You are on page 1of 45

T.C.

MLL ETM BAKANLII

MEGEP
(MESLEK ETM VE RETM SSTEMNN GLENDRLMES PROJES)

KMYA TEKNOLOJS

YKSEK SICAKLIK VE EROZYON KOROZYONU

ANKARA 2007

Milli Eitim Bakanl tarafndan gelitirilen modller; Talim ve Terbiye Kurulu Bakanlnn 02.06.2006 tarih ve 269 sayl Karar ile onaylanan, Mesleki ve Teknik Eitim Okul ve Kurumlarnda kademeli olarak yaygnlatrlan 42 alan ve 192 dala ait ereve retim programlarnda amalanan mesleki yeterlikleri kazandrmaya ynelik gelitirilmi retim materyalleridir (Ders Notlardr). Modller, bireylere mesleki yeterlik kazandrmak ve bireysel renmeye rehberlik etmek amacyla renme materyali olarak hazrlanm, denenmek ve gelitirilmek zere Mesleki ve Teknik Eitim Okul ve Kurumlarnda uygulanmaya balanmtr. Modller teknolojik gelimelere paralel olarak, amalanan yeterlii kazandrmak koulu ile eitim retim srasnda gelitirilebilir ve yaplmas nerilen deiiklikler Bakanlkta ilgili birime bildirilir. rgn ve yaygn eitim kurumlar, iletmeler ve kendi kendine mesleki yeterlik kazanmak isteyen bireyler modllere internet zerinden ulaabilir. Baslm modller, eitim kurumlarnda rencilere cretsiz olarak datlr. Modller hibir ekilde ticari amala kullanlamaz ve cret karlnda satlamaz.

NDEKLER
AIKLAMALAR ........................................................................................................ii GR ........................................................................................................................... 1 RENME FAALYET1 ........................................................................................ 2 1.YKSEK SICAKLIK KOROZYONU..................................................................... 2 1.1.Oksijen ............................................................................................................... 3 1.2. Yksek Scaklkta Su Buhar............................................................................. 4 1.3. Vanadyum Oksit (VO) ...................................................................................... 5 1.4. Kkrt Dioksit (SO2) ve Hidrojen Slfr(H2S)................................................. 6 1.5. Korozyon Yapc Kzgn Gazlarn Dkme Demir zerine Etkisi (Byme ve Gevrekleme) ........................................................................................................... 8 UYGULAMA FAALYET..................................................................................... 9 LME VE DEERLENDRME......................................................................... 12 RENME FAALYET2 ...................................................................................... 15 2. EROZYON KOROZYONU .................................................................................. 15 2.1.Katlarn Srkledii Akkanlar ..................................................................... 17 2.2. Yksek Ak Hzlar ve Girdap Akmlar - Kavitasyon ................................. 19 2.2.1.Kavitasyona Kar nlemler ..................................................................... 21 2.3.Proses Donanmlarnda Erozyon Korozyonu ................................................... 21 2.3.1.Is Deitiricilerde Erozyon (Anmal Korozyon ) .................................. 21 2.3.2. Buhar Kazanlarnda Erozyon ................................................................... 21 2.4. Ultrasonik Kalnlk lm Cihaz.................................................................. 23 2.4.1. Ultrasonik Kalnlk lm Cihaznn Esaslar......................................... 23 2.4.2. altrma ................................................................................................. 23 UYGULAMA FAALYET................................................................................... 27 LME VE DEERLENDRME......................................................................... 32 MODL DEERLENDRME .................................................................................. 35 CEVAP ANAHTARLARI......................................................................................... 39 KAYNAKA ............................................................................................................. 41

AIKLAMALAR AIKLAMALAR
KOD ALAN DAL MODLN ADI MODLN TANIMI SRE N KOUL YETERLLK Kimya Teknolojisi Petrol- Petrokimya, Petrol- Rafineri Yksek Scaklk ve Erozyon Korozyonu Proses donanmlarnda yksek scakln ve boru donanmlarnda akn oluturduu erozyon korozyonlarnn oluumu ve belirlenmesi ile ilgili bilgilerin verildii renme materyalidir. 40 / 24 Korozyonu temizleme modln alm olmak Yksek scaklk ve erozyon korozyonunu belirlemek Genel Ama Bu modlle gerekli ortam salandnda kurallara uygun olarak proses ve donanmlarnda oluan yksek scaklk ve erozyon korozyonunun oluumunu ve belirlenmesini inceleyebileceksiniz. Amalar Kurallara uygun olarak 1. Rafineri - petrokimya proseslerinde metaller ve alamlar zerindeki yksek scaklk korozyonunu belirleyebileceksiniz. 2. Rafineri petrokimya proseslerinin boru donanmlarnda oluan erozyon korozyonunu belirleyebileceksiniz. Ortam Snf, atlye, laboratuvar, iletme, ktphane, bilgi teknolojileri ortam ( Internet ) vb. kendi kendinize veya grupla alabileceiniz tm ortamlar Donanm Okul veya snf, blm kitapl, VCD, DVD, projeksiyon, bilgisayar ve donanmlar vb. Metal (Cu ve Fe) levha, beher, stma dzenei, destek ubuu, sabitleme malzemesi, bek, metal cetvel, pH metre, zmpara, demir testeresi, ee, hassas terazi, balon, oje Modln iinde yer alan herhangi bir renme faaliyetinden sonra, verilen lme aralar ile kendi kendinizi deerlendireceksiniz. Modl sonunda retmeniniz tarafndan teorik ve pratik performansnz lme teknikleri uygulayarak modl uygulamalar ile kazandnz bilgi ve becerileri lerek deerlendirileceksiniz.

MODLN AMACI

ETM RETM ORTAMLARI VE DONANIMLARI

LME VE DEERLENDRME

ii

GR GR
Sevgili renci, Petrokimya ve rafineri donanmlarnn hemen hemen tm, maruz kaldklar artlarn sonucu olarak ypranmaya mahkmdur. Normal iletme koullarnda ypranma, her zaman olmasa da, genelde yava bir gelime gsterir. Ypranma genelde metal kayb eklinde, bazen de metalin yapsal ve kimyasal deiimi eklinde olur. Bu deiim yzeysel grnr, bir kayp olmadan da metali zayflatr. Yksek scaklk ve erozyon korozyonu da ypranmann nemli nedenlerindendir. Atmosfer scaklnn korozyon etkisi ok az olsa da, yksek scaklk kimyasallarn etkisi ile demir ve alamlar zerinde ar korozif etki yaratr. rnein teneke sobalarnn yksek scakln etkisi ile ksa srede delinmesi gibi. Korozyona neden olan erozyona ise zellikle boru donanmlar, dram, kolon ve s deitiricilerinde rastlanr. Sv ve gazlar iinde kat paracklar srklendiinden, metal ve alamlarnda erozyon korozyonuna (anmaya) neden olur. rnein suyun topra andrmas gibi. Su iindeki kat cisimler anmay artran en nemli etkenlerdir. Bu modlle petrokimya - rafineri proseslerinde yksek scaklkta korozyona neden olan kimyasallar, akkanlarn boru donanmlarn andrma nedenleri ve anmann llmesini reneceksiniz. Bu modl baaryla bitirdiinizde, proseste yksek scaklkta kimyasallarn ve erozyonun neden olduu korozyon etkilerini ok daha iyi anlayabileceksiniz.

RENME FAALYET1 RENME FAALYET1


AMA
Kuralna uygun olarak proses donanmlarnda metaller ve alamlar zerindeki yksek scaklk korozyonu ile ilgili bilgi, beceri ve deneyime sahip olabileceksiniz.

ARATIRMA
Vanadyum elementinin fiziksel ve kimyasal zelliklerini aratrnz. Nikel elementinin fiziksel ve kimyasal zelliklerini aratrnz. Kkrt dioksit ve hidrojen slfrn nasl elde edildiini aratrarak tepkime denklemini yaznz. V2O5 in elde edili tepkimesini aratrnz. Ni ve V nin kullanld yerleri aratrnz.

