp, vardklar ilh yaknl Alah Tel'nm zatna erdik sanmlardr. Bunlar yanlmtr. nk Allah Tel'nm zatna ait yetmi tane nurdan perde vardr. Bu perdelerin birine yetien kimse erdiini sanr. Halbuki aldanr... Bu yolcunun hali tpk brahim a.s. Peygamberin haline benzer. -Onun hikyesini anlatan yet-i kerimeyi burada zikredelim: Vakta ki, onu srece karanl sard, bir yldz grd ve bu Rabbm'dr dedi. (En*am, 76). Buradaki yldz, grdmz gkte k veren yldzlardan deildir. O bunu, ta kk yata gryordu ve ne olduunu da biliyordu... Onun bir ilh olmayacan da ayrca bilmekteydi... nk o gkteki yldzlar oktu, bir deildi. Byle bir eye, cahil halktan biri bile aldanmaz, kald ki brahim Peygamber a.s. aldansn. Bu yet-i kerimede zikri geen yldz, zat- lhi'ye has nurlardan biridir ki, ilh perdelerin ilkidir. O nurlar, yolcunun yolu zerindedir. Tam vuslata erip, onlar katetmeden tasavvur edilemez. Onlar birtakm nurdan perdelerdir, herbiri zat- l-h'ye yaknl nisbetinde byk veya kktr. Gkyznn en kk nuru yldz olduu iin, anlatlan yet-i kermede, ilk defa istiare yolu ile yldz tabiri kullanld... Gkyznn en kk nuru yldz, en by de gnetir. kisi arasnda ay vardr. Aliah Tel, brahim Peygamberin halini yle anlatyor: Biz bylece, brahim'e semlarn nelektunu gsteriyoruz. (En'am, 75). Onun grd nurlar birbirini takip ediyordu. Bir perdeyi geince brne taklyordu... Birinci halde zuhur eden ettikten sonra teye geti... Orada ncekinden daha azimi ve daha ycesi ile karlat. O zaman yine va268 EL-MRD'L-EMN GURUR 269 sil olduunu sand... Benim Rabbm budur, dedi... (ErT-am, 76). Hal byle iken, grdklerinin hibiri yerinde, kaimi-' yordu... Daima bir evvelkinin by ile karlayor, o da durmuyor, dnp gid3'ordu... Bu yzden hibirine ka-plp kalamyordu.,. Peygamberlik nurunun verdii se-1 zile bunlarn tesinde bir baka nurun varlna inanyordu. Bir makama varyor, orann zirvesine kyor, ncesinin dtn gryor; bu yzden bulunduu makamn ' ayn ekilde sona ereceini biliyordu... Bu yzden, Ben1 ful edip gidenleri sevmem diyordu... Bylece, haddi belli eyleri ap gitti. Sonsuz varla erince, ncekilerden tamamen midini kesti... O zaman yle dedi: Ben yzm yle bir varla evirdim ki, semlar ve yeri o yaratt. (En'am, 79). Bir saliin bu nurlara erip, ilh perdeleri aabilmesi iin, ilk defa nefsan perdeyi amas gerekir. Baka trl olmaz. Nefsin perdesi de ilh emir lemine ait bir itir. lh nurlardan biri olduu da katidir. Bu arada emir ve nur, demekle Hak Tel'nn gerek yzn tecelli ettiren, . kalbin ve ruhun srrn kastediyorum. O btn lemi iine alp kuatabilir. Her varln sureti orada tecelli etmektedir. Ona, Levh-u Mahfuz tabirini kullanan da vardr. Bir yolcu buraya vardktan sonra ona yce bir nur grnr. Onun ycelii dorudur, nk btn varlk olduu gibi orada zuhur eder. Bu sr yolcuya ilk zamanda sakldr...Kur'n- Kerim de ayn yola dellet etmektedir.,. Bu makama eren kimsenin kalb perdesi alr. lh nur doduktan sonra kalbin ceml hali aka grnr. Bu hali bulan, kalbine bakt zaman kendisine dehet veren cemlini grr. Byle dehet haline kaplan kimsenin, azndan, Ene'1-Hakk - Ben Hakk'm sz, ok byk bir

ihtimalle kabilir. Bu makama taklan kimseye baar eli gelir, ilh ltuf imdad ederse, bu yanltc makamdan kurtulur, gider. nk o, bu duraklarn yeni yolcusu ve acemisidir. Aksi halde, ilh yardm yetimezse, helak olmak iten bile deildir. ok dikkat gerekir. Bu makam aldatlma makamdr. Bu makamda, tecelli edenle tecelli yeri kartrlr... Tpk bir kimsenin, aynadaki suretini grp kendini o sanmas gibi... Ve ienin rengini, iindekinin rengi sanmak gibi... arap inceldi, kadeh de inceldi; kart, birbirine benzedi. Sanki arab var da kadeh yok, Ve sanki kadeh var arap yok... te bu gzledir ki, Nasara Hz. sa'ya bakt, ilh nurun orada parladm grd, taklp kald ve yanld. Tpk, suya ya da aynaya bakp yldz gren ve o grdn yldz zannedip yamlan gibi... Bu aynada ya da suda grdn, yldz sanp tutmak iin elini uzatt, ama yanld... Tasavvuf yolunu tutanlarn aldan ekilleri eitlidir. Ciltlerle yazlsa bitip tkenmez. En iyisi bu saylan kadarn bilip, tesini brakmaktr. Hak yolcusu, kendi lemi iin olacak ileri dardan iitmeye muhta deildir. O kimse ki, bu hali tadmamtr, bilmez... itmenin de faydas olmaz. Belki zararl olur. Bir salik anlayamad eyi iitirse, dehete der. itmeyi tamamen faydasz da sayamayz. Belki iitir ve Allah Tel da baar ihsan eder, vasl olur. Byle bir kimse de bilmeli ki, i hayal edemeyecei kadar stndr. Kk izan ve ksr hayali byle bir eyi kav-rayamaz. Bir sr bozuk dzen halleriyle ona varamaz. te bunu bilmesi kfidir. Sonra, Allah Tel'nm veli kullar tarafndan haber verilen hikyeleri ve keif hallerini tasdik etmelidir. Onlarn, Allah Tel'nm zatma ait verdii haberleri tasdik etmelidir. Kimin akavet hali galip gelirse ve hatalar evresini sararsa, bu sylediklerimizi yalan sanr. Tpk bundan nce iittiklerini de yalan sand gibi... Hal byle olunca, u yet-i kerimenin tehdidi altna girer: O zulmedenler, hangi inklab le sarslp gideceklerini bileceklerdir. (uara, 227). Drdnc snf - mal sahipleri: Bunlarn bir ksm mescitler yaptrr, yolcu konaklar, tekkeler ina eder ve 270 EL-MRD'UEMN kprler kurar. Bunlar yaptrrken de isminin oralara yazlmasn emreder. Bunlar yapmaktan gayesi, phesiz anlalyor ki, an ve ereftir. sminin halk arasnda ebedi kalmasn arzu etmektedir. Bir yandan byle bir hata iinde yuvarlanrken, br yandan da, yapt iyi ilerle hatalarnn balanmasn ister. Bu yola sapan kimse iki ynden hata ve gurur iindedir. Byle bir yola sapanlar ihtimal ki, hell para ile ie girimemilerdir. Belki de zulm, gasb, ganimet yolu ile o mal elde edip, sonra da yukarda saylan ileri yapm lardr. Zulmettiklerini iade etmek, gasb ve vb. ileri yap-.\ mamak ve yapanlara da mani olmak, saylan hayr ileri. yapmaktan, daha hayrldr, ama bilmezler. .?; ikinci cihet ise, grsnler ve iitsinler yolunu tutmalardr. Aksi halde, bir yere sadaka verip iyilik etmek zo- , runda kalsalar dahi, isimlerinin yazlmasn isteyip, nefis- \ lerini ba bo brakmazlard. Yaplan bir hayr ie, ad-> lan yazlsa da, yazlmasa da Allah Tel bilir. Bu durum ak anlatyor ki, bu zmrenin ak kasd riyadr, baka deil... Bunlarn bir baka trls de vardr. Bunlarn mal helldir. Ve bu hell malla mescit yaptrrlar. Yaplan mescitlere eitli ssler takarlar. Bunlar da iki ynden al-danmtr. Biri, yaknnda, fakir ve a kimseyi unutup, cami yaptrmaya kmtr, o fakir komularn doyursayd, daha iyi ederdi... Dier cihet ise, mescide ssler taktrmakla aldanm-tr ve hata etmitir. Namaz klanlar, o sslere ve naklara bakp arabilirler... Yaplan iin neticesi olarak, o Mslmanlar da aldatm oldular. Namaz klan o ss, naks ho grd, halbuki o ho deildir. Bunu Hz. Hasan r.a. tarafndan anlatlan u vakadan anlamaktayz:

Diyor ki: Peygamber s.a. efendimiz, Medine mescidini yapmak arzu ettii zaman, Cebrail geldi ve u emri verdi: Duvar ykseklii yedi zira parmak ucundan, dirsek sonuna kadar olan mesafe olsun... Ss yapma, nak vurma... 271 GURUR zetle diyelim: Kim ki, bir fakire sadaka verir, zavally doyurur ya da bir hayr yerine para sarfederse baksn, onu gizlemek ve sakl yapmak istiyor mu? Eer nefsinde bunun aksi varsa, o yaplan ie grsnler ve iitsinler duygusu' karktr. Bunlar dinledikten sonra, demek istersen: Bu kadar byk ilerden kurtulmak nasl kabil olur. nk, saydn bu zmrelerin hibiri gururdan ha li kalmyor. Nefisleri, herbiri iin bir eit aldatma yolu buluyor... Bu soruya yle cevap veririz: Arzun doru olsayd, elbette gerei bulurdun... Bu i, daima Allah'n kolaylk verdii kimselere kolay dr. Bu iler, yerin zeminini kazp, orada sakl altun ve gm meydana karmaktan, deniz dibinde balk avla maktan, uan kuu yere indirmekten daha zor deildir. Bunlar yapacak kudrette olan kimse, daha kolay olan ri ya grsnler; suma - iitsinler, gibi ileri haydi hay di yapar. Yaplan ilerin neticesini bilen ve zikri geen riya vb. ilerin nasl olsa, snp gideceine, lmn hepsini ldreceine inanan ve nefsinin zelil olduuna, yaratann izzet ve cell sahibi bulunduuna tam iman sahibi olur, dnyann bir aldanma yeri olduunu, hiretin de ebed olduunu bilene hret, an ne lzm... Ona gereken Allah iin amel, deil mi?... Byle yapan kimse, elbette yapt ilerin zararndan kurtulur... Bunlar yaptktan sonra korkulacak eyin ne olduunu sorarsan, deriz: eytan... Tarif ettiimiz gib'i iyi hal sahibi olana eytan musallat olabilir... Byle temiz bir hal sahibine eytan gelip yle diyebilir: Sen artk, kt fetlerden beri oldun... Kurtuldun... imdi sana gereken, halka davet-ci olup onlara nasihat etmendir... Bu, eytan detidir. Nereden gelecei nceden tesbit edilemez... Dnya iinde yol bulamaynca din ynden gelir... Dikkat gerekir. Daha nce, vaaz ve nasihat etmenin artlarn anlattk... O artlar tahtnda vaazn, nasihatim yapan inaallah muvaffak olur... 272 EL-MRD'L-EMN OTUZBRNC BLM TEVBE KURTARICI HALLER Burada kurtarc ameller anlatlacak. Bu amellerin banda tevbe gelir. Bunu da birka faslda anlatmaya alacaz... Bilesin ki, tevbe eyden meydana gelir: lim, hal ve fiil. Yaplan bir hatann birok zarar vardr. Ve o hata, kula bir perdedir. Gereklere kapanan btn kaplar gnah yznden kapanrlar. Bu, birinci blme girer, yani ilim... Bu anlay bulduktan sonra, kalbde bir znt meydana gelir. Buna da hal tabir edilir. Bunun mns, yaplan hata yznden zntye dmek ve sevgiliyi yitirme korkusudur. Bu hal'in daha ak tabiri, pimanlk demektir. Tevbe arzusu bylece insan istil ettikten sonra, yaplan hatalar tamir edilir. Eksikler tamamlanr. Buna da fiil tabiri kullanlr... Tevbe: Derhal hatay brakmak," br daha ona dnmemeye azmetmek, yaplm hatalarn yerine iyisini yapmaktr... Hi olmazsa piman olmak... nk Peygamber s.a. efendimiz bir hadis-i erifinde bunu belirtir: Pimanlk, tevbe saylr.... Pimanlk, byk eydir... Bu duygu, daha nce anlattmz gibi, hatalarn ne gibi ykntlara sebeb olduunu bildikten sonra hasl olur... TEVBENN GEREKL OLUU Yukarda da anlattmz gibi, ak tevbenin gerekli olduuna iaret eder ve deerini anlatr...

Btn yet-i kerime ve hads-i erifler, tevbenin ge-rekli^ olduunu bize anlatmaktadr. Birkan yazalm: yet-i kerimeler: . ' -* Toplu halde tevbe edip Allah'a ynelin, ey iman sahipleri... flahnz bu yolda umulur... (Nur, 31). TEVBE 273 Ey iman sahipleri, nasuh tevbesi le bir daha dnmemek zere tevbe ediniz. (Tahrim, 8). Allah Tel'nn, bol bol tevbe edenleri sevecei muhakkaktr. (Bakara, 222). Zikredeceimiz hads-i erifler de tevbenin nemini anlatmaktadr: Tevbekr Allah'n sevdiidir. Hatasn anlayp, tevbe eden, hata ilememi gibidir. Allah Tel mmin kulunun tevbe edip, kendisine dnmesinden o kadar ferah duyar ki: Suyu, yemei ve dier zaruri ihtiyac ykl binei ile yola kan; susuz, kurak ve tehlikeli bir yerde yatp uyuya kalan, uyand zaman, her eyini kaybolmu gren ve onlar aramaktan bitab dp Allah'n diledii kadar susuzluktan ve hararetten perian olduktan sonra, kendi kendine, artk bulmam mmkn deil... nce yatp uyuduum yere gideyim. Orada lm bekleyeyim, der... Ve gider. Bam kolunun zerine kor, lmek iin uyumak ister... Br aralk gzlerini anca, yiyecei, iecei zerinde bulunan bineini yannda grr. Doays ile ok sevinir. Allah Tel hu adamn duyduu ferahtan ok fazlasn mmin kulunun tevbe edip kendine dnmesinde duyar... mamlar, tevbenin vacib olduuna ittifak etmilerdir. Bize yle bir ey diyecek olursanz: Tevbe kalbde hasl olan, pimanlk duygusunun bir meyvesidir. Bu duyguyu meydana getirebilmek, insann elinde deildir. Bu sebeble onun vacib olmas nasl ola cak?.. Deriz ki: Tevbenin sebepleri, insann iradesine girebilir. Bu da tevbe yolunu renmektir. Bu sebepledir ki, ilmin de vacib olduunu sylyoruz... Kul iin sadece bir taeb olabilir. Yoksa kul, ilmin veya tevbenin kendisini yarata maz. Kul, arzuyu yaratma kudretine sahib deildir. lim de, fiil de, bunlarn elde edilmesi iin gereken kudret de kaadir olan Allah'tandr. Sizi de, yaptnz ileri de Ailah yaratt... (Saffat, 96) yet-i kerimesi bu mnyadr. Basiret ehline gre, gerek olan aka budur. tesi a knlktan baka bir ey deildir ve dallettir... F.: 18 275 274 EL-MRD'L-EMN . Kulun, bir ii yapmakta ya da terkte bir iradesi, seme kabiliyeti yok mudur?., diyecek olursan, buna u cevab veririz: Vardr. Fakat bu bizim szmze' aykr deildir. nk hepsi Allah'tandr. htiyar ve arzu da Allah tara fndan yaratlmtr. Kul seme kabiliyetini kullanmaya mecburdur. Allah Tel salam bir el yaratt zaman, tatl yemek de yaratt; o yemei yemek iin mideye itiha da verdi... O yemekte, bulunan istinasn sndrecek kuv vetin varlna dair bilgiyi kalbde yaratt. Sonra, aklda ekimeli bir ilim yaratt. Akl bununla, yenen eyin za rarl veya faydal olaca sonucunu karyor. Eer faydal olaca sonucuna varyorsa yiyor. Bylece yenen eyin yalnz istei sndrmesini kfi grmyor. Bu dnceler

den sonra, bir mani ve zarar olmadna dair bilgiyi de kalbde yine Allah yaratt... te bu sebepler bir araya gel dikten sonradr ki, yemek yemei gerektiren irade mey dana geliyor. Bu saylan iler ilh detlerin gerektirdii ilerdir. Allah Tel her eyi bir dzende yaratmtr. Mesel: Allah Tel kudret ad verilen sfat yaratmadan, hayat vermeden, irade vermeden bir eli yaz yazacak duruma getirmez... te bir istek, bir meyil yaratmadan, bir ii yapmak iin arzuyu yaratmaz. Sonra, ite bir ie dair imdiki halde veya gelecekte bir uygunluk bilgisini yaratmadan, bir meyil ve istek de yaratmaz. Gerek bilgi, gerekse bir ie tabi meyil, daima kararl bir iradenin peinden gider. Gerek irade, gerekse kudret, daima hareketin ardndan gitmek ister. Btn ilerde usul bu--dur. Hepsi Allah Tel'nn yarattdr. Usulsz de olabilir, ama Allah Tel baz iin yerine gelmesi iin baz eyi ona gerekli klmtr. Allah Tel'nm kullarnda olagelen ileri bu minval zere devam etmekte ve bir gz krpmmdan fazla zaman almamaktadr. Verilen ilh hkmler bu tertib zere meydana gelmektedir, katiyen kimse deitiremez. Biz, her eyi kadere gre yarattk... (Kamer, 49). te bu kader icabdr ki, gc, kasd, bilgiyi ve iradeyi yarattktan sonra, ktibin elindeki hareketi yaratt... Bir kimsede saylan drt ey kendini gsterince, takdir edilen eyi yapmak zorundadr. TEVBE Bu hal karsnda, mlk ve ehadet leminin, gayb ve melekt leminden perdeli kimseler meydana atlr. Ve. diyecek olursa: Ey kimse, sen hareket ettin, sen yazdn ve sen attn... Buna karlk telerden gelen ses yle hitah eder: Attn zaman sen atmadn, Allah att... (Enfal, 17). Onlarla ktal ediniz, Allah elinizle onlara azab ede cektir. (Tevbe, 14). leri gidemeyen, ehadet leminin ortasnda duranlarn akl burada aknla der. Bu makamda bir ksm zatlar, bu hal cebr'dir, der. Bir ksm zatlar da, benzeri olmayan acaib bir hal der... Bir ksm ortayoh tutanlar da, yalnz almak var, der... Bu tahmin kelm eden zatlara, sem kaplar alsa da, gayb ve melekt lemine bir baksalar, elbet herbirle bir baka yzden hakikat zahir olur... Aslnda kusur hepsine amildir. O eit eit fikirler beyan edenlerin hi biri, bu iin zne ermi deildir. Bu lemin zevkini o tadar ki, kendisine gayb lemi penceresinden bir nur krnts gelmitir... Gayb ve ehadet lemini Allah Tel bilir. Onun gizledii leme kimse vkf olamaz. Ancak, raz olduu peygamberlerine diledii kadar bildirir. Bir kimse, sebepler ve onlar meydana getiren amiller zincirini tahkik etse ve onlarn birbirine. zincirleme balan eklini bilse, bu bilgi sonunda sebeplerin sahibine balan ynn sezebilse, ona kader-i ilh'nin sr yolu alr. O'zaman^tam bir ekilde bilir ki, Allah'tan baka ne bir Halik Tel var, ne de ondan baka akla durgunluk veren harika bir yaratc... Bunlar dinledikten sonra diyecek olursan: Verdiin hkm u: Cebir, ihtira, almak... Bunlar .da. bir ynden doru buluyorsun, bir ynden de eksik... Bu szn dinledikten sonra hemen, evet yle diyebilirim... Daha iyi bir ekilde anlatabilmem iin, aada vereceim misl yollu hikyeyi dinle... Birtakm m kiiler, illerine fil adnda tuhaf bir hayvann geldiini duyarlar... Tabi sadece adn duyar, 276 EL-MRD'UEMN kendisini grmezler... Aralarnda: Biz, kendi gcmze gre, elle tutmak suretiyle onun ne olduunu mutlaka bilmemiz gerek... derler... Netice, aralarndan seilen bir heyet o filin yanma gider, elleriyle nasl olduunu renmeye alr...

Gittikten sonra her biri filin bir yerine dokunur... Kimi ayana, kimi diine, kinii kulana... Bylece ne olduunu anladk der, haber bekleyen arkadalarnn yanma varrlar... Anlatmaya baladklar zaman, herbiri bir trl anlatmaya koyulur... Filin ayana dokunan, o bir direk gibi... u fark var ki, bu biraz yumuak... Diine dokunan, buna cevab olarak anlatmaya balar: Yanl, yle deil... O sert bir cisim... Trmalayc bir hali yok, kaygan... Onda diree benzer bir hal de yok... Aa doru sarkk bir haldedir. Kulana yapan daha baka trl anlatr: O dediiniz gibi deil, bir yaygya benziyor. u anda, onlarn hepsi dorudur. Ancak anlayabildikleri kadarn haber vermektedirler, daha teye geememilerdir. u var ki fili, anladklar kadar sanm, iin hepsini bildik zannetmiler, dolaysyla yanlmlardr... Bu mislden ibret al. nsanlarn pek ou bu ekilde ihtilfa dmektedir. Konumuza gelelim. Biz daha nce eyin bir araya gelmesi ile.tevbenin gerekli olduunu anlattk... Yani; ilim, hal, fiil... imdi de, tevbe etmenin bir hata sonunda derhal lzm geldiini anlatacaz. nk devaml olarak, hatalardan syrlp kmak her kula vaciptir. Keza, Allah Tel'ya yalvarmak, devaml surette vaciptir. Tevbe herkese vaciptir. Bunu, u yet-i kerme bize izah eder: Hep birden tevbe ediniz ve Allah'a dnnz. (Nur, 31). Bu yet-i kerme sana kesin anlatyor ki, tevbe, btn insanlara vaciptir. Sebebine gelince: Gnah isabeti, almayan tek insan yoktur. Herkes bir trl hata ve gnah iler. Kimi hayalde, hatrda, kimi de d duygularla iler. Gnahn ve hatann en az, Allah Tel'dan gafil olup, unutmaktr. Bundan da tevbe gerek... Bu hal, pey-. gamberlerin ve hayatn d yzyle yetinmeyen, br yTEVBE 277 zndeki perdeyi de aralayan siddkun - dorular - zmresinin halidir. Allah Tel tarafndan sineleri slama alan ve kalblerine iman nuru nakedilen evliya zmresine gelince; Onlar, harcadklar her nefesin, paha biilmez bir kymet tadn bilmilerdir. Hatta, dnya ve iindekiler, bir nefesleri iin deer verilse, yine de yetmez olduuna inanmlardr. Bunu yle bildikleri iin, zamanlarnn kymetini bilirler. Bunlarn dnda kalanlar, gaflet sahrasnda boulmutur. O kadar ki, ancak ecel geldii zaman ayrlr ve yarabbi, beni bir mddet daha dnyada brak, varln tasdik edip iyilerden olaym..., der... Fakat, Allah Tel byle bir eyi elbette yapmayacaktr. O hibir kimsenin, eceli dolduktan sonra, lmn geri brakmaz. Bu zavall kullarn hikyesini biraz daha aklamak gerekirse yle anlatabiliriz: Hatalarla dolu kul, son nefesini verecei zaman, gznden perdeler kalkar. Halini grr ve lm meleine yle der: Beni bir gn tehir et... Rabbmdan zr dileyip, tevbe edeyim. O yeni geeceim lem in, bir hazrlk ya paym. Nefsime iyilik alaym... Melek u cevab verir: Gnleri boa geirdin, bir gn deil... Daha sonra bir saat tehirini ister, fakat melek; saatleri boa harcadn, ne bir saat istiyorsun... der ve tevbe kapsn kapar... Artk o zavall kul, hr hr etmeye balar ve kesik kesik nefeslerle karn kalkp iner. Bylece, mrn boa harcad ve bu son nefesi iin bir ey temin edemeyerek gam kadehini ier bitirir. Bu hatal kulun, iman kk, byle iddetli anda sarslmaya balar. Ya bir de tamamen nefsine kaplm idiyse... Eer bu son nefeste, Allah tarafndan hakknda iyilii istenen bir insan olursa; i deiir,- ruhu tevhid zere teslim olur... ki buna, son nefesin iyilikle kapanmas, tabirini kullanrlar. ayet ilh hkm onun ekavetini gerektiriyorsa

ruhunu phelerin sknts iinde teslim eder, buna da son nefesin kt gemesi, tabirini kullanrlar. Bylelerinin halini Allah Tel yle anlatr: 278 TEVBE 279 u tevbe deildir: Onlar durmadan ktlk ederler. Aniden birine lm gelince de, ben imdi tevbe ediyorum der... (Nisa, 18). u yet-i kerime de tevbenin nasl olacan anlamyor: Tevbe o kimseler iindir ki, bilmeyerek hata yapar, hemen peinden de tevbe ederler. (Nisa, 17). Bunun anlatmak istedii mn, yaplan ktl eritmesi iin peinden iyilik yaplmal... Birok hads-i eriflerde de durum ayn ekilde anlatlr. ARTLARI TAMAM OLDUU TAKDRDE TEVBENN MUHAKKAK MAKBUL OLACAINA DAR Bu sert emirler, bildiriler kfir ve mnafklaradr. Mslmanlarn hali byle deildir. Onlar iin tevbe vardr. Tevbe edenlerin hatalar balanr. br snfn, tevbe aklna bile gelmez... Hatasna, ne kadar ok olursa olsun, her Mslman tevbe etmelidir. Peygamber s.a. efendimiz bir hads-i erifi ile yle buyurur: Hatalarnzn semaya ykseldiini bilip anladktan sonra, piman olup tevbe etseniz, Allah tevbenizi kabul eder. TEVBE EDLECEK EYLER nce, bir eyin kabul olmas iin neler gerektiini bilmelisin ve ona gre hareket etmelisin. Ayn ekilde tev-beyi de gerei gibi yaparsan kabul olur. phe etme... Basiret nuru ile Kur'n- Kerim'e bakanlar bilir ki, her temiz kalbden kan tevbe makbuldr. Niin o kalbin tevbesi kabul olunmasn, o kalbin sahibi baki, ebed bir gzle Hakk'm zatna nazar etmektedir. O byk kalbe sahib olan zatlar yine bilir ki, kalb aslnda temiz yaratlmtr. Ancak onun temizliini gnah kiri ve tozu yitirir. Yine onlar bilir ki, pimanlk atei o kiri-pas siler, gtrr. yiliin nuru, kalb yznde hatalar sebebiyle hasl olan karanl giderir... Gecenin karanl, gndzn aydnlna dayanmad gibi, isyan karanlnn da, iyiliklerden hasl olan nura kar durmaya takati yoktur. Elde, yzde bulunan kirler, sabunun temizleyici kuvveti karsnda durmas mmkn olmad gibi, tevbe, istifar ve pimanlk nuru karsnda, gnahlarn karas da duramaz. Allah saklasn, ancak hatalar kalbi tamamen if-sad ederse, ki bu devaml, pe pee ilenen hatalar sonunda olur; o zaman i deiir ve tedavisi imknsz olur. Bu hal Hakk inkr eden kfir zmresinde grlr. Allah Tel onlarn aresiz derdini yle -anlatr: Hayr, yle deil, onlarn kalbleri, yaptklar hatalar sebebiyle ran hastalna tutulmutur. (Mutaffifin, 14). Yine buyurur: Allah onlarn kalbini mhrledi. (Tevbe, 93). Tevbe edilecek eyler, tabiatyla gnahlardr. Bunlar da daha nce, kt haller arasnda ve o kt hallerin neticesi olarak, meydana gelecek iler meyannda anlatm bulunuyoruz. Byk ve kk gnahlarn hepsinden tevbe etmek gerekir. Derler ki, devaml yaplan bir kk hata yle kalmaz, byr; istifar edildike de byk gnah kalmaz, erir. Bunlar bylece anladktan sonra, unu da bilesin ki: Kul hakk tabir edilen bir hata iin tevbe fayda etmez. Ancak, verilecek hkme gre hareket etmek ve birine zulm edilmise, ii ona brakmak icab eder. Ksas vb. iler gibi... Bilcmle borlar ve iftira eitleri de tevbe ile gitmez. Bizim burada, tevbe konusu olarak anlattmz eyler, kul hakk olmayan ve ahs kusurlar iin tevbe etmek istemedii konulardr- Hata ileyenlere dair, yet, hads ve haberleri anlatyor, bylece de kalbindeki srar ban zmek istiyoruz. Hata ve isyan iinde nasl olsa tevbe ederim dncesiyle tevbe etmeden lp gidenleri de ayn dnce ile anlatyor ve ikaz edip diyoruz ki, yaplan hatalarn acs hirete kalmadan dnyada da kar. Bundan u gayeyi gdyoruz: Eer o kimse, hirette alaca cezaya inanmyorsa, belki bu ikaz ve ihtar sayesinde, dnyada cezaya uramaktan ekinir... Hata iememeye alr ve ayet elinden bir hata karsa, tevbe eder.

280 EL-MRD'L-EMN OTUZKNC BLM SABIR - KR Bil ki... man, ikiye blnmtr. Biri sabr br de krdr. Hads-i erifler ve din eserler bu yoldadr. Sabra dair olan yet-i kerime ve hads-i erifleri zik- . re delim: srail oullarndan da, sabrettikleri iin, emrimizle doru yolu gsterecek nderler yetitirdik. Onlar, (Tevrat'taki) yetlerimizi kesin olarak biliyorlard. (Secde, 24) Sizin yannzdaki tkenir, Allah katndaki ise bakdir. Biz elbette o sabredenlere, yaptklar amelin daha gzeli ile mkfatlarn vereceiz. (Nahl, 98) Biz onlan imamlar eylemitik. Sabrettikleri takdirde, , emrimizle hidayet yolunu bulabilirlerdi... (Secde, 24). Rabbm kelimesi, srailoullarmm sabr kadar iyilik- ? le bitti. (Araf, 137). Sabredenlere, elbette mkfat vereceiz. (Nahl, 96). Peygamber s.a. efendimize bir gn, imam sordular. yle buyurdu: Sabr ve ho grl olmaktr. Dier hads-i erifte ise yle buyurulur: Sabr, cennet hazinelerinden bir hazinedir. SABRIN GEREK MNSI Bil ki, Sabr eyin bir araya gelii sonunda meydana gelir: lim, hal ve amel... Sabr bir aaca benzetirsek, ilim gvdesi; hal, dallar; amel de meyveleri olur... Dinle, din yoldan elde edilecek iyi iler, sabr halinde gizlidir. Dini iyilikler sabr iinde meydana gelir. Bir kimsenin amelinde din kuvvet olursa, sabrl olur. nk bu din kuvvet kulun yoluna nur saar ve sabra davet eder. Sabr ii ya bir ibadet ii iin gerekir, ya da, bir tabi istein yerine getirilmesi iin... Tabi isteklerden yaplacak ilerin her eidinde sabra ihtiya vardr. Ta ki, orta hal atlp, mubahlardan te bir yol aranmaya... sraf yolu tutulmaya..'. 281 SABIR - KR badet iinde sabredebilmek iin baz eyleri bilmek gerekir. Bata, birka gn iin yaplacak az sabra karlk, ebed bir saadet vardr, bilmeli... badet iinin ifsad edilmemesi iin, gsteriten korunmak, kasdiyle sabredip, ibadet yaptklarn syleyip gezmemek ve sabrl olmak icab eder. Sabr ibadet iinde gerekli olduundan daha ok, behim hislerin tatmininde lzmdr. Sebebi ise, yukarda anlatld gibi, sabr olmaynca insan kendini salar, mubah snrn aar ve harama kayabilir. Dardan gelen ncitici veya krc sze veya ie de .? sabrla kar koymaldr. Lzumsuz olan karlk harekete ] gememek ve tahammll olmak da sabra dayanr. Ashab r.a. derdi ki: Biz, eziyete sabrla kar koyamayan kimsenin mann, man sayamayz. Allah Tel. kfrn karsnda sabrla duran bir ce~ maatm halini, onlarn dilinden yle anlatr: Biz elbette, yaptnz eziyetlere sabr edeceiz. Tevekkl edenler, Allah'a tevekkl etsinler. (brahim, 12). Sabr, hazan yaplan bir iin zn bulabilmk iin gereklidir. Basan iin arlna sabr gerekir. Bazan da i kolay olur, mkfatn alabilmek iin sabr icab eder. Her iki halde de sabr, tam iman gsterir. Sabredilecek ilerin ikinci ksm da, elde olmadan meydana gelen ilere kar olur. Bunlar arasnda, eitli hastalklar gzn grmemesini, d duygulardan herhangi birinin felce uramasn, sevilen kimselerin lm gibi eyleri sayabiliriz. Bunlar, gayr ihtiyar gelen birer tecrbe yollu iptillardr, sabretmek gerekir. bn Ahbas r.a. diyor ki: Sabr, Kur'n'da ynden anlatlr. Bunlar sovlece sralamak mmkndr: 1) Allah Tel'mn farz kld emirleri yerine ge

tirmek iin... Bunlarn yerine getirilmesinde kulun yz derece ecri vardr. 2) Allah Tel'mn haram kld eylerden kurtul mak iin... Bu haramlardan kaan kul, alt yz derece se vap alr... 3) Bir musibetin k vuruunda sabrl olmak... Fela ketin ilk knda, sabrla kar duran kulun dokuz yz derece ecri vardr... Diyorlar: Sabr- Cemil'i ?gzel sabr o yapar ki, yzne bakld zaman bir skntya urad bilinmeye... 282 EL-MRDT-EMN Byle bir sabr yapmak da herkesin kr deildir. Ancak, uzun zaman, geni bir riyazet halini yaayan ve nefsini terbiye eden yapabilir... Ksa da olsa, sabr bylece anlattktan sonra kr ksmna gelelim. kretmenin-en byk deeri, Allah Tel'nm kula, zatn anmay nasip etmesidir. Allah anmak en byk itir. (Ankebut, 45) buyurulduuna gre, kr edeBil-mek de en byk i olmal... nk dier yet-i kerimede, yle buyurulur- Beni annz ki, sizi anaym. Bana krediniz, kfr yolunn tutmaynz. (Bakara, 152). Allah, kreden kullarna mkfat verecektir. (l-i mran, 144). Dier ayet-i kerimede ise, Kullarmdan kreden azdr. (Sebe, 13) buyurmak suretiyle, krn olduka g bir i olduuna iaret etmitir.,. Bir hads-i erifte ise, kr yolunu tutan yle vl-mektedir: Yemeini ^yeyip, kreden kimse, oru tutup sabreden gibidir... krn hakik mns odur ki, Allah'tan baka iyilik ve ihsan eden olmad biline... Allah Tel'nm verdii nimetlerin tafsilini kendinde; yani duygularnda, cesedinde ve ruhunda dnyalk geimi iin muhta olduun eylerde var olarak bilir, ferah duyar, Allah iin sevinirsin. Bunu kendinde Allah'n bir faz bilir, sonra gereini yerine getirmek iin amel etmeye koyulursan; kalb, dil ve duygularnla Allah'a kretmi olursun. Kalbin kr: Kalbin yapaca kr, btn halkn iyiliini istemek, orada, daima Allah Tel'y anmak suretiyle huzur bulmak... Hi unutmamak. Dilin kr: Verilen nimetleri saymak suretiyle, Allah'a hamd etmek, nimetin sahibi olarak bunu bilip hamd edip vmek... Dier duygularn kr: Onlarn hepsini Allah Tel'nm verdii nimet bilip, onun taatmda kullanmak... Ve o nimetleri Hakk'a isyanda yardmc edip, si olmaktan ekinmek... Her duygunun kr kendine gredir. Gzn ayr, kulan da kendine has kr vardr. Gzn kr, Mslman kardein aybn grnce, rSABIR - KR 283 tesin. Sonra o gzle kt eylere bakmayasm... Kulan kr, Mslman kardeine ait bir ayp duyunca, yaymayasm. Ancak, zararl olmayan eyleri dinleyesin... Peygamber s.a. efendimiz, bir sahabeye yle sordu: Nasl sabahladn?. Hayrla... Cevabn ald... Bu cevab az buldu, yine sordu, ayn cevab alnca, nc defa sordu... Bunun zerine, sahabe yle dedi: Hayrla, Allah'a hamd ve kr olsun. Bu kere Peygamber s.a. efendimiz, yle buyurdu: Ha, imdi oldu. Benim beklediim cevab da buydu... Bir ey sorulan kimse ya itaat eder, ya da s olur... Cevabn kr olarak verirse, itaat, ikyet ederse, isyan etmi olur... kr, Allah Tel tarafndan ihsan edilen ikinci bir nimettir. Bunu bilmekle beraber, krn daha derin mnsn sorana deriz ki:

Bu sul Davud ve Mua Peygamberin de aklna geldi ve Allah Tel'ya niyaz edip ikisi de ayn eyi sordu: Sana nasl kr edeyim... Buna gcm yetmez. Ancak ikinci bir verdiin nimetle kretmem mmkn olur... Allah Tel yle vahyetti: Durumu, bu ekilde anladnsa, krettin, saylr. Dier bir rivayete gre yle vahyeder: Nimetin benden olduunu anlayp, haline raz olur san, kretmi saylrsn... Bu cevaptan bir ey anlamadm. Verilen nimeti bil mek de nc bir nimettir. Sonu n'olacak?.. Buna da cevab olarak: Bu dokunduun nokta tevhid blmne girer... deriz... Bu blmde, kreden ve edilen, seven ve sevilen O'dur... Varlk leminde ondan gayr yoktur. Onun varlk yznden gayr her ey, yok olmaya mahkmdur. Bu sz, ezelden ebede kadar dorudur. Doruluunu kimse bozamaz. nk varlk leminde ondan bakas yoktur. Zat ile kaim olmak ona has bir sfat olduu iin, varl zat ile durur. Ondan gayr btn var grnen onunla kaimdir. Kaim ve diri olan O'dur. Bu hkme gre, ondan gayr, varEL-MRDtTL-EMN 284 ~ lkta diri ve varln devam ettiren yoktur. Bu gerekeden de anlalyor ki, kreden ve edilen, seve.n ve sevilen O'dur... i bu adan seyreden Habib b. Ebu Habib, Biz onu sabrl bulduk... Ne gzel kul... nk tevbe eder... (Sad, 44) yet-i kerimesini okuyunca, yle demi: Ne tuhaf ey... Veriyor, vyor... Habib b. Ebu Habib, bu szyle u mnya iaret ediyor: O, verdii eyi verse, kendim vyor saylr. Yani, ven de vlen de O'dur... eyh Ebu Saide'l-Mihen ise; ie bu adan bakt iin, Allah onlar sever, onlar da Allah' sever. (Maide, 54) yet-i kerimesi okunduu zaman: mrme yemin olsun ki, Allah onlar sever... Al lah'n onlar sevdii hakk iin, onlarn sevmesi bir ema net gibidir. nk aslnda seven Allah'tr. Ve zatn sev- . mektedir. ?'. Bu zat da iaret ediyor ki, seven ve sevilen O'dur... 't, Bu makam, yce bir makamdr. Anlayna gre bir " misl vermedike, bu makama ermek kabil olmaz. Vereceimiz misal ise, anlayacan cinstendir. Anlarsn ki, bir nsan, yazd ve izdii bir eseri seviyorsa, kendini seviyor saylr. Bir sanatkr, yapt ii ^ seviyorsa, kendini seviyor, demektir. Bir baba yavrusunu' sevdii zaman yine kendini seviyor demektir. nk o' yavru onundur. Tpk bir misalde arz edildii gibi, bu ki-f natta, AHah Tel'mn zatndan gayr her ey, onun tasnifi, eseri ve sanatdr. Bunlardan birini severse, yalnz kendini sevmi olur. te bu misalde anlatlan, tevhid grdr... Ehl-i tevhid, lemi byle seyreder... Tasavvuf ehli tarafndan sylenen, varlndan syrld, Allah'n zatndan gayr eylerden geti. Allah'tan bakasn grmyor, gibi szler de bu mnya iaret etmektedir. Hal byle, gerek bu iken, insanlarn ou anlamaz. O tasavvuf ehlinin halini inkr eder ve yle der: Varlndan nasl yok oluyor, glgesi uzayp gidiyor. Gece gndz batman batman yemek yiyor. Bir ynden byle syler bir yandan da o irfan sahiplerine bakp glerler... Eh, irfan sahibi olmann bir art 285 KORKU VE MD da cahillere gln olmaktr (!). Anlatacamz yet-i kerimeler bu hale iaret eder: Mcrim kiiler, o iman sahiplerine bakar glerler.

