İnformal Öğrenme Sisteminin Kurulması İçin Örgün ve Yaygın Öğrenme Sistemlerinin İncelenmesi1 (Study of the Formal and Non

-Formal Learning Systems to establish the Informal Learning System)
Prof. Dr. Oğuz Borat Fatih Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi Büyükçekmece Kampüsü, 34 500 İstanbul oguzborat@fatih.edu.tr
Özet Bu çalışmada informal öğrenme ile yetişen bir kimsenin bilgi, beceri ve yetkinliklerinin geçerliliği ve belgelenmesi konusunda kabul edilecek esaslar ve izlenecek yöntem üzerinde durulmaktadır. İnformal öğrenme ile ilgili olarak bireylerin, özellikle hiç bir belgesi olmayan fakat alanında uzmanlaşmış ve “alaylı” unvanını alan bireylerin bilgilendirilmesi, herhangi bir meslek seviyesine ait öğrenme çıktılarını tam veya kısmen sağlayanların teşhis edilmesi, beceri eksikliklerinin tespit edilmesi, telafisi ve geçerliliği sağlayacak sürece alınabilmesi için danışmalık ve değerlendirme hizmetlerine ihtiyaç vardır. Belirli bir sistematik içerisinde yapılması gereken geçerlilik ve belgelendirme kriterlerinin ve uygulama süreçlerinin bireye, işverenlere ve toplumun her kesimine güven vermesi gerekir. Bu yüzden Türkiye ve birçok AB ülkesi tarafından kabul edilen uluslararası nitelik kazanan Hayat boyu öğrenme(HBÖ) kavramını ve Avrupa Yeterlilik Çerçevesini (AYÇ) esas almak faydalı olabilir. HBÖ kavramı altında örgün (formal), yaygın (non-formal) ve informal öğrenme; AYÇ kavramı altında yetkinlik, yeterlilik, öğrenme çıktıları ve ortak sekiz referans seviyeler, anahtar yetkinlikler, kalite güvencesi kullanılabilir. Ayrıca AYÇ’nin tavsiyesi doğrultusunda oluşturulan ulusal yeterlilik sistemi(UYS) içerisindeki Mesleki Yeterlilik Kurumu (MYK) ile informal öğrenmenin geçerlilik ve belgelenme süreçleri ilişkilendirilebilir. AB ülkeleri tarafından benimsenen HBÖ, AYÇ ve UYS konularındaki çalışmalar ve ortaya çıkan uygulama süreçlerinin bilinmesi ve kavranması gerekir. İnformal öğrenmenin kabul gören bir sistemle iklişkilendirilmesi bireylere, danışman ve değerlendiricilere; keza informal öğrenme yoluyla yeterlilik kazanmış bireyleri istihdam edecek kişi ve kurumlara güven verecektir. Anahtar Kelimeler: Hayat boyu öğrenme, örgün, yaygın ve informal öğrenme, Avrupa Yeterlilikler Çerçevesi, Ulusal Yeterlilik Sistemi, Mesleki Yeterlilik Kurumu, öğrenme çıktısı, seviye tanımlayıcısı, beceri, yetkinlik, yeterlilik.

1. İnformal Öğrenmenin Geçerliliği ile Örgün ve Yaygın Öğrenme Sistemi İlişkisi Bilindiği gibi bütün dünyada örgün ve yaygın öğrenmeye ait kavramlar, programlar, uygulamalar, ölçme ve değerlendirmeler, belgelendirmeler çok iyi bir şekilde incelenmiş ve kayıt altına alınmıştır. Ayrıca AYÇ (AYÇ), ortak sekiz referans seviye gibi yeni yaklaşımlar ve süreçler örgün ve yaygın öğrenme sistemleri için tasarlanmaktadır. Bireyler örgün ve yaygın eğitimle ilişkili ise, eğitim sektöründe ve iş dünyasındaki görev tanımları çok net bir şekilde açıklanmıştır. Diğer bir ifade ile örgün ve yaygın öğrenmeden geçen bireylerin yeterlilik kazanmaları için süreçler tanımlanmıştır. İşte informal öğrenmede bireyin ulaştığı bilgi, beceri ve yetkinliği ölçmek ve değerlendirmek için referans olarak örgün ve yaygın öğrenmede kullanılan öğrenme çıktıları (bilgi, beceri ve yetkinlikler) esas alınacaktır. Bu yüzden örgün ve yaygın öğrenme, AYÇ, ortak sekiz referans seviye gibi konular incelenecektir. Bu amaçla önce kavramlar ve tanımlar ele alınacaktır. Daha sonra AYÇ, sekiz referans seviye, kalite güvencesi üzerinde durulacaktır. İnformal öğrenmede danışmalık ve değerlendirme hizmetlerinde görevlendirilecek çeşitli meslek alanlarındaki öğretmen, akademisyen veya uzmanlar “danışman” ve değerlendirici” olarak isimlendirilecektir. Danışman, informal öğrenme ile ilgili olarak “farkındalık oluşturma, adayların
1

Hayat Boyu Öğrenme Kapsamında Türkiye’de İnformal Öğrenme Üzerine Ortak Bir Anlayış Geliştirme ve Farkındalık Oluşturma” Projesi Konferansları Bildiri Kitabı. MEB TTK Yayınları, Sayfa 269-280, Ankara, 2009

1

CICIC. 2. öğrenme zamanı veya öğrenme destekleri açısından açık bir şekilde öğrenme olarak gösterilmeyen planlanmış etkinlikler içerisine gömülmüş bir öğrenmedir. informal öğrenme ile ilgili olarak “danışman tarafından mesleği belirlenen adayın öğrenme çıktıları yönünden incelenmesi. 2005: 12). Almanca: formales Lernen) bir okul / eğitim merkezi veya iş başında (on-the-job) düzenlenmiş ve planlanmış şartlarda yapılır. Fransızca: Acquis des apprentissages. 2005: 254). Fransızca: apprentissage formele. beceri ve yetkinliklerin herbiri için sekiz referans seviyenin hangisine ulaştığının teşhis edilmesi.. Değerlendirici. Örgün öğrenme (İngilizce: formal learning. Beceri ve Yetkinlikler) Learning Outcomes (Knowledge. programlar. mesleki beceri mülakat oturumları. ilköğretimden başlayarak yukarıya doğru. Bazı yaygın öğrenme programları sonunda sertifika verilebilmektedir (CEDEFOP. Öğrenme Çıktıları (Bilgi. Öğrenme ve öğrenme şekillerine ait tanımlar aşağıdaki şekillerde yapılmaktadır. zaman ve yaş sınırları açısından esnek bir yapıda hazırlanmıştır. Bu süreç örneğin eğlence faaliyetleri yoluyla informal olmayan öğrenme ortamlarında veya işyerini de içeren örgün (formal) veya yaygın (non-formal) öğrenme ortamlarında gerçekleşir (CEC. bir öğrencinin bilmeyi. Bunlar. tek tek dersler. 2005: 146). Hedefler. anlamayı ve/veya öğrenme sürecinin sonunda yapabilmeyi beklediği şeyin ifadesidir (O. adaya en uygun bir yeterlilik seviyesinin benimsetilmesi. Yaygın öğrenme tabiri. değerlendirme mülakatı yardımıyla bilgi. Öğrenme (İngilizce: learning. 2003: 13. Hayat Boyu Öğrenme ve Tanımlar Hayat boyu öğrenme (HBÖ) kavramı altında  Örgün öğrenme. Değerlendirici. 2005: 209). Fransızca: apprentissage. Örgün eğitim kısaca. mesleki ve akademik eğitimi ihtiva eder (CEDEFOP. genel. eksik becerilerinin teşhisi ve eksikliklerin tamamlanması için eğitim planının hazırlanması ve gerçekleştirilmesi. Öğrenme Çıktıları (İngilizce: Learning outcomes. uluslararası kurumlar. özgeçmişi ve delillerinin toplandığı dosyanın hazırlanması” konularında yetiştirilmiş bir elemandır. ETF. öğrenme çıktılarını şeffaflık. 2005: 10). bireylerin motivasyonu. okul eğitimi olarak tanımlanabilir. örgün öğrenme tabiri de . modüller ve programlar için tanımlanabilir. kategorileri ve davranış biçimlerini veya modelleri) kademeli olarak kavradıkları/idrak ettikleri ve/veya beceriler ve kapsamlı yetkinlikler kazandıkları kümülatif bir süreçtir. beceriler ve/veya yetkinlikler” grubudur. kredi transferi ve tanıma amaçları doğrultusunda kullanabilirler (CEC. Öğrenme çıktılarına dayalı eğitim programlarının birimleri tamamlanınca ilgili yeterlilik seviyesi kazanılmış olacaktır. 2003: 16. öğrenicinin bakış açısından dolayı verilen bir isimlendirmedir. zaman veya destekler açısından açık bir şekilde öğrenme olarak gösterilmektedir. Fransızca: apprentissage non formel. öğrenicinin bakış açısından dolayı verilen bir isimlendirmedir.seçim kıstasları. Öğrenme çıktıları. ETF. 2003: 14. Son olarak. Skills and Competences) 2 birimler şeklinde tertiplenir combination into units . başvuruları meslek türlerine göre sıralama. adayın önceki belgeleri. adayın sınava hazırlanması” konularında yetiştirilmiş bir elemandır. Yaygın öğrenme (İngilizce: non-formal learning. karşılaştırılabilirlik. Öğrenme çıktıları dersler. üniteler. üniversite eğitimi de dahil olmak üzere.  Yaygın öğrenme ve  İnformal öğrenme bulunmaktadır. Almanca: Lernergebnisse) Bir öğrenme sürecinin sonunda bireyin kazandığı ve/veya sergileyebileceği “bilgiler. 2003: 6 ve CICIC. belirli meslek/ler alanında uzmanlaşmıştır. üniteler. aynı zamanda bazen yeterlilik çerçeveleri ve sistemleri kapsamında veya bunlarla ilişkili olarak yapılandırılan tüm yeterlilikleri tanımlamak üzere ulusal makamlar tarafından kullanılabilir. Almanca: nicht formeles Lernen) öğrenme hedefleri. Yalçın vd. modüller ve programlarla ilişkili olarak çeşitli amaçlara göre geliştirilebilir. Almanca: Lernerfahrung) bireylerin gittikçe daha karmaşık ve soyut bilgileri (kavramları. Öğrenme çıktıları. Şekil 1.