1.YKSEK SICAKLIK KOROZYONU


Metaller ve alamlar zerinde atmosfer scaklnda korozif etkileri ok az olan ve hatta hi olmayan kimyasal maddeler, yksek scaklkta ar korozif olabilir. Kaln bir tufal tabakas (snan metal malzeme zerinde bir kabuk tabakas ), atlama, znme, gevreklik veya zayflk yaratabilir. rnein; atmosfer scaklnda oksijenin elik zerinde korozif etkisi, rutubetin bulunmamas halinde, hi yok denecek kadar azdr. Yksek scaklkta ar tahrip edici bir hl alr. Bu scaklklarda, bir aracya gerek kalmadan demir ile kendiliinden birleebilir. elik yapy zayf ve krlgan demir oksit ktlesine dntrr.

Resim 1.1 :Is deitiricide yksek scaklk korozyonu

1.1.Oksijen
Oksijen yksek scaklkta elikle reaksiyona girerek tufallamaya ( kabuklamaya) neden olur. Petrol artmada byle bir etkinlik yaratacak oksijen, genellikle evre havasnn ( yaklak % 20 oranndaki ) oksijenidir. Havada oksitlenme, metal scakl ykseldike artar. Alamn krom ierii oaldka azalr. Oksitlenme hznn dk dzeyde kalabilecei en yksek metal scaklklar aada tablo halinde verilmitir. Grlen snrlarn zerinde oksitlenme hz artar. Malzemeler Karbonlu elik Karbon molibdenli elik % 0,5 karbonlu elik % 1,25 karbonlu elik % 2 karbonlu elik % 2,25 karbonlu elik % 3 karbonlu elik % 5 karbonlu elik %7 karbonlu elik % 9 karbonlu elik % 12 karbonlu elik 18 krom 8 nikel elik 25 krom 12 nikel elik 25 krom 20 nikel elik Scaklk (oC) 566 566 580 593 621 635 635 649 677 816 816 871 1093 1149 Scaklk( oF) 1050 1050 1075 1100 1150 1175 1175 1200 1250 1500 1500 1600 2000 2100

Tablo 1.1: Oksitlenme hznn dk dzeyde kalabilecei en yksek metal scaklklar

Oksijen yksek scaklklarda nikel alamlar ile de reaksiyona girerek tufallamaya neden olur. Tufaln yzeyden kabarp kalkmas oksitlenme hzn artrr. Tufaln kabarmas sl genlemeye, scaklk deiimlerine ve oluan oksitlerin bileimine baldr. Nikelin ve ok kullanlan baz nikel alamlarnn kkrtsz bir havada oksitlenmelerinin hz kazanmaya balayaca scaklklar aada tablo halinde verilmitir. Malzemeler Scaklk (oC) Scakl ( oF) Nikel 1038 1900 Monel 538 1000 Inconel 1093 2000 Incoloy 1093 2000 Hastelloy A, B, D 760 1400 Hastelloy C 982 1800 Hastelloy X 1093 + 2000 +
Tablo 1.2: Nikel ve baz nikel alamlarnn kkrtsz ortamda oksitlenmenin hz kazanaca scaklklar

Oksijenin bakr ve alamlar zerine yksek scaklktaki etkisi nadiren sorun olur. Zira rafinerilerde bu malzemeler 3710C ( 7000F) iletme scaklnn zerinde kullanlmaz. Yangn halinde, scaklk ok ykseldiinde oksijenin bakra etkisi yzeyde hatr saylr bir tufal oluturur. Alminyum ve alamlar iin de benzer eyler sylenebilir. Bu malzemelerde normal olarak 2040C (4000F) iletme scaklnn zerine kmaz. Alminyum ve alamlar kuru havann korozyonuna kar yksek diren gsterir. Bu diren yzeyde oluan alminyum oksit koruyucu filminden ileri gelir. 3710C ( 7000F) scakln zerinde rutubetli hava, zellikle magnezyum ierii yksek alminyum alamlarnda, derine nfus eden oksitlenme yapar. Az miktarda kkrt dioksit varl havann bu etkisini artrrken karbondioksit oranndaki nemli artlar, aksine bu reaksiyonu frenler.

1.2. Yksek Scaklkta Su Buhar


Su buhar yksek scaklklarda hidrojen ve oksijen molekllerine ayrlabilir. Bylece ortaya kan serbest oksijen elikte iddetli tufal oluumuna, dolaysyla kesit klmesine ve sonunda kopmaya (krlmaya ) neden olabilir. Tufallama hz buharn ve dolaysyla metalin scakl ykseldike hzlanr. Basncn olay zerindeki etkisi azdr. Alamn krom oran ykseldike, tufallamann hz kazand scaklkta artar.
Tablo 1.3: Alamdaki krom oranna gre scaklk deerleri

Malzemeler Karbonlu elik Karbon molibdenli elik % 0,5 karbonlu elik % 1,25 karbonlu elik % 2 karbonlu elik % 2,25 karbonlu elik % 3 karbonlu elik % 5 karbonlu elik %7 karbonlu elik % 9 karbonlu elik

Scaklk (C) 510 524 538 566 582 593 607 621 635 649

Scaklk ( F) 950 1975 1000 1050 1080 1100 1125 1150 1175 1200

Tufallama sorununun balad koullarda scaklk dalgalanmalar da olursa olay hz kazanr. Tufal, bir lde koruyucudur; balang dneminden sonra korozyon hznn azalmasn salar. Tufallam metalin soumas veya snmas, genleme farkll nedeniyle, tufaln atlayp yongalar halinde metalden ayrlmasna ve altndaki temiz yzeyin korozif etkiye daha erken almasna sebep olur. Korozyon hzn artran bir baka etken, birbirini izleyen oksitlenme ve indirgenme periyotlarnn yaanmasdr. Su buhar nikel ve alamlarn, belirli snr scaklklarnn zerinde, taneler aras oksitlenme suretiyle gevrekletirir. Yksek nikelli malzemelerin kullanlabilecekleri en yksek su buhar scaklklar tablo halinde verilmitir.

Malzemeler Nikel Monel Inconel 600 Incoloy 800

Scaklk (oC) 427 371 427 982 982

Scaklk (oF) 800 700 800 1800 1800

Tablo 1.4: Nikelli malzemelerin kullanlabilecei en yksek su buhar scaklklar

Alminyum ve alamlar 177 2600C (350 5000F) scaklklara kadar su buharndan zarar grmez. Bu snrn zerinde etkime olabilir ve alminyum oksit ve hidrojen aa kar. Bakr ve alamlar buhar devrelerinde 2930C (5600F) scakl zerinde nadiren kullanlr. Zira bu scakln zerinde mekanik zellikleri belirgin ekilde azalr.

1.3. Vanadyum Oksit (VO)


Baz yaktlar, rnein; ham petrolden elde edilen kalnt yaktlarn bazlar, vanadyum ierir. Yakt yand zaman iindeki vanadyum elementi vanadyum pentaoksit (V2O5) veya eitli vanadyum oksitlerinin bir karmna dnr. Alnan bu oksitler ve sodyum slfat keldikleri elik yzeylerde ergime scakl dk bir cruf oluturur. Vanadyum yakt kullanan frnlarn, gaz trbinleri, vb. elik paralar hzlandrlm bir oksitlenme korozyonuna maruzdur. Vanadyum bileikleri elik ile dorudan reaksiyona da girer. Bu srada havann oksijeni vanadyum oksidin yenilenmesini salar.