(Mutaffin, 29). Bugn, iman sahiplerine kffar zmresinden glenler var. (Mutaffifin, 34). Her ne ise, bu konuda yeteri kadar sz ettik... Esas mevzua dnelim... Yani, kr bahsine... Deriz ki: krn bir mns da, bir nimet, ne iin ya-ratlmsa, o yolda kullanmaktr. Buna bir misl olaraktan yle deriz: Padiahn biri, klelerinden birine, btn lzumlu maddeleriyle birlikte bir at gnderir. Bundan gayesi de kendine davettir. O kle bu ata biner, padiahn arzu ettii gibi huzuruna bir an nce varmaya alrsa, ne al... Verilen nimeti arzu edilen yerde kullanm olur. ayet, ona biner, padiahtan uzaklamaya alrsa, aknlk etmi ve verilen nimete kfranla bakmtr. En iyi bilen AUahtr. OTUZNC BLM KORKU VE MD Bil ki... mid iin, hal tabiri kullanlmas, gelip geici olduuna gredir. Aksi halde bu mid, bir kimsede yerleince o zaman makam ad verilir. Bu ksa takdimden sonra deriz: Hal ve makam tabiri, hem korkuda, hem da mid'de ayndr, ayrd edilmesi iin tetkik edilip baklacak; bir ey kalbe elem ve znt veriyorsa, onun ad korku'dur. Bir ey ferahlk veriyorsa, onun da ad, mid'dir. Bu duruma gre, mid, sevilen bir eyin intizar sonunda, kalbi rahata erdirendir. Lkin, byle bir midin de birtakm sebebi olmaldr. yle ya, bo yere mid olmaz. Beklenen bir eyin olacana dair sebepler, ounluk tekil ediyorsa, buna mid ad verilir. Ortada hibir se286 : EL-MRD'L-EMtN _ bep yokken bir ey bekleniyorsa, buna raid deil, gurur demek daha yakr. Sebeplerin oluu ve olmay, yani beklenen bir ey, hem olabilir, hem de olmayabilir eklinde bir vasat tekil ediyorsa, o zaman bu iin adna temenni demek daha yerinde olur... Buraya kadar anlatlanlar, birok gerei meydana kard... Kaib sahipleri bilir ki, dnya, hiretin ekim yeridir. Kalb, yere benzer. man oras iin bir tohumdur. Taat.ve ibadet ise, su kaynaklardr. O akan sular, tohumun bitmesi iin kalbin imdadna yetiir, durumunu, takviye eder. Dnyaya dalan ve onda istirak halinde olan kalb, orak ve kuru bir yer gibidir. Orada tohumun yeermesine imkn yoktur. Kyamet gn harman yeridir. Orada, yalnz bu lemde ekim yapanlar, biim iine girer. Ekim yalnz iman tohumundan biter. orak ve kuru yerde tohum yeernedii gibi, iyiliini yitirmi kalbde. huylarn ktletii yerde iman aac yeermez. Bir kimse, Allah'n fazlna gvenerek, semav afatn defini dier mfsit eylerin dokunmamasn diledikten ? .. sonra, pk-temiz, zararl otlar ayklanm, suyu var, yamur yam ve daha birok lzumlu eyleri bir araya getirdikten sonra gerekeni yapar, hasad zamann gzetmeye balarsa, bu gzetmenin ismine mid denir... ayet bir kimse sert, orak ve susuz bir yere tohum ekip bime beklerse, bunun hali gururdur. ayet bir kimse topra pk, sadece susuz olan bir yere tohum eker; belki yamur yaar, harman kaldrrm, diye beklerse; bunun haline de temenni ad verilir. Burada sana alan ,mn udur; Bir kimse kalbine iman tohumunu eker, onu taat suyuyla sular ve yeri zararl otlardan temizledii gibi, kalbini kt huylardan temizler, neticeyi hayr olarak beklerse, bu bekleyi sahibinin haline mid denir. Bunun dnda hareket edenlere'gelince; ya temenni etmekte, ya da gurura kaplp aldanmaktadrlar... En makbul kimse mid halinde olandr. Peygamber s.a. efendimiz de u hads-i erifiyle buna iaret etmektedir: KORKU VE MD 287 Akll o kimsedir ki, nefsinin dk derecesini bnye lmden sonras iin amel eder... Ahmak odur ki, nefsini bo arzularn peine brakr ve birtakm bo temenni le Allah'a gvenir...

Bu hads-i erifi teyid eden bir yet-i kerime vardr, zikredelim: Onlarn peinden birtakmlar geldi. Kitaba vris olduklar halde, bu edn dnyann geici eylerine dalarlar. Ve bu hallerine bakmaz, bizim iin ba olacak, derler. (Araf, 169). Anlalyor ki, bu mid botur, bir temele dayanmamaktadr. nk daha nce gerekli iler yaplmamtr: Zeyde'I-Hayl ile Peygamber s.a. efendimiz arasnda geen b.ir vakay anlatalm: Bir gn, Zeyde'1-Hayl, Peygamber s.a. efendimize geldi ve yle dedi: Ey Allah'n Resul; sana Allah Tel'mn kimi is tediini ve kimi.istemediini sormaya geldim... Peygamber s.a. efendimiz, yle sordu: Nasl sabahladn? Bu sorunun cevab u oldu: Hayr ve hayr' ehlini dnerek sabahladm. Ha yrl bir iin getirecei manev kazanca inanyorum. Bir hayr yapmaya imknm olsa derhal koarm. Bununla be raber, bir hayr ii karacak olursam, zlr ve szlan rm... Bunu dinledikten sonra Peygamber s.a. efendimiz yle buyurdu: Bu sylediin eyler, Allah tarafndan sevilen ve istenen bir kimsenin vasfdr. Allah, senin iin bunun ak sini dileseydi, yle bir yol hazrlard ve o yola girdikten sonra da, hangi vadide lrsen l, aldrmazd... Peygamber s.a. efendimiz bu hads-i erifi ile hakknda hayr istenen kimsenin almetini anlatt. Ve bu ekilde bir vasfa sahib olann da, neticenin hayrla bitmesine mitli olmas gerektiini belirtti... MDL OLMANIN FAZLET VE ONA TEVK Bilmelisin ki, midli bir ekilde ibadet etmek, korku ile ibadet etmekten daha faziletlidir. Allah Tel'ya en 288 EL-MRD'L-EMN yakn kul, onun tarafndan en ok sevilendir. Sevgi ise, mid verir. Hayrl mid, hem Hakk'a yakn klar, hem de sevdirir. Korku daima kamay inta eder. midin deerini u hads-i erif bize anlatr: Sizden, herkes Allah'a iyi zan besleyerek lecektir. Bir gn Peygamber s.a. efendimiz, son nefesini vermekte olan bir hastann yanma gitti. Ona yle sordu: Kendini nasl buluyorsun? Hasta yle dedi: Kendimi, gnahlarm sebebiyle korkar ve Allah'n rahmetini bol bilerek midli buluyorum... Bunun zerine Peygamber s.a. efendimiz yle buyurdu: Bu halde, iki ey yani korku ve mid bir ku lun kalbinde birleince, ancak Allah Tel ona umdu unu verir ve korktuundan emin eder... Bil ki... Bir kimse ye'se der ve tam midsizlie kaplrsa, ya da o kimseye, korku galip gelir, kendine ve' eli altnda bulunanlara zarar verirse, iyi bir ey olmaz. Her iki duygu da, tedavi edilmeye muhtatr. Bir kimsede bol temenni bulunursa, ona mid ilc bir are olmaz, ldrc bir zehir olur. Bunun misali baldr. Bal ancak soukluk veren hastala tutulana bir stc aredir. Ateler iinde yanan hasta yerse hemen lr. Bol temenni peinde koup, bo yere mid edip, israfa dalann ilc elbette mid deil, korku olmaldr. Korkuyu getiren bir eyle tedavi edilmelidir. Bir kimse de, korkuya kaplr, bu korku duygusu halini sararsa, ona da mid ilc verilmelidir. Korku ve mid iki emedir. Herkes kendine has olan hali tetkik eder, durumuna uyan ier... Hazreti Ali r.a. diyor ki: lim ona denir ki, nsanlar Allah'n rahmetinden mitsiz etmez ve tamamen mekrinden de emin olma duygusunu vermez. limler, Peygamberlerin

vrisleridir. Kaberin doktoru olmalar ve her hastann haline uygun ilc kullanmasn bilmeleri gerekir. mid duygusunu celb iin bir are de, insann Allah 289 KORKU VE' MD tarafndan verilen nimetleri dnmesidir. Bu nimetler arasnda can sal, duygularn salaml vb. gibi... eyleri sayabiliriz. Sonra, hidayeti bulmak iin, peygamberlerin geliini dnmek de, mitsizlii eritir. Sonra, yenen iilen eyleri ve tedavi iin Allah Te-l'run halk ettii tedavi nimetlerini dnmek de Allah'a kar midsizlii giderir... Zikredeceimiz yet-i kerimeler de, korku duygusunu giderir ve ona kar mitli olma duygusunu verir... Ey israf edip, nefislerini bo yola sevk eden kullarm, Allah'n rahmetinden midinizi kesmeyiniz. Allah, btn gnahlar balayabilir. (Zmer, 53). Melekler, rablarn tebih eder ve ona hamd ederler. Ayrca, yeryzndekiler iin ba talebinde bulunurlar. (Zmer, 75). u yet-i kerime de korkuya dairdir: Onlarn stlerinde tabaka tabaka ate, altlarnda yine tabaka tabaka ate vardr. Allah kullarn bylece korkutur. (Zmer, 16). Bu yet anlatyor ki, iman sahiplerini Allah atele korkutuyor. u var ki, ate kfirler iin yaratlmtr. Ebu Muse'l-Eari r.a. yle bir hads-i erif rivayet eder: mmetim, rahmete nail olmutur, br lemde bn-lara azap yoktur. Bu konuda yet, hads, saylamayacak kadar oktur. Enes r.a. tarafndan anlatlan uzun bir hads-i erifin konumuzu ilgilendiren bir ksmn alalm: Peygamber s.a. efendimize bir Arab geldi. Ve yle bir sual sordu: Kyamet gn, halkn hesabna kim bakacak ya Reslallah?.. Allah Tel... deyince u karl verdi: Tek bana ha?.. Evet, tek bana... Bu cevap zerine Arab gld... Peygamber s.a. efendimiz gl sebebini sordu ve aralarnda aadaki konuma geti... F.: 19 290 ^ EL-MRD'L-EMN Ya Arab niin gHn?. Dnyorum. Allah kerimdir. Gc yettii kadar affeder. Hesap grnce de msamaha gsterir. Sevindim... Bundan sonra Peygamber s.a. efendimiz devam etti: Arab doru syledi... Ayk olunuz, Allah'tan daha kerim yoktur. kram edenlerin en stndr. Arab iin inceliine erdi... KORKU Daha nce korkunun mnsn anlattk! Burada ikinci defa ele alyoruz. Korku ve mit iki badr. Kalbinde Hak Tel'nn Ceml sfat tam tecelli etmeyen kimse bunlarla yola getirilir. O ilh Ceml tecellisini de kalbinde bulan, korku ve midi de geer, ycelere gider. Vast Hz. bu durumu iaret ederek yle der: Korku kulla Allah arasnda bir perdedir. Yine buyurur: Srlar leminde Hak zahir olunca; ne korkunun, ne de midin bir deeri kalr... Ezcmle, deriz ki: Seven sevdiine kavutuktan sonra, korku balar. Vuslatn bitecei ve ayrlk korkusu... Bunlar byk makam... Biz oraya henz gelmedik... iin n szn yapyoruz... Halimize gre, korku gerekir. Bu sebeple, arelerini aramak icab eder...

Bata insann, azabn ve hesabn iddetli olacana dair yet-i kerimelere dikkat etmesi gerek... Bu konu ile ilgili hads-i erif ve haberleri de incelemeli... Sonra insan; Allah Te Hz. nin azamet ve celli karsnda kendi ciz, niz durumunu da dnmeli... Benim iin, ne unlarn Cennete girii, ne de unlarn Cehenneme atl bir nem tar. Ne o sevindirir, ne de bu zer... vb. kuds hadslerin mnsn dnmeli... nsan bilmeli... Yapt cinayet ve terkettii ilh emirler, iledii sular sonunda azaba urayacaktr. Bu azaba uray; Allah Tel iin bir nemli i deildir. Cmle lem helake urasa, Allah Tel iin zm g bir ey olmaz. nsan nefsini muhatap alp demeli: u zavall bir crm iledi, ktlk yapt. Byle olunca Allah'tan en ok : KORKU VE MD 291 korkmas gerekir. nk helaki kimseyi ilgilendirmez, aldran olmaz... Neden hatalar ileyen ok korkmasn; Peygamber s.a. efendimiz, Aranzda Allah' en ok bilen benim, ayn zamanda en ok korkan yine benim, buyururken hatalarla dolu kul elbet korkmal... Allah Tel, Hz. Davud Peygambere yle vahyetti: Ya Davud, yrtc ve paralayc canavarlardan korktuundan daha fazla benden kork.... Burada yrtcln anlam u ki, o seni ykar, helak eder, tesini dnmez... Bir hads-i erifte yle buyurulur: Bir kimse Allah'tan korkarsa, her ey ondan korkar. Allah'tan bakasndan korkan ise, her eyden korkar... Hz. Aie r.a. anlatyor: Bir gn Peygamber s.a. efendimize, Onlar Rablarna dnecekleri iin korku iindedir, kalbleri titrer. (Mmi-nun, 60) yet-i kerimesini okudum, ya Reslallah, o korkan kimseler hrszlk ve zina m yapmtr, diye sordum. Bunun zerine yle buyurdu; Hayr onlar oru tutan, namaz klan ve zekt verendir. Onlarn korkusu, bu yaplanlarn kabul olup olmayaca endiesi sonunda olur... Bir baka hads-i erifte ise, yle buyurulur: Bir sinek ba kadar dahi olsa, kimin gznden bir damla ya Allah'tan korktuu iin dklr, bir yere de-erse; Allah o yerin atete yanmasn haram klarf KORKU NDE PEYGAMBERLERN DURUMU Hz. Aie r.a. anlatyor: Her ne zaman hava bozulsa, yahut sert bir rzgr esmeye balasa, Peygamber s.a. efendimizin rengi deiir. Ayaa kalkar, hcrede gider gelir...Bir ileri, bir geri... Dar kar, ieri girerdi... Bunlar, Allah'n azabndan korktuu iin yapard... ok kere Peygamber s.a. efendimiz Hakka sresini okur; baygn derdi... Aliah Tel, Musa Peygamberin de, azamet-i lhiye karsnda baylp dtn bir yet-i kerimede haber verir (Araf, 143). Peygamber s.a. efendimiz bir defa, Cibril'i geyik su292 EL-MRD'L-EMN retinde grm ve anszn korkup barmt... Bir hads-i erifinde, Peygamber s.a. efendimiz yle buyurur: Cibril her geliinde Cebbar olan Allah Tel'nm korkusundan, gk grlts gibi sesler kararak gelirdi. Derler ki, eytann bana malm felket geldikten sonra, Cibril ve Mikl alamaya balad. Allah Tel sebebini sordu: Size n'oluyor, niin alarsnz?. Durumlarn yle arz ettiler: Yarabbi, senin gazabndan emin olamyoruz. Ayn eyin bizim de bamza gelmesinden korkuyoruz... Bunun zerine Hak Tel yle buyurdu: te byle olun, gazabmdan emin olmayn... Eb Derda r.a. diyor ki: brahim Peygamber a.s. namaza kalkt zaman, kalbinin iniltisini, ehl-i hal bir mil teden duyard. Onun bu hali, Allah Tel'dan korktuu iin olurdu. Mcahid r.a. yle anlatyor:

Davud a.s. krk gn secdeden ban kaldrmad ve de-, vaml alad. yle ki, gz yalarnn akntsndan otlar bitti. O biten otlar ban rtt... Onun bu hali sonunda yle bir nida geldi... ? Ya Davud, a msn, yemek m istersin? Susadm da . su mu imek dilersin? plaksn da elbise mi arzularsn? O bu szlerle teskin olmuyordu. Ev, nefesi kokusundan dolmutu. i o kadar ateliydi ki oraya bir ey dedirmek kabil olsayd da; deseydi, yanard. Allah Tel ona acd ve tevbesini kabul etti... Ve: Yarabbi, hatam avucuma naket, dedi ve arzusu oldu... Yemek iin ve imek iin, ellerini her atka o hatasn okurdu... Ve o hata kendini saatlerce alatrdi. Derler ki: Davud Peygambere sunulan kadehin te ikisi daima dolu kalrd. Elini yemee uzatnca, avucu iinde yazl hatasn grr, lokmay alp dudana gtremezdi... Davud Peygamberi anlatanlar diyor ki: O hayat boyunca bir defa bile semya ba kaldrp bakmad... Byle bir eyi yapmaya, Allah'a kar utan duygusu mani oluyordu. 293 KORKU VE MD _ Davud Peygamber a.s. baz mncatmda yle derdi: lah, hatalarm andka, geni olmasna ramen, yer ! bana daralyor, sktryor. Rahmetini dndke de, kor-jkum geiyor, iyi halimi buluyorum. Sen sphansn. lah, 1 hatamdan tr, hastalm tedavi etmeleri iin, tabib kullarna gidiyorum, hepsi senin yolunu gsteriyor... Rahmetinden mit kesenlerin gidecei yer, yine rahmet kapn oluyor. Fudayl Allah rahmet eylesin diyordu ki, yle duydum: Bir gn Davud a.s. Peygamber hatasn hatrlad. iddetle bard ve elini basma koyup daa kat... Yrtc hayvanlar bana topland... Onlara dnd, yle hitap etti: Geldiiniz yere dnnz, sizi istemiyorum. Benim istediim hatasn bilip alayandr. Beni alayc karlasn. Gnahkr olmayanlar, gnahkr Davud ne yapsn? Davud a.s. ok alard. Bunu gren yaknlar ona krd. Fakat o bunlara aldr etmezdi, yle derdi: Asl alayacak gn gelmeden, brakn alayaym. Kemiklere ate dp, ie ate dolmadan nce, brakn alayaym. Sadece Allah'n emrini bilen, onun emrini, si olmadan yerine getiren, ok gl, iddetli melekler; hakkmda sert azabn tatbiki iin emir almadan brakn beni alayaym... mer b. Abdlziz diyor ki: Davud a.s. Peygambere malm hata isabet ettikten sonra, sesi ksld... Bu hal karsnda yle yalvard: lh sesim ksld. Gzel sesli dorularn, saf ve temiz sesleri arasnda yerim kalmad... Davud Peygamberi yle anlatrlar: ok alama sonunda gc eridi. Gam artt... Bu alamann bir faydasn da gremedi... yle yalvarmaya balad: Yarabbi, bu alayp szlamama acmayacak msn? Bu dilek zerine Cenab Hak yle vahyetti: Ya Davud, gnahlarn unuttun, alaman hatr ladn... Bu cevab karsnda Davud a.s. yle dedi: 295 294 EL-MRD'L-EMN lh, efendim nasl hatam unutabilirim ki... O daima aklmda... Zebur'u okuduum zaman akan sular du rur. Sert esen rzgr sakinleir. Ku gelir bama konar, bana glge yapar. Hal byle iken, seninle aramzda vuku bulan bu yabanclk nedir? Bunun zerine u vahyi ald: O nsiyyet, ta attan ileri geliyor, bu yabanclk da

syandan... Ya Davud, dem; yarattm halkn biridir. Onu elim-e yarattm, ruhumdan fledim. Meleklere emrettim, ona secde ettiler. Keramet libasn ona giydirdim. Vekar tacn bana vurdum. Hal byle iken, bana yalnzlktan dert yand. Havva'y ona zevce ettim ve Cennete yerletirdim. syan edince de plak ve zelil bir halde, yaknlmdan kovdum. Ya Davud, beni dinle... Szm hakk iin, bize itaat ettin, arzunu yerine getirdik. stedin verdik... Bize isyan edince, sana mhlet verdik. Bundan nceki temiz halinle tekrar bize dnersen, yine seni kabul ederiz. Yahya b. Ebu Bekir de Davud a,s. Peygamberi yle hikye eder: ittiimize gre Davud a.s. okumaya balamadan yedi gn nce, yemek yemez ve bir ey imezdi, kadnlara da yakn olmazd... Minberini sahraya karmaya bir gn kala, Sleyman'a emreder, susuz llerde, yksek tepelerde ve enginlerde dellal gibi bartr, okuyaca zaman iln ettirirdi... Bunu duyan, llerdeki yrtc hayvanlar, da balarndaki vahiler ve kular yuvalarndan uar, gelirdi. Gen kzlar da hcrelerinden kar, koa koa gelirdi... nsanlar, o gn iin oraya hep toplanrd... Davud Peygamber minbere knca, etrafn Beni srail evirirdi. Her snf kendi seviyesine gre oturur, dinlerdi... Sleyman a.s. ise, Davud Peygamberin baucunda dururdu... lk bata Yaradana sena ve hamd ederdi... Bu arada, halk alar ve yalvarrd... Bundan sonra, Cenneti ve Cehennemi anlatmaya balar ve o zaman, haereler ve bir ksm vahi, yrtc hayvanlar lrd... Daha sonra, kyamet gnnn iddetli halinden anlatr, kendisi iin de szlanrd... Bunlar anlatr-ken de her tayfadan bir ksm yine lrd... __ KORKU VE MD Bir defasnda yle bir vaka oldu: Sleyman a.s. lenlerin oaldn grnce, ah babacm, dinleyicileri, paraladn... Beni Israilden biroklar ld... Vah ve haerelerden de len oldu... dedi... Bu halden sonra, dua etmeye koyuldu. Bu arada Beni srail'in bid kimseleri, Davud, a.s. Peygambere yle hitab etmeye balad: Ya Davud, Rabbmdan; cezann gelmesi iin acelecilik ettin... Bu arada Davud a.s. bayld. Onun bu halini gren olu Sleyman, bir sergi serdi, zerine yatrd... Sonra da bir arcya: ? Burada lenlerin, kalan yakn bir sergi getirsin ve cenazesini zerine yatrsn... eklinde iln etmesini syledi... Bu arada bir kadn geldi, yaknn alrken yle dedi: Ey Allah korkusundan len... Bir bakas da yle diyordu: Ey br lemin en elim azab olan ateten korktu u iin len... Bu olup biten ilerden sonra Davud a.s. ay ildi. Elini basma koydu, ibadet yerine girdi, kapy kapad ve Allah Tel'ya yle yalvarmaya balad: Ya ilh, sen Davud'a dargn msn?.. O mnacaatna devam ederken, olu Sleyman gelip kapya oturdu, ieri girmek iin izin istedi... Bir miktar arpa ekmei getirdi ve babasna yle dedi: Babacm, unlar ye ki, sana kuvvet gele... Arzu ettiin kadar ibadet edebilesin... Sonra, Allah'n nasib ettii kadar ondan yedi ve Beni srail'in arasna kt... Yezid-i Rekki diyor ki: Davud a.s. bir gn halka vaaz edip, hata ilememeleri iin korkutmaya kt... Krk bin cemaat vard... Vaaz dnnde otuz bini lmt, ancak, onbini geri dnd... Davud a.s. ok kere, cezbeye tutulur, der rpm di. O kadar rpnrd ki, bacaklar yerinden kacak gibi olurdu... Bu halini bildii iin; daima yannda bulunan iki cariyesine yle tenbih etmiti: ? rpnmaya baladm m, bacaklarmn zerine oturun...

296 EL-MRD'L-EMN Emrettii gibi yaparlard... Hz. Ebu Bekir, ilh hayet haline kaplr ve bir kua bakar yle derdi: Ah keke ben de senin gibi olaydm... nsan olarak yaratlmayaydm... Ebu Zer r.a. ise yle diyor: Nasn yaslanaca bir aa olmay isterdim. Hz. Osman r.a. yle diyor: sterdirri ki, ldkten sonra hi dirilmeyeyim... . Aie r.a. ise yle diyor: sterdim k, unutulmu gitmi bir ey olaym. Hz. mer r.a. ok alard... O kadar ki, yanaklarnda, gz yalarnn akp gittii belli olan iki derin izgi grnrd... Hz. mer r.a. yle buyururdu: Bir kimse Allah'tan korkarsa, fkesi ifa bulmaz... Bir kimse Allah'a kar ittika sahibi olursa, nefsi tarafndan gelen arzusunu yerine getiremez. Eer kyamet gn olmayacak olsayd, grdnz nizam bir baka durum alrd. Bir gn Hz. Ali r.a. sabah namazn kldrd. Selmdan sonra cemaate dnd... Bir zntye kapld halinden belliydi. Ellerini outurdu, yle konumaya balad: Bu gece ryamda, mmet-i Muhammedden baret bir topluluk grdm. u anda onlara benzeyeni gremiyorum. Renkleri sararmt... Salar dank, g br hal indeydiler. Kalar arasnda, kei klma benzer bir tutam sa vard. Yatp kalkmalar Allah iindi. Secde ve kyam halinde idiler. Allah'n kitabn da okuyorlard. Ayak st ve yzyze iftleiyorlard. Bu arada onlara bir azab yeli esti... Halbuki o gece Allah' anarak sabah-lamlard... O esen azab yelinin tesiriyle, bir aa gibi yere serildiler... Gzlerinden yalar akmaya balad, elbiselerini slatt. Bu kark hal iinde ardm. Allah'a and olsun, kendimi gafil yatp kalkan bir topluluk iinde sandm... Bu ryay anlattktan sonra, onun bir defa dahi gldn gren olmad... Ta, bn Mlcem tarafndan ehid edilinceye kadar... Hz. mer r.a. Kur'n- Kerim'den bir yet dinledii zaman, baylr giderdi. O halin brakt iz, onda gnlerce _ 297 KORKU VE MD devam ederdi. Bir gn yerden bir saman p ald ve yle dedi: N'olurdu, ben u saman p olsaydm. Ah, keke ad anlan bir ey olmayaydm... Anam beni dourmayayd. Unutulup giden bir ey olaydm... Hz. Hseyin b. Ali r.a. abdest ald zaman, rengi sararrd. Evdekiler ona, nedir bu halin, her abdest alnda byle oluyorsun, dediler. Onlara u cevab verdi: Biliyor musunuz, imdi kimin huzuruna duraca m? Hz. Fudayl'i r.a. bir arefe gn grenler yle anlatyor: ? Halk dua ediyordu. O evldn yitirmi ana gibi, yank yank alyordu. Gne batmaya az kalmt. Sakaln kavrad, ban semya kaldrd ve vah ayplarma... Beni balasan bile onlar unutamam... Sonra halkla beraber oradan ayrld... bn Abbas r.a. dan, Allah'tan korkanlarn hali soruldu. yle anlatt: Allah korkusundan kalbleri szlar. Gzleri alar. Biz nasl ferah oluruz. lm peimizde... Kabir nmz de... Kyametin olaca kati... Cehennem geeceimiz yol da... Duramz, Rabbmzm huzuru... derler... Hammad Hz. bir yere otururken titrerdi ve kvranr dururdu. Halini grenler, rahat otursan nasl olur derlerdi. Onlara u cevab verirdi: Sizin dediiniz ekilde oturu, halinden emin olan lara has bir ey... Ben emin deilim. nk Allah'a kar isyanda bulundum... mer b. Abdlziz diyor ki: Allah Tel; gaflet halini bu kullara bir rahmet olarak verdi. Ta ki, Allah korkusundan dp lmeyeler... Ensardan bir gencin iine, Cehennem korkusu dmt. Bu halini arz etmek iin Peygamber s.a. efendimizin huzuruna kt. Ban Peygamber s.a. efendimize yaslad

ve ld... Efendimiz buyurdu: Arkadanz tehiz ediniz. Ayrlk atei, onun cierini dalad... Doruyu en iyi bilen Allah'tr. Dn ve gidi onadr. 298 EL-MRD'L-EMN OTUZDRDNC BLM FAKR VE ZHD Fakr haline dair u yet-i kerimeyi bata zikredebiliriz: Ey insanlar, Allah'a gre hepiniz fakirler saylrsnz. (Fatr, 15). Bil ki... Fakir ona derler ki, muhta olduu bir-eyi kendi gayreti ile elde edemeye... Bu duruma gre, btn insanlar fakirdir. nk onlar, hayatlar boyunca Allah'a muhtatr. lk yaratllar da ondandr. Bu vcudu kendileri var edemez... Hepsi yaratma, besleme vs. Allah'a aittir. O mutlak bir zengindir, varlk sahibidir. Bu nszden sonra, dnya malndan yana fakir olandan bahsedeceiz... Bu fakir odur ki, dnyalk geimi iin muhta olduu eyi bulamaya... Bunlarn eitleri vardr. Biz, bee ayrp anlatacaz: 1 Bu durumda olan kimse, maln varln istemez. Grd yerden de kaar. Buna Zahit! denir. 2 Bu durumda olan kimse, maldan kamaz. Mutlak elde etmek iin hrsa da kaplmaz. Elde ettii zaman da, kt -demez. Buna da haline raz denir. 3 Bu halin sahibi iin. maln varl, yokluundan iyidir. Mal gelince sevinir, ii ferahlar. Bununla beraber, ille de mal sahibi olacam diye direnmez. 4 Bu hali tayan kimse, mal iin isteklidir. u var ki, elde etmekten ciz olduu iin brakr... 5 Bu halin sahibi gnlk ekmee muhta ve a kimsedir. Hibir ey elde etmesi mmkn deildir. Ken disi ve ocuklar iin giyecek bulamaz. Bu halin sahibi byle bir ihtiya halinde, dnya mal iin, br rabet hissi duymazsa, gerek bir zahiddir. Ama, bylesi nadir bulu nur. Bu saylan be halin ok stnde bir ey var ki. o da dnya malnn varl, yokluu yannda eit ola... Elinde ok olunca isteyene vere, olmaynca aklna yokluk gelmeye... Hatta, ahs ihtiyacn dahi dnmeye... Daima evresini dne... Tpk Hz. Aie'nin hali gibi... 299 FAKR VE ZHD Bir gn ona yzbin dirhem tutarnda dnyalk getirmilerdi. Hepsini datt. Orulu olduu halde, iftar etmek iin aklna bir ey ayrmak gelmedi. Akam olunca hizmetisi: Hepsini dattn, iftar iin bir ey ayrsaydn, et alsaydk olmaz myd? deyince yle buyurdu: Evet, hatrlatsaydm yapardm... FAKR HALNN FAZLET nce, bn mer tarafndan anlatlan bir hads-i erifi hatrlatalm. Diyor ki, bir gn Peygamber s.a. efendimiz ashaba yle sordu: nsanlarn hayrls kimdir?... Ashab r.a. u cevab verdi: Elinde dnyalk bol olan ve bu bolluk iinde, ah sn da dnmek suretiyle maln hakkn yerine getiren dir. Bu cevap zerine Peygamber s.a. efendimiz yle buyurdu: Evet, hu. kimse de iyidir. Fakat, benim anlatmak istediim hu deildir. . Ashab, o halde kimdir, ya Reslallah buyurun, deyin ce Peygamber s.a. efendimiz yle anlatt: _^

