You are on page 1of 40

PROBLEMI ZAGAIVANJA IVOTNE SREDINE

UVOD

ivotna sredina, ovjekova okolina ili okoli predstavlja sve ono to nas okruuje, odnosno sve ono sa ime je direktno ili indirektno povezana ovjekova ivotna i proizvodna aktivnost. Zagaenja su neeljene promjene fizikih, hemijskih i biolokih svojstava ivotne sredine (vazduha, vode, zemljita) koje mogu nepovoljno djelovati na iva bia ili nepovoljno uticati na njihove ekosisteme. Zagaujue materije ili supstance (polutanti) ostaci su onoga to proizvodimo, koristimo i odbacujemo. Materija (ili energija), postaje zagaujua kada se pojavi na neeljnom mjestu, u nepoeljno vrijeme i u nepoeljnim koliinama. Pod nepovoljnim uticajima podrazumjevaju se i ona dejstva na razne industrijske procese koji menjaju uslove ivota i kulturna dobra, ali time i iscrpljuju ili pogoravaju kvalitet prirodnih bogatstava. Problem dananjice pored zagaenosti vazduha, vode i zemljita je ogroman porast koliine otpadnog materijala

Uzroci i podjele zagaivanja

Glavni uzroci u sve veem rastu problema zagaivanja su:


Stalno poveanje broja stanovnika na Zemlji Razvoj industrije i tehnologije Socijalne promene (urbanizacija i poveanje standarda ivota).

Podjela zagaujuih komponenti vri se prema:

1.

2. 3.

Mjestu nastanka (izvora) energetski izvori saobraaj industrija domainstvo Agregatnom stanju (vrsta, tena i gasovita) Posledicama prisustva zagaujuih komponenata u atmosferi

IZVORI I VRSTE ZAGAENJA IVOTNE SREDINE

Ogroman broj zagaivaa, najraznovrsnijih zagaujuih materija, mnotvo naina i vrsta zagaivanja, ali i priroda samih zagaenja, kao posledica procesa zagaivanja ivotne sredine, govore o postojanju vie kriterijuma i sistema klasifikacije. Najea podjela zagaivanja je prema tipovima, odnosno komponentama ivotne sredine koje se zagauju: zagaivanje vazduha, vode i zemljita. Na osnovu prirode zagaujuih materija, dijele na neorganske i organske, a prema fizikom stanju na gasovite, tene i vrste. Sa ekoloke, odnosno s obzirom na mogunosti smanjivanja zagaenja, razlikuju se dva tipa zagaujuih materija nerazgraujue i biorazgraujue.

IZVORI I VRSTE ZAGAENJA IVOTNE SREDINE


Prema prirodi zagaivanja moe se napraviti podjela i na:
zagivanje materijama (npr. hemikalijama i radioaktivnim esticama), zagaivanje energijom (npr. toplotom i bukom) i zagaivanje poljima sila (npr. elektromagnetskim).

Zagaivanje vazduha

Polutanti vazduha se dijele na primarne i sekundarne Primarni sastojci otpadnih emisija oslobaaju se iz poznatih izvora. Sekundarni polutanti su rezultat hemijskih reakcija izmeu primarnih polutanata ili reakcija sa priridnim komponentama vazduha, a esto su razorniji od polaznih supsatnci koje stupaju u reakciju.

Izvori zagaivanja vazduha mogu biti prirodni i vjetaki


Prema rasporedu se dijele na mobilni i stacionirani takasti Prema vremenu trajanja zagaivanja dijele se na kratkotrajne i dugotrajne

Materije koje zagauju vazduh

Sagorijevanjem vrstih, tenih i gasovitih goriva u domainstvima, kotlovnicama, industrijskim loitima, termoelektranama, u vazduh se emituje sumpor dioksid (SO2 ) i druga jedinjenja sumpora, oksidi azota, oksidi ugljenika, formaldehid, metanol, cijanovodonina kiselina (NaCN), olovo , olovo sulfid, arsen, ugljovodonici, letei pepeo, letei koks, a i dr.

vrste estice su komponente koje se nalaze u vrstom stanju, pri pritisku i temperaturi koji vladaju u odreenom procesu (ureaju). Mogu se uslovno podeliti na: inertne vrste estice vrste estice sa sadrajem tekih metala vlaknaste vrste estice vrste estice sa sadrajem jedinjenja policiklinih ugljovodonika U grupu inertnih vrstih estica spadaju uglavnom ugljeni prah, estice sa sadrajem silicijuma i mnogobrojna organska i neogranska jedinjenja. Azbestni fini prah svrstava se u grupu vlaknastih vrstih estica. Jedinjenja policiklinih ugljovodonika nastaju pri sagorevanju otpadaka sa sadrajem hlora.

Ponaanje vrstih estica moe se definisati prema sledeim karakteristikama:


Geometrijske karakteristike (granulometrijski sastav, oblik zrna, specifina povrina) Fizike karakteristike (brzina taloenja, stvarna gustina, nasipna gustina, ugao klizanja ponaanje pri teenju, karakteristike fluidizacije, tvrdoa, krtost, abrazivnost, elektrina provodljivost...) Fiziko - hemijske karakteristike (rastvorljivost, sposobnost kvaenja, adhezione karakteristike, hemijski sastav) Mineroloke karakteristike (sastav pojedinih frakcija i faza) Fizioloke karakteristike (toksinost, tetnost za disajne organe)

Osobine zagaujuih komponenti


Gasovite zagaujue komponente mogu se svrstati u vanije grupe: jedinjenja sumpora, azota, kiseonika, organska jedinjenja, halogeni i jedinjenja halogena, mirisi.

Oksidi sumpora
SO2 (oksidi sumpora) nastaje preteno kod sagorevanja uglja i nafte kao i u hemijskoj industriji, metalurkim postrojenjima, industriji za proizvodnju sufitne celuloze i u koksarama. Zbog svoje gustine SO2 koncentrie se naroito u prizemnim slojevima atmosfere. Oksidaciju SO u SO3 potpomae ultraljubiasto zraenje. SO3 vrlo brzo reaguje sa SO2 stvarajui vrlo agresivnu sumpornu kiselinu H2 SO4 (kisele kie). SO2 u vazduhu djeluje negativno na biljke,ometa procese fotosinteze,poveava zajedno sa sumpornom kiselinom koroziju materijala i sl.

Tabela 1. Fizike osobine SO2


Temperatura topljenja pri 1013mbar Toplota topljenja -75,50 C 115,6 J/g

Dinamika viskoznost pri 00 C


Gustina pri - 100 C Kritina gustina Kritini pritisak Kritina temperatura Gustina pri 00 C i 1013 mbar Entalpija stvaranja (pri standardnim uslovima) Specifini toplotni kapacitet Cp pri 00 C i 1013 mbar Specifini toplotni kapacitet Cp pri 1000 C i 1013 mbar Specifini toplotni kapacitet Cp pri 3000 C i 1013 mbar Specifini toplotni kapacitet Cp pri 5000 C i 1013 mbar Cp/CV pri 150 C i 1013 mbar

368 Pas
1,46 g/cm3 0,525 g/cm3 78,8bar 157,50 C 2,93 kg/m3 - 297,01 kJ/mol 586 J/kg K 662 J/kg K 754 J/kg K 816 J/kg K 1,29

Sumpor se u atmosferi moe nai u raznim jedinjenjima i raznim oksidacionim stanjima. Iznad mora vjetar stvara aerosole, koji sadre sulfate. Vodonik sulfid (H2S) nastaje biolokim raspadanjem u okeanima i na kopnu. On se oksidie da sumpor(IV)oksida, pa je ivot H2S (sumporvodonika) u atmosferi samo nekoliko sati. H2S + 3/2 O2= SO2+ H2O Najvaniji antropogeni izvor SO2 (sumpor oksid) su termoelektrane, iz kojih se oslobaaju velike koliine leteeg pepela. Sagorevanjem uglja, oksidiu neki elementi u odreene okside: SO2, NO2,CO2, metali se javljaju kao oksidi u obliku pepela. Sagorevanjem fosilnih goriva u atmosferu ode godinje oko 62 miliona sumpora. Topljenjem sulfidnih ruda, u kojima se nalazi sumpor,oslobaaju se velike koliine SO2 Cu2S + O2= 2Cu + SO2 Najvei zagaiva vazduha je sumpor(IV)oksid i javlja se u fabrici celuloze i papira, a posebno u naseljenim mestima.

Zagaivanje vode

Podrazumjeva prisustvo rastvorenih ili suspendovanih stranih materija, u koncentracijama viim od normalnih, u prirodnim vodenim resursima, kao to su mulj, hemikalije, fekalije, metali, organske materije ili nutrijenti.

IZVORI ZAGAIVANJA VODA SU: industrija (industrijske otpadne vode) stambeni objekti (komunalne otpadne vode) otpadne vode iz termoenergetskih postrojenja otpadne vode pri proizvodnji i preradi ruda otpadne vode iz deponija smea itd.

MATERIJE KOJE ZAGAUJU POVRINSKE VODE


Glavni zagaivai voda su bakterije, amebe ili druge vrste patogenih bakterija, virusi, sumporna jedinjenja, amonijak, nitriti, nitrati, fosfati, cijanidi, metali, naftini derivati, fenoli, polihlorovani bifenili, polihlorovani ugljovodonici, detergenti, pesticidi, radionuklidi i dr. Ako se u vodene tokove isputaju te materije time one potpomau rast vodenih algi, koje imaju izraenu potrebu za kiseonikom. Time se voda jo vie osiromauje sa kiseonikom. Uginucem i truljenjem tih algi troe se i poslednje zalihe kiseonika u vodi, to dovodi do gaenja ivota.

ZAGAIVANJE ZEMLJITA

Zagaivanje zemljita se javlja kad se povrinski slojevi opterete velikim koliinam otpadnih materija koje se ne mogu razgraditi pod normalnim uslovim samopreiavanja. Sve veim razvojem gradova sa velikim brojem stanovnita, poveanjem standarda i potronje,sve veim razovjem industrije, saobraaja i intezivne poljoprivrede dolo je do prekomjernog zagaivanja cijele ivotne redine, pa i zemljita. Prkomjerno zagaivanje zemljita, i organskim i neorganskim jedinjenjima, dovelo je do poremeaja u ekosistemu, odnosno do poremeaja normalnih procesa u zemljitu i njegove degradacije.

OSNOVNI PRINCIPI ZATITE IVOTNE SREDINE

Pri projektovanju tehnologije korienja odreenog prirodnog dobra moraju se potovati odreeni principi.

Svaka tehnologija za korienje prirodnog dobra treba da: a. zauzima to manji prostor na zemljinoj povrini, b. koristi to manje vode i vazduha, jer je na Zemlji sve manje ivotnog prostora, vode i vazduha.

EKSPLOATACIJA MINERALNIH SIROVINA I ZATITA IVOTNE SREDINE

Prirodni resursi su supstance, koje se nalaze u prirodi, a koje se smatraju vrijednim u njihovoj relativno nemodifikovanoj prirodnoj formi. Dijele se na :obnovljivi i neobnovljivi prirodne resurse. Obnovljivi resursi su veinom "ivi resursi", kao to su (riba, kafa i ume, i oni se mogu samostalno obnavljati, osim ak nisu zloupotrebljeni, tj. prekomijerno eksploatisani. Prirodni resursi se obnavljaju, te se mogu koristiti neogranieno samo ako se pravilo i planski eksploatiu. Neki od "neivih" obnovljivih resursa su zemljite i voda.

Osnovni principi zatite ivotne sredine pri eksploataciji mineralnih sirovina Ugroavanje ivotne sredine rudarskom i preradjivakom delatnou

NEOBNOVLJIVI MINERALNI RESURSI

Sva prirodna dobra iz ivotne sredine, koja ovek koristi za svoj opstanak, mogu se podeliti na obnovljiva i neobnovljiva iscrpljiva. Obnovljivi prirodni resursi su sva dobra koja se na odreenom prostoru i tokom odreenog vremena, a po njihovom korienju, mogu ponovo obnavljati. Veina prirodnih resursa iz biosfere (atmosfera, hidrosfera, litosfera) su obnovljiva

1.

2.
3. 4. 5. 6. 7.

Uticaj eksploatacije sirovina na ivotnu sredinu: Naruavanje zemljine povrine Sleganje Erozija deponovane jalovine Kisele rudnike (drenane ) vode Zagadjenje vazduha Zbrinjavanje i odlaganje otpada pripreme, prerade i korienja sirovina

Saobraaj kao zagaiva

tetni uticaj saobraaja prilikom realizacije svojih osnovnih funkcija, stvara pojave, koje esto negativno utiu na ivotnu sredinu, odnosno tetno za ivotnu sredinu ovjeka. Saobraaj kao fiziki zagaiva se odnosi na uticaj ljudi u saobraaju, buku, vibracije, oteenja objekata i prostora i sl. Saobraaj kao hemiski zagaiva odnosi se na zagaivanje vazduha, voda, zemljita, tetnim gasovima i otpadnim materijama (ulja, sredstva za ienje i pranje vozila, gumeni, metalni i opiljci od koionih ureaja) Saobraaj kao bioloki zagaiva odnosi se na taloenje i trajno zadravanje otpadnih materija, nastalih kao posledica funkcionisanja saobraaja,u organizme ovjeka i drugih ivih bia Saobraaj kao socioloki zagaiva odnosi se na socioloke posledice u negativnom smislu (povrede,invaliditet ili kazna zatvorom zbog saobraajne nezgode, loe saobraajne veze Ostali saobraajni zagaivai odnose se na tete koje dovode do gubitka vremena, neravnopravan poloaj, zahtevaju materijalna odricanja ulaganja, koja utiu na standard i dr.

Saobraaj kao zagaiva se dijeli na:

Saobraaj kao zagaiva moe se podjeliti na: upotreba starih vozila koja se loe odravaju vozila bez katalizatora lo kvalitet goriva nedostatak parking mjesta

S obzirom da je saobraaj veliki zagaiva vazduha u gradovima i da ima brojne posledice na zdravlje ljudi i ivotnu sredinu u Evropi se od 1999. godine obiljeava 22. septembar kao "Dan bez automobila".

Cilj ove Evropske inicijative je: da se podri i razvije ponaanje saglasno odrivom razvoju, naroito u smislu zatite kvaliteta vazduha i smanjenja uticaja na efekat staklene bate da se graanima prui mogunost da osim automobila koriste i druga sredstva prevoza, javni gradski prevoz, bicikle ili da budu pjeaci. da se graanima prui ansa da upoznaju i drugu stranu grada odnosno pozitivnu stranu zatite ivotne sredine.
Ovaj dogaaj je usmjeren ka poveanju svijesti graana o zagaenju, buci i zaguenju koja nastaju usljed pretjerane zavisnosti od automobila. Ova inicijativa je u skladu sa odrivim razvojem gradova, tj. davanje anse i buduim generacijama da ive zdravo i bezbjedno.

Uticaj izduvnih gasova na zdravlje coveka i ivotnu sredinu


Ugljen-monoksid (CO) Azotovi oksidi (NOx) Ugljovodonici (HC) Ugljen-dioksid (CO2) Sumpor-dioksid (SO2)

Maksimalno dozvoljena koncentracija (MDK)

Maksimalno dozvoljena koncentracija podrazumijeva koliine zagaujucih materija koje na ovjeka ne djeluju tetno, niti izazivaju neprijatan oseaj; one koje mu ne smanjuju radnu sposobnost i ne utiu negativno na njegovu psihu i raspoloenje, tj. ne narusavaju bioloski potimum za ovjeka, a isto tako bitno ne uticu na biljke i ivotinje. Jedinica mg/m3 ili mg/l

Aparati za mjerenje komponenata izduvnih gasova kod sus motora

1938 god konstruisan prvi ureaj za mjerenje dima - opacimetar U komoru opacimetra parcijalnog protoka dovodi se samo odreeni dio struje izduvnih gasova. Princip rada ovih opacimetara zasniva se na proputanju svetlosnog snopa kroz stub mjernog gasa odreene duine i mjerenje kolicine proputene svjetlosti koja dospjeva do odgovarajueg prijemnika.

Konstrukcija prvog domaeg opacimetra LA100


Firma Laser iz Beograda Opacmetar LA100 je namenjen prvenstveno za korienje u autoservisima i stanicama za kontrolu tehnicke ispravnosti vozila Osnovu ureaja ini sonda za uzimanje uzorka izduvnog gasa Nain mjerenja

Digitalni apsorpcioni opacimetar


Namjena mjerila Mjerni opseg Granica dozvoljenih greaka Referentni uslovi Dimenzija uredjaja 1000mm 500mm 120mm

Karakteristike i princip rada digitalnog apsorpcionog opacimetra

Opacimetar AMS 2D apsorpcionog tipa zasniva rad na mjerenju zatamnjenja (opacitivnosti) uzorka izduvnog gasa kroz koji se propusta svetlost. Protok izduvnog gasa kroz mjernu komoru omogucen je razlikom izmeu pozitivnog pritiska na ulazu u ususni crijevo,iji je jedan kraj uvuen u izduvnu cijev vozila,a drugi kraj se nalazi na sredini mjerne komore, i potpritiska na krajevima mjerne cijevi, dobijenog protoka istog vazduha,kroz usisne kanale za vazduh pod dejstvom ventilatora.

Postupak mjerenja

Ukljuenje ureaja Postupak mjerenja Posle izvrsenog mjerenja ureaj se moe restartovati nakon ega se postupak mjerenja moe ponoviti

Aparati za mjerenje zagaujuih komponenata iz OTO motora

Kod savremenih benzinskih oto motora prema vaeim zakonima procenat CO (ugljen monoksid) u izduvnim gasovima ne smije prei vrednost od 4.5 pri radu zagrejanog motora u praznom hodu Kontrola sastava izduvnih gasova se vri pomou specijalnih ureaja, tzv. Anilizatora zapreminskog sadrzaja CO u izduvnim gasovima motora.

Ovi analizatori mogu da budu izvedeni kao:


Infratesteri Termotesteri

Prema vazecim propisima u javnoj upotrebi mogu da budu samo infratesteri

Infratesteri

Infratesteri koriste fiziki princip da se energija infracrvenih zraka,kojim se prosvetljavaju izduvni gasovi motora, smanjuje srazmerno sa poveanjem koncentracije CO u izduvnim gasovima. Infratesteri se sastoje iz dvije cijevi od kojih se u jednoj nalazi neutralni gas najee azot, u drugoj ispitivani izduvni gas, koji se dovodi iz izduvnog lanca motora, preko sonde, talonika za vodu, finog preistaa-filtra, i pumpe.

Prije poetka rada potrebno je izvriti pripremu mjernog ureaja i ona se sastoji u sledeem:

Analizator treba ukljuiti i saekati odreeno vreme da se zagreje Kontrolisati pokazivanje i prema potrebi izvrsiti odgovarajue podeavanje instrumenta Kontrolisati badarene vrijednosti i prema potrebi izvriti podeavanje instrumenta Kontrolisati funkcionisanje pumpe za usisavanje izduvnih gasova i zaprljanost filtera

Kada je analizator spreman za rad tada se pristupa kontroli vozila koja se sastoji u sledeem:

Motor vozila se, radom na prazan hod zagreje do normalne radne temperature Sonda se postavlja u otvor izduvnog lonca Ostavljajui i dalje da motor radi na praznom hodu, oitava se pokatana vrednost na skali analizatora (kazaljka mora biti stabilna) Ukoliko analizator CO ima ita/tampa tada treba obavezno napraviti odgovarajui dijagram ili tampanu tabelu

Zagaenje vazduha koje potie iz automobila u budunosti se moe smanjiti promjenom stila ivljenja i naina putovanja. Zamjena automobila drugim sredstvima prevoza npr. biciklom dovela bi ne samo do smanjenja zagaenja vazduha ve i do poboljanja zdravstvenog stanja gradskog stanovnitva koje je danas usled smanjene fizike aktivnosti ozbiljno ugroeno

S obzirom da je saobraaj veliki zagaiva vazduha u gradovima i da ima brojne posledice na zdravlje ljudi i ivotnu sredinu u Evropi se od 1999. godine obiljeava 22. septembar kao "Dan bez automobila".

Cilj ove Evropske inicijative je: da se podri i razvije ponaanje saglasno odrivom razvoju, naroito u smislu zatite kvaliteta vazduha I smanjenja uticaja na efekat staklene bate da se graanima prui mogunost da osim automobila koriste i druga sredstva prevoza, javni gradski prevoz, bicikle ili da budu pjeaci. da se graanima prui ansa da upoznaju i drugu stranu grada odnosno pozitivnu stranu zatite ivotne sredine.
Ovaj dogaaj je usmjeren ka poveanju svijesti graana o zagaenju, buci i zaguenju koja nastaju usljed pretjerane zavisnosti od automobila. Ova inicijativa je u skladu sa odrivim razvojem gradova, tj. davanje anse i buduim generacijama da ive zdravo i bezbjedno.

HVALA!