Resim 1.2:Vanadyum korozyonundan zarar grm bir egzoz valfi

Vanadyum pentaoksitin ergime scakl 5930C (11000F) in zerindedir. Bu scakln altnda vanadyum korozyonunun olmayaca dnlr fakat akaryakt (fuel oil) kl iindeki dier baz maddeler, rnein, sodyum bileikleri ve kkrt dioksit, vanadyum pentaoksit ile bir araya geldiklerinde, ergime scakl der. Ergimi V2O5 elik zerinde cruf oluturur. Oluan cruf akp uzaklaarak metalin taze yzeyini korozif etkiye aar. Akaryakt (fuel oil) klnn korozyon etkinlii scaklk ykseldike ve vanadyum ierii

arttka hzla ykselir. Vanadyum korozyonuna diren gsteren elik yok gibidir; ancak nikel alamlarnn bu etkiye dier alamlardan daha dayankl olduklar kantlanmtr. Yanma koullar, zellikle alev ayar, yanma odasn evreleyen tplerin ve onlarn mesnetlerinin scaklklarn byk lde etkiler. Alev ayarnn bozukluu metal scaklklarn, o da korozyonu artrr. Yanma havas fazlalnn dk dzeyde tutulmas vanadyum korozyonunu azaltr. Hava fazlalnn ok dk olmas halinde yanma odasnda kkrt trioksit (SO3) oluumu en az dzeye iner. Bu koullarda oluan vanadyum sodyum bileikleri karmnn korozyon etkinlii daha dktr. Gnmzde vanadyum oksit korozyonu zerinde almalar yaplmaktadr.

1.4. Kkrt Dioksit (SO2) ve Hidrojen Slfr(H2S)


eliin yksek scaklklardaki tufallama hz kkrt dioksitin varl halinde artar. Kzgn frn gazlar bu koullarn yaanaca tipik bir ortamdr. Byle bir ortamda birlikte oluan demir oksit ve demir slfr bileikleri ergime derecesi dk bir karm oluturarak elik yzeyinde asl koruyucu filmin oluumunu engeller. Hidrojen slfrde benzer zellie sahiptir.

Resim.1.4: H2S 'le yorulan metal

Kzgn kkrt bileiklerinin elik zerindeki korozyon etkinlii; ortamn bileimine, scaklna ve oksitlenme gcne baldr. rnein, yanma gazlarnda ok dk oranda tuz varl korozyon hzn arttran bir etkendir. Normal olarak bulunabilecek tuz, sodyum klorrdr fakat dier tuzlar da ayn etkiyi gsterir. Belirtilen koullarda sodyum, dk ergime scaklna sahip sodyum slfata (Na2SO4) dnmek suretiyle kkrt dioksidin veya hidrojen slfrn korozyon hzn artrr.

Resim.1. 4: H2S korozyonu

Kkrt her ekliyle, nikel ve yksek nikel alamlar zerinde ok ypratc olmaktadr. Kkrt bu malzemelere de tane snrlar boyunca etkir ve buralarda nikel nikel slfr karm oluturur. Bu karm gevrektir, dolaysyla atlamay hazrlar. Ayrca dk ergime scaklna sahiptir. Yaklak 643 0C (11900F) da ergiyip tane snrlarnn derinliklerine nfuz ederek metalin zlmesine yol aar. Oksitleyici atmosferlerde nikel slfr, nikel okside dnr. Bu oksit yzeyde yar koruyucu bir rt oluturarak korozyonu bir lde frenler fakat indirgeyici atmosferde slfr oluumu ve onun yaratt korozyon sreklilik kazanr. Nikel (Ni ) alamlar iine krom (Cr) , demir (Fe) ve magnezyum (Mg) katlmas, alamn kkrt etkisine kar direncini ykseltir. Ykselen iletme scaklklarnda bu direnci koruyabilmek iin alamn krom oran arttrlr ve nikel oran azaltlr. Rafineride, nikel ve alamlarnn kkrt krlganl olayyla karlalabilecek, yksek scaklkta alan balca iki tr iletme vardr: Birincisi, frn ve yakma bacas akma gibi kkrt ierikli yaktn yand donanmlardr; ikincisi ise kkrtl proses akntlarnn ilendii donanmlardr. Nikel ve yksek nikel alamlar, rnein monel ve Hastolloylar kaynak ilemi srasnda da krlganlk kazanabilir. Kaynak ileminin ulat yksek scaklklarda nikel esasl malzemeler sadece kkrtle deil kurunla, fosforla ve dk ergime scaklna sahip dier metallerle ve alamlarla da reaksiyona girebilir. evrede bu gibi maddeler az deildir. rnein; gres, ya, makine svlar, boya, iaret kalemi izi, dililere srlen pas nleyici, sabun, kir ve sre aknts kalnts vs. istenmeyen maddelerden birini veya birkan ieriyor olabilir. Bakr alamlar, rafinerilerde kullanlmalarna izin verilen scaklklarda kkrt gazlarna kar direnlidir. Alminyum ve alamlar da kkrt gazlarna yksek diren gsterir.

1.5. Korozyon Yapc Kzgn Gazlarn Dkme Demir zerine Etkisi (Byme ve Gevrekleme)
427 0C (800 0F ) scaklnn zerinde gri dkme demirin her eidi ypranmaya yz tutar. Ypranma kendisini ar krlganlk, dayanm kayb, tufallama ve byme eklinde kendini ortaya koyar. Byme, boyutlarda kalc art demektir. Dkme demirde genel tufallamaya yani yzeylerde genel metal kaybna neden olan kzgn gazlar, phesiz, elikte de ayn sonular yaratan gazlardr. Dkme demirin bymesi iki temel olayn ortak sonucudur. Bunlardan birincisi, grafitlemedir; ikincisi ise korozif gazlarn yapnn ieriine szlmeleridir. Korozif gazlarn dkme demir iine szlmeleri bir tr i tufallama meydana getirmekte ve bu da imeye neden olmaktadr. Bu durumu alan dkme demir zayflar ve krlganlar. Hacmi % 50 orannda artm rneklere rastlanmtr. Byme, ulalan maksimum scaklkla ve snma periyotlar saysyla orantldr. Byme olay ile karlalmas olas tipik rnekler brlr ve frn paralardr. Anormal artlara maruz kalm kompresr pistonlarnda da grlebilir. Byme olayna kar diren gsteren dkme demir trleri, karbon oran dk, karbrleri kararl ve sk tane yapsna sahip olan cinslerdir. Nitekim dk karbonlu ve % 0,30 1,00 orannda krom ( karbr yapl bir element) ieren dkme demir, alamsz gri dkme demire oranla bymeye kar ok daha direnlidir. % 1 krom ieren dkme demirler 7600C ( 14000F ) scaklklara kadar kullanlmaktadr. Yzde 35 krom ieren dkme demirlerinin 11490C ( 21000F) scaklklara varan ksa sreli stma tekrarlarndan zarar grmedikleri belirlenmitir. Yzde 14 veya daha fazla nikel, yaklak yzde 5 bakr, yzde 1 4 krom ieren ostenitik dkme demirler 8160C (15000F) scaklklara kadar byme ve oksitlenmeye iyi diren gsterir.

UYGULAMA FAALYET UYGULAMA FAALYET


Gerekli malzemeler

nce demir levha, kska, destek ubuu, ince zmpara, eki, bek, kibrit
LEM BASAMAKLARI nce demir levha hazrlaynz. NERLER

Laboratuvar nlnz giyerek alma tezghnz dzenleyiniz. Kullanacanz malzemeleri retmeninizden alnz. lm hassas yapnz.

Korozyonunu temizleyiniz.

Zmparay ayn ynde srnz.

Levhay ortadan V eklinde katlaynz.

gvenlii kurallarna uyunuz.

V levhasn destek ubuuna kskala sabitleyiniz.

Scakla dayankl materyaller kullannz.

Beki V levhann iinde yanacak ekilde ayarlaynz.

10

Beki yaknz.

Beki yakma kurallarna uyunuz.

Isnan yzeydeki deiimi inceleyiniz

Metali zmparalaynz.

Rapor hazrlaynz.

11

LME VE DEERLENDRME LME VE DEERLENDRME


Aadaki 1- 7e kadar olan sorularda boluklar doldurup ve 8 - 13e kadar olan test sorularn cevaplaynz. 1. Atmosfer scaklnda oksijenin elik zerindeki korozif etkisi, .. bulunmamas halinde yok denecek kadar azdr. 2. Yksek scaklkta elik , oksijenin etkisi ile zayf ve krlgan .. ktlesine dnr. 3. Oksijen yksek scaklkta elikle reaksiyona girerek . neden olur. 4. Su buhar yksek scaklkta .ve ..molekllerine ayrlabilir. 5. Tufallamann hz .. ve dolaysyla scakl ykseldike artar. 6. Vanadyum ierikli yaktlarda alev ayarnn bozukluu metal scaklklarn, o da artrr. 7. eliin yksek scaklktaki tufallama hz .varl ile artar. 8. Yksek scaklk metal ve alamlar zerinde aadaki etkilerden hangisini brakmaz? A) Tufal tabakas C) znme B) atlama D) Karncalanma

9. Metal ve alam yzeyinde oluan tufaln kabararak kalkmas aadakilerden hangisine bal deildir? A) Isl genlemeye C) Scaklk deiimine B) Basn deiimine D) Oluan oksitlerin bileimine

10.Yksek scaklkta alamda tufallamann hzn azaltan element aadakilerden hangisidir? A) Cr (Krom ) C) Ni (Nikel ) B) Fe (Demir) D) Al ( Alminyum)

11. Tufallaan metalin soumas veya snmas ile genleme farkll meydana gelir. Bu olay aadakilerden hangisine neden olur? A) Film oluumuna C) Tufalin atlayp metalden ayrlmasna B) Erozyon korozyonuna D) Kavitasyona

12

12. Alminyum ve alamlar 177 260 0C zerinde su buharnda korozyona urar. Korozyon oluumunda aadaki molekl veya bileiklerden hangisi aa kar? A) Al(OH)3 B) H2 C) O2 D) AlCl3

13. Kzgn kkrt bileiklerinin elik zerindeki korozyon etkinlii ortamn hangi zelliine bal deildir? A) Bileimine C) Basncna B) Scaklna D) Oksitlenme gcne

DEERLENDRME
Sorulara verdiiniz cevaplar ile cevap anahtarnz karlatrnz, cevaplarnz doru ise performans deerlendirmeye geiniz. Yanl cevap verdiyseniz renme faaliyetinin ilgili blmne dnerek konuyu tekrar ediniz.

13

UYGULAMALI TEST
Demir levhann yksek scaklktaki deiimini aadaki deerlendirme ltlerine gre deerlendiriniz. Gerekli malzemeler : nce demir levha, kska, destek ubuu, ince zmpara, eki,

bek, kibrit.
GZLENECEK DAVRANILAR 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. nlnz giyip alma masanz dzenlediniz mi ? Demir levha hazrladnz m? Levhann korozyonunu temizlediniz mi? Levhay V eklinde katladnz m? V levhasn destek ubuuna kskala sabitlediniz mi? Beki V levhasnn iinde yanacak ekilde ayarladnz m? Beki yaktnz m? Metal levhay zmparaladnz m? V levhasndaki deiimleri gzlemlediniz mi? Rapor hazrladnz m? Evet Hayr

DEERLENDRME
Bu faaliyet srasnda bilgi konularnda veya uygulamal ilem basamaklarnda anlamadnz veya beceri kazanamadnz konular tekrar ediniz. Konular arkadalarnzla tartnz. Kendinizi yeterli gryorsanz dier renme faaliyetine geiniz. Yetersiz olduunuzu dnyorsanz retmeninize dannz.

14

RENME FAALYET2 RENME FAALYET2


AMA
Gerekli ortam salandnda, kurallara uygun olarak proses donanmlarnda erozyon korozyonu ile ilgili bilgi, beceri ve deneyime sahip olabileceksiniz.

ARATIRMA
Rafineri ve petrokimya tesislerinde, boru donanmlarnda erozyon kontroln aratrnz. Petrokimya ve rafineride refrakter malzemelerinin kullanld prosesleri aratrnz.

2. EROZYON KOROZYONU
Rafineri ve petrokimya donatmlarnn yaygn bir ypranma nedeni de erozyondur. Kaplarn, boru hatlarnn ve dier donanmlarn hareket halindeki svlar ve gazlar tarafndan fiziksel olarak andrlmasdr. Akntlar iinde kat paracklarn da srklendii hallerde olay daha ciddi boyutlara ular.

Resim 2. 1: Erozyon korozyonunun boru i yzeyinde grnm

15

Erozyonla karlalabilecek balca yerler unlardr: Akn darald veya yn deitirdii konumlar Gaz akntlarnn kk miktarlarda da olsa katy ve sv srkledii haller ve trblans oluan yerler Pompa gvdeleri Vana oturma yzeyleri Boru azlar Youturucular Frn tplerinin girileri Boru eklenti paralar Isl iftlerinin evresi

Resim 2.2: Boru eklenti yerinde erozyon korozyonu

Hafif erozyon koullarna, hafif korozyon etkinliinin de eklenmesi halinde metal kayb nemli derecede ykselebilir. Zira metal yzeyini koruyucu oksit filmi erozyonla andrldndan, plak metal yzey korozyona kar tam korumasz kalr. Erozyon, donatmlarda- genellikle- abuk bir ypranma nedeni deildir; ancak bunun tek istisnas katlarn srkledii akntlar olabilir. Bu gibi yerlerde erozyon hz yksektir.

Resim 2. 3: Ultrasonik erozyon korozyonunu lm cihaz

16

2.1.Katlarn Srkledii Akkanlar


Akkanlatrlm katlar ilkesinin uyguland donatmlar erozyon sorununun en ok yaand yerdir. Akkanlatrlm katlar; pudra gibi, son derece kk paracklardan oluan kat ktlesi, zerinden geen yeterli hza sahip gaz akmnn etkisi altnda tpk gerek bir sv gibi davranr. Bu davran biimine Akkanlatrlm Katlar Prensibi denir. Bunun yaygn bir rnei katalitik paralanma birimlerindeki zendiriciye, sanki bir sv gibi muamele edilir. Erozyona kar bu donatmlar iten eitli ekillerde kaplanr. Kaplama ekillerinden biri, i yzeyin karbonlu elikten kaln anma levhalaryla rtlmesidir. Levhalar ortama kaynakla tutturulur. Yaplan bu kaplama genelde bir kesimden anr veya delinir. Karbonlu elik levhalar yerine alaml elik ve hatta yzeyi sertletirilmi elik levhalarda kullanlr. Bu, levhalarn da mevcut koullara dayanmn hafife artrr. Bunlarn dnda refrakter malzemeler, ok daha stn hizmet verir; dolaysyla daha yaygn kullanlr. Bu malzemelerin sert ve yksek younluklu trleri seilir. Bu zellikteki malzeme metal anma plakalarna oranla , bir noktadan deil , daha yaygn ve yeknesak bir anma gsterir; dolaysyla dayanm sresi uzun olur.

Resim 2.3: Erozyon korozyonuna maruz kalm kompresr

Refrakter malzemeler; atee dayankl malzemeler olarak tanmlanr. Bu malzemeler 1000 0C nin zerindeki scaklklarda uzun sre kullanlabilir. Refrakterler; Yapay olarak ham maddeden tek madde olarak retilir. Doal olarak oksitlerden meydana gelir.

Endstride ate ve alevin bulunduu tesislerde tavlama ve indksiyon erime frnlarnda, metalrji frnlarnda ve silikat endstrisinde kullanlr. Refrakter kaplamann donatm ve boru yzeyine kaplanmas, genellikle bir elik kafes aracl ile yaplr. Kafes, yzeye kaynakla tutturulur. Normal olarak erozyon sadece refrakteri andrr. Refrakter kaplama iyi tatbik edilmise, zayf ve kusurlu yerleri yoksa elik takviye kafesi erozyona uramaz. Malzeme zerinde bir yaltm olumusa refraktere

17

gerek kalmaz; ancak kendiliinden oluan yaltmlara ait erozyon tecrbe birikiminin iyi olmas gerekir. Yaltmlarn erozyon hz aadaki drt faktre bal olarak bulunur. Hz: Erozyon hz ak hznn kp ile artar. arpma as: 20 30 0 alarla arpma en yksek tahribat yapar. Akkann srkledii kat, rnein zendirici miktar: Bu miktar ykseldike erozyon hz artar. Scaklk: letme scakl ykseldike eliin erozyon direnci, genellikle azalr.

Resim 2. 4: Refrakter tulayla kaplama

Erozyonun ok yaygn gelitii haller olabilir fakat ounlukla yereldir. Yaygn erozyonu gzle fark etmek zordur. Yaygn erozyon alanlar ptrl ve parlak bir grnme sahiptir. Yerel erozyon daha ziyade akmn yn deitirdii veya darald yerlerde, rnein; srgl vanalarda, orifislerde, boru donanmnn kap gvdelerinin baland azlarda ve kap iindeki zgaralarda grlr. Yerel erozyonun rastlanmas olas dier rnekler arasnda hava balantlar, sl iftler, buhar balants azlar, boru dirsekleri, siklon ayrclarn i paralar, arpma plakalar ve kartrma kolonlar saylabilir. Akkanlatrlm katlarn kk atlaklardan ve deliklerden yksek hzlarla szmas byk bir erozyon yaratr. atlak ve delii hzl bir biimde bytr. Bu szntlar donanm iinde, rnein siklonlarda ve siklon kolektrlerinde ciddi tahribat yaratr.

18

2.2. Yksek Ak Hzlar ve Girdap Akmlar - Kavitasyon


Metal sv ara yzeyinde, sv iinde boluklar olumas ve bunlarn kmesi kavitasyon erozyonuna neden olur. Kavitasyon ( Cativere andrmak ): Metallerin yzeylerinden kk paralarn kopartlmasdr. Dk basnl bir blgeden akan bir svnn ani buharlama nedeniyle gzeneklilik ve oyukluk meydana getirmesi olarak da ifade edilir. Kavitasyon genelde hidrolik elemanlarnn ( pompalar, valfler) kontrol kenarlarnda meydana gelir. Bu ekildeki malzeme tahribat, blgesel ve ani olarak meydana gelen basn ve scaklk deiimlerinden kaynaklanr.

Resim 2.5: Santrifjl bir pompada kavitasyon nedeniyle oluan anma

Bu tr erozyona en sk rastlanan yerler arasnda pompa kanatlarnn emme taraflar ve ayar vanalarnn boaltma taraflar gelir. Kavitasyon, pompalarda basma yksekliini, kapasitesini ve verimini drr ayrca titreime ve grltye neden olur.

19

Resim 2.6: Pompa yatanda kavitasyon erozyon korozyonu

Kavitasyon olaynn evrimi u aamalar ierir: Ak dzensizlikleri nedeniyle ok dk basn blgeleri oluur. Buhar cepleri veya boluklar teekkl eder. Ak ve basn artlar aniden deiir. Cepler veya boluklar ker; bu olay yzlerce atmosfere kabilen yerel basn darbeleri oluturur.

Resim 2.7: Vanann kontrol kenarlarnda kavitasyon erozyon korozyonu

Metal yzeyinde patlayan bu darbe, orada atlamaya veya yonga kopmasna varabilen plastik deformasyona neden olabilir. Yzeyin gzenekli ve krlgan kesimlerinden paracklarnn kopmas daha da kolaydr. Basn darbesi, baz metallerde yzey tabakalarnda alma sertlemesine ve buna bal olarak da fiziksel zelliklerin deiimine yol aar.

20

Kavitasyon evrimi binlerce kez tekrarlanr. Snek (anma sresi uzun olan malzemelere verilen addr.) metaller bir sre dayanr fakat yzey ekilenmi sert grnm kazanr. Gevrek ve dayanm dk metallerde, rnein dkme demirde, yzeyde byk bir sklkla oyuklar oluur. Yksek younlua ve yksek lif dayanmna sahip malzemede sadece yzey przlenmesi meydana gelir. Kavitasyon koullaryla korozyon koullarnn birlikte var olmalar halinde tahribat hz kazanr; nk bu durumda korozyon rnleri, durgun ( statik ) hale oranla yzeyden ok daha abuk uzaklatrlr. Metal yzeyi korozif maddenin etkinliine kar srekli korumasz kalr. Kavitasyon korozyon beraberliinin tipik rneini deniz suyu sergiler. elik ve dkme demir tatl suda benzer kavitasyon artlarna oranla , deniz suyunda daha abuk metal kaybna urar.

2.2.1.Kavitasyona Kar nlemler


Kavitasyona kar alnabilecek nlemlerin banda malzeme seimi gelir. rnein; krom ve krom nikel paslanmaz elikler dk alaml elikler ve bakr alamlarna oranla daha dayankldr. Ayrca sert ve korozyona dayankl yzey kaplamalar ve astarlar da baar ile kullanlr. Malzemenin yzey dzgnl nemlidir; nk yzey dzgnl gelitirilerek kabarcklarn oluumuna elverili noktalarn says minimum dzeye indirgenebilir.

2.3.Proses Donanmlarnda Erozyon Korozyonu


2.3.1.Is Deitiricilerde Erozyon (Anmal Korozyon )
Erozyon korozyonu, soutucu akkann etkisiyle metal zerindeki koruyucu korozyon filminin anmas ve buna bal olarak plak metal yzeyinin korozyona maruz kalmasdr. Bu tr korozyon hcumu esasen tplerin ularnda oluur ve soutucuda kat paracklar olmas halinde boyutlar byr. ounlukla tpler daha ok bir taraftan anr. Uzunlamasna yuvarlatlm oyuklarn olumas tipik bir iarettir. Hzlandrc faktrler; yksek hz, yeterli kesit alan, ak ynnde ani deiim, hapsolmu hava ve kat paracklardr.

2.3.2. Buhar Kazanlarnda Erozyon


Erozyon daha hzl ypranma nedenlerinin banda gelir. Erozyon metalde veya dier tr malzemelerde mekanik anma yaratan bir olaydr. eitli nedenlerden ileri gelebilir. rnein yzeye arpan kl paracklarnn andrmas; su veya buhar kaaklarnn (perinli eklerden veya genleme eklerinden kaaklarn ) metali kesmesi birer erozyon olaydr. Kurum fleyicilerinin buhar jetlerinin ayarszl; yani jetin boru aralklarna ynlendirecei yerden dorudan borularn zerine arpmas borularda hzl bir erozyona neden olur. Erozyon korozyonla bir araya geldiinde hz kazanr. Erozyon yzeydeki korozyon rnlerini salam metal yzeyinden daha hzl andrr. Ayrca erozyon tarafndan temizlenen yzey, korozyon rnlerince korunan yzeyden daha fazla korozyona maruz kalr.

21

Yakt kl ile scakla dayankl malzemenin, olduka yksek scaklkta birbiriyle temasa gelmeleri halinde bir erken ergime meydana gelir. Bundan az veya ok akc bir cruf doar. Tuz, kkrt ve metal oksitler, rnein vanadyum ve molibden metallerinin oksitleri, erken ergime yapan maddelerdir. Kazann metal paralar ve scaa dayankl kaplamas zerinde bu tr cruf balca tr ypratc olabilir. Bunlar; Erken ergime, Nfuziyet, Kimyasal etkidir. Isya dayankl kaplamann yzeyde alnan mekanizma ile cruf oluturmas sonucunda kaplama kalnl ve dolaysyla yaltm etkisi azalmaktadr. Bu da onun koruduu tayc veya dier amal elik elemanlarnn metal scaklklarnn ykselmesine neden olur. Vanadyum ve sodyum oksitlerin erken ergime etkisi kazan aksesuarlarnn, rnein boru asklarnn veya boru arasndaki mesafe paralarnn abuk ypranmasna da yol aabilir. Bu tr korozyonu yavalatmak iin Akaryakt iine baz katklar ilave edilmeli, Metal paralarn krom nikel 50 50 veya 60 40 alamlarndan yaplmal, Boru ask ve aralk paralarnn buharla soutulabilecek ekilde dizayn edilmelidir.

2.3.3. Pompalarda Erozyon


Sz konusu makinelerin ve zellikle de pompalarn ypranmalarnda erozyon ve korozyonun nemli katks vardr. Pompalarla ar hidrokarbon zendirici bulamalar basldnda, bu akkanlar ok miktarda kat parac ierdiinden ar erozyona neden olmaktadr. Erozyonu hzlandran etkenler; Pompann dnme hz, Svnn birim hacim iindeki kat paracklarnn arl, Svnn korozyon etkinliinin mertebesidir.

Resim 2.8: Erozyon korozyonuna maruz kalm pompa

22

2.4. Ultrasonik Kalnlk lm Cihaz


Kalnlk lm cihaz, tanabilir ultrasonik cihazdr. Cihaz; tplerde, borularda, basnl kaplarda korozyon ve erozyondan sonra kalan et kalnln lmek iin dizayn edilmitir. Cihazlarda lm mm veya in cinsinden yaplr. Hassasiyetleri 0,1 - 0,01mm aralndadr. Kalibrasyon ayarldr ve ses dalgasyla lm yapar.
Resim 2. 9:Ulrasonik kalnlk cihaz ve probu

2.4.1. Ultrasonik Kalnlk lm Cihaznn Esaslar


Ultrasonik kalnlk lm cihazlar, sonarn alma prensibi gre alr. Bir prob ile test malzemesine doru yksek frekansl ses dalgas iletilerek bu ses dalgas test malzemesinden farkl fiziksel karakterde bir ortama ulancaya kadar ilerler. Sonra bu ses dalgas tekrar proba geri yansr. Ses dalgasnn i yzeye gelip proba yansmas zamannn gerek lm dijital kalnlk lm cihaznn fonksiyonunun bir tanesidir. Dier fonksiyon ise malzemenin ses hz ile kalnlk arasndaki iliki, hznn gei zamannn kalnlk olarak saysal deere dntrlmesidir.

2.4.2. altrma 2.4.2.1. Gsterge Sembolleri 1 7 4 1 8 5 2 9 6 3


MAT THK ZERO

2 3 4 5

INCH mm

SEND

CAL

6 7 8

ON

ekil 2.1: Ultrasonik kalnlk lm cihaz tularnn fonksiyonlar

23

1.Kalibrasyon iin malzemenin kalnlk ve hz deerlerinin girilmesi esnasnda 0 dan 9 kadar 4 haneli nmerik saylar kullanlr. 2. MAT/ THK tercih dmesi malzemenin ses hzn veya kalnln gsterir. 3. ZERO dmesi prob zero ayarlanmasn ve v bath dzenlemesini hazrlar. 4. INCH/ mm dmesi lmn mm veya inch cinsinden tercih edilmesini salar. 5. CAL dmesi cihazn kalibrasyon deerini alglamasn hazrlar. 6. CAL ve ZERO dmesi ile yanl deer girii yaplmsa C dmesi yazlan deeri siler. 7. SEND dmesi okuma kalnl DME den DR 1 gndererek kaydeder. 8. ON dmesi cihaz altrr. Baz cihazlarda belli sre ilem yaplmadnda otamadk olarak kapanr.

2.4.2.2. Prob ZERO lemi Cihazn n yznde yerletirilmi prob ZERO blokunun zerine ZG5 ( Yal gliserin) pastasndan sr ve probu cihaz ile balantsn kurunuz. Balant kurulduunda gsterge lambas varsa yanar. ZERO (0) dmesine basnz. Ekranda PO simgesi oluacaktr. Birka saniye sonra malzemenin hz gstergede okunur. Cihazda grlen malzeme hz cihazla yklenen son hz deeridir.

Resim 2. 10: eliin ses hz deeri

24

2.4.2.3. Bilinen Ses Hznn Kalibrasyonu


CAL dmesine baslr. CAL gstergesi ve drt izgi oluacaktr. rnein elik iin istenen hz deeri 5920 m/sn olarak saysal dmelerden bu deer girilir. Drt rakamn giriinden sonra CAL sembol sner. C dmesi saylarn girii esnasnda hata yapldnda bu hatay dzeltmek veya silmek iin kullanlr. Yani numaralarla tekrar giri yaplr. MAT/ THK dmesine baslarak cihaz kalnlk seeneine alnr. Cihaz 5920 m/s ses hz ile elik paralarn kalnln lmeye hazrdr. Bu deerle sadece elik esasl malzemelerin kalnl llr. Metalin ad Alminyum Kadmiyum Altn Magnezyum Platin Kalay Ses hz m/sn 6320 2780 3240 5770 3960 3320 Metalin ad Monel Nikel Bakr Manganez elik ( C ) inko Ses hz m/sn 5400 5630 4700 4660 5920 4170

Tablo 2.1: Baz metallerin ses hz deerleri

2.4.2.3. Bilinen Et Kalnl Kalibrasyonu


Prob ZERO ilemi gerekletirilir. MAT / THK dmesine baslr. Cihaz gstergesi THKya geerek ( kalnlk moduna ) daha nce gerek ses hz yklenmi cihaz prob ZERO blounun kalnln ekranda (6,5) gsterir. ZG5 ya veya gliserin kullanlarak prob ile kalibrasyon ubuu temas ettirilir. Scak artlardaki lm iin evre artlarndaki kalibrasyonda ZGM pastas kullanlr. Test parasnn en iyi sonucunu almak iin kalibrasyon standartlarnn test parasnn ses hznda ve kalnlnda olmas gerekir. Ekranda (gstergede ) sabit deer olutuunda probu kalibrasyon ubuu zerinden aln. CAL dmesine bas. CAL sembol ve drt haneli izgi ve ondalk nokta ekranda gzkr. rnein bloun 6,5 mmlik basamanda lm yapmsanz ekranda o deeri grrsnz. Cihaz kalibrasyon aleti ile test edilmi olur.

Resim 2. 12: Kalibrasyon aletleri

25

Erozyon korozyonu kayb llecek metal malzeme iyice korozyon, kir ve boyadan temizlenir. Kuru bezle silinir. Metal malzemenin belli yerlerine ya veya gliserin srlr. Prob metalin gliserin veya pasta srlm noktalarna dedirilerek deerler ekrandan kontrol edilir. Bu deerler metal malzeme ilk et kalnl ve korozyon pay deerleri ile karlatrlr. Cihazn zelliine gre yzey grafii kartlr.

Resim2.13 : Metal malzemenin erozyon korozyonunun yzey grafii

26

UYGULAMA FAALYET UYGULAMA FAALYET


Gerekli malzemeler: Kalibrasyon blou, ultrasonik kalnlk lm cihaz, prob, jel (2G5), metal kazyc, elektrikli talama makinesi, kompresr, ine zmpara , sapl tel fra . LEM BASAMAKLARI NERLER Laboratuar nlnz giyerek alma tezghnz dzenleyiniz.

Erozyon korozyonu lm yaplacak malzemeyi hazrlaynz. Malzemenin orijinal et kalnln ve korozyon payn reniniz. Elektrikli talama makinesine alminyum esasl tel fra ve temizleme aparat taknz. Kvlcm kartmamaya dikkat ediniz. Yannzda su bulundurunuz. Korozyon harici metal kaybnn olmamasna dikkat ediniz.

Malzeme zerindeki korozyonu temizleyiniz.

27

Metal zerinde pas ve toz paralarnn kalmamasna dikkat ediniz. Gerekiyorsa hava ile temizleyiniz.

Malzemeyi kuru bezle temizleyiniz. Cihazn akmn kontrol ediniz. ON dmesine basnz.

Ultrasonik kalnlk lm cihazn hazrlaynz. Probu cihaza dikkatli taknz.

Probla cihaz birletiriniz.

28

eliin ses hzn giriniz( 5920). Kalnlk tuuna basnz.

Cihaza llecek metalin ses hzn giriniz.

Cihaz sfrlaynz.

llecek metal ile cihaz arasndaki hava boluunu gidermeyi unutmaynz.

Cihazn kalibre noktasna jel srnz.

29

Cihaz zerinde kalibrasyon ayar yapnz. Kalibrasyon bloundaki deerlerle cihazn deerlerini karlatrnz.

Cihaz kalibrasyon blounda test ediniz.

30

Farkl noktalara jel srnz.

Malzemedeki temizlenmi yzeylere jel srnz. Metal yzeyinde farkl noktalara ayn ilemi uygulaynz.

Jel srlm noktalarda lmler yapnz. lm sonularn malzemenin kullanma hazrlanrkenki et kalnl ile karlatrnz. Rapor hazrlaynz.

Malzemenin korozyon payn da dikkate alnz.

31

LME VE DEERLENDRME LME VE DEERLENDRME


Aadaki 1- 9a kadar olan sorularda boluklar doldurup, 10 - 15e kadar olan test sorularn cevaplaynz. 1. Kaplarn, boru hatlarnn ve dier donanmlarn hareket halindeki svlar ve gazlar tarafndan fiziksel olarak anmasna denir. 2. Vana . .erozyonla karlaabilecek balca yerlerdir. 3. Boru azlar. karlalabilecek balca yerlerdir. 4. Kk paracklardan oluan kat ktlesi , zerinden geen yeterli hza sahip gaz akmnn etkisi altnda, gerek bir sv gibi davranmas olayna .. katlar prensibi denir. 5. Atee dayankl malzemelere .. malzemeler denir. 6. Yaygn erozyon alanlar ve . bir grnme sahiptir. 7. Metal sv ara yzeyinde , sv ierisinde boluklar oluturmas ve bunlarn kmesi . erozyonuna neden olur. 8. Dk basnl bir blgeden akan bir svnn ani buharlamas nedeniyle gzeneklik ve oyukluk meydana getirmesi olayna . denir. 9. Anma sresi uzun olan metal malzemelere ..denir. 10. Aadakilerden hangisi proses donanmlarnda erozyon korozyonu ile karlalabilecek yerlerden deildir? A) Akn darald veya yn deitirdii yerler B) Boru eklenti paralar C) Pompa gvdeleri D) Vana gvdeleri 11. Yaltlm yzeylerin erozyon korozyonu hz aadaki seeneklerden hangisine bal deildir? A) Basn C) arpma as B) Hz D) Scaklk

32

12. Proses donanmlarnda erozyona kar yaltlm yzeylerde anma aadaki hangi a deerleri arasnda en yksek hasar yapar? A) 60 50 C) 30 20 B) 50 45 D) 15 10

13. Erozyon korozyonu yaygn ve yerel olarak ikiye ayrlr. Yerel erozyon aadakilerden hangisinde ar derecede grlmez? A) Srgl vanalarda B) Akn yn deitirmedii veya daralmad yerlerde C) Kap ierisindeki zgaralarda D) Kartrma kolonlarnda 14. Aadakilerden hangisi pompalarn almasnda kavitasyon erozyonunun sebep olduu etkilerden deildir? A) Basma yksekliini azaltr. C) Titremesine neden olur. B) Kapasitesini drr. D) Akkann scakln drr.

15. Aadakilerden hangisi s deitiricilerde erozyon korozyonunu hzlandrc etkenlerden deildir? A) Hapsolmu hava C) Kat paracklar B) Dk hz D) Ak ynnn ani deimesi

DEERLENDRME
Sorulara verdiiniz cevaplar ile cevap anahtarnz karlatrnz, cevaplarnz doru ise performans deerlendirmeye geiniz. Yanl cevap verdiyseniz renme faaliyetinin ilgili blmne dnerek konuyu tekrar ediniz.

33

UYGULAMALI TEST
Dramn belli noktalarnda korozyon ve boya temizliini yaparak ultrasonik kalnlk lm cihaz ile metalin temizlenmi noktalarndan kalnln lnz. Gerekli malzemeler: Kalibrasyon blou, ultrasonik kalnlk lm cihaz, prob, jel (ZG5), metal kazyc, elektrikli talama makinesi, ince zmpara, sapl tel fra, kompresr GZLENECEK DAVRANILAR EVET nlnz giyip malzemelerinizi hazrladnz m ? Dram kullanma hazrlanrkenki et kalnl ve korozyon payn rendiniz mi? Dram zerinde temizlenecek noktalar belirlediniz mi? Elektrikli talama makinesine anak telli fray taktnz m? Elektrikli talama makinesinin fiini prize taktnz m? Belirlediiniz noktalar elektrikli talama makinesi ile temizlediniz mi? Elektrikli talama makinesi ile temizleyemediiniz yerleri metal kazyc veya sapl tel fra ile temizlediniz mi? nce zmpara ile temizleyip tozunu hava ile uurup temiz bezle sildiniz mi? Ultrasonik kalnlk lm cihaznz hazrladnz m? Probla cihaz birletirdiniz mi? Cihaza llecek metalin ses hzn girdiniz mi? Cihaz sfrladnz m? Cihaz zerinde kalibrasyon ayar yaptnz m? Cihaz kalibrasyon blounda test ettiniz mi? Dram zerinde temizlediiniz yzeylere jel srdnz m? Jel srlm yzeylerde kalnlk lm yaptnz m? Malzemenin kullanma hazrlanrkenki et kalnl ile sonular karlatrdnz m? Karlatrmalarda malzemenin korozyon payn da hesaplamaya eklediniz mi? Rapor hazrladnz m? HAYIR

1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16. 17. 18. 19.

DEERLENDRME
Bu faaliyet srasnda bilgi konularnda veya uygulamal ilem basamaklarnda anlamadnz veya beceri kazanamadnz konular tekrar ediniz. Konular arkadalarnzla tartnz. Kendinizi yeterli gryorsanz bir sonraki aamaya geiniz. Yetersiz olduunuzu dnyorsanz retmeninize dannz.

34

MODL DEERLENDRME MODL DEERLENDRME


Aadaki test sorularn cevaplaynz. 1. Aadakilerden hangisi yksek scakln metal ve alamlar zerinde yaratt etkilerden deildir? A) Oyuk B) atlama B) Gevreklik C) znme

2. Tufallam metalin soumas veya snmas ile genleme farkll meydana gelir. Bu olay aadakilerden hangisine neden olur? A) Yonga paralarnn temiz yzeyde erken korozyona B) Film oluumuna C) Kavitasyona D) atlak korozyonuna 3. Alminyum ve alamlar en yksek aadaki hangi selsiyus scaklk derecelerine kadar su buharndan etkilenmez? A) 157 177 C) 177 260 B) 190 210 D) 260 310

4. eliin yksek scaklkta tufallama hz SO2 ile artar. Byle bir ortamda demir oksit ve slfr bileikleri oluur. Oluan bu bileikler erime noktas dk bir karm oluturur. Oluan bu karm elik yzeyinde, aadakilerden hangisinin gereklemesini engeller? A) Korozyon oluumunu C) Erozyon korozyonunu B)Koruyucu film tabakas oluumunu D)atlak korozyonu

5. SO2 ve H2S gazlarnn yksek scaklkta korozyonunu azaltmak iin Ni alamlarna aadaki elementlerden hangisi katlmaldr? A) Cr (Krom) C) Fe (Demir) B) Al (Alminyum) D) Mg( Magnezyum)

6. Artk yaktlarda bulunan vanadyum SO2 zerinde katalitik etkiye sahip olan ve SO2nin SO3e dnmne yardm eder, vanadyum oksitlerini oluturur. SO3 yanmas sonucu aadaki bileiklerden hangisi oluur? A) FeSO3 C) H2SO4 B) FeSO4 D) H2SO3

35

7. Alminyum ve alamlar kuru havann korozyonuna kar yksek diren gstermesinin sebebi aadakilerden hangisidir? A)Alminyum ve alamlarnn younluu havannkinden byk olmas B)Alminyum ve alamlarnn oksijenle tepkime vermemesi C)Alminyum ve alamlarnn yzeyinde koruyucu Al2O3 tabakasnn olumas D)Alminyum ve alamlar havann oksijenine kar direnli olmas 8. Aadakilerden hangisi proses donanmlarnda erozyon korozyonu ile karlalabilecek yerlerden deildir? A) Boru eklenti paralar B) Youturucular C) Akta trblans olumayan yerler D) Vana oturma yzeyleri 9. Erozyon korozyonu yaygn ve yerel olarak ikiye ayrlr. Yerel erozyon aadakilerden hangisinde ar derecede grlmez? A)Akn yn deitirdii yerlerde B)Akn geniledii yerlerde C)Orifislerde D)Buhar balants azlar 10. Aadakilerden hangisi metallerde kavitasyon erozyon korozyonundan korumak iin alnabilecek nlemlerden deildir? A. Sert ve korozyona dayankl kaplama malzemesi kullanmak B) Krom Nikel paslanmaz elik kullanmamak C) Malzeme yzeyi dzgn olmal D) Bakr alaml malzeme kullanlmamal 11. Vanadyum ve sodyum oksitlerin erken erime etkisi kazanlarda boru asklarnn veya boru arasndaki mesafe paralarnn erozyon korozyonuna kar yavalatma yntemlerinden deildir? A) Akaryakt iine katk maddesi ilave edilmesi B) Metal paracklarn krom nikel 50 50 veya 60 40 alamlarndan yaplmas C) Metal balant eklerinin bakr alamdan yaplmas D) Boru ask ve aralk paralarnn buharla soutulabilecek ekilde dizayn edilmesi 12. Aadakilerden hangisi kavitasyon olaynn evrim aamalarn iermez? A) Buhar cepleri veya boluklar oluur B) Ak ve basn artlar annda deiir C) Ak dzensizlikleri nedeniyle ok yksek basn blgeleri oluur D) Cepler ve boluklar ker

36

13. Aadakilerden hangisi buhar kazanlarnda erozyon korozyonuna sebep olan nedenlerden deildir? A) Yzeye arpan kl paracklarnn andrmas B) Su veya buhar kabarcklarnn metali kesmesi C) Kurum fleyicilerinin buhar jetlerinin ayarszl D) Buhar basncnn dk olmas 14. Aadakilerden hangisi pompalarda erozyon korozyonunu hzlandran etkenlerden deildir? A) Pompann dnme hz B)Svnn birim hacimdeki kat paracklarnn hacmi C) Svnn korozyon etkinlii mertebesi D) Svlarn dk younlukta oluu 15. Ultrasonik kalnlk lm cihazlarnda, lm birimi aadakilerden hangisidir? A) cm3 B) cm2 C) mm D)mm2

16. Aadakilerden hangisi ultrasonik kalnlk lm cihazlarnn lm prensibini ifade etmektedir? A) Probun llecek test malzemesinden ald titreimi cihaza iletmesi B) Cihazn prob ile test malzemesine gnderdii yksek frekansl ses dalgas C) Test malzemesi zerine srlen jel, ya veya gliserinin proba yapt basn D) Prob ile test malzemesi arasndaki basn fark 17. Ultrasonik kalnlk lm cihazna llecek metalin ses hzn girmek iin aadaki fonksiyon tularndan hangisi kullanlr? A) ZERO B) MAT/ THK C)SEND D)CAL

DEERLENDRME
Sorulara verdiiniz cevaplar ile cevap anahtarnz karlatrnz, cevaplarnz doru ise modl performans deerlendirme uygulamasna geiniz. Yanl cevap verdiyseniz renme faaliyetinin ilgili blmne dnerek konuyu tekrar ediniz.

37

UYGULAMALI TEST
Kolonun belli noktalarnda korozyon ve boya temizliini yaparak ultrasonik kalnlk lm cihaz ile metalin temizlenmi noktalarndan kalnln lnz? Gerekli malzemeler: Kalibrasyon blou, ultrasonik kalnlk lm cihaz, prob, jel (2G5), metal kazyc, elektrikli talama makinesi, ince zmpara, sapl tel fra, kompresr. GZLENECEK DAVRANILAR nlnz giyip alma malzemelerinizi hazrladnz m? Dram kullanma hazrlanrken et kalnl ve korozyon payn rendiniz mi? Kolonun zerinde temizlenecek noktalar belirlediniz mi? Elektrikli talama makinesine anak telli fray taktnz m? Elektrikli talama makinesinin fiini prize taktnz m? Belirlediiniz noktalar elektrikli talama makinesi ile temizlediniz mi? Elektrikli talama makinesi ile temizleyemediiniz yerleri metal kazyc veya sapl tel fra ile temizlediniz mi ? nce zmpara ile temizleyip tozunu hava ile uurup temiz bezle sildiniz mi? Ultrasonik kalnlk lm cihaznz hazrladnz m? Probla cihaz birletirdiniz mi? Cihaza llecek metalin ses hzn girdiniz mi? Cihaz sfrladnz m? Cihaz zerinde kalibrasyon ayar yaptnz m? Cihaz kalibrasyon blounda test ettiniz mi? Kolon zerinde temizlediiniz yzeylere jel srdnz m? Jel srlm yzeylerde kalnlk lm yaptnz m? Malzemenin kullanma hazrlanrkenki et kalnl ile lm sonularn karlatrdnz m? Karlatrmalarda malzemenin hesaplamaya eklediniz mi? Rapor hazrladnz m? korozyon payn da
EVET HAYIR

1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16. 17. 18. 19.

DEERLENDRME
Bu yeterlilik srasnda bilgi konularnda veya deneyde anlamadnz veya beceri kazanamadnz konular tekrar ediniz. Konular arkadalarnzla tartnz. Kendinizi yeterli gryorsanz dier modle geiniz. Yetersiz olduunuzu dnyorsanz retmeninize dannz.

38

CEVAP ANAHTARLARI CEVAP ANAHTARLARI


RENME FALYET -1 CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 Rutubetin Demir oksit Tufallama Hidrojen ve oksijen Buhar - Metalin Korozyonu SO2 D B A C B C

RENME FALYET -2 CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 Erozyon Oturma - yzeyleri Erozyonla Akkanlatrlm Refrakter Ptrl parlak Kavitasyon Kavitasyon Snek D A C B D B

39

MODL LME VE DEERLENDRME CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 A A C B A D C C B B C C D D C B D

40

KAYNAKA KAYNAKA
PETKM( Aliaa Petrokimya San. Ve Tic. A..) , Rafineri Donatmlar Teknik Kontrol Klavuzu, Yayn No: 03, Nisan 1988. PETKM (Korozyon Blm) DEM lm Cihazn Kullanm Klavuzu www.osha.gov/.../h2s_monitoring.html tr.wikipedia.org/wiki/A%C5%9F%C4%B1nma www.sws.uiuc.edu/chem/iwt

41