O, yle fakir bir kiidir ki, elindeki ey kendi ihti yacn giderecek kadar dahi olsa, daha muhta mmin kar deini bulur verir... Syle bir hads-i erif rivayet edilmitir: mmetimin fukara zmresi, zenginlerden beyz yl nce Cennete gireceklerdir. sa Peygamber, gezerken birine rastlad. Topraa yatm, ba altna da yastk yerine bir kerpi yerletirmiti. Sa, sakal topraa karmt. zerinde ise, ince bir aba vard. Adamn bu halini gren sa Peygamberin kalbine gelen u oldu: Yarabbi, sen- bu kulundan getin mi, bunun dn yada vazifesi kalmad m? 300 EL-MRDT-EMN O anda Allah Tel ona yle vahyetti: Ya sa, bilmez misin, bir kimseye varlmla tecelli ettim mi, dnyalk iler, ondan ayrlr, gider. Bir baka hads-i erifte ise yle buyurulur: Benim iki sevdiim vardr. Onlar seven beni sevmi, buzeden de bana buzetmi olur. O eyler; Fakr hali ve Cihad'dr... Bir gn Cibril a.s. Peygamber s.a. efendimize geldi ve yle dedi: Allah Tel sana selm etti ve yle buyurdu: } u da senin iin altn yapmak istiyorum. Dilediin gibi harcet. Gittiin yere seninle gelsin. Bunu sen de arzu ediyor musun?. Bu emri Peygamber s.a. efendimiz, ban gsne doru eerek dinledi. Sonra yle buyurdu: Ya Cibril, dnya, baka sma olmayanlara bir smaktr. Mal da, baka varlk bilmeyenlere -bir varlktr. Bu durumda, dnya ve dnya malna sahib olmaya can atanlar; tesine akl erdiremeyen kimselerdir. . Bunun zerine Cibril yle buyurdu: Allah Tel sana gerei syletti ve onda sabit kld. Rivayet ederler ki, s Peygamber, seyahat srasnda, abasna brnp yatan bir zata rastlar. Ve onu uyarr, yle der: ? Ne yatarsn, kak Allah' zikret. u cevab alr: Benden ne beklersin. Ben- dnyay, dnya ehhne braktm, bu kararm kati... Bu cevap sa peygamberin houna gider ve yle der: O halde uyu sen sevdiim kimselerdensin. Peygamber s.a. efendimiz bir hads-i erifinde yle buyurur: Cennete baktm, iindekilerin ou fukara zmresi idi. Cehenneme baktm, onun da ounu zenginler doldurmu eordiim. Bir baka hads-i erifte ise yle buyurulur: Ey fukara zmresi, kalben, Allah'a rza duygular arz ediniz. Byle yaparsanz, sevap zerine zafer kazanm olursunuz. Aksi halde ektiiniz sknt" yannza kalr, bir sevap alamazsnz. 301 . FAKR VE ZHD Allah Tel smail Peygambere yle vahyetti: Beni, gnl krklar yannda ara. Bunlarn kim olduu sorulunca da yle buyurulur: Doru, haline raz olan fukara zmresi... Buraya kadar anlatlan yet-i kerime, hads-i erif ve eitli rivayetler gsteriyor ki, fakirlik, faziletli bir i ve hrsa kaplmadan alp kazanmann da bir zarar yok. Her iki halde de drstl elden brakmamak art... Dnyaln en iyisi orta halli ve yeterli olandr. Bunu, Peygamber s.a. efendimiz a duas ile bize anlatyor: Allahm, Muhammed mmetinin rzkn yeteri kadar ihsan eyle. Yeterinden fazla rzk geliyorsa dikkat gerek. Bu gelen dnyalk yerinde harcanmyorsa manev derece der. Hele, gelen dnyalk mal, ymak ve muhtalara datmamak ise, tamamen dereceyi drr. Bize gelen ilah emirler byledir. Dnyalk ynnden fakir den kimse sabrl ve ta-hammll olmaldr. O halden kurtulmak iin elinden geldii kadar almal. Dilencilie dmemek iin azam gayret

sarf etmeli. Dilenciliin dinimizde haram olduunu bilmelisin; buna dair birok hads-i erif vardr. Bir tanesi yledir: Zenginin srtndan geinmek iin, dilencilik yolunu tutan kimse, Cehennemde kendisini yakacak atei artrmaya kana benzer. Dilenciliin kt olmasna ramen kapya gelen dilenciyi bo evirmek de caiz deildir. Bunu belirten bir hads-i erif yledir: Dilenci at stnde dahi gelse, bo evirmeyiniz. Ydnz malda, onun da hakk vardr. Baz hallerde dilenciliin caiz olduu da vardr. yle olmasayd, Onun da hakk vardr buyurulmazd. Fakat bu hal ahsa gre deiir. Dilenmek hayat- bir tehlike olduu zamanlarda caizdir. lm tehlikesini veya salk durumlarnn bozulaca zamanlarda, o hali geirmek iin, varlk sahibi kimselerden bir ey istenebilir. Ama, daha fazlasn almak, hele 302 EL-MRDX-EMN ymak iin dilenmek, hi doru deildir. Byle bir eyi det haline getirmek katiyen yerinde bir hareket deildir. DLENCNN DURUMU Bu konuda Biri Hafi'yi dinleyelim. O, fakirlii tarif ederken yle diyor: Fakirlik eittir: 1) Dilencilik yapmaz. Kimseden bir ey istemez. Ve ren olursa, geri evirmez, alr. Bu halin sahibi, ilh ya knl ermi, mukarrebun zmresiyle beraberdir. Firdevs Cenneti'ne girecektir. 2) Bu halin sahibi muhta olduu eyi ister. Bu zat dorularla beraberdir. Ashab- Yemin'den saylr. 3) Bu nc zmre, saylan iki zmrenin dnda kalandr. Bu blmn banda, fakirlerin durumunu daha geni izah etmitik. Hatrlayacanz gibi, orada fukara zm- . resini bee ayrmtk. Onlardan da anlalaca gibi, ne ekilde olursa olsun, dilencilik mutlaka-manev dereceyi drr. sterse dilenen kimse zarur ihtiyac iin dilensin. Bu durumu, aaya alacamz hikye gzel anlatr. akik b. brahim, Horasan'dan kalkm, brahim Ed-hem Hz. nin ziyaretine gelmiti. O, bulunduu yerde, manev bir nderdi. brahim Edhem bunu biliyordu, sordu: Arkadalarnzdan fakir olanlarn hali nasl? u cevab ald: Orada iken, durumlar u idi: Bir ey verilirse al yor, krediyorlard, verilmeyince de sabrediyorlard... Onlarn bu halini anlatrken bir vme bekliyordu... nk kendisi de vyordu. yle ya, vmemek iin bir sebep yoktu. Onlar dilencilik yapmyordu ki... Fakat yanld. Geri, d grnte bu yeterli idi. Ama gerekte, i leme gre kfi deildi. Bu yzden brahim Edhem Hz. anlatlan halleri yeterli bulmad ve yle buyurdu: Bunu Belh ilinin kpekleri de yapyor. Bu anlattklarn pek nemli deil. . FAKR VE ZHD 303 O halde, size gre ne olmal deyince, yle devam etti: Bize gre fukara zmresinin hali yle olmal: Bir ey verilmedii zaman kr, verilince de daha muhtalara datmak... akik b. brahim bu aklamay beendi. Gerek sylediini anlad... Ve kalkp brahim Edhem'in alnndan pt. Baz byk zatlara halktan bir ey istemek hali arz olur. Onlara gre, dilenci olma hali ile olmamann bir stnl yoktur. Bu hal, baz vel zatlarda grlr. Onlar bunu bir hikmete mebni yapar. Bir rivayete gre, Ebu Hasan Nuri r.h. byle yapanlardan biridir. Onu bu halde gren bir zat yle anlatyor: Dilencilik etmeyi dorusu ona ok grdm. Cneyd Hz. ne gidip durumu anlattm. yle buyurdu: ok grme. O dilenirken halka hiret iin bir ey ler kazandrr. Onun bu hali zararl deildir. nk kar

lnda ok stn eyler verir... Peygamber s.a. efen dimiz bir hads-i erifinde yle buyurur: Veren el, alan elden stndr. Burada veren Nuri'dir. Akta bir ey alyor ama, kazandrd yannda lf olmaz. Tefsirciler yle anlatr: O dnyalk mal alrken, manev ecir ye se vap veriyor. Bundan sonra Cneyd r.a. bir terazi istedi. Yz dirhem kadar bir dnyalk tartt. Sonra tartlmayan arasndan bir avu ald ve tartilana katt. Sonra bana, bunlar al, Nuri'ye gtr, dedi. Kendi kendime, bu ne biim i dedim. Tartlan malum. Ya, brn niin katt? Halbuki o, hakim bir zattr. Bir ey sormaya utandm, dorusu. Keseyi aldm, Nuri Hz. ne ilettim. O da ayn ekilde bir terazi istedi ve yz dirhemi tartt, bana verdi. Kalan alkoydu ve yle dedi: Senden bir ey kabul etmiyor. Yz dirhemden ar tan ald, diye syle... Bu haller karsnda hayretim artt. Nuri Hz. den durumu aklamasn taleb ettim, yle buyurdu: 304 EL-MRD'L-EMN Cneyd Hz. hikmet sahibi insandr. Yz dirhemi kendisi iin tartt. Ahiret sevabn taleb ediyordu. Tart sz att miktar da Allah rzasna iarettir. Onu da ben aldm. Kendi hakkn da iade ediyorum. Cneyd Hz. ne vardmda durumu anlattm, alad ve yle buyurdu: Allah ona rahmet eylesin. Kendisine ait olan ald, bize olan da yollad. Yardm talebi ile snlacak varlk, yalnz Allah'tr. imdi bir bak. Onlarn kalbi ne kadar saf, halleri ne kadar temiz... Amelerindeki ihls derecesi ne kadar yce. Saf halleri o kadar ileri ki, bir konuma olmadan dahi, kalblerini okuyor ve ona gre hareketlerini tanzim ediyorlar. Biraz da zhd halinden bahsedelim. Zhdn gerek mns, bir eyden geip bir bakasna tam meyildir. Bu mnya gre, bir kimse, dnyann fuzul ilerinden, yersiz didinmelerinden geip hirete dair gerekli ve lzumlu ilere dnerse o, gerekten zahid olur. Bu zatn dnyadaki ad budur. Zhdn en yksek derecesi, her eyden kesilip Al-lah Tel'mn zatna ynelmektir. Bu bir haldir, yaplabilmesi iin, bir ilim bir de amel gerekir. lim odur ki, ahiretin dnyadan stn olduu biline... Amel odur ki, btn rabet hirete balana... Ve bu, bir hal eklinde insanda belli ola... Amelin bir mns da u ki, ele dnyalk geince, duygular onun madd havasna uymaya ve kalb o yzden gaflete dmeye... Byle olmaynca zhd hali bozulur... Bu yoldaki ticaretin tad kalmaz. Zhdn deerini anlatan birok yet-i kerime vardr. Biz buraya yalnz ikisini alacaz: Bizim yeryznde yaptmz eyler ona bir sstr. Bylece onlar, yani insanlar deneriz. Bakalm, hangisi daha iyi i grecek (Kehf, 20). Bir kimse, hiret iine dair bir yatrm iine giriirse, onun bu iine bereket verir, artrrz. Dnyalk iini isteyene de, dnyaln veririz, ama hirette bir alaca kalmaz. (ra, 20). Konumuzla ilgili olduu iin, aadaki hads-i erif. FAKR VE ZHD 305 leri arz etmeyi uygun buluyoruz: Kim dnyalk peinde olduu halde gnlerini geirirse, Allah onun ilerini datr. Eline girecek bir dnyalk nasibi de, kolay elde edemeyecei kadar uzaklarda olur. Fakirlik hali, kendisini gz bebeine kadar sarar, a gzl olur. Btn didinmesine ramen dnyalk cinsinden, yalnz nasibini alr. Bu kimsenin aksine olarak bir kimse sabaha erdii zaman, arzusu br lem olursa, Allah onun arzularn topluca bir yerde klar. Malm nasipten karmaz, esirger. Kalbine zenginlik duygusu verir. Dnya ona istemese de gelir.

Bir kimseyi, sessiz, hal sahibi ve dnyaya kar hrs olmayan zahid bulursanz, ona yakn durunuz. nk o, hikmet bulmu olup, evresine de, bulduunu yayar. Allah katnda sevilmeyi arzu ediyorsan zahid ol. Byle yaparsan Allah da seni sever. Birgn Harise r.a., Peygamber s.a. efendimizin bir sorusuna cevaben, ben gerekten mminim, dedi. Bunun zerine Peygamber s.a. efendimiz yle "buyurdu: ? mann gerek hale erdii nereden belli? Harise r.a. yle dedi: Nefsimi dnyadan ektim. Yanmda, dnyann tayla altunu bir oldu. yle bir hale geldim ki, Cennette olmamla, Cehenneme atlmam benim iin farksz oldu. Her ey gzmden silindi ve kendimi, Rabbmm Ar'mda hesaba ekilir buldum. Bu cevab dinledikten sonra Peygamber s.a. efendimiz yle buyurdu: Tamam, bulmusun. Sesini karma. Bu hali brakma. Sen yle bir kulsun ki, kalbin Allah'n nuru ile aydn. Bir defasnda, Peygamber s.a. efendimize, Sinesi Allah tarafndan slm'a alan m sordunuz. O, Rabb tarafndan gelen nurla yrr. (Zmer, 22) ve: Br kimseye Allah hidayet dilerse sinesini slm'a aar. (En'am, 125) yet-i kerimelerinin tefsiri soruldu. yle buyurdu: Kalbe bir nur girdii zaman, onda bir ferahlk olur ve kuds varla kar bir kap alr. F.: 20 306 EL-MRD'L-EMN , FAKR VE ZHD 307 Bu halin ne gibi iareti ve almeti vardr, diye sorulunca da yle devam etti: Evet, bu halin zahirde bir iareti vardr. Kalbi bu gurur leminden boaltmak, ebed leme yneltmek ve lm gelmeden hazrlk yapmak. Cabir r.a. anlatyor: Peygamber s.a. -efendimiz bir hutbe okudu, yle buyurdu: Bir kimse, L ilahe illallah cmlesine bir ey ka rtrmadan, br leme gerse, Cennete girer. Bu arada Hz. Ali r.a. yerinden kalkt ve: Anam babam sana feda ya Reslallah, o kartrl mamas gerekli eyleri de, bize biraz aklaynz, dedi. Bunun zerine Peygamber s.a. efendimiz yle buyurdu: Dnya sevgisi ve onun malna talib olmak. Onun kt ilerine uymak... Bir takmlar vardr ki, Peygam berler gibi konuurlar, fakat zalimlerin yapt ileri ya parlar. Bir kimse br leme L ilahe illallah Allah'tan baka ilh yok cmlesi ile gelir ve saylan eylerden herhangi birine de dalmam olursa, doruca Cennete gi rer. Cmertlik de yukarda zikri geen cmlenin gereidir. Bunu da u hads-i eriften anlyoruz: Cmertlik tam man icabdr. Bu hali tayan atee atlmaz. Cimrilik, imannda phesi olana hastr. Byle bir pheyi kalbinde tayan Cennet yz gremez... ZHDN DERECELER Zhdn ne demek olduunu az da olsa tarif edebildiimizi sanyoruz. imdi ise onun derecelerini anlatacaz. Zhd derecedir: Birincisi: Zhd hali dnya ilerini bir yana atmakla hasl olur. Yani, nefsin yersiz her isteini zorla da olsa terk etmektir. Bu ekilde hareket eden kimse zorla zahid olmaya abalyor demektir. Adna Mtezehhid denir. kincisi: Bu zat, anlatlan zahidlii yapmakta bir glk ekmez. Biraz daha ileri derece ald iin nefsini kolayca yola getirip zhde devam eder.-Bunu, birok.ey-

lere inand iin yapar. Dnyay fani bilir. br lemde bekledii vardr. br lemde iki misli alacana inand iin bu lemdeki bir misline bakmaz bile. in sonuna bakt iin bu lemin iinden doan zorluk onu skmaz. Hal byle iken, gz braktnda kalr ve brakt eyi kalbinden tam silemez. Bu, bir zahid saylr ama tam deildir, biraz eksii vardr. ncs: Bu yce bir itir. Bu dereceyi bulan kimse, yapt zhd iinden zevk alr. Her yaptn severek, isteyerek yapar. Hatta yapt zhd iin bile bir ayr zahid-lik yapar. Ve tam bir zahid olur. Brakt dnyalk eye hibir kymet vermez. Onun bir hi olduunu bildii iin brakr. Brakt eyle elde edecei ey arasnda o kadar ayrlk bulur ki, tpk bir saks paras ile elmas gibi... Yapt ii iin bir karlk da beklemez. Dnyalk iinin bir deeri yoktur ki, ona ait ilere de bir karlk beklesin. Bilir ki hiret ii ile dnya ii arasnda hibir eitlik yok... Bir gn Ebu Abdurrahman arkadalar ile konuuyordu. teden Bayezid-i Bestam Hz. geldi. Neler konutuunu sordu. Zhde dair konuulduunu renince yle dedi: Neler iin zahid olmay anlatyorsun? Dnya iin... Ben de bir ey zerine zhd anlatyorsun san mtm. Dnya bir ey mi ki, ondan zhd edilsin.., Marifet ehli ve kalblerini keif ve mahede ile mamur klan kimseler yannda dnya, ahn kapsn, kimse girmesin diye bekleyen kpee atlan lokmaya benzer. Onu kpein nne atar, o onunla oyalanrken kendisi ieri girer. Padiahn yaknlna erer. Dnyay let edip ieri girdikten ve yaknlk fermann aldktan sonra, emrini lkelere dinletir. Bu hali bulan iin dnya ne nem tar? Yukarda anlatlan misaldeki Padiah Allah'tr. Kpek de eytandr. eytan daima huzura varmaya mani olur. Halbuki kap ak, perdeler de kalkktr. eytan oyalamakta... Dnya bir lokmaya benzer. Yiyen tadna dalar. Her yututa bir yaknlk yitirilir. Mideye arl ker. eride kokmaya balar. Onu atmak iin birok skntya katlanmak .gerekir.....Bu..skntlar..bilen ve ahn huzuruna 308 EL-MRD'L-EMN varmann tadn az buuk sezen onu eytann azna atmaz m? Attktan sonra da, dnp bakar m? Dnyadan kurtulmak isteyen iin sylyorum, szm ona yneltiyorum, hirete nisbetle dnyann tm lf geen lokmadan daha azdr. nk hiret sonsuzdur. Dnya ise muayyen bir mddettir. Sonsuz ile ll zamann kyasn yapmak doru olur-mu? Akl kr m?... Dnyann durumu bellidir. Yaknda da son bulacaktr. Dnya hali dertsiz, kedersiz olarak bir milyon yl devam etse dahi, sonu zevaldir. Bu durumu bylece anladktan sonra, bilesin ki en iyisi dnyaya kar zahid olmaktr. En yksek derece de budur. Bunu Allah rzas iin yapmaya bak. Bunu yapmak da kolay olmaz. rfan sahibi olmak ve o irfan halinin tadn almak, yce derecesini bilmekle olur. Dnyadan alacan eye dikkat et. htiyacndan faz- ? lasn alma. Bu ihtiyacn da din ilerine gre ayarla. Dinini mdafaa etmek iin al. Yemek, imek, oturacak yer gibi ilerini hep byle yap. Dnyalk zevk iin, dnyann fani mallarn toplama. Gerek zhd bu anlatt-rnzdr. En iyi bilen Allah'tr. OTUZBENC BLM TEVHD VE TEVEKKL Bata tevekkl anlatalm. Melen yazacamz, yet-i kerime ve hads-i erifler, tevekkln faziletini anlatmaktadr. yet-i kerimeler: Eer iman sahibi iseniz, Allah'a tevekkl ediniz. (Maide, 23). Bir kimse, Allah'a tevekkl ederse, Allah Tel ona yeter. (Talak, 3). Allah, tevekkl sahibi kullarn sever. (l-i mran, 159).

309 TEVHD VE TEVEKKL Hads-i erifler: mmetleri bir pazar yerinde grdm. Onlar arasnda mmetim de vard... Dalar, dereleri doldurmu tamt... mmetimin okluu hayretimi artrd... Durularna taaccp ettim. Bana: Bu kadarna raz msn? diye soruldu. Ben de: Evet razym... dedim. O halde dinle... dendi: Bunlarn arasnda yetmi bin kii hesaha durma dan Cennete girecektir. Ashab, o hesapsz Cennete gireceklerin kim olduunu sorunca da yle buyurdu: Onlar, kendilerine da vcuda ilenen nak yaptrmazlar. Kular uurup, hareketlerini ona gre ayar lamazlar. Hrszlk da etmezler, Rablarma tevekkl eder ler... Bu arada, ashab arasndan kke r.a. kalkt, u talepte bulundu: Ya Reslallah, Allah'a dua et, ben de onlardan olaym... Bunun zerine, Peygamber s.a. efendimiz elini at; u duay yapt: Allahm, kke'yi de onlardan biri eyle.,. Bu hale, bir baka sahabe de heves etti ve Peygamber s.a. efendimize halini arzetti, kendisinin de onlardan ol-. masn istedi. Efendimiz de, yle buyurdu: Bu ite kke, seni geti. Eer Rabbnza, tam tevekkl edebilseydiniz, kular nasl doyuruyorsa, sizi de yle doyururdu. Bir kuu dnn, sabah a kalkar, akama karn doymu olarak yuvasna dner... Havas r.a.: Hi lmeyen diriye tevekkl et. (Frkan, 58), yet-i kerimesini okudu ve yle buyurdu: Artk bu emri dinledikten sonra, hibir kula, Al lah Tel'dan bakasna iltica etmek yakmaz. 310 TEVHD VE TEVEKKL 311 TEVEKKLN ASLI OLAN TEVHDN BEYANI VE DERECELER Bil ki... Tevhid'in mns, Tevekkl'n derin mnsnda gizlidir... (Allah'tan baka ilh yoktur. O birdir, orta yok tur.) diye daima okuduun cmle, tevhid halinin terc mesidir. (Mlk O'nundur.) derken; onun kudretine iman et mi oluyorsun. (Hamd O'na hastr.) cmlesini okurken de onun hikmetine, cmertliine iaret etmi oluyorsun... Okudu un, yce Hakk hatrlatan her cmle, derinliinde sakl mnnn' tercmesidir. Anlatmak istediimiz bu tevhid mns kimin kalbinde yerleirse o, tevekkl sahibi sa ylr. Anlatmak istediimiz tevhid hali drt mertebe tar: z, zn z, kabuk, kabuun kabuu... Bunlardan misal olarak bir cevizi alabiliriz. Onun bir d kabuu, sonra bir kabuk daha... Sonra z gelir, daha sonra da zn z...

Birinci mertebe: Buras, ii baka, d baka olan mnafklaradr... Bunlar, zevahiri kurtarmak iin, malm cmleyi syler daha ileri gitmezler... teye aamazlar. Bunlar, kabuun kabuu durumundadr. kinci mertebe: Buras umum Mslmanlarn makamdr. Bunlar tevhid cmlesini okur, mnsn da tasdik ederler. nc mertebe: Mukarrebun zmresine has bir makam saylr. Bu zatlar, imanlarn keif yolu ile teyid ederler. Eyann gerek yzn grr, yollarna revan olurlar. Bu mertebede birok sebepler ve arac grlr. Hepsi geree iletir ve hepsi Vahid ve Kahhar olan Allah Tel tarafndan bu kullara verilmitir. Drdnc mertebe: Buras, sddkun zmresinin makam saylr. Bunlar, sebep ve aracy hem kabul etmez, hem de grmezler. Tek varlk grrler... Bu zmreye; tevhid halinde yoklua ermi sofiyye, ad verilir. Bu makamda olan, kendini gremez. nk Hak Te-l'nm Vahid makamnda gark olmutur. Bayezid-i Bista-m (rh.) u cmlesi ile bu hali, ok gzel anlatr: Kendimi anmay unutturdu... Yukarda zet olarak anlattmz drt mertebe biraz daha aklanmak ister. Bu sebeple ad geen mertebeleri, aada kendi alarndan biraz daha tafsil edeceiz ve burada makam adn vereceiz. Birinci makam: Bu makamda yalnz, dille iman edilir. Bu iman sahibinin manev bir kr olmaz. Madd kr da ancak, kltan kurtulur... Mal ve can emniyet altna alnr. Peygamber s.a. efendimizin buyurduu u hads-i erif, bu zmreye rnal ve can emniyetini ifade eder: Onu Kelime-i Tevhidi sylediler mi, mallarn, canlarn benden korumu olurlar. kinci makam: "Buras, muvahhid zmresinin makamdr. Muvahhidi burada, syledii kelmn mnsna vkf olarak, seksiz ve phesiz kalbi ile tasdik eden, mnsna alyoruz. Bu ekilde tasdik edip inanmasna ramen, iinde bir manev inirah yoktur. Hal byle iken, bu itikad, sahibini br lemin etin azabndan korur, ayet bu itikad zere lrse... syana dalp itikadn zayf drmezse... Bu makamda iki zmre arpr. Biri bidatlar, br de kelmclar. Bidatlarm yolu, bu itikad, zayf drp sahibini eksik klmaktr... Kelmclar ise, bu eksii gidermeye alr. nc makam: Bu makamn sahibine muvahhid ad verilir. Fakat, ikinci makamdakinden ok ileridedir... Kalbinde manev bir inirah olmu, mahede yolu almtr... Ortada sebepler, araclar dolasa da, tek varlk grlr. Zahirde, ne kadar sebep ve arac olursa olsun, bilir ki, hepsinin zuhur yeri, bir ad da Vahid olan Hak... Drdnc makam: Bu makamn sahibi de muvahhid-dir. Fakat, brlerinden ok baka... Btn grd, duyduu budur... Vastalar gitmi, kendinden gemitir. Bu hal, ycedir. Buna cevizi misal alrsak, zn ruhu diyebiliriz. Bu saylan makamlarn hepsini tek tek tafsil etmek her ne kadar gerekliyse de, bu drdnc makamdan sz EL-MRD'L-EMN 312 aamayz. Kelm bu makamn perdesini aralayamaz. Mutlaka sz etmek gerekiyorsa, biraz nc makam anlatabiliriz. nc makamn sahibi, yalnz Vahid olan Hakk grr. Btn varl o olarak grr, nk ondan zuhura gelmektedir. Diyorlar ki: Kalbine ilh nurdan bir ule girmeyen bu hali anlayamaz. Dorudur. u yet-i kerimenin mns saylr: Allah tarafndan, slm.iin sinesi erh edilen kimseyi mi sordunuz, o Rabbmdan gelen nur zerine y rr... (Zmer, 22). ayet diyecek olursan: Bu halin sahibi nasl her varl, o bir olan vardan

grebilir. Halbuki, yeri, semalar grr ve birok eyay da zahirde grmektedir. Bu sual zerine deriz: Dur, dinle ve ren. Anlatalm: Bu makam srlar lemidir, perdesini amak mmkn deildir. Bundandr ki, baz byk zatlar bu makam iin yle demi: Rbubiyet srrn ifa etmek kfrdr. Beyanmz uzak gryor, deta bu i olmaz diyorsun. Ama biz, merakn gidermek iin biraz daha anlatacaz. Bir ey, hem ok olabilir, hem de az olabilir. Misl olarak bir insan ele alalm, o, paralar itibariyle oktur. Toplu baknca da, tek ahs olarak grnr. te varlk leminde, halik ve mahlkun durumu budur... Hem ok olabilir, hem de az... Her ne kadar insandan aldmz misal; anlatmak istediimiz geree uymasa da, bir eyin, hem okluuna hem de azlna dair bir tabirin yerinde olacan anlatr. Bu duruma gre gerek varlk, hem oktur, hem de tek. Hseyin b. Mansur'la (Halla) Havas r.h. arasnda geen u konuma konumuzu biraz daha aydnlatyor. Anlat alim: Halla r.h., Havas' manev yolculuu uzatr bulmu313 TEVHD VE TEVEKKL tu... Duruma aret iin yle bir soru sordu: Manev halin nasl, ne durumdasn? Havas r.h, u cevab verdi: Halimin iyiye ynelmesi iin, almam uzatyo rum. Bu cevaba karlk, Halla yle buyurdu; Sen iini, mamur klaym derken mrn tketi yorsun... Tevhid halinde kendini yok etmek hani, bu hal den ne kadar-uzaksn!.. Halla r.h., Havas' r.h. nc makamda buluyordu. Son cmleleri ile onu, drdnc makama almay arzuluyor du. Sylediklerimizi ksmen anladn sanrz. imdi bize u suali soracan tahmin ediyoruz... Anladk ki, drdnc makam zerine konuma ya-' pamyorsun. Oras tamamen bizim iin bir yokluk lemidir. Hi olmazsa bize nc makam biraz daha akla... Olur, derim... Anlatacaklarm iyi dinle, belle... unu kat' bilesin ki, Allah Tel'dan gayri yaratc yoktur. Allah Tel'nm izni olmadan bir zerre dahi, yerinden oynayamaz. Bu kafidir. Yerde ve gklerde ayn hkm bakidir. Zenginlik, fakirlik, hayat, lm onun izni olmadan olmaz. Her eyi yaratp icad lemine getiren O'-dur. Bu halleri gerekten mahede eden bilir ki, ondan baka ilh yok... Bunu bilince de, ondan bakasndan midini keser, onunla zengin olur. Baka eye bakmaz. Bilir ki, her eyi onun kudreti tehir etmitir. Bu halin sahibi bakar, sultandan af kyorsa ona teekkr eder, kran duygusunu arzeder. Kaleme, kda sarlp pmez... Gerekten ktibi grr... Ona gre ktip, sultandr. Durumu byle gremeyen, sebeplere bakar. Bu da, af sahibini unutup, kaleme, kda, mrekkebe bakp onlara teekkr edene benzer. Anlatmak istediimiz makamn rmvahhidi odur ki, sultann Ceml sfat tecellisi karsnda, dehete der, kalemi gremez. Hatta, %kalemin ve mrekkebin varln dahi aklna getiremez; ne grr, ne de anar. 314 EL-MRD'L-EMN Bunlar dinledikten sonra, bir sual daha sorabilirsin. Ve dersin ki: Sylediin eyler ancak cemadat, bize cansz grnen eyler iin doru, anladm. Ama yaptnda olduka hr, serbest, hayr yapan, gerektiinde affeden, veren, istedii zaman mni olabilen insan iin saydn eyler nasl tahakkuk eder? Bu durumda, yaplacak ileri aslna nasl vardrabilirim?

Derim ki, ince bir noktaya dokundun. Tehlikeli bir konuyu ele aldn. Pek ok kimselerin aya burada kayd... Ancak, bu kaymadan, eytann hkmn geiremedii, Allah Tel'nm seilmi kullar kurtuldu... Bunlar, basiret nuru ile bakt ve yaz yazan kt$i, o hal iin, kudret sahibinin emrini yapmaya mecbur ve aresiz grd... Tpk, zayf imanllarn kalemi, ktibin elinde yazmak zorunda ve aresiz grdkleri gibi... Zayf imanllarn buradaki ksr gr, tpk sadece yazl kd gren bir karncann ksr gr gibidir. Karnca, yazan ktibi gremedii gibi, zayf imanllar da ktibin tesindeki varl gremediler... Karnca, kdn zerine kt, en ok grebildii kalem oldu, yaz yazan onu sand... Zayf imanllarn durumu anlattmz gibidir. Ama Aiah tarafndan baar alan ve yardm gren kimselerin . sineleri, onun nuru ile aktr. Onlar, ok tedeki stn eyleri grr... Allah Tel btn eyay, kudretiyle konuturduu gibi, bu zmre iin, gklerde ve yerde mevcud zerreleri konuturur. Hatt onlar, bu zerrelerin, Hak Te-'y tebih ve takdis ettiini duyarlar... Her zerrenin, kendi bnyesi iinde, aczini itiraf ederek ak bir dille, sessiz, harfsiz konutuuna ahid olurlar. Gerek kulaa sahip olmayanlar bunu duyamazlar. Bu lemde, her zerrenin, gerek kalbe sahip olanlarla bir trl mnacaat vardr. Bu, Allah Tel'nm Kelm sfatnn bir srrdr. Sonu yoktur. Sonsuz olduunu, u yet-i kerime ne kadar gzel ifade eder... Syle, Rabbmn kelmlarm yazmak iin denizler mrekkep olsa, kelm bitmeden tkenir. Bir misli daha yardma gelse, yine tkenir. (Kehf, 109). tte bylece kalb sahipleri, melekt leminin srlarn dinlerler. Ne var ki, ifa yasaktr. Bu yolda yaplacak bir TEVHD VE TEVEKKL 315 aklama doru olmaz. Onlar, her bakmdan varln yok eden ve tam bir hrriyete eren kimselerdir. Bu hrlerin I sinesi, srlarn kabri olmaktadr. Hi padiahn srrn sakI lamaya emin grlp, sr verilen kimsenin, halk arasna kp bardn grdn m? Srlar,aklanmaz. Eer her verilen sr aktan sylenecek olsayd, Peygamber s.a. efenI, dimz: Bildiimi bilseydiniz, az gler ok alardnz..., I buyurmazd... Byle olmasayd durumu anlatr, az glp ok alamalarn salard... Peygamber s.a. efendimiz, baz sr olarak kalmas gereken eylerin aktan konuulmamasn istemi ve yle buyurmutur: Ncm ilmi anlatlnca kendinizi tutunuz. Kader bahsi alnca kendinizi tutunuz. Eer srrn halk arasnda sylenmesini yasak etmeseydi, baz sr olarak kalmas gereken eyler iin, yalnz Huzeyfe r.a. hazretlerini semezdi. Anladn ki, bu konu ok nazik ve fazla sz gtrmyor. Anlatlmas da g..: Ancak, baz misallerle anlatma yoluna gidilebilir. te bu sebeple anlayabilmene kolaylk olmas iin misal getireceiz. Bu misalde ilh nur penceresinden giren, manev yolculuk eden bir zat anlatacaz. Bu yoldaki konumamz yle aacaz: O zat lh nur penceresinden yazl kd grr, yznn siyahln iaret ederek, yle sorar: Bu halin ne? Yzndeki bu siyahln sebebi ne ola? Bu soruya, kt u cevab verir: Hakkmda insafl davranmadm... Yzmn kara ln kendim yapmadm ki. Mrekkebe sor. O hokkada du ruyordu... Olduu yerden geldi, yz saham yersiz ve zu lm olarak kaplad... O zat, haklsn der. Bu sefer mrekkebe dner ve niin yle yaptn sorar. Mrekkep de suu zerinden atmak ister ve yle der: Beni insafla karlamadn. Bu ii ben yapmadm ki... Ben hokkann iinde duruyordum. Niyetim hi kpr->r damamakt... Kalem zerime saldrd, vatanmdan kopar-i' di... Toplu halimi datt... Ve beni grdn gibi beyaz

TEVHD VE TEVEKKL 317 EL-MRD'L-EMU 316 bir saha zerine yayd. Sorulacak bir ey varsa ona sor, bana sorma. Seyirci zat bunu da dinledi ve dorusun, dedi. Kaleme dnd, mrekkebe niin zalim davrandm, ne sebeple yerinden oynattn, vatanndan ayrdn sordu. Kalem cevap verdi: ' .' Bu soruyu ele sor, parmaklara sor... Ben rmak kenarnda biten bir kamtm." Yeil aalar arasnda tek bana duruyordum. El bana bakla geldi... Kabuklan benden ayrd... Yerimden kopard... Boluk boumlarm ayrd. Sonra yonttu ve u ksmm da yard. Daha sonra, mrekkebin iine daldrd... Beni o ekilde altran, bamdan tutup yrten o eldir. Beni bu iten dolay sorguya ekip, azar etmekle yarama tuz ektin. Beni brak, asl beni bu hale sokanla konu. Buna da haklsn, dedi ve ele dnd... Kaleme ettii zulm sordu. El konumaya balad: Acaba ben neyim biliyor musun? Ben, et, kan, damar ve kemikten baka bir ey deilim. Kendi bana hareket eden bir cesedi hi grdn m? Ben, binicisinin emrinde yaayan bir bineim. Kuvvet ve kudret adn verdikleri svari bana bindi ve istediini yaptrd. Beni oynatan, yeryzn dolatran odur. Yamuru, ta, aac grmez misin? Bunlarn herhangi biri, yerinden oynayacak kudrete sahip mi? stn kuvvete sahip o svari, bunlarn birine binmedike hibiri kendi bana yerinden oynayamaz. llerin eline bak... Onlar da cansz ve kudretsizdir. O kuvvetli svari gelmedike, zahirde grnen eyalar da, o l ellerine benzer. Grrsn ki, onlar kendi basma hareket edemez. Kalemle onlar arasnda farkl bir durum olmad gibi, benimle de yoktur. Bu durumda kalemle benim durumum da meydana kyor... Biz kendi bamza bir i yapamayz, itham brak. Bilhassa benim durumumu kudrete sor. nk ben bir binek durumundaym, binicim o ii yapmaya mecbur klmtr. Manev seyrini devam ettiren zat, ele de haklsn, dedi ve kudrete dnd. EH bu halde kullanmasn, arzusuna gre hizmet ettirmesindeki sebebi sordu. Kudret u cevab verdi: Beni brak, azarlama, knama... ok knayan var ki, kendisi knanr. ok knanan d var ki, susuz ve gnahszdr. Durumum senin iin neden kapal bilmiyorum. Ve ben bir tahrik grmeden nasl binici olabiliyorum. Ve bylece ele zulmettiimi sanyorsun, hayret!.. Ben onu emrime mde klmadm ve tahrik etmedim, hatt byle bir arzu da duymadm. Sakin bir ekilde yatyordum. Hakkmda dnenler beni l sanyordu... Ya da yok... nk ben, ne bir harekete sahiptim, ne de bir eyi tahrik ediyordum. Beni tevkile memur olan geldi, uyard, harekete geirdi. Burada grdn eyleri yaptrd. Bende bir kuvvet varsa, onun msaadesiyle oluyor. Onun emrine aykr hareket etmeye gl deilim. Bu hale getirene irade ad veriliyor. Onu, yalnz ismi ile tanyorum. Beni uykudan uyaraca zaman hayal bir hcumla gelir, uyarr; onu bu haliyle biliyorum. te sana benden olduu grlen iler, ondan gelmektedir. Beni arzuma braksa elbet bunlar olmaz. Kuvvete de dorusun, dedi ve iradeye geti. Sakin, ,kendi halinde duran bir kudreti ne cretle tahrik ettin ve onda hakkn olmayan bir tasarrufa kalktn, dolaysyla elinden kurtulamad, diye kt... rade yle sze balad: Birden zerime yklenme... Beni ayplyorsun. Elbet benim de beyan edecek zrm olmal. Ben bu ileri yapmak iin kendiliimden ayaklanmadm. Sonra kendimi bu ileri yapmak iin ortaya atmadm ki, yaptrldm. Kahir bir hkmn altnda tesirli bir emrin icab oldu. O gelmeden nce, sakindim. yle dururken, kalb canibinden akl dilini kullanarak akl elisi geldi. Kudreti iaret etti. te ben o iaret zerine, kudrete gitmeye, malm ii yaptrmaya mecbur kaldm. Yoksa ben ilmin ve akln kahr altnda ezilen bir aresizim. O gelen elinin emrine niin girdiimi, neden itaat ettiimi dahi bilmiyorum. unu biliyorum ki, bu dil veya zalim olduunu kestiremediim, o haldeki durumuma hkim varidat

gelmeden nce bir yerde terkedilmi, sakin sakin duruyordum. O gelince, ayaa kalktm ve itaat etmek zorunda kaldm. O hkmn icra etmeye kalknca, kar durmak iin bende takat kalmad. mrme yemin olsun, 31S . EL-MRD'L-EMN _ emrine aykr davranmadm. O kendi bana hkmn icra edip dururken, ben sakin bir haldeydim. Bylece yaptm anlamaya alyor, emrini bekliyordum. Son emrini aklad zaman, tabiatiyle, emri ve kahr altna girdim. Ve kudreti tehis ediim, onun emri yerine gelsin di-yedir. Beni brak da, durumu, o ilim elisine sor. Halim tpk u airin dediine benzer: Sefer iin ayrldn o cemaatten, halbuki onlar glyd; Seni ayrmamakta aralarndan, nk onlar da yolcuydu. O zat, iradeye de dorusun, dedi. radeyi, kudreti bu hale getirdikleri, sakin dururken kaldrdklar, emirleri altna alp istedikleri gibi hareket ettirdikleri iin akla, ilme ve kalbe dnd. kt. Durumu renmek istedi. nce akl sz ald ve yle dedi: ? Bu ite ben bir lamba gibiyim. Takdir edersin ki bir lamba kendiliinden yanmaz. Ben yaktrldm. Kalb ise yle dedi: Ben bir drl levha gibiyim. Kendiliimden al mam kabil mi? Ben atrldm. lim de dedi ki: Ben, bir naktan baka deilim. Elbette kendili imden o kalbin beyazl zerine izilemem. Hatta ak im akmadan byle bir ey yaplmas kabil mi? O hatlar benden kmad ki... O levha benden nce ne ka dar temizdi.. Halimi kaleme sor. nk yaz yalnz kalem le olur. Yolcu zat, yle konumaya balad: ? Yorgunluum uzad. Bu uurda ok yoruldum artk. Durak yerlerim de hayli artt. Her kime bir ey sorsam bir tekine savyor. u da houma gidiyor, fazla dolatka kalbimin holanaca szler duyuyorum. Sorduum sorular def iin de makbul zr dinliyorum. Ey ilim, szme diyorsun ki: Ben bir yaz ve iziden ibaretim. Beni kalem yazd. Bu szden bir ey anlamyorum. Ben, kalemi bir kamtan baka bir ey olarak bilmiyorum... zerine yazlan tahtaya gelince, o da bir satan olur, ya da ottan, kepekten... Yaz ise mrekkepten baka bir ey deil. Yanan lamba ise, atestnvBen, burada kdmT lambanmr-y:a-319 TEVHD VE TEVEKKL znn ve kalemin szlerini dinliyorum. Ama bir deirmen sesi duyuyor, fakat, ortada elenen un gremiyorum. Tekrar sz ilim ald: Sen sylediinde doru olsan bile, sermayen az, azn az. Binein zayf. Girdiin yolda tehlike ok. Senin iin en doru i, bu ii burada brakp nce bulunduun yere dnmektir. Seni bu hale koyan ne ki? Bu hali de ge... Herkes niin yaratlmsa onu yapar. Yolunu tamama erdirmek istiyorsan, kulan a, varln huzura kavutur, dinle... lim,- konumasna devam etti: Bil ki,, gitmekte olduun bu yolda, lemler e ayrlr. lki, mlk ve ehadet lemidir. Yolunda, nne gelen kt, mrekkep, kalem ve el bu birinci leme aittir. Sen bu lemi kolaylkla getin. Duraklarnda fazla elenmeden yoluna devam kolayca saladn. kinci leme gelince, buras melekt lemidir. Birinci lemin tesindedir, br lemi geip bu leme vara-bilsen bile, sonu neye varaca belli olmaz. Bu leme nasl selmetle gidebileceini kestiremiyorum. nk bu lemde boucu denizler, ayan kaymas muhtemel yce dalar, korkun ssz sahralar var. nc lem ise, ceberut lemidir. Bu, mlkle me lekt lemi arasndadr. Bu lemin, istasyonunu aldm. nk kudret, irade ve ilim bu lemden saylr. Bu

lem, mlkle melekt arasnda bir vastadr. j Mlk lemi, melekta nisbetle daha kolay katedilir. j Melekt lemi ok dolak ve girifttir. J Ceberut leminin, .mlkle melekt lemi arasnda | oluuna, yerle sema arasnda yzen bir gemi misldir. O '[? gemi, ne suda yzp onun skntsn duyar, ne de yere ;( yapp, ondaki sakin hali duyar. r' Yeryznde yryen her kii, mlk ve ehadet leminde saylr. Gc yeter de, bu tarif edilen gemiye binebilir se, ceberut lemine gemi olur. Bu halin tekml sonunda gemiyi brakp yoluna devam etme gcn bulursa, artk kedersiz, skntsz olarak melekt leminde yrd saylr. Suda gemisiz yrmek art ile... Suda yrmeye gcn yetmiyorsa, dn, telere gemen kabil deil. u andaki yolculuunda, karay getin... Gemiyi de 320 EL-MRDT-EMN geride braktn. imdi ortada safi bir su kald. Melekt leminin n, kalemi grmekle balar, ki ilim, o kalemle yazlr. Ve suda yrtebilecek yakn hali bu ilk halde grlr. Arttka telere geilir... Peygamber s.a. efendimizin, sa a.s. hakknda buyurduu u ha-ds-i erif, makam geilerine iaret eder: Eer Yakn'i artsaych gkte de yrrd... Bu hads-i erifi, sa Peygamberin, suda yrdn anlatanlara kar buyurmutu... Yolcu tekrar konumaya balad: im kart. rperir oldum. Bu yolda var olduu nu anlattn tehlikelerden kalbime korku gelmeye ba lad. Vasfn ettiin bu korkun yolu alabilir miyim? Yok sa alamaz mym? Bilmiyorum. Bu yolu alacam gste ren bir tehis letin var m? Buna cevaben ilim, evet var, dedi ve devan etti: Gzn a... Btn gzlerin m topla ve bana ynelt... Kalb levhasna yaz yazdm kalemi grebiliyorsan bu yola girmeye ehil olabilirsin... Kim, ceberut le mini geer, melekt leminin ilk kapsn alarsa, ona ka lem gzkr. Dn ki, Peygamber s.a. elendimize de ilk keif, kalemdir. te yet-i kerime: Oku, Rabbm pek keremlidir... yle ki, ilmi ka lemle belletti, insana bilmediini retti... (Alak, 3-4). Bundan sonra, o Hak yolcusu zat, tekrar konumaya balad: Sen, kulam atn. Senden iittiklerimle, gzle rim daha iyi grmeye balad. Ve kulam daha gzel du yuyor. Allah adna and olsun, artk, ne kam grdm var, ne de bir kuru ot... Aa... Bileceim bir kalem var sa, o da, anlattn gibi olacak... Baka olmayacak artk. Hm sz ald: Artk senin iin kuru, ya da ya ot yok' oldu... Sen onu uzakta braktn. Artk grdklerin ne ottur, ne de kam... Hi iitmedin mi, evin eyas sahibini and rr. Sakn szlerimi yanl anlama... Bilmez misin, Allah Tel'nn zat, bakalarna uymaz. te bu sebeple, onun eli baka ellere benzemez. Kalemi baka kalemlere ben zemez. Kelm bakalarna uymaz. Yazs, baka yazlara benzemez. Bu saydklarm ilh olup rnelekt lemine ait tir. Alah Tel zatnda, bir cisim deildir. Bakalarnn 321 TEVHD VE TEVEKKL olduu gibi, onun bir mekn da yoktur. Dier eller, etten, kemikten, kandan olduu halde o, byle bir ey deildir. Kalemi kamtan, yazd levha ot, ya da yapraktan

deildir. Konumalarnda, ne ses var, ne de harf... Yazd, ne rakamdr, ne de resim... Onun mrekkebi ne bir kara boyadr, ne de hokkada grdklerine benzer. te hal byle... Eer anlattklarm olduu gibi mahede gcne sahip deilsen, seni, tenzih erlii ile, tebih kadnl arasnda greceim. ki hal arasnda kaldn, ne kadn olabildin ve ne de erkek... ki hal arasnda kaldn, ne o tarafa geebiliyorsun, ne de bu tarafa... Dn bir kere, sen onun eli, kalemi, kd ve ya. zsna tutuldun. Bu halinle, onun zatn ve sfatn nasl dier cisimlerden ayrt edip tenzih edebilirsin. Ve nasl onun kelmm, harflerin ve seslerin getirdii mnlardan ayrt edebilirsin? Eer Peygamber s.a. efendimizin buyurduu: Allah demi kendi sureti zerine yaratt. Hads-i erifini anlayabiliyorsan, mutlak bir tebihi ol... Nasl ki: Ya iyi bir Yahudi ol, olamyorsan, Tevrat'la oy namay brak... derler. Evet bu hads-i erifin mnsn bu gzn grd madde asndan ele alrsan tebihi olman gerek... ayet bu gzle deil, mn, basiret gzn aar, derinliine, sakl mny sezer, telere geersen, o zaman tam bir ten-zihi olman icap eder... Ve byle ol... Mukaddes bir mahal ol... Yolu dr artk... nk sen. mukaddes, madde planndan azade bir sahadasn... Kalb gzn a. vahyi dinle... Belki grdn ate seni hidayete iletir. Belki de arn, perdesi ardndan, Musa'ya a.s. gelen u nida sana da gelir: Muhakkak ben, evet ben senin Rabbm! (Taha, 12). O hak yolcusu zat, ilmin bu baha biilmez szlerini duyunca, nefs kusurunu anlad. Bildi ki, tebih ve tenzih arasnda yanlyor. Nefsinden grd kusura bir fke duydu... Bu fke atelendi... Kalbindeki o ate, k veF. : 21 322 EL-MRD'L-EMN __ recek oluyordu, ama tam veremiyordu... El dedirmek de mmkn deildi. nk o kalb tabakasndaki bir ateti. Artk, tam kvamna geldii iin, bir fleme ile yanacakt. lim bunu sezdi, hiddetle fledi ve kandil yanmaya balad... Artk nur zerine nur olmutu ortalk... Artk ilim son vazifesini yapyordu... Konutu: Bu bir frsattr, u an bir ganimet bil... Gzn a ve dikkat et, bu kta hidayeti bulacaksn. Ve... Yolcu gzn at... lh kalem ona belli oldu... Grd ki, o kalem ilmin tarif ettii gibi... Her eyden mnezzeh... Ne bir kamtan, ne de ottan. Ne ba var, ne de kuyruu... Cmle beer kalbine; devaml olarak ilmin eitlerini yazyor... Ve anlad ki, her kalbde o kalem ban koymu, fakat kendi ba yok... Artk hayreti kalkt ve her eyi ayan beyan grd... lim ne gzel yol arkadaym... Allah benden yana, ona hayrlar versin, diye de dualar yapt... Ve devam etti: u anda, kalem hakknda verdiin bilginin doru luunu anladm. Artk onu, dier kalemler gibi grmyo rum... Artk ilmin grevi bitmiti. Hak yolcusu ona veda etti teekkr etti. Ve: Yannda biraz fazlaca kaldm. Haliyle burada bir ok mklm zld. imdi kaleme gitmek azmindeyim. Onun imdiki durumunu renmek istiyorum, dedi ve kaleme doru gitti... Ona yle dedi: Nedir bu yazdn? Durmadan iradenin gsterdii ekilde, kaderin zerinde hkm srd beer kalbine bir eyler yazmaktasn.

Kalem, bu soruyu yle cevaplandrd: ? Sen, gayb ve ehadet leminde grdklerini unuttun. Orada kalemin verdii cevab galiba hatrlamyorsun. Hani sen ona halini sormutun. O da seni ele gn- ? dermiti. Yolcu, o konumalar unutmadm, dedi. Bunun zerine kalem, devam etti: O halde benden alacam cevap da onlarn verdii cevaba benzer. Yolcu zat, evet kabul ediyorum, fakat senin eklin o lemdeki kaleme benzemiyor, deyince kalem yine sz ald: TEVHD VE TEVEKKL 323 Sen: Allah lemi, kendi sureti zerine yaratt. hads-i erifini duymadn m? Yolcu zat, evet duydum deyince, kalem devam etti: O halde arada yabanclk grme, el belki de tektir. Orada nasl ele sorduysan burada, Padiahn sa eli t bir edilen ele sor. Ben onun tutuuna mahkmum. O is tedii gibi beni saa sola evirir. Aslnda, benzerlik ba kmndan ilh kalemle kullarn kalemi arasnda bir ay rlk yoktur. Kalem, gszl tutann elinde gsterir. Bunu u yet-i kerimenin mnsnda bulursun: Semavat, onun sa elinde drldr... Bu yet-i kerimeyi hi iitmedin mi? Yolcu zat, evet iittim, deyince kalem devam stti: O halde kalem de onun sa elinin hkm altnda dr. O istedii gibi onlarla yazar. Git o Yemin'i gr, duru mu sor. O Hak yolcusu kalemin yanndan ayrld, Yemin tbir edilen o kuds sa ele gitti... Orada, kalbin heyecann artran ok acaip eyler grd... O grd eyleri tavsif caiz deildir. erh de edilemez. Orada grlen saysz hikmetli ilerin bir krntsn dahi erh etmek mmkn olsa, ciltlere sdrmak mmkn olmaz. Orada olagelen bir para iin, yzde birin onda biri yazlamaz. Ciltler bu kadarn dahi alamaz. Hulsa, o bir Yemin, yani sa eldir, ama bakalarna benzemez. Ve o bir el ama dier eller gibi deil... phesiz parmaklar da var, ama kullarn parmana benzemez. Orada kalemin, nasl oynatldn grd. Kalemin zrn anlatt. Kalemi bu halde tutan o Yemin'e sordu... u cevab ald: ehadet leminde grdn ellerden benim bir farkm yok... Sana vereceim cevab onlarn verdii gibi olacak ve seni kudrete gndereceim. Aslnda elin bir gc yoktur. Kendisi oynamaz, onu kudret hareket etti rir, oynatr... Sonra, evet sonra kudret lemine geti... Orada yle acaibat grd ki, ncekiler onun yannda ok kk kald... Yemin'i tahrik ettirip, kaleme yazdrdn ve olanlar sordu... TEVHD VE TEVEKKL 325 324 EL-MRD'L-EMN Kudret cevap verdi: Ben bir sfatm.: Kadir'in sfat... Sfatlar kiminse onun emri olur. Sfatlar sahipsiz deildir. Bir ey soracaksan, kudretin sahibi, Kadir'e sor... Artk yolculuk sona eriyordu... Az daha azndan o yce makama soracakt ki, ilh varlk lemi tesinden: Ona yaptndan sorulmaz... brlerine sorulur... (Enbiya, 21). Hitab geldi... O ilh heybetin heyecan sard. Ve barp dt. Bir mddet o halde rpnd... Uyand zaman yle diyordu: Subhansm Allahm... ann ne kadar yce. Sana dnyorum ve tevekkl ediyorum. Senin Cebbar, Vahid,

Kahhar olduuna iman ettim... Senden bakasndan kork muyorum. Ve bir ey mit etmiyorum. Verecein cezadan yalnz affna smyorum. Rzana gvenerek darlmandan kurtulmak istiyorum. ; Buraya kadar anlattmz hep tevhid zerine oldu. Halbuki, konumuzu daha ziyade tevekklle ssleyecektik... Arzumuz buydu... Ama istediimiz olmad. imdi konumuza dnelim ve tevekkl anlatmaya alalm. Tevekkl, kalbin vekil olana itimat etmesidir. u artla ki, onun ilminden ve kudretinden hibir eyin kaamayacan bilecek... Yine bilecek ki, ondan bakas, ne bir iyi i yapmaya gl, ne de bir ktlk... BYK ZATLARIN TEVEKKLE DAR SZLER Ebu Musa Deyl anlatyor: Bir gn Bayezid Hazretlerine tevekkln ne demek olduunu sordum, yle buyurdu: Sen, diyeceksin... Yani her eyi Cenab- Hakk'a havale edip yapan, eden, eyleyen Sen'sin Sen'sin Allahm, diyeceksin... Ben bu sz, arkadalarmz daima syler dedim ve duyduum bir vakasn anlattm. Ve sordum: Diyorlar ki, san yrtc hayvanlar, solunu kzgn dii ylanlar sarsa, yine iine bir titreme gelmeye-cekmi, ne dersiniz? Dedim, u cevab verdi: Bu dorudur ve geree yakndr, ama daha nem li bir eyi anlataym. Eer, Cehennem ehlini, azap iin de kvranr bilsen, Cennet ehlini de, saadetten balar d ner bir ekilde anlasan ve bu iki hal arasnda tercih yap maya kalkp u. zmreden olmayaym da, bu zmreden olaym desen, tevekkl halinden km saylrsn... Bir gn Abdullah Kurey'ye tevekklden sordular: Her halde, Allah'a alka ve ballktr. eklinde cevaplandrd. Soran zat, biraz bu konuda bilgimi artr, deyince de yle buyurdu: Ona vardran ay an, her sebebi, vastay, aracy b rakmak. .. TEVEKKL HALNN DERECELER Burada tevekkl dereceye ayracaz: Birinci derece: Allah'a kar yaplan tevekkl hi olmazsa doruluuna emin olduun ve yardm edeceine, doru yola ileteceine, efkatine, itimat edilen bir vekile balant kadar olmal... En azndan Allah'a tevekkl byle olmaldr. kinci derece: Kulun tevekkl hali yle bir duruma gelmeli ki, tpk bir yavru ile anas arasnda olagelen hale benzemeli... Yavru, anasndan bakasn bilmez. Her ite anasna koar. Ve ana, yavrunun ilk hatrasdr. Her darda kaldkta onu hatrlar. te bu derecede yaplan tevekkl byle olmal. Bu makam, Allah'n gayrna arda bulunmay ve bir eyler talep etmeyi terki gerektirir. Ve bu makamda, yalnz onun keremine, rahmet ve efkat tecellisine itimat edilir, gvenilir. nc derece: Burada her ey kalkar. Haline terk-edilir. Tpk hastann sarl gibi... O kh gelir kh gider... Onu ne getirmeye almak kabil olur, ne de gidermeye... Burada, bana bu makamda tedbirden soracak olursan, derim ki: 326 EL-MRDX-EMtN Bu nc makam tedbiri batan keser... Bu hal devam ettike, kulda tedbir diye bir ey kalmaz... Tpk hasta, yzndeki sarl gidermeye muktedir olamad gibi... Keza, ikinci derece dahi tedbiri eritir, u var ki, orada bir yavru nasl anasn biliyorsa, bu derecenin sahibi kul da, duasnda, yalvarmasnda, yakarmasnda Allah Tel'y yle bilir ve her sknt halinde ona koar. Yoksa bu makamda da, birinci derece halinde anlatld gibi bir tedbir dnlemez.

TEVEKKL SAHPLERNN AMELLER Baz kimseler, tevekkl halini yanl anlar... Ve tevekkl ehlini bir tepsi zerine konan et parasna benze- : tir. Bu gr, yanltr. Burada bu grn hatal olduunu anlatmaya alacaz. Yaplan ameller, ok kere iki ey arasndadr. Biri, menfaat temini ile, onun esirgenmesi... Dieri de, zararl eyi def etmek ve kesip atmak... Bir faydann temini iin ilh gelenee uymak gereklidir ki, o gelenee aykr hareket etmek ahmaklk veya delilik saylr... Mesel, ne gelen yemei inemeyi, elle alp aza gtrmeyi terk gibi... Allah, az yaratm. Dileri yaratm... Bunlarn hepsini yerinde kullan- ' mak gerek... Kullanmamak, ilh detlere aykr hareket . saylr... Tevekkl halini bulmak iin, ok kere yaplan bir det : vardr... Baz zatlar, o hali ellerinde geree erdirmek . iin,, ehirleri brakr, kimsesiz yerlere giderler. Yola giderken, kafileye uymaz, yalnz balarna ve halkn nadi- .' ren getii yollardan yrrler... Bu yrylerinde azk da almazlar. Aslnda byle iler tevekkl sahibi olabilmek iin art deildir. Ama, byle bir hareketi, baar ile : yapabilmek, tevekkl halinin en st derecesi saylr. Bu iin aksine, bir de inceden inceye dnp tanmak, yaplan bir iin vaktinden ok tedbirleriyle uramak, olmayacak ihtimallere dalmak da tevekkl ldrr. Tevekkl iinde bir baka ekil daha vardr ki, o, 327 TEVHD VE TEVEKKL eve ya da mescide kapanp kalmaktr... Bylesi baz kasaba ve ehirlerde yaplr. Bu da tevekklden saylr. Ama yukarda anlatlan azksz yolcunun halinden zayftr. nk her ne kadar tevekkl etse de, iin altndan insanlara dayanmak kar... Sonra, bulunduu yerde onun halini halk grecek ve yardm edecek... Onun kalbinde halkn yardm olmasa da grn byledir. nc bir makam daha var, onu da anlatalm; bu da, det olduu vehile snnet zerinde almaktr. Bu alma eklini; almak-kazanmak blmnde anlatm bulunuyoruz... Diyorlar kif bu ekilde alan kimse, tevekkl halini yitirmez... u artla ki, sermayesine dayanmaya... Gvenmeye... Bu gibi bir tevekkl halinin varlna almet, hrszn alp gtrdne, ya da telef'olan ksma zlmemektir. OLUK OCUK SAHB N TEVEKKL Evli, bakmaya mecbur olduu kimseleri bulunan iin onlar yalnz brakp gitmek suretiyle yaplan tevekkl sahih olmaz... Tevekkl daha ok ahs bir itir. oluu ocuu Hakk'a emanet edip, bir yere ekilmek caiz deildir... Tevekkl ancak, ahs olabilir... Yemeyi, imeyi terk etmek suretiyle tevekkl elde etmeyi arzu eden kimse, hi olmazsa bir hafta kadar a, susuz kalmaya tahamml edebileceine kani olmaldr... Sonra, rzk gelmedii, bir zuhurat olmad takdirde lm de gze almal. Tabia-tiyle byle bir ie girien kimsenin ehli ve ayali olmamal, olan iin olmaz. O almaldr. Hazreti Sddk by-le yapard... O her ne kadar tevekkl halinde olsa da,1 ehli iin pazara kar, al veri yapar, bir eyler kazanr, gtrrd... Bylesi bir tevekkl, bundan nce anlattmz tevekkl eklinin nc ksmna girer... oluk ocuk iin azk tedariki, snnettir... Ehli ve ayali olan kimse iin yiyecek ymak caiz ve snnet olduu gibi, oluu ocuu olmayan kimse iin de ymamak doru' olur... Herhangi bir yoldan mirasa, ya da herhangi bir sebeple bol-mala sahip olan kimse iin en uygunu o andaki, ihtiyac kadarn alp, kalann da da-

328 EL*MRDX-EMN tmaktr. Bir gn sonraya mal saklamak tevekkl sahibine yakmaz... Tevekkl sahibi iin ikinci bir ruhsat yolu da udur: Krk gn yetecek kadar mal ymak... Veya daha az... Byle bir tevekkl sahibi iin, eitli sylenti vardr... Baz zatlar, bu kimsenin tevekkl halinden kacan, baz zatlar da kmayacan sylemitir. nc bir ekil de, yllk zahire yandr... Byle yapanlarn tevekkl yoktur... Bir yllk azk tedariki cihetine giden tevekkl halinden mahrum olur.

Derler ki: ^ Canllardan yalnz azk yn yapar, onlar s rasyla: Fare, karnca ve demolu... nsann kendi zararna olacak bir eyi def etmesi tevekkle engel deildir. Tpk faydal eyleri temin, engel olmad gibi... Meyilli bir duvarn altndan kamak, yrtc hayvana yakn olmamak, kk yerin altnda durmamak da tevekkle engel deildir.;. Mahzurlu ileri terk, tevekkl iptal etmez... Byle olduunu, Peygamberimizden, ashaptan ve byk zatlarn halinden anlatan zatlar bildirmitir... Tevekkl sahibi iin yukarda zikri geen zararl eylerin varl ekilde olabilir: Vhim, zan ve katiyet... phesiz, bir vehimden ileri gitmeyen zararl eyin korkusu, tevekkl sahibine yakmaz... Fal ve benzeri eylerin iareti zerine hareket edip, urada tehlike var, deyip kamak, ya da yaplmas gereken bir ii yapmamak tevekkl sahibine yaramaz... Peygamber s.a. efendimiz afsun, da, ku fal gibi ileri tevekkl ehline yaktrma-mtr. Keza, Peygamber, s.a. efendimiz, souu def iin, elbiseyi giymeyi reddi de, tevekkl ehline yakitrmarm-tr... Ama halktan gelecek eziyetlere tahamml etmek kabil olunca i deiir... O zaman, bu da tevekkln artlar arasna girer. Buna iaret olarak, u yet-i kerimeyi zikredebiliriz: Onlarn verdii eziyetten ge, Allah'a tevekkl eyle... (Ahzab, 48). Buna kyas olarak baz hallerde tedavi yolunu brakmak da tevekkl iine girmez... Buna dair baz nakiller vardr. u var ki, tedavi yolunu terk, herkesin yapaca MUHABBET - EVK ? RIZA 329 bir i deildir... Bu, tevekkl eden kimsenin, eritii makamdan ald kuvvete gredir... OTUZALTINCI BLM MUHABBET - EVK - RIZA Bil ki... Muhabbet, sevgi Allah iin olunca, en byk gaye saylr... Ve bu hali tayan, yce makama ermi demektir. Bu muhabbetin, yani sevginin dnda kalan evk, lfet ve rza muhabbete tbidir... Bu halden Allah'n nasipsiz kld kimseler, Allah'a kar muhabbet tadn inkr .etmi ve byle bir eyin olabilmesini de kabul etmemilerdir. Biz onlarn fikrinde deiliz. Bu sebeple anlatacamz yet ve hadslerle Allah iin muhabbetin mm-kn olduunu aklayacaz. Bir yet-i kerimede yle buyrulur: O kimseler ki, Allah'a iman etmilerdir, onlarda Allah sevgisi, en. iddetli dereceye gelmitir... (Bakara, 165). Dier bir yet-i kerimede ise yle buyrulur: Allah onlar, onlar da Allah' sever... (Maide, 54). u hads-i erif, tam mnsiyle Allah ve Peygamber sevgisine iaret eder: ? inizden herhangi birine, Allah ve Peygamberinin sevgisi malndan, ehlinden ve btn insanlardan stn gelmedike, tam iman bulmas kabil deildir.... brahim Peygamber a.s. hakkda anlatlan u rivayet mehurdur. Konumuzla ilgili olduu iin buraya alyoruz: Ona lm melei gelmiti, ruhunu alacakt. lm meleine yle dedi: Sen hibir seveni grdn m ki, sevgilisini l drsn?... Allah Tel, brahim Peygambere yle vahyetti: Sen hibir seven grdn m ki, sevgilisine kavu may ho grmez olsun?... 330 EL-MRD'L-EMN Bu vahyi znde duyan brahim a.s. lm meleine dnd ve yle dedi: imdi ruhumu al. Peygamber s.a. efendimiz yle dua ederdi: Allahim, sevgini bana nasip eyle... Seni seveni de sevdir. Sana yaklatrann sevgisine de erdir. Allahm* var ln sevgisini bana, susayann souk suya olan hasret ve

itiyakndan daha fazla kl... Bir gn Peygamber s.a. efendimize, bir Arabi geldi. Ve yle sordu: Ya Allah'n Resul, ne zaman kyamet kopacak?.. Peygamber s.a. efendimiz yle bir sual tevcih etti: Kyamet gn iin ne gibi bir hazrln var?... Arabi u cevab verdi; 1 Kyamet gn iin ne ok oru tutabildim, ne de bol bol namaz klabildim. u var ki, ben Allah' ve Peygamberini seviyorum... Bunun zerine Peygamber s.a. efendimiz yle buyurdu: Kii sevdii ile beraber olacaktr... Hazreti Enes r.a. diyor ki: Mslmanlarn slm dinine girmekle aralarnda beliren sevgi halini, daha nce onlarda grmemitim. Ve o ekilde bir sevgiyi de baka ey onlara veremezdi. Hazreti Ebu Bekir r.a. yle buyurur: Bir kimse, iten Allah ve Peygamberinin sevgisini, tadarsa, bu tad onu dnya talebinden alr. Ve btn be-; serden karr. MUHABBETN MNSI Muhabbetin mns, bir eyi ho bilerek tabiatn ona eilmesidir. Bunun zdd buuzdur; buna nefret tbiri de kullanlr. Nefret, bir eyi kendi mizacna uygun bulmayp tiksinmek mnsna gelir... 331 MUHABBET - EVK - RIZA nsan, holand bir eyden ne kadar tad alrsa, o kadar ok sever... Sevgi duyulan eyler, duygulara gre deiir. Gz, grlen eylerden holanr. Kulak iittii eylerden lezzet alr. Burun duyduu gzel kokulardan zevk duyar. te bylece btn duygular kendi yaradlna gre, uygun bulduu eylerden zevk alr ve ona gre sever... Peygamber s.a. efendimiz bir hads-i erifinde yle buyurur: Bana dnyanzdan ey sevdirildi, gzel koku, kadn, gzmn nuru namaz. Bu hads-i erifle, be duygunun meydana getirdii zevklerin tesinde bir baka tadn ve bir baka sevimli halin varlna iaret edilmektedir. nk namaz, dtaki duygularn tad alaca bir hal deildir. Bu durum karsnda, batn gz ortaya kyor. Batn gz, yani basiret zahir gzden daha kuvvetlidir. Batn gz tabiatyla kalb-dir. Kalbin idraki, d gzden ok keskindir. Bu byledir. Mn lemi, daima madd lemden ileridir... Dnnz ki, aklla idrak edilen mn gzellii, dtaki suretlerin ifade ettii mnlardan daha toplu ve daha byktr. phesiz kalbin, ilh ve kuds ilerden ald tad, zahir duygularla almak mmkn deildir. Kalbin ald tad, ok mull ve tamdr. Kalbin eritii olgun ve eksiksiz zevkten sonra, ikinci bir hal meydana kar, o da, hatalardan salim kalbin, kuds leme ynelmesi sonunda alaca lezzettir. Bu bozuk duygulara nisbetle tamamen eksiksiz ve mulldr. Sevgi iin verilecek mn, tad sezilen bir eye meyilden baka deildir. Bu mny, yapt kusur sonunda, behaim derecesine denden bakas inkr etmez. Byle bir hale den, d duygular ap, teye asla geemez. unu iyi bilesin ki, insana en sevimli gelen ey, hayatn devam ettirmektir. nk, insan, en ok nefsinin bir musibete uramasna zlr. Ve nefsinin daima iyilik iinde yzmesini ister. Sonra insan, kendine iyilik edeni de sever. nk insan iyiliin kuludur. nsan bir eyi severse kendisi iin sever. nk o eyi sevmesi, "znde gzel bulduu iindir. En gzel sevgi de byle olandr. nk buna d-tan bir phe garaz girmez. Gerekesine gelince, her g33-2 _ EL-MRDT-EMN ' zel ceml sevilir, aksi dnlemez. Ama bunu anlayan. pek az. Hal byle iken, hayal darlnda kslp kalan sanr ki, gzel ceml, bir histen, ya da bir hayalden ibarettir...

Aada anlatacamz hususu da bilmelisin. Her gzellik, kendi durumuna zd olmayan eylerde gzeldir... Bir gzel eyin, kendi mizacna zd olan bir eye kar gzel durmas zor olur. Mesel, at binicilii, bi- ? nicisi iin belki gzeldir; fakat bakalar gzel bulmayabilir. Ve insanlar arasnda bunu ho grmeyen de olabilir. Ve baz kimseler gzel yazya baylr, bunlara gre yazann surette gzel olmay ve sesinin irkin oluu yaznn gzelliini bozmaz. Gerek at binicilii, gerekse gzel yaz, sevenleri iin gzeldir. Sonra herhangi bir eye kar duyulan sevginin kk ok telere uzar... His lemini aar... sterse, hayal geidine kslan: Bunlar hisse raci... desin... Halbuki, bunlar hisle bilinen, sevilen eyler deildir. phesiz hissi olarak bilinen gzellikler de vardr. yi huyu, ilmi, gc, akl; hissen bilmen ve sevilen eyler arasnda sayabiliriz... Bunlar zahirde elle tutulamaz, ama gzelliklerine basiret nuru ile erilir. Bu eit sevilen eyler arasnda, Peygamber s.a. efendimize, ashabna, afi ve dier mtehid imamlara kar duyulan sevgiyi anlatabiliriz. Bunlara kar sevgi duyabilmek pekl mmkndr. Fakat, dtaki duygumuzla bu zatlarn sevgisini bulmak ok zordur. Hatta olamaz, basiret nuru, basiret gz lzm. Bunlara kar duyduumuz sevginin ve hayranln sebebi, hayrn hep birden, onlarda toplanm olduunu iitmektir. Kim ki, byle bir eyi iittii anda, hislerini bir yana atar; Evet gzel... derse, o zahir duygulardan gemi ve basiret gzne sahip olmu demektir. Ve her ne ki, duygularn tesinde gzelliini gsterir, o ancak basiret nuru ile grlr... Durum byle olunca, d duygulaun ok tesinde, her bakmdan gzel, iyi ve sevilmeye deer kim olabilir? pMUHABBET - EVK - RIZA - 333 hesiz Allah Tel... O'nun gayr sevilmeye lyk deildir. nk yaratc odur... Devam, beka, selmet hep O'nundur. Her halde iyilii o verir. O yle gzel bir varlktr ki, btn gzellere gzellik verir. Her iyilik, onun bir cmertlik eseridir. Bir kimsenin, Peygamberleri, sahabeleri, imamlar sevmesi, iyi eyler onlarda topland iindir. Bu iyi iler kimden?.. phesiz Allah'tan... Cmle hayr ondan gelir, yine ona gider. Her ceml onundur. Her ceml sahibinde bulunan gzel ceml, onun bir eseridir. imdi unu anladn ki, her gzellik, onun gzellii iin seviliyor. Bu anlatlanlar sana unu da bildiriyor ki, ad geen sevgi halini bulmak iin insann z, iyi sfatlarn sahibi olmas ve cmle yakk almayan hallerden temiz olmasyle mmkndr. Bunun iin yle buyruluyor: lh huylarla benliinizi bezeyiniz. nsann znde yle bir hakikat vardr ki, onu ancak Allah bilir.' Keza kalbde, ilh nur ad verilen bir nokta vardr. u yet-i kerime o noktaya iaret eder: Allah tarafndan, sinesi, slam iin erh edileni mi sordunuz? O, Rabbndan gelen nurla yoluna devam eder. (Zmer, 22) nsarnn yaratlnda bulunan o nokta iledir ki, gc yettii kadar, rububiyet cemlini idrk edebilir. Btn gzellerin gzellii ondandr. Hal byle olunca, ondan daha gzeli bulunur mu? Varlk leminde ondan daha gzel, yce, erefli, byk ve kemal sahibi yoktur. Zahirde grnen her gzel, iyiliini ondan emanet Herkes yetitii kadar tad alr ve ald tada gre muhabbet ehli olur... Sevgi babnda eriilmesi gereken iler birka ksma ayrlr. Bir tanesi, hayale-s.ganlar ki, bunlar, d fn grdmz ekillerdir. Hayal lemine garlar_ Bir de havale smayan bir varlk var ki, o da Zat- ilahdr... Ha yle smayanlar arasnda, bir de cismi ve ekli olmayan 334 ELMRD'L-EMN ' eyler var. Onlar da, ilim, kudret, kuvvet, irade vb. eylerdir. nsan bir ahsr bakar, gzlerini yumduu zaman onun eklini haylinde bulur; sanki ona, aktan bakar gibidir... Gzn anca, bakp grd hayalindeki ahs olmasna ramen, bir ayrlk bulur, bu ayrlk tabiatiyle, ekil ve endam ayrl deildir. Sadece, daha aktan grmek ve daha belirli bir seitir. Bunun misli yledir: nsan bir ahs

tanyeri aarrken yle'byle grr. Bir de gne ortal aydnlattktan sonra grmesi var. Her iki halde de baklan insan deimiyor. Deien tek ey var, o da birbirinden ayr zamanlarda bak ve durumun daha belirli hallere girmesidir. te arzettiimiz bu misli anadmsa, imdi diyeceimizi iyi dinle, anla... Bu lemde her ey, lh det zerine yrr*, o detler bozulmaz. Bir eyin hatas, daha stn hale gemesine mani olur. Nefis, kt halleri iinde devam edip durduka, his ve hayl lemi tesindeki mnlar kefedip anlayamaz. Bu kt sfatlar, nefis iin deta bir gz kapadr. Bir gz, ne kadar kapan aralarsa, greceini o kadar iyi grebilir. Bir nefis de, hatalardan ne kadar kur-tulursa, teleri o kadar iyi grebilir, gerei daha iyi kefeder. Dolaysyla, alaca manev lezzeti artar ve muhabbeti oalr. LH SEVGYE YAKLATIRIGI SEBEPLER unu bilmelisin ki, br lemin en bahtiyar insan, Allah sevgisinde en ileri olandr. hiret, Hakk'a var ve onun huzuruna eri saylr. Ne byk nimettir ki, seven sevdiine kavuuyor. Uzun mddet ona itiyak duymu, yanm, tutumutu... imdi ise, seksiz, phesiz gayet kolay bir halde ona kavuuyor... Bundan daha byk nimet olur mu? Ve... Bu nimete erenden daha bahtiyar kimse bulunur mu? Sevginin artmas iin, aada iki sebep anlatacaz. Birinci sebep: Kalbin, ondan, yani Allah'tan gayr her eyden temiz edilmesi... Bir kabdan ne kadar ey dar karsa, iine o kadar dieri girer. Mmkn olduu kadar fani eylere kalben ilgi duymamak ve madd eylerden kesilip Hak iin tek ve yalnz kalmaldr. 335 MUHABBET - EVK - RIZA ^- Allah de, te kalanlar brak... (En'am, 91). yet~i kerimesi bu duruma iaret etmektedir. kinci sebep: Tam ve kmil bir irfan duygusu.... Bu duygunun hasl olmas iin: a) Yetiecei yeri, dikenden ve yabanc otlardan te miz tutmal... b) Tabi byle temiz bir yere ekilen tohum bakln ca, biter ve marifet aac yetiir. te bu marifet aac: Onun kk yerde sabit olup, dallar semaya ykselmitir. (brahim, 24). yet-i kerimesinde anlatlan Kelime-i Tayyibe'dir. O her trl pheden ari ve pk bir kelimedir. En iyi bilen Allah'tr... ? EVK ZERNE Sevilen varla kar muhabbet tam yer tutunca, evk kendiliinden hasl olur. Ve o muhabbetin belirtileri eklinde meydana kar. evk ve muhabbet, birbirini tamamlayc bir ekilde meydana gelir. evke dair yap^r-1. ti"ok rivayet vo yazl eserler vardr. Biz burada onlardan baz paralar alacaz, yle bir rivayet vardr: Bir gn Ebu Derd r.a., K'b'a r.a. yle c_erniti: Bana, Tevrat'n en seme yetlerinden birini oku. K'b r.a. ise unu sylemiti: Allah Tel, istediin seme yetlerin birinde yle buyurdu: Ebrar zmresinin, bana kar evki arttka art t... Fakat, ben onlarn duyduu itiyaktan daha fazla on lara kavuma itiyakn duyarn... K'b r.a. devam etti: Bu yetin yan banda" ise yle buyrulur: Beni arayan bulur. Benden bakasn arayan be ni bulamaz. Bunun zerine Ebu Derd r.a. yle dedi: Evet dorusun. Dediklerini aynen Peygamber s.a. efendimizden de iittim. Bu cmlelerin doruluuna a hidim.

T. _ __ 337 336 EL-MRD'L-EMN Bir haber, bize, Allah Tel'nn, Davud a.s. Peygambere yle buyurduunu ulatrr: Ya Davud, yeryznde bulunan kullarma u hkmm tebli eye: Ben, beni seveni severim. Benimle oturanla otururum. Beni anmak suretiyle lfet edenle nsiyet, lfet ederim...-Arkadalk etmek isteyene arkada olurum. Beni seeni segerim. Bana itaat edene itaat ederim. Beni, yaknen kalbinden seven her kulu, zatm iin kabul ederim, bunun aksi olmaz. Ve onu gerekten severim, ki bu sevgi iinde ondan daha fazla hak kazanan olmaz. Gerekten beni arayan bulur. Benden bakasn arayan beni bulamaz. Ey yer ehli, zerinde bulunduunuz yerin, aldatmacal ilerinden syrlnz; bana geliniz... yiliime, benimle arkada olmaya kounuz. Geliniz, benimle lfet ediniz ki, sizinle lfet edeyim, sizi sevmek iin can ataym. ' unu iyi biliniz; ben sevdiklerimin amurunu, dostum brahim'in, boulmaktan kurtardm Musa'nn ve her eyden seip yarattm Muhammed'in s.a. amurundan yarattm. unu kafi biliniz, ben, evk ehlinin kalblerini, nurumdan yarattm. Ve o kalblere, cellimden nimet verdim. Allah Tel, gemite sadk kullarndan birinin kalbine yle ilham eylemitir: Kullarm arasnda, birtakmlar vardr. Onlar be ni sever, ben de onlar severim. Onlar bana kar itiyak duyar, ben de onlara kar duyarm. Onlar beni anar, ben de onlar anarm. Onlar bana bakar, ben de onlara ba karm. Onlarn yoluna gidersen, seni de severim, onlardan ayrlrsan, darlrm. Kalbinde bu ilham duyan zat: Ya Rabbi, o kullarn iareti ne ola? Dedi ve u cevab ald: Onlar manev halleri iin, efkatli bir oban gi bidir. Bu oban nasl koyunlarn en iyi ekilde gtmeye _ MUHABBET - EVK - RIZA alrsa, onlar da manev hallerini yle korurlar... Gndz olunca, glgeli yeri, karanl ararlar. Gn batarken, kular nasl yuvasna ekilirse, onlar da gn battktan sonra kendi lemlerine ekilirler. Sergiler serildii, yataklar ald, yastklar yerine konduu, seven sevenle babaa kald zaman, o kullarm kalkar, ayakst huzuruma dururlar. Yzlerini benim in yere serer, Kelm tecellimle bana mnacaat ederler. Onlara verdiim nimet sayesinde bana yalvarr, yakarr, gz ya aktrlar. Onlar bu halde, kh alar, kh szlanrlar. Kh ah eker, kh nefislerinden ikyet ederler. Kh ayakta durur, kh otururlar. Kh rka varr, kh secdede kalrlar. Szm hakk iin, onlar urumda nelere katlanmaz ki... Kulama onlarn muhabbetim iin ektikleri sknt dolaysyla ikyet sesi gelmez. 1) Kalbleririe nurumdan yerletiririm. Ben onlar na sl anlatyorsam, onlar da beni nurum sayesinde yle .an latr. 2) Onlara iyilik olarak, arz, yer semavat iinde kilerin arl kadarn dahi az bulurum. 3) Tecelli yzm onlara dnerim. Ben tecelli yzm le kendisine dndm kimseyi grdn m hi?.. Ona '?? vermek istediimi acaba kimse bilir mi?. Bir rivayete gre, Allah Tel Davud a.s. Peygambere yle vahyeder: Ya Davud, daha ne zamana kadar Cenneti ana cak, zatma itiyak duymay benden istemeyeceksin?... Davud a.s. Peygamber yle sordu: Ya Rabbi, sana mtak olanlar kimdir? Ve vasf lan nelerdir?

Bu sual zerine Allah Tel yle anlatt: Onlar, her ktlkten temizledim. Onlara, her ktle kar ayklk duygusu verdim. Kalblerine bir pencere atm, oradan bana bakarlar. Onlarn kalbini kud ret elimle alr, semama koyarm. Sonra sekin melekle rimi davet ederim, gelip huzurumda toplannca bana sec de ederler. Bunun zerine onlara: Sizi,.bana secde edesiniz diye armadm, bana F.": 22 338 EL-MRD'L-EMN MUHABBET - EVK - RIZA 339 itiyak duyan zatlarn temiz kalbini gstermek iin ardm, derim... Bu arada evk ehliyle vnrm. Onlarn kalbi, se-mamdaki meleklerime aydnlk verir, tpk gnein yeryzn aydnlatt gibi... Ya Davud, bana o itiyak duyan zmrenin kalbini Rdvan sfatmdan yarattm. Yzm nurundan onlara ni~ -? met verdim. Onlar varlma dair sz etmeye yetkili kl- ? dim, Onlarn vcutlarn yeryznde nazarghm eyledim... Kalblerinden bana vardran nurdan bir yol atm. Oradan daima bana bakarlar, dolays ile, evkleri, aklar her an biraz daha artar. Tekrar Davud a.s. Peygamber, Hak Tel'ya niyazda bulundu ve yle dedi: Ya Rabbi, muhabbet ehlini bana tant, onlar gr mek istiyorum... Allah Tel yle buyurdu: Ya Davud, Lbnan Da'na git. Orada, on drt kii vardr. lerinde ok yallar, orta yallar, ak sal lar, ihtiyarlar var. Yanlarna gidince, selmm syle... Onlara yle de: ? Rabbnzn size selm var, yle buyuruyor: Siz benim sevdiklerimsiniz, bana bir dileiniz var m?.. Sizi kullarm arasndan setim, evliyam kldm. Se vincinizle sevinirim. Sizin sevginize can atarm... Davud a.s. onlarn yanma vard. Onlar bir su gzesi banda, Allah Tel'nm azametini tefekkr eder buldu. Davud a.s. Peygamberi grnce hemen kalkp kamak istediler. Davud a.s. onlara: Ben Allah tarafndan size eli olarak gnderildim. Rabbnzn fermann size teblie geldim... Deyince durdular. Kulaklarn syleyeceime verip gzlerini yere diktiler. Davud a.s. o ilh emri yle anlatmaya balad: Ben Allah tarafndan size gnderilen bir eliyim... Allah Tel'nm size selm var. Ve size yle buyuruyor: ? Siz benim sevdiklerimsiniz, bana bir dileiniz var ; m?.. Sizi kullarm arasndan setim, evliyam kldm... Sevincinizle sevinirim. Sizin sevginize can atarm. Sesinizi ve sznz duyuyorum. Her an size bakmaktaym. Merhametli ve efkatli bir anann bak gibi... Bu ilh emri dinledikten sonraki hallerini Davud a.s. Peygamberden dinleyelim: Gzlerinden, yanaklarndan yalar akmaya balad. lerinden en yals yle yalvarmaya koyuldu: Allahm, sbhansn, sbhansm.,. Biz senin kulun ve kullarn oullaryz. mrmzn geen ksmlarnda, seni anmadan giden zamanlar iin senden ba dileriz. Bundan sonra, teker teker aadaki mnacaat yaptlar: AUahm, sbhansm, sbhansm... Bz senin kulla rn ve kullarn oullaryz. Sana nasl dua etmeye cesa ret edebiliriz. Sen de bilirsin ki, kendi iimize ait bir e

ye ihtiya beyan edemeyiz. Hepsi sana malm... Sana yol almann lzumu duygusunu bizde devam ettir, yilik lerini bizlere yadr, Allahm, bizi malm sudan yarattn. Azametini te fekkr edebilmeyi ihsan eyledin. Azametini dnen kim se, bir ey istemeye cret edebilir mi?.. Tek arzumuz nu runa daha yakn olmaktr... - Evliya kullarna olan yaknln ve yce ann karsnda diller sana yalvaramaz oldu... Muhabbet ehline bol vergine kar diller sana dua edemez oldu. Allahm, kalblerimize zikir yolunu gsterdin. Zatmla itigal iin bize zaman ihsan ettin. Sana krde ku surumuzu bala. Allahm, arzumuz sana-malm... Ancak o, vech-i kerimine nazar ofabilir. Allahm, bize verdiin nimetin tamama ermesini istiyoruz. Yaptn ihsann sonsuz olmasn diliyoruz... AUahm, yarattn eylerin hi birine ihtiyacmz yok. Kerem yzne bakmaya muhtacz... Ben de unu istiyorum, Allahm, dnyaya ve eh line bakmaktansa, gzm grmez eyle... Kalbimi hi re tie megul olmaktan al... Allahm senin bereketin bol. Ycesin, evliya kul larn seversin. Kalbimizin, senden gayr her eyden te miz olmasn ve seninle megul olmasn ihsan eyle... Davud a.s. onlar bylece dinledikten sonra, u vahyi ald: 340 EL-MRD'L-EMtN Benim namma onlara yle de: Szlerinizi iittim. stediiniz eyler iin yalvar manz kabul ettim. Dileklerinizi yerine getireceim. Si zin her biriniz manen arkadandan ayrlsn. Nefsini yola getirmeye koyulsun. Sizinle aramdaki perdeyi mutlaka ben aarm. ylece nuruma ve cemlime nazar edersiniz. Bunun iin de, dediimi yapmalsnz. -Ik.,Davud a.s. muhabbet ehlini kastederek: ? Ya Rabbi, bu-nlar senin bu kadar gzel nimetine nasl nail oldular?.. ^ Diye sordu... Allah Tel da yle buyurdu: yi zanla... Dnya ve dnya ehlini bir yana atarak benimle halvet edip, mnacaat etmekle... Bu makam herkesin erebilecei cinsten deildir. Ancak dnyay ve dnya ehlini arkaya atp, ona ait hibir eyi anmayan ve kalbini benim iin fani eylerden temiz eden ve btn yarattklarm bir yana atp beni tutan bu makama erer... Bu hali bulan kimseyi, sevgiyle kucaklarm. Nefsini ondan ayrrm. Onunla aramda olan perdeyi aarm. Bu kez, o, ba gzyle bir eye nasl bakyorsa, bana da yle bakar. Her an ona iyilik kerametimi gsteririm. Varlk yzmn nuruna, onu yakn klarm. Bir efkatli ana, yavrusuna nasl tutulur, adet hasta olursa, ben de yle "olurum. Su imek ihtiyacn duyarsa, su iiririm. Beni anma taamn ona tattrrm. Ya Davud, ben bir kimseyi yle yapnca onun nefsini dnyaya kar kr ederim, dnya ehlini de gremez klarm. Dnyay ona sevdirmem. Bundan sonra artk o, benden gayr ile megul olmaz. Bana gelmek iin acele etmeye balar, bununla beraber, onu ldrmeyi istemem. nk yarattklarm arasnda o benim nazarghmdr. Ne o, benden bakasn grr, ne de ben, ondan bakasn grmek isterim... Ya Davud, sen onu bir grsen... O, nefsi erimi, cismi zayflam, azalar birbirinden ayrlm gibidir. Beni andka sanrsn ki, kalbi yerinden kopacak... Meleklerime ve semada bulunan dier yarattklarma onu verim... O kul, daima, ibadet eder ve benden korkar...

MUHABBET- EVK''- RIZA : 341 Ya Davud, izzetime, cellime yemin ederim ki, onu Firdevs Cennetime oturtacam. Bana bakmay nasib etmek suretiyle onun sinesine ifa vereceim. Bu bakmay, arzu ettii kadar hatta daha fazla devam ettireceim... ;: Aadaki cmleler de Davud a.s. Peygambere gelen bir vahiy olarak rivayet edilir. Allah Tel yle buyurur: Sevgi yoluyla bana ynelen kullarma syle: Ba na yneldikleri iin, dier kullarma kar mahede g znz kapal olursa, bundan size zarar gelmez. Sizinle aramdaki perde kalkar, kalb gzlerinizle bana bakarsnz. Kudret elim size uzandktan sonra, dnya sizden ekilip gitse ne zarar var. Benim rzam bulduktan sonra, hal kn size dargn olmasndan ne kar ki?. Davud a.s. Peygambere gelen bir baka vahiy de y ledir: : "?'?' Sen beni sevdiini sanyorsun. Eer beri; sevmek te gereksen, kalbinden dnyay kar. nk, benim sev gim, dnya sevgisi ile bir kalbde birleemez. Ya Davud, muhabbet ehlinin iine iyilik ve. gzellik kart. Dnya ehlinin iine ise, bozuk dzen haller kart. Din ilerinde bana zen. Bu yolda yle bir hale sahip ol ki, ne kimse seni taklid edebilsin, ne de sen kimseyi' taklide ihtiya duy asm... Bir kimsede muhabbetime uygun i grrsen ona ya*; pi, pheye kapldn takdirde onu brak, beni taklid et..; Bunu gerekten yap. yle ki, gittiin yn ve vakitlerini ben tayin edeyim... Seni yola sren ve yol gsteren delilin olmalym... Bu hali bulduktan sonra, istemeden veririm... G iler karsnda sana yardm ederim. Ben, varlma yemin ettim, hibir kula sevap yazmayacam. Ancak, kimi arzuluyor ve makamma kar korkusu ne kadardr, bunu bileceim, ondan sonra 3'ap-tklarma sevap yazacam... Bir kul iin, benden daha varlkl, zengin yoktur. Sen istediim gibi ol... stediim gibi olursan, senden zillet ve vahet halini alrm. Kalbine zenginlik yerleti-, ririm. Nefsine itirnad etmeyen, kendi hatalarn daima 342 EL-MRD'L-EMN gzeten kulun vekili olacam, buna da yeminliyim. Btn eyay bana bala... Byle yaparsan, yaptn ilerin zararn grmezsin. Her iinden emin olursun. Bu durumda artk bakalarna da -faydal olman kabil olur. Aksi halde, seninle sohbet eden fayda alamaz. Bana kar irfan duyguna bir had izme... O bir ummandr. Ucu buca yoktur... Her istedike daha fazlasn veririm. Verdiim ziyadelik iin bir son yoktur. Sonra, srail oullarna unu bildir: Yarattm kullarn hi biriyle bir benzerliim yoktur. Onlarn rabetini benim katmda olan eylere ynelt. Arzular, benim katmda olan eylere olsun. Byle olursa, onlara hibir gzn grmedii, hibir kulan duymad ve hibir beer kalbine gelmeyen yilikler veririm. Beni iki gzn tam grecei bir yere al. Bana kalb gznle bak... Kalbleri perdelenmi ve karm kimselere bu gzlerini baktma. Sevabm kesildii iin, kuruyan kalblere de bakma... zzetime, cellime yemin ediyorum; bugn yaparm, yarm yaparm, diyene ve deneme yollu ibadet eden kula sevab namna bir ey yazmam... Ya Davud, bir eyler rettiin kimseye kar engin gnll ol... Hakk arayan yolculara kar kendini yksek tutma... Eer beni seven muhabbet ehli Hak yolcularm, katmdaki derecelerini bilseler, yer olurlar da, halk onlarn zerine basp da geer... Ya Davud, beni isteyen bir mridi, bulunduu sekir halinden alp ayktrman, benim iin zerine gne doan cmle eyadan stndr... Byle yaparsan, seni tam bir cihad ile yazarm. Ben bir kuluma bu ekilde yazdm m, onun iin kullara kar ihtiya arz etmek ve onlardan korku yoktur. Ya Davud, szm tut, nefsinde kendin iin bir ey ara, bul... Ona, fani arzusuna dair bir ey verme... Sonra, muhabbet halini perdelerim.

Kullarm rahmetimden mitsiz klma. Benim iin ehvet duygularndan ge. ehveti, zayf kullarm iin mu-? bah kldm. ehvet duygusu ile manen gl kullarmn r bir ilgisi yoktur... nk ehvet duygusu bana kar yaplan mnacaat keser... Manev gce sahip kullarma verdiim ceza, yemek MUHABBET-EVK-RIZA , 343 iidir. Bu yemek annda onlara en az ceza: Akllar benden perdelenir. Ben sevdiklerimin dnyalk ilere girmelerine raz deilim. Sevdiimi dnyadan temiz klarm... Ya Davud, dnya sevgisinin sarho ettii limi, seninle benim arama sokma... O, dnya sarholuu ile seni sevgimden perdeler... Bu gibileri beni arzulayan kullarmn yol kesenidir. ehveti terke, kendini orula altr... Sakn iftar zaman mideni ok doldurma... nkoru, sevgimi kazanmak iin ayr bir ibadet eklidir... Mideni iftarda ok dol-durursan, bu yoldaki alman semeresiz kalr... Ya Davud, nefsine dman ol, kendini bana sevdir. Onun kt arzularna mani ol, bana bak... Bu ekilde yaptktan sonra, greceksin ki, seninle aramdaki perde aralanm... Senin, takva yoluna girip, onda kuvvet bulman, benim vereceim iyilie ve ihsana baldr. Sen benim taatm-da bulunduka o iyilii almam. Buraya kadar anlattmz, yet, hads ve etn rivayet yollu haberler, evk ehli olmann mmkn olacan bize bildiriyor... alalm, olalm... En iyi bilen Allah'tr. KULA ALLAH'IN SEVGS Allah kulunu sever. Buna birok yet-i kerimeyi delil getirebiliriz. Bu hususu teyid eden, hads-i erif ve byk zatlarn rivayetini de anlatabiliriz. u yet-i kerimeler nemlidir: Allah, yolunda saf halinde cenk edenleri sever... (Saf, 4). Allah, bol bol tevbe edenleri sever... (Bakara, 222). Hz. Enes r.a. yle bir hads-i erif rivayet eder: Allah bir kulu severse, iledii hata ona zarar vermez... Tevbe eden, gnah ilememi gibidir. Allah Tel, bol bol tevbe edenleri ve temiz olanlar sever. Bu hads-i erifin mns udur: 344 EL-MRD'L-EMtN Allah Tel, bir kulunu severse, lmeden nce ona tevbeyi nasib eder. Tevbeyi nasib ettikten sonra; geen gnahlar ok da olsa, artk zarar vermez. sln dinini kabul edene, nceki kfr hali zarar veremeyecei gibi... u yet-i kerime de, Allah Tel'mn sevgisine ba vadini ekler: Allah sizi sever ve gnahlarnz balar. (l-i mran, 31). Peygamber s.a. efendimiz, bir hads-i erifinde yle buyurur: Allah Tel dnyay, hem sevdiine, hem de sev mediine verir. Ama, iman yalnz sevdiine nasib eder. Yine buyurur: Bir kimse, Allah iin tevazu sahibi olursa, yk seltir. Kibirli kiiyi de drr. Allah zatn ok zikrede ni sever... Sevince de, iiten kula, gren gz, tutan eli olur... Zeyd b. Elem Hz. yle diyor: Allah Tel, kulunu ok sever. Bu sevgi, yle bir hale gelir ki, u ilh hitab almasna vesile olur: Ne dilersen yap, seni baladm. ok dinlediimiz bir kuds hadsi tekrar etmeden geemeyeceiz: Kul, devaml nafile ibadetlerle bana yaklar. y le ki onu severim. Sevince de, eli olu.rcm, benimle tutar, kula olurum, benimle iitir...

Allah Tel'mn sevgi almeti oktur. O bir kimseyi severse, onu zatndan gayrna yabanc klar. Sevdii kul ve sebepler arasnda varln tecelli ettirir. Bir hads-i erifte yle buyrulur: Allah bir kulunu severse tecrbe eder. Sonunda fazla severse, zatna has klar... Zatna has klmann, mns sorulunca da yle buy-ruldu: Balanabilecei ehlini, maln elinde brakmaz, sa'ya a.s. neden seyahati iin bir merkep ?tedarik etmedii sorulduunda yle demi: Ben, Allah Tel'mn bana zatn unutturup, merkeple megul etmesini istemem. MUHABBET-EVK-RIZA ? 345 Bir haberde yle buyrulur: Allah bir kulunu severse, tecrbe eder. Sabrl bulursa, halktan ayrr... Raz olursa, zat iin seer... Diyorlar ki, kulda Allah sevgisi yle tezahr eder: Allah'n sevdiini, nefsan isteklerine tercih et mek... Daima Hakk anmak ve hi gafil olmamak... Ona mnacaat etmeyi daha fazla sevip, gayr ile uramay brakmak... RIZA HALNN FAZLET Rza makamnn yceliini u yet-i kerime ok gzel anlatr: ? Allah onlardan, onlar da Allah'tan raz... (Mai-de, 119). Bir hads-i erifte ise, rza halinin ycelii baka ynden aklanr: Allah mminlere tecelli eder ve yle buyurur: Arzunuzu bana bildiriniz. Mminler u talepte bulunur: Rzan. Onlarn' rza halini istemelerinin sebebi vardr. in neticesini grm ve fazilet bakmndan stnln anlamlardr. yle bir rivayet var: Bir gn Peygamber s.a. efendimiz baz ashab ile otururken yle sorar: Siz nesiniz? Ashab buna karlk: Biz m'min kiileriz. Deyince, Peygamber, s.a. efendimiz tekrar sorar: Mmin olduunuza dair almet nedir?.. Bunun zerine ashab yle der: Bel gelince sabrl oluruz. Bollua krle muka bele ederiz... lh hkmlere raz oluruz. Bu cevap Peygamber s.a. efendimizi sevindirir ve y-le buyurur: Kabe'nin Rabbna yemin olsun, bunlar m'mindir. 346 EL-MRD'L-EMN Bir baka rivayette yle buyurulduu anlatlr: Hakim ve limler hallerine yarayan o kadar yerinde yaptlar ki, nerede ise peygamber olacaklard. Bir gn Musa Peygamber a.s. mnacaat srasnda Ce-nab- Hakk'a u niyazda bulunur: Ya Rabbi, raz olduun bir ii bildir ki, yapp r zana e.reyim. lh vahy yle oldu: Rzam, ho grmediin ite... O ie, sabredip, de vam etmiyorsun, halbuki rzam ondadr... Bunun zerine tekrar: Ya Rabbi o eyi bana gster... \ Deyince yle buyrulur: I Rzam, kazama raz olmanda... ': unu iyi bil, rza hali, Hakk'a alan kaplarn en y cesidir... Kim ona bir yol bulabilirse, en yksek rtbe ve dereceyi bulmu saylr...

Burada sze, sevgi ehline dair anlatlan hikyelerden birini anlatmakla balayacaz. Ebu Trab Naheb bir mridini severdi. Mridi onun yannda kalr, hizmetini yapard. Mrid onun hizmetini grmekle beraber, ibadetinden de geri kalmazd. Bir gn Ebu Trab, o mridine yle dedi: Bayezid Hz. ni grmek istemez misin? Mrid buna u cevab verdi: Ona ayracak vaktim yok. Megulm. Fakat Ebu Trab onu haline terk etmedi. Bayezid-i Bistam'yi ziyaret etmesinde srar etti. Bu srarlar sonunda mridin i lemi galeyana geldi. Ve yle dedi: Ben Allah Tel'y buldum... Bayezid'e ihtiyacm kalmad... Ebu Trab Hz. diyor ki, bu cevab beni tahrik etti. Kendimi tutamadm ve yle dedim: 1 Yazk sana, sen kendi buluunla aldandn. Allah' buldum sandn, yanldn. Bayezid'i bir defa grp sohbetinde bulunman, buldum sandn halden yetmi defa daha hayrldr. 347 MUHABBET-EVK-RIZA O gen szm zerine sustu... Kendi sznden dnd... Ve sordu: Bu nasl olur. Neden bu kadar fark?.. Anlataym dedim; Sen Allah Tel'y kendi zannma ve kabiliyetine gre bilmekte ve bulmaktasn. Halbuki Bayezid varl n Allah'a teslim etmi, onun varlna ve azametine g re bilmi ve bulmutur... te aranzdaki fark... Anlatmak istediim mny anlad ve: Beni ona gtr. Dedi... Beraber gittik. Durum ok heyecanl oldu... Bayezid Hz. evresi yrtc hayvanlarla sarl'bir orman smanda kalyordu. Biz aka bir yerde durduk, yanmza gelmesini bekledik. Kald yerden kt. Bize doru gelmeye balad. Srtnda bir koyun postundan krk vard. Yanmdaki gence: te Bayezid budur... Dedim. Gen, bir bar bard ve baygn dt. Dokunduumuz zaman lm grdk... Bayezid Hz. ile birlikte defnettik. Genci kastederek, kendisine yle dedim: Bu gen bir Hak yolcusu talebe idi. Sana bir de fa bakt, ldrdn... Bayezid Hz., bu szme u cevab verdi: Hayr, getirdiin bu gen arkadan durumu an ladn gibi deil... O sadk bir Hak yolcusu idi. Kalbi ne ilh bir sr yerlemiti. Ama, o srr rten perde hi almamt. Bu yzden iinde sakl varlktan habersizdi. Bizi grnce, o perde araland... Bu hal sonunda, taan srr tamak, ona g geldi. Dayanamad ve can verdi. nk o zayf mridler srasnda idi... Onu, asl bu.hal ldrd. Ulaan rivayetlere gre Allah Tel baz peygamberlerine yle vahyetmitir: Dostluuma setiim kimse odur ki, beni anmaktan bir an bile geri kalmaz. Onun iin benden gayr varlk olamaz... O, bana kar kimseyi tercih etmez. Bu kimseyi, atete yakacak olsam, atein yakmdaki szy duy348 EL-MRlD'L-EMN maz. Ve o kimse, demir testere ile biilse, ondan hasl olacak elemi duymaz. Sevginin, yani ilh muhabbetin bu hadde getirmedii kimse, ondan sonra gelecek keif, keramet hallerini nasl anlasn?.. Bu haller sevgiden sonra balar. Sevgi ise, imandan sonra... Bir hads-i erifte yle buyurulur: Allahii Tel'nn benimsedii yz huy var dr... Onlardan birini hal edinme erefine eren kimse, tev-

hid haline de ermi ise, Cennete girer. Hz. Ebu Bekir r.a. bu hads-i erifi dinleyince, Peygamber s.a. efendimize yle sordu: Bende onlardan bir tane var m ya Reslallah?.. Bunun zerine Peygamber s.a. efendimiz yle bu yurdu: Ya Eba Bekir, sende onlarn hepsi var. Onlar ara snda Allah'm en ok sevdii ise, cmertliktir. Peygamber s.a. efendimiz bir baka hads-i erifinde ise yle buyurur: Semadan sarkan bir terazi grdm. Bir kefesine beni, brne de mmetimi koydular, hepsinden ar gel dim... Sonra bir kefesine Ebu Bekir, brne de mme tim kondu, Ebu Bekir onlardan ar geldi... Hazreti Peygamber s.a. efendimiz, Hazreti Ebu Be-kr' r.a. ok severdi. Ama onun zne yabanc sevgisi, girmesine Hak sevgisi mani idi... O, ilh sevgide stirak halinde idi. Bu sebepledir ki, Peygamber s.a. efendimiz bir hads-i erifinde yle buyurdu: Eer bir dost edinecek olsaydm, mutlaka bu Ebu Bekir olurdu. Ne var ki, u arkadanz, Allah'n dostu dur... mam ibl Hz. diyor ki: Sevgi, lezzet iin bir dehettir ve tazim iinde bir hayret... 349 _NYET, HLS VE SADAKAT Devam ediyor: evk bir atetir... Allah onu, evliya kullarnn kal binde yakt... Ta ki, kalblerinde mevcut yabanc hatra, irade, ihtiya ve arz olan eitli yersiz eyleri yaksn... Anla, ganimet bulursun... Doruyu en iyi bilen Allah'tr: OTUZYEDNC BLM NYET, HLS VE SADAKAT Konuyu bir yet-i kerime ile aalm. Allah Tel yle buyurdu: Akam sabah Rab'larna dua edenleri ve yalnz onun rzasn dileyenleri evrenden uzaa atmak isteme... (En'am, 52). Burada niyet kastedilmektedir. Yani, vasf anlatld gibi olanlar tard etmeyi niyetine alma. . Bir hads-i erifte ise yle buyurulur: Ameller ancak, niyetle deerim bulur... Bir baka hads-i erifte ise, niyetin deeri yle anlatlr: Bir kimseye, Allah ilim ve mal nasip eylemitir. lminin ve malnn hakkn gzetir, gerei gibi kullanr. Bunu grp imrenen bir baka ahs yle der: Allah bana da onun gibi mal ve ilim verseydi, ay n ekilde yapar, ecir alrdm. Bu durumda her ikisi de, ayn miktarda ecir alr... u hads-i erif de niyeti anlatr: Elleri kll iki Mslman kavgaya dalnca len de, kalan da Cehennemliktir. Bir sahabe: ldren malm, lenin ne kabahati var? Deyince, yle buyurdu: nk o da arkadan ldrmek niyetinde idi... Bir baka hads-i erifte ise yle buyurulur: Bir kimse Allah iin deil de, desinler iin bezenip dzenirse, kyamet gn cifeden daha kokulu olarak meydana kar... Ama Allah iin sslenir, kokulanrsa, k yamet gn miskten daha gzel kokulu olarak huzura gelir... 350 : EL-MRD'L-EMN NYETN GEREK MNSI

Bil ki... Niyet, irade, kasd ayn hizada gider ve tek mn ifade eder. Bu tek mn da, kalbin bir hali ve ona verilen bir ad saylr. Eliinde ilmi ve ameli tar. nce ilim -gelir,_ amel ve art da onu takip eder. Niyet, nce gelen ilmin ve ona katlacak amelin arasnda kalan bir iradeden ibarettir. Bir ey bilinir, bilinen :' eyin yaplmas iin bir arzu ortaya kar, bunun iinde ise, niyet kendini gsterir. in sonunda amel niyetle llr ve ona gre deerini bulur. Peygamber s.a. efendimiz, bir hads-i erifinde yle ; buyurur: ' ^ M'min kulun niyeti, amelnden hayrldr. M- ; nafkm niyeti, amelinden erlidir. ayet, amel niyet olmadan, niyet dahi amelle ll\ meden kabul edilecek olursa... mnsna gelir... phe- siz byle olduu takdirde m'min kulun niyeti, yapt iten hayrldr. Yaplan bir i, hatal sonu verebilir... Buna niyete . gre deer vermek gerektii takdirde, mutlaka o i iin ? yaplan ilk niyete baklmal... Baknca hayr grlrse ? tamdr... nk ilmin aslndan gelen irade ile o ie ba- , lanmtr... Byle bir i ise, herhalde kalb lemine daha ? yakndr! Kalbe yakn olan bir i ise, elbette iyidir. Do- ; lays ile iman sahibinin niyeti amelinden hayrl olur. Tpk hads-i erifte belirtildii gibi... Yaplan amelleri ylece e ayrabiliriz: -? ? 1 Maasiyetler, hatalar. ; 2 Taat ve ibadetler. 3* Ve saylan iki halin ortas olup, niyete gre ekil alan mubah hareketler... zet olarak saylan hali niyet asndan biraz inceleyelim... Bir ey aslnda &akk'a isyan eidinden olunca, niyetle ibadete evrilemez. Bu gibi ilerde, niyet ne olursa olsun, masiyetin, yani' Hakk'a isyann ekli deimez. badet, taat iine gelince onda niyet arttr. Yaplan bir i aslnda taat olabilmesi iin niyet gerekir... Yaplan NYET, HLS VE SADAKAT 351 iin banda, ne yaptn bilerek yapmak ve iyi niyeti sonuna kadar devam ettirmek, yaplan ibadet, taat derecesini kat kat arttrr. Bazan yaplan bir ey, zahirde tek bana bir i gibi gzkr... Ama, iyi niyet sebebi ile o, dallanacak birok ibadetin kk gibi olabilir. Mesel, bir kimse mescide gider, oturur. Buna dtan baklnca bir i gibi gelir ve yledir. Ama yapaca niyete gre bu halini ok dal-landrabilir. Bir defa mescidler yeryznde Cenab- Hakk'-n binalardr. Bu sebepten oraya giren, Hak Tel'y ziyarete niyet edebilir. Hali ile ecir de alr. Bu hususu belirten u hads-i erifi zikredelim: Gerekten hir kimse mescidde oturursa, AHah Tel'nm ziyaretine gitmi olur. Bu halde, ziyareti ziyaret edilenden iyilik grmeyi hak eder... Sonra mescidde oturann niyetinde namaz vaktini beklemek de vardr. Bunun iin de ecir alr. nk namaz vaktini gzeten namazda saylr. Mescide giren itikf (*) niyeti de edebilir. Sonra mescide girmekle duygularn, hata, isyan gibi yaramaz ilerden ekmeyi, manen insan ykacak madd hallerden kam olmay da, niyetine alabilir. Allah adnn anlmasn ve Kur'n- Kerim dinlemeyi de niyete almak suretiyle yaplan amelin sevab getiren dallarn oaltmak pekl mmkndr... Saydklarmzn hepsi hayrl ilerdir. Bunlar niyetle elde edilir... Mubah olan iler, niyetle ekle girer... Yapldnda niyet ne ise sonu odur... yi niyet edildii takdirde, bu duru ve hareket halleri ibadete evrilir. Bu haller devam ettirildii takdirde, insan mrnden bir ann bile boa harcamam olur. Ve bununla, yani yaplan hareketleri iyi niyetle idare etmekle, nsan hayvanat zmresinden ayrd edilir. Hayvanat zmresinin hali, kontrolsuz, babo rasgeledir. Niyetin nemini, u hads-i erif gayet ak belirtir: Kyamet gn kul, her eyden sorumlu olacaktr, rfatt, gzne ektii srmeden, parmaklarna yapan a-

(*) TKF: Nefsi hizaya getirebilmek iin belli bir mddet, madd eylerden uzp,k durmak, mnsna alnabilir. 352 ELMRtD'L-EMN mur krntlarndan, kardeinin elbisesini giydiinden bile sorumlu tutulacaktr. Bir kimse amelinden sahib olaca iyilik miktar, niyeti ile llr. Hayrl niyete sahib olduu takdirde, mukarrebun zmresine dahil olur. Yukarda zikri geen hadis-i erifi, u yet-i kerimedeki mn teyid eder; O yeter ki bir sz sarf etmemi olsun... Yoksa, peinden, zaptn tutan hemen yetiir... (Kaf, 18). Bylece hibir hareketin boa gitmeyeceini, br lemde mutlaka karl grleceini, niyete gre ceza veya mkfat getireceini de anlatm bulunuyoruz... Gemi zatlardan biri yle anlatyor: Bir kitap yazyordum. Mrekkebin kurutulmas ge rekiyordu. Komuma ait yerden -biraz toprak kazp aldm. Ve eserimi kuruttum. Neticede, bu bir para topraktr, ne nemi var, dedim. Bunun zerine gizliden bana yle bir nida geldi: imdi o topra hafife alan, yarn onun getire cei kt sorumlu durumla karlanca, ii olduu gibi bilecek. mam Sevr Hz. ne ait bir hikye yle anlatlr: Bir kii onunla namaz klyordu. Namaz dnda bir aralk mam Sevr Hz. ne bakt, elbisesini ters giymi grd. Dzeltmek iin elini atnca, Sevr Hz. tuttu, dzeltilmesini istemedi. Sebebini de yle anlatt: ? Ben, elbisemi Allah iin giydim. Byle olmasnda ise bir kasdm yok. Allah iin giydiimi, halk iin dzeltmek istemem. Hz. Hasan r.a. yle buyurur: Kyamet gn bir komu brn tutar: Aramzda Allah var. O, yaptna ahit. Bana ne ler ettiini biliyor musun? Deyince, br: Sana nemli bir zarar yaptm hatrlamyorum." Der... br tekrar yle syler: Yaptn... Sen duvarmdan bir kerpi aldn. zinsiz elbisemden iplik kopardn. 353 NYET, HLS VE SADAKAT NYETN HTYAR BR EY OLMADII Niyet zerine fikrimizi aklayabilmek iin, bir mukaddime yapacaz... Deriz ki: ok kere, niyet hakkndaki grmzn asln see-meyen, yle demek ister: Ben, dersimi Allah iin yapmaya niyet ediyorum. Yahut yle demek ister: Ben, ticaretimi Allah iin yapmaya niyet ediyorum. yle demek de isteyebilir: Yemek iimi Allah iin yapmaya niyet ediyorum. Heyhat... Heyhat... Bunlar ancak ind bir sz olur. Ve akla gelen bir eyi brne aktarmaktr. Anlatmak istediimiz niyet, bundan ok uzaktr... Niyet; nefsin, kendisi iin zuhur edecek bir eye'-iten ynelmesidir. Ve meylidir ki, bu' ey, ona gre matluptur ve nemlidir. Sonra bu eyin, imdiye ait oluu ile sonraya kal arasnda bir fark yoktur. Niyetin asl mns, byle iten gelen bir meyil olduuna gre, ite yoksa, onu almak suretiyle elde etmek kabil deildir. Onu icad etmek iin zorlamann da bir faydas olmaz.

Anlattmz gibi olmayan bir hal niyet saylmaz. O ancak, mevcut olan bir eyi, dier bir eye nakil olur... Tpk bir an: Ben a kalmaya niyet ettim. Demesi gibi... Ya da, k olan birinin: Ben k olmaya niyet ettim. Sevmeye niyet et tim. Saymaya niyet ettim. Szleri gibi. Bu gibi eyleri yapmak, o kimsenin iinde nceden kaynamad ise, niyet olabilmesi muhaldir... unu da unutmamal ki, bir eye niyet meyli evvelden yoksa sonradan tasavvur edilemez. Esas niyet meyli bir davete icabettir. Ya da bir gayeye ynelmek... u misalle bu durumu daha kolay izah mmkndr. Mesel biri vardr... Her yann ehvet sarm. Bunun iin nce evlenmeyi istiyor... Sonra kendisini Reslullah'a F.: 23 354 EL-MRD'L-EMN iktidaya niyet iin zorluyor. yi ocuk sahibi olmay niyetine alyor. Byle bir ey elbette niyet olmaz... nk onun iinde niyet iin bir meyil yoktu. O ehvet hisleriyle doluydu, o kadar. Niyet ii hayli zordur. Anlatldna gre, gemi birok zatlar, niyeti elde edemedikleri iin Hakk'a yaklat-rc birok halleri tehir etmilerdir. Bundandr ki, bn irin, Hasan Basr'nin cenaze namazndan geri kalmtr. Sebebini sorana da yle demitir: Niyet, beni bu vazifeye hazrlayamad... Kfe'nin gzde limlerinden Hammad b. Sleyman vefat etti. mam Sevr'ye, cenazede bulunup bulunmayaca sorulunca yle dedi: Bu hususta bir niyetim olursa elbet yaparm. Tavus Hz. niyetsiz konumazd. Ona bir ey sorulduu zaman, ses etmezdi. Sebebi sorulunca da: Niyetsiz konumam ister misiniz?.. Niyetim olursa yaparm. Derdi... Bir defa ona: Bize dua et... Dendi, u karl verdi: Eh, niyet bulunca dua ederim. te niyet... HLS FASLI nce, hlasn nemini belirten iki yet-i kerimeyi alalm: Onlara verilen emir; pk, temiz, ihls sahibi ola rak Allah'a kullukta bulunup ibadet etmeleridir. Yol ona kar... Dn onundur... (Beyyine, 5). Ayk olunuz, Allah'n zatna ulatracak yol din pk, temiz iinde ihls olandr... (Zmer, 3). Peygamber s.a. efendimiz bir kuds hadsi yle anlatr: Allah Tel yle buyurur: hls, srrmn bir blmdr... Onu kullarm ara snda, sevdiimin kalbine emanet braktm... Konu ile ilgili bir hikye anlatalm: NYET, HLAS VE SADAKAT 355 srailoullarmdan bir bid vard... Uzun yllarn Allah'a kulluk ederek tketmiti. Bir gn bir heyet geldi... Kendisine: urada birtakm kimseler var, Allah' brakp aa ca tapyorlar. Dedi... bid bu habere kzd... Baltasn srtlad. O taplan aac kesmek iin yola koyuldu. Yolda, bir ihtiyar eklinde onu eytan karlad ve aralarnda yle bir konuma geti...

Sz eytan at: Nereye byle?.. Bu halinle ne yapmak kasdndasn?.. urada bir aa var. OnU kesmeye gidiyorum... Senin o aala ne ilgin var? Nefsinle uramay, ibadetini braktn, kalkp baka eylerle megul oluyorsun. Bu da benim iin bir ibadet saylr. Ben de elimden geleni yapacam ve o aac sana kestirmeyeceim. Bundan sonra kavgaya baladlar. bid eytan tuttu, yere vurdu. Gsne oturdu... eytan yalvarmaya balad: Beni brak, sana bir iki kelm etmek isterim. bid kalkt ve eytan konumaya balad: Allah Tel sana byle bir vazife vermedi. Sana farz klmad. Sen o aaca ibadet etmiyorsun ya... Ona bak... Sen kendini dn. Bakas seni alkadar etmez. Allah Tel'nm yeryznde peygamberleri var. steseydi, onlardan birini gnderir ve aac kesme emrini de verirdi. bid, eytann bu szne kanmad... Tekrar kaptlar. eytan tekrar yere vurdu... stne de oturdu... eytan aresiz kalnca yle dedi: Aramz bulan bir i var. istersen diyeyim. Bu yapacan iten daha hayrl ve faydal. bid o eyin ne olduunu sorunca: Beni serbest brak, syleyeyim. Dedi... bid brakt. eytann tekrar dili zld: Sen fakir bir kimsesin... Elinde dnyalk namna bir eyin yok. nsanlara yksn... Onlar sana yardm edi yor. Halbuki sen bundan holanmyorsun...- Arkadalarna iyilik yapmay istiyor, komularna yardmda bulunmay arzuluyorsun... Kendi varlnla doymak, insanlara muhNYET, HLAS VE SADAKAT 357

356 EL-MRD'L-EMN ta olmamak istiyorsun deil mi? bid, bu szleri dorulaymca, eytan devam etti: O halde yapmak istediin bu iten dn... Sana sz... Her gece sen uyurken ba ucuna iki altn koyaca m... Sabah olunca, onlar alacaksn... Kendin ve ocukla-, rm ihtiyac iin sarfedecek, arkadalarna da datacak sn... Gidip o aac kesmektense bu faydal... Hem senin, hem de Mslmanlar iin daha yararl... O aa yerinde duruyor. Kesilmesi, onlara bir zarar vermeyecei gibi, bir faydas da olmaz. bid bu szleri dnd. Kendi kendine, bu ihtiyar doru sylyor, dedi. Sonra iinden u konuma geti: . Ben peygamber deilim ki, dolays ile onu kesmek bana dmez... Allah Tel bana o aac kes, emrini vermedi ki, kesmeyince asi olaym... Bunun dedii daha faydal... Anlatlar... eytan dediini yapacana yemin etti... bid, ibadet yerine dnd. Akam yatt... Sabah kalknca, baucunda iki altn buldu, ald... kinci gn yine byle oldu, sevindi... Fakat nc gn bulamad, kzd... BaU tasn omuzlad, aac kesmek iin yola koyuldu... " Bu defa eytan, yine bir ihtiyar eklinde karsna kt. Fakat, bu defa sz eytan at: Nereye yine byle?.. bid, hi anlamay hatrlamadan cevap verdi: \

u aac kesmeye gidiyorum. Yanldm... Artk onu kesmeye gcn yetmez...! Artk yolun oraya kmaz. bid, nce olduu gibi, o ihtiyar eklinde karsna kan eytana saldrd... Fakat, bu defa gc yetmedi. eytan mukabele etti ve: O geti!.. Dedi... Tuttu, bid'i yere vurdu... bid eytann elinde bir sere kuu kadar hafifti... bid'i yere serdikten sonra, gsne oturdu ve yle dedi: ' Bu aac kesme iinden mutlaka vaz geeceksin... Aksi halde seni ldrrm. bid, perian haline bakt... eytana kar koymak gcn kendinde bulamad... aresiz bir halde konutu: Sana malp oldum, serbest brak... Hkm senin; yalnz, nce seni nasl yendim... imdi nasl malp oldum?.. renmek istiyorum... u iin srrn anlatr msn?.. eytan u cevab verdi: br sefer bu aaca tapanlara kar duyduun fke Allah iindi... Niyetin ise hirete aitti... Dnyalk yoktu... Bu yzden Allah beni sana musahhar kld... imdi i deiti... Kendin iin fkelendin... Dnya iin gazaba geliyorsun... Bu yzden seni alt ettim... Anlattmz bu hikye niyetin ve hlasn nemini anlatr... Ve u yet-i kerimenin bir nevi tefsirini yapar ve mnsn anlatr: Ancak ihls sahibi kullarn hari... (Sad, 83). Bu yet-i kerime eytan koulunca buyurulmtu... Btn kullar azdracan, fakat ihls sahiplerine dokunmayacan bildirmiti... hls ok nemlidir. Derler ki: Maruf-u Kerh Hz. kendini dver ve yle derdi: Ey nefsim, ihls sahibi ol ki, kurtulasm... HLASIN HAKK MNSI o unu bilesin ki... Herhangi bir.eye, kendi cinsinden olmayan yabanc bir eyin karmas sonunda, ortaya pheli bir durum kar... te, yaplan ie byle bir phe karmad takdirde, temiz olur ve halis adn alr. Ve bu temiz iin sahibine muhlis, iine de ihls denir. hls, ktden uzak olup, iyinin de derecesini gsteren bir haldir... Ihlasn esas mnsn u yet-i kerime bize daha iyi anlatr: Hayvann tersi ile kan arasndan gelen halis st, ienlerin boazna hoa"akar... (Nahl, 66). Bir i, gsteriten azade ve .Allah iin olursa, adna halis denir. BYK ZADLARIN" HLS ZERNE DNDKLER Sus Hz. yle buyurur: ihls, yaplan ihls grmemektir. Bir kimse ame358 EL-MRD'L-EMN ndeki ihls grmeye balarsa, o ihls, ikinci bir ihlsa muhtatr. Bir gn Sehl Hz. ne yle sordular: Nefse en ok ajr gelen nedir? hls... nk onda nefsin hibir nasibi yoktur. Dedi ve devam etti: Kulun btn skn ve hareket hali, tamamen Al lah iin olacak... te ihls... Cneyd Hz. anlatyor: hls, yaplan ileri, en ufak phe veren eyler den temizlemektir... Fudyal Hz. anlatyor: Riya olur, halk grr korkusu ile terk edilen i, riyann yani gsteriin t kendisidir. Halbuki halk

iin yaplan i irktir. Tam ihls, Allah Tel'mn bu iki halden de beri kld haldir. Baz zatlar da ihls yle tarif eder; Devaml murakabe. Madd hazlar tmden unut mak... Dnya ve hiretin tad akla gelmeden, Allah Tel'ya kar huzur sahibi olmak... SADAKATN HAKK MANSI . Sadakat m'nn .kullarn vasfdr... Bunu u yet-i kerime bize anlatr: M'mitler arasnda yle erler vardr ki, Allah'a kar yaptklar ahde sadakatle sarldlar. (Ahzab, 23). Bir de hads-i erif zikredelim: Sadakat, yani drstlk, doruluk iyilie gt rr... yilik sahibinin yolu da Cennete kar... Yolu bu olacak kimse, sadakat haline o kadar sarlr ki, Hak diva nnda SIDDK yazlncaya kadar o sadakat halinden ay rlmaz. Keza sadakatin zdd olan yalan, insan ktle gtrr... Bu yolun sonu da Cehenneme kar... Bu hale den kimse de tevbe edip aynlmazsa Allah katnda yalanc defterine geer. Allah Tel, ibrahim peygamberdeki sadakat vasfn yle anlatr: Kitapta brahim'i an... O sadakati zne sindiren bir Sddik peygamberdi... (Meryem, 41). 359 MURAKABE VE MUHASEBE SIDDK'IN MNSI Sadakat kelimesi daha ziyade, sayacamz u alt yerde geer: a) Szde sadakat, b) Niyet ve iradede sadakat, c) Herhangi bir ie giriirken sadakat, d) Giriilen bir ii, iyi sona erdirmekte sadakat, e) limde sadakat, f) Din makamlarn hakikatini bulmakta sadakat. Bir kimse, saylan bu alt ite tam bir sadakata sahip olursa, ad Sddk olur... te Sddk'm asl mns budur... Ona bu adn verilmesindeki hikmet, sadakat derecesinde ok ilerlemi olduu iindir... Herkes saylan makamlardaki sadakat durumuna gre bu yolda derece alr... Her ite en uygun hali, en iyi bilen Allah'tr... Dn ona olacaktr... Gidi O'nadr... OTUZSEKZNC BLM MURAKABE VE MUHASEBE HAKKINDA u bir gerektir, bilmen gerekir... O en byk hesap gnne iman etmek suretiyle, o gn gelmeden, insann kendini bir hizaya getirip nefsini hesaba ekmek iinde acele etmesi gerekir... Bunu Peygamber s.a. efendimiz u hads-i erifi ile bize anlatmaktadr: O hesap gn gelip de, hesaba ekilmeden nce nefsinizi hesaba ekiniz... O gn, mizan kurulacak ve insanlar hesaba duracak... Bunu da u yet-i kerime bize anlatyor: O kjamet gn iin, ayarl teraziler kuracaz. Hibir nefse, zlm yollu yaplan br i olmayacak. ster se, bir hardal tanesi olsun, hesab iin getireceiz... Hesap lar olarak biz bize yeteriz... (Enbiya, 47). Kyamet gn hesaba ekilecek kimseler btn ilerinin yazld defteri grnce hayrete dp yle diyeceklerdir: u kitaba bakn, nasl da yazlm... Ne kk 360 EL-MRD'L-EMN . kalm ne byk... Hepsi onda yazl... (Kehf, 49) Allah Tel, her halimize vkftr. Bunu da u yet-i kerime bize gayet ak haber verir: Biliniz, muhakkak Allah Tel iinizde sakl tuttuunuzu bilir. Ondan ekininiz... (Bakara, 235). Bil ki:

Bir kimse, bu lemde, halini, hatt aklna geleni inceden inceye izler ve nefsini hesaba ekerse br lemde hasreti ve pimanl azalr... Bunu yapmaz da, nefsini babo brakrsa, br lemde ok piman olur ve hesap meydannda ok bekler. Bir baka yet-i kerimede yle buyurulur: Ey iman edenler, sabredin; bu hususta yarn, yapn... (l-i mran, 200). Bu yet-i kerimede yapn lafz le, nefsinizi tu-* tun, onu babo brakmayn, dizgini daima elinizde kalsn, mnlar anlalr. Az sonra, daha geni tafsil edeceimiz, u alt makamda nefsi hizaya getirmeli... Srasiyle onlar, muarete^ murakabe, muhasebe, muakabe, mcahede, muayene... , Muarete: Akl, hiret yolunda bir tacirdir, orta da nefis... Bu yolda akl, nefsin yardmcl ile arzusuna ere-bilir... Bu nefis, yle br ortakdr ki, kendisine bir emanet tevdi edilip babo salmd zaman, o emaneti yerine getirmez... Reyine ba vurulsa, doruyu, yarm yamalak, ya da riyakr bir halde beyan eder... Onun bu durumlar nazara alnarak, akl, nefsi baz artlara tbi tutmaldr... Bata bu arttr. Sonra onu, murakabesi altna almal ve yapt kusurlar saklamadan yzne vurmaldr... Daha sonra, ona verecei emirlerle vazifelendirmen... Baz artlar altnda ortak olduunu da bildirmeli... Onu ancak, bu ekilde felaha karabilir... zerinde tam bir disiplin kurunca da arzularn yaptrabilir... te, bu ekilde anlap almann ad muarete oluyor... 361 MURAKABE VE MUHASEBE Murakabe: Nefsi, hain bir ortak kabul ettiimiz takdirde, onu, bir an dahi yalnz brakmamz imknszdr. Ta ki, bylece hainlii nlene... O, ihmal edilip babo braklnca, kr yle dursun sermayeyi bile yer... Bu yzden onu daima gz altnda bulundurmal. Duruunu, hareketini, en ufak gz ap kapamasn dahi kontrol etmeli. Bu ii yapabilmek iin, Cenab- Hakk' daima anmak... Onu, btn haline vkf bilmek gerekir... Bunun gerekli olduunu u hads-i erif bize anlatr: Allah' grr gibi ibadet et... Sen onu grmesen de, o seni grr... Bu hads-i erifi u yet-i kerime tasdik eder: Allah Tel sizi daima gzetmektedir... (Nisa, Dte murakabe... Murtaa Hz. yle anlatyor: Murakabe: Her lahza ve her anda, her sz ve her ite, kalbin bu madd lemi bir yana atp, zn Gayb Alemine verebilmesidir. Muhasebe: Haliyle muhasebe, yaplan iten sonra gelir... Herkes yapt ie bakacak... Yararl olan, hiret iin gerekli olan seecek... Bir yet-i kerimede yle buyurulur: Herkes baksn, yarn gecei lem iin faydal ne hazrlad... (Har, 18). Bir haberde yle buyurulur: Akllya gereken odur ki, geen zamannn her drt saatten bir saatini, nefsini muhasebe iin harcaya... Hz. mer r.a. yle anlatlr: Gece karanl basnca bir keye ekilir, ayakla rna sopa ile vurmaya balard. Ve nefsini hesaba eker, o gn neler ettiini sorard. tte bu durum sana unu anlatyor: Her gnnn sonunda nefsini hesaba ekeceksin... O gn yaptn ileri, bir bir gzden geirip, nefsini hizaya getireceksin... te muhasebe budur. 362 EI^MRD'L-EMN Mukabe: Bu, nefsin, ibadet ve taatta kusuruna kar olacaktr. Hesap verip iyi amele getikten sonra, hataya dalmamas iin dikkat edilecek... Bir defa iyi not ald, diye babo braklmaz... hmal edilirse, nce yapt hatalara tekrar dalabilir... Nefis yapt hatalardan daima sert karlk grmeli... pheli bir lokma yerse, a koymal... Harama

bakarsa, hibir eye baktrmamal ve uykusuzluk cezas kesmeli... Bylece nefsin yapt her hata iin zdd bir eyle onu eritecek hatalardan beri almaya gayret etmeli... hiret salikleri byle yapm... Onlarn hali hep byle anlatlyor. Mcahede: Nefsin hainliini ortaya karp yapt hatalarn bana kakmak iin ok ibdet, cihad saylr. Ama, bununla uslanmayabilir. taat etmeyebilir ve vazife ykn almayabilir. Byle olunca onunla sert mcahedeye girmek gerekir. Mesel, namazn cemaatle klmaktan imtina ettii, ya da nafile namaz klmak istemedii, tenbellie kalkt zaman, gecenin tmn ibadetle geirme cezas vermeli. Mcahede yapabilmek iin bu konudaki, yet ve hadsleri, mcahedenin faziletini anlatan rivayetleri okumal... Bylece nefsi uyarmal... Muatebe: unu kafi bilesin ki, en byk dmann, iki kaburgan arasndaki nefsindir. Onun yaratlnda daima ktye gtrmek vardr. Daima erre eilir... Hayrdan kaar... Onun bu hali karsnda sen, onunla cihad etmeye memursun... Zorla Rabbm ibadetine ekmeye memursun... badetle onu kirli huylardan temizleme emrini almsn... Uygunsuz, yersiz ehvet hislerini kracaksn... Bu saylan ileri ihmal edip braktn an dn, derhal sana saldrr ve ykar. Bir defa seni alt edince, artk sana itaat etmesi ok zor olur... ayet, nefsin zerine titizlikle eilir, yapt hatalara ceza keser, ayplar ve azarlarsan, yava yava kusurunu anlar... Kendi kendini tenkide balar... Bu onun lev. MURAKABE VE MUHASEBE 363 vame halidir. Bu durumda derece alm ve izan sahibi olmutur. Mcahede ve dikkatini devam ettirirsen, daha da ykselir... Yapt ibadet ve taat isteyerek yapar... deta hal edinir ve ibadetsiz duramaz... Bu da onun mut-mainne halidir. Bu halinin sonu, Allah'n sevdii kullar arasna katlmas olur... O kullarn vasf, ok stndr... Allah onlardan, onlar da Allah'tan razdr... Nefsini bir an bile babo brakma... Bu vazifeyi bitirmeden bakalarna t verip yol gstermeye kalkma. Allah Tel, sa Peygambere bir vahyinde yle buyurdu: Ey Meryem olu, nefsine t ver... Vaaz et... Bu nu baar ile yaptnsa, insanlara va'za kalk. Aksi halde benden utan... Va'zm ok nemi vardr. Bunu u yet-i kerimeden anlyoruz: Vaaz, nasihatta bulun... Vaazlar, m'minlere fay da salar... (Zariyat, 55). Elbette byle bir vazifenin yaplmas iin, insan nce nefsini hizaya getirmelidir... Aksi halde faydas ok az olur. Bu uurda sana den vazife, yaptn nasihati nce nefsine kabul ettirmendir. Ona anlattklarna yan izme arzusu gsterdii zaman, aklszln, bilgisizliini yzne vurman, hatta yle kmandr: Sen halka, cehalet ve aklszlk isnadn yapmakr tasn. Halbuki sen, insanlarn en aklszsn... Byle oldu un halde nasl onlara cahillii ve akl ktln, yakt ryorsun... Sen bir yolcusun... yerin ya Cennet, ya da Ce hennem olacak... Bu senin gidiatna bal. Oyuncak ve gldrc eylerle vakit geirmek ne iine yarar... Hal buki sen, byk vaad iin arzu edilmektesin... Nedir bu halin. lm ok uzakta grmektesin... Halbuki o, yakn dr... O lm, belki bu gn, bu gece veya yarn gelecek... Hangi ey ki gelecektir, ona uzak ad verilmez, yakndr. Bilmiyor musun lm, aniden gelir... Geliini nceden ha ber veren, takdim eden olmaz, Mansur b. Ammar tarafndan anlatlan bir hikye var... yle diyor: Kfe'de, bir bidi iittim... Baz geceler ibadet edermi... Ve Yaradana yle mnacaatda bulunurmu: Ya Rabbi, izzetine yemin ederim ki, sana muhalefet 364 EL-MRD'L-EMN -, etmek aklma gelmedi... Sana asi olurken, ba kaldrmay dnmedim... Yce varlna kar cahilim... Verecein cezalara kendimi atamam, gznden dmek istemiyorum. Nefsim, beni kandrd. ekavet durumum, bu hale dmeme yardm etti... Bende olan

iyiliklerle halimi perdelemene aldandm. Cehaletim yznden asi oldum... Yaptmla, sana kar asi durumuna dtm... u anda azabn inse, beni ondan kim kurtarabilir?.. Sana olan bam kopunca kime yapabilirim ki? Vay halime hatalarm nnde... Hatas az olanlara: Geiniz: Ykllere de: Dnz... : Dendii zaman, acaba hangi zmre ile olacam... Acaba, hatas az olanlarla uacak mym?.. Yoksa hata ykl kimselerle decek miyim?.. Halime acnr... Yalandka gnahm artyor. Yazk bana, mrm ilerledike, isyanm oalyor. Ne zaman tevbe edebileceim. Bu yersiz ilerden ne zaman kurtulacam... u anda benim iin en uygunu Rabbmdan utanmamdr. Nefsin errinden kurtulmak kolay deildir. alman gerek... Bu almada takib edecein iki yol var: Birincisi: Nefsini daima azarlayp, .her hatasnda kmak ve elden geldii kadar bir daha hata yapmasna mani olmak. kincisi: Cenab- Hakk'a mnacaatta bulunmak... Nefsin slah iin ondan yardm taleb etmek... Bu arada ahsna baladn g ve kuvvetten soyunmak sureti ile ona yalvarp, kuvveti nnde szamal ve varlna sn-malsn. Byle yaptn takdirde, nefsin azgnl karsnda sana yardmc olaca umulur. Fazl, ihsan beklenebilir... En iyi bilen Allah'dr. OTUZDOKUZUNCU BLM TEFEKKR Bir hads-i erifte: Bir saatlik tefekkr, bir yllk ibadetten hayrldr buyurulmutur. 365 TEFEKKR Tefekkre tevik eden, dnmeye, ibretle bakmaya dair birok yet, hads ve rivayet vardr... Dinimizde tefekkrn nemi byktr... nk o, ilh nurlara kavumann anahtar, basiret sahibi olmak iin bir ilktir. Ayn zamanda ilmin de tuzadr. Tefekkrn hayli fazileti vardr. Bunu belirten ve tefekkre dalan kullar ven birok yet-i kerimeden birini alalm: Semalarn ve yerin yar ad ln d aki hikmeti dnrler... (l-i tmran, 191). tbn Abbas r.a. diyor ki: ? Bir defa ashab, Zat- lh zerine tefekkre dalmt... Peygamber s.a. efendimiz, onlarn bu halini grnce yle buyurdu: Allah'n yarattklarnda tefekkre gein... Zat- lh zerine deil. nk siz, onun hakkn takdir edemezsiniz. Peygamber s.a. efendimiz, tefekkre dalan bir cemaate rastlad, konumuyorlard... Neden konumadklarn sorunca: Allah Tel'nm yaratt zerinde tefekkre dal dk... Dediler... Bunun zerine Peygamber s.a. efendimiz yle buyurdu: te byle yapnz. Allah'n yarattklar zerinde tefekkre dalnz. Zat- lh zerinde fazla dalmaynz... u marip canibinde beyaz bir yer vardr. Kendi beyaz l ile nurunun verdii aydnlk birbirine karmtr. G ne oraya krk gnlk kadar,uzaktr... Orada Allah'n ya ratt birtakm halk vardr... Bir gz ap kapayncaya kadar dahi asi olmamlardr... Bu arada ashab: Onlarn iinde eytan yok mu?.. Deyince yle buyurdu: Onlar, eytann yaratlp yaratlmadn dahi bil

mezler. Tekrar sordular: Onlar demolu deil mi?.. yle buyurdu: Onlarn, dem'in yaratlp yaratlmadndan ha beri bile yoktur... TEFEKKR 367 366 EL-MRD'L-EMN Ata I$z. anlatyor: Ubeyd b. Umeyr ve ben birlikte Hz. Aie'yi r.a. ziyarete gittik. Bizimle perde arkasndan konutu... Ubeyd b. Umeyr'e yle sordu: Neden bizi ziyarete gelmez oldun?.. Ubeyd b. Umeyr u cevab verdi: Ara sra gel ki, sevgin arta... hads-i erifi icab. Bundan sonra Ubeyd b. Umeyr, Hz. Aie'ye r.a. Pey gamber s.a. efendimizden duyduu bir hads-i erifi anlatmasn istedi. Hz. Aie r.a. alamaya balad... Sonra yle buyurdu: Onun her ii insana hayret verirdi... Bir gece ya nma geldi. Vcudu bana dedi veya demedi, yle bu yurdu: Beni brak Rabbma ibadet edeyim... Sonra kalkt... Su kabna gitti. Abdest ald. Namaza durdu. Alamaya balad... Bu alamakla sakal sland. Secdeye vard, secde yeri sland. Sonra yan st yatt... Bill sabah ezann okumaya gelinceye kadar yle kald... Bu hali gren Bill yle dedi: Ya Reslallah, seni alatan- ne? Allah, gelmi ve ? gelecek gnahlarn balam... Bill'in bu sz zerine Peygamber s.a. efendimiz yle buyurdu: Sen bilemezsin ya Bill... Beni alamaktan ne ala bilir ki... Bu gece Allah Tel bana u yet-i kerimeyi inzal eyledi: Yerin ve semalarn yaratlnda, gece ve gnd zn deiiminde akl sahiplerine ibret vardr... (l-i mran, 190). Daha sonra yle buyurdu: Yazklar olsun bu yeti okuyup tefekkr etme yenlere... Evza Hz. ne zikri geen yet-i kerimedeki ibretli1 ilere ait tefekkrn ekli sorulunca, yle buyurdu: Zikri geen yeti okuyup, akl, anlatlan ilerdeki hikmeti dnmeye ekmektir... Cneyd-i Badad Hz. ise yle buyurdu: Meclislerin en gzeli, deerlisi ve ycesi, tevhid meydannda fikre dalmak, _ marifet nesimini koklamak, sevgi denizinden muhabbet ksesi le imek. Allah Tel7 ya hsn- zan yolu ile nazar eylemek. Daha sonra yle buyurdu: Ey o meclislerin yceliinden gelen armaanlar... ' ? ?Ve oradan gelen sevab armaan... ne kadar tatl... Onlar kime nasibse mbarek olsun... FKRN HAKKAT VE MEYVELER Fikir, kalbde iki marifet duygusunun hazr olmasdr. Bunlar olduktan sonra, nc bir marifet meyvesi kar... Mesel, bir kimse hiretin dnyadan daha hayrl ve devaml olduunu bilirse, elbette hayrl ve baki taraf seer. Tefekkrden gaye bu ilmi kalbe yerletirmektir... Bu olduktan sonra insanda hal ve ona gre iler olmaya balar. te kalbde "hazr olmas gereken iki ey, hal ve fiildir. lmin meyvesi de bu iki itir... lim ise, tefekkrn meyvesidir. FKR YOLLARI

Tefekkrn eitli yollar vardr. Biri u ki, insan, daha nce de anlatld gibi kendi nefsine bakmas ve varln dnmesidir. Bazan Kitab- lh'yi okur ve Allah Tel'mn sfatlar zerinde tefekkre dalar. Zat- lh zierinde ise, tefekkr yolu yoktur. O, mcerred bir zikirle anlr. AHah Tel'mn sfatna ve ef aline, mlk ve melekt lemine ait tefekkr iine gelince, bunlar zerinde ne kadar tefekkre dalnrsa d kadar sevgi ve muhabbet artar. nk Cemal-i lh, yava yava o dnce sahibine perdesini aar... Bunun hsl olmas iin, ilhi esma ve sfatn mnlarn dnmeli... Yer ve semalar zerinde tefekkre dalmad... Yldzlara bakmal... Bu ynden de tefekkr sahasn geniletmeli... Allah Tel'mn zatndan baka, her ey zerinde derin derin dnmeli. Kinattaki her ey Allah Tel'mn 368 EL-MRD'L-EMN bir sanat ve yarattdr. Bu konuda hayli nem tayan iki yet-i kerime zikredeceiz: Biz onlara, kendilerinde ve afakta yetlerimizi gstereceiz... Ta ki, gerek onlara olduu gibi grn sn... (Fussilet, 53). Btn hikmetli iler, kendinizde... Grmyor mu sunuz?.. (Zariyat, 21). Tefekkr yollarnn ou sende. Daha sonra Allah'n btn yarattklarnda... Anla, ganimet bul... En iyi bilen Allah'tr. KIRKINCI BLM ?? LM VE SONRASI Sze bir yet-i kerime ile balayalm: Syle onlara^ katnz lm var ya, o mutlaka karnza kacak... (Cuma, 8). nsanlarn ou lm hatrlamaz, hatrlayan pek azdr. Onlar lm kt grr... nk dnyaya dalmlardr. Byle bir hatrlamann ne faydas var? Ancak Allah'tan uzaklamay artrr. nsanlar arasnda, btn varl ile Cenab- Hakk'a ynelen vardr. Byle bir kimse, kendine gerekli olmayan eylere veda eder. Hakk'a dner, tevbe eder... lm hatrlar. Bu hatrlay ona korku ve dehet verir, br leme hazrlk yapar. Tevbe edecei eyleri tamamlar..^ Geri bu da lm sevmez, ama bu, dnyaya dalndan deildir. Bunun korkusu, azn az oluu ve ona kar bir hazrl olmaydr... Bu sevmemezlik ve korku, kusurlu bir ekilde Allah katma kaca endiesidir. lm bu ekilde sevmemek kt saylmaz. nk bu zat, hazrlk yapmak ve daha fazla manev bir eyler elde etmek iin yaamay arzular. Eer bulunduu halin yeterli olduunu bilse, derhal lme koacak... Cenab- Hakk'n huzuruna varmaya ve onun tatl yaknlna can atacak. rfan sahibinin haline gelince, o lm daima anar. nk ona gre lm, sevgiliye kavuma haberini getiriyor... Acaba onun sevdiinden gelecek haberi beklemedii ve byle bir mutlu gnn geleceini unuttuu olur __ LM VE SONRASI 369 mu? Hi unutmaz ve daima bekler. Byle bir kul, her an lmn geliini bekler. Bunun canl misalini Huzeyfe r.a. da gryoruz... O vefat edecei zaman yle demiti: Sevgili tam zamannda kavutu,.. Byle bir kavumaya can atmayan, geliine zlen nadim olur. Allahm, sana malm benim iin fakirlik zenginlikten daha sevimli... Huzur veren hastalk, huzursuz salktan daha ho... Sonunda sana kavumak olduktan sonra; lm, yaamaktan daha tatl... Sana bir an nce kavumam iin lmm kolay eyle... rfan sahibi iin en yce rtbe btn ilerini Allah'a smarlamasdr... Kendi iin lmeyi, ya da kalmay arzu etmeyiidir. Teslim makamna vardktan sonra, sevgi de kalkar. Teslim makam sevgi makamnn ok stndedir. Bu hale erene gerekir ki, z iin bir seimde bulunmaya... Mevls kendisi iin neyi dilemise onunla yetine... LM HATIRLAMANIN FAZLET - Peygamber s.a. efendimiz, yle buyurur:

Bu fani dnyann t adlarn kesen lm ok ok hatrlaynz. Yine buyurur: u hayvanat; lm hakknda bildiiniz kadar bir ey bilmi olsayd, onlarda yiyecek ya bulamazdnz. Ae r.a. bir gn Peygamber s.a. efendimize: ? Ya Reslallah; kyamet gn ehitlerle beraber harolacak kimse olacak m?.. Diye sordu, u cevab aidi: Evet, olacak... Bir gn ve gecede lm hi ol mazsa yirmi defa hatrlayan... Yine buyurur: lm m'mine bir hediyedir... Vaiz olarak lm yeter... Bir gn Peygamber s.a. efendimiz (mescide) giderken, birtakm kimseleri konuup gler buldu, onlara yle buyurdu: lm dnn... Varlm elinde tutana yemin olsun, bu konuda benim bildiim kadarn bilseydiniz, az gler ok alardnz... F. : 24 370 EL-MRD'L-EMN lmn korkun, byk bir ey olduunu bilmelisin. Onun bu durumunu tefekkr eylemekle, bu aldatc gurur evinden syrlmak kabil olur. Bundan sonra, madd eylere kar bir adlk duyulmaz ve lm iin hazrlk yaplmaya balanr. O ne gzel insandr ki, kalbi eitli eylerle uramakta iken lm hatrlar ve megul olduu eyler onun bu haline mani olmaz, lm dnmekte takip edilecek yol, onu dnmeye balaynca, dierlerini bir yana atmaktr. Bu konuda sarf edilecek tefekkr gayreti, bir insann herhangi bir sefere hazrlanrken, o hazrlktan baka bir ey dnemeyii gibi olmal. Byle yapld tak-; dirde, lme ait dnce, kalbinde bulunan dier dn-; elerine galip gelir. Ve onun iin hazrla bakar, dier lzumsuz ileri brakr. ARZUYU AZALTMANIN FAZLET VE OALTMANIN KTL Bu mevzuda, bize en iyi tutacak olan bir hads-i erifi zikredelim. Peygamber s.a. efendimiz Abdullah b. mer'e yle buyurdu: Ey Abdullah, sabaha erdiin zaman, akama ereceine dair nefsine sz ama... Akam bulduun zaman da, sabaha kacana dair nefsine bir sz etme... Salnda, lmn iin hazrlk yap. Shhatli zamanlarnda hastaln dn. Ey Abdullah, yarn hangi adla anlacan kestiremezsin... Hz. Ali r.a. yle bir hads-i erif rivayet ediyor: Sizin iin en ok korku duyduum iki eydir. Hev eylere uymak ve ok arzu... Hevaya uymak, Hak yo la girmekten alr. ok arzu iine gelince, o da, dnya sev gisi dourur. Sonra devam etti: Ancak u kadar var ki, Allah Tel dnyay sev diine de verir, sevmediine de... Ama, bir kulu sevince oha iman nasib eder. Ayk olunuz, ite dnya arkas dLM VE SONRASI 371 nk olarak gp gitmekte... Ayk olunuz, ite hiret yz bu tarafa gelmekte... Ayk olunuz, bir ksm kimseler, dnya ocuklar, bir ksmlar da, din ocuklardr... Siz, din ocuklarndan olmaya baknz. Dnya ocuu olmaynz... Ayk olunuz, bir gn yle bir i yaparsmz ki, onun hesab olmaz... Ayk olunuz; korkulur ki, gnn birinde, hesaba ekilirsiniz... Elinizde de hibir sevapl i olmadan. Bir gn Peygamber s.a. efendimiz ashaba yle hitab etti: Ey insanlar, Allah Tel'dan utanmyor musu nuz?.. Ashab: Neden byle buyurdunuz, ya Reslallah?

Deyince yle devam etti: Yeyip bitiremeyeceiniz kadar mal topluyorsunuz. mrnzn kfi gelmeyecei arzular peindesiniz. inde ot ur am ayacanz binalar yapmaktasnz. same b. Zeyd r.a. uzak bir yere gidip yz altna bir cariye satn almt. Bunu Peygamber s.a. efendimiz duyunca yle buyurdu: u uzak yere gidip cariye satn alan same'nin haline amyor musunuz? Bu same, ok uzun emelli. Nefsimi elinde tutana yemin olsun; gzlerimi ap bir ye re baktm zaman, kirpiklerimi kavuturmadan lecei mi sanyorum... Bir tarafm yerden kaldrnca, tekrar ay n yere demeden ruhumun alnacan sanyorum. Kopa rp aldm bir lokmay yutmadan, lmn yetiecei ke deri iime kyor. Az ara verdi, devam etti: Ey demoullar, eer aklnz varsa kendinizi l lerden saynz. Varlma kudretiyle hakim olana yemin olsun, size vaad olan gelecektir. Siz onun geliim geri b rakmaya gl deilsiniz. LM VE SONRASI 373

372 EL-MRD'L-EMN bn Abbas Hz. anlatyor: ? Peygamber s.a. efendimiz su dkmeye kard. Su biraz tede olunca teyemmm ederdi... Suyun yaknda olduu anlatlnca da yle buyururdu: Benim oraya yetieceim nereden belli?. yle bir rivayet var: Peygamber s.a. efendimiz tane aa ald. Birini nne dikti. Birini de yanma... Bir tanesini de taa teye... Sonra yannda bulunanlara yle buyurdu: Bunlarn ne mn ifade ettiini bilir misiniz?. Orada bulunan ashab: Ancak AUah ve Resul bilir... Deyince de yle buyurdu: te u insandr, yanndaki de ecel... u tede duran da emelleri... mitleri... demolu ona erimek ister ama, eceli onu yolda yakalar... CAN EKME HALLER HASTALII AIRLAAN KMSENN YANINDA YAPILMASI MSTEHAB OLAN LER unu bilmen gerekir ki, insanolunun nnde sadece can ekime anndaki sknt olsayd bunun baka gerekenleri olmasayd, bu lemde skntsz bir yaama onun hakk olurdu... Ne yapalm ki yle deil... Gerekte lm dnmek, o konuda uzun uzun tefekkre dalmak gerekir... Bu yolda nne kacak darlklara sabrla kar durmak icab eder. nceden ok iyi hazrlanmak lzm gelir. lm anndaki sknty bir zat u cmle ile dile getiriyor: yle bir sknt ki, geliini senden bakas salar ve bilemezsin, o hal seni ne zaman kaplar? Lokman a.s. oluna, o an iin hazrlk yapmasn yle anlatyor: Yavrucuum; bir ii dn ki o, ne zaman karna kar kestiremezsin. te ona aniden yakalanmamak iin nceden hazrlk yap. Hayret!.. nsana bir askerin aniden saldraca ve sadece be denek vuraca haberi verilse, tad, dirlii kalmaz. Halbuki, ayn ekilde ve daha ak bilinen bir gerek olan, her nefeste lm meleinin yaklat haberi onu zmez ve hibir sknt vermez... Bu nasl olur?

Can ekime annda insann duyduu ac o kadar iddetlidir ki, onu ancak eken bilir. O hali tadmayan, ancak dier aclar kyas ederek bilir... Ya da ahid olduu, lm annda grd hallerde o skntnn derecesini karr. Kyasla pek fazla bilgi elde edilemez. Bu yoldan ruha ulaan elem de az bir.eydir. lm ruhun znde bir elemdir... Bu elemin iddetini btn duygular eker. O elemden gelen ac ah, ne kadar byktr... Atei bilmez misin, cesedi yakmaya balad zaman deil de, acsn daha ziyade yaralarda duyurur... nk o, yaralarda insan benliini daha ok sarar. O- anda hastann ses etmemesi, baramamas duyduu acnn fazlal icabdr. Bir sknt kalbe getii, duygu-gular kaplad zaman btn duygular sonsuz bir korkuya kaplr. Ve yardm talebinde bulunacak hali kendisinde bulamaz. O hal, akl bayltr ve bir eyi seemez hale getirir. Dili ll eder. evresinde bulunanlar, ona yardm edemez olur. O anda, bir inilti ile yetinir. Bir defa barp yardm taleb edemez olur. O anda; bir inilti ile, bir defa barp yardm istemekle kendine rahat temin edeceini umar. Ne yazk ki, ou zaman bunu da bulamaz. Kalan az gc, bunu yapmaya yetmez. Can ekime annda birtakm dzensiz ses kar, gs kalkar iner. Rengi deiir, soumaya balar. Sanki ondan, yaradlnda asl olan toprak kyor sanlr. Damarlarn her birinden ruh ayrlmaya balar. Ve duygularn her biri yava yava lmeye balar. nce ayaklar sour... Sonra diz kapaklar, daha sonra da oyluklar... 374 EL-MRD'L-EMN LM VE SONRASI 375 Can boaza gelinceye kadar, her duygunun kendine gre sarholuu ve evresine hasreti vardr. Can boaza geldikten sonra dnya ehline bakmas kesilir. Bu anda tevbe kaps da kapanr. Bu ana kadar yaplan tevbenin kabuln u hads-i eriften anlyoruz: Can boaza gelip ses fkrdaymcaya kadar kulm tevbesi kabul olur. Hz. Hasan r.a., Peygamber s.a. efendimizin anlatt lm acsn ve skntsn anlatrken yle buyurduunu sylyor: Yz kl darbesi kadar acs vardr... Zeyd b. Elem, babasndan naklen yle anlatyor: Mmin kulun ameli ile eriemedii bir derecesi kalsa, o dereceyi bulmas iin, lm iddetlenir ve can ^ekime anndaki o sknt sebebi ile Cennetteki derecesi ne erer... Kfirin dnyada alamad bir iyilii kalsa, l m kolaylar... Dolays ile dnyadaki o iyiliini de alm olur ve doruca atee gider. Baz zatlar hastalarn lm nasl bulduklarn sormular ve eitli cevab almlardr. Bir defa bu husus sorulan bir hasta yle demi: Sanki gk yere inmi. Sanki kendimi ine deli inden geirmeye abalyorum. Bazan da lm aniden gelir. Pek ac ektirmeden gtrr. Bunun da iyi ve kt taraf vardr... Bu hususta Peygamber s.a. efendimizin bir hads-i erifi yledir: Ani lm, iman sahibi iin rahatlk, gnahkr iin znt ve esef verici bir haldir. lm annda insana dehet veren hallerden biri de, lm meleinin grnmesidir. brahim Peygamber s.a. bir gn lm meleini grr ve: Fask - facir kiilerin ruhlarn aldn ekilde ba na grnr msn?.. Der. lm melei buna karlk: Dayanamazsn. Cevabn verir. Sonra:

- Yzn te dn... Der... brahim Peygamber a.s. te yandan dnd zaman, onu yle grr: Siyah bir adam, kllar dikelmi. Pis kokulu. Karalar giyinmi. Azndan, burnundan ate ve duman kyor. Bu hali grnce bayld. Ayld zaman melek, ilk eklini bulmutu. Ona yle dedi: Ya Melek'1-Mevt, facir kimse, lm annda hi bir ac duymasa dahi, senin o eklini grmesi yeter. Ebu Hreyre r.a. bir hads-i erifi yle rivayet eder: Davud Peygamber gayyur bir kimse idi. Evden kt zaman kaplar iyice kilitlerdi. Bir gn yine deti zere kapy kilitledi ve kt. Evde hanm yalnzd. Ani den eve bir adam peydah oldu. Hanm kendi kendine, bu da nereden geldi. Davud gelir, bununla karlarsa eziyet eder. Bu arada Davud kageldi ve adam grnce kim ol duunu sordu; u cevab ald: Ben, oyum ki, padiahlardan korkmam... Perdeler, kaplar benim giri ve kma engel olamaz. Bunun zerine Davud a.s. yle dedi: O halde sen Melek'l-Mevt'sin lm meleisin. Ve olduu yerde korkup kald. yle bir rivayet var. Bir defasnda Hz. sa, bir l kafasna rastlar. Ayak ucuyla dokunur ve yle der: Allah'n izniyle bana anlat; kimsin, nesin? O kuru kafa yle dile gelir: Ya Ruhullah, falan zamann padiah idim. Bir zaman geldi... O zamanda mlkmde oturuyordum. Tacm bamda idi. Etrafmda askerim duruyordu. Muhafzlarm mlkm bekliyordu. Aniden lm melei karma gel di... Ruhum kt, azam darmadan oldu. Ah, nerede kal d o topluluk, dalp gitti. Nerede kald o holuk, korku oldu... bni Abbas r.a. yle anlatyor: ibrahim Peygamber a.s. gayyurdu. inde ibadet ettii bir evi vard. Dar knca kapy kilitlerdi. Bir gn yine ayn ekilde kilitleyip gitti. Dnte evin iinde bir adam grd: 376 EL-MRD'L-EMtN Seni evime kim soktu? Diye sorunca: : nan. Bu eve, senden ve benden daha ok sahip bulu-Cevabn ald. ? brahim a.s. onun halinden bir melek olduunu anlad ve: Meleklerin hangisisin? Diye sorunca: Melek'I-Mevt. Cevabn ald. Bunun zerine u talepte bulundu: M'minlerin ruhunu kabzettiin ekilde bana g rnebilir misin?.. Evet grnrm. u tarafa yzn evir, yine d nersin. Dedi... brahim Peygamber a.s. dnd taraftan yzn evirince, melei yle buldu: Gzel bir gen... Tazeliine ve elbisesinin gzelliine hayran kald. Gzel de kokuyordu. .. Bu hale hayran oldu ve yle dedi: Ey Melek'1-Mevt, lm zaman, iman sahibi se nin yalnz bu gzelliini grse yeter. lm annda herkes hafaza meleklerini de grr. Bunu Vehb Hz. yle anlatyor:

Duyduumuza gre, her len, lm annda, hayrn, errini yazan iki meleini grr. Eer Allah'n emrine muti olup, ktlk etmemise, yle derler: Bizden yana, Allah sana hayr versin. Birok iyi meclislere bizi gtrdn. Birok iyi ilere ahid olduk... ayet, facir ise, Allah'a asi kul ise, yle derler: Allah bizden yana, sana hayr vermesin. Bizi bir ok kt meclislere oturttun. Birok kt sz bize din lettin. Bu melekler, ba ucunda dururken, lnn gzleri onlara dikilir, kalr... Ve artk dnyaya dnemez. Bir baka ackl hal de, asilerin Cehennem'deki yerlerini grp korkmalardr. 377 LM VE SONRASI lm ann yaayan herkes, melekten u iki cmleden birini iitmeden lmeyecektir: Ey Allah'n dman sana atei mjdelerim. Ey Allah'n sevgili kulu mjde, sana Cennet ve rildi... ite bundandr ki, z sahipleri hayatlarnda daima korku duyar. Peygamber s.a. efendimiz yle buyurur: Sizin her biriniz, gidecei yeri bilmeden; Cen netteki, ya da Cehennemdeki yerini grmeden dnyadan kmaz... SON DEMLERN YAAYAN KMSE N -SEVLEN HALLER Byle bir duruma geldiini sezen kimse, sakin ve telsz olmal... Bu sakin ve telsz hal iinde, Kelime-i ehadet okumaldr. Sevilen hallerden biri budur. Yine sevilen hallerden biri de, Allah Tel iin iyi dnceye sahib olmaktr. Allah Tel'nm bana dair midi kesmemelidir. Peygamber s.a. efendimiz, lm annda hastada olmas sevilen bir hali yle anlatr: br leme gemek zere olan bir hastada u eyi araynz: a) Alnndan ter akmas, b) Gzlerinin yaarmas, c) Dudaklarnn kurumas. Son demlerini yaayan bir hastada, saylan bu hal varsa, ona Allah'n rahmeti inmitir. Ebu Said Hudr r.a. yle bir hads-i erif rivayet ediyor: Vefat etmek zere olan hastalarnza L ilahe illallah Allah'tan baka ilh yoktur cmlesini telkin ediniz. Bu telkini yapmann deerini de, Huzeyfe r.a. tarafndan anlatlan u cmleden anlyoruz: nk bu telkin, sylenmeden nce ilenen hata lar ykar. Ebu Hreyre r.a. tarafndan anlatlan ve bizzat: 378 EL-MRD'L-EMN LM VE SONRASI 379 Peygamber s.a. efendimizden dinledim. Dedii bir hads-i erif ise yledir: lmek zere olan bir kimseye, Melek'1-Mevt lm melei geldi. Kalbine bakt, fakat orada bir ey bulamad. Sakaln ? aralad. Dili damana yapk ve L ilahe illallah cmlesini syler buldu. hlsla syledii bu cmle onun balanmasn salad...

Telkin yapld zaman, yumuak davranmal... Hastann durumunu nazara almal... O anda gszdr, zor syleyebilir. Fazla zerine dlnce, sevimsiz bir hal zuhur edebilir... Yukarda da anlatld gibi Allah Tel'ya kar iyi dnceye sahip olmal... Bunun byle olmas gerektiini u kuds hads-i erif bize anlatyor: Ben, kulumun hakkmdaki zannna balym. Be nim iin bayr zan beslesin. MELEKL-MEVT IKAGELNCE DUYULAN HASRET Bu konuda Vehb b. Mnebbih tarafndan anlatlan bir hikye yledir: Padiahlardan biri vard. Bir yere gidecekti. Giy mek iin elbise taleb etti. Beenmedi, bakasn istedi. Hayli elbiseyi geri evirdikten sonra, bir tanesini beendi; giydi. Binek iinde de ayn tereddd gsterdi. Birok hayvan iinde en gzelini seti, beenip bindi. Sonra ey tan geldi, burnuna fledi. Kibirle iirdi... Byklenerek, atllar ile yrmeye balad. Kimseye bakmyordu. Beri den, damk vaziyette biri geldi. Selm verdi, ama kibirli padiah selmn almad. Atnn gemini tuttu. Bur.un ze rine kibirli padiah yle dedi: Atmn gemini brak. Byk bir ie kantm. u cevab ald: Seninle grlecek bir iim var... yle dedi: Dur da ineyim. zin verilmedi: . Hayr u anda... . Yabanc adamn atnn gemini tutup brakmadn grnce yle dedi: Benimle grlecek bir iin olacan hatrlamyo rum. Adam yle dedi: O bir srdr. Sonra, ban yaklatrd: Ben Melek'l-Mevt'im. Dedi... Padiahn rengi deiti. Dili arlamaya balad ve yalvard: Beni brak, evime gideyim. lerimi bitirip ehlime veda edeyim. lm melei izin vermedi: Hayr, artk ehlini ve dnyalk arln greme yeceksin. Ruhunu ald. Kuru cisim gibi yere yld. . Bundan sonra lm melei, saih bir kulun yoluna kt. Selm verdi. Salih kul selm ald. Sonra yle dedi: Seninle bir iim var. Salih kul u cevab verdi: Anlat bana. Kulana eildi ve: ? Ben lm meleiyim... Deyince: Ho geldin, sefalar getirdin. Selm olsun, uzun za man kaybolan dosta... Allah'a yemin olsun benim sana kavumakla sevindiim kadar yitiini bulup sevinen ol maz. Melek ona yle der: Hangi i iin ktysan o iini bitir. u cevab alr: Benim iin Allah'a kavumaktan daha sevimli ve daha byk bir i yoktur. Melek yle der: Kendin se, hangi hal zere ruhunu almam isti yorsan yle yapaym.

u cevab alr: Takdir senin. Melek ald emri tebli eder: Evet doru ama, senin arzuna gre yapmak iin emir aldm. Salih kii u dilekte bulunur: O halde msaade et; abdest alaym. Namaza dura381 380 EL-MRD'L-EMN ym, secdede iken ruhumu alrsn. te bylece, o salih kii secdede iken, ruhu kabzolur... Bekir b. Abdullah Mzeni yle anlatr: Ben srail soyundan biri vard. Hayli mal topla mt. leceini sezince, ocuklarna yle dedi: Mallarm, snf snf getirin, grmek isterim. Bunun zerine ocuklar; at, deve ve kle cinsinden hayli eyler getirdi. Bunlara bakt, ayrlaca iin hasret ekip alad. Azrail onun bu halini grnce, yle dedi: Seni imdiye kadar serbest ve rahat brakan Al lah'a yemin ederim ki, ruhunu alacam u ana kadar, se nin yanndan hi ayrlmadm. Niin bu alamak? Neden imdi balad? Daha nce tedbir alsaydm, imdi byle a lamayacaktn. Adam, bu mallar datmak iin mhlet talebinde bulununca u karl ald: Senin iin mhlet kalmad. Ecelin gelmeden nce bu talepte bulunsaydm, olmaz myd? Ve o anda ruhunu ald. PEYGAMBER s.a. EFENDMZ VE DRT HALFENN EBED LEME GLER Peygamber s.a. efendimizin hayatnda ve vefatnda bizim iin alnacak ibretli ok eyler vardr. O, bu lemden g edip gittikten sonra, bakas iin burada devaml kalma midi hi olmaz. Sen leceksin, onlar ebed burada kalacak yle mi?.. (Enbiya, 34). yet-i kerimesi de anlatmak istediimiz mny ifade eder. Sonra, u yet-i kerime lmemenin imknsz olduunu da ifade eder: Her nefis, lm acsn tadacaktr... (Al-i mran, 185). LM VE SONRASI bn Mesud r.a. anlatyor: Ayrlk yaklat zaman, Reslullah s.a., Aie r.a. anamzn evinde idi. Yanma gittik. Bize bakt, gzlerin den ya akt. Sonra da yle buyurdu: Merhaba, Allah size salk versin. Esirgesin... Yardm etsin... Size takva yolunu tavsiye ederim. Allah Tel'mn varlna ynelmenizi tavsiye ederim. Ben onun tarafndan size gderilen, akta bir ekindiriciym. lkeside; kullarna byklk yaparak, Allah'a kar ycelik taslamaya kalkmaynz. Ecel yaklat. Gidi Allah'adr. Sidre-i Mnteha'yadr. Me'va Cenneti'nedir. Bol, yeterli ka dehedir. Kendinize ve benden sonra dininize girenlere ta rafmdan selm okuyunuz. * yle bir rivayet var. Peygamber s.a. efendimiz vefat edecei zaman, Cebrail'e sorar: Benden sonra mmetim iin ne var?.. Bunun zerine Alah Tel Cebrail'e yle emreder: Habibime mjde ver. mmeti arasnda onu mah cup etmeyeceim. Yine mjdele, kabirden kalklaca za

man, ilk nce o kalkacak. Ve mmet toplannca efendi leri olacak... Ve onlar cennete girmeden baka mmetlere giri yasak olacak, haram olacak... Bunun zerine Peygamber s.a. efendimiz yle buyurdu: te imdi gnlm srurla doldu... Hz. Aie r.a. anlatyor: Peygamber s.a. efendimiz, benim evimde ve benim nbetimde vefat etti. Gsmde ve kucamda... O da bir ey yemedi, ben de... Almz, susuzluumuz da birbirine kart. Bir aralk, kardeim Abdurrahman ieriye girdi. Elinde bir misvak vard... Hazreti Peygamber s.a. mis-vake bakyordu. stediini anladm, alaym m, deyince ba ile evet der gibi iaret etti. Aldm, dilerine srmeye baladm... Biraz sert olduunu anladm... Yavalataym m, dedim, yine ba ile evet, der gibi iaret etti... Yannda bir su kab vard. Ate geldike elini iine daldryordu. Ve yle buyuruyordu: 382 EL-MRD'L-EMN LM VE SONRASI 383 L ilahe illallah Allah'tan baka ilh yok l mn atlatlmas gereken, ayttan bayltan skc halleri var. Sonra ellerini kaldrd ve u duay yapt: Refik-i A'l'ya... Refik-i A'l'ya... Bunun zerine: Ya Reslallah, bu makam sana verilmezse bize hi verilmez... dedim. bn Mesud r.a. anlatyor: Hz. Ebu Bekir r.a. geldi. Peygamber s.a. efendimiz ona, yle buyurdu: Sor ya Eba Bekir... Ya Reslallah, galiba ecel yaklat. Evet yaklat, hem de ok.,. Ya Reslallah, Allah katndan bize g gelecek i ler inecek galiba. Keke sonumuzun ne olacan bir kestirebilseydim... Gidi, Sidre-i Mnteha'y... Me'va Cenneti'ne... Firdevs Cenneti'nin en yce makamna... Bol bol kand rc kadehlere. Veda. Ho, rahat hayata... Bundan sonra aralarnda u konuma geti. Ya Reslallah, seni kim ykasn? Ehl-i beytimden bir kimse... Veya ona yakn bir kimse... Ne ile kefenleyelim ya Reslallah? u elbisem... Yemen ii bir hlle... Msr'da ile nen keten bezle... Ya Reslallah, bizim sana namazmz nasl 'olsun? Bunu syleyince alamaya baladk... Sonra yle bu yurdu: Namaz iin acele etmeyin. Allah sizi balasn... Peygamberinizden yana size hayr versin... Ykama ve ke fenleme iini ikmal ettikten sonra, bu hcremde, evimde, kabrimin kenarna koyunuz... nce Allahii Tel bana salt edecek... Onuri salt namaz: O, Allah ve melekleri, size salt eder... (Ahzab, 43). yet-i kerimesinin ince mnsnda sakldr. Sonra meleklere, namazm iin izin kar...

Allah Tel'nm yarattklar arasnda namazma Uk gelen Cibril olacaktr. Onu takiben, Mikil gelir, peinden srafil, onun peinden de Melek'1-Mevt, birok tayfas ile gelir... Sonra btn melekler toptan gelir... Bundan sonra sra sizde... Fevc fevc yanma geliniz... Ayr ayr cemaatler halinde namazm klnz. Yanma girerken, medhiye okumak, barp armak ve inlemek sureti e bana eziyet etmeyiniz. nce iinizden imam ieri girsin... Sonra ehl-i beytim. Sonra yaknlar sras ile... Bundan sonra kadnlar, onlar takiben de ocuklar girsin... Bundan sonra Hz. Ebu Bekir r.a. yle sordu: Ya Reslallah, kabre kim koyacak?.. Ehl-i beytimden bir cemaat... Veya onlara yakn kimseler... Birok meleklerle beraber... O melekleri g remezsiniz; ama onlar sizi grr... Gidiniz, benden sonra kilere selmm syleyiniz... Hz. Aie r.a. anlatyor: Peygamber s.a. efendimizin vefat gn, gnn k saatlerinde aykt. Hastal geer gibi oldu. Toplanan er kekler sevinerek evlerine ve ilerine gittiler. Yalnz ka dnlar kald. Biz de onlar arasnda idik. O gnk mitli ve ferah halimizi bir daha bulamadk. Bir ara Peygamber s.a. efendimiz: Kadnlar ksn, bir erkek geldi. eri girmeye izin istiyor... Buyurdu ve ktlar... Yalnz ben kaldm... Ba kucamda idi... oturdu. Evin bir kesine geti. Gelen melekle konutu. Sonra dnd, ban yine gsme dayad. Kadnlarn ieri girmelerine izin verdi... Bu Cibril'in geliine benzemiyor, deyince yle buyurdu: Evet ya Aie, Cibril deil... Melek'1-Mevt geldi. Bana yle dedi: Ey Allah'n Resul, beni Allah Tel gnderdi. zinsiz ieri girmememi emretti. zin edilmezse don, bu yurdu... znin olursa geleyim. Aldm emre gre, ruhu nu senin iznin oimadaH kabzetmeyeceim... Bu hususta ki enirinizi bekliyorum. 384 EL-MRD'L-EMN Peygamber s.a. efendimizin emri u olmutu: . imdi k... Cibril gelinceye kadar bekle... imdi onun geli saatidir. yle bir ile karlatk ki, vereceimiz cevap yoktu... Hibir gr belirtemedik. Sanki kuvvetli biri bizi arpm... Onun grlts bizi artmt. Bu iin azameti ve heybeti karsnda btn orada bulunanlar armt. Kimse konuamad... Cibril o saatte geldi. Selm verdi. Peygamberin tavrndan bunu anladm. Evde olanlar dar kt... Cibril ieri girdi. yle dedi: Allah Tel sana selm eder. Kendini nasl bulu yorsun? Sorar... Halbuki O, kendini nasl bulduunu biz den daha iyi bilir. Ama onun arzusu, sana iyilik ve eref artrmaktr... Halka nazaran, erefini ve stnln ta mamlamak diler. Ve bu halinle mmetine bir rnek ol- ?? man arzular... Bunun zerine Peygamber s.a. efendimiz Cibril'e yle buyurdu; Ar duyuyorum, ya Cibril... Cibril devam etti: Mjdelerim. Cenab- Hak, senin iin hazrlad iyiliklerin tebliini diler. Bunun zerine Peygamber s.a-, efendimiz yle buyurdu: Melekii'I-Mevt geldi. Benim iim izin istedi. Ve bu

haberi verdi... Cibril devam etti: Ya Muhammed, Rabbm sana mtak... O senin iin arzu ettiin eyi bilmiyor mu, biliyor... Allah'a yemin ol sun Melek'1-Mevt imdiye kadar kimseden izin istemedi. Ona gitmek iin de, izin isteyen hi olmad. Ancak, durum u ki, Rabbm sana nimetini tamamlamak diler... O sana mtaktr. Bundan sonra kadnlarn ieri girmelerine izin verilen, *atjmayi r.a. yanma ard: Ya Fatma, bana yakla... Buyurdu. Bunun zerine Fatma r.a. yaklat. Yzst Peygamber s.a. efendimizin nnde dt... Peygamber LM VE SONRASI 385 s.a. efendimiz kulana bir eyler sylyordu. Ban kaldrd. Gzlerinden ya akyordu ve konumaya takati kalmamt. Peygamber s.a. efendimiz tekrar: Ban bana yaklatr... Deyince, yaklatrd. Efendimiz kulana yine bir eyler syledi... Bu sefer ban kaldrd zaman glyordu. Fakat yine konumaya takati yoktu. Biz bu halin ne olduunu anlayamadk. Efendimiz onun kulana neler sylediini, ilk nce alamasn, sonradan glmesini sorduk. yle anlatt: ? nce, Ben bugn vefat edeceim. Deyince aladm. Sonra: Cenab- Hakk'a yalvardm, br lemde ehlim ara snda bana ilk kavuan sen olasn, diye... Ve arada benim le beraber olman istedim... Deyince de sevindim, gldm. Bundan sonra lm melei geldi. Selm verdi. eri girmek iin izin istedi, verdi... Melek, Efendimizin emrini sorunca yle buyurdu: Beni Rabbma kavutur... u anda... Melek, u cevab verdi: Evet, bugn olacak. Rabbm sana mtak. Bu e kilde gidip gelmemi, o hi kimse iin yapmad. Senden bakasna, izinsiz girmemem emrini vermedi... Ama, u andaki arzun biraz ge olacak... nmzdeki saatlerde olacak... Dedi ve dar kt... Peinden Cibril geldi... Ve yle dedi: ? Ey Allah'n Resul, selm sana... Bu benim yere son iniimdir. Vahiy defteri drld... Dnyann hesab da bylece kapand... Yeryznde senden gayr ile yapacak iim yok. Burada senin yzn grmekten gayr istediim yok. imdi, durama varp kalacam. Hz. Aie r.a. anlatmaya devam ediyor: Durduum yerden ilerledim. Peygamberin s.a. ba n gsmn ortasna yasladm. Gsnden de kavra dm. Kendini kaybeder derecede baygnlk geliyordu. Al nndan ter damlyordu. O ter o kadar pakt ki, ylesini kimsede grm deilim. Akarken ortala koku yayyorF. : 25 386 EL-MRD'L-EMN du. yle gzel kokulu teri mrmde grmedim. Bir ara aykla kavutu... yle sordum: Anam, babam, kendim, ehlim ve malm urunda feda olsun. Niin terliyorsun? yle buyurdu: Ya Ae, m'min kulun nefesi terle kar. Kfirinki ise, azndan kar, tpk merkep gibi... Durumu biraz daha arlamaya balaynca akrabalarmza gelmeleri iin haber saldk.

. lk gelen kardeim oldu... Onu da babam bana gndermiti. Yetiemedi. ardklarmzdan kimse kavua-madan ebed lemine g eyledi... Bunun da bir hikmeti var, nk ona Cebrail ve Mikil sahib oluyordu. Her ayklk sonunda baygnla getii zaman yle buyuruyordu: Evet, Refik-i A'l... Hz. Aie r.a., Peygamber s.a. efendimizin irtihal ettii gn yle anlatyor: Reslullah s.a. efendimiz pazartesi gn ebed le mine g etti. Duha vakti olmutu... Vakit lene yaknd... Allah Tel'nm salt ve selm ona, line ashabna, ona tbi olanlarn tmne olsun. HAZRET EBU BEKR'N VEFATI (Allah ondan raz olsun) Hz. Kbu Bekir r.a. intizar halinde iken, Aie r.a. yanna u beyti syleyerek geldi. mrne yemin olsun, ne salar gence servet saman, Ecel gelip sine daralmaya balad zaman... Hz. Sddk yzndeki rty at: Hayr yle deil... u yet-i kerimeyi oku, dedi... Gnn birinde lm sarholuu kagelir. Ve ona yle denir: te bu, senin kap durduun eydir... (Kaf, 19). Daha sonra yle buyurdu: u iki elbisemi gtrnz. Onlar ykaynz. Ve beni onlarla kefenleyiniz. Yeniye, lden ok diri lyk tr... lm an gelince Hz. Aie r.a. u beyti okudu: . LM VE SONRASI 387 Pek nurland, bulutlar suyu onun yznden alyordu, Kocaszlara muhafz, yetimlere bahar oluyordu. O anda Hz. Ebu Bekir r.a. yle dedi: te Reslullah geldi... Bu hastalnda yanma gelenler, ona doktor armay teklif ettiler. Cevab u oldu: Tabibim, bana bakt. Ve yle buyurdu: Ben dilediimi tam olarak yaparm. Bir ara Selman- Faris r.a. yanma ziyaret iin geldi yle dedi: Bize tavsiyede bulun ya Eba Bekir. yle buyurdu: Allah Tel muhakkak size dnyay aacak. On dan bir ey alrken, ancak, yeteri kadarn aln;z. unu bil ki, sabah namazn klan kimse, Cenab- Hakk'n muhafazas altndadr. Onun muhafazas altna girene kt gzle bakma. Sonra seni tepetaklak atee atar... Hz. Ebu Bekir r.a. arlamaya balaynca, etrafna toplanan kimseler, bir halife tayinini istediler. Hz. mer'i r.a. tayin etti. Bunun zerine itiraz edildi ve yle diyen oldu: Bize sert, kalbi kat bir kimseyi halife tayin et tin. Rabbna ne cevap vereceksin? u cevab vereceim: Kullarna, kullarn hayrl sn halife tayin ettim... Her ikisinden de Allah raz olsun... KNC HALFE HAZRET MER'N VEFATI (Allah ondan raz olsun) Anr b. Meymun r.a. anlatyor: Hz. mer r.a. ehadetine sebep olan o vurma iinin olduu sabah orada bulunuyordum ve ayakta idim. Hz. mer'le aramzda Abdullah b. Abbas bulunuyordu. Hz. mer ne doru ilerlerken saf aralarnda duruyor ve ak grrse, doldurun, diyordu. Saf aralarnda boluk kalmaynca, imamete geti ve tekbir ald. 389 388 EL-MRID"L-EMN

Birinci rekt biraz uzatt... Cemaatn yetimesi iin biraz uzun srelerden okudu... Pek hatrmda deil, ya sre-i Yusuf, ya Nahl veya bu byklkte dier bir sre idi okuduu... Rk tekbirini ya ald veya alaca urada, yle dediini ittim: Beni ya biri hanerledi, ya da bir kpek srd. Bu cmleyi Ebu L'l, ona vurunca syledi. O iki tarafna da hanerle vurmutu. Sonra kamaya balad. Sa solu hanerleyerek kayordu. On kiiyi o anda hanerledi. Onlardan yedi veya dokuzu ld. Mslmanlar arasnda onun bu halini gren biri akl edip, zerine bir battaniye veya aba gibi bir ey att, yakalad. Yakalandn anlayan o cani intihar etti. Bu ackl .halden sonra Hz. mer r.a. olu Abdullah' Hz. Aie'nin yanna yollad. yle buyurdu: Aie'ye git... Hattab olu mer, can arkada, Hz. Peygamber s.a. ile, Hz. Ebu Bekir'in yanna defin iin izin istiyor. Emir'l-Mminin izin istiyor deme... nk bu gn ben, artk Emir'l-Mnntn M'minlerin emiri^deilim... Abdullah r.a. gitti. Selm verdi. eri girmek iin izin istedi. eri girince Hz. Aie'yi r.a. ayakta ve alar buldu... yle dedi: Hattab olu mer sana selm eder. ki arkada nn yanma defin iin izin ister. Hz. Aie r.a. u cevab verdi: Oray kendim iin istiyordum. Ama bugn onu, kendime tercih ederim. Abdullah r.a. dnnce, ona: Abdullah geldi... Dediler... Yatyordu, yle buyurdu: Beni kaldrn. Biri kaldrd. Sonra Abdullah'a dnd ve yle buyurdu: Ne haber getirdin? Ya Emire'l-Mminin arzu ettiin izni. Allah'a hamd olsun. Benim iin bundan daha m him bir ey yoktur. Dedi, devam etti: LM VE SONRASI Ruhum kabzolunca beni aln, oraya gtrn. Se lm verin. Ve yle deyin: mer izin istiyor... zin olur sa, ieri aln, izin olmazsa, Mslmanlarn mezarlna gtrn... Bir aralk Hz. Hafsa r.a., Hz. mer'in yanma geldi. Kadnlar onu rtyordu. Sarld ve alad... Biz onun geliini grnce, kalktk... Sonra kt, erkekler girdi... O dardayd, ama alayn ieriden de duyuyorduk... Br aralk yle bir taleb oldu: Ya Emire-Mminin, bize tavsiyede bulun. Ve ha life tayin et... yle buyurdu: Bu i iin u zevattan daha lyn gremiyorum. Bunlar Reslullah'n honud olarak vefat ettii kimseler dendir. Sonra isimlerini sayd. Ali, Osman, Zbeyr, Talha, Sa'd ve Abdurrahman... Sonra olu Abdullah iin yle buyurdu: Onun bu ite bir eyi yoktur. Yaptnz ilerde hazr bulunur, o kadar. Bir hads-i erifinde Peygamber s.a. efendimiz yle buyurur: Cibril bana yle dedi: slm, mer'in lm zerine alayacak... NC HALFE HAZRET OSMAN'IN VEFATI (Allah ondan raz olsun) Hazreti Osman'n r.a. katli hdisesine ait hikye mehurdur...

Abdullah b. Selm r.a. anlatyor: Kardeim Osman'n yanma vardm. O mahsurdu. Korumak istiyordum. Bir yolunu bulup ieri girdim. Beni grnce: Merhaba kardeim... Dedi. Ve devam etti: Reslullah' bu evin penceresinde grdm... Ara mzda u konuma geti: Ya Osman seni sardlar... Evet... dedim. 390 EL-MRD'I-EMN Seni susuz da braktlar... > Evet... dedim... Sonra bana ii su dolu bir kova uzatt. Doyuncaya kadar itim. O itiim suyun soukluunu, gsmde ve srtmda dahi hissettim. Sonra yle buyurdu: Eer stersen, yardm edeyim, onlar perian ol sun... stersen iftarn yanmzda a... Tercih senin... kinci kk tercih ettim. O gn ehid edildi. Allah'n rahmeti ve rzas ona olsun... Abdullah b. Selm r.a. diyor ki: Osman r.a. Hz. nin kana bulandna ahid olanlardan birine sordum, o anda ne dediini renmek istedim, u duay yaptn sylediler: Allahm, mmet-i Muhammedi gn iinde bir araya getir... Allah'a yemin olsun... Eer o anda bir araya gelmeleri iin dua etmeseydi, kyamete.kadar toplanamazlard. DRDNC HALFE HAZRET AL'NN VEFATI (Allah ondan raz olsun) Hanzal r.a. anlatyor: Hz. Ali r.a. iin malm isabetin olaca gece, tan yeri aarnca bn Tiyah, ezan okumaya geldi. Hz. Ali r.a. yatanda idi. zerinde bir arlk olduu seziliyordu. Na maza^ ard. Kalkamad... kinci defa ard, yine ayn idi. nc defa gittiinde, kalkt... Yrmeye balad, u beyti okuyordu: lm iin hazrln ikmal et, nk lm mutlaka karna kar... lm iin ah u zar etmeyi terk et, Vadine inince, szlasan ne kar... Kk kapya gelince, bn Mlcem saldrd ve vurdu... Hz. Ali'nin kz mm Glsm r.a. kt. yle diyordu: Bilmiyorum sabah namaznda benim iin ne var... 391 _ LM VE SONRASI Zevcim, Emir'l-Mminin sabah namaznda ehid edildi... Babam yine yle... Kurey'in yallarndan biri yle rivayet ediyor: Hz. Ali r.a. vurulunca yle buyurdu: Kabe'nin Rabbma yemin olsun ki kurtuldum... LM DENDE OLANLARIN SZLER Muaviye b. Ebu Sfyan r.a. vefat edecei zaman yle olmutu, yatyordu: Beni oturtun... Dedi... Oturttular. Allah', tebih ve zikre balad. Sonra alad ve kendi kendine yle dedi: Rabbn an, ya Muaviye... htiyarladktan sonra... Her ey krlp dkldkten sonra... u olmam myd? Genlik aacnn yapraklar yeillenmiti... Sonra alad. Sesini ykseltti. Ve u duay yapt: Ya Rabbi, bu as ihtiyara ve kalbi karaya merha met et... Allahm, hatalarm sil... Kusurlarm bala... Senden bakasna gveni olmayana, senden gayrn dile

meyene hilmini vaad et... Muaz r.a. vefat edecei zaman yle dua ediyordu: ? Allahm, imdiye kadar sana kar korku duyuyordum. Ama bugn mitliyim... Allahm, sana malm, dnyann akan rmaklar ve yeil aalar iin uzun zaman kalmay sever olmadm. Orada duyduum ey, ayrlk susuzluu... ve her geen saatin sknts oldu... Sevdiim ey, uzun yolculuk sonunda dahi olsa ilim sahipleri arasna katlmak idi... Znnn'a son demlerinde arzusunu sordular, yle dedi: lmeden evvel ona kar bir lhza dahi olsa, irfan duygusuna sahib olabilsem... KABR VE ONA DAR SZLER Dahhk r.a. bir hads-i erifi yle anlatyor: Bir gn Peygamber s.a. efendimize: 392 EL-MRDL-EMN nsanlarn en zahidi kim? Diye sordular, o da yle buyurdu: Kabri ve orada grecei imtihan unutmayan... Dnyann fuzul zinetini terk eden... Bakiyi, faniye tercih eden... Yarn, yaayaca gnler arasnda saymayan... Kendini kabir ehlinden sayan... Hasan b. Salih, birgn kabristana girdi, yle dedi: Dn ne kadar ho... Asl, glkler iinde sakl. Davud a.s. birgn kabristana urad. Orada bir kadna rastlad. Bir kabrin banda oturmu u beyti okuyordu: Hayat sona erdi, artk kavuamam, Sen kabirdesin ve artk yatrdlar... Alacan tadna nasl ulaam, Umulmaktasn ve yasladlar... Daha sonra yle dedi: Yavrum, keke bilseydim, hangi yanana kurt ya pt. Bu szleri duyan Davud a.s. olduu yerde baylp dt. EVLDIN LMNDE EDEP ocuun veya bir yaknn lnce, onu yle bil: Mutlaka senin de gidecein bir yolculua daha nce kmtr. Ya da, bir gn senin de dnp gidecein asl vatana dnmtr. Bunu byle bilir, yaknda o zmreye katlacana kani olursan, evldn ve akrabann lm sana ar gelmez. LM VE SONRASI 393 aktan ders vardr... Yine buyurur: Cenaze namazn kl. Belki biraz mahzun olursun. nk mahzun kimse Allah Tel'nn ggesindedir... Bir baka hads-i erifte ise yle buyurulur: llerinizi ziyaret ediniz. Onlara selm veriniz. Onlar in namaz klnz. Yapacanz bu ilerde almanz gereken ibret dersi vardr. LMN GEREK MNSI lmn gerek mnsna yet ve hadsler dellet etmektedir. bret verici yollardan ne demek olduu anlatlmaktadr. Bu itibarla lm, ruhun bedenden ayrlmasdr, yok olup gitmesi deildir. lm ve lenlerin durumunu u yet bize anlatmaktadr: Allah yolunda ldrlenleri ller saymaynz. Onlar Rablarnn yannda diridir. Rzklanr ve ferah du rurlar... (l-i mran, 169). 3u yet-i kerime ehitleri anlatr. akiler iin de yle bir rivayet vardr: Kurey'n cenkileri ldkleri zaman, Peygamber s.a. efendimiz, onlara yle buyurdu: Ey falan, falan ben Rabbmn vaadini gerekten

buldum. Siz de hakknzda vaad edileni buldunuz mu?... Bunu iiten ashaptan biri yle sordu: Ya Reslalah, siz onlara sesleniyorsunuz ama, on lar l... u cevab ald: Varlm kudretiyle elinde tutana yemin olsun, sylenen kelms onlar sizden daha iyi duyar ve anlar... u var ki, karlk vermeye gleri yetmez... Ara sra kabristan ziyaret etmek yi olur. Peygamber s.a. efendimiz daha nce kabir ziyaretini yasak etmiti, ama sonralar, ziyaret iin emir verdi. Bununla ilgili u hads-i erifi Ebu Zer r.a. rivayet eder: Kabirleri ziyaret ediniz, hireti hatrlarsnz. lleri ykaynz... nk ruhsuz kalan bo cesette alana Ebu Eyyub-u Ensar r.a. yle bir hads-i erif rivayet ediyor: Mmin kul ldkten sonra, Allah tarafndan gelen rahmet ehli onu karlar. Tpk, dnyada bir habercinin karland gibi... Kendi aralarnda yle derler: 394 EL-MRD'L-EMN LM VE SONRASI 395 Kardeinize bakm da rahatlasn. O iddetli bir s knt iindedir. Sonra ona: Falan kimse nasl, falan kadn ne lemde? Diye sorarlar... Ve: Falan kadn veya kz evlendi mi?.. Derler. ayet kendisinden nce len birini sorarlarsa: O benden evvel ld... Der... Onlar da hep bir azdan: Biz Allah iniz ve ona dneceiz... Derler,., yleyse o Cehenneme yolland... MEYYT YERNE KONURKEN KABRN SZ Bir hads-i erif anlatalm. Peygamber s.a. efendimiz yle buyurdu: Meyyit topraa verilince, kabir yle der: Yazk sana ey demolu, beni iyi anlamaktan se ni ne ald?.. Fitne evi olduumu hi bilmek istemedin m?.. Ben yalnzlk ve kurt doluyum... Daha ilk admn atmadan bunu anlamalydn... Acaba daha nce buna an lamaktan seni ne alakoydu?.. ayet iyi amelle gitmi ise, gizli bir ses onun namna kabre cevap verir, yle der: Grmedin mi halini?.. Bu, iyilii emreder, ktl de yaptrmazd. Bunun zerine kabir yle der: O halde onun iin yeillie evrileceim. Bundan sonra o meyyitin cismi nur olur. Ruhu Cenab- Hakk'm zatna ykselir... KABR AZABI MNKR VE NEKR'N SUAL Bera b. Azib tarafndan rivayet edilen u hads-i erif nemlidir. yle anlatyor: Peygamber s.a. efendimizle birlikte, ensardan len birinin namazn klmaya gittik. Namaz mteakip, Pey gamber s.a. efendimiz kabrin banda oturdu. Ba eik ti. Bu arada defa u duay okudu; Allahm kabir azabndan sana snrm. Sonra yle buyurdu: M'min kul, hirete ynelince, Allal Tel ona

birtakm melekleri gnderir. Onlarn yz gne gibi parlar... zerleri kokulu olup, beyazlara brnmlerdir. Gelip karsna otururlar... Ruhunu (eslim ettikten sonra yerle gk arasnda ve semada bulunan btn melekler, o m'min kul iin ba talebinde bulunurlar. Sonra sema kaplar alr. Bu kaplar arasnda, hibir kap yoktur ki, o m'min kulun btn ruhu ile girmek istemedii olsun... O kadar ki, houna gider. Ruhu ile o kaplarn birinden ieri alnnca, Ceab-J Hakk'a, kimlii mehul bir ses yle niyaz eder: Ya Rabbi falan kulun geldi. Cenab- Kibriya yle hitab eder: Onu yerine gtrnz... Onun iin hazrladm iyilikleri gsteriniz... nk ona yle br vaadde bulun mutum: Sizi ondan topraktan yarattk. Ona iade ede ceiz. kinci defa yine ondan karacaz... (Taha, 55). Bundan sonra kabrine dner. Kendisi iin emir alp yce katlan dnen meleklerin ayak seslerini duyar, yanna gelir ve yle sorarlar: Rabbm kim, dinin ne? Ve Peygamberin kim?.. O da u cevab verir: Rabbm Allah... Dinim slm.... Peygamberim Muhammed... s.a. Bundan sonra o m'min meyyiti iddetli bir ekilde yere vururlar... Bu, meyyitin basma gelen en son fitnedir... Meyyitin bu doru cevab zerine gizli bir ses yle der: Doru syledin. Bu kulun hali, u yet-i kerimenin derin mnsnda sakldr: Allah o iman edenleri, dnya hayatnda ve hirette tam sz zerine sabit kld... (brahim, 27). Sonra o m'minin yanna, gzel yzl, ho kokulu bri gelir. Ho giyimi vardr... yle der: Rabbmdan sana rahmet mjdesi getirdim. inde ebed nimetlerin bulunduu Cennet mjdesi sana... Bu mjdeli habere hayran olur ve yle der: 397 396 EL-MRD"L-EMN Sen kimsin, bana byle gzel bir haber getirdin, hayrl mjde verdin? Mjdeci yle der: Ben senin dnyada yaptn iyi amelinim... Se nin iin yalnz iyilik biliyorum. Allah'n taatna koar gi derdin. syan iine tembel davranrdm... Allah sana hayr ihsan eylesin. Bundan sonra meleklere yle bir emir gelir: Onun iin Cennet yataklarndan bir yatak serin. Yatt yerden Cennete bir pencere an. Haliyle ona bir Cennet yata serilir ve Cennete bakan bir pencere alr. O m'min, bu nimetler iinde u duay yapar: AHahm, kyametin olmasn abuklatr. Ehlime, benim iin olanlara kavuaym. Yukarda geen hal, bir m'minin hali... Kfirin hali de yledir: Kfir dnyadan kopup hirete ynelince, sert, iddetli melekler bana iner... Giydikleri elbise atetendir. Katran karas cbbeleri vardr. Onu bylece korkuturlar. ldkten sonra, semadaki meleklerin hepsi ona lanet okur. Sema kaplar kapanr... Onlardan hibir kap yoktur ki, ruhunun kendisinden gemesini istesin. Hibir yer kabul etmek istemez... Netice, ruhu kp gidince bir yana braklr. Durum Cenab- Hakk'a yle arzedilir: Ya Rabbi, falan kulunu ne yer kabul etmek isti yor, ne de gk...

u hitab gelir: Onu topraa koyunuz... Biz sizi topraktan yarat tk. (Taha, 55). Durum Cenab- Hakk'a arzedildikten sonra, sorgu suali yapmak zere gelen meleklerin geliinden ayak seslerini duyar. Sorarlar: Rabbn kim, hangi dindensin... Peygamberin kim?.. Cevab u olur: Bilemiyorum... imdi renirsin... LM VE SONRASI Denir... Bundan sonra ona kt yzl ve pis kokulu biri gelir; giydii de ok fenadr... yle der: Allah'n dargnln haber veriyorum... Devaml ve szlatc azabn bildiriyorum. O kfir yle der: Allah bu haberi seninle gnderdi. Sen kimsin?.. u cevab alr: Ben senin kt amelinim. Senin iin bildiim, ma~ siyet iine koman,'ibadet taat iine de tenbel davranmandr. in byle olunca, Allah, sana bu cezay verdi. Bundan sonra basma, sar, dilsiz, kr koca bir zebani dikilir. Elinde demir bir balyoz vardr. nsan ve cin tayfas bir araya gelse o balyozu yerinden oynatamaz... Koca bir daa vurulacak olsa, derhal kl eder. O, kfire bir defa vurur, ezer... Cesedi tekrar yerine gelir. ki gznn arasna bir daha indirir. Bu vuruun sesini, insan ve cin tayfas hari, krre-i arzda olanlarn hemen hepsi iitir. Sonra u emir verilir: Ona ateten ki tabaka yatak serin... Cehennemden bir pencere an... Haliyle ateten iki tabaka yatak serilir ve Cehennemden bir pencere alr. Bir baka hads-i erifte ise yle buyurulur: M'min, kabrinde bir yeillik sahadaki gibidirKabri yedi kol boyu alr. Ayn on drd gibi bir aydn lkla kabri aydnlatlr. Onun iin dar geit vardr... yeti kimin iin inmitir bilir misiniz?.. Allah ve Peygamberi bilir. Denince yle buyurdu: Kfirin kabirdeki azabdr. Ona doksan dokuz te nin satar. Tenin'i bilir misiniz, nedir? O ylandr... O doksan dokuz ylann her birinin yedi ba vardr... Bun lar o kfirin vcudunu trmalar, srr ve iirirler... Ta kyamete kadar bu azap devam eder... Hz. Aie r.a. rivayet ediyor: Kabrin bir sknts ve darl vardr. Ondan kur398 EL-MRD'L-EMN tulup selmete kacak kimse, olsa olsa Saad b. Muaz olur... Peygamber s.a. efendimiz, Hz. mer'e r.a. Mnkir ve Nekir'i anlatt zaman, yle sordu: Ya Reslallah o zaman aklm bamda mdr? Evet, bandadr. Buyurunca, Hz. mer yle dedi: O halde onlara yeterim. Bu son hads-i eriften de anlald gibi, lmle akl zail olmuyor... Bu durum, daha nce de anlatlmt. SRA FLENDKTEN TBAREN LENN BAINA GELECEKLER

Buraya kadar anlattklarmzdan, lmn g hallerini, onun verdii sarholuu anlam olmalsn. Son nefesteki tehlikeli halleri de bildiini sanyoruz. Sonra eitli bcekleri de anlatmtk... Daha birok eyleri anlattk. Mnkir, Nekir ve onlarn soraca sorular. Bu saylanlardan daha by, sra fleni, kabirden kalk, cebbar olan Allah'a arz... Artk eksik btn ilerin hesabn vermek... Yaplan ilerin tartsn bilmek iin, terazinin kurulmas... Daha sonra ince ve keskin kprden gei... Sonra hkm verilecei zaman ya akavet, ya da saadetle a-rmak... Bu saylanlarn hepsi g ve skc hallerdir... Az da olsa hepsini bilmek gerekir^.. Sonra bunlarn hepsine can gnlden iman gerekir... Sonra kalbden bu ilere kar hazrl temin yolunda bir halin domas iin, tefekkr gerekir. nsanlarn pek ou, hiret gnne iman samim bir ekilde kalbine yerletirmez. Bu hallere iman, kalbinin zne sdrmay arzu etmez; neden hazrlk yapmazlar? Belli ki imanszlktan... Bunu anlamak iin, kn souuna, yazn scana yaptklar hazrla bakmak kfi... Neden Cehennem'in scana ve mthi souuna kar hibir tedbir dnmezler? ?_ 399 LM VE SONRASI Sra flenince neler olacan bir yet-i kerime bize yle anlatr: Sra flenince, yerde ve gkte kim varsa hepsi lr... Yalnz Allah'n kalmasn istedikleri kalr. kinci fleiste onlar birden kalkar ve bakarlar... (Zmer, 68). Allah'n emri ile o anda lmeyenler unlardr: Cebrail, Mikil, srafil ve Azrail... Sonra Cenab- Hak, lm meleine emir verir, sra ile, Cebrail, srafil ve Mikil'in ruhunu alr, lrler. Sonra Azrail'e lm meleine emreder o da lr... Bundan sonra flenen srla cmle ller dirilir. Doru maher yerine gidilir. Hepsi yalnayak, ba ak... Ve tere boulmutur... Herkes gnah kadar o meydana dikilir... Herkes .haline gre ineden iplie sorguya ekilir... Daha sonra terazi ile, iyilik ve ktlkleri tartlr. Bu arada hasmlar hakkn almaya arlr... Daha sonra srata gidilir. Srat nnde yine sorgu olacana inanmak gerek... Bunu da u yet-i kerime bize haber veriyor: Onlar Cehennem kprsne gtrnz... Ve orada durdurtunuz,.. nk orada sorguya ekileceklerdir... (Saffat, 23-24). EFAAT efaat bilindii gibi m'minlerden azaba hak kazanan bir ksmlar iindir. Cenab- Hak bunlar iin yaplacak efaati kabul eder. efaat edecekler bata peygamberlerdir... Sonra evliya... Daha sonra da limler... Bunlardan baka Allah katnda itibar sahibi m'minler de efaati olur. HAVZ Havz', Enes r.a. tarafndan anlatlan u hads-i eriften dinleyelim: yle anlatyor: Bir ara Peygamber'e uyku gibi bir hal geldi. Ba n edi, dald... Sonra glerek ban kaldrd... Ashap yle sordu: Ya ReslaUah niin gldnz? 400 EL-MRD'L-EMN u cevab verdi: Bana az nce yet nazil oldu. Sonra besmele ekti ve Kevser sresini okuyup bitirdi. Sonra yle sordu: Kevser'i bilir misiniz, nedir? Bunun zerine biz: Allah ve Resul en iyi bilir. Deyince yle buyurdu: O bir rmaktr. Rabbim bana onu vaad etti... Cen

nette bana hazrlad. O rman st ksmnda Havz vardr. Kyamet gn mmetim ondan iecektir. Onun evresin deki su bardaklar, yldzlarn says kadardr. Allahm bize de oraya varmay nasib eylesin. CEHENNEM TARF DDET VE ETL CEZALARI Bilmelisin ki, Cehenneme herkesin yolu urayacaktr. Bunu u yet-i kerime bize haber veriyor: Sizden herkes oraya urayacaktr... Bu, Rabbm verdii kat' bir hkmdr... (Meryem, 71). Cehennemden yalnz takva.ile kurtulmak kabil olur. Bunu da u yet-i kerime bize bildiriyor: Sonradan oradan takva sahiplerini kurtarrz... (Meryem, 72). Dikkat etmelidir. Oraya mutlaka uranacak. Fakat ondan kurtaran takvay kazanmak da pek zor... uurunu topla, zavall... O gnk geiin gln kalbinde duy... nsanlar; o gnn iddeti iin bir ey dnmezler. Kat kat karanlk o mcrimleri sard zaman dn... Cehennemden kan alevlerin glgesi onlar sard zaman bir hayaline getir... fke, iddet o kadar artmtr ki, o anda sadece alevin grlts iitilir. Bu hali gren mcrimler, helak olduklarn hemen anlarlar... mmetler oradan binek stnde geer. Alta yuvarlananlar gider... brleri helake yaklamken kurtulur. Bir yandan zebani kar ve yle der: LM VE SONRASI 401 Nerede falan olu falan... Bugn yaparm, yarn yaparm. Diyen ve kendini oyalayan... Ve mrn kt ilerle bitiren. Sonra grdkleri mcrimin bana demir topuzla vururlar. Daha sonra alp iddetli azaba gtrrler. Allah'a snrz... Bundan sonra, o mcrimi Cehennemin durak yerine gtrr ve yle derler: Tad bu azab... Kendini stn tutar, azizliine ina nrdn... CENNET VE NMETLER Bil ki... Cehenneme karlk, ebed bir istirahat yeri ve karargh olmas gerekir... Bu vardr ve ad Cennettir... Birinden uzak durulduu kadar, dierine yaklalr. Kalbine o Cehennem iin bir korku ve ekinme yoksa, y!e bir korkuyu kalbinde bulmak iin atei dn. - Hatalar dolays ile mitsizlie kapldn ve iini korku sard zaman da Cenneti dn... Tevbe et. Mmkn olduu kadar hatalarn azalt. Bylece iin mitle dolar... Ferahlarsn... Birok yet-i kerime ve hads-i erif Cennet ehlini ve ondaki eitli nimetleri anlatr... Orada yenen taam, iilen tatl, ho arab ayrca orann meyvelerini ve oradaki rahat haber verir... Buradaki Cennet ehlini ve nimetlerini anlatrken pek uzatmayacaz. Birka hads-i erif ve yet-i kerime zikretmekle kapatacaz. Zaten eserin de sonuna gelmi bulunuyoruz. Cennetteki nimetlerin en by, Cenab- Hakk' grmektir. Bu, orann en stn nimetidir. Cerir b. Abdullah Becel yle anlatyor: Peygamber s.a. efendimizin yannda oturuyorduk... Ay, bedir halinde idi, bakt ve yle buyurdu: u bedir halindeki ay gryorsunuz ya... te onu nasl ak ve parlak bir ekilde gryorsanz, RabbiF.: 26 402 EL-MRD'I^EMN

nz da yle greceksiniz... ayet gn domadan ve batmadan evvel, ? namaz klmaya gcnz yeterse, mmkn olduu kadar klnz. Sonra u yet-i kerimeyi okudu: Gn domadan ve batmadan evvel, Rabbm te bih et... (Taha, 130). Daha sonra Suheyb'in r.a. bir rivayetine gre u yet-i kerimeyi okudu: man sahibi kimselere, iyilikler ve daha ziyade ihsan vardr... (Yunus, 26). Buradaki ziyade Cenab- Hakk' grmektir. Bir baka hads-i erifte ise yle buyurulur: Cennet ehli, Cennete girdikten sonra yle bir haberle karlarlar: Rabbmzn size bir vaadi var. Onunla da sizi m kfata erdirmek diler. Bunun zerine Cennet ehli sorar: Nedir o vaad... Daha kald m ki... Mizanmzn iyilik kefesini ar klmad m, yzmz aartmad m? Bizi Cennete komadi m?.. Ateten kurtarmad m?.. Bun lardan baka ne olabilir? Bundan sonra perdeler kalkar... Vech-i ilhiye doya doya nazar ederler... Anlarlar ki, kendilerine bundan daha byk bir nimet verilmemitir. Ashaptan bir cemaatin anlattna gre, bu r'yet ii, iyiliklerin son haddi, nimetlerin en stndr... Btn anlattmz nimetler, bunun yannda hi kalr... Cennet ehli iin, Cenab- Hakk' mahedede duyduklar srrn bir haddi yoktur. Cenab- Hakk' gr tadna karlk, Cennetin dier nimetleri arasnda verilecek hibir misal de yoktur... Bu durumu, daha nce muhabbet blmnde bir para anlatmtk. Son olarak unu diyelim: Kulun Cennete girmekteki gayesi, yalnz Cenab- Hakk'a kavumak olmaldr. Cennetin dier nimetlerine gelince, ksaca yle diyebiliriz: Merada, hayvanat arasnda, bir paylama... Anla, ganimet bul... :: LM VE SONRASI 403 KTAP BTERKEN FAL-I HAYIR KAS0I LE RAHMET- LHNN BOLLUU ZERNE Peygamber s.a. efendimiz fal- hayr severdi. Yani neticenin hayrla bitmesini istemek... Bir mnya gre, tefel'n ksa mns budur. Biz Allah'n fazl- keremi icab, bol rahmeti ve mafiretini diliyoruz... Son nefesimizi saadetle kapamasn temenni ediyoruz. Bundandr ki, bu kitab, rahmet ve mafiret-i ilh'nin bolluuna iaret eden yet, hads ve haberlerle bitiriyoruz. ki yet-i kerime zikredelim: Allah kendine irk koan balamaz. Bunun d nda kalanlar, diledii kimse iin balar... (Nisa, 116). Bir kimse kt bir i yapp, veya nefsine zulm ettikten sonra, piman olur, ba talebinde bulunursa, Allah' balayan ve merhametli bulur... (Nisa, 110). Biz de kalemimiz yanl kayd her ey iin Allah Tel'dan ba dileriz. Peygamber s.a. efendimiz yle buyurur: Allah Tel'nm rahmeti yzdr... Onun yalnz birini dnyaya indirdi... Dnyaya inen o bir rahmet ica bdr ki, cin ve insanlar, ehl ve vah bilcmle mahlkat; birbirine acr, efkat ve merhamet eder... Kalan doksan dokuzu ile kyamet gn kullarna merhamet edecektir... yle bir rivayet var: Kyamet gn oldukta, Cenab- Hak Ar altndan bir kitap karacak... Onda u cmle yazldr: Rahmetim gazabm geti... Ve merhamet edenle rin en merhametlisiyim. Bundan sonra Cennet ehli miktarnca ateten azadl kar...

Bir baka hads-i erifte ise yle buyurulur: Cenab- Hak, kyamet gn bize glerek tecelli eder ve yle buyurur: Ey Mslmanlar, mjdeler olsun... Sizden olan herkesin Cehennemde yeri vard... Ama sizi aldm, o yer lere Yahudi ve Nasran koydum. 404 EL-MRD'I^EMN Bir baka hadis-i erifte ise yle tmyurulur: Allah Tel, kyamet gn, dem'e a.s. mmeti iinden on milyar yz milyon iin efaat yetkisi verir. Yine buyurur: Allah Tel kyamet gn yle hitab eder: Beni anan ve bir makamda dahi olsa, benden kor kan ateten karnz. Yine buyurur: Kyamet gn oldukta, Cehennem ehli Cehenne me girer. Onlarla birlikte Allah'n diledii kadar da ehl-i kble girer. Bunlara bakan kfirler: Siz Msman deil miydiniz?.. Der... Onlar: Evet... Deyince... Kfirler yle konuur: O halde Mslmanlnz size ne kazandrd? Artk bizimle berabersiniz. Bunun zerine Mslmanlar yle der: Biz gnah ilemitik. Onun iin tutulduk. Bunlarn konumasn Allah Tel duyar ve ehl-i kble olann Cehennemden karlmas emrini verir... Bu hali gren kfir grubu yle der: Keke biz de Mslman olsaydk... Onlarla bera ber kardk... Peygamber s.a. efendimiz bir defasnda u yet-i kerimeyi okudu: ok kere kfirler, Mslman olmalarn arzu ederler... (Hicir, 2). Bir baka hads-i erifte ise yle buyrulur: Allah Tel'nn kuluna olan efkati, bir efkat sahibi anann yavrusuna olan efkatinden daha ileridir... Cabir r.a. yle buyurur: Kyamet gn, iyilii ktlnden fazla olan he sap vermeden Cennete girer. yilii ktl msavi ge len az hesaba ekilir, sonra Cennete girer... Peygamber s.a. efendimizin efaati bunlarn dnda kalan ve gnah fazla olduu iin arln ekemeyen kimselere ola caktr. . 405 LM VE SONRASI Allah Tel'nn Musa Peygambere bir vahyini yle rivayet ederler: Ya Musa, Karun senden yardm etmeni istedi, et medin... zzetim cellim hakk iin benden yardm iste seydi, elbette yardmm esirgemez, onu affederdim... . Sanabic r.a. anlatyor: Ubade b. Samit lm deinde idi. Yanma var dm, alamaya baladm. Bana yle dedi: Dur hele, niin alyorsun?.. Allah'a yemin olsun, duyduum btn hads-i erifleri size bildirdim. Yalnz bir tanesi hari... Onu da imdi anlatacam... imdiye kadar saklyordum... Peygamber s.a. efendimizden yle iittim: Bir kimse:

Allah'tan baka ilh olmadna, Muhammed onun resul olduuna ehadet ederse Allah Tel, atei ona haram klar. Abdullah b. Amr b. As, bir hads-i erifi yle anlatyor: Allah Tel halkn nnde mmetimden bir ki iyi ortaya karr... Onun durumu yledir: Hakknda doksan dokuz defter tutulmutur... O defterlerden herbiri bir gz alm kadar uzun ve genitir... Bunlar o kula gsterir ve yle sorar: Bunlardan inkr edecein bir ey var m?.. K tiplerim sana zulm etmi mi?.. Beyan edecek bir tzrim var m?.. Bunlar sorulduka o kimse yle der: Yok ya Rabbi... Sonra Cenab-i Hak oyje buyurur: Evet, doru syledin... Ktiplerin sana zulm yok... Fakat burada olmayan, bizim katmzda sakl bir iyiliin var. nu karmak gerek. nk bugn zulm gn de ildir. Sonra bir bitaka bir nevi etiket karlr... zerinde u ibare yazldr: 406 EL-MRD'L-EMN Ehed en la ilahe illallah ve ehed enne Muhammeden Reslullah Allah'tan baka ilh olmadna ve Muhammed'in de onun resul olduuna ehadet ederim. Kul, hu hal karsnda yle der: Ya Rabbi, bu tutulan koca siciller karsnda bu kck eyin ne nemi olur?.. u hitab alr: Bugn sana zulm olmayacaktr. Sonra sra tartya gelir. Terazinin bir gzne o ciller, bir gzne de o bitaka konur, ar gelir... Siciller aa iner; o ufak kt paras yukar kar... Arlk itibariyle stn bir ey var... Onu hibir ey geemez: ALLAH... Allah'n birliine hamd olsun... Salt ve selm onun Peygamberine olsun. Tercmenin bittii tarih 2 Mays 1965 -*- Bostanc NDEKLER BRNC BLM Bilgi ve bilgi sahibi olmann faziletine dair 17 lmin sevileni-sevilmeyeni [farz- ayn ve farz- kifayenin. beyan] 20 Sevilmeyen ilimler 27 Hocann ve talebenin uymas gereken nezaket kaideleri ... 27 Mrid saylan hocann vazifeleri , 31 lmin fetleri [ayrca, hirete inanan byk ilim sahipleri ile bunlarn dnda kalan yaramaz limler beyan olunacaktr] 33 Akl ve erefi hakknda 35 KNC BLM Ehl-i Snnet itikad ... 36 kinci ehadetin mns 41 rad etmenin ekli 43 NC BLM Temizliin srlan ... 44 Hadesten temizlik 45 DRDNC BLM Namazn srlan - nemleri [Ezan, cemaat, namaz ve secdelerin fazilet taraflar] 52 Namaz-gerekleri-ekli ... 55

Namazda art olan kalbe dair iler ... 59 mamlk 61 Cuma'mn farz, snneti, dier uslleri ve fazileti ... 62 408 EL-MRD'L-EMN Nafileler 64 Bayram namazlar 65 Gne tutulmas 67 Istiska 67 BENC BLM Zektn srlan 68 Zektn sebepleri-icaplan 69 Zekt ve artlar 71 Zekt alanlar 72 Nafile sadakalar 73 ALTINCI BLM \ 74 77 Orucun .srlar Nafile orular YEDNC BLM Haccn nemi 78 Hac-Mekke-Medine-Beyt-i Makdis ve" ziyaret yerleri 78 Kabe ve Mekke 79 Mekke'de yerlemenin iyi olan ve olmayan taraflar 81 Medine'nin fazileti 81 Haccm artlan-gerekleri-shhat-rkiinleri-vacipleri-mahzurlar 82 Hacda mahzurlu iler 85 Hacca dair iler [yola ktan vatana dnnceye kadar]... 86 SEKZNC BLM 1Q3 Kur'n okumak DOKUZUNCU BLM Dua ve zikirler 105 Duann usl 107 Peygambere salvat okumak 107 stifara dair 108 NDEKLER : 409 ONUNCU BLM Virdler 109 Virdler-tertibi-ahkm 110 Faziletli gn ve geceler 111 ONBRNC BLM detler [Dinimize gre yemek-imek] 112 Yemek iinde edeb 114 Ziyafete dair 118 ONKNC BLM Evlenmeye dair 118 Evlenmenin faydalar 119 Nikahlanma durumu [Kadn halleri ve akdin artlar] 120 yi geinmek [Kadna ve erkee gereken iler] 122 ONNC BLM ahmak-kazanmak-geim 123 Al-verie dair 123 Adalet ve ihsan [Ticar ilerde zulmden kanmaya dair] ... 124 ONDRDNC BLM Hell-haram 127 Hellin faziletleri 127

Hellin dereceleri 128 Mal ve haramn durumu 129 pheliler .* 129 ekfli eyler 130 Alnacak eyin incelenmes-sorulmas 132 Haram maldan kurtulmak 133 Padiahtan alnan eyler 134 ONBENC BLM Sohbet adab 134 Allah iin kardelik [Bunu, dnyalk kardeten ayrt etmek] 135 412 EL-MRD'L-EMN Dnyann ktl 226 Dnyann gerek hali ve mahiyeti 230 YRMYEDNC BLM Mal sevgisi ve cimriliin iyi olmad 231 Maln bir bakmdan iyi, bir bakmdan da kt oluu 233 Hirs-tama'nn kotl-kanaatn iyilii-insanlarn elindekine gz dikmemek 234 Hrsn ve tama' hastalnn ilac-kanaatkr olmann aresi ... 234 Cmertliin fazileti 235 Cimriliin ktl 236 htiya duyulan bir eyi baka muhtaca verebilmek ve fazileti 236 Cimriliin ilac 237 Zenginlii ktlemek-fakrli vmek ... 239 YRMSEKZNC BLM hret dknl ve riyakrln ktl 244 nsz yaamann deeri ... 245 hret sevgisinin ktl " 246 an ve hret sevgisinin ilac 247 vlmeyi sevmekten, ktlenmeyi sevmemekten kurtulmak 248 YRMSEKZNC BLMN KNC KISMI Riya-gsteri 248 Riyann gerek yz 253 Gizli riya 256 Gnahn gizlenmesine dair ruhsat 257 Riya olur korkusu ile ibadeti brakmann caiz olmad ... 257 Halifelik, imamlk, sultanlk, ders okutmak ve vaaz etmek ... 257 YRMDOKUZUNCU BLM Kendini byk grmenin ve beenmenin ktl 258 Ucb tkendini beenmilik] ... 261 OTUZUNCU BLM Gurur [fani eylere kanmak, aldanmak] ... 262 413 __ NDEKLER _ OTUZBRNC BLM Tevbe [kurtarc haller] 272 Tevbenin gerekli oluu 272 artlan tamam olduu takdirde tevbenin muhakkak makbul olacana dair 278 Tevbe edilecek eyler 279 OTUZKNC BLM Sabr-kr 280 Sabnn gerek mns ??-? 280 OTUZNC BLM Korku ve mid - 285 midli olmann fazileti ve ona tevik 287

Korku ... 290 Korku iinde peygamberlerin durumu 291 OTUZDRDNC BLM Fakr ve zhd 2y8 Fakrn halinin fazileti 299 Dilencinin durumu 302 Zhdn dereceleri 306 OTUZBENC BLM ,Tevhd ve tevekkl 308 Tevekkln asl olan tevhidin beyan ve dereceleri Byk zatlarn tevekkle dair szleri 324 Tevekkl halinin dereceleri 325 Tevekkl sahiplerinin amelleri : 326 oluk ocuk sahibi iin tevekkl 327 OTUZALTINCI BLM Muhabbet-evk-rza 329 Muhabbetin mns 330

310

414 EL-MRD'L-EMN lhi sevgiye yaklatnc sebepler 334 evk zerine 335 Kula Allah'n sevgisi 343 Rza halinin fazileti . 345 OTUZYEDNC BLM Niyet, ihls ve sadakat 349 Niyetin gerek mns 350 Niyetin ihtiyari bir ey olmad 353 hls fash " 354 hlsn hakik mns 357 Byk zatlarn ihls zerine dndkleri 357 Sadakatin hakiki mns 358 Sddk"n mns 359 OTUZSEKZNC BLM Murakabe ve muhasebe hakknda 359 OTUZDOKUZUNCU BLM Tefekkr 364 Fikrin hakikati ve meyveleri 367 Fikir yollar 367 KIRKINCI BLM lm ve sonras 368 lm hatrlamann fazileti 369 Arzuyu azaltmann fazileti ve oaltmann ktl 370 Can ekime halleri. Hastal arlaan kimsenin yannda yaplmas mstehab olan iler 372 Son demlerini yaayan kimse iin sevilen haller 377 Melek'1-Mevt kagelince duyulan hasret 378 Peygamber s.a. efendimiz ve drt halifenin ebed leme gleri 380 Hazreti Ebu Bekir'in vefat (r.a.) 386 kinci halife Hazreti mer'in vefat (r.a.) 387 nc halife Hazreti Osman'n vefat (r.a.) 389 Drdnc halife Hazreti Ali'nin vefat (r.a.) 390 NDEKLER 4l5 391 lm deinde olanlarn szleri ? Kabir xe ona dair szler Evldn lmnde edeb " lmn gerek mns ^'

Meyyit yerine konurken kabrin sz ^ Kabir azab. Mnkir ve Nekrin suali * Sra flendikten itibaren lenin basma gelecekler ^ efaat ... ??? jgg Havz ... "".;;? "' , 400 Cehennemi tarif. iddeti ve eth cezalar ... - - -? *w Cennet ve nimetleri ... ??? - ??? ? ? . ";, " Kitap biterken [Fal- hayr kasd ile RahmeM lahnn ^ bolluu zerine...] ... \ Temmeti'l-Kitab bi avnillahil Meki'I-Vehhab Sonsz: Elhamdlillah: \/ Hicri 6'nc asrn mceddidi olan mam Gazl hakl olarak Hccetlislm ve Zeynddn lakablanyla anlan Rabbani bir eriat limi ve kml bir mriddir. lmnden bu yana dokuz asr gemi olmasna ramen eserleri milyonlarca insana doru yolu gstermekte, ebed saadet istikametini aydnlatmaktadr. Bu byk zat, hizmet, irad ve terbiye faaliyetine kabir tesinden de devam etmekte; Reslullah'h (s.a.) tevhid ve tezhib me'alesinin tayclar arasnda bulunmaktadr. Onun, Ei-Mrid'l- Emin adl bu eseri inanta, amelde, ahlkta dosdoru olmak isteyenler iin bir el kitab mahiyetindedir.