experiential or incidental/random learning. sosyal ortaklar. iş ve hayat deneyimleriyle kazanılan öğrenme şeklidir. 2008: 1-20). beceri ve yetkinlik) esaslı eğitim sisteminde birimler şeklinde hazırlanan öğrenme programının tamamlanması ile yeterlilik kazanılmaktadır.. Avrupa Yeterlilikler Çerçevesi (AYÇ) ve Temel Kavramlar İnformal öğrenmeyle ilgili danışmalık ve değerlendirme hizmetlerinde görev alacak çeşitli meslek alanlarındaki öğretmen. 3 . Akademik ve mesleki yeterliliklerin AB ülkeleri arasında karşılıklı tanınmasını gerçekleştirmek. Bu bilgiler danışman ve değerlendirici olarak çalışacak personelin adayı motive etmesinde önemli bir rol oynayacaktır. Avrupa Parlamentosu ve Konseyi 23 Nisan 2008 tarihinde AYÇ’yi resmen kabul etmiştir (EC. Kurgulanmamış yöntem ve çevreler kullanılarak. akademisyen veya uzmanların AYÇ’yi ve temel kavramları bilmesi gerekir. Hiç bir diploma veya sertifikaya sahip olmayan fakat alanında uzmanlaşmış. şeffaflığı artıran ve yeterlilikler alanında karşılıklı güveni destekleyen bir ara çerçeve (meta-framework) olması öngörülmektedir. 3. öğrenme zamanı veya öğrenme destekleri açısından planlanmamış. Fransızca: apprentissage informele. AYÇ. Böylece. Çerçevenin. 2003: 13). paydaşlar ve Avrupa’daki yeterlilik sistemleriyle ilgili uzmanlar istişare toplantıları yapmışlar (O. Bu konuda politika yapıcılar. ulusal ve sektörel seviyede yeterlilik çerçevelerinin ve sistemlerinin birbirleriyle ilişkili olması sağlanmakta ve vatandaşların sahip oldukları yeterliliklerin tanınması ve transferi kolaylaşmaktadır. 2005: 145) ve Avrupa Parlamentosu 24 Ekim 2007 de HBÖ için AYÇ’nin tesis edilmesine ait Tavsiye Kararı almıştır. Her bir ülkenin kendi Ulusal Yeterlilikler Çerçevesini (UYÇ) kurmasını desteklemek. 2. Hedefleri. bulunduğu ortamda “alaylı” unvanını kazanan bireyler de ağırlıklı olarak informal öğrenme kapsamında yetişmiş kabul edilmektedir. İnformal öğrenme (İngilizce: informal learning. Öğrenicinin bakış açısına göre informal öğrenme kasıtsız-istemeden yapılan öğrenmedir (CEDEFOP.Şekil 1. Öğrenme çıktıları (bilgi. Mart 2005’te Brüksel’de düzenlenen toplantıda bir AYÇ’nin oluşturulmasını talep etmişler. Basit bir şekilde hazırlanmış veya programlanmış sertifikasız bir öğrenme şekli yaygın öğrenme olarak kabul edilmektedir. AB Hükümet Yöneticileri. rastgele bir öğrenme olduğuna dikkat etmek gerekmektedir. Yalçın vd. Almanca: informales Lernen) iş. böylece Eğitim ve Öğretim Bakanlarının daha önceden yaptıkları tavsiyeleri desteklemiş ve güçlendirmişlerdir. aile veya serbest zamanlarla ilgili günlük etkinliklerin sonucunda ortaya çıkar. programlanmamış ve rastgele bir öğrenmedir. İnformal öğrenmenin plansız ve programsız. AYÇ’nin hedefleri: 1. isteğe bağlı olarak geliştirilip uygulanmakta ve herhangi bir yasal yükümlülük getirmemektedir. 2003: 7-8 ve CICIC.

