TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN KHOA VẬT LÝ BỘ MÔN VẬT LÝ CHẤT RẮN

BÀI TẬP LỚN MÔN TỪ HỌC

Giảng viên: Lưu Tuấn Tài Sinh viên : Nguyễn Quang Huy Lớp : K10 – CNTN – Vật lý

Hà Nội 15/12/2009

Giải thích tại sao có hiện tượng trễ và khi nào không có hiệu ứng Hopkinson. momen từ của mẫu tăng khi tăng H và đạt đến giá trị bão hòa từ. không bị ứng suất tác dụng. Các momen từ quay theo hướng từ trường ngoài. . Ta có đường cong từ hóa ban đầu của mẫu: Hình 1 Phân tích đường M(H) ta có thể chia làm 3 giai đoạn: 1. các đomen định hướng theo trục từ hóa dễ và khép kín mạch từ. 3. ứng với đoạn BC. 2. Dịch chuyển vách đomen (thuận nghịch và không thuận nghịch). Quá trình thuận. sự tăng momen từ sau khi đạt giá trị bão hòa (H > Hs). Bài làm *Quá trình từ hóa: Một mẫu sắt từ hay ferit lý tưởng. Dưới tác dụng của từ trường ngoài H.Đề bài: Trình bày 3 quá trình từ hóa trong các vật liệu sắt từ thông thường. tương ứng với đường OB trên hình 1.

quá trình dịch chuyển vách đomen kết thúc. Đó là quá trình quay các momen từ (hình 2d. có 4 đomen khép kín mạch từ dưới tác dụng của từ trường ngoài. Ta có sự dịch chuyển các vách đomen.Giả sử có mẫu sắt từ. Ở hình 2c. các momen từ trong mẫu quay theo hướng từ trường ngoài. Dịch chuyển các vách đomen là thuận nghịch ứng với đoạn OA. ứng với AB trên hình 1. momen từ trong mẫu định hướng hợp với từ trường ngoài một góc nhỏ nhất. Tăng cười độ từ trường H > Hs có sự gia tăng momen từ trong từ trường (tăng không nhiều) tùy theo vật liệu. gọi là quá trình thuận (hình 2e). đoạn BC trên hình 1) Tại điểm C (hình 1). Độ cảm từ vi phân của mẫu là: ( ) ( ) Với và là độ cảm từ trên một đơn vị thể tích của quá trình dịch chuyển và quay tương ứng. hiện tượng dịch chuyển vách đomen và quay các đomen từ được mô tả trên hình 2: Hình 2 Hình 2a: Momen từ của mẫu bằng 0 khi H=0 vì tổng momen từ của các đomen (khép kín mạch từ) bằng 0. đomen có hướng momen từ hợp với từ trường ngoài một góc nhỏ nhất sẽ thuận lợi về năng lượng vì: ̅̅ φ là góc hợp bởi ̅ và ̅ . Tiếp tục tăng cường độ H. dịch chuyển vách đomen kết thúc. momen từ của mẫu đạt giá trị bão hòa Ms tương ứng với từ trường Hs. Đomen này sẽ phát triển do các đomen khác không thuận lợi về năng lượng sẽ bị thu hẹp lại (Hình 2b). Thực tế quá trình từ hóa của vật liệu từ chủ yếu do 2 quá trình đầu. Khi đặt từ trường ngoài H≠0. và không thuận nghịch. Từ hóa mẫu ở vùng gần nhiệt độ Curie thì quá trình thuận xảy ra mạnh hơn so với ở vùng nhiệt độ thấp. .

năng lượng đàn hồi từ đóng góp vào EW và δ của vách. vách dịch chuyển theo trục Ox một đoạn δx (hình 3a). khuyết tật với một nồng độ nhất định. Với vách 900. Hình 3 Giả sử mặt phẳng vách Block là zOy dịch chuyển theo chiều Ox dưới tác dụng của từ trường ngoài H (hình 3a). Như vậy. các mẫu sắt từ không hoàn toàn đồng nhất vì bên trong nó còn có các tạp chất. Năng lượng từ trường ngoài tác dụng lên vật liệu do sự thay đổi momen từ trong thể tích yz δx là: HIs ( ) – (-HIs ) = 2 HIs . Nghĩa là các quá trình từ hóa có tính chất phủ nhau. Với một giá trị H cho trước. Giai đoạn 1: quá trình dịch chuyển vách thuận nghịch và không thuận nghịch Ta đã biết độ dày và năng lượng của vách Block phụ thuộc vào năng lượng tương tác trao đổi giữa các spin từ và năng lượng dị hướng K của vật liệu. Năng lượng vách EW phụ thuộc vào khoảng cách Ox khi dịch chuyển: EW = f(x) (hình 3b) và gradien EW theo chiều Ox biểu diễn trên hình 3c. độ phủ nhau tùy thuộc vào tính chất vật liệu. Thực tế.Việc phân chia quá trình từ hóa trên có tính chất mặc định vì nhiều khi quá trình dịch chuyển vách chưa kết thúc. năng lượng vách không đồng nhất trên toàn bộ vách đômen ở trạng thái tĩnh hoặc trạng thái động (khi dịch chuyển). ngoài 2 dạng năng lượng trên. quá trình quay đã bắt đầu.

(OA < OA’). Sự gia tăng từ độ đột ngột khi không thay đổi từ trường gọi là bước nhảy Barkhausen. Đó là sự dịch chuyển vách thuân nghịch. vách sẽ tự phát chuyển từ A' đến D (hình 3b) mà phương trình (1) vẫn thỏa mãn. Bây giờ lấy từ trường đi. Nếu tăng từ trường lên khi vách dịch chuyển đến δx= OA'. Tương ứng với trường hợp này có từ độ dư Ir. Hình 4 Hình 4 là sơ đồ phóng đại của đoạn đường cong từ hóa do vách dịch chuyển có bước nhảy Barkhausen. H 0. vì kích thước các đomen thuận và ngược không cân bằng nhau. Với mỗi cặp đơmen thuận và ngược có sự thay đổi theo chiều Ox là 2dx. mẫu lại về trạng thái khử từ ban đầu. Kết quả là từ độ của mẫu tăng đột ngột trong khi từ trường ngoài không thay đổi. Bây giờ giảm từ trường H về 0. từ độ dư là: . Quá trình này chỉ xảy ra nếu độ dịch chuyển δx < OA'. vách đomen trở về vị trí 0. vách không trở về vị trí ban đầu mà định xứ ở C với EW là cực tiểu.Mặt khác. công sinh ra do vách dịch chuyển một đoạn δx là: Ta có phương trình cân bằng khi vách dịch chuyển: 2 HIs (1) Vậy là khi đặt H≠0 vách dịch chuyển từ vị trí 0 đến vị trí A.

Xét trường hợp mẫu hình trụ dài (l >> 2r). và ở đây sự dịch chuyển vách đomen đóng vai trò chủ yếu tròn quá trình từ hóa.là độ rộng domen. ta cắt mẫu sao cho trục mẫu trùng với phương [110] là trục dễ trung bình. Quá trình vừa mô tả là quá trình dịch chuyển vách không thuận nghịch. các đomen từ dịch chuyển vách tạo nên trạng thái bão hòa từ trong đomen. từ trường từ hóa mẫu nhỏ. Hình 5 . 450 và 900 tương ứng. các momen từ sẽ quay theo hướng từ trường ngoài nếu như trục từ hóa dễ của đomen không trùng với hướng trường ngoài. vật liệu đạt giá trị bão hòa từ kỹ thuật. Tiếp tục tăng cường độ từ trường ngoài. Các trục từ hóa dễ của mẫu [100]. có cấu trúc tinh thể lập phương và các trục từ hóa dễ theo các cạnh của lập phương là [100]. Mẫu không chịu bất kỳ một ứng suất cơ học nào. Với các vật liệu từ mềm. hướng theo trục từ hóa dễ tinh thể hợp với từ trường ngoài một góc nhỏ nhất (hình 2c). [010] và [001]. Để có thể xét quá trình quay của các momen từ dưới tác dụng của từ trường ngoài. Giai đoạn 2: Quá trình quay thuận nghịch của các momen từ trong đomen Tại cường độ từ trường nhỏ. Tại đây. [010] và [001] hợp với trục mẫu các góc 450. Đoạn đầu của đường cong từ hóa I(H) hay M(H) là do quá trình dịch chuyển vách đomen. dx là độ dịch chuyển của vách. Quá trình quay sẽ kết thúc khi toàn bộ momen từ song song với từ trường ngoài. cần từ trường nhỏ để đạt giá trị bão hòa từ.

Hình 6 . tất cả các momen từ định hướng theo hướng từ trường ngoài. nghĩa là: hay ( ) Sự phụ thuộc j vào H được thể hiện trên hình 6 gây nên bởi quá trình quay các momen từ. Ta có: ( ) 0 Các cosin chỉ phương ở đây là: α3=0. Bây giờ đặt từ trường H theo trục của mẫu [110]. Từ độ Is sẽ quay theo hướng H. Các dạng năng lượng khác xem như ở dạng cực tiểu. Momen từ không định hướng theo trục dễ [001] vì theo hướng này. Thay vào phương trình trên ta có: ( Đặt ) ( ) (2) là từ độ tỷ đối theo phương H. năng lượng của mẫu có giá trị cực tiểu. Để xét chi tiết quá trình quay các momen từ. α1=cos(45 . cần tính tổng năng lượng từ trong một đơn vị thể tích mẫu bao gồm năng lượng dị hướng từ và năng lượng từ trong từ trường ngoài. thừa số khử từ của mẫu là lớn (2π).Momen từ các đomen của mẫu hình trụ sẽ định hướng theo các trục dễ [010] và [100] sau khi đã kết thúc quá trình dịch chuyển vách. Đưa j vào (2) ta thu được: ( ) Ứng với mỗi giá trị H có một giá trị từ độ tỷ đối j.δ). Góc δ hợp bởi ⃗⃗ và ⃗ sẽ giảm đi và khi δ = 0 ta có hiện tượng bão hòa từ kỹ thuật. α2= cos(450+ δ).

vật liệu bị từ hóa. khi chưa có từ trường ngoài tác dụng.Đoạn EOF không có trong thực tế. Kondorski đưa ra giá trị Hc là : ( ) . Khi vách dịch chuyển đến D. ta cho từ trường về 0. Ở đây quá trình quay momen từ là không thuận nghịch. Quá trình quay các momen từ thuận nghịch xảy ra trên đoạn CB và HI. Nghĩa là năng lượng của vật mẫu ở trạng thái cực tiểu và tổng momen từ vật liệu bằng 0. khi từ hóa mẫu ta có đường trễ từ BCDEHIGFCB với lực kháng từ -Hc và Hc. Trường hợp đầu. *Hiện tượng trễ: Như đã thấy trong khi xét quá trình chuyển vách và quay momen từ. Để cho vách trở lại vị trí ban đầu 0 cần phải đặt một từ trường ngược lại với cường độ H= -Hc : ̅̅̅̅̅̅ ( ) ( ( ̅̅̅̅̅̅̅ ) ) là giá trị cực đại trung bình của gradien năng lượng vách theo phụ thuộc vào gradien ứng suất nội theo hướng vách dịch chuyển hướng Ox khi dịch chuyển theo hướng ngược lại về 0. Hiện tượng từ trễ xuất hiện do quá trình dịch chuyển vách không thuận nghịch (hình 3) và quay momen từ không thuận nghịch (hình 5). Do đó tại H=0 không có sự cân bằng đomen thuận và ngược. ở trạng thái đầu. xuất hiện từ dư trong mẫu. Thực tế. Hiện tượng trễ do việc ngăn cản sự dịch chuyển các vách đomen: Trên hình 3 là sơ đồ dịch chuyển vách đomen khi mẫu từ tính chịu tác dụng của từ trường ngoài. Kondorski (1940) đã đưa ra nguyên nhân của hiện tượng từ trễ là:  Do việc ngăn cản sự dịch chuyển các vách đomen  Do việc giữ sự phát triển các mầm đảo từ  Do các quá trình từ quay các momen từ không thuận nghịch 1. các mạch từ giữa các đomen được khép kín. Dưới tác dụng của từ trường ngoài hoặc ứng suất. các momen từ trong vật liệu được phân bố đều theo phương từ hóa dễ. vách không trở về vị trí ban đầu mà định xứ ở C với năng lượng địa phương cực tiểu. ̅̅̅̅̅̅̅ và sự thay đổi kích thước vách để vượt qua tạp chất hay lỗ trống trên đường vách dịch chuyển.

( ) là sự thay đổi mặt phẳng vách theo hướng dịch chuyển. quá trình từ hóa vật liệu là quá trình quay thuận nghịch. dị hướng từ tinh thể và ứng suất cơ học tác dụng thì lực kháng từ có dạng: ̅ a tỉ lệ với hiệu thừa số khử từ theo các trục. Kersten đã tính Hc có dạng: ̅ ( ) ̅ ̅ là diện tích trung bình của mặt phẳng vách. Khi giảm từ trường từ hóa và tăng từ trường theo hướng ngược lại. dị hướng từ tinh thể bậc một K1 giảm nhanh hơn từ độ bão hòa rất nhiều nên chỉ cần một từ trường H rất nhỏ cũng đủ để bão hòa từ. b xấp xỉ 1. và từ trường quan hệ với từ độ M. dị hướng từ tinh thể bậc một K1 theo biểu thức: với Ms là từ độ bão hòa. c là hằng số. 2. Hiệu ứng Hopkinson chỉ xảy ra trong các vật liệu sắt từ có tồn tại dị hướng từ tinh thể và xảy ra ở gần nhiệt độ Curie. Khi nhiệt độ tăng đến gần nhiệt độ Curie. là độ dày vách. Tốc độ phát triển mầm đảo từ ngược ảnh hưởng trực tiếp tới đường cong từ hóa và lực kháng từ của mẫu. các mầm đảo từ (ngược) sẽ phát triển. ( ) là gradien cực đại của ứng suất nội.với là từ giảo bão hòa. độ từ thẩm và độ cảm từ trong từ trường yếu ở gần nhiệt độ Curie. Khi đó. Hiện tượng từ trễ do quá trình quay các momen từ không thuân nghịch Nếu quá trình quay momen từ của mẫu do tổng hợp các yếu tố hình dạng. Các đomen ngược chỉ còn tồn tại dưới dạng vết hay các mầm đảo từ. Trường hợp sau. Hiện tượng từ trễ do việc giữ sự phát triển các mầm đảo từ Hình 2 đã đưa ra sơ đồ về quá trình từ hóa mẫu sắt từ ở trạng thái bão hòa từ. 3. Hầu như toàn bộ momen từ song song với từ trường ngoài. *Hiệu ứng Hopkinson Hiệu ứng Hopkinson là hiệu ứng tăng từ độ. Nếu ta đo đường cong từ độ phụ thuộc vào nhiệt độ (gọi là đường cong từ nhiệt) trong từ trường nhỏ thì khi xảy ra hiệu ứng .

Do vậy. hiệu ứng Hopkinson sẽ không xảy ra khi đo ở từ trường lớn và ở các vật liệu sắt từ không có dị hướng từ tinh thể. ta sẽ quan sát thấy từ độ đạt giá trị cực đại trước khi giảm nhanh xuống giá trị nhỏ tại nhiệt độ Curie. .Hopkinson.

Lưu Tuấn Tài 2.TÀI LIỆU THAM KHẢO 1.Thân Đức Hiền.wikipedia.org . Từ học và Vật liệu từ . vi.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful