 NguyÔn ThÞ H¶i HiÒn-Kinh nghiÖm híng dÉn häc

sinh gi¶i c¸c bµi to¸n tÝch ph©n
PhÇn I: ®Æt vÊn ®Ò
Môc tiªu cña gi¸o dôc hiÖn nay lµ ®µo t¹o häc sinh thµnh
nh÷ng con ngêi míi, con ngêi ®éc lËp, tù chñ, s¸ng t¹o, con ngêi
ph¸t triÓn toµn diÖn vÒ trÝ tuÖ, t©m hån, nh©n c¸ch vµ n¨ng lùc.
§Ó ®µo t¹o ®îc nh÷ng con ngêi cã phÈm chÊt, n¨ng lùc , võa
hång võa chuyªn, ®ßi hái ngµnh, c¸c nhµ trêng ph¶i cã mét chiÕn l-
îc hîp lÝ. Mçi gi¸o viªn, muèn n©ng cao ch¸t lîng gi¶ng d¹y th×
còng ph¶i t×m ra ph¬ng ph¸p gi¶ng d¹y phï hîp víi tõng kiÓu bµi,
tõng ®èi tîng häc sinh. Ph¬ng ph¸p gi¶ng d¹y lµ yÕu tè quan träng
quyÕt ®Þnh ®Õn kÕt qu¶ gi¸o dôc. Bëi vËy, ®æi míi ph¬ng ph¸p
gi¶ng d¹y sÏ gióp cho häc sinh tÝch cùc, chñ ®éng chiÕm lÜnh kiÕn
thøc. Tuy vËy, viÖc ¸p dông ph¬ng ph¸p ®èi víi tõng ®èi tîng häc
sinh lµ rÊt khã kh¨n, ®ßi hái ngêi gi¸o viªn ph¶i cã kiÕn thøc, kinh
nghiÖm, thêng xuyªn nghiªn cøu, ®Æc biÖt ph¶i cã nghÖ thuËt s
ph¹m.
Nhng nh÷ng sù h×nh thµnh ®ã chØ cã thÓ cã ®îc th«ng qua
con ®êng chuyÓn biÕn vµ chuyÓn ho¸ tù th©n cña chñ thÓ häc
sinh díi t¸c ®éng cña nhµ trêng, gia ®×nh vµ x· héi. Ngêi häc sinh
cµng tÝch cùc tham gia mét c¸ch tù gi¸c vµ cã ý thøc vµo qu¸ tr×nh
häc bao nhiªu th× kÕt qu¶ cña viÖc gi¸o dôc cµng v÷ng ch¾c, s©u
s¾c bÊy nhiªu.
Song khi häc c¸c m«n khoa häc tù nhiªn nãi chung vµ häc m«n
to¸n nãi riªng th× häc sinh gÆp ph¶i mét vÊn ®Ò khã kh¨n nhÊt lµ
gi¶i bµi tËp. Mµ bµi tËp to¸n cã ý nghÜa vµ vai trß v« cïng quan
1
 NguyÔn ThÞ H¶i HiÒn-Kinh nghiÖm híng dÉn häc
sinh gi¶i c¸c bµi to¸n tÝch ph©n
träng, bëi lÏ nã gióp häc sinh cñng cè kiÕn thøc mét c¸ch ch¾c
ch¾n nhÊt.
Trong thùc tÕ gi¶ng d¹y t¹i Trung t©m GDTX thÞ x· t«i thÊy khi
häc ®Õn ch¬ng §¹o Hµm vµ TÝch Ph©n th× c¸c em häc sinh tá ra
lóng tóng. Cã lÏ nguyªn nh©n lµ do c¸c em cha n¾m ch¾c lý
thuyÕt vµ c¸c em hÇu hÕt cha ®îc va ch¹m víi nhiÒu d¹ng bµi tËp.
§iÒu nµy ®· g©y nhiÒu khã kh¨n cho häc sinh, nhÊt lµ c¸c häc sinh
khèi 12 cÇn tËp trung kiÕn thøc cho kú thi tèt nghiÖp vµ thi ®¹i
häc, cao ®¼ng.
ChÝnh v× vËy ®Ó n©ng cao hiÖu qu¶ gi¶ng d¹y, trong ®Ò
tµi nµy t«i xin ®îc bµn vÒ vÊn ®Ò:”Kinh nghiÖm híng dÉn
häc sinh gi¶i bµi to¸n tÝch ph©n"
PhÇn II : Néi dung
I. C¬ së khoa häc:
Nguyªn hµm vµ tÝch ph©n lµ nh÷ng néi dung quan träng trong
ch¬ng tr×nh To¸n líp 12. Nh÷ng bµi to¸n phÇn tÝch ph©n võa míi
võa khã vµ c¸c lo¹i to¸n l¹i ®a d¹ng nªn ®· g©y kh«ng Ýt khã kh¨n
cho häc sinh.
MÆt kh¸c néi dung s¸ch gi¸o khoa líp 12 chØ dõng l¹i ë nh÷ng
néi dung c¬ b¶n nhÊt vµ ba ph¬ng ph¸p c¬ b¶n ®Ó tÝnh tÝch
ph©n. PhÇn kü n¨ng míi dõng l¹i ë møc minh ho¹, tõ c¸c kiÕn thøc
vµ kü n¨ng ®ã tíi c¸c kiÕn thøc vµ kü n¨ng ®Ó gi¶i c¸c bµi to¸n thi
vµo c¸c trêng mµ c¸c em cã nhu cÇu häc lªn cßn mét kho¶ng c¸ch
kh¸ xa. ChÝnh v× vËy khi gi¶ng ch¬ng nµy chóng ta cÇn :
2
 NguyÔn ThÞ H¶i HiÒn-Kinh nghiÖm híng dÉn häc
sinh gi¶i c¸c bµi to¸n tÝch ph©n
-X¸c ®Þnh nh÷ng kiÕn thøc kü n¨ng c¬ b¶n cÇn
kh¾c s©u trong khi gi¶ng d¹y lý thuyÕt:
1/ §Þnh lý Lagrang:
Lµ mét ®Þnh lý quan träng nhÊt trong phÐp tÝnh vi ph©n.
Tuy ta c«ng nhËn kh«ng chøng minh song ph¶i lµm cho häc
sinh n¾m v÷ng c¸c ®iÒu kiÖn cña ®Þnh lý tõ ®ã ¸p dông c¸c
bµi to¸n vÒ:
a) Chøng minh bÊt ®¼ng thøc
b) Chøng minh sù tån t¹i nghiÖm trong kho¶ng (a;b)
c) Chøng minh hµm sè y=f(x) lµ kh«ng ®æi trªn mét kho¶ng
(a;b)
2/ B¶ng c¸c nguyªn hµm c¬ b¶n:
Ngoµi 9 c«ng thøc cña s¸ch gi¸o khoa. Chóng ta thªm bæ xung
thªm c¸c c«ng thøc tèi thiÓu lµ:
c)

+ t + ·
t
c a x x
a x
dx
2 2
2 2
ln
(a ≠ 0)
d)

+
+

·

c
a x
a x
a a x
dx
ln
2
1
2 2
(a ≠ 0)
3/ TÝnh tÝch ph©n x¸c ®Þnh theo ®Þnh nghÜa
a) Häc sinh cÇn n¾m v÷ng 5 bíc ®Ó tÝnh giíi h¹n mét tæng
∞ → n
n
LimS
tõ ®ã tÝnh ®îc tÝch ph©n .
b) Ngîc l¹i ph¶i híng dÉn häc sinh lµm nh÷ng bµi to¸n t×m giíi
h¹n mét tæng ta ®a vÒ bµi to¸n tÝch ph©n ®¬n gi¶n I=

1
0
) ( dx x f

3
 NguyÔn ThÞ H¶i HiÒn-Kinh nghiÖm híng dÉn häc
sinh gi¶i c¸c bµi to¸n tÝch ph©n
rÌn cho häc sinh biÕt ®a tæng S
n
vÒ ∑
·
n
i
n n
i
f
1
1
) (
, tõ ®ã t×m ra hµm
f(x) t¬ng øng.
4/ C¸c ®Þnh lý vÒ tÝch ph©n:
Ngoµi c¸c ®Þnh lý cã s½n ë s¸ch gi¸o khoa ta cÇn bæ sung thªm
mét sè ®Þnh lý thêng ®îc ¸p dông trong bµi tËp:
a)

b
a
dx x f ) (
=

b
a
du u f ) (
b) NÕu y= f(x) lµ liªn tôc trªn [-a; a] th×:
0 NÕu f(x) lµ hµm sè lÎ trªn ®o¹n [-a;a]
·


a
a
dx x f ) (
2

a
dx x f
0
) (
NÕu f(x) lµ hµm sè ch½n trªn ®o¹n [-a;a]
c) NÕu f(x) lµ hµm tuÇn hoµn víi chu kú T th×:

b
a
dx x f ) (
=

+
+
T b
T a
dx x f ) (
d) ∀ x ∈ [a;b]:
dx x f dx x f
b
a
b
a
) ( ) (
∫ ∫

e) ∀ x ∈ [a;b] vµ m ≤ f(x) ≤ Mth×:
m(b-a) ≤

b
a
dx x f ) (
≤ M(a-b)
5/Dïng vi ph©n ®Ó t×m nguyªn hµm
Gióp cho häc sinh tr×nh bµy mét bµi to¸n tÝch ph©n ng¾n gän
a) dy= y’ dx
b)
∫ ∫
· du u f dx u u f
x x
) ( ' ]. [
) ( ) (
c) NÕu u = ax+b (a ≠ 0) th×
∫ ∫
· + du u f
a
dx b ax f ) (
1
) (
II. Néi dung
A- Mét sè kiÕn thøc vµ kü n¨ng c¬ b¶n bæ xung vµ
rÌn luyÖn trong qu¸ tr×nh gi¶i tõng lo¹i bµi tËp:
4
 NguyÔn ThÞ H¶i HiÒn-Kinh nghiÖm híng dÉn häc
sinh gi¶i c¸c bµi to¸n tÝch ph©n
Ta ph©n lo¹i c¸c bµi tËp trong s¸ch gi¸o khoa( hoÆc s¸ch tham
kh¶o ). TiÕn hµnh rÌn luyÖn kü n¨ng theo tõng lo¹i. Tríc khi lµm ta
nªu c¸c kiÕn thøc c¬ b¶n vµ kü n¨ng riªng biÖt cÇn n¾m v÷ng cho
tõng lo¹i.
1/ TÝch ph©n c¸c hµm h÷u tû;
a) C¸c nguyªn hµm cÇn nhí:


+ + ·
+
c b ax
a b ax
dx
ln
1
(a ≠ 0)


+
+

·

c
a x
a x
a a x
dx
ln
2
1
2 2
(a ≠ 0)

( )

+
+ −
− ·
+

c
b ax n a b ax
dx
n n 1
) )( 1 (
1

(a ≠ 0) (n ≠ 1)
• Chó ý: + Khi gÆp d¹ng
m
X
1
ta chuyÓn thµnh X
-m
+ ) ax
2
+ bx+ c= a[(x+m)
2
+ n] (a ≠ 0)
b) Ph¬ng ph¸p tÝnh:


· dx
x Q
x P
I
) (
) (
* Tr êng hîp 1:
NÕu bËc cña P(x) lín h¬n bËc cña Q(x) th× ta thùc hiÖn phÐp chia P(x) cho
Q(x) ta ®îc:

) (
) (
) (
) (
) (
x Q
x R
x A
x Q
x P
+ ·
víi bËc cña R(x) nhá h¬n bËc cña Q(x).
ViÖc tÝnh

dx x A ) (
trë nªn ®¬n gi¶n, ta chØ biÕn ®æi

· dx
x Q
x R
I
) (
) (
ra d¹ng
nguyªn hµm c¬ b¶n.
D¹ng 1: Víi Q(x) =ax
2
+bx=c(a ≠ 0) → bËc cña R(x) ≤ 1
VËy
c bx ax
N Mx
x Q
x R
+ +
+
·
2
) (
) (
Kh¶ n¨ng 1:Q(x) cã 2 nghiÖm ph©n biÖt x
1
;x
2


2 1 2 1
) )( ( ) (
) (
x x
B
x x
A
x x x x a
N Mx
x Q
x R

+

·
− −
+
·
Kh¶ n¨ng 2: Q(x) cã nghiÖm kÐp x
0
→Q(x) = a(x-x
0
)
2
5
 NguyÔn ThÞ H¶i HiÒn-Kinh nghiÖm híng dÉn häc
sinh gi¶i c¸c bµi to¸n tÝch ph©n
Tõ ®ã :
2
2 0
2
0
) ( ) ( ) (
) (
x x
B
x x
A
x x a
N Mx
x Q
x R

+

·

+
·
Kh¶ n¨ng 3: Q(x) v« nghiÖm ta ph©n tÝch:
) ( ) (
) ( ' .
) (
) (
x Q
B
x Q
x Q A
x Q
x P
+ ·

D¹ng II:Víi Q(x) = ax
3
+bx
2
+cx+d (a

0)
→bËc cña R(x) ≤ 2
Kh¶ n¨ng 1: Q(x) cã 1 nghiÖm x
0
→ q(x) = (x-x
0
)(ax
2
+ β x +γ )
Tõ ®ã

) ( ) )( ( ) (
) (
2
0
2
0
2
γ β γ β + +
+
+

·
+ + −
+ +
·
x ax
n mx
x x
A
x ax x x
S Nx Mx
x Q
x R
(m,n,α ,β γ lµ h»ng sè)
Kh¶ n¨ng 2: Q(x) cã d¹ng Q(x) = (x-a)
3
Ta ph©n tÝch R(x) = A(x-a)
2
+B(x-a) +C tõ ®ã

3 2
) ( ) ( ) (
) (
a x
C
a x
B
a x
A
x Q
x R

+

+

·
D¹ng III:
Víi Q(x) cã bËc lín h¬n 3 th× th«ng thêng ta xÐt c¸c Q(x) ®¬n gi¶n.
* Tr êng hîp 2:
BËc cña P(x) nhá h¬n bËc cña Q(x) th× ta coi nh R(x) vµ tiÕn hµnh c¸c bíc
nh trong c¸c d¹ng I,II,III ë trêng hîp 1.
*PhÇn bµi tËp: 1,2 (128)
Bµi lµm thªm :
Bµi 1: T×m nguyªn hµm cña c¸c hµm sè:
a)
2
) 1 (
1
+ x x
; b)
1
1
+
x
e
; c)
1
4
4
− x
x
; d)
2
2
) 1 )( 1 ( + − x x
x
;
e)
2 2
1 2
2
+ −

x x
x
; h)
1
2
6
2 5 6
+
+ + +
x
x x x
Bµi 2: TÝnh c¸c tÝch ph©n
a)
4
2
4
0
+

x
xdx
; b)
2 2
2
1
2
+ +


x x
xdx
; c)
2 2
2
1
2
− +


x x
dx
; d)
1 2
2
3 2
0
+ +

x x
dx x
6
 NguyÔn ThÞ H¶i HiÒn-Kinh nghiÖm híng dÉn häc
sinh gi¶i c¸c bµi to¸n tÝch ph©n
e)
3
1
0
) 1 ( +

x
xdx
; f)
1
) 1 (
4
2 2
1
+
+

x
dx x
; g) dx x x
2
2
1



; l)
) )( (
1
0
b x a x
dx
− −

2/ TÝch ph©n c¸c hµm v« tû:
A . NhÊn m¹nh cho häc sinh c«ng thøc nguyªn hµm:

+ t + ·
t
c a x x
a x
dx
2 2
2 2
ln (a ≠ 0)

Tõ ®ã ¸p dông tÝnh

t dx a x
2 2
B . Nh÷ng d¹ng ®æi biÕn thêng gÆp:
a)

− dx x a x R ] ; [
2 2
§Æt x=acost( hoÆc asint)
(V× : a
2
–x
2
=a
2
- a
2
cos
2
t= a
2
sin
2
t → khö ®îc c¨n thøc)
b)

+ dx x a x R ] ; [
2 2
§Æt x = atgt
(V× : a
2
+x
2
=

a
2
+ a
2
tg
2
t= a
2
t
2
cos
1
→ khö ®îc c¨n thøc)
c)

− dx a x x R ] ; [
2 2
§Æt
t
a
x
cos
·
(V× : x
2
–a
2
= t tg a t
t
a
a
t
a
2 2 2
2
2
2
2
2
sin
cos cos
· · − → khö ®îc c¨n thøc)
d)

+ + − c bx ax a x
dx
2
) (
§Æt
t
x
1
· −α
e) Chó ý ph¬ng ph¸p nh©n c¶ tö vµ mÉu víi biÓu thøc liªn hîp.
* Bµi tËp ¸p dông: 3,4(141,142)
* Bµi tËp bæ xung :
Bµi 1: T×m nguyªn hµm cña c¸c hµm sè sau:
a) 1 2 + x x ; b)
2 + +
−x x
a a
; c)
5 2
1
2
+ + x x
; d)
2
2 3
2
2
+

x
x
e)
2 3 ) 1 (
1
2
+ + + x x x
; f)
2
2 1
1
x x − −
Bµi 2: TÝnh c¸c tÝch ph©n:
7
 NguyÔn ThÞ H¶i HiÒn-Kinh nghiÖm híng dÉn häc
sinh gi¶i c¸c bµi to¸n tÝch ph©n
a)


1
0
2
1 dx x x
; b)


1
0
2 2
1 dx x x
; c)

+
1
0
2
1 dx x
d)


+ +
1
1
99 2
) 1 ln( dx x x
e) Cho f(x) x¸c ®Þnh liªn tôc trªn [-1;1] vµ f(x) + f(-x) =
2
1 x −
TÝnh


1
1
) ( dx x f
f)

+
1
0
6
2
4 y
dy y
g)

+ +
1
0
2
1 x x
ydx
h)

− +
1
0
2
1 x x
xdx
3/ TÝch ph©n c¸c hµm l îng gi¸c :
* Híng dÉn häc sinh mét sè thuËt gi¶i c¸c bµi tËp lîng gi¸c :
a) §èi víi d¹ng

dx x x R ) cos , (sin
(R lµ hµm sè h÷u tû)
• NÕu

− · − ) cos , (sin ) cos , sin ( x x R x x R
§Æt cosx = t
( Hµm lÎ dèi víi sinx)
• NÕu : R( sinx,- cosx) = - R(sinx,cosx) §Æt sinx = t
(Hµm lÎ ®èi víi cosx)
• NÕu : R( -sinx,- cosx) = R(sinx, cosx) §Æt tgx = t

(Hµm ch½n ®èi víi sinx vµ cosx)
• NÕu : R(sinx, cosx ) – Hµm bËc nhÊt ®èi víi sinx vµ cosx
Th× ®Æt t
x
tg ·
2
( phÐp thÕ v¹n n¨ng)
b) §èi víi d¹ng :
p= 2n+1 → §Æt cosx= t ( n ∈ N
*
)

dx x x
q p
. cos . sin
q= 2n+1 → ®Æt sinx = t
p= 2n; q= 2m → Dïng c«ng thøc h¹ bËc
(m,n ∈ N
*
)
p+q = - 2n → §Æt tgx = t
c) H¹ bËc :
8
 NguyÔn ThÞ H¶i HiÒn-Kinh nghiÖm híng dÉn häc
sinh gi¶i c¸c bµi to¸n tÝch ph©n

xdx
b
a
2
cos

;
xdx
b
a
2
sin

;
xdx
b
a
3
cos

;
xdx
b
a
3
sin

d)BiÕn tÝch thµnh tæng ®èi víi c¸c d¹ng:

b
a
Bxdx Axcos sin
;

b
a
Bxdx Axsin sin
;

b
a
Bxdx Axcos cos
e)§æi biÕn : x = sint ; x= cost ; t
x
tg ·
2
; t = tgx ; x= π - t
f) §èi víi d¹ng :
2
1
2
t
dt
dx
+
·

+ + c x b x a
dx
sin cos
ta ®Æt t
x
tg ·
2

2
1
2
sin
t
t
x
+
·

2
2
1
1
cos
t
t
x
+

·
g) NÕu gÆp

+
+
dx
x d x c
x b x a
cos sin
cos sin
th× ta ph©n tÝch tö sè :
asinx +bcosx= A( csinx + dcosx)+ B( ccosx- dsinx)
h)

+ +
+ +
dx
c x b x a
p x n x m
cos sin
cos sin

§Æt msinx+ncosx+p = A( asinx + bcosx+c) + B(acosx – bsinx)+C
Chó ý: d(tgx)=(1+tg
2
x)dx; d(cotgx)=-(1+cotg
2
x)dx
Bµi tËp:1,3,5,6(141,142)
*Bµi tËp bæ xung:
Bµi 1: T×m nguyªn hµm cu¶ c¸c hµm sè sau:
a) cos
2
x ; b) tg
2
x ; c) sin
2
xcosx ; d)
x
tgx
3
cos
e)sin3xcos2x ; f)
x x
x
sin cos
sin
+
; g)
1 sin
1
+ x
Bµi 2: TÝnh c¸c tÝch ph©n:
9
 NguyÔn ThÞ H¶i HiÒn-Kinh nghiÖm híng dÉn häc
sinh gi¶i c¸c bµi to¸n tÝch ph©n
a)

4
6
cot
π
π
gxdx
; b)

+
2
0
cos 3 1
sin
π
dx
x
x
; c)

+
2
0
sin 2
1
π
dx
x
d)

+
4
0
2 2 2 2
sin cos
π
x b x a
dx
(a
2
+ b
2
≠ 0) ; e)


π 100
0
2 cos 1 dx x
f)

+
2
0
sin 2 cos
sin
π
dx
x x
x
Bµi 3: TÝnh tÝch ph©n:
a)

4
0
7
π
xdx tg
; b)

+
6
0
3
2 cos
sin sin
π
dx
x
x x
; c)

+ −
− +
2
0
3 cos 2 sin
3 cos 2 sin
π
dx
x x
x x
d)

3
0
3
3
cos . cos
sin
π
dx
x x
x
; e)

+
+
2
4
4 2
5 3
sin sin
cos cos
π
π
dx
x x
x x
; g)

π
0
4 2
cos sin xdx x
4/ TÝnh diÖn tÝch vµ thÓ tÝch b»ng tÝch ph©n:
a) Chó ý ®Õn c«ng thøc tÝnh thÓ tÝch :


·
b
a
x
dx S V
) (
hoÆc

·
b
a
y
dy S V
) (
b) BiÕt t¸ch ph¬ng tr×nh cña mét ®êng khÐp kÝn thµnh hai hµm t¬ng
øng víi hai nöa h×nh ®ã ®Ó ¸p dông c«ng thøc:


− ·
b
a
dx x f x f S ) ( ) (
2 1
;

− ·
b
a
dx x y x y V ) ( ) (
2
2
2
1
π
hoÆc

− ·
b
a
dy y x y x V ) ( ) (
2
2
2
1
π
* Bµi tËp s¸ch gi¸o khoa: Bµi tËp trang 154,155
* Bµi tËp bæ xung:
10
 NguyÔn ThÞ H¶i HiÒn-Kinh nghiÖm híng dÉn häc
sinh gi¶i c¸c bµi to¸n tÝch ph©n
• TÝnh diÖn tÝch h×nh ph¼ng giíi h¹n bëi :y=x
2
vµ y
2
=x
• TÝnh diÖn tÝch h×nh e-lip : 1
2
2
2
2
· +
b
y
a
x
• TÝnh thÓ tÝch g©y nªn bëi e-lip : 1
2
2
2
2
< +
b
y
a
x
khi quay quanh Ox.
• TÝnh thÓ tÝch khèi trßn xoay g©y nªn bëi h×nh ch¾n bëi c¸c ®êng :
Y= 2x-x
2
; y=0 khi quay quanh Ox.
5/BÊt ®¼ng thøc tÝch ph©n:
a) VËn dông ®Þnh lý Lagrang: Chó ý:


·
b
a
dx
a b
c
C
b) NÕu f(x) ≤ g(x) ∀ x ∈ [a;b] th×

b
a
dx x f ) (


b
a
dx x g ) (
NÕu ∃ x
0
∈ [a;b] mµ f(x
0
)<g(x
0
) th×

b
a
dx x f ) (
<

b
a
dx x g ) (
c)NÕu m ≤ f(x) ≤ M ∀ x ∈ [a;b] th× : m(a-b) ≤

b
a
dx x f ) (
≤ M(a-b)
* PhÇn bµi tËp: Trong ch¬ng tr×nh ®Ò cËp Ýt ®Õn vÊn ®Ò nµy,
song trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y mét sè ®Ò thi vµo c¸c trêng
cã ra nh÷ng bµi to¸n vÒ bÊt ®¼ng thøc tÝch ph©n, bëi vËy
t«i ®a ra nh÷ng bµi to¸n c¬ b¶n nhÊt :
* Chøng minh r»ng
a)

< −
1
0
4
1
) 1 ( dx x x
; b)

< −
1
0
2
27
4
) 1 ( dx x x
; c)

< <
1
0
2
1 e dx e
Ï
d)

<
4
0
98
cos
1
π
x
dx
; e)

+
<
+
1
0
1
1
2
4
4
dx e
x
π
; g)

<
π
π
π
2
2 sin
dx
x
x
6/ Ap dông ®Þnh nghÜa tÝch ph©n ®Ó t×m giíi h¹n
cña d·y sè:
a) Cho y=f(x) lµ hµm liªn tôc trªn [0;1] th× :
11
 NguyÔn ThÞ H¶i HiÒn-Kinh nghiÖm híng dÉn häc
sinh gi¶i c¸c bµi to¸n tÝch ph©n


·
∞ →
→ ·
n
i
n
dx x f
n
i
f
n
Lim
1
1
0
) ( ) (
1
RÌn luyÖn kü n¨ng
Tõ c¸c sè h¹ng cña S
n
biÕn ®æi vÒ: S
n
=

·
n
i
n
i
f
n
1
) (
1
( Víi i= 1,2,3,…, n)
Tõ ®ã t×m ra f(x) vµ tÝnh

1
0
) ( dx x f
®Ó thay cho n
n
S Lim
∞ →
B/ Bµi tËp:
1. T×m giíi h¹n ]
) 1 (
sin .....
2
sin [sin
n
n
n n n
Lim
n
π π π π −
+ + +
∞ →
2. Cho :
6
5 5 5
....... 2 1
n
n
Q
n
+ + +
· T×m n
n
Q Lim
∞ →
3. Cho :
2 2 2
.....
2 1
n
n
n n
S
n
+ + + · T×m n
n
S Lim
∞ →
4. Cho :
n n n n
S
n
+
+ +
+
+
+
·
1
.....
2
1
1
1
T×m n
n
S Lim
∞ →
5. Cho:
2 2 2
2
.....
4 1 n
n
n
n
n
n
S
n
+ +
+
+
+
· T×m n
n
S Lim
∞ →
6. Chøng minh r»ng:
) 1 ( 2
1
2 2
) 1 (
......
8
1
6
1
4
1
2
1
3 2 1 0
+
·
+

+ + − + −
n
C
n
C C C C
n
n
n
n n n n
B/ Nh÷ng sai lÇm phæ biÕn khi gi¶i to¸n nguyªn hµm
tÝch ph©n:
D¹ng 1: MÊt h»ng sè C:
VÝ dô:
∫ ∫ ∫
− − · + − + − · − · − tgx x C tgx C x dx
x
xdx dx
x
x cos ) ( ) cos (
cos
1
sin )
cos
1
(sin
2 2
* Sai lÇm ë trªn lµ do häc sinh hay chän h»ng sè C cho mäi phÐp tÝnh nguyªn
hµm. Lêi gi¶i ®óng lµ:
C tgx x C tgx C x dx
x
xdx dx
x
x + − − · + − + − · − · −
∫ ∫ ∫
cos ) ( ) cos (
cos
1
sin )
cos
1
(sin
2 1
2 2
(víi C = C
1
- C
2
)
D¹ng 2: Kh«ng chó ý ®Õn ®iÒu kiÖn khi ®æi biÕn sè:
VÝ dô:

→ − ·
2
0
2
) 1 ( dx x I
§Æt u =(x-1)
2
→ du = 2(x-1)dx →I=0
* ë ®©y ta thÊy häc sinh cã 2 sai lÇm:
12
 NguyÔn ThÞ H¶i HiÒn-Kinh nghiÖm híng dÉn häc
sinh gi¶i c¸c bµi to¸n tÝch ph©n
1. u= (x-1)
2
kh«ng ph¶i lµ hµm ®¬n ®iÖu trªn [0;2] nªn kh«ng thÓ ®æi
biÕn, ®æi cËn ®îc.
2. 1 − · x u §iÒu nµy chØ x¶y ra khi 1≤ x
* Lêi gi¶i ®óng lµ:
∫ ∫ ∫
· − + − · − ·
1
0
2
1
2 2
2
0
2
3
2
) 1 ( ) 1 ( ) 1 ( dx x dx x dx x I
* Chó ý : §©y lµ c¸ch gi¶i kh¾c phôc cho c¸ch gi¶i sai lÇm ë trªn chø
kh«ng ph¶i c¸ch gi¶i ng¾n gän vµ hay. Ta cßn nh÷ng c¸ch gi¶i ®¬n gi¶n
h¬n.
- C¸ch 1:§Æt u=x-1 → du= dx vµ x 0 2
u -1 1
3
2
3
) 1 (
1
1
2
0
3 1
1
2 2
· · · − ·
− −
∫ ∫
u
du u dx x I
- C¸ch 2 : BiÕn ®æi trùc tiÕp
* D¹ng 3: Kh«ng chó ý ®Õn ®iÒu kiÖn tån t¹i cña tÝch ph©n:
Hµm sè f(x) liªn tôc vµ bÞ chÆn trªn [a;b]
VÝ dô: TÝnh


2
1
2
x
dx
¸p dông Niut¬n-Laib¬nit:
Liªn tôc → Kh¶ tÝch → BÞ chÆn

2
3
1
2
1
1 2
1
2
2
1
2

·

· ·





∫ ∫
x
dx x
x
dx
kh«ng bÞ chÆn → Kh«ng kh¶ tÝch
* Râ rµng ta thÊy hµm sè
2
1
x
y · kh«ng liªn tôc t¹i 0 ∈ [-1;2] nªn kh«ng sö
dông ®îc ®Þnh lý Niut¬n – Laib¬nit.
• Lêi gi¶i ®óng :Hµm sè
2
1
x
y ·
kh«ng liªn tôc t¹i x=0 ∈ [-1; 2] vµ
+∞ →

2
0
1
x
Lim
x
vËy hµm sè
2
1
x
y · kh«ng bÞ chÆn trªn [-1;2] nªn
tÝch ph©n kh«ng tån t¹i.
• Tõ ®©y → Khi sö dông c«ng thøc Niut¬n_Laib¬nit ph¶i chó ý
®iÒu kiÖn liªn tôc bÞ chÆn cña hµm sè.
*D¹ng 4:
Khi ®æi biÕn t = ϕ (x) hoÆc x = ϕ (t) häc sinh kh«ng chó ý ®Õn
tÝnh liªn tôc cña ϕ (x) hoÆc ϕ (t).
VÝ dô: TÝnh

+
π
0
1 sin x
dx
(Dïng ph¬ng ph¸p ®æi biÕn)
13
 NguyÔn ThÞ H¶i HiÒn-Kinh nghiÖm híng dÉn häc
sinh gi¶i c¸c bµi to¸n tÝch ph©n
§Æt t
x
tg ·
2

2
1
2
t
dt
dx
+
· do ®ã
∫ ∫ ∫
+
+

· +
+

· + ·
+
·
+

C
x
tg
C
t
dt t
t
dt
x
dx
2
1
2
1
2
) 1 ( 2
) 1 (
2
1 sin
2
2
¸p dông ®Þnh lý Niut¬n – Laib¬nit:

+
+
+

·
+

·
+
π
π
π
0
0
0 1
2
2
1
2
2
1
2
sin 1 tg
tg
x
tg
x
dx

2
π
tg kh«ng x¸c ®Þnh nªn tÝch ph©n kh«ng x¸c ®Þnh.
* Lý do sai ë chç khi ®Æt t
x
tg ·
2
ta kh«ng chó ý ®iÒu kiÖn
2
x
tg ph¶i liªn
tôc trªn
[0; π ] . vµ sai thø hai lµ : kÕt luËn sau khi
2
π
tg
kh«ng x¸c ®Þnh ta chØ kÕt
luËn c¸ch ®Æt t
x
tg ·
2
kh«ng thùc hiÖn ®îc.
* Lêi gi¶i ®óng lµ:
∫ ∫ ∫

·
+
·
+
π π π
π
0 0
2 2
0
)
4 2
( cos
2
1
)
2
cos
2
(sin
1 sin
x
dx
x x
dx
x
dx

· − − · − ·

− π
π
π π π
π
π
0
0
2
2 )
4
(
4
)
4 2
(
)
4 2
( cos
)
4 2
(
tg tg
x
tg
x
x
d
*D¹ng 5: BiÕn ®æi biÓu thøc sai:
VÝ dô: TÝnh:
∫ ∫ ∫
+ · + · +
π π π 2
0
2
0
2
0
2
)
2
cos
2
(sin )
2
cos
2
(sin sin 1 dx
x x
dx
x x
dx x
4 ) 1 1 ( 2 )
2
sin
2
cos ( 2
2
)
2
cos
2
(sin 2
2
0
2
0
· + · + − · + ·

π
π
x x x
d
x x
*Lêi gi¶i sai lÇm ë chç: ?
2
cos
2
sin )
2
cos
2
(sin
2
x x x x
+ · + a a ·
2
* Lêi gi¶i ®óng lµ:
∫ ∫ ∫
· + + · + · + ·
π π π
π π
2
0
2
0
2
0
2 4 )
4 2
( )
4 2
sin( 2 2
2
cos
2
sin sin 1
x
d
x
dx
x x
dx x I
14
 NguyÔn ThÞ H¶i HiÒn-Kinh nghiÖm híng dÉn häc
sinh gi¶i c¸c bµi to¸n tÝch ph©n
*D¹ng 6: Häc sinh m¾c ph¶i khi chøng minh bÊt ®¼ng thøc :
VÝ dô:

∫ ∫ ∫
≤ ≤ ⇒ ≤
4
0
4
0
4
0
99 99 2 99 2
?
cos
1 :
cos cos cos
1
cos
1
π π π
x
dx
hay
x
dx
x
dx
x x
HÇu hÕt häc sinh kh«ng quan t©m ®Õn dÊu b»ng x¶y ra khi nµo?
DÔ thÊy ®¼ng thøc kh«ng x¶y ra, ta lÊy x=
6
cos
1
6
cos
1
6 99 2
π π
π
< ⇒
VËy ta chØ cã bÊt ®¼ng thøc ®óng lµ:

<
4
0
99
cos
1
π
x
dx
(Chó ý bÊt ®¼ng thøc nµy cßn cã thÓ chøng minh m¹nh h¬n lµ:

<
4
0
99
cos 3
4
π
x
dx
)
Mét sè bµi to¸n t¬ng tù:
TÝnh:
a)

+
π
0
2 cos 1 dx x
; b)


2
0
2
dx x x
; c)


2
0
1 x
dx
d)


1
0
2
1 x
xdx
e)

π
0
sin cos dx x x
Chó ý: - §èi víi bµi tËp a) lµ: a a ·
2
- §èi víi bµi tËp b) lµ: a nÕu a ≥ 0
a =
-a nÕu a< 0
§èi víi bµi tËp c) vµ d) lµ : tÝnh liªn tôc vµ bÞ chÆn cña hµm sè f(x)
C/ Mét sè bµi to¸n tÝch ph©n gi¶i b»ng nhiÒu ph¬ng
ph¸p:
15
 NguyÔn ThÞ H¶i HiÒn-Kinh nghiÖm híng dÉn häc
sinh gi¶i c¸c bµi to¸n tÝch ph©n
Sau khi häc sinh ®· lµm quen víi 3 ph¬ng ph¸p ta ®a ra mét sè
bµi tËp gi¶i b»ng nhiÒu ph¬ng ph¸p nh»m gióp häc sinh cñng cè
nh÷ng kiÕn thøc ®· häc ®ång thêi biÕt ph©n tÝch, chän läc nh÷ng
c¸ch gi¶i hay, ng¾n gän ®Ó ph¸t huy kh¶ n¨ng t duy, s¸ng t¹o cña
häc sinh .
ThÝ dô:
Bµi 1:

− ·
1
0
2
1 dx x I
• §æi biÕn : §Æt x= sint víi (
4
cos )
2 2
2
0
2
π π π
π
· · → ≤ ≤ −

dt I t
• Tõng phÇn:

2
1 x u − ·

∫ ∫

− −
− ·


− − · →
1
0
1
0
2
2
2
2
1
0
2
1
1 ) 1 (
1
1 dx
x
x
x
dx x
x x I
dv=dx

4
arcsin
2
1
1
0
π
· · I
• ¸p dông tÝnh chÊt:
• f(x) liªn tôc, kh«ng ©m trªn ®o¹n [a;b] th×

b
a
dx x f ) (
lµ diÖn tÝch
h×nh thang cong giíi h¹n bëi c¸c ®êng x=a;x=b; y=0; y=f(x) ta
cã :
2
1 x y − ·
lµ liªn tôc, kh«ng ©m trªn [0;1]. Bëi vËy:

x
2
+ y
2
=1



− ·
1
0
2
1 dx x I
=DT: 0 ≤ x ≤ 1 =1/4 diÖn tÝch h×nh trßn t©m
O
(0;0)
y>0
16
 NguyÔn ThÞ H¶i HiÒn-Kinh nghiÖm híng dÉn häc
sinh gi¶i c¸c bµi to¸n tÝch ph©n
B¸n kÝnh R=1 → I=
4 4
1
2
π
π · R
Bµi 2:

+
·
3
0
2
3
1
dx
x
x
J
(Gi¶i b»ng 3 ph¬ng ph¸p)
*Trùc tiÕp:
2 ln
2
3
1
) 1 (
2
1
1
) (
1
3
0
2
2 3
0
3
0
2
3 3
0
2
3
− ·
+
+
− ·
+
− +
·
+
·
∫ ∫ ∫ ∫
x
x d
xdx dx
x
x x x
dx
x
x
J
*§æi biÕn: §Æt x=tgt → dx=(1+tg
2
t)dt
2 ln
2
3
cos
) (cos
) ( ) 1 1 (
3
0
3
0
3
0
2
3
0
3
− · + · − + · ·
∫ ∫ ∫ ∫
t
t d
tgt tgtd dt t tg tgt dt t tg J
*T.P tõng phÇn:
) 1 ln(
2
1
1
2
2
+ · →
+
· x v
x
xdx
dv


+ − ·
3
0
2
) 1 ln( 2 ln 3 dx x x J
u=x
2
→ du= 2xdx
∫ ∫
− · · − · + + − ·
3
0
4
1
2 2
2 ln
2
3
.... ln
2
1
2 ln 3 ) 1 ( ) 1 ln(
2
1
2 ln 3 tdt x d x
Bµi 3: TÝnh


·
2
2
2
1 x x
dx
K
*§Æt

· ·
+
· → · → − ·
3
1
3
1
2
2
12 1
1
π
arctgt
t
dt
K xdx tdt x t
*§Æt

· − ·

− · → · − → ·
2
1
2
2
2
1
2
2
2
2
2
arcsin
1
1 π
t
t
dt
K dx
t
dt
x
t
*§Æt
∫ ∫
· · · → · → ·
3
4
3
4
2
12 sin
sin
cos
sin
cos
1
π
π
π
π
π
dt
t
tdt
K
t
tdt
dx
t
x
(v× ) 0 sin ]
3
;
4
[ > → ∈ t t
π π
Bµi 4: TÝnh


·
3
0
sin 1
π
x
dx
N
*C1:Dïng phÐp thÕ (v¹n n¨ng): t
x
tg ·
2

2
1
2
t
dt
dx
+
·
17
 NguyÔn ThÞ H¶i HiÒn-Kinh nghiÖm híng dÉn häc
sinh gi¶i c¸c bµi to¸n tÝch ph©n
1 3 ...
1
1
2
) 1 (
2
1
2
1
1
2
3
3
0
3
3
0
2
3
3
0
2
2
+ · ·

− ·

·
+

+
·
∫ ∫
t t
dt
t
t
t
dt
N
*C2:
1 3 )
4 2
(
)
4 2
( cos
)
4 2
(
)
2
sin
2
(cos
sin 1
3
0
3
0
3
0
2 2
3
0
+ · + ·
+
+
·

·

∫ ∫ ∫
π
π π π
π
π
π
x
tg
x
x
d
x x
dx
x
dx
*C3: Nh©n c¶ tö vµ mÉu víi 1+sinx
ta ®îc
∫ ∫ ∫
+ · + · − ·
+
·
3
0
3
0
3
0
3
0
2 2 2
1 3 )
cos
1
(
cos
) (cos
cos cos
) sin 1 (
π π π
π
x
tgx
x
x d
x
dx
x
dx x
N
Bµi 5: TÝnh K=

+1
x
e
dx
*§æi biÕn 1: §Æt e
x
+1 =t →
1 −
·
t
dt
dx

∫ ∫
+
+
· +

· −

·

· C
e
e
C
t
t
dt
t t t t
dt
K
x
x
1
ln
1
ln )
1
1
1
(
) 1 (
*§æi biÕn 2: §Æt e
x
= t →
t
dt
dx ·
∫ ∫
+
+
· +
+
·
+
− ·
+
· C
e
e
C
t
t
dt
t t t t
dt
K
x
x
1
ln
1
ln )
1
1 1
(
) 1 (
*Liªn hîp:
XÐt K’=

+ + ·
+
1
) 1 ln(
1
C e
e
dx e
x
x
x
Vµ K+K’=

+ ·
+
+
2
1
) 1 (
C x
e
dx e
x
x
VËy K=x – K’+C= x-ln(e
x
+1)+C =
C
e
e
x
x
+
+
)
1
ln(
* Mét sè bµi to¸n t¬ng tù:
a)

·
2
4
sin
π
π
x
dx
N
; b)

·
4
0
2
2 cos . cos
π
xdx x N
; c)

+
dx
x x
x
cos sin
sin
18
 NguyÔn ThÞ H¶i HiÒn-Kinh nghiÖm híng dÉn häc
sinh gi¶i c¸c bµi to¸n tÝch ph©n
d)

+
dx
x x
x
cos sin 2
sin
Lêi gi¶i v¾n t¾t c¸c bµi tËp:
Bµi tËp trang 4 vµ 5 : TÝch ph©n c¸c hµm h÷u tØ
Bµi 1:a/ =
2
) 1 ( 1 +
+
+
+
x
C
x
B
x
A
→ A=1; B=-1 ; C=-1;
b)Dïng tÝch ph©n cÆp ®«i (§· gi¶i ë phÇn tríc)
b) )
1
1
1
1
(
2
1
1
1
1 1
1
2 2 4
4
4
4
+


+ ·

+ −
·
− x x x
x
x
x
c)
2
) 1 ( 1 1 +
+
+
+

·
x
C
x
B
x
A
→A= 1/4 ; B=3/4 ;C= -1/2
d) = 1 ; 1
2 2 2 2
) 2 2 (
2 2
· · →
+ −
+
+ −

B A
x x
B
x x
x A
; f)Dïng vi ph©n
g) Nh c©u c)
h)
1 1
1
1
1
1
1 1
6
2
2 6
5
6
2 2 4 5 6
+
+
+
+
+
+ ·
+
+ + − + + +
x
x
x x
x
x
x x x x x
Bµi 2:
a)Dïng vi ph©n b) = 1 ;
2
1
2 2 2 2
) 2 2 (
2 2
− · · →
+ +
+
+ +
+
B A
x x
B
x x
x A
c)
3 ) 1 (
1
2 2
1
2 2
− −
·
− + x x x
; d)
2 2
3
) 1 (
1
1
3
2
) 1 ( +

+
+ − ·
+ x x
x
x
x
e)
3 2 3
) 1 (
1
) 1 (
1
) 1 ( +

+
·
+ x x x
x
f) V× x ∈ [1;2] → chia c¶ tö vµ mÉu cho x
2
ta ®îc:
∫ ∫

·
+ −

·
+ −
+

+ −
+
+
+
+ 2
1
2
1
2
1
2
2 2
2
2
2
2
2
2
2
1
2
1
2 )
1
(
)
1
(
2 )
1
(
1
1
2 )
1
(
1
1
1
1
1
x
x
arctg
x
x
x
x d
dx
x
x
x
x
x
x
x
x
x
PhÇ
n g,h lµm t¬ng tù
k) x 0 1
x-x
2
- 0 + 0 -
→ k/=
∫ ∫ ∫

− + − + −
0
1
1
0
2
1
2 2 2
) ( ) ( ) ( dx x x dx x x dx x x
* TÝch ph©n c¸c hµm v« tØ :
Bµi 1:
19
 NguyÔn ThÞ H¶i HiÒn-Kinh nghiÖm híng dÉn häc
sinh gi¶i c¸c bµi to¸n tÝch ph©n
a) §Æt t x · +1 2 ; b)
2 2
2
x x
x x
a a a a


+ · + +
; c)
2 2
2 ) 1 (
1
+ + x
d)
∫ ∫ ∫
+
− + ·
+


+
− +
·
+

2
8 2 3
2
2 3
2
8 ) 2 ( 3
2
2 3
2
2
2
2
2
2
2
2
x
dx
dx x dx
x
x
x
x
x
x
e)§Æt t
t
t t t
t
x
+
·
+
→ · +
1
) 1
1
(
1 1
1 1
1
2
; f)
2
) 1 ( 1
1
+ − x
g)

+ +
+ +
2
) 2 (
2
3
2
2
x x
x x d
Bµi 2:
a) Dïng vi ph©n; b) §Æt x= sint
c)
1
0
2 2
1 ln 1
2
1
1
]
1

¸

+ + + + x x x x ; d/ dïng vi ph©n
e) Dïng tÝnh chÊt hµm lÎ → kq=0
f)
∫ ∫ ∫ ∫ ∫ ∫ ∫
− − −
+ − · + − − · + ·
1
1
0
1
1
0
0
1
1
0
1
0
1
0
) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( dx x f dx x f dx x f x d x f dx x f dx x f dx x f
[ ]
∫ ∫
· − · + − ·
1
0
2
1
0
4
1 ) ( ) (
π
dx x dx x f x f
Bµi tËp trang 7
Bµi 1:a/ h¹ bËc; b / tg
2
x=(tg
2
x+1)-1 →
∫ ∫ ∫
+ − · − + · C x tgx dx dx x tg xdx tg ) 1 (
2 2
c,d/ Dïng vi ph©n, e/ BiÕn tÝch thµnh tæng
g/ Dïng tÝch ph©n cÆp ®«i hoÆc ®Æt t
x
tg ·
2
; h,k /®æi biÕn
Bµi 2: 1,2/ Dïng vi ph©n
3/ §Æt t
x
tg ·
2
4/

·
+
· →
+
· → ·
1
0
2 2
2 2
1
) (
1
/ 4
1 a
b
arctg
ab
t
b
a
dt
b t
dt
dx t tgx
8/ sinx=A(cosx+2sinx)+B(-sinx+2cosx) → A= 2/5;B= -1/5
Bµi 3:
a) tg
7
x= tg
7
x+ tg
5
x- tg
5
x- tg
3
x +tg
3
x + tgx – tgx
∫ ∫ ∫ ∫ ∫
− + + + − + ·
4
0
4
0
4
0
4
0
4
0
3 3 5 5 7 7
) ( ) ( ) (
π π π π π
tgxdx dx tgx x tg dx x tg x tg dx x tg x tg xdx tg
20
 NguyÔn ThÞ H¶i HiÒn-Kinh nghiÖm híng dÉn häc
sinh gi¶i c¸c bµi to¸n tÝch ph©n
∫ ∫ ∫ ∫
− + − ·
4
0
4
0
4
0
3
4
0
5
π π π π
tgxdx tgxdtgx xdtgx tg xdtgx tg
b)§Æt cosx =t → sinxdx=-dt →b/=
dt
t
t



2
3
1
2
2
1 2
2
c) sinx+2cosx-3=A(sinx-2cosx+3)+B(cosx+2sinx)+C →A=-
3/4;B=1/2;C=-3/4
d) ®Æt cosx =t → sinxdx=-dt ; e) h¹ bËc; f) §Æt sinx = t
Bµi tËp trang 9:
2/

·
·
,
_

¸
¸
+ + + ·
n
i
n
n
i
f
n n
n
n n n
Q
1
5 5 5
) (
1
) ( . .......... )
2
( )
1
(
1
víi f(x) = x
5
. VËy



·
∞ → ∞ →
· · · ·
n
i
n
n
n
x
dx x
n
i
f
n
Lim Q Lim
1
1
0
6 1
0
5
6
1
6
) (
1
PhÇn III : kÕt luËn chung vµ ®Ò xuÊt
Qua gi¶ng d¹y, b¶n th©n t«i rót ra kinh nghiÖm bíc ®Çu lµ gi¸o
viªn ph¶i gi¶i thËt kü mäi bµi tËp trong s¸ch gi¸o khoa, trong s¸ch
bµi tËp, trong c¸c s¸ch tham kh¶o, sau ®ã s¾p xÕp, ph©n lo¹i vµ
t×m ra kiÕn thøc vµ kü n¨ng c¬ b¶n.
Trªn c¬ së ®ã ®èi chiÕu víi s¸ch gi¸o khoa thÊy râ nh÷ng kiÕn
thøc kü n¨ng nµo cÇn ®i s©u, nh÷ng kiÕn thøc kü n¨ng nµo cÇn
bæ sung, nh÷ng kiÕn thøc kü n¨ng nµo mµ häc sinh hay m¾c sai
lÇm.
1/ Khi gi¶ng d¹y mét ®Þnh lý hay mét c«ng thøc th× yªu
cÇu häc sinh ph¶i n¾m ch¾c gi¶ thiÕt, kÕt luËn, c¸c ®iÒu kiÖn
tån t¹i cña ®Þnh lý.
21
 NguyÔn ThÞ H¶i HiÒn-Kinh nghiÖm híng dÉn häc
sinh gi¶i c¸c bµi to¸n tÝch ph©n
2/ Khi thùc hiÖn giê bµi tËp cÇn ph©n lo¹i d¹ng bµi ®Ó häc
sinh dÔ nhËn d¹ng, dÔ hiÓu vµ cã híng gi¶i quyÕt, biÕt vËn dông
vµo tõng lo¹i bµi tËp cô thÓ.
3/. Ph¶i chän läc ra c¸c lo¹i bµi tËp ®iÓn h×nh, ®Þnh híng
suy nghÜ vµ híng dÉn häc sinh t×m lêi gi¶i vµ gi¶i b»ng nhiÒu
c¸ch. Yªu cÇu cña mét bµi tËp lµ:
• Cñng cè kiÕn thøc vµ kü n¨ng tÝnh to¸n
• Ph¸t huy tÝnh t duy s¸ng t¹o
• Cã t¸c dông phôc vô cho c¸c bµi häc sau
4/. §Ó cã thÓ n©ng cao chÊt lîng d¹y vµ häc trong nhµ trêng
t«i thiÕt nghÜ kh«ng g× kh¸c lµ chÝnh b¶n th©n ngêi gi¸o viªn
vµ c¸c em häc sinh ph¶i nç lùc b¶n th©n, song ®Ó cã thÓ ®¹t
®îc kÕt qu¶ gi¸o dôc tèt nhÊt th× sù quan t©m cña c¸c cÊp l·nh
®¹o trong ngµnh gi¸o dôc lµ rÊt cÇn thiÕt, t«i xin cã ®Ò xuÊt nh
sau:
- Cã thÓ ®a c¸c ®Ò tµi SKKN cã chÊt lîng lªn trang web cña
ngµnh ®Ó c¸c gi¸o viªn ®îc häc tËp kinh nghiÖm cña c¸c ®ång
nghiÖp kh¸c.
- T¹o ®iÒu kiÖn ®Ó c¸c gi¸o viªn trÎ ®îc ®i häc tËp kinh
nghiÖm cña c¸c ®ång chÝ cã th©m niªn c«ng t¸c.
- Do thêi gian c«ng t¸c cha nhiÒu nªn ®Ò tµi ch¾c ch¾n cßn
nhiÒu thiÕu sãt. KÝnh mong c¸c ®ång nghiÖp ®ãng gãp ý
kiÕn ®Ó kinh nghiÖm ®¹t hiÖu qu¶ h¬n.
T«i xin ch©n thµnh c¶m ¬n.
22
 NguyÔn ThÞ H¶i HiÒn-Kinh nghiÖm híng dÉn häc
sinh gi¶i c¸c bµi to¸n tÝch ph©n
Môc lôc
Trang
1. PhÇn I: §Æt vÊn ®Ò 1
2. PhÇn II: Néi dung 3
3. I. C¬ së lý luËn 3
4. II. Néi dung 3
5. A. Mét sè kiÕn thøc kü n¨ng bæ xung… 5
6. B.. Nh÷ng sai lÇm phæ biÕn khi gi¶i to¸n 11
7. C. Mét sè bµi to¸n tÝch ph©n gi¶i b»ng nhiÒu ph¬ng ph¸p
8. III. HiÖu qu¶ s¸ng kiÕn kinh nghiÖm 21
9. PhÇn III. KÕt luËn chung vµ ®Ò xuÊt 20
S¸ch tham kh¶o
23
 NguyÔn ThÞ H¶i HiÒn-Kinh nghiÖm híng dÉn häc
sinh gi¶i c¸c bµi to¸n tÝch ph©n
1. B¸o to¸n häc tuæi trÎ
2. Ph¬ng ph¸p gi¶ng m«n to¸n
3. Ph¬ng ph¸p tÝnh tÝch ph©n (NguyÔn H÷u Ngäc)
4. Sai lÇm phæ biÕn khi gi¶i to¸n ( NguyÔn VÜnh CËn)
5. §Ò thi tuyÓn sinh Bé Gi¸o dôc ®µo t¹o
6. Gi¶i tÝch líp 12
24

 NguyÔn ThÞ H¶i HiÒn-Kinh nghiÖm híng dÉn häc sinh gi¶i c¸c bµi to¸n tÝch ph©n
träng, bëi lÏ nã gióp häc sinh cñng cè kiÕn thøc mét c¸ch ch¾c ch¾n nhÊt. Trong thùc tÕ gi¶ng d¹y t¹i Trung t©m GDTX thÞ x· t«i thÊy khi häc ®Õn ch¬ng §¹o Hµm vµ TÝch Ph©n th× c¸c em häc sinh tá ra lóng tóng. Cã lÏ nguyªn nh©n lµ do c¸c em cha n¾m ch¾c lý thuyÕt vµ c¸c em hÇu hÕt cha ®îc va ch¹m víi nhiÒu d¹ng bµi tËp. §iÒu nµy ®· g©y nhiÒu khã kh¨n cho häc sinh, nhÊt lµ c¸c häc sinh khèi 12 cÇn tËp trung kiÕn thøc cho kú thi tèt nghiÖp vµ thi ®¹i häc, cao ®¼ng. ChÝnh v× vËy ®Ó n©ng cao hiÖu qu¶ gi¶ng d¹y, trong ®Ò tµi nµy t«i xin ®îc bµn vÒ vÊn ®Ò:”Kinh nghiÖm híng dÉn häc sinh gi¶i bµi to¸n tÝch ph©n"

PhÇn II :

Néi dung

I. C¬ së khoa häc: Nguyªn hµm vµ tÝch ph©n lµ nh÷ng néi dung quan träng trong ch¬ng tr×nh To¸n líp 12. Nh÷ng bµi to¸n phÇn tÝch ph©n võa míi võa khã vµ c¸c lo¹i to¸n l¹i ®a d¹ng nªn ®· g©y kh«ng Ýt khã kh¨n cho häc sinh. MÆt kh¸c néi dung s¸ch gi¸o khoa líp 12 chØ dõng l¹i ë nh÷ng néi dung c¬ b¶n nhÊt vµ ba ph¬ng ph¸p c¬ b¶n ®Ó tÝnh tÝch ph©n. PhÇn kü n¨ng míi dõng l¹i ë møc minh ho¹, tõ c¸c kiÕn thøc vµ kü n¨ng ®ã tíi c¸c kiÕn thøc vµ kü n¨ng ®Ó gi¶i c¸c bµi to¸n thi vµo c¸c trêng mµ c¸c em cã nhu cÇu häc lªn cßn mét kho¶ng c¸ch kh¸ xa. ChÝnh v× vËy khi gi¶ng ch¬ng nµy chóng ta cÇn :
2

Tuy ta c«ng nhËn kh«ng chøng minh song ph¶i lµm cho häc sinh n¾m v÷ng c¸c ®iÒu kiÖn cña ®Þnh lý tõ ®ã ¸p dông c¸c bµi to¸n vÒ: a) Chøng minh bÊt ®¼ng thøc b) Chøng minh sù tån t¹i nghiÖm trong kho¶ng (a.b) 2/ B¶ng c¸c nguyªn hµm c¬ b¶n: Ngoµi 9 c«ng thøc cña s¸ch gi¸o khoa.b) c) Chøng minh hµm sè y=f(x) lµ kh«ng ®æi trªn mét kho¶ng (a. Chóng ta thªm bæ xung thªm c¸c c«ng thøc tèi thiÓu lµ: c) x ±a dx 1 x−a = ln +c d) ∫ 2 2 2a x + a x −a 2 2 ∫ dx = ln x + x 2 ± a 2 +c (a ≠ 0) (a ≠ 0) 3/ TÝnh tÝch ph©n x¸c ®Þnh theo ®Þnh nghÜa a) Häc sinh cÇn n¾m v÷ng 5 bíc ®Ó tÝnh giíi h¹n mét tæng LimS n tõ ®ã tÝnh ®îc tÝch ph©n . n →∞ b) Ngîc l¹i ph¶i híng dÉn häc sinh lµm nh÷ng bµi to¸n t×m giíi h¹n mét tæng ta ®a vÒ bµi to¸n tÝch ph©n ®¬n gi¶n I= ∫ f ( x)dx 0 1 3 . NguyÔn ThÞ H¶i HiÒn-Kinh nghiÖm híng dÉn häc sinh gi¶i c¸c bµi to¸n tÝch ph©n -X¸c ®Þnh nh÷ng kiÕn thøc kü n¨ng c¬ b¶n cÇn kh¾c s©u trong khi gi¶ng d¹y lý thuyÕt: 1/ §Þnh lý Lagrang: Lµ mét ®Þnh lý quan träng nhÊt trong phÐp tÝnh vi ph©n.

a] 0 a c) NÕu f(x) lµ hµm tuÇn hoµn víi chu kú T th×: ∫ f ( x)dx = ∫ f ( x)dx a a +T b b +T d) ∀ x ∈ [a. a] th×: 0 NÕu f(x) lµ hµm sè lÎ trªn ®o¹n [-a. tõ ®ã t×m ra hµm i =1 n i 1 4/ C¸c ®Þnh lý vÒ tÝch ph©n: Ngoµi c¸c ®Þnh lý cã s½n ë s¸ch gi¸o khoa ta cÇn bæ sung thªm mét sè ®Þnh lý thêng ®îc ¸p dông trong bµi tËp: a) b b ∫ f ( x)dx = ∫ f (u )du a a b) NÕu y= f(x) lµ liªn tôc trªn [-a.b] vµ m ≤ f(x) ≤ Mth×: m(b-a) ≤ ∫ f ( x)dx a ≤ M(a-b) 5/Dïng vi ph©n ®Ó t×m nguyªn hµm Gióp cho häc sinh tr×nh bµy mét bµi to¸n tÝch ph©n ng¾n gän a) dy= y’ dx b) ∫ f [u ( x ) ].u ' ( x ) dx = ∫ f (u )du c) NÕu u = ax+b (a ≠ 0) th× ∫ f (ax + b)dx = a ∫ f (u )du 1 II.a] −a ∫ a f ( x )dx = 2 ∫ f ( x)dx NÕu f(x) lµ hµm sè ch½n trªn ®o¹n [-a.Mét sè kiÕn thøc vµ kü n¨ng c¬ b¶n bæ xung vµ rÌn luyÖn trong qu¸ tr×nh gi¶i tõng lo¹i bµi tËp: 4 . ∑ f ( n ) n . NguyÔn ThÞ H¶i HiÒn-Kinh nghiÖm híng dÉn häc sinh gi¶i c¸c bµi to¸n tÝch ph©n rÌn cho häc sinh biÕt ®a tæng Sn vÒ f(x) t¬ng øng. Néi dung A.b]: b ∫ a b f ( x )dx ≤ ∫ f ( x) dx a b e) ∀ x ∈ [a.

a) C¸c nguyªn hµm cÇn nhí: dx 1 = ln ax + b + c • ∫ ax + b a • • 1/ TÝch ph©n c¸c hµm h÷u tû. NguyÔn ThÞ H¶i HiÒn-Kinh nghiÖm híng dÉn häc sinh gi¶i c¸c bµi to¸n tÝch ph©n Ta ph©n lo¹i c¸c bµi tËp trong s¸ch gi¸o khoa( hoÆc s¸ch tham kh¶o ). (a ≠ 0) ∫x 2 dx 1 x−a = ln +c 2 2a x + a −a dx n (a ≠ 0) • 1 +c (a ≠ 0) (n ≠ 1) a (n − 1)( ax + b) n −1 1 • Chó ý: + Khi gÆp d¹ng m ta chuyÓn thµnh X-m X + ) ax2+ bx+ c= a[(x+m)2+ n] (a ≠ 0) b) Ph¬ng ph¸p tÝnh: P ( x) I =∫ dx Q( x) ∫ ( ax + b) =− * Trêng hîp 1: NÕu bËc cña P(x) lín h¬n bËc cña Q(x) th× ta thùc hiÖn phÐp chia P(x) cho Q(x) ta ®îc: P( x) R( x) = A( x ) + • víi bËc cña R(x) nhá h¬n bËc cña Q(x). TiÕn hµnh rÌn luyÖn kü n¨ng theo tõng lo¹i. Q( x) Q( x) R( x) dx ra d¹ng ViÖc tÝnh ∫ A( x )dx trë nªn ®¬n gi¶n. Tríc khi lµm ta nªu c¸c kiÕn thøc c¬ b¶n vµ kü n¨ng riªng biÖt cÇn n¾m v÷ng cho tõng lo¹i.x2 → R( x) Mx + N A B = = + Q( x) a ( x − x1 )( x − x 2 ) x − x1 x − x 2 Kh¶ n¨ng 2: Q(x) cã nghiÖm kÐp x0 →Q(x) = a(x-x0)2 5 . ta chØ biÕn ®æi I = ∫ Q( x) nguyªn hµm c¬ b¶n. D¹ng 1: Víi Q(x) =ax2+bx=c(a ≠ 0) → bËc cña R(x) ≤ 1 R( x) Mx + N = 2 VËy Q( x) ax + bx + c Kh¶ n¨ng 1:Q(x) cã 2 nghiÖm ph©n biÖt x1.

c) 4 x( x + 1) 2 e +1 x −1 6 5 2 2x − 1 x +x +x +2 e) 2 . ( x − 1)( x + 1) 2 . 2 x + 2x − 2 d) ∫ 0 2 x 3 dx x 2 + 2x + 1 .2 (128) Bµi lµm thªm : Bµi 1: T×m nguyªn hµm cña c¸c hµm sè: 1 1 x4 a) . NguyÔn ThÞ H¶i HiÒn-Kinh nghiÖm híng dÉn häc sinh gi¶i c¸c bµi to¸n tÝch ph©n R ( x) Mx + N A B = = + 2 Q( x) a ( x − x0 ) x − x0 ( x − x2 ) 2 Kh¶ n¨ng 3: Q(x) v« nghiÖm ta ph©n tÝch: P( x) A.III ë trêng hîp 1. *PhÇn bµi tËp: 1. b) ∫ 2 .β γ lµ h»ng sè) Kh¶ n¨ng 2: Q(x) cã d¹ng Q(x) = (x-a)3 Ta ph©n tÝch R(x) = A(x-a)2+B(x-a) +C tõ ®ã R ( x) A B C = + + 2 Q( x) x − a ( x − a) ( x − a) 3 D¹ng III: Víi Q(x) cã bËc lín h¬n 3 th× th«ng thêng ta xÐt c¸c Q(x) ®¬n gi¶n.n. h) x − 2x + 2 x6 + 1 Bµi 2: TÝnh c¸c tÝch ph©n 4 1 xdx xdx a) ∫ 2 .α . c) x +4 0 −2 x + 2 x + 2 6 x2 . d) −2 ∫ 1 dx .Q ' ( x ) B = + Q( x) Q( x) Q( x) Tõ ®ã : 3 2 D¹ng II:Víi Q(x) = ax +bx +cx+d (a ≠ 0) →bËc cña R(x) ≤ 2 Kh¶ n¨ng 1: Q(x) cã 1 nghiÖm x0 → q(x) = (x-x0)(ax2+ β x +γ ) Tõ ®ã R ( x) Mx 2 + Nx + S A mx + n = = + 2 2 Q ( x ) ( x − x0 )( ax + βx + γ ) x − x0 (ax + βx + γ ) (m. b) x .II. * Trêng hîp 2: BËc cña P(x) nhá h¬n bËc cña Q(x) th× ta coi nh R(x) vµ tiÕn hµnh c¸c bíc nh trong c¸c d¹ng I.

b) a x + a − x + 2 . l) ∫ 0 1 dx ( x − a)( x − b) 2/ TÝch ph©n c¸c hµm v« tû: A . f) 2 ( x + 1) x + 3 x + 2 1 − 2x − x 2 Bµi 2: TÝnh c¸c tÝch ph©n: 7 ∫ R[ x. f) ∫ 1 2 ( x 2 + 1)dx x4 +1 . d) 3x 2 − 2 x2 + 2 . . c) 2 x + 2x + 5 1 1 e) .142) * Bµi tËp bæ xung : Bµi 1: T×m nguyªn hµm cña c¸c hµm sè sau: 1 a) x 2 x + 1 . Nh÷ng d¹ng ®æi biÕn thêng gÆp: a) b) (V× : a2 –x2=a2. NguyÔn ThÞ H¶i HiÒn-Kinh nghiÖm híng dÉn häc sinh gi¶i c¸c bµi to¸n tÝch ph©n e) ∫ 0 1 xdx ( x + 1) 3 . NhÊn m¹nh cho häc sinh c«ng thøc nguyªn hµm: ∫ dx x ±a 2 2 = ln x + x 2 ± a 2 + c (a ≠ 0) x 2 ± a 2 dx Tõ ®ã ¸p dông tÝnh ∫ B . g) −1 ∫ 2 x − x 2 dx . * Bµi tËp ¸p dông: 3. x 2 − a 2 ]dx §Æt x = cos t 2 2 a a (V× : x2 –a2= − a2 = sin 2 t = a 2 tg 2 t → khö ®îc c¨n thøc) 2 2 cos t cos t dx 1 d) ∫ §Æt x − α = 2 t ( x − a ) ax + bx + c e) Chó ý ph¬ng ph¸p nh©n c¶ tö vµ mÉu víi biÓu thøc liªn hîp.a2cos2t= a2sin2t → khö ®îc c¨n thøc) 1 2 (V× : a2 +x2= a2+ a2tg2t= a2 cos t → khö ®îc c¨n thøc) a c) ∫ R[ x.4(141. a 2 − x 2 ]dx §Æt x=acost( hoÆc asint) a 2 + x 2 ]dx §Æt x = atgt ∫ R[ x.

cos x.cosx) §Æt sinx = t (Hµm lÎ ®èi víi cosx) NÕu : R( -sinx.cosx) = . cosx) §Æt tgx = t (Hµm ch½n ®èi víi sinx vµ cosx) • NÕu : R(sinx. cos x)dx (R lµ hµm sè h÷u tû) ↔ §Æt cosx = t NÕu R (− sin x..dx c) H¹ bËc : p= 2n..R(sinx. cos x) = − R (sin x.n ∈ N*) p+q = . q= 2m → Dïng c«ng thøc h¹ bËc (m. 2 2 b) ∫ x 1 − x dx 0 1 .cosx) = R(sinx.1] vµ f(x) + f(-x) = 1 − x 2 TÝnh 1 −1 ∫ f ( x)dx g) f) ∫ 0 y 2 dy y6 + 4 ∫ x+ 0 1 ydx x2 +1 h) ∫ x+ 0 1 xdx x2 −1 3/ TÝch ph©n c¸c hµm lîng gi¸c : * Híng dÉn häc sinh mét sè thuËt gi¶i c¸c bµi tËp lîng gi¸c : a) §èi víi d¹ng • ∫ R(sin x. c) ∫ 0 1 1 + x 2 dx d) −1 ∫ ln( x + 1 1 1 + x 2 ) 99 dx e) Cho f(x) x¸c ®Þnh liªn tôc trªn [-1.2n → §Æt tgx = t 8 . cos x) ( Hµm lÎ dèi víi sinx) • • NÕu : R( sinx. cosx ) – Hµm bËc nhÊt ®èi víi sinx vµ cosx x Th× ®Æt tg = t ( phÐp thÕ v¹n n¨ng) 2 b) §èi víi d¹ng : p= 2n+1 → §Æt cosx= t ( n ∈ N*) p q q= 2n+1 → ®Æt sinx = t ∫ sin x. NguyÔn ThÞ H¶i HiÒn-Kinh nghiÖm híng dÉn häc sinh gi¶i c¸c bµi to¸n tÝch ph©n 2 a) ∫ x 1 − x dx 0 1 .

∫ a b sin 2 xdx .3.142) *Bµi tËp bæ xung: Bµi 1: T×m nguyªn hµm cu¶ c¸c hµm sè sau: a) cos2x . f) c) sin2xcosx sin x cos x + sin x . t = tgx . ∫ a b cos 3 xdx 3 . . .5. b) tg2x e)sin3xcos2x .dsinx) h) ∫ m sin x + n cos x + p dx a sin x + b cos x + c d(cotgx)=-(1+cotg2x)dx §Æt msinx+ncosx+p = A( asinx + bcosx+c) + B(acosx – bsinx)+C Chó ý: d(tgx)=(1+tg2x)dx. a b ∫ cos Ax cos Bxdx a b e)§æi biÕn : x = sint . x= π . Bµi tËp:1. f) §èi víi d¹ng : tg x = t . g) d) 1 sin x + 1 tgx cos 3 x Bµi 2: TÝnh c¸c tÝch ph©n: 9 . ∫ sin xdx a b d)BiÕn tÝch thµnh tæng ®èi víi c¸c d¹ng: ∫ sin Ax cos Bxdx a b .t 2 2dt 1+ t2 2t sin x = 1+ t2 cos x = 1− t2 1+ t2 dx = ∫ a cos x + b sin x + c dx ta ®Æt tg x =t → 2 g) NÕu gÆp ∫ c sin x + d cos x dx th× ta ph©n tÝch tö sè : a sin x + b cos x asinx +bcosx= A( csinx + dcosx)+ B( ccosx.6(141. ∫ sin Ax sin Bxdx . x= cost . NguyÔn ThÞ H¶i HiÒn-Kinh nghiÖm híng dÉn häc sinh gi¶i c¸c bµi to¸n tÝch ph©n ∫ a b cos 2 xdx .

b) sin x + sin x dx ∫ cos 2 x 0 π 6 . e) cos 3 x + cos 5 x dx 4 ∫ 2 π sin x + sin x 4 π a) Chó ý ®Õn c«ng thøc tÝnh thÓ tÝch : V = ∫ S ( x ) dx hoÆc V = ∫ S ( y ) dy a a b b 4/ TÝnh diÖn tÝch vµ thÓ tÝch b»ng tÝch ph©n: b) BiÕt t¸ch ph¬ng tr×nh cña mét ®êng khÐp kÝn thµnh hai hµm t¬ng øng víi hai nöa h×nh ®ã ®Ó ¸p dông c«ng thøc: S = ∫ f 1 ( x) − f 2 ( x) dx a b b 2 2 . c) π 2 0 ∫ 2 + sin x dx 1 d) dx ∫ a 2 cos 2 x + b 2 sin 2 x 0 sin x 100π (a2+ b2 ≠ 0) . g) ∫ sin x cos xdx 0 sin x + 2 cos x − 3 π 2 d) ∫ cos x. e) ∫ 0 1 − cos 2 x dx f) π 2 0 ∫ cos x + 2 sin x dx Bµi 3: TÝnh tÝch ph©n: a) π 4 0 ∫ tg π 3 0 7 xdx sin 3 x 3 3 . cos x dx .155 * Bµi tËp bæ xung: 10 . c) π 2 0 ∫ sin x − 2 cos x + 3 dx 2 4 . b) ∫ 1 + 3 cos x dx sin x . NguyÔn ThÞ H¶i HiÒn-Kinh nghiÖm híng dÉn häc sinh gi¶i c¸c bµi to¸n tÝch ph©n a) ∫ cot gxdx π 6 π 4 π 4 π 2 0 . V = π ∫ y1 ( x) − y 2 ( x ) dx a b 2 2 hoÆc V = π ∫ x1 ( y ) − x 2 ( y ) dy a * Bµi tËp s¸ch gi¸o khoa: Bµi tËp trang 154.

b] th× : m(a-b) ≤ ∫ f ( x)dx a b ≤ M(a-b) * PhÇn bµi tËp: Trong ch¬ng tr×nh ®Ò cËp Ýt ®Õn vÊn ®Ò nµy. 4+π 2 < ∫ e x +1 dx e) 4 0 1 1 π g) ∫ π 2 sin x 2 dx < x π 6/ Ap dông ®Þnh nghÜa tÝch ph©n ®Ó t×m giíi h¹n cña d·y sè: a) Cho y=f(x) lµ hµm liªn tôc trªn [0. song trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y mét sè ®Ò thi vµo c¸c trêng cã ra nh÷ng bµi to¸n vÒ bÊt ®¼ng thøc tÝch ph©n. . NguyÔn ThÞ H¶i HiÒn-Kinh nghiÖm híng dÉn häc sinh gi¶i c¸c bµi to¸n tÝch ph©n • • • • TÝnh diÖn tÝch h×nh ph¼ng giíi h¹n bëi :y=x2 vµ y2=x TÝnh diÖn tÝch h×nh e-lip : x2 y2 + =1 a2 b2 x2 y2 + < 1 khi quay quanh Ox.b] mµ f(x0)<g(x0) th× ∫ f ( x)dx < ∫ g ( x)dx a c)NÕu m ≤ f(x) ≤ M ∀ x ∈ [a.b] th× b c dx b−a a ∫ a b f ( x)dx ≤ b ∫ g ( x)dx a b a b NÕu ∃ x0 ∈ [a. a2 b2 TÝnh thÓ tÝch g©y nªn bëi e-lip : TÝnh thÓ tÝch khèi trßn xoay g©y nªn bëi h×nh ch¾n bëi c¸c ®êng : Y= 2x-x2 . Ï c) 1 < ∫e dx < e 2 1 0 .1] th× : 11 . bëi vËy t«i ®a ra nh÷ng bµi to¸n c¬ b¶n nhÊt : * Chøng minh r»ng 1 a) ∫ x(1 − x)dx < . y=0 khi quay quanh Ox. 5/BÊt ®¼ng thøc tÝch ph©n: a) VËn dông ®Þnh lý Lagrang: Chó ý: C = ∫ b) NÕu f(x) ≤ g(x) ∀ x ∈ [a. 4 0 dx d) 1 < ∫ cos 98 x 0 π 4 1 4 b) ∫ x(1 − x) dx < 27 0 2 1 .

n) ∫ f ( x)dx 0 1 ®Ó thay cho Lim S n n →∞ π π 2π (n − 1)π [sin + sin + . Cho : S n = 2 + 2 + ... + n 5 2.…. + 2 4 6 8 2n + 2 2(n + 1) 1. Chøng minh r»ng: C n − C n + C n − C n + ..... Lêi gi¶i ®óng lµ: 1 1 ∫ (sin x − cos 2 x )dx = ∫ sin xdx − ∫ cos 2 x dx = (− cos x + C1 ) − (tgx + C 2 ) = − cos x − tgx + C (víi C = C1... + 4.. Cho: S n = 2 n →∞ n +1 n + 4 2n 1 0 1 1 1 2 1 3 (−1) n n 1 Cn = 6. NguyÔn ThÞ H¶i HiÒn-Kinh nghiÖm híng dÉn häc sinh gi¶i c¸c bµi to¸n tÝch ph©n Lim ∑ n →∞ i =1 n 1 i f ( ) = ∫ f ( x)dx → RÌn luyÖn kü n¨ng n n 0 1 Tõ c¸c sè h¹ng cña Sn biÕn ®æi vÒ: Sn = Tõ ®ã t×m ra f(x) vµ tÝnh B/ Bµi tËp: ∑ n f (n) i =1 n 1 i ( Víi i= 1.....C2) ∫ (sin x − cos 1 2 ) dx = ∫ sin xdx − ∫ D¹ng 2: Kh«ng chó ý ®Õn ®iÒu kiÖn khi ®æi biÕn sè: VÝ dô: I = ∫ ( x − 1) 2 dx → §Æt u =(x-1)2 → du = 2(x-1)dx →I=0 0 2 * ë ®©y ta thÊy häc sinh cã 2 sai lÇm: 12 ....2.... Cho : S n = T×m Lim S n n →∞ n +1 n + 2 n+n n n n + 2 + . T×m giíi h¹n Lim n →∞ B/ Nh÷ng sai lÇm phæ biÕn khi gi¶i to¸n nguyªn hµm tÝch ph©n: D¹ng 1: MÊt h»ng sè C: VÝ dô: 1 dx = (− cos x + C ) − (tgx + C ) = − cos x − tgx x cos 2 x * Sai lÇm ë trªn lµ do häc sinh hay chän h»ng sè C cho mäi phÐp tÝnh nguyªn hµm... Cho : Qn = T×m Lim Qn n →∞ n6 1 2 n 3.... + 2 T×m Lim S n n →∞ n n n 1 1 1 + + .. + 2 T×m Lim S n 5..3. + sin ] n n n n 15 + 2 5 + ..

b] 2 dx VÝ dô: TÝnh ∫ 2 ¸p dông Niut¬n-Laib¬nit: −1 x Liªn tôc → Kh¶ tÝch → BÞ chÆn dx x −1 = ∫ x −2 dx = ∫ 2 −1 −1 −1 x 2 2 2 = −1 −3 2 kh«ng bÞ chÆn → Kh«ng kh¶ tÝch 1 kh«ng liªn tôc t¹i 0 ∈ [-1. π dx VÝ dô: TÝnh ∫ (Dïng ph¬ng ph¸p ®æi biÕn) sin x + 1 0 13 . 1 • Lêi gi¶i ®óng :Hµm sè y = 2 kh«ng liªn tôc t¹i x=0 ∈ [-1. 2] vµ x 1 1 Lim 2 → +∞ vËy hµm sè y = 2 kh«ng bÞ chÆn trªn [-1.2] nªn x →0 x x tÝch ph©n kh«ng tån t¹i.2] nªn kh«ng thÓ ®æi biÕn. u= (x-1)2 kh«ng ph¶i lµ hµm ®¬n ®iÖu trªn [0.C¸ch 1:§Æt u=x-1 → du= dx vµ x 0 2 2 * Lêi gi¶i ®óng lµ: I = ∫ ( x − 1) dx = ∫ ( x − 1) dx + ∫ ( x − 1) dx = 2 2 2 1 2 u -1 I = ∫ ( x − 1) 2 dx = ∫ u 2 du = 2 1 3 1 1 u 2 = 3 −1 3 0 −1 . 2. ®æi cËn ®îc.C¸ch 2: BiÕn ®æi trùc tiÕp * D¹ng 3: Kh«ng chó ý ®Õn ®iÒu kiÖn tån t¹i cña tÝch ph©n: Hµm sè f(x) liªn tôc vµ bÞ chÆn trªn [a. . NguyÔn ThÞ H¶i HiÒn-Kinh nghiÖm híng dÉn häc sinh gi¶i c¸c bµi to¸n tÝch ph©n 1.2] nªn kh«ng sö x2 dông ®îc ®Þnh lý Niut¬n – Laib¬nit. u = x − 1 §iÒu nµy chØ x¶y ra khi 1≤ x 2 3 0 0 1 * Chó ý : §©y lµ c¸ch gi¶i kh¾c phôc cho c¸ch gi¶i sai lÇm ë trªn chø kh«ng ph¶i c¸ch gi¶i ng¾n gän vµ hay. • Tõ ®©y → Khi sö dông c«ng thøc Niut¬n_Laib¬nit ph¶i chó ý ®iÒu kiÖn liªn tôc bÞ chÆn cña hµm sè. Ta cßn nh÷ng c¸ch gi¶i ®¬n gi¶n h¬n. * Râ rµng ta thÊy hµm sè y = *D¹ng 4: Khi ®æi biÕn t = ϕ (x) hoÆc x = ϕ (t) häc sinh kh«ng chó ý ®Õn tÝnh liªn tôc cña ϕ (x) hoÆc ϕ (t).

 NguyÔn ThÞ H¶i HiÒn-Kinh nghiÖm híng dÉn häc sinh gi¶i c¸c bµi to¸n tÝch ph©n x 2dt = t → dx = do ®ã 2 1+ t2 dx dt −2 −2 −2 +C ∫ sin x + 1 = 2∫ (t + 1) 2 = 2∫ (t + 1) dt = 1 + t + C = x 1 + tg 2 ¸p dông ®Þnh lý Niut¬n – Laib¬nit: §Æt tg π ∫ 1 + sin x = 0 dx −2 1 + tg x 2 π 0 = −2 1 + tg π kh«ng x¸c ®Þnh nªn tÝch ph©n kh«ng x¸c ®Þnh. 2 * Lêi gi¶i ®óng lµ: π π π dx dx 1 dx = ∫ ∫ sin x + 1 = ∫ x x x π 20 0 0 (sin + cos ) 2 cos 2 ( − ) 2 2 2 4 v× tg π π 2 + 2 1 + tg 0 x π d( − ) x π π π π 2 4 ∫ 2 x π = tg ( 2 − 4 ) 0 = tg 4 − tg (− 4 ) = 2 0 cos ( − ) 2 4 *D¹ng 5: BiÕn ®æi biÓu thøc sai: VÝ dô: TÝnh: 2π ∫ 0 1 + sin x dx = 2π 2π ∫ 0 (sin x x x x + cos ) 2 dx = ∫ (sin + cos ) dx 2 2 2 2 0 2π 2π x x x x x = 2 ∫ (sin + cos )d = 2(− cos + sin ) = 2(1 + 1) = 4 2 2 2 2 2 0 0 *Lêi gi¶i sai lÇm ë chç: * Lêi gi¶i ®óng lµ: I= 2π 2π (sin x x x x + cos ) 2 = sin + cos ? 2 2 2 2 2π a2 = a ∫ 0 1 + sin x dx = ∫ sin 0 x x x π x π + cos dx = 2 2 ∫ sin( + ) d ( + ) = 4 2 2 2 2 4 2 4 0 14 . π ] . vµ sai thø hai lµ : kÕt luËn sau khi tg kh«ng x¸c ®Þnh ta chØ kÕt 2 x luËn c¸ch ®Æt tg = t kh«ng thùc hiÖn ®îc. 2 x x * Lý do sai ë chç khi ®Æt tg = t ta kh«ng chó ý ®iÒu kiÖn tg ph¶i liªn 2 2 tôc trªn π [0.

c) 2 0 2 ∫ x −1 0 2 dx ∫ 0 1 xdx 1− x2 π e) ∫ cos x 0 sin x dx a2 = a Chó ý: . b) ∫ x − x dx .§èi víi bµi tËp a) lµ: §èi víi bµi tËp b) lµ: a nÕu a ≥ 0 a= -a nÕu a< 0 §èi víi bµi tËp c) vµ d) lµ : tÝnh liªn tôc vµ bÞ chÆn cña hµm sè f(x) C/ Mét sè bµi to¸n tÝch ph©n gi¶i b»ng nhiÒu ph¬ng ph¸p: 15 . NguyÔn ThÞ H¶i HiÒn-Kinh nghiÖm híng dÉn häc sinh gi¶i c¸c bµi to¸n tÝch ph©n *D¹ng 6: Häc sinh m¾c ph¶i khi chøng minh bÊt ®¼ng thøc : VÝ dô: Tõ 1 1 dx dx dx ≤ ⇒∫ ≤∫ hay : 1 ≤ ∫ ? 2 99 2 99 99 cos x cos x x x 0 cos x 0 cos 0 cos π 4 π 4 π 4 HÇu hÕt häc sinh kh«ng quan t©m ®Õn dÊu b»ng x¶y ra khi nµo? π 1 1 ⇒ < π π DÔ thÊy ®¼ng thøc kh«ng x¶y ra. ta lÊy x= 6 cos 2 cos 99 6 6 VËy ta chØ cã bÊt ®¼ng thøc ®óng lµ: 1 < ∫ π 4 dx 99 x 0 cos (Chó ý bÊt ®¼ng thøc nµy cßn cã thÓ chøng minh m¹nh h¬n lµ: π 4 4 dx ) <∫ 3 0 cos 99 x Mét sè bµi to¸n t¬ng tù: TÝnh: π a) d) ∫ 0 1 + cos 2 x dx .

0) . Bëi vËy: x2+ y2=1 I = ∫ 1 − x 2 dx 0 1 =DT: 0≤ x≤ 1 y>0 16 =1/4 diÖn tÝch h×nh trßn t©m O(0. NguyÔn ThÞ H¶i HiÒn-Kinh nghiÖm híng dÉn häc sinh gi¶i c¸c bµi to¸n tÝch ph©n Sau khi häc sinh ®· lµm quen víi 3 ph¬ng ph¸p ta ®a ra mét sè bµi tËp gi¶i b»ng nhiÒu ph¬ng ph¸p nh»m gióp häc sinh cñng cè nh÷ng kiÕn thøc ®· häc ®ång thêi biÕt ph©n tÝch. kh«ng ©m trªn ®o¹n [a. chän läc nh÷ng c¸ch gi¶i hay. s¸ng t¹o cña häc sinh .1]. ng¾n gän ®Ó ph¸t huy kh¶ n¨ng t duy.b] th× 1 0 −∫ 0 1 − x 2 dx 1− x2 = −∫ 0 1 (1 − x 2 ) − 1 1− x2 dx ∫ f ( x)dx a b lµ diÖn tÝch h×nh thang cong giíi h¹n bëi c¸c ®êng x=a. ThÝ dô: 2 Bµi 1: I = ∫ 1 − x dx 0 1 • §æi biÕn : §Æt x= sint víi ( − π ≤ t ≤ π ) → I = cos 2 dt = π ∫ 2 2 4 0 π 2 • Tõng phÇn: u = 1− x2 → I = x 1− x2 dv=dx →I= • • 1 π arcsin 1 = 0 2 4 ¸p dông tÝnh chÊt: f(x) liªn tôc.x=b. kh«ng ©m trªn [0. y=f(x) ta cã : y = 1 − x 2 lµ liªn tôc. y=0.

= − ln 2 2 0 21 2 3 4 Bµi 3: TÝnh K = ∫x 2 2 dx x2 −1 3 *§Æt t = x 2 − 1 → tdt = xdx → K = 1 2 ∫t 1 2 dt π = arctgt 1 3 = 12 +1 1 2 2 2 1 dt dt = − arcsin t *§Æt t = → − 2 = dx → K = − ∫ x t 1− t2 2 2 = π 2 *§Æt x = 1 sin tdt sin tdt π → dx = →K =∫ = ∫ dt = 2 cos t 12 cos t π sin t π 4 4 π 3 π 3 π π (v× t ∈ [ . NguyÔn ThÞ H¶i HiÒn-Kinh nghiÖm híng dÉn häc sinh gi¶i c¸c bµi to¸n tÝch ph©n B¸n kÝnh R=1 → I= 3 1 π π 2 = R 4 4 x3 ∫ x 2 + 1 dx (Gi¶i b»ng 3 ph¬ng ph¸p) 0 *Trùc tiÕp: Bµi 2: J = 3 x3 J= ∫ 2 dx = 0 x +1 3 3 ( x 3 + x) − x ∫ x 2 + 1 dx = 0 3 1 ∫ xdx − 2 0 3 3 d ( x 2 + 1) 3 ∫ x 2 + 1 = 2 − ln 2 0 3 *§æi biÕn: §Æt x=tgt → dx=(1+tg2t)dt J = ∫ tg 3 tdt = ∫ tgt (tg 2 t + 1 − 1)dt = ∫ tgtd (tgt ) + 0 0 0 ∫ 0 3 d (cos t ) 3 = − ln 2 cos t 2 *T..P tõng phÇn: xdx 1 3 dv = 2 → v = ln( x 2 + 1) 2 x +1 →J = 3 ln 2 − ∫ x ln( x 2 + 1)dx 0 u=x2 → du= 2xdx 1 1 3 = 3 ln 2 − ∫ ln( x 2 + 1)d ( x 2 + 1) = 3 ln 2 − ∫ ln tdt = ... ] → sin t > 0) 4 3 Bµi 4: TÝnh N = ∫ π 3 dx 1 − sin x 0 x 2dt = t →dx = 2 1+ t2 17 *C1:Dïng phÐp thÕ (v¹n n¨ng): tg .

cos 2 xdx ∫ π sin x 4 0 π 2 π . c) ∫ sin x + cos x dx sin x 18 . b) N = cos 2 x.. NguyÔn ThÞ H¶i HiÒn-Kinh nghiÖm híng dÉn häc sinh gi¶i c¸c bµi to¸n tÝch ph©n N= ∫ 0 3 3 x π d( + ) π dx dx 2 4 = tg ( x + π ) 3 = 3 + 1 = =∫ *C2: ∫ 0 x x x π 1 − sin x ∫ 2 4 0 0 (cos − sin ) 2 0 cos 2 ( + ) 2 2 2 4 *C3: Nh©n c¶ tö vµ mÉu víi 1+sinx π 3 π 3 π 3 3 2dt 3 2 dt 1 1+ t =2∫ = −2 2 2t t −1 0 (t − 1) 1− 2 1+ t 3 3 0 = . = 3 + 1 dx d (cos x) 1 ta ®îc N = (1 + sin x)dx = ∫ cos 2 x ∫ cos 2 x − ∫ cos 2 x = (tgx + cos x ) 03 = 3 + 1 0 0 0 π 3 π 3 π 3 π Bµi 5: TÝnh K= ∫ dt vµ t −1 dt 1 1 t −1 ex K =∫ = ( − ) dt = ln + C = ln x +C t (t − 1) ∫ t − 1 t t e +1 dt *§æi biÕn 2: §Æt ex = t → dx = t dt 1 1 t ex K =∫ = ∫( − )dt = ln + C = ln x +C t (t + 1) t t +1 t +1 e +1 *§æi biÕn 1: §Æt ex+1 =t →dx = *Liªn hîp: e x dx = ln(e x + 1) + C1 x e +1 (e x + 1)dx Vµ K+K’= ∫ = x + C2 ex +1 XÐt K’= ∫ VËy K=x – K’+C= x-ln(e +1)+C = ln( x dx e +1 x ex )+C ex +1 * Mét sè bµi to¸n t¬ng tù: 4 dx a) N = ∫ ..

B = 1 .C= -1/2 x − 1 x + 1 ( x + 1) 2 A( 2 x − 2) B + 2 → A = 1. d) 2 2 2 x + 2 x − 2 ( x − 1) − 3 x + 1 ( x + 1) 2 ( x + 1) x 1 1 = − f) V× x ∈ [1.0 + 0 2 2 2 → k/= ∫ ( x − x)dx + ∫ ( x − x )dx + ∫ ( x − x)dx −1 0 1 0 1 2 * TÝch ph©n c¸c hµm v« tØ : Bµi 1: 19 . b)Dïng tÝch ph©n cÆp ®«i (§· gi¶i ë phÇn tríc) x4 x4 − 1 + 1 1 1 1 b) 4 = = 1+ ( 2 − 2 ) 4 x −1 x −1 2 x −1 x +1 A B C + + c) = →A= 1/4 .2] → chia c¶ tö vµ mÉu cho x2 3 2 ( x + 1) ( x + 1) ( x + 1) 3 ta ®îc: 1 1 1 1 1+ 2 1+ 2 1+ 2 d (x − ) 2 2 2 x + x x x = 1 arctg x − 1 2 PhÇ ⇒∫ dx = ∫ 1 1 1 2 1 2 1 2 2 2 2x 1 (x − 1 (x − x + 2 (x − ) + 2 ) +2 ) +2 x x x x n g. B=3/4 . f)Dïng vi ph©n d) = 2 x − 2x + 2 x − 2x + 2 g) Nh c©u c) x6 + 1 + x5 + x4 − x2 + 1 + x2 x5 1 x2 h) = 1+ 6 + 2 + 6 x6 + 1 x +1 x +1 x +1 Lêi gi¶i v¾n t¾t c¸c bµi tËp: Bµi 2: a)Dïng vi ph©n b) = A(2 x + 2) B 1 + 2 → A = . B=-1 .h lµm t¬ng tù k) x 0 1 2 x-x . NguyÔn ThÞ H¶i HiÒn-Kinh nghiÖm híng dÉn häc sinh gi¶i c¸c bµi to¸n tÝch ph©n d) ∫ 2 sin x + cos x dx sin x Bµi tËp trang 4 vµ 5 : TÝch ph©n c¸c hµm h÷u tØ A B C Bµi 1:a/ = x + x + 1 + ( x + 1) 2 → A=1. C=-1. B = −1 2 2 x + 2x + 2 x + 2x + 2 c) e) 1 1 x3 3 1 = = x−2+ − .

e/ BiÕn tÝch thµnh tæng x g/ Dïng tÝch ph©n cÆp ®«i hoÆc ®Æt tg = t .tg5x.tg3x +tg3x + tgx – tgx π 4 0 ∫ tg 7 xdx = ∫ (tg 7 x + tg 5 x)dx − ∫ (tg 5 x + tg 3 x)dx + ∫ (tg 3 x + tgx )dx − ∫ tgxdx 0 0 0 0 π 4 π 4 π 4 π 4 20 . b) = 3( x 2 + 2) − 8 x2 + 2 a +a x −x +2 =a +a x 2 −x 2 . d/ dïng vi ph©n 0   2 e) Dïng tÝnh chÊt hµm lÎ → kq=0 f) ∫ f ( x)dx = −1 1 1 −1 x2 + 2 t2 = 1 + t .B= -1/5 Bµi 3: a) tg7x= tg7x+ tg5x. f) dx = 3∫ x 2 + 2dx − 8∫ ∫ 0 f ( x)dx + ∫ f ( x)dx = 0 1 1 −1 ∫ 0 f (− x )d (− x) + ∫ f ( x) dx = ∫ f (− x) dx + ∫ f ( x)dx 0 0 0 1 1 1 = ∫ [ f (− x) + f ( x)]dx = ∫ 1 − x 2 dx = 0 0 π 4 tg 2x=(tg2x+1)-1 → Bµi tËp trang 7 Bµi 1:a/ h¹ bËc. c) 1 ( x + 1) 2 + 2 2 dx x2 + 2 3x 2 − 2 x2 + 2 →∫ 3x 2 − 2 1 1 1 x +1 = → e)§Æt t 1 1 1 1 − ( x + 1) 2 ( + 1) t t t 3 d ( x 2 + x + 2) g) ∫ 2 x2 + x + 2 Bµi 2: a) Dïng vi ph©n. b / 2 2 ∫ tg xdx = ∫ (tg x + 1)dx − ∫ dx = tgx − x + C c. h. b) §Æt x= sint 1 1 c)  x x 2 + 1 + ln x + x 2 + 1  .2/ Dïng vi ph©n x 3/ §Æt tg = t 2 1 dt 1 dt 1 b tgx = t → dx = → 4/ = 2 ∫ = arctg 2 4/ a 1+ t b 0 ( a ) 2 + t 2 ab b 8/ sinx=A(cosx+2sinx)+B(-sinx+2cosx) → A= 2/5. NguyÔn ThÞ H¶i HiÒn-Kinh nghiÖm híng dÉn häc sinh gi¶i c¸c bµi to¸n tÝch ph©n a) §Æt d) 2 x + 1 = t .k /®æi biÕn 2 Bµi 2: 1.d/ Dïng vi ph©n.

B=1/2. trong s¸ch bµi tËp. e) h¹ bËc... ph©n lo¹i vµ t×m ra kiÕn thøc vµ kü n¨ng c¬ b¶n.. 1/ Khi gi¶ng d¹y mét ®Þnh lý hay mét c«ng thøc th× yªu cÇu häc sinh ph¶i n¾m ch¾c gi¶ thiÕt. Trªn c¬ së ®ã ®èi chiÕu víi s¸ch gi¸o khoa thÊy râ nh÷ng kiÕn thøc kü n¨ng nµo cÇn ®i s©u.. f) §Æt sinx = t b)§Æt cosx =t → sinxdx=-dt →b/= 3 2 →A=- Bµi tËp trang 9: 1 1 5 2 5 n 5 n 1 i 2/ Qn =  ( ) + ( ) + ... sau ®ã s¾p xÕp. 21 .. kÕt luËn. nh÷ng kiÕn thøc kü n¨ng nµo mµ häc sinh hay m¾c sai lÇm.. NguyÔn ThÞ H¶i HiÒn-Kinh nghiÖm híng dÉn häc sinh gi¶i c¸c bµi to¸n tÝch ph©n = ∫ tg 5 xdtgx − ∫ tg 3 xdtgx + ∫ tgxdtgx − ∫ tgxdx 0 0 0 0 π 4 π 4 π 4 π 4 t2 − 2 ∫ 2t 2 − 1dt 1 c) sinx+2cosx-3=A(sinx-2cosx+3)+B(cosx+2sinx)+C 3/4. b¶n th©n t«i rót ra kinh nghiÖm bíc ®Çu lµ gi¸o viªn ph¶i gi¶i thËt kü mäi bµi tËp trong s¸ch gi¸o khoa.. VËy n n n n  i =1 n n 1 i x6 5 Lim Qn = Lim ∑ f ( ) = ∫ x dx = n →∞ n →∞ n 6 i =1 n 0 n 1 1 0 = 1 6 PhÇn III : kÕt luËn chung vµ ®Ò xuÊt Qua gi¶ng d¹y.C=-3/4 d) ®Æt cosx =t → sinxdx=-dt .. nh÷ng kiÕn thøc kü n¨ng nµo cÇn bæ sung. trong c¸c s¸ch tham kh¶o. c¸c ®iÒu kiÖn tån t¹i cña ®Þnh lý. + ( )  = ∑ f ( ) víi f(x) = x5.

KÝnh mong c¸c ®ång nghiÖp ®ãng gãp ý kiÕn ®Ó kinh nghiÖm ®¹t hiÖu qu¶ h¬n. Ph¶i chän läc ra c¸c lo¹i bµi tËp ®iÓn h×nh. NguyÔn ThÞ H¶i HiÒn-Kinh nghiÖm híng dÉn häc sinh gi¶i c¸c bµi to¸n tÝch ph©n 2/ Khi thùc hiÖn giê bµi tËp cÇn ph©n lo¹i d¹ng bµi ®Ó häc sinh dÔ nhËn d¹ng. - Do thêi gian c«ng t¸c cha nhiÒu nªn ®Ò tµi ch¾c ch¾n cßn nhiÒu thiÕu sãt. 22 . ®Þnh híng suy nghÜ vµ híng dÉn häc sinh t×m lêi gi¶i vµ gi¶i b»ng nhiÒu c¸ch. t«i xin cã ®Ò xuÊt nh sau: . Yªu cÇu cña mét bµi tËp lµ: • Cñng cè kiÕn thøc vµ kü n¨ng tÝnh to¸n • Ph¸t huy tÝnh t duy s¸ng t¹o • Cã t¸c dông phôc vô cho c¸c bµi häc sau 4/. biÕt vËn dông vµo tõng lo¹i bµi tËp cô thÓ.Cã thÓ ®a c¸c ®Ò tµi SKKN cã chÊt lîng lªn trang web cña ngµnh ®Ó c¸c gi¸o viªn ®îc häc tËp kinh nghiÖm cña c¸c ®ång nghiÖp kh¸c. §Ó cã thÓ n©ng cao chÊt lîng d¹y vµ häc trong nhµ trêng t«i thiÕt nghÜ kh«ng g× kh¸c lµ chÝnh b¶n th©n ngêi gi¸o viªn vµ c¸c em häc sinh ph¶i nç lùc b¶n th©n. song ®Ó cã thÓ ®¹t ®îc kÕt qu¶ gi¸o dôc tèt nhÊt th× sù quan t©m cña c¸c cÊp l·nh ®¹o trong ngµnh gi¸o dôc lµ rÊt cÇn thiÕt.T¹o ®iÒu kiÖn ®Ó c¸c gi¸o viªn trÎ ®îc ®i häc tËp kinh nghiÖm cña c¸c ®ång chÝ cã th©m niªn c«ng t¸c. dÔ hiÓu vµ cã híng gi¶i quyÕt. 3/. . T«i xin ch©n thµnh c¶m ¬n.

 NguyÔn ThÞ H¶i HiÒn-Kinh nghiÖm híng dÉn häc sinh gi¶i c¸c bµi to¸n tÝch ph©n Môc lôc Trang 1. II. III. HiÖu qu¶ s¸ng kiÕn kinh nghiÖm 9.. PhÇn II: Néi dung 3. C. C¬ së lý luËn 4. Néi dung 5. KÕt luËn chung vµ ®Ò xuÊt 1 3 3 3 5 11 ph¬ng ph¸p 21 20 S¸ch tham kh¶o 23 . I. B. PhÇn I: §Æt vÊn ®Ò 2. Nh÷ng sai lÇm phæ biÕn khi gi¶i to¸n 7. Mét sè bµi to¸n tÝch ph©n gi¶i b»ng nhiÒu 8. A. Mét sè kiÕn thøc kü n¨ng bæ xung… 6. PhÇn III.

Ph¬ng ph¸p gi¶ng m«n to¸n 3. Ph¬ng ph¸p tÝnh tÝch ph©n (NguyÔn H÷u Ngäc) 4. NguyÔn ThÞ H¶i HiÒn-Kinh nghiÖm híng dÉn häc sinh gi¶i c¸c bµi to¸n tÝch ph©n 1. 5. Sai lÇm phæ biÕn khi gi¶i to¸n ( NguyÔn VÜnh CËn) §Ò thi tuyÓn sinh Bé Gi¸o dôc ®µo t¹o Gi¶i tÝch líp 12 24 . B¸o to¸n häc tuæi trÎ 2. 6.