Yetkinlikler. bir mesleğin uygulanması için yasal yetkilendirme şeklinde olabilir. Yeterlilik. bir değerlendirme süreci veya bir dersin başarıyla tamamlanması aracılığıyla doğrulanır. Yetkinlik (Competence) Bireylerin farklı bilgi ve beceri unsurları kazandıkça bunları belirli bir durum veya problem karşısında birleştirme ve ehil bir şekilde kullanma yeteneğidir. Bireyin öğrenme çıktılarının resmen değerlendirilmesi ve geçerlilik kazandırılmasıdır. Yeterlilik (Qualification) Bireyin verilen standarttaki öğrenme çıktılarına eriştiğini yetkin bir kurul belirlendiği zaman ortaya çıkan değerlendirme ve geçerlilik sürecinin resmî bir çıktısıdır (EC. UYÇ’ler arasında bir ara çerçeve (meta framework) şeklinde işlev görmesini sağlamak şeklinde özetlenebilir. bilginin kavranması/idrak edilmesi ve beceri kazandıran uygulamalardan sonra belirli bir çalışma ortamında çeşitli durum ve problemlerle karşılaştıkça ulaşılan tutum ve davranış olarak da ifade edilebilir. 2) Bir kimsenin belirli bir iş. vatandaşların ihtiyacına cevap verecek şekilde çeşitli araç ve gereçlerle desteklemek. öngörülemeyen durumlarla ve değişimle başa çıkma becerisi onun yetkinlik seviyesini belirler. Bologna ve Kopenhag süreçleri kapsamındaki gelişmeleri göz önünde bulundurmaktadır. beceri ve kapsamlı yetkinlik standardına ulaştığı yetkin bir makam (competent body) tarafından belirlendiğinde kazanılmaktadır. Yeterliliğe yönelik öğrenme ve değerlendirme. yeterlilik tanımlayıcıların kendilerinde gizli olabilir veya birtakım seviye tanımlayıcılar şeklinde açık hale getirilebilir. Bu kıstaslar. Avrupa Mesleki Eğitim Kredi Transfer ve Biriktirme Sistemini (MEAKTS/ECVET). 3) Bir kişinin belirli bir ortamda kendisini nasıl idare edeceğini içeren kişisel yetkinlik ve 4) Belli kişisel ve profesyonel değerlere sahip olmayı içeren etik yetkinlik. Yetkinlik şunları içerir (CEC. Yeterlilik. bu şekilde temeli 8 seviyeli bir yapıya yerleştirilen birtakım ortak referans noktalarını (öğrenme çıktılarını) görünür hale getirmek. özellikle kalite güvencesi. aynı zamanda farklı seviyelerdeki paydaşlar arasında. Yalçın vd. çalışma programı ve/veya işyeri deneyimiyle gerçekleşebilir. Bu üç hedefe ulaşmada AYÇ’nin üç temel unsuru oluşturması önem kazanmaktadır: Bilgi. Yeterlilik bireyin öğrenmesinin belirli bir bilgi. AYÇ. beceri ve yetkinliklerle tanımlanan öğrenme çıktılarına dayanan ve çok temel becerilerden en üst akademik ve profesyonel becerilere kadar uzanan 8 referans yeterlilik seviyesini her meslek alanı için gerçekleştirmek. geçerlilik. 4 . iş piyasasında ve ileri seviyeli eğitim ve öğretimde değerin resmi olarak tanınmasını sağlar. Yetkinlik. yatkınlıkları.. HBÖ için Avrupa Kredi Transfer ve Biriktirme Sistemini (AKTS/ECTS). yetişkin eğitimi ve öğretimi veya bir meslek alanıyla sınırlı olabilir. Çerçevelerin kapsamı tüm öğrenme kazanımını ve yollarını içerebilir veya belirli bir sektörle. bireyin karmaşık. etkinlikleri ifade eder. Beceri (Skills) Genel olarak iş ve görevleri başarabilmek için gerekli olan sistematik zihinsel ve fiziksel eylemleri.. keza deneyimle kazanılan informal zımnî bilgiyi içeren bilişsel (cognigtive) yetkinlik.3. 2005: 143): 1) Teori ve kavramların kullanımını. yeterlilikler ve çerçeveler için aşağıda verilen tanımlar OECD. örneğin başlangıç eğitimi. Ancak “yeterlilik kelimesiyle” karıştırıldığı için “yetkinlik” kelimesi tercih edilir olmuştur. Avrupa pasaportu (Europass) aracını ve öğrenme fırsatlarıyla ilgili Ploteus veritabanını kullanılır hale getirmek. 2005: 11 ve O. Öğrenme çıktılarının standardı. AYÇ. Yeterlilik çerçevesi (Qualifications Framework) OECD tarafından şöyle tanımlamaktadır: “Yeterlilikler çerçevesi. Bazı çerçeveler. kazanılan öğrenme seviyeleri için birtakım kıstaslara göre yeterliliklerin geliştirilmesi ve bunların sınıflandırılmasına yönelik bir araçtır. 2008: 11). CEDEFOP ve diğer uluslararası kuruluşlar tarafından yapılan çalışmaları temel almakta. Bir görevi ya da işi yapmak için gerekli olan ustalıktır veya kişinin yatkınlık ve öğrenime bağlı olarak bir işi başarma ve bir işlemi amaca uygun olarak sonuçlandırma yeteneğidir. rehberlik ve anahtar yetkinlikler üzerinde işbirliği esaslarını sağlayacak birtakım ortak ilkeleri ve prosedürleri ortaya çıkarmak. Bu referans seviyeleri. Not: Türkçede “yetkinlik” için “yeterlik” kelimesi de kullanılmıştır. öğrenme veya sosyal faaliyet alanında çalışırken yapabilmesi gereken şeyler olarak işlevsel yetkinlik (beceriler veya yapabilme bilgisi). Diğer bir deyişle.

Bir yeterlilik seviyesinden diğer yeterlilik seviyesine geçmek için bazı kriterlerin ve sınavları başarılması. bağlantıları ve yeterliliklerin kamuda veya iş piyasasında tanınmasını geliştirmek için bir temel oluşturur. ustabaşı” gibi çeşitli yeterlilik seviyesindeki meslek insanının hiyerarşik olarak bir araya geldiği teşkilat idi (M.Seviye Sertifikalı-Lisanslı 5 Ustabaşı-5. Bununla birlikte tüm yeterlilik çerçeveleri. Yalçın vd. yaygın ve informal öğrenme yoluyla kazanılan yeterlilikler de dâhil olmak üzere. çırak. Selçuklular döneminde kurulan ve Osmanlılar döneminde sürdürülen “Ahilik Ocağı”. Öğrenme Çıktılarının Sekiz Ortak Referans Seviyeleri İş piyasasında mesleklerin sınıflandırılmasına ait çeşitli yaklaşımlar kullanılmıştır. bugünün tabiriyle belirlenmiş öğrenme çıktılarını sağlamak gerekmekte idi. erişilebilirliği. 4. Şimşek. usta. HBÖ kapsamında örgün.Seviye Sertifikalı-Tekniker 4 3 2 1 Usta-4. belirli bir ülkede veya uluslararası alanda kaliteyi.Seviye Sertifikalı İlk Öğretim Şekil 3. belirli bir alanda “yamak. zorunlu öğretimden en ileri 5 . Bu referans noktaları. bazıları ise başkalarının sosyal ortakların oybirliğini temsil ettiği yasal bir temele sahip olabilir. kalfa. yeterliliklerle ilişkili öğrenme çıktılarıyla (learning outcomes) tanımlanan bir takım referans noktaları yer almaktadır. 2002: 1-286). AB ülkeleri tarafında benimsenen sekiz referans seviyeli hiyerarşik yapı da Ahilik sistemine benzemektedir..SeviyeSertifikalı-Teknisyen Kalfa-3. Sekiz referans seviye ve iş piyasasındaki bazı unvanlar AYÇ’nin temelinde.diğerlerine göre daha fazla tasarım unsuruna ve daha sıkı bir yapıya sahip olabilir. Seviye 8 7 Doktoralı Yüksek Lisanslı Sektör ve Odalar 6 Uzman-6. Örgün öğretimde sekiz ortak referans seviyeleri ve belgeleri (O. Seviye 8 7 6 5 4 3 2 1 Doktora Diploması Yüksek Lisans Diploması Fakülte Lisans Diploması Meslek Yüksek Okulu Diploması Meslek Lisesi Diploması Yaygın Eğitim Sertifikası Yaygın Eğitim Sertifikası İlk Öğretim Diploması Sektör ve Odalar Şekil 2.SeviyeSertifikalı Çırak-2. 2005: 143).

eğitim ve öğrenme çıktılarıyla ilgilenir. 6. Anahtar yetkinliklerle ilgili bu çalışma. 5. AYÇ için bazı kalite güvence ilkesi hazırlanmıştır. ve “kültürel dışavurum” için geçerlidir. Kalite güvencesi. birtakım ortak ilkeler ve referanslar oluşturmak üzere “Eğitim ve Öğretim 2010” çalışma programı kapsamında anahtar yetkinliklerle ilgili bir çalışmanın geliştirilmesi tavsiye edilmiştir. “kişiler arası ve sivil yetkinlikler”. Kalite güvence sistemleri. 2005: 29): 1. 2005: 143). Bilgi.öğrenmeyi öğrenmek. zorunlu eğitim ve öğretimin sonunda kazanılmalı ve HBÖ yoluyla sürdürülmelidir. Bu yetkinlikler. tanımayı ve dolaşımı teşvik etmeyi hedefler. 6. Mesleki eğitim ve yükseköğretim alanındaki deneyimleri esas alınarak. keza mesleki eğitim ile yükseköğretim dikkate alınarak AYÇ yeterlilik aralığı sekiz referans seviyeye ayrılmıştır.dijital yetkinlik. Avrupa Komisyonu servisleri tarafından atanan çalışma grubunun tavsiyelerine dayanarak.profesyonel yeterliliğine kadar çeşitli yeterlilikleri içeren hiyerarşik seviyelere yerleştirilmektedir. AB’deki ulusal ve sektörel yeterlilik sistemleri. 7. Farklı seviyelerde paydaşların işbirliği yapması ve bunu yaparken birtakım ortak ilkelere bağlılıkları şarttır.. Kalite Güvencesi bu eğitimcilere önemli ölçüde destek sağlayabilir. “girişimcilik”. Örneğin dil becerileri. eğitim ve öğretimin gelişimini ve güvenilirliğini güvence altına almak üzere ulusal seviyede oluşturulur. Çeşitli iletişim araçları yardımıyla bireylerin informal öğrenme ortamı içerisine çekilebilmesine ihtiyaç vardır.bilim ve teknoloji. Bu. kişisel ve mesleki yetkinlikler şeklindeki üç çeşit öğrenme çıktısı yardımıyla. özellikle “kişisel ve mesleki yetkinlikler” kategorisine alınan “öğrenmeyi öğrenmek’. Bergen Bakanlık 6 . özellikle oyun veya yarışma şeklinde tasarlanmış televizyon. 8 farklı anahtar yetkinlik belirlenmiştir (CEC. Bu. dijital beceriler ve matematik. kısmen AYÇ’nin ortak referans seviyeleri ve tanımlayıcıları arasına yerleştirilmiştir. AYÇ’deki her referans seviyedeki öğrenme çıktıları seviye tanımlayıcısı (level descriptor) olarak isimlendirilmektedir. Kalite güvencesi AYÇ’nin güvenirliği. gerek mesleki eğitimdeki Avrupa Mesleki Eğitim Kredi Transfer ve Biriktirme Sisteminde (MEAKTS/ECVET) gerekse yükseköğretimde Avrupa Kredi Transfer ve Biriktirme Sistemi (AKTS/ECTS) uygulamalarında kolaylıklar sağlamaktadır. Seviye tanımlayıcıları ilgili sektör uzmanları tarafından yapılmalıdır. Yetkinlik ve öğrenme çıktıları kavramları.kişiler arası ve sivil yetkinlikler. Yalçın vd. Anahtar yetkinliklerin öğrenilmesi sadece örgün ve yaygın eğitime bırakılmamalıdır. tüm seviyelerde eğitimin etkinliğini ve şeffaflığını artırmayı ve dolayısıyla ülkeler içinde ve arasında karşılıklı güveni. Kalite güvencesinin kalite gelişimini garanti etmediği unutulmamalıdır. Bu anahtar yetkinlikler.temel matematik yetkinlikleri. Bu sistemler. Şekil 3 de sekiz ortak referans seviye ve iş piyasasındaki bazı unvanları gösterilmiştir. Anahtar yetkinlikler Avrupa Komisyonu ve Konseyinin 2004 tarihli Ortak Ara Raporunda. basılı yayın organları kullanılabilir. beceri. Araç olarak. radyo veya bilgisayar programları. sekiz referans seviyenin en düşük yeterlilik seviyesinden en yüksek yeterlilik seviyesine doğru seviye tanımlayıcıları oluşturulabilir.anadilde iletişim. Aralık 2002) ve Yükseköğretimde Kalite Güvence Standartları ve Ana Hatlarını (Bolonya süreci. Bununla birlikte. 5. 2. Mesleki Eğitim ve Öğretimde Ortak Kalite Güvencesi Çerçevesini (Kopenhag süreci.başka bir dilde iletişim. AYÇ ile yakında ilişkilidir. 4. 8-girişimcilik ve kültürel dışavurum. 3. eğitim ve öğretimi sunanların sorumluluğu altındadır. Şekil 2 de örgün öğretimde sekiz ortak referans seviyeleri ve belge isimleriyle sunulmuştur (O. yaygınlaşması ve sürdürülebilirliği açısından kalite güvencesi fevkalade önemlidir. bilim ve teknoloji gibi diğer anahtar yetkinlikler ulusal ve sektörel çerçevelere daha uygun olan ayrıntı seviyesiyle oluşturulmuştur.

İnformal öğrenme. Bu kişilerin farkındalığının oluşturulması. keza uygulama süreçlerinin şeffaflığı bireye. İnformal öğrenme sistemi kalite güvencesi ortak ilkelerine uygun bir şekilde tasarlanmalı. Değerlendirme birimi. AYÇ’nin bir parçası olarak Avrupa seviyesinde kalite güvencesiyle ilgili birtakım ortak ilkeler teklif edilmiştir: Eğitim ve Öğretimde Kalite Güvencesi İçin Ortak İlkeler Kalite güvencesi. motivasyon. örgün ve yaygın eğitim gibi topluma bir maliyet yüklememektedir. Örgün ve yaygın eğitim sistemleri için yapılan hazırlıkları informal öğrenme sistemi için kullanmak mümkündür. motive edilmesi ve yönlendirilmesi en başta eğitim sektörünün yetki ve sorumluluğundadır. kurumların veya programların dış izleme kurumları veya teşkilatları tarafından düzenli aralıklarla değerlendirilmesini içermelidir. Bu sayede istenen güvenirlik sağlanabilecektir. bir yandan çıktıları ve öğrenme çıktılarını vurgularken. ulusal ve bölgesel seviyede kalite güvencesi girişimleri. belgeli hale getirilmesi için bazı kriterlere ve uygulama süreçlerine ihtiyaç vardır. eğitim ve öğretim kurumlarının iç yönetiminin ayrılmaz bir parçası olmalıdır. genel görünümü. meslek seviyesinin tesbiti için beceri mülakat oturumları. geniş ölçüde erişilebilir değerlendirme sonuçlarını içermelidir. Tasarlanan informal öğrenme sisteminin. Teşvik edilmesi ülke ekonomisine katkı sağlayacaktır. ülkeler içindeki ve Avrupa’daki tüm ilgili paydaşları kapsayan seviyeler arasında bir işbirliği süreci olmalıdır. adayın sınava hazırlanması konularında hizmet verecektir. paydaş katılımı da dâhil olmak üzere uygulama ana hatlarını. keza bunların içerisindeki öğrenme çıktılarını (bilgi. süreç ve çıktı boyutlarını içermelidir. beceri ve yetkinlikleri). Danışmanlık birimi. geribildirim mekanizmaları ve gelişim prosedürlerini. örgün ve yaygın eğitim sistemlerindeki gibi.Bildirisi 19/20 Mayıs 2005) temel alarak. değerlendirmeler ve meslektaşlar yoluyla öğrenme açısından referans noktaları sağlayabilir. örgün ve yaygın eğitim sistemlerindeki meslek seviyelerine ve öğrenme çıktılarına dayanması. sinerjiyi ve sistem çapında analizi güvence altına almak üzere koordine edilmelidir. Sonuç İnformal öğrenme ile belirli bir meslek alanında yetişmiş hatta uzmanlaşmış (alaylı) ve hiç bir belgesi olmayan bireylerin. farkındalık oluşturma. Avrupa seviyesinde kalite güvence ana hatları. meslekler için sekiz referans seviyesini. girdi. eksikliklerin giderilmesi eğitim planının hazırlanması ve uygulanması. Bu sistem içerisinde adayların seçim kıstasları. Uluslararası. belgelendirme ve kalite güvencesi kriterlerinin aynı olması. Kalite güvencesi sistemleri: Net ve ölçülebilir hedefler ve standartları. 8. öğrenme çıktıları açısından en uygun seviyenin tesbiti. bir yandan da bağlam. Kalite güvencesi. güvenilirliği sağlamak ve eğitim ve öğretimi geliştirmek için gereklidir. kalite güvencesi kriterlerini kabul etmek ve uyarlamak büyük bir kolaylık sağlayacaktır. yönlendirme. Alaylı olarak bilinenlerin dışında toplumda ve iş piyasasında çok sayıda informal öğrenme ile yetişmiş bireyler mevcuttur. öz değerlendirme ve dış incelemeyi birleştiren tutarlı değerlendirme yöntemlerini. Kalite güvencesi. Kalite güvencesi. Bu amaçla MEB ve YÖK bünyesinde danışmanlık ve değerlendirme sisteminin hazırlanması uygun olacaktır. özgeçmiş ve delillerinin dosyalanması konularıyla uğraşacaktır. meslek tesbiti. Kalite güvencesi dış izleme kurumları veya teşkilatlarının kendileri de düzenli incelemeye tabi tutulmalıdır. Kalite güvencesi. önceki belgeler. uygun kaynakları. danışmanlık ve değerlendirme süreçleri tanımlanmalıdır. tutarlılığı. iç ve dış denetime açık olmalıdır. Kalite güvencesi politikaları ve prosedürleri tüm seviyelerdeki eğitim ve öğretim sistemlerini kapsamalıdır. 7 . işverenlere ve toplumun her kesimine güven verecektir. Hatta süreklilik açısından MEB ve YÖK bütünleşik (integrated) bir sistem kurabilirler. Türkiye ve birçok AB ülkesi tarafından kabul edilen ve uluslararası nitelik kazanan HBÖ ve AYÇ’yi. mevcut ve eksik becerilerin teşhisi.

April 2003. CEDEFOP. Borat. Coordination of Lifelong Learning Policies.Centre d’information canadien sur les diplômes internationaux. Referans Seviyeleri ve Öğrenme Çıktıları. 6. 3. Commission of the European Communities. 2nd working paper. 2002. Suite 1106. English Version (Version Anglaise). CICIC. MEGEP/MEB. Canadian Information Centre for International Credentials (CICIC). 2005. 286 sayfa. Clair Avenue West. Luxembourg: Office for Official Publications of the European Communities. O. Yıldırım. EC. European Commission Education and Culture Lifelong Learning: Education and Training policies. AB Kopenhag Süreci ve Mastriht Bildirgesi Açısından Türkiye’de Mesleki Öğretim ve Eğitimi Bekleyen Zorluklar Uluslararası Konferansı. 4. 7 – 8 Haziran 2005. The European Qualifications Framework for Lifelong Learning (EQF). Training (VET) and Labour Market Terms. Hayat Yayıncılık. O. ETF. Yalçın. O. ETF National Observatory in Turkey. 2008. Brussels. Sağlanan güven sayesinde informal öğrenmeli bireylerin. Öğretim Sistemindeki Yeni Eğilimler: Yetkinlikler. Ankara.7.2005 2. CEC. M. 7. in Usage in the Field of Credentials Recognition and Mobility. Yeterlikler. 95 St. ISBN 978-92-79-08474-4. 8 . 8. Şimşek. 2003. Towards A European Qualifications Framework for Lifelong Learning. R. Altın. Glossary on transparency and validation of non formal and informal learning. Commission Staff Working Document. ETF Working paper. Sec(2005) 957. ISBN:9756700440. Turkish Employment Agency (ISKUR). mesleğe olan sevgisi. Glossary Of Vocational Education. özellikle alaylı olarak isimlendirilen uzman kişilerin belgeleri iş piyasasında kabul görecek ve nitelikli iş gücü temini ve dolaşımı iyileşecektir. topluma olan aidiyet duygusu. European Communities. Turkish / English / German / French. Bireyin kendine güvenini. Ontario M4V 1N6. İstanbul. 5. Toronto. bağlılığı ve yaşama sevinci artacaktır. Guide to Terminology (Guide d’Usage Terminologique). TKY ve Tarihteki Bir Uygulaması: Ahilik.Örgün ve yaygın eğitimde bireye verilen diploma veya sertifikaya eşdeğer belge informal öğrenmeli bireye sunulduğunda kimse tedirgin olmayacak ve rahatsızlık duymayacaktır. Kısaltmalar AKTS AYÇ ÇvSGB EARGED ECTS ECVET HBÖ MEB MEAKTS MYK TTK YÖK Avrupa Kredi Transfer ve Biriktirme Sistemi AYÇ Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Eğitim Araştırma Geliştirme Dairesi European Credit Transfer and Accumulation System European Credit Transfer and Accumulation System for Vocational Education and Training Hayat Boyu Öğrenme Millî Eğitim Bakanlığı Mesleki Eğitim Avrupa Kredi Transfer ve Biriktirme Sistemi Mesleki Yeterlilik Kurumu Talim Terbiye Kurulu Yükseköğretim Kurumu Kaynaklar 1.

9 .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful