TÜRK STANDARDI

TURKISH STANDARD




TS 500
Şubat 2000
ICS 91.080.40

1. Baskı



BETONARME YAPILARIN TASARIM VE YAPIM
KURALLARI

Requirements for design and construction of reinforced
concrete structures


















TÜRK STANDARDLARI ENSTİTÜSÜ
Necatibey Caddesi No.112 Bakanlıklar/ANKARA






− Bugünkü teknik ve uygulamaya dayanılarak hazırlanmış olan bu standardın, zamanla ortaya
çıkacak gelişme ve değişikliklere uydurulması mümkün olduğundan ilgililerin yayınları izlemelerini
ve standardın uygulanmasında karşılaştıkları aksaklıkları Enstitümüze iletmelerini rica ederiz.

− Bu standardı oluşturan Hazırlık Grubu üyesi değerli uzmanların emeklerini; tasarılar üzerinde
görüşlerini bildirmek suretiyle yardımcı olan bilim, kamu ve özel sektör kuruluşları ile kişilerin
değerli katkılarını şükranla anarız.


Kalite Sistem Belgesi
İmalât ve hizmet sektörlerinde faaliyet gösteren kuruluşların sistemlerini TS EN ISO 9000 Kalite
Standardlarına uygun olarak kurmaları durumunda TSE tarafından verilen belgedir.


Türk Standardlarına Uygunluk Markası (TSE Markası)
TSE Markası, üzerine veya ambalâjına konulduğu malların veya hizmetin ilgili Türk Standardına uygun
olduğunu ve mamulle veya hizmetle ilgili bir problem ortaya çıktığında Türk Standardları Enstitüsü’nün
garantisi altında olduğunu ifade eder.


TSEK

Kalite Uygunluk Markası (TSEK Markası)
TSEK Markası, üzerine veya ambalâjına konulduğu malların veya hizmetin henüz Türk Standardı
olmadığından ilgili milletlerarası veya diğer ülkelerin standardlarına veya Enstitü tarafından kabul
edilen teknik özelliklere uygun olduğunu ve mamulle veya hizmetle ilgili bir problem ortaya çıktığında
Türk Standardları Enstitüsü’nün garantisi altında olduğunu ifade eder.

DİKKAT!
TS işareti ve yanında yer alan sayı tek başına iken (TS 4600 gibi), mamulün Türk Standardına uygun
üretildiğine dair üreticinin beyanını ifade eder. Türk Standardları Enstitüsü tarafından herhangi bir
garanti söz konusu değildir.


Standardlar ve standardizasyon konusunda daha geniş bilgi Enstitümüzden sağlanabilir.

TÜRK STANDARDLARININ YAYIN HAKLARI SAKLIDIR.





ICS 91.080.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000

ÖNSÖZ

− Bu standard, Türk Standardları Enstitüsü’nün İnşaat Hazırlık Grubu’nca TS 500 (1984)’ün
revizyonu olarak hazırlanmış ve TSE Teknik Kurulunun 22 Şubat 2000 tarihli toplantısında kabul
edilerek yayımına karar verilmiştir.

− Teknik kurul, ayrıca bu standardın mecburi yürürlüğe konulmasını uygun bularak ilgili Bakanlığa
önerilmesini kabul etmiştir.

− Bu standard, 21/03/1986 gün ve 19054 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan ilgili Bakanlık Tebliği
ile mecburi yürürlükte bulunduğundan, bu yeni metne ilişkin Bakanlık Tebliği Resmi Gazete’de
yayımlandıktan ve bu kararda verilen geçiş süresi son bulduktan sonra eski baskıları geçersizdir.
ICS 91.080.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000


İÇİNDEKİLER

0 - KONU, Tarif, KAPSAM......................................................................................... 1
0.1 - KONU...........................................................................................................................1
0.2 - TARİFLER....................................................................................................................1
0.2.1 - Basınç Bloku........................................................................................................................ 1
0.2.2 - Beton Örtüsü ....................................................................................................................... 1
0.2.3 - Burulma ............................................................................................................................... 1
0.2.4 - Dayanım.............................................................................................................................. 1
0.2.5 - Dengeli Donatı Oranı........................................................................................................... 2
0.2.6 - Eğilmede Uyum (Momentlerin yeniden dağılımı) ................................................................ 2
0.2.7 - Eşdeğer Basınç Bloku ......................................................................................................... 2
0.2.8 - Etkili Boy.............................................................................................................................. 2
0.2.9 - Eylemsizlik Momenti ............................................................................................................ 2
0.2.10 - Faydalı Yükseklik............................................................................................................... 2
0.2.11 - Kenetlenme Boyu .............................................................................................................. 2
0.2.12 - Kesit Alanı.......................................................................................................................... 2
0.2.13 - Malzeme Katsayısı ............................................................................................................ 2
0.2.14 - Narinlik Etkisi ..................................................................................................................... 2
0.2.15 - Net Beton Örtüsü............................................................................................................... 2
0.2.16 - Sınır Durum....................................................................................................................... 2
0.2.17 - Yapısal Çözümleme .......................................................................................................... 3
0.2.18 - Yük..................................................................................................................................... 3
0.2.19 - Yük Birleşimi ...................................................................................................................... 3
0.2.20 - Yük Etkisi ........................................................................................................................... 3
0.2.21 - Yük Katsayısı..................................................................................................................... 3
0.3 - KAPSAM......................................................................................................................3
1 - KULLANILAN SİMGELER VE BİRİMLER............................................................ 3
1.0 - KULLANILAN SİMGELER............................................................................................4
1.1 - KULLANILAN BİRİMLER .............................................................................................7
2 - YAPI İLE İLGİLİ BELGELER................................................................................ 7
2.1 - GENEL.........................................................................................................................7
2.2 - YAPISAL ÇÖZÜMLEME VE KESİT HESAPLARI ........................................................7
2.3 - ÇİZİMLER ....................................................................................................................7
2.4 - YAPIMIN DENETLENMESİ .........................................................................................8
2.5 - PROJE DEĞİŞİKLİKLERİ ............................................................................................8
3 - MALZEME............................................................................................................. 8
3.0 - KULLANILAN SİMGELER............................................................................................8
3.1 - BETON MALZEMESİ ...................................................................................................9
3.1.1 - Çimento ............................................................................................................................... 9
3.1.2 - Agrega ................................................................................................................................. 9
3.1.3 - Su ........................................................................................................................................ 9
3.1.4 - Kimyasal Katkı Malzemeleri ................................................................................................ 9
3.2 - DONATI ÇELİĞİ ...........................................................................................................9
3.3 - BETON.......................................................................................................................10
3.3.1 - Beton Sınıfları ve Betonun Basınç Dayanımı .................................................................... 10
3.3.2 - Betonun Çekme Dayanımı ................................................................................................ 10
3.3.3 - Betonun Elastisite Modülü, Kayma Modülü, Poisson Oranı ve Isıl Genleşme Katsayısı .. 11
3.3.4 - Betonun Zamana Bağlı Şekil Değiştirmesi ........................................................................ 11
3.4 - BETONDA NİTELİK DENETİMİ VE KABUL KOŞULLARI .........................................20
4 - BETONUN VE DONATININ HAZIRLANMASI .................................................... 37
4.1 - GENEL.......................................................................................................................39
4.2 - BETONUN HAZIRLANMASI, TAŞINMASI, YERİNE KONMASI VE BAKIMI.............44
4.3 - DONATININ YERLEŞTİRİLMESİ...............................................................................48
5 - KALIP VE İSKELE.............................................................................................. 58
5.1 - GENEL.......................................................................................................................60
ICS 91.080.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000


5.2 - KALIP VE İSKELE YÜKLERİ .....................................................................................80
5.3 - ÇİZİMLER ..................................................................................................................87
5.4 - KALIP VE İSKELE DESTEKLERİ .............................................................................90
5.5 - KALIP SÜRELERİ VE KALIP ALMA ........................................................................101
6 - BETONARME HESABINDA TEMEL İLKELER................................................ 116
6.0 - KULLANILAN SİMGELER........................................................................................118
6.1 - GENEL.....................................................................................................................156
6.2 - YAPI GÜVENLİĞİ ....................................................................................................163
6.2.1 - Genel ............................................................................................................................... 165
6.2.2 - Sınır Durumlar Yöntemi ................................................................................................... 168
6.2.3 - Taşıma Gücü Sınır Durumu............................................................................................. 171
6.2.4 - Kullanılabilirlik Sınır Durumu ........................................................................................... 176
6.2.5 - Malzeme Katsayıları ........................................................................................................ 179
6.2.6 - Yük Katsayıları ve Yük Birleşimleri.................................................................................. 190
6.3 - YAPISAL ÇÖZÜMLEME ..........................................................................................222
6.3.1 - Çözümleme Yöntemleri ................................................................................................... 224
6.3.2 - Yükler............................................................................................................................... 227
6.3.3 - Hareketli Yük Düzenlemesi ............................................................................................. 230
6.3.4 - Genleşme, Büzülme ve Sünme Etkileri ........................................................................... 233
6.3.5 - Hesap Açıklıkları.............................................................................................................. 240
6.3.6 - Etkili Tabla Genişliği ........................................................................................................ 243
6.3.7 - Rijitlikler ........................................................................................................................... 260
6.3.8 - Uyum (Yeniden Dağılım) ................................................................................................. 263
6.3.9 - Mesnet Momenti Düzeltmesi ........................................................................................... 271
6.3.10 - Minimum Dışmerkezlik Koşulu ...................................................................................... 276
7 - KESİT HESABI (TAŞIMA GÜCÜ) - EĞİLME VE BİLEŞİK EĞİLME ETKİSİ... 282
7.0 - KULLANILAN SİMGELER........................................................................................284
7.1 -VARSAYIMLAR.........................................................................................................352
7.2 - TEMEL İLKELER .....................................................................................................371
7.3 - EĞİLME ELEMANLARININ BOYUTLARI VE DONATILARI İLE İLGİLİ KOŞULLAR
.........................................................................................................................................374
7.4 - EKSENEL KUVVET VE EĞİLME ALTINDAKİ ELEMANLARIN BOYUTLARI VE
DONATILARI İLE İLGİLİ KOŞULLAR ..............................................................................417
7.4.1 - Eksenel Basınç ve Eğilme............................................................................................... 419
7.4.2 - Eksenel Çekme ve Eğilme............................................................................................... 444
7.5 - EKSENEL BASINÇ VE İKİ DOĞRULTUDA EĞİLME ALTINDAKİ ELEMANLAR....453
7.6 - NARİNLİK ETKİSİ ....................................................................................................456
7.6.1 - Genel Yöntem.................................................................................................................. 458
7.6.2 - Yaklaşık Yöntem (Moment Büyütme Yöntemi)............................................................... 461
8 - KESME VE BURULMA..................................................................................... 575
8.0 - KULLANILAN SİMGELER........................................................................................577
8.1 -KESME KUVVETİ ETKİSİ .........................................................................................644
8.1.1- Genel ................................................................................................................................ 646
8.1.2 - Kesme Kuvveti Hesabı .................................................................................................... 649
8.1.3 - Eğik Çatlama Dayanımı ........................................................................................654
8.1.5 - Gevrek Kırılmanın Önlenmesi ......................................................................................... 681
a. Minimum Kesme Donatısı....................................................................................................... 683
b. Kesme Kuvveti Üst Sınırı........................................................................................................ 690
8.1.6 - Kesme Donatısı Detayları................................................................................................ 695
8.1.7 - Sürtünme Kesmesi .......................................................................................................... 707
8.2 - KESME KUVVETİ VE BURULMA............................................................................733
8.2.1 - Genel ............................................................................................................................... 735
8.2.2 - Eğik Çatlama Sınırı.......................................................................................................... 740
8.2.3 - Tasarım Kuvvetlerinin Saptanması ................................................................................. 759
8.2.4 - Dayanım.......................................................................................................................... 765
8.2.5 - Gevrek Kırılmanın Önlenmesi ......................................................................................... 784
8.2.6 - Donatı Detayları............................................................................................................... 800
8.3 - ZIMBALAMA ............................................................................................................809
ICS 91.080.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000


8.3.1 - Zımbalama Dayanımı ...................................................................................................... 811
8.3.2 - Zımbalama Donatısı ........................................................................................................ 852
8.4 - KISA KONSOLLAR..................................................................................................861
8.5 -YÜKSEKLİĞİ FAZLA OLAN KİRİŞLER İÇİN ÖZEL KOŞULLAR..............................888
9 - DONATININ KENETLENMESİ VE DÜZENLENMESİ İLE İLGİLİ KURALLAR 913
9.0 - KULLANILAN SİMGELER........................................................................................915
9.1 - DONATININ KENETLENMESİ ...................................................................... 932
9.1.1 - Genel.....................................................................................................................934
9.1.2 - Çekme Donatısının Kenetlenmesi.........................................................................943
9.1.3 - Basınç Donatısının Kenetlenmesi ................................................................................... 984
9.1.4 - Etriyelerin Kenetlenmesi.................................................................................................. 987
9.2 - DONATININ EKLENMESİ ......................................................................................1003
9.2.1 - Genel ............................................................................................................................. 1005
9.2.2 - Bindirmeli Ekler.............................................................................................................. 1010
9.2.3 - Manşonlu Ekler.............................................................................................................. 1015
9.2.4 - Kaynaklı Ekler................................................................................................................ 1018
9.2.5 - Çekme Donatısının Eklenmesi ...................................................................................... 1023
9.2.6 - Basınç Donatısının Eklenmesi....................................................................................... 1054
9.2.7 - Kolon Boyuna Donatısı Bindirmeli Ekleri ....................................................................... 1069
9.3 - STANDARD KANCA DETAYLARI .........................................................................1078
9.3.1 - Boyuna Donatı Kancaları............................................................................................... 1081
9.3.2 - Etriye Kancaları ............................................................................................................. 1086
9.3.3 - Hasır Donatıdan Yapılan Etriye Kancaları..................................................................... 1094
9.4 - DONATI BÜKÜLMESİ İLE İLGİLİ KURALLAR.......................................................1097
9.5 - DONATI YERLEŞTİRİLMESİ İLE İLGİLİ KURALLAR............................................1103
9.5.1 - Net Beton Örtüsü........................................................................................................... 1105
9.5.2 - Donatı Aralığı................................................................................................................. 1117
9.5.3 - Demet Donatı ................................................................................................................ 1123
9.5.4 - Donatının Yerleştirilmesi................................................................................................ 1134
10 - BETONARME TEMELLER............................................................................1141
10.0 - KULLANILAN SİMGELER....................................................................................1143
10.1 - GENEL.................................................................................................................1150
10.2 - DUVAR ALTI TEMELLERİ ...................................................................................1159
10.2.1 - Genel İlkeler ................................................................................................................ 1161
10.2.2 - Tasarım İlkeleri ............................................................................................................ 1163
10.2.3 - Donatıyla İlgili Kurallar................................................................................................. 1170
10.3 - TEKİL TEMELLER...............................................................................................1176
10.3.1 - Genel İlkeler ................................................................................................................ 1178
10.3.2 - Tasarım İlkeleri ............................................................................................................ 1183
10.3.3 - Donatıyla İlgili Kurallar................................................................................................. 1191
10.4 - SÜREKLİ TEMELLER..........................................................................................1196
10.4.1 - Genel İlkeler ................................................................................................................ 1198
10.4.2 - Tasarım İlkeleri ............................................................................................................ 1201
10.4.3 - Donatıyla İlgili Kurallar................................................................................................. 1208
11 - BETONARME DÖŞEME SİSTEMLERİ .........................................................1213
11.0 - KULLANILAN SİMGELER....................................................................................1215
11.1 - GENEL.................................................................................................................1249
11.2 - BİR DOĞRULTUDA ÇALIŞAN PLAK DÖŞEMELER...........................................1252
11.2.1 - Genel İlkeler ................................................................................................................ 1254
11.2.2 - Tasarım İlkeleri ............................................................................................................ 1261
11.2.3 - Donatıyla İlgili Kurallar................................................................................................ 1297
11.3 - BİR DOĞRULTUDA ÇALIŞAN DİŞLİ DÖŞEMELER...........................................1304
11.3.1 - Genel İlkeler ................................................................................................................ 1306
11.3.2 - Tasarım İlkeleri ............................................................................................................ 1315
11.3.3 - Donatıyla İlgili Kurallar................................................................................................. 1328
11.4 - İKİ DOĞRULTUDA ÇALIŞAN PLAK DÖŞEMELER.............................................1333
11.4.1 - Genel İlkeler ................................................................................................................ 1335
11.4.2 - Tasarım İlkeleri ............................................................................................................ 1344
ICS 91.080.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000


11.4.3 - İki Doğrultuda Çalışan Kirişli Döşemeler İçin Yaklaşık Yöntem.................................. 1374
11.4.4 - İki Doğrultuda Çalışan Kirişsiz Döşemeler için Yaklaşık Yöntemler............................ 1391
11.4.5 - Donatıyla İlgili Kurallar................................................................................................. 1498
11.5 - İKİ DOĞRULTUDA ÇALIŞAN DİŞLİ DÖŞEMELER.............................................1503
12 - BETONARME DUVARLAR...........................................................................1508
12.0 - KULLANILAN SİMGELER...................................................................................1510
12.1 - GENEL.................................................................................................................1515
12.2 - KESİT BOYUTLARI İLE İLGİLİ KURALLAR ........................................................1525
12.3 - DONATI İLE İLGİLİ KURALLAR ..........................................................................1528
13 - BETONARME ELEMANLARDA KULLANILABİLİRLİK...............................1537
13.0 - KULLANILAN SİMGELER....................................................................................1539
13.1 - GENEL................................................................................................................1568
13.2 - SEHİM KONTROLU.............................................................................................1571
13.2.1 - Genel Kurallar.............................................................................................................. 1573
13.2.2 - Ani Sehimlerin Yaklaşık Hesabı .................................................................................. 1585
13.2.3 - Zamana Bağlı Sehim Hesabı....................................................................................... 1593
13.2.4 - Sehim Sınırları ............................................................................................................. 1607
13.3 - ÇATLAK KONTROLU ..........................................................................................1620
13.3.1 - Genel Kurallar.............................................................................................................. 1622
13.3.2 - Çatlak Genişlikleri Hesabı ........................................................................................... 1640
14 - BİNA DAYANIMININ SAPTANMASI .............................................................1653
14.0 - KULLANILAN SİMGELER....................................................................................1655
14.1 - GENEL KURALLAR.............................................................................................1664
14.2 - ANALİTİK DEĞERLENDİRME.............................................................................1670
14.2.1 - Eleman Boyutlarının ve Malzeme Dayanımlarının Saptanması.................................. 1672
14.3 - YÜKLEME DENEYİ..............................................................................................1687
14.3.1 - Genel Kurallar.............................................................................................................. 1689
14.3.2 - Uygulama İlkeleri ......................................................................................................... 1698
14.3.3 - Başarı Ölçütleri ............................................................................................................ 1707
14.3.4 - Güvenlik Önlemleri ...................................................................................................... 1729
ATIF YAPILAN STANDARDLAR .........................................................................1752
TADİL....................................................................................................................1774
ICS 91.080.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000

1
BETONARME YAPILARIN
TASARIM VE YAPIM KURALLARI


0 - KONU, Tarif, KAPSAM

0.1 - KONU
Bu standard, betonarme yapı elemanları ve yapıların kullanım amaç ve süresine uygun güvenlikle
tasarlanması, hesaplanması, boyutlandırılıp donatılması ve yapımı ile ilgili kural ve koşullara dairdir.

0.2 - TARİFLER

0.2.1 - Basınç Bloku
Basınç bloku, eğilme altındaki bir betonarme eleman kesitinin basınç bölgesinde oluşan ve betonun
gerilme-şekil değiştirme eğrisi biçiminde olan gerilme dağılımıdır

0.2.2 - Beton Örtüsü
Beton örtüsü, boyuna donatı ağırlık merkezi ile en dış beton lifi arasında kalan uzaklıktır.

0.2.3 - Burulma

0.2.3.1 - Denge Burulması
Denge burulması, kullanılabilirlik ve taşıma gücü sınır durumlarında taşıyıcı sistemdeki dengenin
sağlanması için hesaba katılması zorunlu olan burulmadır.

0.2.3.2 - Uygunluk Burulması
Uygunluk burulması, taşıma gücü sınır durumunda taşıyıcı sistemdeki dengenin sağlanması için
hesaba katılması zorunlu olmayan burulmadır.

0.2.4 - Dayanım
Dayanım, tanımında belirtilen koşullar altında o malzemenin taşıyabildiği en büyük gerilme değeridir.

0.2.4.1 - Beton Basınç Dayanımı
Beton basınç dayanımı, bakımı ilgili standardına göre yapılmış, 28 günlük, çapı 150 mm ve yüksekliği
300 mm olan standard beton silindir numunenin, ilgili standardında belirtilen hızla uygulanan tek
eksenli basınç altında taşıyabildiği en büyük gerilme değeridir.

0.2.4.2 - Beton Karakteristik Dayanımı
Beton karakteristik dayanımı, beton sınıfını tanımlamak için kullanılan, istatistiksel verilere dayanılarak
belirlenen ve bu değerden daha küçük dayanım değeri elde edilmesi olasılığı, belirli bir oran olan
(genelde %10) dayanım değeridir.

0.2.4.3 - Donatı Akma Dayanımı
Donatı akma dayanımı, eksenel çekme altında denenen donatı çeliğinin, akma sınırına ulaştığı anda
taşıdığı gerilme değeridir.

0.2.4.4 - Donatı Çekme Dayanımı
Donatı çekme dayanımı, eksenel çekme altında denenen donatı çeliğinin, kopmadan önce
taşıyabildiği en büyük gerilme değeridir.

0.2.4.5 - Donatı Karakteristik Akma Dayanımı
Donatı karakteristik akma dayanımı, istatistiksel verilere dayanılarak belirlenen ve bu değerden daha
küçük dayanım değeri elde edilmesi olasılığı belirli bir oran olan ve donatı sınıfını tanımlamak için
kullanılan akma dayanım değeridir (o tür çelik için yönetmelikte öngörülen en küçük akma dayanım
değeridir).

ICS 91.080.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000

2
0.2.4.6 - Ortalama Dayanım
Ortalama dayanım, yeterli sayıda deneyden elde edilen dayanım değerleri ortalamasıdır.

0.2.4.7 – Tasarım Dayanımı (Hesap Dayanımı)
Tasarım dayanımı (hesap dayanımı), karakteristik dayanımın güvenlik payı oluşturmak amacıyla, 1,0
veya 1,0 den büyük bir malzeme katsayısına bölünmesiyle elde edilen ve kesit hesabında temel alınan
dayanım değeridir.

0.2.5 - Dengeli Donatı Oranı
Dengeli donatı oranı, eğilme altındaki betonarme bir kirişin taşıma gücüne, çekme donatısının akması
ve en dış basınç lifindeki betonun aynı anda ezilmesi ile ulaşılmasını sağlayan donatı oranıdır.

0.2.6 - Eğilmede Uyum (Momentlerin yeniden dağılımı)
Eğilmede uyum, denge altı donatılı elemanların sünek eğilme davranışı nedeniyle ortaya çıkan ve
momentlerin kapasitesine ulaşmış kesitten ulaşmamış kesite aktarılmasıdır.

0.2.7 - Eşdeğer Basınç Bloku
Eşdeğer basınç bloku, taşıma gücü analizinde (çözümlemesinde), basınç blokunun yalnızca bileşkesi
ve bileşkenin yeri önem taşıdığından, analizi kolaylaştırmak amacıyla gerçek basınç bloku yerine
kullanılan, bileşkesi ve bileşkenin yeri yaklaşık olarak aynı olan basit gerilme blokudur.

0.2.8 - Etkili Boy
Etkili boy, bir elemanın iki büküm noktası (moment sıfır noktası) arasında kalan uzaklıktır.

0.2.9 - Eylemsizlik Momenti

0.2.9.1 - Çatlamış Kesit Eylemsizlik Momenti
Çatlamış kesit eylemsizlik momenti, çatlamış kesit alanının tarafsız eksene göre eylemsizlik
momentidir.

0.2.9.2 - Tüm Kesit Eylemsizlik Momenti
Tüm kesit eylemsizlik momenti tüm kesit alanının tarafsız eksene göre eylemsizlik momentidir.

0.2.10 - Faydalı Yükseklik
Faydalı yükseklik, çekme donatısı ağırlık merkezinin en dıştaki beton basınç lifine uzaklığıdır.

0.2.11 - Kenetlenme Boyu
Kenetlenme boyu, donatı çubuğunun akma dayanımına eşit kenetlenme dayanımı sağlayabilen en
küçük gömülme derinliğidir.

0.2.12 - Kesit Alanı

0.2.12.1 - Çatlamış Kesit Alanı
Çatlamış kesit alanı, çekme bölgesindeki beton ihmal edilmiş ve tüm boyuna donatı alanı betona
dönüştürülmüş kesitin alanıdır.

0.2.12.2 - Tüm Kesit Alanı
Tüm kesit alanı, çatlamamış varsayılan betonarme elemanın, donatı kesit alanı ihmal edilerek
hesaplanan kesit alanıdır.

0.2.13 - Malzeme Katsayısı
Malzeme katsayısı, hesapta kullanılacak dayanım değerlerinin elde edilmesinde, güvenlik payı
oluşturmak amacıyla, karakteristik dayanım değerlerinin bölünmesinde kullanılan 1,0 veya 1,0 den
büyük katsayılardır.

0.2.14 - Narinlik Etkisi
Narinlik etkisi, bir kolonda, şekil değiştirme nedeniyle ortaya çıkan ikinci mertebe momentinin, kolonun
tasarımında veya çözümlemesinde göz önüne alınmasını gerektirecek düzeyde oluşmasına yol açan
ICS 91.080.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000

3
davranıştır.

0.2.15 - Net Beton Örtüsü
Net beton örtüsü, en dıştaki donatı dış yüzü ile en dış beton lifi arasında kalan uzaklıktır.

0.2.16 - Sınır Durum

0.2.16.1 - Kullanılabilirlik Sınır Durumu
Kullanılabilirlik sınır durumu, yapı elemanlarında, aşırı şekil değiştirme, aşırı çatlama, aşırı titreşim
gibi, kullanımı güçleştiren ve kullanım düzenini bozan sorunların bulunmasını engellemeye yönelik
değerlendirmelerin yapıldığı sınır durumdur.

0.2.16.2 -Taşıma Gücü Sınır Durumu
Taşıma gücü sınır durumu, yapı elemanlarının taşıyıcı özelliklerini yitirerek göçmeleri durumunda
ulaşacakları taşıma kapasitelerinin yapı güvenliği açısından değerlendirilmesi sınır durumudur.

0.2.17 - Yapısal Çözümleme

0.2.17.1 -Birinci Mertebe Yapısal Çözümleme
Birinci mertebe yapısal çözümleme, yapı taşıyıcı sisteminin şekil değiştirmeler öncesindeki
geometrisini temel alan ve şekil değiştirmeler sonucu ortaya çıkan iç kuvvet değişimlerini içermeyen
yapısal çözümleme türüdür.

0.2.17.2 - İkinci Mertebe Yapısal Çözümleme
İkinci mertebe yapısal çözümleme, yapı taşıyıcı sisteminin şekil değiştirmeler sonrasındaki
geometrisini temel alan ve şekil değiştirmeler nedeniyle ortaya çıkan iç kuvvet değişimlerini de içeren
yapısal çözümleme türüdür.

0.2.18 - Yük
Yük, kullanım süresi boyunca yapıyı etkileyebilecek ve tasarımda göz önüne alınması gerekli olan,
çeşitli fiziksel etkilerdir (düşey yükler, rüzgar, deprem vb yatay yükler, farklı temel oturmaları, sıcaklık
değişiklikleri, sünme, büzülme vb sonucu oluşan şekil değişme etkileri).

0.2.18.1 - Hareketli Yük
Hareketli yük, kullanım süresi boyunca yapı üzerinde uzun süreli olarak kalmayacak olan yüklerdir.

0.2.18.2 - Kalıcı Yük
Kalıcı yük, kullanım süresi boyunca yapı üzerinde her zaman kalacak olan yüklerdir (taşıyıcı eleman
öz ağırlığı, taşıyıcı olmayan diğer kalıcı elemanların ağırlığı vb).

0.2.18.3 - Sürekli Yük
Kalıcı yükler ile yapı üzerinde uzun süre kalacağı bilinen hareketli yüklerin tümü sürekli yüklerdir
(sürekli kalacak eşya ağırlığı vb).

0.2.19 - Yük Birleşimi
Yük birleşimi, bir yapıyı etkileyen çeşitli yük türlerinin aynı anda yapı üzerinde oluşması olasılığı küçük
olduğundan, önemsenebilir bir olasılıkla aynı anda oluşabilecek yük türlerini biraraya getiren
birleşimlerdir.

0.2.20 - Yük Etkisi
Yük etkileri, kullanım süresi boyunca yapıya etkiyebilecek düşey ve yatay yükler, zorlama şekil
değişmeleri, sıcaklık değişiklikleri vb gibi çeşitli fiziksel etkilerin, yapı elemanlarında oluşturduğu ve
istatistiksel bir dağılım gösterdikleri varsayılan iç kuvvet bileşenleridir (eğilme momenti, kesme kuvveti,
burulma momenti vb).

0.2.20.1 - Hesap Yük Etkisi
Hesap yük etkisi, karakteristik yük etkisi değerinin, güvenlik payı oluşturmak amacıyla, 1,0 veya 1,0
den büyük bir yük katsayısıyla çarpıldıktan sonra uygun yük birleşimine konulmasıyla elde edilen ve
ICS 91.080.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000

4
hesaplarda esas alınan yük etkisidir.

0.2.20.2 – Karakteristik Yük Etkisi
Karakteristik yük etkisi, istatistiksel verilere dayanılarak belirlenen ve kullanım süresi boyunca aşılma
olasılığı genellikle %10 olan yük etkisidir.

0.2.21 - Yük Katsayısı
Yük katsayısı, tasarımda kullanılacak yük değerlerinin elde edilmesinde güvenlik payı oluşturmak
amacıyla,
karakteristik yük değerlerinin çarpılmasında kullanılan katsayılardır.

0.3 - KAPSAM
Bu standard, betonarme yapı elemanları ve yapıların, kullanım amaç ve süresine uygun güvenlikte
tasarlanması, hesaplanması, boyutlandırılması ve yapımı ile ilgili kural ve koşulları kapsar.
Bu standard, C50 den daha yüksek dayanımlı betonlarla yapılan betonarme yapıların tasarım ve
yapım kurallarını kapsamaz. Bu tür betonlar kullanıldığında, yapılan hesaplar literatürden kaynak
gösterilerek kanıtlanmalıdır.

Deprem bölgelerinde yapılacak yapılar için bu standardda öngörülen temel ilke ve koşullara ek olarak,
Bayındırlık ve İskan Bakanlığı’nca hazırlanan “Afet Bölgelerinde Yapılacak Yapılar Hakkında
Yönetmelik” gerekleri de yerine getirilmelidir.

Su yapıları, su tankları, nükleer yapılar, silolar gibi özel yapılar için, bu standardın ilkeleri esas alınmalı
ve her özel yapı türü için geçerli yönetmelik koşulları uygulanmalıdır.

1 - KULLANILAN SİMGELER VE BİRİMLER

1.0 - KULLANILAN SİMGELER
a Eşdeğer dikdörtgen basınç bloku derinliği, k
1
c
Fiyonglar arasındaki uzaklık
Mesnet genişliği
Toplam çekme donatısı ağırlık merkezinden ölçülen beton örtüsü
a
v
Kısa konsolda, yükleme noktasının mesnet yüzüne uzaklığı
A

s
Basınç donatısı kesit alanı
A
c
Gövde kesiti beton alanı
Kirişlerde gövde kesiti beton alanı
Kolonlarda tüm kesit beton alanı
A
e
Kesit köşelerindeki donatı merkezlerini birleştiren sınır içinde kalan alan.
Kutu kesitlerde duvar kalınlığı ortasından geçen çevre içinde kalan alan
A
g
Duvarın tüm kesit alanı
A
n
Kısa konsolda, yatay kuvvet için gereken donatı kesit alanı
a
n
Paralel kirişler arasındaki net uzaklık
A
o
Etriye çubuğu kesit alanı
A
ot
Burulma için gereken etriye kesit alanı (tek çubuk)
A
ov
Kesme için gereken etriye kesit alanı (tek çubuk)
A
s
Çekme donatısı kesit alanı
Eğilme donatısı alanı
A
sl
Burulma için gerekli boyuna donatı
Kirişte, gövde donatısı
A
sh
Duvarda bulunan yatay donatıların toplam kesit alanı
A
st
Kısa konsolda, eğilme ve yatay kuvvet için gereken toplam yatay donatı kesit alanı
Kolon boyuna donatısı toplam kesit alanı
A
sv
Kısa konsolda, kiriş üst yüzünden 2/3 derinliğe kadar yayılan yatay etriyelerin kesit alanı
A
sw
Kesme donatısı toplam kesit alanı
A
t
Elemanlarda herbir çekme çubuğuna düşen etkili beton alanı, A
t
= 2ab
w
/n
A
v
Yüksek kirişte, çekme donatısına dik olan kesme donatısı kesit alanı
A
vh
Yüksek kirişte, çekme donatısına paralel olan kesme donatısı kesit alanı
A
wf
Kesme-sürtünme donatısı kesit alanı
b Duvar altı temeli genişliği
ICS 91.080.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000

5
Kiriş tabla genişliği
Kolon kesit boyutu
b
1
, b
2
Zımbalama çevresini (u
p
) içine alan en küçük dikdörtgenin boyutları
(b
1
dışmerkezlik doğrultusundaki boyut)
b
w
Dişli döşemede diş genişliği
Kiriş gövde genişliği
b
x
, b
y
Zımbalama çevresinin (u
p
) “x” ve “y” doğrultularındaki boyutları
c En dış donatı ağırlık merkezinden ölçülen beton örtüsü
Tarafsız eksen derinliği
c
c
Net beton örtüsü
C
m
Burkulmada moment katsayısı
d Döşemelerde, iki doğrultudaki faydalı yükseklikler ortalaması
d Eğilme elemanlarında ,faydalı yükseklik
d Temellerde, iki doğrultudaki faydalı yükseklikler ortalaması
d

Basınç donatısı merkezinden ölçülen beton örtüsü
d
m
Merdane çapı
d
o
Dairesel yük veya kolon çapı
E Deprem etkisi
e Dışmerkezlik
e Eğilme düzleminde hesaba katılacak dışmerkezlik
e Komşu iki diş arasındaki net uzaklık
e
min
Minimum dışmerkezlik
e
x
, e
y
“x” ve “y” doğrultularındaki dışmerkezlikler
E
c
Beton elastisite modülü
E
cb
Kirişte beton elastisite modülü
E
cj
“j” günlük betonun elastisite modülü
E
cs
Döşemede beton elastisite modülü
E
s
Donatı elastisite modülü (= 2 x 10
5
MPa)
EI Eğilme rijitliği
E
c
I
c
Kolon tüm beton kesitinin eğilme rijitliği
E
s
I
s
Boyuna donatı kesitinin oluşturduğu eğilme rijitliği
f
cd
Beton tasarım basınç dayanımı
f
ck
Beton karakteristik basınç dayanımı
f
ckj
j günlük beton karakteristik basınç dayanımı
f
cm
Beton ortalama basınç dayanımı
f
cmin
En küçük beton basınç dayanımı
f
ctd
Beton tasarım eksenel çekme dayanımı
f
ctk
Beton karakteristik eksenel çekme dayanımı
f
ctm
Beton ortalama eksenel çekme dayanımı
f
su
Boyuna donatı kopma dayanımı
f
yd
Boyuna donatı tasarım akma dayanımı
f
yk
Boyuna donatı karakteristik akma dayanımı
f
ywd
Enine donatı tasarım akma dayanımı
F Kuvvet
F
a
Zımbalama çevresinin (u
p
) içinde kalan plak yüklerinin toplamı
F
d
Tasarım kuvveti
Tasarım yük etkisi
F
k
Karakteristik kuvvet
G Kalıcı yük etkisi
Kayma modülü
G
cj
j günlük betonun kayma modülü
h Döşeme kalınlığı
Eleman yüksekliği
Kiriş toplam yüksekliği
Kolonun eğilme düzlemindeki kesit boyutu
H Yatay kuvvet (örneğin, zemin itkisi) etkisi
H
d
Kısa konsolda, tasarım yatay kuvveti
I Eylemsizlik momenti
I
b
Kirişin tüm kesit eylemsizlik momenti
I
c
Kolon tüm kesit eylemsizlik momenti
ICS 91.080.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000

6
I
cr
Tarafsız eksene göre çatlamış kesit eylemsizlik momenti
I
ef
Etkili eylemsizlik momenti
I
s
Döşemenin tüm kesit eylemsizlik momenti
i Eylemsizlik yarıçapı
k Kolon etkili boyu katsayısı
k
1
Eşdeğer dikdörtgen basınç bloku derinlik katsayısı
l Duvar altı temelinin, duvar dışına taşan bölümünün genişliği
Hesap açıklığı
Kolon boyu (eksenden eksene ölçülen)
l
o
Bindirme boyu
l
1
Döşemenin incelenen doğrultuda, mesnet eksenleri arasında kalan açıklığı
l
2
Döşemenin incelenen doğrultuya dik doğrultuda, mesnet eksenleri arasında kalan açıklığı
l
b
Kenetlenme boyu
l
bk
Kancalı kenetlenme boyu
l
e
Eşdeğer kalınlık
l
i
i katı kolon boyu (eksenden eksene ölçülen)
l
k
Kolon etkili (burkulma) boyu
l
n
Döşemenin incelenen doğrultudaki serbest açıklığı
Eleman serbest boyu
Mesnet yüzünden mesnet yüzüne ölçülen serbest açıklık
l
p
Kirişin iki moment sıfır noktası arasında kalan uzunluğu
l
l
Döşemenin uzun doğrultuda, mesnet eksenleri arasında kalan açıklığı
l
s
Döşemenin kısa doğrultuda, mesnet ortaları arasında kalan açıklığı
l
sn
Döşemenin kısa doğrultudaki serbest açıklığı
l
t
Deney uygulanan elemanın açıklığı, döşemelerde kısa kenar uzunluğu
İki mesnet eksenleri arasındaki uzaklık ve serbest açıklığa eleman derinliğinin
eklenmesiyle
bulunan uzaklıktan büyük olanı (Konsollarda serbest açıklığın iki katı)
m Döşeme uzun kenarının kısa kenarına oranı, m = l
l
/l
s

m
d
Döşeme birim genişliğine düşen tasarım (hesap) eğilme momenti
M
1
, M
2
Kolon uç momentleri (Yük katsayılarıyla çarpılmış çözümlemede)
M
cr
Elemanın eğilmede çatlama momenti
M
d
Tasarım eğilme momenti
M
d1
, M
d2
Kolon yüzündeki plak tasarım (hesap) eğilme momentleri
M
max
Elemandaki en büyük eğilme momenti
M
o
Toplam statik moment
n Demet donatıdaki çubuk sayısı
Eleman çekme bölgesindeki çubuk sayısı, hasır donatıda enine çubuk sayısı
Kesitteki etriye kol sayısı
N
1
, N
2
Zımbalamada, üst ve alt kolon eksenel yükleri
N
d
Tasarım eksenel kuvveti
N
gd
Tasarım eksenel kuvvetinin kalıcı yükten kaynaklanan bölümü
N
k
Kolon burkulma yükü
p Döşeme yayılı yükü
p
d
Düzgün yayılı döşeme tasarım yükü
p
g
Düzgün yayılı döşeme ölü yükü
p
q
Düzgün yayılı döşeme hareketli yükü
Q Hareketli yük etkisi
q
sp
Zemin tepkisi
r Aynı kesitte eklenen donatının toplam donatıya oranı
R
d
Tasarım dayanımı
R
m
Sünme katsayısı
s Etriye aralığı
s
h
Yüksek kirişte, çekme donatısına paralel kesme donatısı aralığı
S Burulma dayanım momenti
t Dişli döşeme plak kalınlığı
t Tabla kalınlığı
t
0
Kirişsiz döşemelerde, kalınlaştırılmış döşeme parçasının kalınlığı
ICS 91.080.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000

7
T Sıcaklık değişimi, büzülme, farklı oturma vb nedeniyle oluşan yük etkisi
T
cr
Kesitin burulmada çatlama dayanımı
T
d
Tasarım burulma momenti
t
e
Kutu kesit duvar kalınlığı
u Eleman çevre uzunluğu
u
e
A
e
alanının çevre uzunluğu
u
p
Zımbalama çevresi (yüklenen alana d/2 uzaklıkta)
V Kesme kuvveti
V
c
Kesme dayanımına beton katkısı
V
cr
Kesitin kesmede çatlama dayanımı
V
d
Tasarım kesme kuvveti
V
fi
i katındaki toplam kesme kuvveti
V
gd
Tasarım kesme kuvvetinin kalıcı yükten kaynaklanan bölümü
V
pd
Tasarım zımbalama kuvveti
V
pr
Zımbalama dayanımı
V
r
Kesme dayanımı
V
w
Kesme dayanımına kesme donatısı katkısı
W Rüzgar etkisi
W
m
Zımbalama çevresinin (u
p
) içinde kalan alanın dayanım momenti
x, y Burulmada, tablalı kesiti oluşturan dikdörtgenlerin kısa va uzun kenarları
y En dış çekme lifinin tarafsız eksenden uzaklığı
α Döşeme moment katsayısı
α
1
, α
2
Kolon ucu dönmesi engelleme katsayıları (α
1
≤ α
2
)
α
1
Bindirme boyu katsayısı
α
f
Kesme-sürtünme donatısının kesme düzlemi ile yaptığı dar açı
α
m
α
1
, α
2
oranları ortalaması
α
s
Döşeme sürekli kenar uzunlukları toplamının kenar uzunlukları toplamına oranı
α
t
Isıl genleşme katsayısı
β Kiriş eğilme rijitliğinin, genişliği l
2
olan plak parçasının eğilme rijitliğine oranı, β=E
cb
I
b
/E
cs
I
s

β Kolon için moment büyütme katsayısı
β
s
Kat kolonlarının tümü için moment büyütme katsayısı
δ
i
Ani sehim
δ
t
Toplam sehim
δ
ig
Kalıcı yüklerden oluşan ani sehim

i
i katındaki göreli kat ötelenmesi
∆M Mesnet momenti azaltması

m1
İlk yükleme deneyinde yük altında ölçülen en büyük sehim

m2
İkinci yükleme deneyinde yük altında ölçülen en büyük sehim

mp1
İlk yükleme deneyinde yük kaldırıldıktan sonra ölçülen en büyük kalıcı sehim

mp2
İkinci yükleme deneyinde yük kaldırıldıktan sonra ölçülen en büyük kalıcı sehim
ε
s
Donatı birim şekil değiştirmesi
ε
ce
Sünme birim şekil değiştirmesi
ε
cs
Büzülme birim şekil değiştirmesi
ε
cu
Beton ezilme birim kısalması
ε
sm
Çatlaklar arasında kalan bölgede, donatı ortalama birim uzaması
ε
su
Donatı kopma uzaması
φ Boyuna donatı çapı (çeşitli çaplar varsa, en büyüğü)
φ Dairesel kesitin çapı (çokgen kesit içine yerleştirilebilecek en büyük dairenin çapı)
φ
e
Demet donatı eşdeğer çapı
φ
ce
Sünme katsayısı
φ
l
En küçük boyuna donatı çapı
γ Çatlama dayanımına eksenel kuvvet etkisini yansıtan katsayı
γ Zımbalamada eğilme etkisini yansıtan katsayı
γ
m
Malzeme katsayısı
γ
mc
Beton için malzeme katsayısı
γ
ms
Donatı için malzeme katsayısı
γ
t
Kalıcı yük süre katsayısı
η Zımbalama hesabında bir katsayı
ICS 91.080.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000

8
ϕ Duraylılık (stabilite) göstergesi
λ Kalıcı sehim katsayısı
µ Kesme-sürtünme katsayısı
µ
c
Beton Poisson oranı
ρ Kirişte çekme donatısı oranı, A
s
/ b
w
d
ρ

Kirişte basınç donatısı oranı, A

s
/ b
w
d
ρ
b
Kirişte dengeli donatı oranı
ρ
t
Kolonlarda toplam boyuna donatı oranı
ρ
max
Kirişte maksimum donatı oranı
ρ
min
Minimum donatı oranı
ρ
tmax
Kolonlarda maksimum boyuna donatı oranı
σ
s
Donatı gerilmesi
Çatlamada, çatlamış kesit varsayımı ile hesaplanan donatı gerilmesi
σ
co
Kalıcı yük uygulandığında betonda oluşan nominal gerilme
σ
sr
İlk çatlamada, çatlamış kesit varsayımı ile hesaplanan donatı gerilmesi
ω Çatlak genişliği
ω
max
İzin verilen çatlak genişliği sınırı

1.1 - KULLANILAN BİRİMLER
Bu standardda, Uluslararası Birimler Sistemi (SI) birimleri kullanılmıştır.

2 - YAPI İLE İLGİLİ BELGELER

2.1 - GENEL
Betonarme yapıların inşaatından önce ve inşaatı sırasında uygulama için hazırlanan her türlü tasarım
ve denetleme ile ilgili belgeler, en az bu bölümde açıklanan bilgileri kapsayacak şekilde düzenlenir. Bu
belgelerle birlikte temel zemini araştırma raporları ve varsa yapım ve bakım için önerilen özel
yöntemleri açıklayan raporlar yapının kullanım süresince özenle korunmalıdır.

2.2 - YAPISAL ÇÖZÜMLEME VE KESİT HESAPLARI
Elle veya bilgisayarla yapılan çözümleme ve kesit hesaplarının başında “Tasarım İlkeleri” adı altında
aşağıdaki bilgiler özet olarak verilir:
• Yapının taşıyıcı sistemini açıklayan krokiler
• Temel zemini cinsi, temel kotu, zemin özellikleri ve zemin emniyet gerilmesi
• Kullanılan donatı çeliği sınıfı
• Kullanılan beton sınıfı
• İlgili yük şartnamesi, varsa özel yükleme hallerine ait bilgiler
• Deprem yönetmeliğinden alınan bilgiler (etkili yer ivme katsayısı, süneklik düzeyi, davranış
katsayısı vb)
• Yapının maruz kalacağı çevre şartları ve buna göre maksimum çatlak genişlikleri
• Yatay ve düşey doğrultularda izin verilen yer değiştirme sınırları
• Yapı ve varsa bağımsız bölümünün duraylılık (stabilite) emniyet katsayıları
• Yararlanılan şartnameler ve kaynakların adları

Elle veya bilgisayarla yapılan hesaplarda sistemin statik ve dinamik çözümleme sonuçları açık ve
kolay anlaşılır bir şekilde gösterilmelidir. Analizlerde ve kesit hesaplarında alışılmışın dışında
denklemler veya abaklar kullanılmış ise bunlar belirtilmeli, kullanılan kaynak fotokopileri hesaplara ek
olarak sunulmalıdır.
Bilgisayarla yapılan analizlerde program girdileri açık bir şekilde belirtilerek hesabı kontrol eden kişinin
elle veya başka bir programla sonuçları irdelemesine olanak sağlanmalıdır. Kullanılan programın,
inceleme konusu yapı için yeterli olduğu yetkili kuruluşlarca daha önceden saptanmamışsa hesaplarla
birlikte programın kullanıcı el kitabındaki bilgileri içeren bilgiler kontrola verilmelidir. Program
çıktılarında her zaman sistem denge denklemlerinin sağlandığı gösterilmelidir.

2.3 - ÇİZİMLER
Betonarme yapılara ait tasarım çalışmalarının her aşamasına ait çizimler, ilgili aşamanın gerektirdiği
ayrıntı ve ölçekte amaca yönelik bilgileri açık bir şekilde göstermelidir. Uygulama projelerine ait kalıp
planı ve donatı detay çizimlerinde en az aşağıdaki bilgiler bulunmalıdır:
ICS 91.080.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000

9
• Kullanılan beton sınıfı
• Çimento cinsi ve standard numarası
• Kullanılan donatı sınıfı
• Agreganın en büyük dane büyüklüğü
• Beton kıvamı
• Kalıp ve kalıp sökümü ile ilgili uyarı ve öneriler
• Değişik elemanların değişik yüzlerindeki pas payları
• Donatı açılımları ve varsa, yapım sırasında gerçekleştirilecek donatı düzenlemeleri
• Beton içinde bırakılacak deliklerin yerleri, boru ve takozların yer ve boyutları
• Tasarımda göz önüne alınan işletme yükleri ve inşaat sırasında oluşabilecek en büyük yükler
• Temel çizimlerinde, zemin kotları, zemin özellikleri, zemin emniyet gerilmesi, temel altındaki
zeminde
alınacak önlemler
• Çizimler arası ilişkileri gösteren bilgiler

Yukarıda sıralanan bilgiler dışında beton döküm şartlarına bağlı olarak bırakılacak inşaat derzlerinde
ve genleşme derzlerindeki düzenlemeler çizim ve açıklama notları ile tanımlanmalıdır.

2.4 - YAPIMIN DENETLENMESİ
Yapımın denetimi, yetkili teknik elemanlarca, projede öngörülen koşulları gerçekleştirebilecek şekilde
ve özenle yapılmalıdır.

İş yerinde, değişik işlerin yapılış tarihlerini gösteren günlük defter tutulmalıdır. Bu defterde agrega ve
değişimi, su/çimento oranı ve betonun kalitesi ile ilgili olarak taze beton için izin verilen çökme (kıvam),
agreganın doğal su muhtevası içeriği, kumda ölçülen kabarma gibi ek bilgilerle, numune alma, don
olayı tarih, süre ve izleme saatleri ve günlük sıcaklık özellikleri belirtilmelidir.

Günlük defter, yapı sahibi veya denetleyicinin her istediğinde gösterilmelidir.

2.5 - PROJE DEĞİŞİKLİKLERİ
Uygulama sırasında ortaya çıkan nedenlerle yapılması gerekli görülen proje değişiklikleri, projeyi
yapan mühendis tarafından onaylanmalı ve durum imzalı bir tutanakla belgelenmeli, ilgili kuruluşların
onayı alınmalıdır.

3 - MALZEME

3.0 - KULLANILAN SİMGELER
A
c
Kirişlerde gövde kesiti beton alanı
Kolonlarda tüm kesit beton alanı
E
c
Beton elastisite modülü
E
cj
j günlük betonun elastisite modülü
E
s
Donatı elastisite modülü (= 2 x 10
5
MPa)
f
ck
Beton karakteristik basınç dayanımı
f
ckj
j günlük beton karakteristik basınç dayanımı
f
cm
Beton ortalama basınç dayanımı
f
cmin
En küçük beton basınç dayanımı
f
ctk
Beton karakteristik eksenel çekme dayanımı
f
ctm
Beton ortalama eksenel çekme dayanımı
f
yk
Boyuna donatı karakteristik akma dayanımı
f
su
Boyuna donatı kopma dayanımı
G Kayma modülü
G
cj
j günlük betonun kayma elastisite modülü
l
e
Eşdeğer kalınlık
u Eleman çevre uzunluğu
α
t
Isıl genleşme katsayısı

1) Bu standard metninde atıf yapılan standardların numaraları, yayım tarihleri, Türkçe ve İngilizce
isimleri kapak arkasında verilmiştir.
ICS 91.080.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000

10
ε
ce
Sünme birim şekil değiştirmesi
ε
cs
Büzülme birim şekil değişmesi
ε
su
Boyuna donatı kopma uzaması
φ
ce
Sünme katsayısı
µ
c
Beton Poisson oranı
σ
co
Kalıcı yük uygulandığında betonda oluşan nominal gerilme

3.1 - BETON MALZEMESİ

3.1.1 - Çimento
Yapının ve yapı çevresindeki durumun gereği olan koşullarda gerekli dayanımı sağlayan, betonun
dayanıklılık (durabilite) ve dayanım kazanma özelliklerinin yeterli olduğu deneylerle kanıtlanmak
şartıyla, tasarımcının Madde 2.3’e uygun olarak belirttiği standardlara uygun çimento kullanılmalıdır.
Çimento, kullanılacağı yere standardında öngörüldüğü şekilde getirilmeli ve özelliklerini
kaybetmeyecek şekilde korunmalıdır.

3.1.2 - Agrega
Betonda kullanılacak agrega, yapının kullanılma şekli ve yapı çevresindeki durum da dikkate alınarak,
TS 706
1)
’ya uygun olmalıdır.

Agrega granülometrisinin beton niteliği üzerindeki önemli etkisi nedeniyle, kullanılacak agrega ile
önceden yapılacak deneylerle amaca en uygun granülometri belirlenmelidir.
Betonda kullanılacak agreganın en büyük dane büyüklüğü, kalıp genişliğinin 1/5 inden, döşeme
kalınlığının 1/3 ünden, iki donatı çubuğu arasındaki uzaklığın 3/4 ünden ve beton örtüsünden büyük
olamaz.

3.1.3 - Su
Betonda kullanılacak su, ilgili standardlara uygun olmalıdır. Karma suyu asit özelliği taşımamalı (pH ≥
7 olmalı); zararlı etkisi olacak oranda karbonik asit, mangan bileşikleri, amonyum tuzları, serbest klor,
madensel yağlar, organik maddeler ve endüstri atıkları içermemelidir. Litresinde en çok çözünmüş
olarak 15 g ve yüzer olarak 2 g madeni tuz, en çok 2 g SO
3
bulunabilir. Yüksek aluminli çimento ile
yapılan betonlarda deniz suyu kullanılamaz.

3.1.4 - Kimyasal Katkı Malzemeleri
Betonda kullanılacak olan katkı malzemeleri TS 3452’ye uygun olmalıdır.

3.2 - DONATI ÇELİĞİ
Beton donatısı olarak kullanılacak çelikler TS 708’e uygun olmalıdır. Çeşitli donatı sınıflarının TS
708’de verilen mekanik özelliklerinden bazıları, Çizelge 3.1 de gösterilmiştir.
Donatı çeliğinin elastisite modülü 2 × 10
5
MPa dır.
Soğukta işlem görmüş donatı çeliklerine kaynak yapılamaz. Kaynak yapılacak doğal sertlikteki donatı
çeliklerinde ise, TS 708’de tanımlanan karbon eşdeğeri, 0,40 değerini geçmemelidir.

ICS 91.080.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000

11
ÇİZELGE 3.1 - Donatı Çeliklerinin Mekanik Özellikleri (TS 708 den)

Donatı Çubukları

Hasır Donatı

Doğal Sertlikte

Soğukta İşlem Görmüş

Mekanik Özellikler
S220a S420a S500a S420b S500bs S500bk
Minimum akma dayanımı
f
yk
(MPa)
220 420 500 420 500 500
Minimum kopma dayanımı
f
su
(MPa)
340 500 550 550 550 550
φ ≤ 32
Minimum kopma uzaması
ε
su
(%)
18 12 12 10 8 5

Minimum kopma uzaması
ε
su
(%)
18 10 10 10 8 5

3.3 - BETON
Kullanıcı tarafından şantiyede önceden belirlenmiş karışım elemanları miktarlarının, otomatik tartımla
harmanlanıp makinayla karıştırılmasıyla tasarımcı tarafından verilmiş özelliklere göre üretilen veya
TS 11222’ye uygun hazır beton kullanılmalıdır.

3.3.1 - Beton Sınıfları ve Betonun Basınç Dayanımı
Betonun tanımlanması ve sınıflandırılması basınç dayanımına göre yapılır. Basınç dayanımı, çapı 150 mm
ve yüksekliği 300 mm olan standard deney silindirlerinin 28 gün sonunda, TS 3068’e uygun biçimde
denenmesiyle elde edilir. Beton karakteristik basınç dayanımı f
ck
, denenecek silindirlerden elde edilecek
basınç dayanımlarının bu değerden düşük olma olasılığı belirli bir oran (genellikle %10) olan değerdir.
Gerektiğinde basınç dayanımı, küp deneylerinden de elde edilebilir. Böyle durumlarda, karakteristik basınç
dayanımı f
ck
, geçerliliği deneylerle kanıtlanmış katsayılarla dönüştürülür. Bu amaçla, boyutları 150 mm olan
küp için f
ck
değerleri, Çizelge 3.2 de verilmiştir. Boyutları 150 mm ‘den değişik küp numunelerinden elde
edilen basınç dayanımları gereken düzeltme yapılarak dikkate alınmalıdır.

ÇİZELGE 3.2 - Beton Sınıfları ve Dayanımları


Beton
Sınıfı
Karakteristik
Basınç
Dayanımı, f
ck


MPa
Eşdeğer Küp
(150 mm)
Basınç Dayanımı


MPa
Karakteristik
Eksenel
Çekme
Dayanımı, f
ctk

MPa
28 Günlük
Elastisite Modülü
E
c


MPa
C16 16 20 1,4 27 000
C18 18 22 1,5 27 500
C20
C25
C30
C35
C40
C45
C50
20
25
30
35
40
45
50
25
30
37
45
50
55
60
1,6
1,8
1,9
2,1
2,2
2,3
2,5
28 000
30 000
32 000
33 000
34 000
36 000
37 000

3.3.2 - Betonun Çekme Dayanımı
Betonun çekme dayanımı, eksenel çekme deneylerinden elde edilen değerdir. f
ctm
deneylerden elde
edilen ortalama çekme dayanımı, f
ctk
ise karakteristik çekme dayanımıdır. Betonun karakteristik çekme
dayanımı, eksenel çekme elemanı deneylerinden elde edilecek dayanımın, bu değerden az olma
olasılığı belirli bir oran olan (genellikle %10) dayanım değeridir.

Betonun karakteristik eksenel çekme dayanımı aşağıda verilen bağıntıdan hesaplanabilir.
ICS 91.080.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000

12

ck ctk
f 35 , 0 f =
(MPa) (3.1)

Çeşitli beton sınıfları için bu denklemden elde edilen eksenel çekme dayanımı değerleri Çizelge 3.2 de
verilmiştir. Betonun çekme dayanımı, eğilme ve silindir yarma deneylerinden de elde edilebilir. Eksenel
çekme dayanımı f
ctk
, silindir yarma deneyinden elde edilen çekme dayanımını 1,50 ile; eğilme
deneyinden elde edilen çekme dayanımını da 2,0 ile bölerek yaklaşık biçimde hesaplanabilir.

3.3.3 - Betonun Elastisite Modülü, Kayma Modülü, Poisson Oranı ve Isıl Genleşme
Katsayısı

3.3.3.1 - Elastisite Modülü
Normal ağırlıktaki betonlar için “j” günlük betonun elastisite modülü,

14000 f 3250 E
ckj cj
+ =
(MPa) (3.2)

denklemi kullanılarak hesaplanabilir. Bu denklemdeki f
ckj
değeri, “j” günlük betonun karakteristik silindir
basınç dayanımıdır. Darbe yüklemeleri için denklem 3.2 den elde edilen değerler % 10 artırılmalıdır.
28 günlük beton esas alınarak, çeşitli beton sınıfları için hesaplanan E
c
değerleri Çizelge 3.2 de
verilmiştir.Bu denklemle verilen değerler, 0,4 f
ck
gerilme düzeyine karşılık olan sekant elastisite
modülü tanımına uygundur.

3.3.3.2 - Poisson Oranı
Beton Poisson oranı, µ
c
= 0,20 kabul edilebilir.

3.3.3.3 - Kayma Modülü
Betonun kayma modülü, aşağıdaki bağıntıdan yaklaşık olarak hesaplanabilir.

G
cj
= 0,40 E
cj
(3.3)

3.3.3.4 - Isıl Genleşme Katsayısı
Hesaplarda betonun ısıl genleşme katsayısı, α
t
= 10
-5
/
0
C kabul edilebilir.

3.3.4 - Betonun Zamana Bağlı Şekil Değiştirmesi
Sağlıklı verilerin bulunmadığı durumlarda, betonun sünmesiyle ilgili katsayılar Çizelge 3.3

den,
büzülmesiyle ilgili katsayılar da Çizelge 3.4 den alınabilir. Bu çizelgelerde verilen değerler, 2-3 yıl gibi
uzun bir süre sonunda erişilecek değerlerdir. Kısa süreler için, literatürde verilen, doğruluğu
kanıtlanmış bir yöntem kullanılmalıdır. Bağıl nem, beton yaşı ve eşdeğer kalınlık ara değerleri için
doğrusal oranlama yapılabilir.

ÇİZELGE 3.3 - Sünme Katsayısı, φ
Ce
(Uzun Süre Sonunda)

Yükleme Kuru Ortam (Bağıl Nem %50) Nemli Ortam (Bağıl Nem %80)
Anında
Eşdeğer Kalınlık (mm), l
e
= 2A
c
/ u
Beton Yaşı 50 150 600 50 150 600
1 gün 5,4 4,4 3,6 3,5 3,0 2,6
7 gün 3,9 3,2 2,5 2,5 2,1 1,9
28 gün 3,2 2,5 2,0 1,9 1,7 1,5
90 gün 2,6 2,1 1,6 1,6 1,4 1,2
365 gün 2,0 1,6 1,2 1,2 1,0 1,0

NOT :
ce
c
co
ce
E
φ
σ
= ε
ICS 91.080.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000

13
ÇİZELGE 3.4 - Büzülme Birim Şekil Değiştirmesi, ε
cs
× 10
3
(Uzun Süre Sonunda)

Kuru Ortam (Bağıl Nem % 50) Nemli Ortam (Bağıl Nem % 80)
Beton Bakımı
Eşdeğer Kalınlık (mm), l
e
= 2A
c
/ u
150 600 150 600
Yetersiz 0,60 0,50 0,40 0,30
Yeterli 0,40 0,40 0,25 0,25

3.4 - BETONDA NİTELİK DENETİMİ VE KABUL KOŞULLARI
Şantiyede betonun basınç dayanımı, TS 3351’de tanımlanan biçimde bakımı yapılmış numuneler
üzerinde yapılan nitelik deneyleri ile belirlenir. Gerektiğinde kontrol (denetim) mühendisi, şantiye
koşullarında saklanmış örnekler üzerinde yapılacak sertleşme deneyleri de isteyebilir. Madde 3.3.1 de
belirtildiği gibi, bu deneyler 150 mm × 300 mm standard silindirler üzerinde yapılır. Zorunlu
durumlarda, küp numuneler de kullanılabilir. Değerlendirmede herbiri 3 silindirden (veya küpten)
oluşan gruplar esas alınır.

Nitelik denetimi amacıyla, her üretim biriminden en az bir grup (3 numune) deney elemanı alınması
zorunludur. Üretim birimi, aynı hesap dayanımı istenen ve aynı gereçler aynı oranda kullanılan
betondan oluşur. Ayrıca, bir birim, aynı günde dökülmüş ve 100 m
3
ü veya 450 m
2
alanı aşamaz. Bir
işte, en az 3 grup (9 numune) alınması gereklidir. Grubu oluşturan numuneler, standard koşullarda
saklandıktan sonra bunlara basınç deneyi uygulanır. Numunelerin her biri ayrı betoniyer dökümünden
veya transmikserden alınır. Aynı betoniyer dökümünden birden fazla numune alınırsa, bunlar tek
numune sayılır ve değerlendirmede ortalamaları dikkate alınır. Deney numunelerinin alınması, bakımı
ve hazırlanmasında TS 2940, TS 3068 ve TS 3351’e; deneylerin yapılmasında TS 3114’e uyulacaktır.

Hazır beton kullanıldığında, üretim yerinde alınan numunelere ek olarak, şantiyede de yukarıda
tanımlanan biçimde ve sayıda numuneler alınmalıdır. Değerlendirmede şantiyede alınan numuneler
temel alınmalıdır.
Alınan üçer silindirlik gruplar, alınış sırasına göre, G
1
, G
2
, G
3
,….G
n
biçiminde adlandırılmalı ve her
grubun basınç dayanımı ortalaması belirlenmelidir. Biribiri ardından gelen üçer grupluk partilerin
herbiri, P
1
(G
1
, G
2
, G
3
), P
2
(G
2
, G
3
, G
4
), P
3
(G3, G
4
, G
5
), . ..P
n-2
, aşağıda belirtilen iki koşulu birden
sağlamalıdır, beton kabul edilmeyecektir.

a) Her parti ortalaması, f
cm
≥ f
ck
+ 1,0 MPa
b) Her partide en küçük grup ortalaması, f
cmin
≥ f
ck
- 3,0 Mpa

Nitelik deneylerinden elde edilen sonuçlar yukarıda belirtilen koşulları sağlamıyorsa, yapının veya söz
konusu yapı elemanlarının taşıma güçleri, yukarıdaki koşullardan elde edilmiş olan düşük beton
dayanımına göre yeniden değerlendirilir. Önemli dayanım azalması belirlenirse, önlem alınması
gerekir.

Sertleşme deneyi gereken durumlarda, alınacak numuneler şantiye koşullarında saklanacak ve amaca
uygun zamanda denenecektir. En az 3 numuneden oluşması gereken sertleşme deneyinin amacı,
beton bakımının ve beton saklama yönteminin yeterli olup olmadığının denetlenmesi ve kalıp alma
süresinin belirlenmesidir.

Denetim mühendisi, gerekli gördüğü durumlarda yerindeki betonun dayanımının belirlenmesini
isteyebilir. Bu denetim, yapıya zarar vermeyecek yerlerden alınacak karot örnekleriyle ve tahribatsız
deneme yöntemleriyle (yüzey sertliği, ses hızı vb) gerçekleştirilebilir. Tahribatsız yöntemlerle
denetlemede, o betona özgü korelasyonun belirlenmesi zorunludur.

4 - BETONUN VE DONATININ HAZIRLANMASI

4.1 - GENEL
Yapım işine başlanmadan önce, projede öngörülen beton karakteristik basınç dayanımını (f
ck
),
istenilen kıvamda elde etmek için gerekli ortalama dayanımını (f
cm
) hedef alan karışım hesapları TS
802’ye göre yapılmalı, deneme karışımları hazırlanarak istenilen betonun elde edilebileceği
kanıtlanmalıdır.

ICS 91.080.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000

14
Gerekli karışım bulunduktan sonra şantiyedeki malzeme ve karışımda elde edilen beton sürekli olarak
denetlenmelidir.

4.2 - BETONUN HAZIRLANMASI, TAŞINMASI, YERİNE KONMASI VE BAKIMI
Beton karışımına giren malzeme miktarı ağırlık ile belirlenir, hacim esasına göre yapılamaz.
Betonun hazırlanmasında taşınmasında, yerleştirilmesinde ve bakımında TS 1247 ve TS 1248’e
uyulmalıdır. Zararlı zemin suyu ve gazların etkisi söz konusu olduğunda TS 3440 kurallarına
uyulmalıdır.

4.3 - DONATININ YERLEŞTİRİLMESİ
Donatı çeliği, kullanılmadan önce kir, yağ ve yüzeyden ayrılabilen pastan temizlenmelidir. Donatının
projesindeki biçimde yerine konmasında özel özen gösterilmeli, asal donatıyı oluşturan çekme ve
basınç çubukları dağıtma donatısı ve etriyelerle iyice bağlanmış olmalıdır.

Kolonlarda boyuna donatı, enine donatı ile sarılarak rijit bir sistem meydana getirilmelidir.
Beton dökümüne başlanmadan önce, şantiye şefi ve kontrol (denetim) mühendisi, donatının ve
miktarlarının projesine uygunluğunu inceleyerek imzalı bir tutanak düzenlemelidir.

Beton dökülürken donatının yerinin değiştirilmemesi gerekir. Çubukların etrafında gerekli beton
tabakasının sağlanması için donatı askıya alınmalı ve kalıpla bunların arasına beton takozlar ve iki
sıra donatı arasına çelik çubuk parçaları konmalıdır. Beton takoz ve çelik çubuk parçaları yerine, bu
amaçla hazırlanmış plastik elemanlar da kullanılabilir. Etriyelerin de yan tarafta betonla sarılmasına
özellikle dikkat edilmeli ve döşeme veya kirişlerin üst donatılarının aşağıya basılması önlenmelidir.
Donatının betonla iyice sarılmış olması mutlaka sağlanmalıdır.

Donatısı altta bulunan bir yapı elemanı doğrudan doğruya (temel plaklarında olduğu gibi) zemin
üzerine yapılacaksa, zemin türü göz önüne alınarak, en az 50 mm kalınlığında beton bir tabaka
oluşturulmalıdır.

5 - KALIP VE İSKELE

5.1 - GENEL
Bütün kalıp ve iskeleler için yeterli duraylılık (stabilite) ve taşıma güvenliği sağlanmalıdır. Kalıp ve
iskele elemanları ilgili standardlara uygun hazırlanmalı, birleştirilmeli, kurulmalı ve fazla şekil
değiştirme ve oturma yapmayacak şekilde düzenlenmelidir. Ahşap kalıp ve iskele elemanları TS
647’ye, çelik kalıp ve iskele elemanları ise TS 648’e uygun hazırlanmalıdır.

Ahşap kalıplarda, kalıp tahtaları, beton sıkıştırılırken çimento şerbetinin akmasına engel olacak şekilde
yapılmalı, vibratör etkilerine karşı yeteri kadar dayanımda olmalıdır.

Kalıplar kullanıldıkları süre içinde etki yapacak bütün kuvvetlerin, güvenilir biçimde aktarılmasını
sağlamalıdır. Kat eklenmesi, onarım ve güçlendirmede olduğu gibi, ara döşemeye veya diğer yapı
elemanlarına dayanan kalıp ve iskelelere özellikle dikkat edilmelidir.

İskele dikme yüklerinin zemine yayılması tekniğine uygun olmalı, çürük ve donmuş zeminlerde özel
önlem alınmalıdır. Yük aktarmasını ve yayılmasını sağlamak için dikmelerin altına sağlam ve yerinden
oynamayacak şekilde, düzgün köşeli ahşap takoz konmalıdır (Bu amaçla hiçbir zaman taş parçası
veya tuğla kullanılmamalıdır). Bu mesnetlerin tek parça yapılamadığı durumlarda, birkaç kat olarak
düzenlenmesi gerekince devrilme güvenliği sağlanmalıdır. Eğik kolonların kaymaya karşı da güvenliği
sağlanmalıdır.

Donatı düzenlenmesinde ve beton dökülmesinde kullanılmak üzere iş güvenliği iskelesi yapılmalıdır.

Kalıp ve iskeleler kolayca, sarsıntısız, tehlikesiz ve darbesiz sökülebilecek biçimde düzenlenmelidir.
Bunun için de kamalardan, kum kutuları, vidalar, kriko, veren veya benzeri kalıp sökme düzenlerinden
yararlanılmalıdır.

Büyük açıklıklı yapı elemanlarının, kalıp ve iskele söküldükten sonra tasarlanan biçimi almasını
sağlamak üzere kalıp ve iskeleye ters sehim verilmelidir.
ICS 91.080.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000

15
Beton dökülmeden önce, kalıp içi iyice temizlenmeli, gerektiğinde ıslatılmalıdır. Bu maksatla,
kolonlarda dipte, konsollarda çıkışta ve yüksek kirişlerin altında temizleme delikleri bırakılmalıdır.

Beton dökülmeden önce ve dökülürken kalıp ve iskeleler iyice kontrol edilmelidir.

Kontrol (denetim) mühendisinden izin alınmadan kalıp üzerine malzeme yerleştirilmemeli ve
yığılmamalıdır.

5.2 - KALIP VE İSKELE YÜKLERİ
Kalıp ve iskelelerin boyutlandırılması için düşey yük olarak kalıp ve iskelenin kendi ağırlığı, dökülen ve
bazı yerlerde yığın durumunda olabilecek taze betonun ağırlığı, beton taşıma araçlarının ağırlığı,
beton dökülürken meydana gelen çarpma etkisi ve işçilerin ağırlıkları gözönüne alınmalıdır.

Yatay yük olarak, rüzgar etkisinden başka, varsa halat çekme etkisi, eğik dikmelerin mesnet
reaksiyonlarının yatay bileşenleri vb gözönünde tutulmalıdır.

Özellikle plastik ve akıcı kıvamdaki betonlarda sıkıştırma vibratörle yapıldığı zaman her kıvamdaki
taze betonun yan kalıplara aktaracağı ve 25 kN/m
3
özgül ağırlıktan kaynaklanan hidrostatik yanal
basınç etkisi gözönünde tutulmalıdır.

5.3 - ÇİZİMLER
Çok katlı iskelelerin, serbest duran iskelelerin, dayanım ve duraylık kontrolü için gerekli kalıpların ve
iskelelerin çizimleri verilmelidir. Aynı çizimde yan kalıpları yüksek olan ve taze betonun yanal
basıncının karşılanması gerekli olan kalıplar da gösterilmelidir.

5.4 - KALIP VE İSKELE DESTEKLERİ
Bütün kalıp ve iskeleler yatay kuvvetleri güvenli olarak zemine aktarabilecek şekilde enine ve boyuna
desteklenmelidir. İskele destekleri genel olarak üçgen oluşturacak biçimde düzenlenmelidir.

Bunların çubukları, dikmelerde olabildiği kadar eğilme momenti oluşturmayacak biçimde
düzenlenmelidir. Kolon ve mesnete yakın yerlerde, ancak saplama ve benzeri önlemlerle yakın sabit
noktalara veya sağlam duvarlara dayatılarak hareket etmesi önlenen dikmelerde üçgen takviyelerden
vazgeçilebilir.

Kuruluşları sırasında da kalıp ve iskelelerin yeter rijitlikte olmaları gerekir.

Kalıp dikmeleri ilgili standardlara uygun yapılmalı veya ahşap kullanılıyorsa ikinci ve üçüncü sınıf
keresteden seçilmelidir.

Tek katlı yerüstü yapılarında iskele yüksekliği 5 m yi geçmiyorsa ve bütün yükler kesit ölçüleri yeterliği
önceden bilinen düşey dikmelerle zemine aktarılmış ise, şüpheli durumlar dışında dikmelerde
burkulma kontroluna gerek yoktur. Diğer durumlarda kalıp ve iskele dayanım hesapları yapılmalıdır.

5.5 - KALIP SÜRELERİ VE KALIP ALMA
Sorumlu şantiye şefi tarafından deney sonucu betonun yeterli dayanım kazandığı gösterilerek kontrol
(denetim) mühendisinin oluru alınmadan, yapının hiçbir bölümünde kalıp veya dikme yerinden
oynatılmamalıdır.

Beton dökümü işinin bitimi ile kalıp sökme arasında geçecek süre, kullanılacak çimentonun cinsine,
betonun dayanım kazanma hızına, su/çimento oranına, yapı yükünün cinsine, etkilerin büyüklüğüne ve
hava koşullarına bağlıdır.

Kalıp sökülmesinden hemen sonra, hesaplarda gözönüne alınan yüklere eşit bir yük taşıması
düşünülen yapı bölümlerine özellikle dikkat edilmelidir (üstteki katın betonu daha sertleşmeden
altındaki döşemenin veya çatısı yapılmaya başlanan yapıda çatı altı döşemelerin durumları gibi).

Sertleşme sırasında donma olursa, kalıp alma süresi en az donma süresi kadar uzatılmalıdır. 24 saat
içinde, gölgedeki sıcaklık 0
o
C a düşerse o gün için don olayı var kabul edilmelidir. Don olayı
sonrasında, özellikle kalıp almaya devam etmeden betonun prizini yaparak yeter derecede sertleşip
ICS 91.080.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000

16
setleşmediği veya sert görünüp soğuk etkisi ile donmuş olup olmadığı araştırılmalıdır.

Elverişsiz ve özellikle donma olan havalarda kalıp alma süresi hakkındaki karar, yapının betonu ile
aynı koşullar altında sertleşmiş numuneler üzerinde yapılacak basınç deneyi sonuçlarına göre
verilmelidir.

Yedek dikmeler kalıp söküldükten sonra çimento türü de gözönünde bulundurularak yeterli bir süre
daha yerlerinde bırakılmalıdır. Bu sürelerde sıcaklığın +5
o
C den aşağı düştüğü günler hesaba
katılmamalıdır.

Özel durumlarda kontrol (denetim) mühendisi bu süreleri azaltabilir. Ancak o anda betonda aranan
dayanımın emniyetli bulunduğu deney ile doğrulanmalıdır.

6 - BETONARME HESABINDA TEMEL İLKELER

6.0 - KULLANILAN SİMGELER

a Mesnet genişliği
a
n
Paralel kirişler arasındaki net uzaklık
b Kiriş tabla genişliği
b
w
Kiriş gövde genişliği
E Deprem etkisi
e Dışmerkezlik
e
min
Minimum dışmerkezlik
F Kuvvet
F
d
Tasarım kuvveti
Tasarım yük etkisi
F
k
Karakteristik kuvvet
f
cd
Beton tasarım basınç dayanımı
f
ck
Beton karakteristik basınç dayanımı
f
ctk
Beton karakteristik eksenel çekme dayanımı
f
ctd
Beton tasarım eksenel çekme dayanımı
f
yd
Boyuna donatı tasarım akma dayanımı
f
yk
Boyuna donatı karakteristik akma dayanımı
G Kalıcı yük etkisi
H Yatay kuvvet (örneğin, zemin itkisi) etkisi
h Kolonun eğilme düzlemindeki kesit boyutu
l Hesap açıklığı
l
p
Kirişin iki moment sıfır noktası arasında kalan uzunluğu
∆M Mesnet momenti azaltması
Q Hareketli yük etkisi
R
d
Tasarım dayanımı
T Sıcaklık değişimi, büzülme, farklı oturma vb nedeniyle oluşan yük etkisi
t Tabla kalınlığı
V Kesme kuvveti
W Rüzgar etkisi
γ
m
Malzeme katsayısı
γ
mc
Beton için malzeme katsayısı
γ
ms
Donatı için malzeme katsayısı
ρ Kirişte çekme donatısı oranı
ρ

Kirişte basınç donatısı oranı
ρ
b
Kirişte dengeli donatı oranı

6.1 - GENEL
Betonarme yapıların yapısal çözümleme ve kesit hesabının amacı, yapının kullanım süresi boyunca
kullanım amacına uygun davranmasını sağlamaktır. Yapı ve yapı elemanları, yapım ve kullanım süresi
içinde yapıyı etkileyebilecek tüm yük ve şekil değiştirmeler altında belli bir güvenliği sağlayacak ve
kullanımı bozmayacak biçimde tasarlanmalıdır.

ICS 91.080.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000

17
Yukarıda tanımlanan amaca yönelik hesapların, bilimsel kurallara, deneysel verilere ve geçmiş
deneyimlere dayandırılması gerekir.

Betonarme yapılar için yapılan hesaplar, ancak öngörülen malzeme dayanımlarının sağlanması ile
geçerli olur. Malzeme dayanımlarının öngörülenden çok değişik olması durumunda, elde edilen
sonuçlar geçerliliğini yitirir.

6.2 - YAPI GÜVENLİĞİ

6.2.1 - Genel
Tasarımda, yapının kullanım süresi boyunca, hem yıkılmaya karşı gerekli güvenlik sağlanmalı, hem de
çatlama, şekil değiştirme, titreşim gibi olayların yapının kullanımını ve zaman içinde dayanıklılığını
etkileyebilecek düzeye ulaşması önlenmelidir. Bunu sağlamak amacıyla, yapı üzerindeki yük etkileri,
belli oranlarda büyütülerek, malzeme dayanımları da belli oranlarda küçültülerek tasarımda göz önüne
alınmalıdır. Bu oranların belirlenmesinde istatistik veriler esas alınır.

6.2.2 - Sınır Durumlar Yöntemi
Yukarıda tanımlanan yapı güvenliğinin sağlanabilmesi amacıyla, kullanım süresi boyunca
karşılaşılabilecek önemli sınır durumlar, (i) taşıma gücü sınır durumu ve (ii) kullanılabilirlik sınır
durumu ayrı ayrı incelenmelidir.

6.2.3 - Taşıma Gücü Sınır Durumu
Yapı elemanlarının herbirinin Madde 6.2.5 de belirtilen biçimde azaltılmış malzeme dayanımları
(tasarım dayanımları) kullanılarak hesaplanan taşıma gücü değerlerinin, Madde 6.2.6 da belirtilen
biçimde artırılmış tasarım yükü ile hesaplanan iç kuvvet değerlerinden hiçbir zaman küçük olmadığı
kanıtlanacaktır:

R
d
≥ F
d
(6.1)

6.2.4 - Kullanılabilirlik Sınır Durumu
Yapı elemanlarından herbirinde kullanım yükleri altında oluşacak şekil değiştirme, yer değiştirme ve
çatlamaların, Bölüm 13 de belirtilen yöntemlerle hesaplanan değerlerinin, aynı bölümde verilen sınır
değerleri aşmayacağı gösterilmelidir.

6.2.5 - Malzeme Katsayıları
Malzeme dayanımlarının istatistik dağılımı gözönünde bulundurularak, hesaplarda kullanılacak
"tasarım dayanımı" değerleri, Bölüm 3 de tanımlanan karakteristik malzeme dayanımı değerlerinin
"malzeme katsayısı" diye adlandırılan 1,0 veya 1,0 den büyük katsayılarla bölünmesiyle elde edilir.
Taşıma gücü sınır durumu için beton ve çelik hesap dayanımları aşağıda verilmiştir.

Beton: f
cd
= f
ck

mc

f
ctd
= f
ctk

mc
(6.2)

Çelik: f
yd
= f
yk

ms



Yerinde dökülen betonlar için γ
mc
= 1,5 alınacaktır. Bu katsayı, öndökümlü betonlar için 1,4 alınabilir.
Ancak, betonda nitelik denetiminin gerektiği gibi yapılamadığı durumlarda, bu katsayı tasarımcının
kararı ile 1,7 alınır. Donatı çeliğinin tüm sınıfları için γ
ms
=1,15 alınacaktır. Kullanılabilirlik sınır durumu
için hesap yapılırken, gen ellikle malzeme katsayıları 1,0 alınmalıdır.

6.2.6 - Yük Katsayıları ve Yük Birleşimleri
Yük etkisinin karakteristik değeri F
k
, kullanım süresince bu değerden büyük değerler elde edilmesi,
ancak belli bir olasılıkla mümkün olan değerdir. Bu standardda karakteristik yük etkileri, TS 498 ve TS
ISO 9194 ile Bayındırlık ve İskan Bakanlığı tarafından düzenlenen "Afet Bölgelerinde Yapılacak
Yapılar Hakkında Yönetmelik" de öngörülen yük etkileridir.

Tasarımda, yapıya etkimesi olasılığı bulunan tüm yük birleşimleri dikkate alınmalıdır. Hesaplarda
ICS 91.080.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000

18
genellikle karşılaşılan yük birleşimleri aşağıda verilmiştir.

a. Yalnız düşey yükler için,

F
d
= 1,4G + 1,6Q (6.3)
F
d
= 1,0G + 1,2Q + 1,2T (6.4)

Denklem 6.4 deki T, sıcaklık değişimi, büzülme, farklı oturma vb şekil değiştirmeler ve yer
değiştirmeler nedeniyle oluşan yük etkisidir. Bu yük birleşimi, bu tür etkilerin ihmal edilemeyeceği
durumlar da gözönüne alınmalıdır.

b. Rüzgar yükünün sözkonusu olduğu durumlarda, Denklem 6.3 ve Denklem 6.4 ile birlikte,

F
d
= 1,0G + 1,3Q + 1,3W (6.5)
F
d
= 0,9G + 1,3W (6.6)

c. Depremin sözkonusu olduğu durumlarda, Denklem 6.3 ve Denklem 6.4 ile birlikte,

F
d
= 1,0G + 1,0Q + 1,0E (6.7)
F
d
= 0,9G + 1,0E (6.8)

d. Yanal toprak itkisi bulunan durumlarda, Denklem 6.3 ve Denklem 6.4 ile birlikte,

F
d
= 1,4G + 1,6Q + 1,6H (6.9)
F
d
= 0,9G + 1,6H (6.10)

e. Akışkan basıncı bulunan durumlarda, bu basınç 1,4 yük katsayısıyla çarpılarak içinde hareketli
yük bulunan tüm yük birleşimlerine eklenir.

f. Yukarıda Madde 6.2.4 de belirtilen kullanılabilirlik sınır durumu hesaplarında, bütün yük
katsayıları
1,0 alınır.

6.3 - YAPISAL ÇÖZÜMLEME

6.3.1 - Çözümleme Yöntemleri
Yapı elemanlarının kesit hesabına temel oluşturan iç kuvvetler, yapı mekaniği ilkelerine uygun bir
çözümleme ile belirlenmelidir. Bu çözümleme, beton ve çeliğin gerilme-birim şekil değiştirme ilişkilerini
temel alan, doğrusal olmayan bir yöntem olabileceği gibi, doğrusal elastik yapısal davranış
varsayımına dayalı bir yöntem de olabilir. Çerçeve kirişleri ile sürekli kiriş ve döşemelerde, doğrusal
elastik yöntemler kullanılarak elde edilen iç kuvvetler, gerçek davranış gözönüne alınarak ve denge
koşullarını eksiksiz sağlayarak Madde 6.3.8 de tanımlanan oranda değiştirilebilirler.

6.3.2 - Yükler
Yük etkilerinden sıcaklık değişimi, büzülme ve sünme etkileri bu standardda verilmiş olup, diğerleri TS
498 ve TS ISO 9194 ile Bayındırlık ve İskan Bakanlığı tarafından hazırlanan "Afet Bölgelerinde
Yapılacak Yapılar Hakkında Yönetmelik" den alınacaktır. Özel yapılardaki yükler kendi
şartnamesinden alınmalıdır.

6.3.3 - Hareketli Yük Düzenlemesi
Deprem içeren yük birleşimleri dışında kalan yük birleşimlerinde, hareketli yük elemanda en elverişsiz
kesit zorlamalarını yaratacak biçimde düzenlenecektir.

6.3.4 - Genleşme, Büzülme ve Sünme Etkileri
Sıcaklık değişimleri ve büzülme etkileri gözönünde bulundurularak, uzunlukları fazla olan hiperstatik
yapılarda, üst yapıda genleşme derzleri düzenlenmelidir. Dış etkilere açık yapılarda, derz aralıkları 40
m yi aşmamalıdır. Sıcaklık değişimlerine karşı korunmuş ve uçlarında rijit perde bulunmayan çerçeve
türü yapılarda, derz aralığı 60 m ye kadar artırılabilir. Zamana bağlı davranışı gözönüne alan
hesapların yapılması veya büzülmeyi azaltan özel önlemler alınması koşuluyla, bu sınırlar aşılabilir.
ICS 91.080.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000

19
Simetrik olmayan sistemlerde ve simetrik olmasına rağmen iki yanında yanal ötelenmeleri önleyen rijit
düşey elemanlar bulunan sistemlerde, derzler arasında kalan blok boylarının daha küçük tutulmasına
özen gösterilmelidir.

Hiperstatik taşıyıcı sistemlerin çözümünde, büzülme etkisi de sıcaklık azalması biçiminde hesaba
katılabilir. Daha güvenilir bir hesap yapılmayan durumlarda büzülmenin oluşturacağı kısalmalar için
Çizelge 3.4 den yararlanılabilir. Hiperstatik sistemlerde, sıcaklık değişimi ve büzülmenin uzun süreli
etkileri hesaplanırken elemanın eğilme rijitliği (EI) azaltılabilir.

Sünme hesabı için gerekli katsayılar Çizelge 3.3 den alınmalıdır. Bu durumda, sünme birim boy
değişikliği hesaplanırken, beton elastisite modülü azaltılmadan kullanılmalıdır.

6.3.5 - Hesap Açıklıkları
Kiriş ve döşemelerde hesap açıklığı, mesnet ekseninden mesnet eksenine kadar olan uzaklık olarak
alınmalıdır. Bu değer, mesnetiyle birdöküm olan kiriş ve döşemelerde serbest açıklığın 1,05 katına
kadar, mesnetiyle birdöküm olmayan kiriş ve döşemelerde ise, temiz açıklığa eleman yüksekliğinin
eklenmesiyle bulunan değere kadar azaltılabilir.

6.3.6 - Etkili Tabla Genişliği
Tablalı kirişlerin kesit hesabında, yapısal çözümleme ve şekil değiştirme hesapları için gerekli
eylemsizlik momentlerinin bulunmasında gözönüne alınacak tabla genişliği, aşağıda gösterildiği gibi
hesaplanmalıdır, Şekil 6.1.

Simetrik kesitlerde (T-kesiti), b = b
w
+ 0,2 l
p
(6.11)
Simetrik olmayan kesitlerde (L-kesiti vb), b = b
1
+ 0,1 l
p
(6.12)

Ancak, gövde dışına taşan tabla genişliği, herbir yanda, tabla kalınlığının altı katından ve komşu kiriş
gövde yüzüne olan uzaklığın yarısından fazla olamaz. Yukarıda kullanılan l
p
, kirişin iki moment sıfır
noktası arasındaki uzunluğudur. Kesin hesap yapılmayan durumlarda,

l
p
= 1,0 l (Tek açıklıklı, basit mesnetli kiriş) (6.13)
= 0,8 l (Sürekli kiriş kenar açıklığı)
= 0,6 l (Sürekli kiriş iç açıklığı)
= 1,5 l (Konsol kiriş)

alınabilir. Burada l, kirişin hesap açıklığıdır.


ŞEKİL 6.1 - Tablalı Kiriş Kesit Boyutları

6.3.7 - Rijitlikler
Doğrusal elastik davranışa dayalı yapısal çözümleme ile ilgili hesaplarda, bu standardda aksine bir
koşul bulunmayan durumlarda, tüm beton kesitinin eylemsizlik momenti ve Çizelge 3.2 de verilen
beton elastisite modülü değeri temel alınmalıdır.

6.3.8 - Uyum (Yeniden Dağılım)
Çerçeve kirişleri ile sürekli kiriş ve döşemelerde, yapının doğrusal elastik davrandığı varsayımına
b
w
b
1
t
b
a
n
b
w
b
ICS 91.080.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000

20
dayalı bir çözümleme sonucunda bulunan mesnet momentleri aşağıda belirtilen oranlarda
değiştirilebilir. Ancak, bu durumda, açıklık momentleri de denge koşulunu sağlayacak biçimde yeniden
hesaplanmalıdır.

(ρ-ρ') ≤ 0,4 ρ
b
ise,en fazla %15 (6.14)
0,4 ρ
b
< (ρ-ρ') ≤ 0,6 ρ
b
ise, en fazla %10

Buradaki ρ
b
, Madde 0.2.14 de tarif edilmiş olan kiriş dengeli donatı oranıdır.

6.3.9 - Mesnet Momenti Düzeltmesi
Sürekli eğilme elemanlarında, mesnet ekseninde hesaplanan mesnet momenti,
∆M = V

a / 3 (6.15)
kadar azaltılabilir. Burada “a” mesnet genişliği, “V” ise mesnette hesaplanan kesme kuvvetidir.

6.3.10 - Minimum Dışmerkezlik Koşulu
Yapısal çözümlemeden elde edilen ve tasarımda kullanılacak olan kolon uç momenti ile hesaplanan
dışmerkezlik, aşağıda verilen minimum değerden küçük olamaz:
e
min
= 15 mm + 0,03 h (6.16)

Burada h, kolonun eğilme düzlemindeki kesit boyutudur.

7 - KESİT HESABI (TAŞIMA GÜCÜ) - EĞİLME VE BİLEŞİK EĞİLME
ETKİSİ

7.0 - KULLANILAN SİMGELER
A
c
Elemanın tüm kesit beton alanı
A
s
Çekme donatısı kesit alanı

A‘
s
Basınç donatısı kesit alanı
A
sl
Kirişte gövde donatısı
A
st
Kolon boyuna donatısı toplam kesit alanı
a Mesnet genişliği
Eşdeğer dikdörtgen basınç bloku derinliği, k
1
c
b
w
Kiriş gövde genişliği
C
m
Burkulmada moment katsayısı
c Tarafsız eksen derinliği
c
c
Net beton örtüsü
d Kiriş faydalı yüksekliği
d

Basınç donatısı merkezinden ölçülen beton örtüsü
E Deprem etkisi
E
c
Beton elastisite modülü
EI Eğilme rijitliği
E
c
I
c
Kolon tüm beton kesitinin eğilme rijitliği
E
s
I
s
Boyuna donatı kesitinin oluşturduğu eğilme rijitliği
E
s
Donatı elastisite modülü (= 2 x 10
5
MPa)
F
d
Tasarım yük etkisi
f
cd
Beton tasarım basınç dayanımı
f
ck
Beton karakteristik basınç dayanımı
f
ctd
Beton tasarım eksenel çekme dayanımı
f
yd
Boyuna donatı tasarım akma dayanımı
G Kalıcı yük etkisi
h Kiriş toplam yüksekliği
I Eylemsizlik momenti
I
c
Kolon tüm kesit eylemsizlik momenti
i Eylemsizlik yarıçapı
k Kolon etkili boyu katsayısı
k
1
Eşdeğer dikdörtgen basınç bloku derinlik katsayısı
l Kolon boyu, eksenden eksene ölçülen
l
i
i katı kolon boyu, eksenden eksene ölçülen
ICS 91.080.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000

21
l
k
Kolon etkili (burkulma) boyu
l
n
Mesnet yüzünden mesnet yüzüne ölçülen net açıklık
Kolon serbest boyu
M
d
Tasarım eğilme momenti
M
1
, M
2
Kolon uç momentleri (Yük katsayılarıyla çarpılmış çözümlemede)
N
d
Tasarım eksenel kuvveti
N
gd
Tasarım eksenel kuvvetinin kalıcı yükten kaynaklanan bölümü
N
k
Kolon burkulma yükü
Q Hareketli yük etkisi
R
m
Sünme katsayısı
t Tabla kalınlığı
V
d
Tasarım kesme kuvveti
V
gd
Tasarım kesme kuvvetinin kalıcı yükten kaynaklanan bölümü
V
fi
i katındaki toplam kesme kuvveti
W Rüzgar etkisi
α
m
α
1
, α
2
oranları ortalaması
α
1
, α
2
Kolon ucu dönmesi engelleme katsayıları (α
1
≤ α
2
)
β Kolon için moment büyütme katsayısı
β
s
Kat kolonlarının tümü için moment büyütme katsayısı

i
i katındaki göreli kat ötelenmesi
ε
cu
Beton ezilme birim şekil değiştirmesi
ε
s
Donatı birim şekil değiştirmesi
ε
su
Donatı kopma birim uzaması
ϕ Duraylılık (stabilite) göstergesi
ρ Kirişte çekme donatısı oranı, A
s
/ b
w
d
ρ

Kirişte basınç donatısı oranı, A

s
/ b
w
d
ρ
b
Kirişte dengeli donatı oranı
ρ
max
Kirişte maksimum donatı oranı
ρ
min
Minimum donatı oranı
ρ
t
Kolonlarda toplam boyuna donatı oranı
ρ
tmax
Kolonlarda maksimum boyuna donatı oranı
σ
s
Donatı gerilmesi

7.1 -VARSAYIMLAR
Taşıma gücüne dayalı kesit hesabında esas alınacak varsayımlar aşağıda sıralanmıştır.
− Betonun çekme dayanımı ihmal edilir.
− Donatı çubuğu ile çevresini saran beton arasında tam aderans bulunduğu düşünülerek, donatı
birim şekil değiştirmesi, aynı düzeydeki beton lifi birim şekil değiştirmesine eşit alınır.
− Düzlem kesitler, şekil değiştirmeden sonra düzlem kalır.
− Taşıma gücüne erişildiğinde, tarafsız eksene en uzak beton basınç lifindeki birim kısalma ε
cu
=
0,003 alınır.
− Donatı çeliğinin elasto plastik davrandığı kabul edilir.

yd s s s
f ε E σ ≤ =
(7.1)

Tüm donatı çelikleri için, elastisite modülü E
s
= 2 × 10
5
MPa ve kopma birim uzaması ε
su
= 0,1 alınır.
− Taşıma gücüne erişildiği sıradaki beton basınç bölgesindeki gerilme dağılımı için, geçerliliği
deneysel verilerle kanıtlanmış herhangi bir dağılım kullanılabilir. Ancak, hesaplarda kolaylık sağlamak
amacıyla, gerçek basınç gerilmesi dağılımı yerine, aşağıdaki özellikleri taşıyan eşdeğer dikdörtgen
basınç bloku kullanılabilir. Blok genişliği olarak, eşdeğer basınç şiddeti olan 0,85 f
cd
alınır. Blok
derinliği, tarafsız eksen derinliğinin, k
1
katsayısıyla çarpılmasıyla bulunur, a = k
1
c. Bu ifade de
kullanılacak olan k
1
değerleri, çeşitli beton sınıfları için Çizelge 7.1 de verilmiştir.

ICS 91.080.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000

22
ÇİZELGE 7.1 - Beton Sınıflarına Göre k
1
Değerleri

Beton Sınıfı C16 C18 C20 C25 C30 C35 C40 C45 C50
k
1
0,85 0,85 0,85 0,85 0,82 0,79 0,76 0,73 0,70

7.2 - TEMEL İLKELER
Yapısal çözümleme, Madde 6.2.6 da öngörülen yük katsayıları ve yük birleşimleri ile Bölüm 6.3 de
verilen ilkelere uygun biçimde yapılır. Bu çözümlemeden elde edilen en elverişsiz kesit zorlamaları ve
Madde 6.2.5 de tanımlanan hesap dayanımları temel alınarak, kesit boyutlandırılır ve donatı
hesaplanır.

7.3 - EĞİLME ELEMANLARININ BOYUTLARI VE DONATILARI İLE İLGİLİ
KOŞULLAR
Hesap eksenel basınç değeri aşağıdaki sınırı aşmayan elemanlar, eğilme elemanları olarak
tanımlanmıştır.

c ck d
A 0,1f N ≤
(7.2)

Eğilme elemanlarından kirişlerle ilgili koşullar bu bölümde, döşemelerle ilgili olanlar da Bölüm 11 de
verilmiştir.

Kiriş toplam yüksekliği, 300 mm den ve döşeme kalınlığının üç katından daha küçük olamaz. Kiriş
gövde genişliği 200 mm den az, kiriş toplam yüksekliği ile kolon genişliği toplamından fazla olamaz,
Şekil 7.1.



ŞEKİL 7.1 - Kiriş Kesit Boyutları

Dişli döşeme dişleri, çerçeve kirişi olmayan ikincil kirişler, öngerilmeli ve önüretimli kirişler, kiriş
boyutlarıyla ilgili yukarıdaki koşullara uymak zorunda değildir.

Kirişlerde net beton örtüsü, özel yapılar dışında, dıştaki elemanlarda 25 mm den, içteki elemanlarda
20 mm den az olmamalıdır, Şekil 7.1. Elverişsiz çevre koşulları durumunda ve daha fazla yangın
güvenliği gerektiren durumlarda bu değerler artırılmalıdır.

Kirişlerde sıra içinde veya sıralar arasında donatı çubukları arasında kalan net aralık, 20 mm den ve
donatı çapından ve en büyük agrega boyutunun 4/3 ünden az olmamalıdır. Demet donatı
kullanıldığında anma çapı φ esas alınmalıdır, Şekil 9.4. Birden fazla sıra oluşturulduğunda, üstüste
çubuklar aynı hizaya getirilmelidir.
bw
a
t
cc
h h

300 mm

3t
bw ≥
200 mm
bw ≤
(a + h)
d
Kolon veya perde
d

ICS 91.080.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000

23

Kirişlerde pilye büküm noktaları, kuramsal kesim noktasından ileride düzenlenmelidir. Bu uzaklık,
faydalı yüksekliğin üçte birinden ve donatı çapının 8 katından az olmamalıdır. Gerekli olmayan
çubukların kesilme noktaları ile kuramsal kesim noktası arasındaki uzaklık ise faydalı yükseklikten ve
nervürlü çubuklarda donatı çapının 20 katından, düz yüzeyli çubuklarda ise donatı çapının 40 katından
az olmamalıdır.

Kirişlerde çekme donatısı oranı ρ, aşağıdaki değerden az olamaz.

yd
f
ctd
f
0,8
min
ρ
d
w
b
s
A
ρ = ≥ =
(7.3)

Kirişlerde çekme ve basınç donatı oranları farkı, dengeli donatı oranının 0,85 katından fazla olamaz.

b max
'
0,85ρ ρ ρ ρ = ≤ −
(7.4)

Ayrıca, çekme donatısı oranı, aşağıdaki sınırı geçemez.
ρ ≤ 0,02 (7.5)

Kirişlerde boyuna donatı olarak 12 mm den küçük çaplı çubuklar kullanılamaz.

Gövde yüksekliği 600 mm den büyük olan kirişlerde, en az Denklem 7.6 ile belirlenen miktar kadar
gövde donatısı bulundurulur. Bu donatı, gövdenin iki yüzünde eşit olarak, en az 10 mm çaplı
çubuklardan ve çubuk aralığı 300 mm yi geçmeyecek biçimde düzenlenir.

A
sl
= 0,001 b
w
d (7.6)

Açıklıktaki çekme donatısının, en az üçte birinin mesnete kadar uzatılıp kenetlenmesi gereklidir.

Net açıklığı, toplam yüksekliğinin 2,5 katından küçük olan sürekli kirişler ve 1,5 katından küçük olan
basit kirişler, yüksek kiriş olarak tasarlanıp donatılır. Bu tür kirişlerin tasarımı, doğrusal olmayan birim
şekil değiştirme dağılımı ve yanal burkulma gözönüne alınarak yapılmalıdır.

Yüksek kirişlerde, donatı hesabında göz önüne alınan faydalı yükseklik değeri kullanılarak hesaplanan
çekme donatısı oranı ρ, Denklem 7.3 ile verilen koşulu sağlamak zorundadır. Bu tür kirişlerin kesme
tasarımı ile ilgili koşullar Bölüm 8.5 de verilmiştir.

7.4 - EKSENEL KUVVET VE EĞİLME ALTINDAKİ ELEMANLARIN BOYUTLARI
VE DONATILARI İLE İLGİLİ KOŞULLAR

7.4.1 - Eksenel Basınç ve Eğilme
Dikdörtgen kesitli kolonlarda kesit genişliği 250 mm den az olamaz. Ancak, I, T ve L kesitli kolonlarda
en küçük kalınlık 200 mm, kutu kesitli kolonlarda ise en küçük et kalınlığı 120 mm olabilir. Daire kesitli
kolonlarda, kolon çapı 300 mm den az olamaz. Ayrıca tüm kolonlarda,

N
d
≤ 0,9 f
cd
A
c
(7.7)

koşulu sağlanmalıdır.

Kolonlarda net beton örtüsü c
c
, dıştaki elemanlarda 25 mm den, içteki elemanlarda 20 mm den az
olamaz.

Kolonlarda toplam boyuna donatı oranı, aşağıdaki değerden az olamaz.

ρ
t
= A
st
/ A
c
≥ 0,01 (7.8)

Ancak gerekli donatının en az 1,3 katının sağlanması koşuluyla, bu sınır 0,005 değerine kadar
ICS 91.080.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000

24
yd
ctd
t
f
f
1.5 = ρ
azaltılabilir.

Etriyeli kolonlarda her dış köşede en az bir boyuna çubuk bulundurulmalıdır. Fretli kolon enkesitinde
ise en az 6 boyuna çubuk bulunmalıdır. Kolonlarda, boyuna donatı çubuğu φ14 den küçük olamaz.

Kolonlarda toplam boyuna donatı oranı aşağıdaki değerlerden fazla olamaz.

Bindirme bölgeleri dışında, ρ
t
≤ 0,04 (7.9)

Bindirmeli ek bölgelerinde, ρ
t
≤ 0,06 (7.10)

Kolon boyuna donatısı, kolon yüksekliği boyunca enine donatı ile sarılır. Enine donatı çubuk çapı, en
büyük boyuna donatı çapının üçte birinden az olamaz. Enine donatı aralığı da en küçük boyuna çubuk
çapının 12 katından ve 200 mm den fazla olamaz. Dikdörtgen kesitli kolonlarda, etriye veya aynı
aralıkta çirozla tutulmuş olan boyuna donatı çubukları arasındaki uzaklık 300 mm den fazla olamaz.

7.4.2 - Eksenel Çekme ve Eğilme
Eğilme momentiyle birlikte eksenel çekme de taşıyan elemanların hesabında, eksenel çekme etkisi
ihmal edilemez.

Bütün kesitin çekmeye çalıştığı durumlarda taşıma gücü hesabı, beton katkısı dikkate alınmaksızın,
yalnızca boyuna donatısı katkısı ile, aşağıdaki denklem kullanılarak yapılır.

N
d
= A
st
f
yd
(7.11)

Bu elemanların boyuna donatısı olabildiğince simetrik olarak düzenlenmelidir. Bütün kesitin çekmeye
çalıştığı durumlarda, bu elemanlarda bulundurulacak olan boyuna donatı oranı, aşağıdaki değerden az
olamaz.

(7.12)


7.5 - EKSENEL BASINÇ VE İKİ DOĞRULTUDA EĞİLME ALTINDAKİ
ELEMANLAR
Eksenel basınç ve iki doğrultuda eğilme altındaki elemanların taşıma gücü hesabı, Bölüm 7.1 de
sıralanan varsayımlar esas alınarak ve geçerliliği kanıtlanmış bir yöntem kullanılarak yapılmalıdır.

7.6 - NARİNLİK ETKİSİ

7.6.1 - Genel Yöntem
Eksenel basınç ile birlikte eğilme de taşıyan betonarme elemanların boyutlandırılıp donatılması, Bölüm
6.2 de verilen yük birleşimleri altında, doğrusal olmayan malzeme davranışını, çatlamayı, betonun
sünme ve büzülmesini göz önünde bulunduran ikinci mertebe yapısal çözümlemelerden elde edilen
eksenel kuvvet ve moment değerlerine göre yapılır. Ancak, narinlik oranının (l
k
/i)≤100 sınırını
aşmadığı elemanların hesabında, aşağıda Madde 7.6.2 de verilen yaklaşık yöntem kullanılabilir.

7.6.2 - Yaklaşık Yöntem (Moment Büyütme Yöntemi)
Kesiti ve eksenel kuvveti yüksekliği boyunca değişmeyen kolonlara uygulanabilen bu yaklaşık
yöntemde, tasarımda kullanılacak tasarım momenti, doğrusal elastik davranış varsayımlarına dayalı
çözümlemeden elde edilen ve Madde 6.3.10 da verilen minimum dışmerkezlik koşulunu sağlamak
zorunda olan, en büyük kolon uç momentinin bir çarpan ile büyütülmesiyle bulunur.

7.6.2.1 - Yanal Ötelenme Ölçütü
Yapı sistemi içinde yatay kuvvetlere karşı yeterli rijitlik sağlayan perde duvar veya benzeri elemanlar
varsa, yanal ötelenmenin önlenmiş olduğu varsayılabilir. Doğrusal malzeme davranışı varsayımı ile
yatay ve düşey yükler altında yapılan ikinci mertebe yapısal çözümlemeden elde edilen kolon uç
momentlerinin, aynı varsayımlar ve yükler altında yapılan birinci mertebe çözümlemesinden elde
edilen kolon uç momentlerinden en çok %5 kadar farklı olduğu durumlarda, yanal ötelenmenin
önlenmiş olduğu kabul edilebilir.
ICS 91.080.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000

25

İkinci mertebe çözümlemesi yapılmıyorsa, yapının herhangi bir katı için taşıyıcı sistemin bütünü
gözönünde tutularak hesaplanan duraylılık (stabilite) göstergesi aşağıda belirtilen sınırı aşmadığı
durumlarda da, o katta yeterli rijitlik bulunduğu ve yanal ötelenmenin önlenmiş olduğu varsayılabilir.
0,05
V
N
1,5 ∆
fi
i
di
i
≤ = ϕ

l
(7.13)

Bu hesaplarda, çatlamamış kesit varsayımı ve F
d
=

1,0G

+

1,0Q

+

1,0E ve F
d
=

1,0G

+

1,3Q

+

1,3W yük
birleşimlerinden bulunan değerlerden elverişsiz olanı temel alınmalıdır.

7.6.2.2 - Kolon Etkili Boyu
Kolon serbest boyu, döşemeler, kirişler veya kolona yanal destek sağlayan diğer elemanlar arasındaki
uzaklıktır. Kolon başlığı veya guse bulunan durumlarda, kolon serbest boyu, başlık veya guse alt
yüzünden ölçülür. Daha güvenilir bir çözümleme yönteminin kullanılmadığı durumlarda, kolon etkili
boyu, kolon serbest boyu, kolon uçlarındaki dönmenin engellenmesi ile ilişkili olan ve aşağıda
tanımlanan “k” katsayısıyla çarpılarak elde edilebilir, l
k
= k l
n
. Kolon etkili boyu katsayısı “k” yanal
ötelenmesi önlenmiş ve önlenmemiş kat kolonları için Denklem 7.14 ve 7.15 de ayrı ayrı
tanımlanmıştır.

a) Yanal ötelenmesi önlenmiş kat kolonları için:

k = 0,7 + 0,05 ( α
1
+ α
2
) ≤ (0,85 + 0,05α
1
) ≤ 1,0 (7.14)
Hesap yapılmamışsa, yanal ötelenmesi önlenmiş kat kolonlarında, k = 1,0 alınır.

b) Yanal ötelenmesi önlenmemiş kat kolonları için:

α
m
< 2 ise,
m
m
1
20
20
k α +
α −
=

(7.15)
α
m
≥ 2 ise,
m
1 9 , 0 k α + =

Bir ucu mafsallı olan yanal ötelenmesi önlenmemiş kolonlarda, k = 2 + 0,3 α
2
alınır.

Denklem 7.14 ve 7.15 de kullanılacak olan “α” değerleri aşağıda tanımlanmaktadır



|
.
|

\
|
|
.
|

\
|
=
kiriş
kolon
l
l
I
I
2 1,
α
; α
m
= 0,5 ( α
1
+ α
2
) (7.16)

α oranlarının hesabında, yalnızca eğilme doğrultusundaki kirişler dikkate alınır ve kirişler için çatlamış
kesit, kolonlar için tüm (çatlamamış) kesit eylemsizlik momentleri kullanılır. Daha güvenilir bir hesap
yapılmamışsa, çatlamış kesit eylemsizlik momenti, çatlamamış kesit eylemsizlik momentinin yarısı
kadar alınabilir. Tablalı kiriş eylemsizlik momenti hesabında, tabla da göz önüne alınmalıdır.

Denklem 7.16 kirişsiz döşemelere uygulanırken, Şekil 11.2 de tanımlanan kolon şeridi kiriş olarak
gözönüne alınmalıdır.

ICS 91.080.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000

26
7.6.2.3 - Narinlik Etkisinin İhmal Edilebileceği Durumlar
Narinlik oranı (l
k
/ i) değerinin aşağıda verilen sınırları aşmadığı durumlarda, narinlik etkisi ihmal
edilebilir ve tasarımda kullanılacak moment (hesap momenti), yapısal çözümlemeden elde edilen uç
momentlerinden en büyüğü olarak alınabilir. Narinlik oranı hesabında, eylemsizlik yarıçapı i,
dikdörtgen kesitler için eğilme yönündeki kesit boyutunun %30 u, dairesel kolonlar için çapın %25 i
kadar alınabilir. Diğer kesitlerin eylemsizlik yarıçapı hesabında, tüm beton kesiti temel alınmalıdır.
a) Yanal ötelenmesi önlenmiş kat kolonlarında,

(l
k
/ i) ≤ 34 - 12 (M
1
/ M
2
) ≤ 40 (7.17)

koşulu sağlanıyorsa, narinlik etkisi ihmal edilebilir.

M
1
ve M
2
, herbir yük birleşimi için yapısal çözümlemelerden elde edilen kolon uç momentleridir (M
1
≤M
2

). M
1
ve M
2
kolonun aynı yüzünde basınç oluşturuyorsa (tek eğrilikli kolon), (M
1
/M
2
) oranı pozitif, tersi
durumlarda (çift eğrilikli kolon) bu oran negatif alınır.
b) Yanal ötelenmesi önlenmemiş kat kolonlarında,

(l
k
/ i) ≤ 22 (7.18)

koşulu sağlanıyorsa, narinlik etkisi ihmal edilebilir.

7.6.2.4 - Burkulma Yükü

Kolon burkulma yükü, Euler denklemiyle hesaplanır.

( )
2
k
2
k
E
N
l
I π
=
(7.19)

Kolon etkili eğilme rijitliği (EI), daha güvenilir bir hesap yapılmayan durumlarda, aşağıda verilen
denklemlerden elde edilebilir.

( )
m
s s c c
R 1
E E 2 , 0
E
+
+
=
I I
I
(7.20)

veya

( )
m
c c
R 1
E 4 , 0
E
+
=
I
I
(7.21)


Burada E
c
I
c
tüm beton kesitinin eğilme rijitliği, E
s
I
s
de boyuna donatı kesitinin, eleman kesiti ağırlık
merkezine göre oluşturduğu eğilme rijitliğidir. Sünme oranı R
m
, yanal ötelenmesi önlenmiş
sistemlerde, düşey yüklerden elde edilen kolon hesap eksenel kuvvetindeki kalıcı yük katkısının,
toplam değere oranıdır.

d
gd
m
N
N
R =
(7.22)

Sünme oranı R
m
, yanal ötelenmesi önlenmemiş sistemlerde ise, tüm kat kolonları hesap kesme
kuvvetlerindeki (V
d
) kalıcı yük katkısı toplamının, hesap kesme kuvvetleri toplamına oranıdır.
d
gd
m
ΣV
ΣV
R =
(Tüm kat için) (7.23)

ICS 91.080.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000

27
7.6.2.5 - Moment Büyütme Katsayısı

a) Yanal ötelenmesi önlenmiş kat kolonlarında:

1,0
N
N
1,3 1
C
β
k
d
m


=
(7.24)

Burada,
C
m
=

0,6+0,4(M
1
/

M
2
)



0,4 ; M
1
≤ M
2
(7.25)

denklemiyle hesaplanırken (M
1
/M
2
) oranı tek eğrilikli kolonlarda pozitif, çift eğrilikli kolonlarda negatif
alınır. Kolon uçları arasında etkiyen herhangi bir yatay yük varsa, C
m
=

1,0 alınır.

Tasarımda kullanılacak tasarım momenti, Denklem 7.26 dan elde edilir.

M
d
= β M
2
(7.26)

Burada M
2
, Denklem 6.16 da tanımlanan minimum dışmerkezlik temel alınarak bulunan moment
değerinden az olamaz.

b) Yanal ötelenmesi önlenmemiş kat kolonlarında:

Tüm kat kolonları için,

0 1,
ΣN
ΣN
3 , 1 1
1
β
k
d
s


=
(7.27)

Burada ∑N
d
ve ∑N
k
,o kattaki basınç elemanlarının taşıdıkları eksenel tasarım yüklerinin toplamı ve
kolon kritik yüklerinin toplamıdır. Bu değerler aşağıdaki koşulu sağlamalıdır. Sağlamıyorsa kolon
boyutları büyütülmelidir.

∑N
d
≤ 0,45 ∑N
k
(7.28)

Yanal ötelenmesi önlenmemiş kat kolonlarının herbiri için ayrıca bireysel β değerleri de hesaplanır. Bu
hesaplarda C
m
=1.0 alınmalıdır. Hesap momentinin bulunmasında, β ve β
s
değerlerinden büyük olanı
kullanılır (M
d
=

βM
2
ve β
s
M
2
den büyük olanı).

Ancak, serbest boy ile bulunan narinlik oranı,

c ck
d
k
A f
N
35
i
>
|
|
.
|

\
| l
(7.29)

olan kolonların hesap momentinin bulunmasında, β ve β
s
değerlerinin çarpımı kullanılır (M
d
=ββ
s
M
2
).

7.6.2.6 - İki Eksenli Eğilme
İki ekseni doğrultusunda eğilme taşıyan basınç elemanları için her iki doğrultudaki momentler β
katsayıları ile ayrı ayrı büyütülmeli ve hesapta bu momentler esas alınmalıdır.





ICS 91.080.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000

28

8 - KESME VE BURULMA

8.0 - KULLANILAN SİMGELER
A
c
Gövde kesiti beton alanı
A
e
Kesit köşelerindeki donatı merkezlerini birleştiren sınır içinde kalan alan.
Kutu kesitlerde duvar kalınlığı ortasından geçen çevre içinde kalan alan
A
n
Kısa konsolda, yatay kuvvet için gereken donatı kesit alanı
A
o
Etriye çubuğu kesit alanı
A
ov
Kesme için gereken etriye kesit alanı
A
ot
Burulma için gereken etriye kesit alanı
A
s
Eğilme donatısı alanı
A
sl
Burulma için gerekli boyuna donatı
A
st
Kısa konsolda, eğilme ve yatay kuvvet için gereken toplam yatay donatı kesit alanı
A
sv
Kısa konsolda, kiriş üst yüzünden 2/3 derinliğe kadar yayılan yatay etriyelerin kesit alanı
A
sw
Kesme donatısı toplam kesit alanı
A
v
Yüksek kirişte, çekme donatısına dik olan kesme donatısı kesit alanı
A
vh
Yüksek kirişte, çekme donatısına paralel olan kesme donatısı kesit alanı
A
wf
Kesme-sürtünme donatısı kesit alanı
a
v
Kısa konsolda, yükleme noktasının mesnet yüzüne uzaklığı
b Kolon kesit boyutu
b
w
Kiriş gövde genişliği
b
1
, b
2
Zımbalama çevresini (u
p
) içine alan en küçük dikdörtgenin boyutları
(b
1
dışmerkezlik doğrultusundaki boyut)
b
x
, b
y
Zımbalama çevresinin (u
p
) “x” ve “y” doğrultularındaki boyutları
d Döşemelerde, iki doğrultudaki faydalı yükseklikler ortalaması
Kiriş faydalı yüksekliği
d
o
Dairesel yük veya kolon çapı
e Eğilme düzleminde hesaba katılacak dışmerkezlik
e
x
, e
y
“x” ve “y” doğrultularındaki dışmerkezlikler
F
a
Zımbalama çevresinin (u
p
) içinde kalan plak yüklerinin toplamı
f
cd
Beton tasarım basınç dayanımı
f
ctd
Beton tasarım eksenel çekme dayanımı
f
yd
Boyuna donatı tasarım akma dayanımı
f
ywd
Enine donatı tasarım akma dayanımı
H
d
Kısa konsolda, yatay tasarım kuvveti
h Kiriş yüksekliği
Kolonun eğilme düzlemindeki kesit boyutu
l
n
Mesnet yüzünden mesnet yüzüne ölçülen net açıklık
N
d
Tasarım eksenel kuvveti
M
d1
, M
d2
Kolon yüzündeki plak tasarım ve eğilme momentleri
N
1
, N
2
Zımbalamada, üst ve alt kolon eksenel yükleri
n Kesitteki etriye kol sayısı
p Döşeme yayılı yükü
q
sp
Zemin tepkisi
S Burulma dayanım momenti
s Etriye aralığı
s
h
Yüksek kirişte, çekme donatısına paralel kesme donatısı aralığı
T
cr
Kesitin burulmada çatlama dayanımı
T
d
Tasarım burulma momenti
t
e
Kutu kesit duvar kalınlığı
u
e
A
e
alanının çevre uzunluğu
u
p
Zımbalama çevresi (yüklenen alana d/2 uzaklıkta)
V
c
Kesme dayanımına beton katkısı
V
cr
Kesitin kesmede çatlama dayanımı
V
d
Tasarım kesme kuvveti
V
pd
Tasarım zımbalama kuvveti
V
pr
Zımbalama dayanımı
V
r
Kesme dayanımı
V
w
Kesme dayanımına kesme donatısı katkısı
ICS 91.080.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000

29
W
m
Zımbalama çevresinin (u
p
) içinde kalan alanın dayanım momenti
x, y Burulmada, tablalı kesiti oluşturan dikdörtgenlerin kısa va uzun kenarları
α
f
Kesme-sürtünme donatısının kesme düzlemi ile yaptığı dar açı
γ Çatlama dayanımına eksenel kuvvet etkisini yansıtan katsayı
Zımbalamada eğilme etkisini yansıtan katsayı
φ
l
En küçük boyuna donatı çapı
φ Dairesel kesitin çapı (çokgen kesit içine yerleştirilebilecek en büyük dairenin çapı)
µ Kesme-sürtünme katsayısı
η Zımbalama hesabında bir katsayı

8.1 -KESME KUVVETİ ETKİSİ

8.1.1- Genel
Betonarme yapı elemanlarında eğilme momenti ile birlikte etkiyen kesme kuvvetlerinin oluşturduğu
asal çekme gerilmeleri, beton ve uygun kesme donatısı ile karşılanacak, asal basınç gerilmelerinin de
gövdede ezilme oluşturmayacak bir düzeyde tutulması sağlanacaktır.

8.1.2 - Kesme Kuvveti Hesabı
Tasarım kesme kuvveti V
d
, mesnet yüzünden “d” uzaklığında hesaplanmalıdır. Ancak, mesnet olarak
başka bir eğilme elemanına oturan kirişlerde mesnet yüzündeki kesme kuvveti esas alınmalıdır
(dolaylı mesnet), Şekil 8.1
ŞEKİL 8.1 - Değişik Mesnetlenme Türleri

Tekil bir yükün mesnet yüzünden “d” veya daha az uzaklıkta etkime olasılığı bulunan durumlarda da,
mesnet yüzünde hesaplanan kesme kuvveti temel alınmalıdır.

8.1.3 - Eğik Çatlama Dayanımı
Betonarme bir kesitin kesmede çatlama dayanımı, daha kesin hesaba gerek duyulmadığı durumlarda,
aşağıdaki denklem kulanılarak hesaplanabilir. Bu denklemde N
d
çekmede de basınçda da pozitif
alınacaktır.
|
|
|
.
|

\
|
+ =
c
A
d
N
γ 1 d
w
b
ctd
0,65f
cr
V
(8.1)

Denklemde, eksenel basınç durumunda γ=0,07, eksenel çekme durumunda ise γ

=

− 0,3 alınacaktır.
Güvenilir bir yöntem kullanılarak ve gövde beton kesit alanı temel alınarak hesaplanan eksenel çekme
gerilmesi, 0,5MPa dan küçükse, γ

= 0 alınabilir.
b. Dolaylı mesnet
Kesme kuvvetinin
hesaplanacağı kesit
Mesnet kirişi
(Askı donatısı gerekli)
Askı donatısı
d
d
Kesme kuvvetinin
hesaplanacağı kesit
a. Doğrudan mesnet
d
ICS 91.080.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000

30
8.1.4 - Kesme Dayanımı
Kesme güvenliği için aşağıdaki koşul sağlanmalıdır.

V
r
≥ V
d
(8.2)

Yukarıdaki denklemde, tasarım kesme kuvveti V
d
, Madde 8.1.2 ye göre hesaplanır. V
r
kesitin kesme
dayanımıdır. Kesitin kesme dayanımı, beton katkısı (V
c
) ve kesme donatısı katkısının (V
w
) toplanması
ile elde edilir.

V
r
= V
c
+ V
w
(8.3)

Genel olarak, beton katkısı Denklem 8.4 den hesaplanır.

V
c
= 0,8 V
cr
(8.4)

Deprem durumunda, eleman uçlarında (sargı bölgelerinde) Afet Bölgelerinde Yapılacak Yapılar
Hakkında Yönetmelik de verilen V
c
değerleri kullanılmalıdır.

Etriye katkısı Denklem 8.5 den hesaplanır.

d f
s
A
V
ywd
sw
w
=
(8.5)

Tasarım kesme kuvveti eğik çatlama dayanımına eşit veya ondan az ise (V
d
≤ V
cr
) kesme donatısı
hesabına gerek yoktur. Ancak bu durumda, Madde 8.1.5a da verilen minimum etriyenin
bulundurulması zorunludur.

8.1.5 - Gevrek Kırılmanın Önlenmesi

a. Minimum Kesme Donatısı
Betonarme kirişlerde açıklık boyunca etriye bulundurmak zorunludur. Bu,


w
ywd
ctd sw
b
f
f
3 , 0
s
A

(8.6)

koşulunu sağlamalıdır.

b. Kesme Kuvveti Üst Sınırı
Yüksek asal basınç gerilmeleri nedeni ile gövde betonunun ezilmesini önlemek amacıyla, hesap
kesme kuvveti aşağıda gösterildiği gibi sınırlanmıştır. Bu koşul sağlanamazsa, kiriş kesit boyutları
büyütülmelidir.

V
d
≤ 0,22 f
cd
b
w
d (8.7)

8.1.6 - Kesme Donatısı Detayları
Kesme dayanımını sağlamak için bireysel çubuklar (düşey ve yatay etriye, firkete, çiroz vb) ve hasır
donatı kullanılır. Kesme dayanımına pilye katkısı ihmal edilecektir.

Etriye aralığı kiriş faydalı yüksekliğinin yarısından fazla olamaz (s ≤ d/2). Ayrıca, V
d
>

3V
cr
olan
durumlarda, etriye aralığı yukarıda verilen değerin yarısını aşamaz (s≤d/4). Çerçeve kirişlerinin
uçlarında, kiriş derinliğinin iki katı kadar olan bölgede, etriye aralığı aşağıdaki koşulları sağlamalıdır:
s ≤ d/4
s ≤ 8 φ
l
s ≤ 150 mm

Kolonlarla ilgili koşullar Madde 7’de verilmiştir.

Mesnetlenmenin, kiriş alt yüzünden daha yukarıda düzenlendiği durumlarda ve diğer bir kirişe oturan
ICS 91.080.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000

31
kirişlerde, kesme kuvvetini kiriş üstüne taşıyan askı donatısı düzenlenmelidir.

8.1.7 - Sürtünme Kesmesi
İki ayrı malzemenin birleştiği düzlemlerde veya ayrı zamanlarda dökülmüş iki beton yüzeyinin birleştiği
düzlemlerde, kesme hesabı ve donatı detaylandırması bu bölümdeki kural ve ilkelere göre yapılır.
Sürtünme kesmesi için hesap yapılan düzlemde, önce bir çatlak oluştuğu varsayılır. Sürtünme
kesmesi için de
Denklem 8.2 deki koşul sağlanmalıdır. Bu denklemdeki V
r
aşağıdaki gibi hesaplanmalıdır.

V
r
= A
wf
f
yd
µ (8.8)

Denklemde, kesme-sürtünme donatısı kesit alanı olarak (A
wf
) yalnızca birleşme düzlemine dik
doğrultuda düzenlenmiş donatı çubuklarının toplam alanı kullanılmalıdır. Denklem 8.8 de, µ ile
göterilen kesme sürtünme katsayısının değerleri, çeşitli durumlar için Çizelge 8.1 de verilmiştir.

ÇİZELGE 8.1 - Değişik Durumlar İçin Kesme-Sürtünme Katsayısı

Birdöküm beton (monolitik) µ = 1,4
Sertleşmiş beton ile yeni betonun birleştiği yüzeylerde
pürüzlendirilmiş yüzey (pürüz ≥ 5 mm)
pürüzlendirilmemiş yüzey

µ = 1,0
µ = 0,6
Çelik profil ve betonun birleştiği yüzeylerde µ = 0,7

Kesme sürtünme donatısının kesme düzlemine eğik olduğu durumlarda, kesme kuvveti donatıda
çekme oluşturuyorsa, V
r
aşağıdaki denklemden hesaplanacaktır.

V
r
= A
wf
f
yd
(µ sin α
f
+ cos α
f
) (8.9)

Kesme kuvvetinin donatıda basınç oluşturduğu durumlarda, bu donatı etkili değildir. Deprem
durumunda, donatı çatlak düzlemine dik olarak düzenlenmelidir. Denklem 8.9 daki α
f
açısı, kesme-
sürtünme donatısının kesme düzlemi ile yaptığı dar açıdır.

Sürtünme kesmesinin aşağıdaki sınırı geçmesine izin verilmez ve bu sınır hesaplanırken beton
tasarım basınç dayanımı f
cd
, 25 MPa dan büyük alınamaz.

V
d
≤ 0,2 f
cd
A
c


Kesme düzlemindeki doğrudan etkili çekme kuvvetleri varsa, her iki yandan yeterince kenetlenmiş ek
donatı ile karşılanmalıdır. Bu düzlemde doğrudan etkili olan kalıcı basınç kuvvetinin en düşük değeri
gözönüne alınarak kesme-sürtünme donatısı azaltılabilir.

8.2 - KESME KUVVETİ VE BURULMA

8.2.1 - Genel
Burulma, kesme ve eğilme altında zorlanan yapı elemanlarında oluşacak asal çekme gerilmeleri,
yeterli donatı ile karşılanmalı, asal basınç gerilmeleri ise, gövdede ezilme oluşturmayacak bir düzeyde
tutulmalıdır.

Yapı sistemlerinde burulma, denge burulması ve uygunluk burulması olarak iki sınıfa ayrılır (Madde
0.2).

8.2.2 - Eğik Çatlama Sınırı
Kesme kuvveti yanısıra burulma momentinin de bulunduğu durumlarda eğik çatlama sınırı aşağıdaki
bağıntı ile belirlenmelidir.

1
T
T
V
V
2
cr
d
2
cr
d

|
|
.
|

\
|
+
|
|
.
|

\
|
(8.10)

ICS 91.080.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000

32
V
cr
, Denklem 8.1 den alınmalıdır, T
cr
ise aşağıdaki gibi hesaplanmalıdır.
T
cr
= 1,35 f
ctd
S (8.11)

Denklem 8.11 deki S, burulma dayanım momenti olup, daha kesin hesap yapılmayan durumlarda bu
değer Çizelge 8.2 den alınabilir.

ÇİZELGE 8.2 - Değişik Kesitler İçin Yaklaşık Burulma Dayanım Momentleri

Dikdörtgen kesit S = b
w
2
h / 3
Tablalı kesit S =Σ x
2
y / 3
Dairesel veya dış bükey çokkenarlı kesit S = π φ
3
/ 12
İnce çeperli (t
e
< 1/5 x ise,) kutu kesitler S = 2A
e
t
e


Çizelge 8.2 de, “x” ve “y”, tablalı kesiti oluşturan dikdörtgenlerin kısa ve uzun kenarlarıdır. Bu
hesaplarda, gövde dışına taşan tabla genişliği, tabla kalınlığının üç katından fazla alınmamalıdır.

8.2.3 - Tasarım Kuvvetlerinin Saptanması
Tasarım kesme kuvveti, Madde 8.1.2 ye göre bulunmalıdır. Tasarım burulma momenti, denge
burulması olan durumlarda, elastik yapısal çözümlemeden elde edilen değerdir. Kesit hesabında bu
moment azaltılmadan kullanılımalıdır.. Uygunluk burulmasında ise, burulma momentinin hesabına
gerek yoktur, bu değer çatlama momentine eşit kabul edilebilir. Bu durumda, Denklem 8.17 ile verilen
minimum etriyenin sağlanması yeterli olur.
T
d
= T
cr
(8.12)

T
d
≤ 0,65f
ctd
S olan durumlarda burulma ihmal edilebilir. Bu durumlarda, minimum etriye koşulu
yalnızca kesme için, Denklem 8.6 dan hesaplanır.

8.2.4 - Dayanım
Tasarım kesme kuvveti ve tasarım burulma momenti Denklem 8.10 u sağlıyorsa, etriye hesabına
gerek yoktur. Ancak Madde 8.2.5a daki minimum etriye ve boyuna donatının bulundurulması
zorunludur. Denklem 8.10 sağlanmıyorsa, etriye hesabı aşağıdaki gibi yapılır.

s
A
s
A
s
A
ot ov o
+ =
(8.13)
ywd
c d w ov
f n d
) V (V b
s
A −
=
(8.14)
ywd e
d ot
f A 2
T
s
A
=
(8.15)

Çok kollu etriye düzenlendiğinde, iç kollar burulma donatısı olarak göz önüne alınamaz.
Burulmanın bulunduğu durumlarda, A
e
alanını çevreleyen etriyenin kesit alanı A
ot
den az olamaz ve
burulma için gerekli etriyeye eşit hacimde boyuna donatı bulundurulması zorunludur. Gerekli boyuna
donatı Denklem 8.16 dan hesaplanmalıdır.

yd
ywd
e
ot
s
f
f
u
s
A
A =
l
(8.16)

Eğilme ve eksenel kuvvet için gerekli boyuna donatılar ayrıca hesaplanarak, yukarıdaki donatıya
eklenir.

Hesaplanan etriye ve boyuna donatı, Madde 8.2.5a daki minimum değerlerden az olamaz.

Uygunluk burulması durumunda etriye ve boyuna donatı hesabı yapılmayabilir. Bu durumda,
minimum donatı (Madde 8.2.5a) bulundurulması yeterlidir. Ancak bu donatı basit kesme için gerekli
donatıdan az olamaz.

ICS 91.080.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000

33
8.2.5 - Gevrek Kırılmanın Önlenmesi

a. Minimum Donatı
Asal çekme gerilmeleri nedeni ile oluşacak gevrek kırılmanın önlenebilmesi için, aşağıdaki minimum
etriye ve boyuna donatı zorunludur.

w
w d
d
ywd
ctd o
b
b V
T
1,3 1
f
f
0,15
s
A
|
|
.
|

\
|
+ ≥
(8.17)

Bu bağıntıda, T
d
/V
d
b
w
≤1,0 alınmalıdır. Uygunluk burulmasında, T
d
=T
cr
alınır. Ayrıca, A
e
alanını
çevreleyen etriye, bu denklemdeki ikinci terimden (burulma minimum etriyesi) az olmamalıdır.

e yd
e d
s
A 2f
u T
A =
l
(8.18)

b. Üst Sınır
Yüksek asal basınç gerilmeleri nedeni ile gövde betonunun ezilmesini önlemek amacıyla, zorlamalar
aşağıdaki biçimde sınırlanmıştır. Bu koşul sağlanamazsa, kiriş kesit boyutları büyütülecektir.

cd
w
d d
f 22 , 0
d b
V
S
T

|
|
.
|

\
|
+
(8.19)

8.2.6 - Donatı Detayları
Kesme kuvveti ve burulma momenti birlikte etkidikleri durumlarda, etriye ve boyuna donatı için
aşağıdaki koşullara uyulmalıdır.

Burulmanın ihmal edilemeyeceği durumlarda etriye uçlarının 90
o
kancalı ve bindirmeli yapılmasına izin
verilmez, 135
o
kancalı kapalı etriyeler kullanılır ve etriye uçları çekirdek içinde kenetlenir. Etriye aralığı
da aşağıdaki sınırları aşmayacaktır.

s ≤ d

/

2 s ≤ u
e
/

8 s



300 mm

Burulma için hesaplanan boyuna donatı, kesit çevresine dağıtılarak, her köşede çapı 12 mm den
küçük olmayan çubuklar kullanılır. Boyuna çubuklar arasındaki uzaklık 300 mm yi geçemez.

8.3 - ZIMBALAMA

8.3.1 - Zımbalama Dayanımı
Sınırlı bir alana yayılmış yükler veya kolonlar tarafından yerel olarak yüklenen plakların zımbalama
dayanımı hesaplanarak bunun tasarım zımbalama kuvvetine eşit veya ondan büyük olduğu
kanıtlanacaktır.

V
pr
≥ V
pd
(8.20)

Zımbalama dayanımının hesabında, yüklenen alana d/2 uzaklıkta zımbalama çevresi ile belirlenen
kesit alanı gözönüne alınır, Şekil 8.2.

Tasarım zımbalama kuvveti, zımbalama çevresi ile sınırlanan plak bölümüne etkiyen ve plak
düzlemine dik kuvvetlerin cebirsel toplamıdır, Şekil 8.2. Şekilde gösterilen F
a
, zımbalama çevresi
içinde kalan plak yüklerinin toplamıdır (döşemeler için döşeme yükü, temeller için zemin gerilmelerinin
toplamı).

Zımbalama dayanımı V
pr
, aşağıdaki bağıntıdan hesaplanmalıdır.
V
pr
= γ f
ctd
u
p
d (8.21)

Burada γ, eğilme etkisini yansıtan bir katsayıdır. Plağa aktarılan dengelenmemiş kolon momenti
ICS 91.080.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000

34
etkisinin daha güvenilir yöntemlerle hesaplanmadığı durumlarda, eğilme etkisi aşağıdaki γ
katsayılarıyla hesaba katılmalıdır.ŞEKİL 8.2 - Zımbalama Bölgesi Özellikleri ve Tasarım
Zımbalama Kuvveti

Eksenel yükleme durumunda, γ = 1,0

Dışmerkezli yükleme durumunda,
d u
W
e
η 1
1
γ
p
m
+
=
(8.22)


1
2
b
b
1
1
η
+
=
(8.23)

Denklem 8.23, yalnızca b
2


0,7b
1
durumu için geçerlidir.
Plak kenarında veya köşesinde olmayan dikdörtgen veya dairesel yük alanları (veya kolonlar) için
γ daha basit olarak ifade edilebilir.
Dikdörtgen yük alanları veya kolonlar için,
y x
y x
b b
e e
1,5 1
1
γ
+
+
=
(8.24)
Dairesel yük alanları veya kolonlar için,
0
d d
2e
1
1
γ
+
+
=
(8.25)
Denklem 8.22, 8.24 ve 8.25 deki dışmerkezlikler hesaplanırken, eğilme düzleminde kolonun iki
yanındaki plak momentleri toplamının %40 ı ve alt ve üst kolonlardaki eksenel yüklerin farkı temel
alınmalıdır. Dışmerkezliğin hesabı, Şekil 8.3 de gösterilmiştir.






ŞEKİL 8.3 - Hesaba Katılacak Dışmerkezlik

Yüklenen alan kenarında “5d” veya daha yakın uzaklıkta olan boşluklar, zımbalama çevresi
hesaplanırken dikkate alınır. Boşluklar nedeni ile zımbalama çevresinde, u
p
, yapılacak azaltma,
yüklenen alan ağırlık merkezinden, döşeme boşluğu kenarlarına teğet çizilecek radyal doğruların
1 2
2 d 1 d
N N
) M (M 4 . 0
e

+
=
M
d2
> M
d1
M
d2
M
d1
N
2
N
1
ICS 91.080.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000

35
içinde kalan çevre uzunluğu dikkate alınmayarak gerçekleştirilmelidir, Şekil 8.4a.

Yüklenen alan boyutları oranının 3,0 den fazla olduğu durumlarda h=3b varsayımı ile hesaplanacak
çevre kullanılmalıdır, Şekil 8.4b.

Yükleme alanı çevresinin içbükey olduğu durumlarda, teğet veya teğetlerle içbükeyliğin
giderilmesinden sonra elde edilen çevre, hesaplarda zımbalama çevresi olarak kullanılmalıdır, Şekil
8.4c.

Plak kenarına yakın kolonlar ve yük alanları için zımbalama çevresi olarak hesaplarda, Şekil 8.5a da
gösterilen iki seçenekten küçüğü kullanılmalıdır. Plak köşelerine yakın kolonlar ve yük alanları için ise
zımbalama çevresi olarak, Şekil 8.5b de gösterilen iki seçenekten küçüğü alınmalıdır.

Eğer birden fazla kritik kesit sözkonusu ise (örneğin, kolon başında tabla bulunuyorsa), herbir kritik
kesit ayrı ayrı değerlendirilip en elverişsiz olanı gözönüne alınmalıdır.

8.3.2 - Zımbalama Donatısı
Denklem 8.21 ile belirlenen zımbalama dayanımı, geçerliliği deneylerle kanıtlanmış donatı veya profil
düzenlemeleri veya özel çelik elemanlarla artırılabilir. Ancak, zımbalama donatısının etkili olabilmesi
için, plak kalınlığının en az 250 mm olması gerekir. Ayrıca, bu düzenlemelerle arttırılmış dayanım
hiçbir zaman Denklem 8.21 ile belirlenen değerin 1,5 katını aşamaz.


ŞEKİL 8.4 - Özel Durumlarda Zımbalama Çevresi
h
b
a 1
d/2
d/2
a1 d/2
a 1 ≤
h/2
a 1 ≤
3b
b. Basık dikdörgen kolon kesiti
d/2 d/2
d/2
a. Dö şeme boşlukları
d/2
d/2
d/2
c. İçbükey çevreli kolon kesiti
d/2
ICS 91.080.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000

36



ŞEKİL 8.5 - Kritik Kesit Seçenekleri

8.4 - KISA KONSOLLAR
Yükleme noktasından mesnet yüzüne olan uzaklığın, mesnetteki faydalı yüksekliğe oranı 1,0 veya
daha küçük olan (a
v
≤ d) konsolların taşıma gücü hesabı ve donatı detaylandırılması bu bölümdeki
ilkelere göre yapılmalıdır.

Özel önlemler alınmayan durumlarda, konsola oturan kirişlerde sıcaklık değişimi ve büzülme gibi
olaylar nedeni ile oluşan kısalma ve uzamalar, konsol üzerinde yatay kuvvetler oluştururlar, H
d
. Bu
yatay kuvvet için yük katsayısı 1,6 alınır. Her zaman çekme olarak hesaba katılacak olan bu yatay
kuvvet, 0,2V
d
den küçük seçilemez. Konsolun kesme dayanımı Denklem 8.26 ile belirlenen değeri
geçmemelidir.

V
d
≤ 0,22 f
cd
b
w
d (8.26)

Kısa konsollarda, sürtünme kesmesi için hesap yapılmalı ve Madde 8.1.7 ye göre kesme sürtünme
donatısı (A
wf
) hesaplanmalıdır.


Toplam çekme donatısı (A
st
), eğilme ve eksenel kuvvet (H
d
) için hesaplanan donatıların toplamıdır,
Şekil 8.6.

d/2 d/2
Serbest kenar
Serbest kenar
d/2 d/2
(a) Kenar kolon için iki seçenek
d/2
Serbest kenar
d/2
d/2
Serbest kenar
(b) Köşe kolon için iki seçenek
ICS 91.080.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000

37
( )
d b
f
f
0,05
A A
3
2
A A A
w
yd
cd
n wf n s st

|
.
|

\
|
+ ≥ + =
(8.27)

d f 8 , 0
) d h ( H a V
A
yd
d v d
s
− +
=
(8.28)


yd
d
n
f
H
A =
(8.29)

Konsolun Kirişin üst yüzünden 2d/3 derinliğine kadar yayılan kapalı veya açık yatay etriyelerin kesit
alanı olan A
sv
, aşağıdaki değerden az olamaz.

A
sv ≥
0,5(A
st
- A
n
) (8.30)

Çekme donatısı akmayı sağlamaya yeterli biçimde kenetlenmelidir. Bu amaçla, çekme donatısının,
çapı en az çekme donatısının çapına eşit bir ankraj çubuğuna (Şekil 8.6) yeterli biçimde
kaynaklanması veya çekme donatısının U-biçimli firketelerden oluşturulması gereklidir. Bu ankraj
çubuğu veya firketenin taban bölümü (kapalı tarafı), yük alanının ötesine geçmelidir.


ŞEKİL 8.6 - Kısa Konsol İle İlgili Tanımlar

8.5 -YÜKSEKLİĞİ FAZLA OLAN KİRİŞLER İÇİN ÖZEL KOŞULLAR
Bir yüzünden mesnetlenip diğer yüzünden yüklenen ve net açıklığı, faydalı yüksekliğinin 5 katından
küçük olan kirişlerin kesme tasarımında, bu bölümde verilen koşullara ve sınırlara uyulacaktır. Aynı
yüzünden mesnetlenen ve yüklenen kirişlerin tasarımında Bölüm 8.1 koşulları uygulanmalıdır.

av
Vd
d
h
Hd
Ankraj çubuğu
Toplam çekme donatısı, (Ast)
Kapalı etriye, (Asv)

d/2
2d/3
ICS 91.080.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000

38
Tasarım kesme kuvveti, düzgün yayılı yük taşıyan kirişlerde, mesnet yüzünden 0,154, kadar, tekil
yüklü kirişlerde ise, 0,5a kadar uzaklıkta hesaplanır, ancak hiçbir zaman bu uzaklık kiriş faydalı
yüksekliğini geçemez. Burada, "a" tekil yükün mesnet yüzünden uzaklığıdır.

Betonun kesme dayanımına katkısı, Denklem 8.4 ve Denklem 8.1 ile hesaplanır.

Yukarıda tanımlandığı biçimde hesaplanan tasarım kesme kuvveti, aşağıda verilen sınırları aşamaz.
Bu koşul sağlanamazsa, kesit boyutları büyütülmelidir.

2 ) / ( < d
n
l
ise,
d b f V
w cd d
20 , 0 ≤
(8.31)
5 ) / ( 2 ≤ ≤ d
n
l
ise,
) / 10 ( 17 , 0 d d b f V
w cd d
l + ≤
(8.32)

Tasarım kesme kuvvetinin Denklem 8.1 ile tanımlanan çatlama dayanımından büyük olduğu
durumlarda, kiriş eksenine dik ve paralel olarak yerleştirilecek kesme donatısı, aşağıdaki bağıntıyı
sağlamalıdır. Beton katkısı V
c
, Denklem 8.4 kullanılarak hesaplanır.

(
¸
(

¸

|
.
|

\
|
− + |
.
|

\
|
+ =
d S
f A
s
f A
d
d
V
n
h
yd vh ywd v
n
w
l l
11 1
12
(8.33)

Denklemdeki A
v
kiriş eksenine dik olarak, "s" aralığı ile yerleştirilen enine kesme donatısının alanıdır.
A
vh
ise, kiriş eksenine paralel, derinlik boyunca "s
h
" aralığı ile yerleştirilen boyuna kesme donatısının
alanıdır.

Hesaplanan kesme donatısı aşağıda verilenlerden az olamaz.

w
ywd
ctd v
b
f
f
s
A
8 , 0 ≥
(8.34)
w
yd
ctd
h
sh
b
f
f
S
A
8 , 0 ≥
(8.35)

Kiriş eksenine dik ve paralel kesme donatılarının aralığı, d/5 den ve 400 mm den fazla olamaz.

9 - DONATININ KENETLENMESİ VE DÜZENLENMESİ İLE İLGİLİ
KURALLAR

9.0 - KULLANILAN SİMGELER
a Fiyonglar arasındaki uzaklık
c En dış donatı ağırlık merkezinden ölçülen beton örtüsü
c
c
Net beton örtüsü
f
ctd
Beton tasarım eksenel çekme dayanımı
f
yd
Boyuna donatı tasarım akma dayanımı
d
m
Merdane çapı
f
yk
Boyuna donatı karakteristik akma dayanımı
b
l
Kenetlenme boyu
bk
l
Kancalı kenetlenme boyu
o
l
Bindirme boyu
n Demet donatıdaki çubuk sayısı
hasır donatıda enine çubuk sayısı
r Aynı kesitte eklenen donatının toplam donatıya oranı
α
1
Bindirme boyu katsayısı
φ Boyuna donatı çapı (çeşitli çaplar varsa, en büyüğü)
ICS 91.080.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000

39
φ
e
Demet donatı eşdeğer çapı
9.1 - DONATININ KENETLENMESİ

9.1.1 - Genel
Betonarme bir yapı elemanının gerektiği gibi davranabilmesi için donatının betona kenetlenmesi
zorunludur.
Aderansın tam olarak sağlanabilmesi için gerekli kenetlenme boyu, kesitteki donatı çubuklarının
betonlama sırasındaki konumuna bağlıdır.

Konum I : Genel durum (Konum II de olmayan bütün çubuklar)
Konum II : Betonlama sırasında eğimi yatayla 45
o
- 90
o
arasında olanlar ile, daha az eğimli veya
yatay olup da betonlama sırasında kesitin alt yarısında veya kesitin serbest üst yüzünden 300 mm den
daha uzakta olan çubuklar

Herhangibir betonarme kesitinde, donatının öngörülen çekme veya basınç gerilmesini güvenle
taşıyabilmesi için her iki yönde yeterli kenetlenme boyuna sahip olması gereklidir. Kenetlenme, düz
kenetlenme ile, manşon ve benzeri mekanik bağlantılarla veya kanca ile sağlanabilir.

9.1.2 - Çekme Donatısının Kenetlenmesi

a. Düz Kenetlenme
Kenetlenme, donatının gereksinme duyulmayan noktadan düz olarak l
b
kadar uzatılması ile
sağlanabilir. Kenetlenme boyu olarak tanımlanan bu boy, nervürlü çubuklar için aşağıdaki denklem
kullanılarak hesaplanmalıdır.

φ ≥
|
|
.
|

\
|
φ = 20
f
f
12 , 0
ctd
yd
b
l
(9.1)

Düz yüzeyli çubuklarda, bu değerin iki katı kullanılmalıdır.

Donatı çapının, 32 mm

<

φ



40 mm olduğu durumlarda yukarıdaki denklemlerden hesaplanan
kenetlenme boyu, 100/(132-φ) katsayısı ile çarpılarak artırılır.

Denklem 9.1 den hesaplanan kenetlenme boyları, Konum II ye giren çubuklar için 1,0 ile, Konum I e
giren çubuklar için ise 1,4 ile çarpılmalıdır.

Kesitteki donatının, hesaplanan gerekli donatıdan fazla olduğu durumlarda, yukarıdaki denklemlerden
belirlenen kenetlenme boyları, hesaplanan donatı alanının mevcut donatı alanına oranı ile çarpılarak
azaltılabilir. Ancak, bu azaltma ile bulunan kenetlenme boyu, Denklem 9.1 den hesaplanan boyun ½
sinden ve 20φ den az olamaz. Afet Bölgelerinde Yapılacak Olan Yapılar Hakkında Yönetmelikte
(1997) tanımlanan, deprem dayanımına katkıda bulunan süneklik düzeyi yüksek çerçeve
elemanlarında ve perdelerin kritik yükseklikleri içinde bu azaltma yapılamaz.

Beton örtüsünün donatı çapından az olduğu veya aynı sıradaki donatı çubukları arasındaki net
uzaklığın donatı çapının bir buçuk katından küçük olduğu durumlarda, Denklem 9.1 den hesaplanan
kenetlenme boyları 1,2 ile çarpılarak artırılmalıdır.

Düz kenetlenmeye ancak nervürlü çubuklarda izin verilir.

b. Kanca veya Fiyongla Kenetlenme
ICS 91.080.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000

40
Donatının ucu bükülerek kanca veya fiyong yapılıyorsa gerekli kenetlenme boyu azaltılabilir. Şekil 9.1
de gösterilen standard kancaların bulunduğu durumlarda, kenetlenme boyu l
bk
Denklem 9.1 den
bulunacak değerin 3/4 ü kadar alınabilir.
ŞEKİL 9.1 - Standard Kanca ve Fiyonglar

c. Kaynaklı Enine Çubukla Kenetlenme
Gerekli kenetlenme boyu çubuğa kaynaklanmış enine çubuklar ile sağlanabilir. Nokta kaynaklı hasır
çeliklerde bu tür kenetlenme yaygın olarak kullanılır.

Kenetlenme için gerekli enine çubuk sayısını ve minimum boyutları gösteren Çizelge 9.1 nokta
kaynaklı hasır donatı için geçerlidir. Dinamik veya çok değişen yüklerin sözkonusu olduğu durumlarda
çizelgedeki değerlere bir çubuk ve 100 mm eklenmelidir.

d. Mekanik Kenetlenme
Özel durumlarda kenetlenme, donatı ucuna kaynaklanan veya vidalanan plakalarla da sağlanabilir. Bu
gibi durumlarda, öngörülen düzenleme bir laboratuvarda denenmeli ve projede kullanılacak çubuk
hesap kuvveti, kırılma yükünün %70 ini geçmemelidir. Bu tür kenetlenmenin kullanılabilmesi için özel
izin gereklidir.

ÇİZELGE 9.1 - Kaynaklanmış Enine Çubuklar İçin Aranan Kenetlenme Koşulları

Konum I Konum II
Donatı
yüzeyi
φ
(mm)
n
l
b
(mm)
n
l
b

(mm)
φ < 8,5 3 450 3 350
Düz
φ ≥ 8,5 4 500 4 400
φ < 8,5 3 350 3 300
Nervürlü
φ ≥ 8,5 3 450 3 350

Mekanik kenetlenme özel manşonlarla da sağlanabilir. Kullanılacak manşonun yeterliliği bu konuda
yapılmış deneylerle kanıtlanmalıdır.
e. Demet Donatının Kenetlenmesi
(c)
dm
Fs
l
bk
Fs
Fs
l
bk
(b)
dm

12
φ

6
φ

60 mm
dm

6
φ
dm
Fs
l
bk
(a)
a
Eleman
kalınlığı a
c
(d)
Fiyong
Boyuna donatı kancalarında, dm

6
φ
Etriye çiroz ve kancalarında, dm≥
6
φ
Fiyonglarda, dm≥
12
φ
, a

2
φ
, c

3
φ
ICS 91.080.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000

41
Demet donatının kenetlenme boyunun hesabında, Denklem 9.3 ile tanımlanan eşdeğer çap φ
e

kullanılmalıdır.

9.1.3 - Basınç Donatısının Kenetlenmesi
Basınç donatısına kanca yapılamaz. Donatı çubuğu bütün yük düzenlemeleri altında basınca
çalışıyorsa, kenetlenme boyu Denklem 9.1 den hesaplanan değerin 3/4 üne kadar azaltılabilir.

9.1.4 - Etriyelerin Kenetlenmesi
Etriyelerin kenetlenmesi, kanca, düz bindirme veya enine çubuk kaynaklanarak sağlanabilir.

a. Kanca ile Kenetlenme
Bu tür kenetlenme, Şekil 9.2 de gösterildiği gibi 135
0
veya 90
0
lik kancalarla sağlanmalıdır. Şekil 9.2a
da gösterilen tür, dikdörtgen kesitler, kolonlar ve özellikle burulmaya maruz elemanlar için
kullanılmalıdır. Şekil 9.2b de gösterilen tür ise, kanca tabla içinde kalmak koşuluyla, ancak dişli
döşeme kirişlerinde kullanılabilir.

b. Düz Bindirme İle Kenetlenme
Şekil 9.2c de gösterilen düz bindirme, deprem veya burulma etkisi altındaki yapı elemanlarında
kullanılamaz.


ŞEKİL 9.2 - Etriyelerde Kancalı Kenetlenme Türleri

c. Kaynaklı Enine Donatı İle Kenetlenme
Etriyelerde bu tür kenetlenme ancak hasır donatı ile yapılır. Şekil 9.3 de izin verilen kaynaklı
kenetlenme türleri gösterilmiştir.


ŞEKİL 9.3 - Etriyelerde Kaynaklı Kenetlenme Türleri
( c)
≥ 3 aralık
≥ 30 cm
a ≥ 4 φ a ≥ 4 φ
(b)
( a)
a ≥ 4 φ
(b)

10
φ

70 mm
(c)
l
b
(a)

6
φ

50 mm
ICS 91.080.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000

42
9.2 - DONATININ EKLENMESİ

9.2.1 - Genel
Donatıda eklemeler projede gösterilen yerde ve biçimde yapılmalıdır. Bu konuda yapılacak herhangi
bir değişiklik için proje mühendisinin onayı alınmalıdır.

Donatının eklenmesinde aşağıdaki yöntemlere izin verilir.

9.2.2 - Bindirmeli Ekler
Bindirmeli eklerde çubukların bitişik olması tercih edilmelidir. Eklenen iki çubuk arasında aralık
bırakılması gereken durumlarda, bu aralık bindirme boyunun 1/6 sından ve 100 mm den fazla
olmamalıdır.

Demet donatıda ek yapıldığında, demetteki tüm çubuklar aynı kesitte eklenmemelidir. Demetteki
bireysel çubuklar için gerekli bindirme boyu, Madde 9.2.5 de verilen değer %20 artırılarak bulunur.

9.2.3 - Manşonlu Ekler
Betonarme yapı elemanlarında kullanılacak manşonlu eklerin, hem çekme hem de basınç altında,
manşonla bağlanan donatı çubuğu için standardlarda öngörülen minimum karakteristik akma
dayanımının 1,25 katı dayanıma sahip olduğu deneylerle kanıtlanmalıdır.

9.2.4 - Kaynaklı Ekler
Kaynaklı ek yapılacak çubukların metalurjik analizi yapılmalı ve çeliğin özellikle karbon içeriği
açısından kaynaklamaya uygun olduğu kanıtlanmalıdır. Kaynaklı ekler TS 708’e uygun olarak
yapılmalıdır.

Kaynakla yapılan eklerden her elli taneden birine (en az 5 tanesine) çekme deneyi uygulanmalıdır. Bu
deneylerde, ekli donatının 1,25f
yk
kadar gerilme taşıyabileceği kanıtlanmalıdır.

9.2.5 - Çekme Donatısının Eklenmesi

a. Bindirmeli Ekler
Bindirmeli eklerde bindirme boyu l
0
, Denklem 9.2 den hesaplanır.

l
0
= α
1
l
b
(9.2)
α
1
= 1 + 0,5 r

Burada, “r” aynı kesitte eklenen donatının toplam donatıya oranıdır. Bütün kesiti çekme taşıyan
elemanlarda, α
1
= 1,8 alınır. Konum I e giren çubuklarda, l
0
, 1,4 çarpanıyla artırılır.

Bindirmeli ek yapılan çubuk uçları kancalı ise, bindirme boyu bu denklemden elde edilen değerin 3/4
üne kadar azaltılabilir.

Bindirmeli eklerde, bindirme boyunca sargı donatısı bulundurulması gereklidir. Sargı donatısının çapı,
en az eklenen donatı çapının 1/3 ü veya φ8 olmalıdır. Bindirme boyunca en az 6 sargı donatısı
bulundurulmalı ve sargı donatısı aralığı eleman yüksekliğinin 1/4 ünden ve 200 mm den fazla
olmamalıdır.

Birden fazla çubuğa ek yapılması gereken durumlarda, ek yerleri şaşırtılmalıdır. İki ekin merkezinden
merkezine ölçülen uzaklık en az 1,5 l
0
kadarsa, ekler şaşırtılmış sayılır.

Hasır donatının eklenmesi için önerilen Çizelge 9.2, kesitte bulunan donatının gerekli donatıdan en az
%50 fazla olduğu durumlar için geçerlidir. Kesitteki donatı alanının gerekli donatı alanına oranı 1,5 tan
küçük olduğu durumlarda, Çizelge 9.2 deki bindirme boyları ve enine çubuk sayıları, (1,5xGerekli
donatı kesit alanı÷Kesitte bulunan donatı kesit alanı) oranında artırılır.

ICS 91.080.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000

43
ÇİZELGE 9.2 - Nokta Kaynaklı Hasır Donatı İçin Bindirme Koşulları

Konum I Konum II
Donatı
yüzeyi
φ
(mm)
n
l
o

(mm)
n
l
o

(mm)
φ < 8,5 4 500 4 400
Düz
φ ≥ 8,5 5 600 5 500
φ < 8,5 4 400 4 350
Nervürlü
φ ≥ 8,5 4 450 4 400

b. Manşonlu Ekler
Çekme donatısındaki manşonlu ekler Madde 9.2.3 e göre yapılmalıdır.

c. Kaynaklı Ekler
Çekme donatısındaki kaynaklı ekler Madde 9.2.4 e göre yapılmalıdır.

9.2.6 - Basınç Donatısının Eklenmesi

a. Bindirmeli Ekler
Bindirmeli eklerde bindirme boyu, Madde 9.1.2a da belirtilen kenetlenme boyundan ve 300 mm den az
olamaz. Basınç donatısındaki bindirmeli eklerde kanca yapılmamalıdır.

Bindirme boyunca, Madde 9.2.5a da tanımlanan sargı donatısının aralığı d/4 ten az olmalıdır.

Çapı 30 mm den büyük olan donatı çubuklarına bindirmeli ek yapılamaz. Bu çubuklar yeterliliği
deneylerle kanıtlanmış özel manşonlarla eklenmelidir.

b. Manşonlu Ekler
Basınç donatısındaki manşonlu ekler, Madde 9.2.3 e göre yapılmalıdır.

c. Kaynaklı Ekler
Basınç donatısındaki kaynaklı ekler, Madde 9.2.4 e göre yapılmalıdır.

9.2.7 - Kolon Boyuna Donatısı Bindirmeli Ekleri
a) Kolon boyuna donatısı kolon orta bölgesinde ekleniyorsa, l
0
≥ l
b
olmalıdır.
b) Hiçbir yük birleşiminde kolon boyuna donatısında çekme oluşmuyorsa, bindirmeli ekler 9.2.6 ya
göre yapılabilir.
c) Herhangi bir yük birleşiminde, kolon boyuna donatısında çekme oluşuyorsa, boyuna donatıda
kolon alt ucunda yapılacak bindirmeli ekler aşağıdaki koşullara uyacaktır.

Aynı kesitte boyuna donatının yarısı veya daha azı ekleniyorsa, l
0
≥ 1,25 l
b


Aynı kesitte boyuna donatının yarısından fazlası ekleniyorsa, l
0
≥ 1,50 l
b

9.3 - STANDARD KANCA DETAYLARI
Bu standardda tanımlanan standard kancalar Şekil 9.1 de gösterilmiştir.

9.3.1 - Boyuna Donatı Kancaları
a) 180
o
kanca - Şekil 9.1a da gösterildiği gibi, bu tür standard kancanın donatı ekseni ile yaptığı açı
180
o
dir. Kanca serbest ucunda, uzunluğu 4φ ve 60 mm den az olmayan düz bir bölüm bulunmalıdır.
Kanca iç çapı, d
m
, 6φ den az olamaz.
b) 90
o
kanca - Şekil 9.1b de gösterildiği gibi, bu tür standard kancanın donatı ekseni ile yaptığı açı
90
o
dir. Kanca serbest ucunda, uzunluğu 12φ den az olmayan düz bir bölüm bulunmalıdır. Kanca iç
çapı, d
m
, 6φ den az olamaz.
c) Fiyong - Fiyong Şekil 9.1c de gösterilmiştir. Fiyongların bükülme iç çapı, d
m
, 12φ den az olamaz.
ICS 91.080.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000

44
9.3.2 - Etriye Kancaları

a - 135
o
kanca - Bu tür standard etriye kancası Şekil 9.2a da gösterilmiştir.
b - 90
o
kanca - Bu tür kanca Şekil 9.2b de gösterilmiştir.
c - 90
o
bindirmeli kanca - Bu tür

bindirmeli kanca Şekil 9.2c de gösterilmiştir. Bindirmeli etriyelerde
bindirme boyu, Denklem 9.1e göre hesaplanan kenetlenme boyuna eşit alınmalıdır. Deprem
bölgelerinde yapılacak olan yapılarda bu tür etriye kullanılamaz.

Etriye kancalarının iç çapı 4φ den az olamaz.

9.3.3 - Hasır Donatıdan Yapılan Etriye Kancaları
Hasır donatıdan yapılan etriye kancaları Şekil 9.3a, b ve c deki gibi yapılabilir.

9.4 - DONATI BÜKÜLMESİ İLE İLGİLİ KURALLAR
Betonarme boyuna donatısı, çapı en az 6φ olan bir merdane etrafında, ısıtılmadan bükülmelidir.
Kullanılan donatı çubuğunun bükülmeye uygun olduğu TS 708’e göre yapılacak bükme deneyleri ile
kanıtlanmalıdır.

Bükülmüş donatının, beton döküldükten sonra açılarak doğrultulması sakıncalıdır. Bu uygulama, yalnızca
zorunlu durumlarda merdane çapı en az 6φ olmak koşuluyla ve yetkili mühendisin onayıyla yapılabilir.

9.5 - DONATI YERLEŞTİRİLMESİ İLE İLGİLİ KURALLAR

9.5.1 - Net Beton Örtüsü
Donatıya gerekli aderansı sağlamak ve donatıyı dış etkilerden korumak için gerekli net beton örtüsü
Çizelge 9.3 te verilmiştir (en dış donatının dış yüzünden ölçülür).
Yangının, paslanmanın ve diğer zararlı dış etkenlerin sözkonusu olduğu durumlarda, beton örtüsü
gerekli görüldüğü kadar artırılmalıdır.

ÇİZELGE 9.3 - En Dış Donatının Dış Yüzünden Ölçülen Gerekli Beton Örtüsü

Zeminle doğrudan ilişkide olan elemanlarda c
c
≥ 50 mm
Hava koşullarına açık kolon ve kirişlerde c
c
≥ 25 mm
Yapı içinde, dış etkilere açık olmayan kolon ve kirişlerde c
c
≥ 20 mm
Perde duvar ve döşemelerde c
c
≥ 15 mm
Kabuk ve katlanmış plaklarda c
c
≥ 15 mm

9.5.2 - Donatı Aralığı
Aynı sıradaki donatı çubukları arasındaki net aralık donatı çapından, maksimum agrega çapının 4/3 ünden ve
25 mm den az olamaz.Bu sınırlar bindirmeli eklerin bulunduğu yerlerde de geçerlidir.

Donatının iki veya daha fazla sıra olarak yerleştirilmesi gereken durumlarda, üst sıradaki çubuklar alt
sıradakilerle aynı düşey eksen üzerinde sıralanmalı ve iki sıra arasındaki net açıklık en az 25 mm veya çap
kadar olmalıdır.
Kolonlarda iki boyuna donatı arasındaki net uzaklık çubuk çapının 1,5 katından, en büyük agrega çapının 4/3
ünden ve 40 mm den az olamaz.

9.5.3 - Demet Donatı
Yalnız nervürlü çubukların Şekil 9.4 de gösterildiği gibi demet olarak kullanılmasına izin verilir.
Demetteki donatı çubuğu sayısı en çok 3 olabilir.

Demet donatının eşdeğer çapı φ
e
, aşağıda verilmiştir. Denklemdeki φ demet yapılan çubukların çapı,
“n” ise demetteki donatı sayısıdır.
n 2 , 1
e
φ = φ
(9.3)

Demet donatı için Bölüm 9.1 ve 9.2 deki koşullar aynen geçerlidir, ancak φ yerine φ
e

kullanılmalıdır.
ICS 91.080.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000

45



ŞEKİL 9.4 - Demet Donatı Düzenlemesi

9.5.4 - Donatının Yerleştirilmesi
Çelik, kullanılmadan önce kir, yağ ve yüzeyden ayrılabilen pastan temizlenmelidir. Donatının projesindeki
biçimde yerine konmasına özen gösterilmeli, asal donatıyı oluşturan çekme ve basınç çubuklarının dağıtma
donatısı ve etriyelerle iyice bağlanmış olması sağlanmalıdır.

Beton dökülürken, donatının yerinin değiştirilmemesi gerekir. Çubukların etrafında gerekli beton tabakasının
oluşturulabilmesi amacıyla, donatı askıya alınmalı ve kalıpla bunların arasına beton takozlar ve iki sıra donatı
arasına çelik çubuk parçaları konmalıdır. Beton takoz ve çelik çubuk parçaları yerine bu amaçla hazırlanmış
plastik elemanlar da kullanılabilir. Etriyelerin de yan yüzünden betonla sarılmasına özellikle dikkat edilmelidir.
Döşeme ve kirişlerin üst donatılarının aşağıya basılmaması için önlem alınmalıdır.

Donatısı altta bulunan bir yapı elemanı doğrudan doğruya (temel plaklarında olduğu gibi) zemin
üzerine yapılacaksa, zemin türü gözönüne alınarak en az 50 mm kalınlığında beton veya benzeri bir
yalıtım tabakası ile örtülmelidir.

10 - BETONARME TEMELLER

10.0 - KULLANILAN SİMGELER
b Duvar altı temeli genişliği
d Temellerde, iki doğrultudaki faydalı yükseklikler ortalaması
l Duvar altı temelinin duvar dışına taşan bölümünün genişliği
V
cr
Kesmede çatlama dayanımı
V
d
Tasarım kesme kuvveti

10.1 - GENEL
Bu bölüm, üst yapı yüklerini zemine aktaran, duvar altı temelleri, tekil temeller ve sürekli temellerin
tasarımı ve yapımı ile ilgili kuralları açıklar. Özel temeller bu bölümün kapsamı dışındadır.

Temel kotu ve temel tipi, genel olarak yerel koşulların değerlendirilmesinden sonra, zemin mekaniği
ilkelerine göre seçilmelidir. Zeminin temel yükleri altında yer değiştirmesini sınırlayan ve stabilite
güvenliği sağlayan temel büyüklüğü hesabında, Madde 6.2.6’da tanımlanan yük bileşenlerindeki tüm
yük katsayıları 1,0 alınacaktır.

Temel elemanlarının kesit boyutlarının kontrolunda ve gerekli donatının belirlenmesinde ise, Madde
6.2.6’da maddesinde tanımlanan yük katsayıları ile bulunan tasarım yükleri ve bu yükler etkisiyle
temel altında oluşacak taban basınçları esas alınacaktır.

Bu bölüm kapsamında tasarımı yapılan temellerde, beton örtüsü 50 mm den az olamaz.

10.2 - DUVAR ALTI TEMELLERİ

10.2.1 - Genel İlkeler
Duvar altı temelleri, taşıyıcı duvar yükünü, zemine güvenli biçimde aktarmak üzere oluşturulan
betonarme elemanlardır.

φe
φ
n=3
φ
φe
n=2
ICS 91.080.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000

46
Duvar altı temelleri, donatı gerektirmeyecek biçimde boyutlandırılır. Oluşabilecek farklı çökme ve
oturmalar dikkate alınarak, bu temellerde en az Madde 10.2.3’de tanımlanan minimum donatı
bulundurulması gereklidir.

10.2.2 - Tasarım İlkeleri
Duvar altı temellerinin genişliği, zemin dayanımı dikkate alınarak belirlenir. Kesit hesabında göz
önünde bulundurulacak kesme kuvveti duvar yüzünde, moment ise duvar yüzünden duvar kalınlığının
¼ ü kadar içerde hesaplanır.

Temel kalınlığı seçilirken, tasarım momentinin homojen çatlamamış kesit varsayımı ile hesaplanan
çatlama momentinden, tasarım kesme kuvvetinin de kesmede çatlama dayanımından küçük olması
sağlanmalıdır.
Duvar altı temeli, herbir yanda, üzerindeki duvardan en az 100 mm dışarı taşmalıdır. Duvar altı temeli
kalınlığı ise, duvar dışına taşan konsol açıklığının yarısından ve 200 mm den az olamaz.

10.2.3 - Donatıyla İlgili Kurallar
Duvar boyunca her köşede bir tane olmak üzere en az 4φ10 boyuna donatı bulundurulmalı ve bunlar,
aralığı 300 mm yi geçmeyen, en az 8 mm çapında etriyelerle sarılmalıdır, Şekil 10.1.














ŞEKİL 10.1 - Duvar Altı Temeli

10.3 - TEKİL TEMELLER

10.3.1 - Genel İlkeler
Daha ayrıntılı hesap gerekmeyen durumlarda, rijit temel varsayımı benimsenerek, bu tür temellerin
altındaki zemin basınç dağılımının doğrusal olduğu varsayılabilir.

Tekil temeller, her iki yönde bağ kirişleri veya plak ile biribirlerine bağlanacaktır. Bağ, “Afet
Bölgelerinde Yapılacak Yapılar Hakkında Yönetmelik” kurallarına uygun olarak yapılmalıdır.

10.3.2 - Tasarım İlkeleri
Tekil temelleri taban alanı boyutları, zemin dayanımı ve oturmaları dikkate alınarak belirlenir. Temel
kesit hesabı yapılırken, yukarıda belirtilen ilkeye göre belirlenen zemin basınç dağılımı göz önüne
alınmalıdır. Boyutlandırma ve donatı hesabında, eğilme, kesme kuvveti ve zımbalama için ayrı ayrı
hesap yapılmalı ve donatının yeterli kenetlenme boyuna sahip olduğu kanıtlanmalıdır.

Daha kesin hesap gerekmiyorsa, kolon yüzlerinden dışarı taşan temel parçaları ayrı ayrı, tek yönde
çalışan birer konsol kiriş gibi hesaplanabilir. Bu durumda, moment ve kesme için kritik kesitin kolon
yüzünde, zımbalama çevresinin de kolon yüzünden d/2 kadar uzakta olduğu varsayılır.

Tekil temelin planda en küçük boyutu 0,7 m den, alanı 1,0 m
2
den, kalınlığı ise 250 mm den ve konsol
açıklığının 1/4 ünden az olamaz.

b
en az 4 φ 10
l
≥ 100 mm
h ≥ 200 mm

l
/ 2
en az ≥ φ
8/300 mm
ICS 91.080.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000

47
10.3.3 - Donatıyla İlgili Kurallar
Her iki doğrultu için hesapla bulunan donatılar, temel tabanında bir ızgara oluşturacak biçimde
yerleştirilir. Donatı çubukları eşit aralıklı olarak yerleştirilebilir.

Temeldeki çekme donatısı oranı, herbir doğrultuda, hesapta göz önüne alınan kesite göre 0,002 den
az ve donatı aralığı 250 mm den fazla olamaz.

10.4 - SÜREKLİ TEMELLER

10.4.1 - Genel İlkeler
Sürekli temeller, birden fazla kolon, perde, kagir duvar gibi düşey taşıyıcı elemanın yüklerini bir bütün
olarak ve yeterli bir rijitlik içinde zemine aktarabilen temellerdir. Bir doğrultuda sıralanmış düşey
taşıyıcı elemanlar altında düzenlenen sürekli temeller şerit temel, birden fazla doğrultuda yerleştirilmiş
düşey taşıyıcı elemanlar altında düzenlenmiş sürekli temeller ise alan temeli olarak adlandırılır. Şerit
temeller ve alan temelleri, kirişli veya kirişsiz plaklar biçiminde düzenlenebilirler.

10.4.2 - Tasarım İlkeleri
Tasarım yükleri etkisiyle temel altında oluşacak zemin basınçlarının belirlenmesinde, üst yapının,
temelin ve yarı elastik (veya inelastik) ortam durumundaki zeminin karşılıklı etkileşim ilişkileri temel
alınmalıdır. Üst yapıdaki özel rijitlik dağılımları bir yana bırakılarak, temel tabanındaki ve zemin
yüzündeki yer değiştirmelerin eşitliğinin sağlanması, genellikle yeterlidir. Bu amaçla zemin, yarı elastik
ortam veya daha basit olarak, yeterli rijitlikte ve yeterli sayıda, biribirinden bağımsız yaylarla temsil
edilebilir. Temel ve zemin rijitlikleri arasındaki oranın belli sınır değerlerin üzerinde olması durumunda,
10.3.1 de olduğu gibi, zemin basıncı için doğrusal dağılım kabul edilebilir.

Kirişli olan sürekli temellerde, kiriş yüksekliği plak da içinde olmak üzere, serbest açıklığın 1/10 undan,
plak kalınlığı da 200 mm den daha az olamaz. Bu tür temellerde kiriş kesitinin Madde 8.1.3 e göre
bulunan V
cr
kesmede çatlama dayanımı, kolon yüzünde hesaplanan V
d
tasarım kesme kuvvetinden
büyük olması olabildiğince sağlanmalıdır. Bu sağlanamıyorsa, aradaki fark olabildiğince küçük
tutulmalıdır.

Kirişsiz plak olarak düzenlenen sürekli temellerde plak kalınlıkları, 300 mm den küçük olamaz. Bu tür
sürekli temellerde, kolon yüzündeki kesme kuvveti ve zımbalama kontrolleri, Madde 8.1.4 ve Madde
8.3.1 e göre yapılır. Zımbalama kontrolünde donatı katkısı hesaba katılamaz.

10.4.3 - Donatıyla İlgili Kurallar
Sürekli temelleri oluşturan bütün elemanlardaki minimum boyuna ve enine donatı oranları, bu
standardın kirişler ve plaklar için öngördüğü oranlarla tanımlanmıştır. Eğilme etkisindeki bütün
kesitlerin basınç bölgesinde, çekme donatısının en az 1/3 ü kadar basınç donatısı bulundurulacaktır.

Kalınlığı nedeniyle farklı zamanlarda beton dökülmesi zorunlu olan yüksek kiriş ve kalın plakların yatay
döküm derzlerinde, kullanım sırasında oluşacak tasarım kesme kuvvetlerini karşılayabilecek ve yeterli
sürtünme kesmesi dayanımı oluşturabilecek düşey donatı yerleştirilecektir.

11 - BETONARME DÖŞEME SİSTEMLERİ

11.0 - KULLANILAN SİMGELER
a Mesnet genişliği
b
w
Dişli döşemede diş genişliği
d Faydalı yükseklik
E
cb
Kirişte beton elastisite modülü
E
cs
Döşemede beton elastisite modülü
e Komşu iki diş arasındaki net uzaklık
h Döşeme kalınlığı
I
b
Kirişin tüm kesit eylemsizlik momenti
I
s
Döşemenin tüm kesit eylemsizlik momenti
l Hesap açıklığı
l
s
Döşemenin kısa doğrultuda, mesnet eksenleri arasında kalan açıklığı
ICS 91.080.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000

48
l
sn
Döşemenin kısa doğrultudaki serbest açıklığı
l
n
Döşemenin incelenen doğrultudaki serbest açıklığı
l
l
Döşemenin uzun doğrultuda, mesnet eksenleri arasında kalan açıklığı
l
1
Döşemenin incelenen doğrultuda, mesnet eksenleri arasında kalan açıklığı
l
2
Döşemenin incelenen doğrultuya dik doğrultuda, mesnet eksenleri arasında kalan açıklığı
M
d
Tasarım eğilme momenti
M
o
Toplam statik moment
∆M Mesnet momenti azaltması
m Döşeme uzun kenarının kısa kenarına oranı, m = l
l
/l
s

m
d
Döşeme birim genişliğine düşen tasarım eğilme momenti
p
d
Düzgün yayılı döşeme tasarım yükü
t Dişli döşeme plak kalınlığı
t
0
Kirişsiz döşemelerde, kalınlaştırılmış döşeme parçasının kalınlığı
p
g
Düzgün yayılı döşeme ölü yükü
p
q
Düzgün yayılı döşeme hareketli yükü
V Mesnet ortasındaki kesme kuvveti
V
cr
Kesitin kesmede çatlama dayanımı
V
d
Tasarım kesme kuvveti
α Döşeme moment katsayısı
α
s
Döşeme sürekli kenar uzunlukları toplamının kenar uzunlukları toplamına oranı
β Kiriş eğilme rijitliğinin, genişliği l
2
olan plak parçasının eğilme rijitliğine oranı, β=E
cb
I
b
/E
cs
I
s


11.1 - GENEL
Bu bölüm, bir veya iki doğrultuda çalışan, bir veya çok açıklıklı, kirişli veya kirişşiz plak döşeme
sistemleri ile, bir veya iki doğrultuda çalışan dişli döşemelerin tasarımını kapsar.

11.2 - BİR DOĞRULTUDA ÇALIŞAN PLAK DÖŞEMELER

11.2.1 - Genel İlkeler
Düzgün yayılı yük taşıyan ve uzun kenarının kısa kenarına oranı 2 den büyük olan (l
l
/l
s
>2)
betonarme plaklar, bir doğrultuda çalışan plaklar olarak adlandırılır.

Bir doğrultuda çalışan plak döşemelerde eğilme donatısı yalnız kısa doğrultuda yerleştirilir, uzun
doğrultuda ise dağıtma donatısı bulundurulur. Kritik kesitlere yerleştirilecek olan donatı Madde 11.2.3
de belirtilen koşulları sağlamak zorundadır.

Plak döşemelerin kenar mesnetlerindeki açıklık ve mesnet donatıları, bu kenarlardaki kiriş, hatıl, kolon
veya betonarme duvarlara Bölüm 9 kurallarına göre kenetlenmelidir. Düz veya kancalı olarak
yapılabilecek olan kenetlenmelerde, kenetlenme boyu mesnet yüzünden başlayarak 150 mm den az
olamaz.

11.2.2 - Tasarım İlkeleri
Bir doğrultuda çalışan sürekli plaklarda yayılı yükler altında oluşan momentler, mesnetlerinde
serbestçe dönebilen sürekli kiriş teorisine göre hesaplanır.

Plak mesnetlerinin kiriş olduğu durumlarda, tasarım mesnet momenti, mesnet ortasındaki momentten
∆M=Va/3 değerinin çıkartılması ile bulunur. Burada, “V” hesap yapılan açıklığa ait mesnet kesme
kuvveti, “a” ise mesnet genişliğidir. Mesnet genişliği açıklığın 0,175 katından fazla alınamaz ve
azaltılmış moment, p
d
l
2
/14 değerinden az olamaz. Mesnetlere serbestçe oturan plaklarda mesnet
momentlerinde azaltma yapılamaz.

Betonarme kirişler arasında uzanan sürekli plaklarda, hareketli yükten doğabilecek negatif açıklık
momentleri, kirişlerin burulma rijitlikleri dikkate alınarak azaltılabilir.

Sürekli plakların açıklıkta hesaplanan pozitif momentleri, iki ucun ankastre varsayılması ile (serbest
açıklık göz önünde bulundurularak) elde edilecek momentten küçükse, kesit hesabında ankastre uç
varsayımıyla bulunan açıklık momenti esas alınır.

ICS 91.080.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000

49
Sürekli plakların kenar mesnetlerinde en az açıklık donatısının yarısı kadar üst donatı
bulundurulmalıdır.

Herhangi komşu iki açıklığının biribirine oranı 0,8 den küçük olmayan sürekli plaklar için, hareketli
yükün kalıcı yüke oranının 2,0 den küçük olduğu eşit yayılı yük durumunda, momentler aşağıda
verilen katsayılardan yaklaşık olarak hesaplanabilir.

Açıklık Momentleri Kenar açıklıkta, M
d
= p
d
l
2
/ 11
İç açıklıkta, M
d
= p
d
l
2
/ 15

Mesnet Momentleri İki açıklıklı plaklarda,
Dış mesnetlerde, M
d
= - p
d
l
2
/ 24
İç mesnetlerde, M
d
= - p
d
l
2
/ 8

İkiden fazla açıklıklı plaklarda,
Dış mesnetlerde, Md = - pd l2 / 24
Kenar açıklığın iç mesnetinde, M
d
= - p
d
l
2
/ 9
Diğer iç mesnetlerde, M
d
= - p
d
l
2
/ 10

Yukarıdaki denklemlerde, l döşeme hesap açıklığıdır. Duvarlara serbestçe oturan döşemelerde bu
açıklık, serbest açıklığa döşeme kalınlığı eklenerek bulunur. Ancak, bu değer hiçbir mesnet eksenleri
arasındaki uzaklıktan fazla ve serbest açıklığın 1,05 katından az olamaz. Mesnet momenti
hesaplanırken, komşu açıklıkların ve yüklerin ortalaması alınmalıdır.

Tek doğrultuda çalışan plaklar için en küçük kalınlık 80 mm dir. Tavan döşemelerinde ve bir yerin
örtülmesine yarayan veya yalnız onarım, temizlik veya benzeri durumlarda üzerinde yürünen
döşemelerde döşeme kalınlığı 60 mm ye kadar düşürülebilir. Üzerinden taşıt geçen döşemelerde
kalınlık en az 120 mm olmalıdır.

Ayrıca plak kalınlığının serbest açıklığa oranı, aşağıda verilen değerlerden az olamaz.
Basit mesnetli, tek açıklıklı döşemelerde, 1/25
Sürekli döşemelerde, 1/30
Konsol döşemelerde, 1/12

Bir doğrultuda çalışan plak döşemelerde, donatıyı koruyan net beton örtüsü en az 15 mm olmalıdır.

11.2.3 - Donatıyla İlgili Kurallar
Tek doğrultuda çalışan plaklarda eğilme donatısı oranı S220 için 0,003, S420 ve S500 için ise 0,002
den az olamaz. Asal donatı aralığı döşeme kalınlığının 1,5 katını ve 200 mm yi geçemez. Açıklıktaki
alt donatının, tek açıklıklı plaklarda en az 1/2 si, sürekli plaklarda ise en az 1/3 ü mesnetten mesnete
kesilmeden uzatılmalıdır.

Kısa doğrultuya konulan asal donatıdan ayrı olarak, buna dik yönde, plak alt yüzünde, dağıtma
donatısı bulundurulmalıdır. Tüm kesit esas alınarak hesaplanacak olan dağıtma donatısı oranı, asal
donatının 1/5 inden az olamaz. Dağıtma donatısının aralığı 300 mm den fazla olamaz.

Kısa kenar doğrultusundaki kirişler üstünde, döşeme asal donatısına dik doğrultuda boyuna mesnet
donatısı bulundurulması gereklidir. Üste konulacak ve her iki tarafta kısa açıklığın 1/4 ü kadar
uzatılacak olan bu donatı, asal donatının %60 ından az olamaz. Ayrıca, S220 için en az φ8/200 mm,
S420 için en az φ8/300 mm, S500 için en az φ5/150 mm donatı kullanılmalıdır.

11.3 - BİR DOĞRULTUDA ÇALIŞAN DİŞLİ DÖŞEMELER

11.3.1 - Genel İlkeler
Serbest aralıkları 700 mm yi geçmeyecek biçimde düzenlenmiş kirişlerden ve ince bir tabladan oluşan
döşemeler dişli döşeme olarak tanımlanır. Bu tür döşemelerde dişlerin arası boş bırakılabileceği gibi,
taşıyıcı olmayan dolgu malzemesi ile de doldurulabilir. Dolgu malzemesi olarak boşluklu beton briket,
boşluklu pişmiş toprak veya benzeri hafif malzeme kullanılmalıdır, Şekil 11.1.

ICS 91.080.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000

50
b
w
≥ 100mm
t



1/10e

≥50 mm
d
e ≤ 700 mm

ŞEKİL 11.1 - Dişli Döşeme

Döşemedeki dişler ve üzerlerindeki tabla birlikte döküldüklerinde bu iki eleman birlikte çalışacağından,
dişli döşemelerin açıklık kesitleri tablalı kesit olarak boyutlandırılabilir. Tabla genişliği olarak iki diş
ekseni arasındaki uzaklık alınmalıdır.

Dişlere dik doğrultudaki şerit yükler (bölme duvar vb) hesaplarda herbir diş üzerinde tekil yük olarak
dikkate alınmalıdır. Bu tür yükün büyüklüğü fazla olduğunda, yük altında enine bir diş yapılmalıdır.

11.3.2 - Tasarım İlkeleri
Sürekli dişli döşemelerin tasarım momentleri, mesnetlerinde serbestçe dönebilen sürekli kiriş gibi
hesaplanabilir.

Tasarım mesnet momenti, mesnet ortasındaki momentin ∆M (Madde 11.2.2) kadar azaltılmasıyla
bulunur. Bu hesapta göz önüne alınacak “a” mesnet genişliği değeri dişli döşeme toplam yüksekliğinin
iki katından fazla olamaz. Dişli döşeme kesiti basınç donatısı göz önüne alınmadan
boyutlandırılmalıdır. Dişli döşemenin mesnetlendiği kenar kirişinin (son mesnet kirişi) burulma
rijitliğinin göz önüne alınmadığı durumlarda, bu kirişe, Madde 8.2.5 de verilen, minimum burulma
donatısı konmalı ve dış mesnet bölgesinde açıklık donatısının en az yarısı kadar mesnet donatısı
bulundurulmalıdır.

Komşu iki açıklığının biribirine oranı 0,8 den küçük olmayan bir doğrultuda çalışan dişli döşemeler için,
hareketli yükün kalıcı yüke oranının 2,0 den küçük olduğu düzgün yayılı yük durumunda, momentler
Madde 11.2.2 de verilen denklemler kullanılarak yaklaşık olarak hesaplanabilir.

Dişli döşemelerde en büyük tasarım kesme kuvveti V
d
nin, kesit kesme çatlama dayanımı V
cr
değerini
aşmaması amaçlanmalıdır. Bu kuralın sağlanamadığı durumlarda, Madde 8’de kirişlerin kesme
dayanımı ile ilgili olarak öngörülen bütün kurallara uyulmalıdır.

Bir doğrultuda çalışan dişli döşemelerde dişler arasındaki serbest aralık 700 mm den fazla olamaz.
Tablanın kalınlığı serbest diş aralığının 1/10 undan ve 50 mm den, diş genişliği ise 100 mm den az
olamaz. Toplam diş yüksekliğinin (plakla birlikte) serbest açıklığa oranı, basit mesnetli tek açıklıklı
döşemelerde 1/20, sürekli döşemelerde 1/25, konsollarda ise 1/10 den az olamaz.

Bir doğrultuda çalışan dişli döşemelerin açıklığı 4 m den fazla ise, taşıyıcı dişlere dik, en az aynı
boyutta enine dişler düzenlenmesi gereklidir. Açıklığın 4 m ile 7 m arasında olduğu durumlarda bir
enine diş, açıklığın 7 m den büyük olduğu durumlarda ise iki enine diş düzenlenmelidir. Enine dişler,
açıklığı olabildiğince eşit bölmelidir.

11.3.3 - Donatıyla İlgili Kurallar
Dişlerde eğilme ve kesme donatısı kirişlerdeki gibi hesaplanır. Ancak, hesap kesme kuvvetinin kesme
çatlama dayanımından küçük olduğu durumlarda, minimum etriye koşuluna uyulmayabilir ve açık
etriye kullanılabilir. Bu durumda, etriye aralığı 250 mm yi geçemez.

Dişlerin üstündeki plakta, her iki doğrultuda dağıtma donatısı bulundurulmalıdır, Şekil 11.1. Bu donatı
herbir doğrultuda plak tüm kesit alanının 0,0015 den az, donatı aralığı ise 250 mm den fazla
olmamalıdır.

ICS 91.080.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000

51
11.4 - İKİ DOĞRULTUDA ÇALIŞAN PLAK DÖŞEMELER

11.4.1 - Genel İlkeler
Düzgün yayılı yük taşıyan, dört kenarı boyunca mesnetlenmiş ve uzun kenarının kısa kenarına oranı
2,0 veya daha küçük olan betonarme plaklar (l
l
/l
s
≤ 2), iki doğrultuda çalışan plaklar olarak
adlandırılır. Ancak, kirişsiz döşemeler (Madde 11.4.4), mesnet koşullarına ve bu orana bakılmaksızın,
iki doğrultuda çalışan plaklar olarak hesaplanır.

İki doğrultuda çalışan plaklar kiriş veya duvarlara oturabileceği gibi, doğrudan kolonlara da oturabilir
(kirişsiz döşeme).

Kritik kesitlere yerleştirilecek olan donatı, Madde 11.4.5 de belirtilen koşulları sağlamak zorundadır.

Plak döşemelerin kenar mesnetlerindeki açıklık ve mesnet donatıları, bu kenarlardaki kiriş, hatıl, kolon
veya betonarme duvarlara Bölüm 9 kurallarına göre kenetlenmelidir. Düz veya kancalı olarak
yapılabilecek olan kenetlenmelerde, kenetlenme boyu mesnet yüzünden başlayarak 150 mm den az
olamaz.

11.4.2 - Tasarım İlkeleri
İki doğrultuda çalışan plakların hesabı geçerliliği kanıtlanmış bir yöntemle yapılmalıdır. Bu tür
yöntemlerle kritik kesitler için bulunan tasarım zorlamaları dikkate alınarak, Bölüm 7, 8 ve 13 de
verilen ilkelerle taşıma gücü ve kullanılabilirlik sınır durumları kontrol edilmelidir.

Plakların hesabında “Eşdeğer Çerçeve Yöntemi”, “Akma Çizgileri Yöntemi” vb yöntemler
kullanılabileceği gibi, İki doğrultuda çalışan kirişli veya kirişsiz, kare veya dikdörtgen plakların
hesapları için, açıklıkların biribirinden fazla farklı olmadığı veya daha kesin hesaba gerek duyulmadığı
durumlarda, bu bölümde verilen yaklaşık yöntemler de kullanılabilir.

Kirişsiz döşemeler donatı hesabı ve düzenlemesi bakımından kolon şeridi ve orta şerit olarak iki
bölgeye ayrılır. Kolon şeridi, kolon veya perde ekseninin her bir yanında ayrı ayrı, l
1
/4 veya l
2
/4
genişlikleri ile tanımlanan şeritlerden dar olanlarının birleştirilmesi ile elde edilir, Şekil 11.2a. Kolon
şeridi, eğer varsa, moment hesaplanan doğrultudaki kirişleri de kapsar, Şekil 11.2b.

Kolon şeritleri arasında kalan döşeme parçası orta şerit olarak tanımlanır.
ICS 91.080.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000

52
İki doğrultuda çalışan kirişli döşemelerin kalınlığı Denklem 11.1 de verilen değerden az olamaz.

80mm h ve
4
α
1
m
20
15
h
s sn

|
|
.
|

\
|

+

l
(11.1)

Bu denklemde, “α
s
” döşeme sürekli kenar uzunlukları toplamının kenar uzunlukları toplamına oranıdır.

İki doğrultuda çalışan kirişsiz döşemelerin kalınlığı, aşağıda belirtilen değerden az olamaz.

Tablasız kirişsiz döşemelerde, h ≥ l
n
/30 ve h ≥ 180 mm
Tablalı kirişsiz döşemelerde, h ≥ l
n
/35 ve h ≥ 140 mm

Tasarım, Madde 11.4.4 de verilen yaklaşık yöntemlerden biri kullanılarak yapılıyorsa, kirişsiz döşeme
kalınlığı, Denklem 11.2 de verilen değerden az olamaz.

200mm h ve
30
h ≥ ≥
l
l
(11.2)

Kirişsiz döşeme kalınlığı, olabildiğince zımbalama donatısı gerektirmeyecek biçimde seçilmelidir.
Kirişsiz döşemelerde plak ve kolonların moment aktaracak bağlantısını sağlamak için kolon kesitinin
açıklık doğrultusundaki genişliği, aynı doğrultudaki eksen açıklığının 1/20 sinden ve 300 mm den az
olamaz.

Tabla ve başlık boyutları için uyulması öngörülen koşullar, Şekil 11.3 de gösterilmiştir.

İki doğrultuda çalışan plak döşemelerde, donatıyı koruyan net beton örtüsü en az 15 mm olmalıdır.

11.4.3 - İki Doğrultuda Çalışan Kirişli Döşemeler İçin Yaklaşık Yöntem
Kirişli döşeme sistemlerinde açıklıkların biribirinden fazla farklı olmadığı veya daha kesin hesabın
gerekmediği durumlarda bu yöntem kullanılabilir.

Moment hesaplarında, negatif moment için mesnet yüzündeki, pozitif moment için ise açıklık
ortasındaki kesit göz önüne alınmalıdır.

Birim genişliğe düşen döşeme momenti, Çizelge 11.1 de sınır koşulları ve uzun kenarın kısa kenara
oranına göre verilen α katsayıları ve Denklem 11.3 kullanılarak hesaplanmalıdır. Denklemdeki l
sn

değeri kısa doğrultudaki net açıklıktır.

m
d
= α p
d
l
sn
2
(11.3)

Denklem 11.3 ile hesaplanan momentler Madde 11.4.2 de tanımlanan orta şeritler için geçerlidir.
Kolon şeritleri için, bulunan momentlerin 2/3 ü alınabilir. Açıklığı fazla olmayan döşemeler için bulunan
moment, döşeme genişliği boyunca geçerli sayılabilir.

İki komşu plağın ortak mesnedinin bir tarafındaki negatif moment diğer taraftakinin 0,8 katından az ise,
aradaki farkın 2/3 ü komşu plaklara, döşeme şerit rijitlikleri oranında dağıtılmalı, donatı hesabında
büyük olan değer kullanılmalıdır. İki moment arasındaki fark daha az ise, tasarımda büyük olan
moment kullanılmalıdır. Bu yöntemde mesnet moment düzeltilmesi yapılamaz.

Serbestçe oturduğu varsayılan döşemenin kenar mesnetinde, dönmenin herhangi bir yapısal
düzenleme nedeni ile engellenmesi durumunda, dış mesnetteki moment, Çizelge 11.1 de döşeme
açıklık ortası için verilen momentin belirli bir oranı olarak alınmalıdır. Dönmenin tam olarak
engellendiği durumlarda bu oran 1,0, diğer durumlarda 0,5 alınabilir.

Döşemenin bu yöntemle hesaplandığı durumlarda, kiriş hesabı için, yükün mesnetlere dağılışı,
köşelerden 45° açıyla çizilen doğruların kesişmesi ile oluşan alanlara göre hesaplanır.
ICS 91.080.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000

53
11.4.4 - İki Doğrultuda Çalışan Kirişsiz Döşemeler için Yaklaşık Yöntemler
Kirişsiz döşemeler düz plaklar olarak düzenlenebileceği gibi, başlıklı veya tablalı olarak da yapılabilir,
Şekil 11.4a, b ve c. Başlık eğimi 45° den az ise, hesapta başlık olarak kolon yüzünden başlayan ve
45° eğimle tanımlanan bölüm dikkate alınmalıdır, Şekil 11.4d.

Kolon ile döşeme arasında tabla oluşturulması durumunda, tabla kalınlığı t
o
, döşeme kalınlığının
yarısından az, tablanın kolonun herbir tarafındaki uzunluğu, o doğrultudaki döşeme açıklığının 1/6
sından ve tabla kalınlığının 4 katından az olamaz, Şekil 11.4a.

Kirişsiz döşemelerde zımbalama dayanımı Madde 8.3.1 deki ilkelere göre kontrol edilmelidir. Başlıklı
ve başlıksız döşemeler için zımbalama çevresinin konumu Şekil 11.4 de gösterilmiştir.

Kirişsiz döşemelerde, dayanım ve kullanılabilirliğin sağlandığının kanıtlanması koşuluyla boşluk
bırakılabilir. Döşemedeki boşluklar dikkate alınarak hesaplanan zımbalama dayanımı Madde 8.3.1 de
öngörülen güvenliği sağlıyorsa, aşağıdaki durumlarda eğilme için ayrıca kontrola gerek yoktur.

a) İki dik doğrultudaki orta şeritlerin kesiştiği bölgede, gereken donatının yerleştirilebildiği
durumlarda,
b) İki dik doğrultudaki kolon şeritlerinin kesiştiği bölgede, boşluğun en büyük boyutunun, kolon şerit
genişliğinin 1/8 inden fazla olmadığı ve boşluklar nedeniyle yerleştirilemeyen donatının boşluk
kenarına yerleştirilebileceği durumlarda.

Kirişsiz döşeme hesabı aşağıdaki iki yaklaşık yönteme göre yapılabilir.

11.4.4.1 - Çerçeve Yöntemi
Kirişsiz döşemeler, biribirlerine dik iki doğrultuda çerçeve olarak çözümlenebilir. Bu tür bir
çözümlemede, yatay eğilme elemanının genişliği olarak, çerçeveye dik yöndeki iki komşu döşemenin
açıklık ortaları arasındaki uzaklık alınmalıdır.

Çözümlemede, her iki doğrultuda da döşeme yükünün tamamı alınmalıdır. Kolon ve döşeme
rijitliklerinin hesabında kolon başlığı, tabla gibi nedenlerle artan eylemsizlik momentleri hesaba
katılmalıdır.

Düşey yük altında çözümlemesi yapılan katta kolonların uzak uçları ankastre varsayılabilir.

Çerçeve çözümlemesinden bulunan momentler Çizelge 11.2 ye göre, Madde 11.4.2 de tanımlanan
kolon ve orta şeritlere dağıtılır. Bu momentler, her açıklığa ait mesnet ve açıklık momentlerinin toplamı
sabit kalmak koşulu ile, en çok ±%10 oranında değiştirilebilir.

ÇİZELGE 11.2 - Çerçeve Yöntemi İçin Dağıtma Katsayıları

Dış mesnet momenti
Şerit
İç mesnet
momenti
Açıklık
momenti
Kenar
kirişsiz
Kenar
kirişli
Kolon şeriti 0,75 0,60 0,80 0,60
Orta şeriti 0,25 0,40 0,20 0,40
Kenar kiriş veya duvara Kenar kirişsiz 0,40 0,30 0,40 0,30
Paralel yarım kolon şeriti Kenar kirişli 0,20 0,15 0,20 0,15

11.4.4.2 - Moment Katsayıları Yöntemi
Aşağıda sıralanan koşulların hepsini birden sağlayan kirişsiz döşemelerin hesabı bu yaklaşık yöntem
ile yapılabilir. Yöntem yalnızca düşey yük çözümlemesi için geçerlidir.
a) Her yönde en az üçer açıklık olmalıdır.
b) Uzun kenarın kısa kenara oranı 2,0 den fazla olmamalıdır.
c) Herhangi bir doğrultudaki komşu plakların açıklıkları arasındaki fark, uzun açıklığın 1/3 ünden
fazla olmamalıdır.
d) Herhangi bir kolonun çerçeve ekseninden dışmerkezliği, moment hesaplanan doğrultudaki
açıklığın 1/10 undan fazla olmamalıdır.
e) Hareketli yükün kalıcı yüke oranı 2,0 den fazla olmamalıdır.

ICS 91.080.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000

54
Herhangi bir döşemede, açıklık momenti ile iki mesnet momenti ortalamasının toplamı, aşağıdaki
denklemde belirtilen o göze ait toplam basit kiriş momentinden değerinden az olamaz.
8
p
M
2
n 2 d
o
l l
=
(11.4)

Denklemde l
n
hesap yapılan doğrultudaki serbest açıklığı ifade etmekte olup, kolon yüzünden kolon
yüzüne olan uzaklıktır. Bu değer hiçbir zaman 0,65 l
1
değerinden az alınamaz. Daire veya düzgün
çokgen kesitli kolonlar, aynı alana sahip, eşdeğer kare kolonlar olarak değerlendirilebilir.

Tasarımda göz önüne alınacak mesnet momenti, mesnet yüzünde hesaplanmalıdır. Madde 6.3.8 de
sözü edilen moment uyumu, basitleştirilmiş yöntem ile hesaplanan plaklarda uygulanamaz.

ICS 91.080.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000

55
ÇİZELGE 11.1 - Dört Kenarından Oturan İki Doğrultuda Donatılı Dikdörtgen Plakların Moment
Katsayıları, α.


Kısa açıklık doğrultusunda moment katsayıları Uzun açıklık

Döşemenin sınır koşulları

l
l
/l
s
=1,0

1,1

1,2

1,3

1,4

1,5

1,75

2,0
doğrultusunda
(bütün l
l
/l
s

değerleri için)
DÖRT KENAR SÜREKLİ
Negatif moment sürekli kenarda
Pozitif moment açıklık ortasında

0,033
0,025

0,040
0,030

0,045
0,034

0,050
0,038

0,054
0,041

0,059
0,045

0,071
0,053

0,083
0,062

0,033
0,025
BİR KENAR SÜREKSİZ
Negatif moment sürekli kenarda
Pozitif moment açıklık ortasında

0,042
0,031

0,047
0,035

0,053
0,040

0,057
0,043

0,061
0,046

0,065
0,049

0,075
0,056

0,085
0,064

0,041
0,031
İKİ KOMŞU KENAR SÜREKSİZ
Negatif moment sürekli kenarda
Pozitif moment açıklık ortasında

0,049
0,037

0,056
0,042

0,062
0,047

0,066
0,050

0,070
0,053

0,073
0,055

0,082
0,062

0,090
0,068

0,049
0,037
İKİ KISA KENAR SÜREKSİZ
Negatif moment sürekli kenarda
Pozitif moment açıklık ortasında

0,056
0,044

0,061
0,046

0,065
0,049

0,069
0,051

0,071
0,053

0,073
0,055

0,077
0,058

0,080
0,060

-
0,044
İKİ UZUN KENAR SÜREKSİZ
Negatif moment sürekli kenarda
Pozitif moment açıklık ortasında

-
0,044

-
0,053

-
0,060

-
0,065

-
0,068

-
0,071

-
0,077

-
0,080

0,056
0,044
ÜÇ KENAR SÜREKSİZ
Negatif moment sürekli kenarda
Pozitif moment açıklık ortasında

0,058
0,044

0,065
0,049

0,071
0,054

0,077
0,058

0,081
0,061

0,085
0,064

0,092
0,069

0,098
0,074

0,058
0,044
DÖRT KENAR SÜREKSİZ
Pozitif moment açıklık ortasında

0,050

0,057

0,062

0,067

0,071

0,075

0,081

0,083

0,050

ICS 91.080.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000

56


l
1

l
2B
orta
şerit
kolon
şeriti
orta
şerit
l
2A
a. Kirişsiz döşeme

l
1

orta
şerit
kolon
şeriti
orta
şerit
l
2B
l
2A

b. Kirişli döşeme
l
1
/4 veya l
2A
/4
(küçük olanı)
l
1
/4 veya l
2B
/4
(küçük olanı)
l
1
/4 veya l
2B
/4
(küçük olanı)
l
1
/4 veya l
2A
/4
(küçük olanı)
ICS 91.080.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000

57


ŞEKİL 11.3 - Kirişsiz Döşemede Tabla ve Başlık Boyutları















≤ 0,4 l
1
h ≥ 150 mm
t
0
≥ ½ h
≥ l
1
/20
≥ 300 mm
≤ l
1
/10
h ≥ 150 mm
≤ l
1
/10
l
1
≤ 0,4 l
1
ICS 91.080.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000

58




































Şekil 11.4: Kirişsiz döşemede kolon başlığı ve tabla
d = döşemenin faydalı yüksekliği
h
d/2
Zımbalama çevresindeki
faydalı yükseklik = d
Döşeme
Başlık
(b) Başlıklı
h
d/2
Zımbalama çevresindeki
faydalı yükseklik = d
Döşeme
(c) Başlıksız
Etkili başlık boyutu
45°
45°
(d) Etkili Başlık Boyutu
h
t
0

(d+t
o
)/2
Zımbalama çevresindeki
faydalı yükseklik = d + t
o

d/2
Zımbalama çevresindeki
faydalı yükseklik = d
(a) Başlıklı - Tablalı
Döşeme
Tabla
Başlık
d
h
ICS 91.080.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000

59
Denklem 11.4 ile hesaplanan M
o
momentinin açıklık ve mesnetlere paylaştırılması aşağıdaki ilkelere
göre yapılmalıdır.

İç Açıklıklarda, Açıklık momenti = 0,35 M
0

Mesnet momenti = 0,65 M
0

Kenar Açıklıklarda, Dış mesnet momenti = 0,30 M
0
İç mesnet momenti = 0,70 M
0

Açıklık momenti = 0,50 M
0


Çözümleme yapılan doğrultuya dik doğrultuda, perde duvar gibi elemanlar kullanılarak döşemenin dış
mesnedinde ankastrelik sağlanıyorsa, o açıklığa ait mesnet momentleri 0,65M
0
, açıklık momenti de
0,35M
0
alınmalıdır.

Mesnedin iki yüzündeki momentlerin farklı olduğu durumlarda, büyük olan moment kesit hesapları için
temel alınmalıdır.

Hesaplanan momentlerin kolon şeridine dağıtılması aşağıdaki gibi yapılmalıdır.
a) İç mesnetlerde, yukarıda hesaplanan toplam mesnet momentinin % 75 i kolon şeridine verilmelidir.
b) Kenar mesnetlerde, çözüm yapılan doğrultuya dik kenar kirişi yoksa, yukarıda hesaplanan toplam
kenar mesnet momentinin tümü kolon şeridine aktarılmalıdır.
c) Kenar kiriş varsa, kolon şeridine toplam mesnet momentinin % 75 i aktarılmalıdır.
d) Açıklıklarda, yukarda hesaplanan toplam açıklık momentinin % 60 ı kolon şeridine aktarılmalıdır.

Hesaplanan momentlerin orta şerite dağıtılması aşağıdaki gibi yapılmalıdır.

a) Orta şerit momentleri, toplam moment ile kolon şeridi momentleri arasındaki fark olarak
alınmalıdır.
b) Yukarıdaki yöntem kullanılarak bulunan kolon ve orta şeride ait mesnet ve açıklık momentlerinde
en çok ±%10 oranında değişiklik yapılabilir. Ancak, yapılan bu değişiklikler sonucu döşeme plağının
Denklem 11.4 ile hesaplanan toplam statik momentinde hiçbir değişikliğe neden olunmamalıdır.
c) Birdöküm sistemlerde, döşeme mesnetini oluşturan kolon ve duvarlar, döşeme üzerine etkiyen
tasarım yüklerinden oluşacak momentlere karşı yeterli dayanıma sahip olmalıdır. Bu momentler,
Madde 8.3.1 e göre yapılan zımbalama hesabında göz önüne alınmalıdır. İç mesnetlerde daha kesin
hesap yapılmadığı durumlarda, Denklem 11.5 ile belirlenen moment, o mesnetteki alt ve üst kolonlar
arasında eğilme rijitliklerine göre paylaştırılmalıdır.

( ) ( ) | |
2
'
n
'
2
'
g
2
n 2 q g
p p 5 , 0 p 07 , 0 M l l l l − + =
(11.5)

Bu denklemde, p’
g
, l’
2
ve l’
n
komşu açıklıklardan kısa olanına ait değerleri göstermektedir.

11.4.5 - Donatıyla İlgili Kurallar
İki doğrultuda çalışan döşeme plaklarına her iki doğrultuda yerleştirilecek olan donatı, kritik kesitlerde,
Madde 11.4.2, 11.4.3 ve 11.4.4 ilkelerine uyularak bulunan hesap momentleri kullanılarak ve Bölüm 7
kurallarına uyularak belirlenir.

İki doğrultuda çalışan kirişli ve kirişsiz döşemelerde, her bir doğrultuda 0,0015 den az olmamak
koşuluyla, iki doğrultudaki donatı oranlarının toplamı, S220 için 0,004, S420 ve S500 için 0,0035 den
az olamaz. Donatı aralığı ise, tablasız döşeme kalınlığının 1,5 katından ve kısa doğrultuda 200 mm,
uzun doğrultuda 250 mm den fazla olamaz.

11.5 - İKİ DOĞRULTUDA ÇALIŞAN DİŞLİ DÖŞEMELER
Bölüm 11.3 de verilen genel ilkelere uygun olarak, iki doğrultuda çalışan dişli döşemeler de
düzenlenebilir. Bu tür döşemelerin yapısal çözümlemelerinde yapı mekaniği ilkelerine, boyutlandırma
ve donatı düzenlemelerinde ise Madde 11.3.3 de verilen kurallara uyulmalıdır.


ICS 91.080.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000

60
12 - BETONARME DUVARLAR

12.0 - KULLANILAN SİMGELER

A
g
Duvarın tüm kesit alanı
A
sh
Duvarda bulunan yatay donatıların toplam kesit alanı

12.1 - GENEL
Deprem perdeleri, silo, rezervuar vb özel yapı duvarları ile istinat duvarları gibi yapımı ve tasarımı özel
kurallara bağlı olan betonarme duvarlar, kendi türleri için verilmiş olan koşullar saklı kalarak, bu
bölümde verilen kurallara da uymak zorundadır.
Betonarme duvarlar, duvara etkime olasılığı bulunan büzülme, sıcaklık değişmesi gibi zorlamalar da
dahil olmak üzere, her türlü yük etkilerini güvenle taşıyabilecek biçimde boyutlandırılıp donatılır.

Betonarme duvarların boyutlandırılması ve tasarımı, Madde 6 ve Madde 7’de verilen ilkelere uygun
olarak yapılmalıdır. Bu duvarların donatısı, Bölüm 12.3 de verilen koşulları sağlamak zorundadır.

Betonarme duvarlar içinde kapı, pencere veya benzeri boşluklar bırakılması gereken durumlarda,
Bölüm 12.3 de belirtilen minimum donatıya ek olarak, boşluğun her bir kenarına en az 2φ16 donatı
yerleştirilmelidir. Bu çubukların boşluk kenarından ölçülen kenetlenme boyları 40φ den az
olmamalıdır.

Ayrıntılı çözümlemesi yapılmayan durumlarda, her bir tekil yük için kesit hesabında alınacak olan
duvar etkili boyu, tekil yüklerin eksenleri arasında kalan uzaklıktan ve yükleme alanı uzunluğuna
duvar kalınlığının dört katı eklenerek bulunacak uzunluktan daha fazla olamaz. Ayrıca, tekil yük altında
kalan bölgelerde oluşacak çekme gerilmelerine karşı, yük eksenine dik doğrultuda asal çekme
donatısı bulundurulmalıdır.

12.2 - KESİT BOYUTLARI İLE İLGİLİ KURALLAR
Betonarme duvarlar, planda uzun kenarın kısa kenara (kalınlığa) oranı en az 7,0 olan düşey taşıyıcı
elemanlardır. Betonarme duvarların kalınlığı 150 mm den az olamaz.

12.3 - DONATI İLE İLGİLİ KURALLAR
Betonarme duvarların her bir yüzünde yatay ve düşey çubuklardan oluşan donatı ağları düzenlenir.
Hesapların daha fazla donatı gerektirmediği durumlarda, betonarme duvara yerleştirilecek olan düşey
ve yatay donatılar bu bölümde belirtilen değerlerden daha az olamaz.

Betonarme duvarın iki yüzündeki düşey donatı alanlarının toplamı, duvar tüm kesitinin (A
g
) 0,0015
inden az olamaz. Ayrıca, iki yüzdeki yatay donatı alanlarının toplamı da aynı değerden az olamaz.

Düşey ve yatay donatı aralıkları, duvar kalınlığının 1,5 katından ve 300 mm den fazla olamaz.

Betonarme duvarın iki yüzündeki donatı ağları, 1 m
2
duvar yüzeyinde en az dört tane çiroz ile karşılıklı
olarak bağlanmalıdır.

13 - BETONARME ELEMANLARDA KULLANILABİLİRLİK

13.0 - KULLANILAN SİMGELER
A
t
Elemanlarda herbir çekme çubuğuna düşen etkili beton alanı, A
t
= 2ab
w
/n
a Toplam çekme donatısı ağırlık merkezinden ölçülen beton örtüsü
c En dış donatı ağırlık merkezinden ölçülen beton örtüsü
d Kiriş faydalı yüksekliği
E
c
Beton elastisite modülü
f
ctd
Beton tasarım eksenel çekme dayanımı
f
yd
Boyuna donatı tasarım akma dayanımı
h Kiriş yüksekliği
I
c
Tüm kesit eylemsizlik momenti
I
cr
Tarafsız eksene göre çatlamış kesit eylemsizlik momenti
ICS 91.080.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000

61
I
ef
Etkili eylemsizlik momenti
l
n
Eleman serbest boyu
M
cr
Elemanın eğilmede çatlama momenti
M
max
Elemandaki en büyük eğilme momenti
n Eleman çekme bölgesindeki çubuk sayısı
y En dış çekme lifinin tarafsız eksenden uzaklığı
δ
i
Ani sehim
δ
ig
Kalıcı yüklerden oluşan ani sehim
δ
t
Toplam sehim
ε
sm
Çatlaklar arasında kalan bölgede, donatı ortalama birim uzaması
γ
t
Kalıcı yük süre katsayısı
λ Kalıcı sehim katsayısı
ρ‘ Basınç donatısı oranı
σ
s
Çatlamada, çatlamış kesit varsayımı ile hesaplanan donatı gerilmesi
σ
sr
İlk çatlamada, çatlamış kesit varsayımı ile hesaplanan donatı gerilmesi
ω Çatlak genişliği
ω
max
İzin verilen çatlak genişliği sınırı

13.1 - GENEL
Betonarme yapılarda ve yapı elemanlarında, yıkılmaya karşı güvenlik sağlanmasının yanısıra,
öngörülen kullanım yükleri altında elemanların ve yapının tümünün aşırı çatlama, aşırı şekil ve yer
değiştirme ve aşırı titreşime neden olmayacak biçimde boyutlandırılıp donatılması gerekir.

13.2 - SEHİM KONTROLU

13.2.1 - Genel Kurallar
Eğilme etkisindeki döşeme ve kiriş gibi yapı elemanlarında, işlevi güçleştirecek, görünüşü etkileyecek ve bu
elemanlara bitişik taşıyıcı olmayan diğer yapı elemanlarının çatlamasına veya ezilmesine neden olabilecek
düzeyde sehimler oluşmamalıdır. Bu elemanların kalıcı ve hareketli yükler altındaki ani sehimleri ile
büzülme ve sünme etkisi ile oluşan sehimlerin hesabında, betonarme elemanın çatlama durumu
gözönünde tutulmalıdır.

Kiriş ve özellikle döşemeler sehime duyarlı yapı elemanı taşımıyorsa ve bunlarla ilişkili değilse,
eleman yüksekliğinin açıklığa oranı, Çizelge 13.1 de verilen sınırların üzerinde kalmak koşulu ile
sehim hesabı yapılmayabilir.

Betonarmenin davranışını göz önünde tutan ve yapı mekaniği ilkelerine uygun daha güvenilir bir
yöntem kullanılmıyorsa, ani sehimler Madde 13.2.2 de verilen yaklaşık yöntemle, zamana bağlı
sehimler de Madde 13.2.3 de açıklanan yöntemle hesaplanabilir.

ÇİZELGE 13.1 - Eğilme Elemanlarında Sehim Hesabı Gerektirmeyen (Yükseklik / Açıklık) Oranları

Eleman Basit
mesnet
Kenar
açıklık
İç
açıklık
Konsol
Tek doğrultuda çalışan döşeme
İki doğrultuda çalışan döşeme (kısa kenar açıklığı ile)
Dişli döşeme
Kiriş
1/20
1/25
1/15
1/10
1/25
1/30
1/18
1/12
1/30
1/35
1/20
1/15
1/10
-
1/8
1/5

13.2.2 - Ani Sehimlerin Yaklaşık Hesabı
Kalıcı ve hareketli yükler altında betonarme eğilme elemanlarının ani sehimleri, açıklığı boyunca hiçbir
kesitinde çatlamayan elemanlarda (M
max
≤ M
cr
) tüm kesit eylemsizlik momenti kullanılarak, çatlayan
elemanlarda (M
max
> M
cr
) ise, Denklem 13.1 den bulunacak etkili eylemsizlik momenti kullanılarak ve
mesnet koşulları göz önünde bulundurularak yapı mekaniği ilkelerine göre hesaplanmalıdır. Bu
hesapta kullanılacak elastisite modülü E
c
, Bölüm 3.3 den alınmalıdır.

ICS 91.080.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000

62
cr
3
max
cr
c
3
max
cr
ef
M
M
1
M
M
I I I
(
(
¸
(

¸

|
|
.
|

\
|
− +
|
|
.
|

\
|
=
(13.1)

y
f 5 , 2 M
c
ctd cr
I
=
(13.2)
Kesitin çatlama momenti, 13.2 denklemine göre hesaplanır. Sürekli kiriş ve döşemelerde, açıklık ve
mesnet kesitleri (iki mesnetin ortalaması) için iki ayrı eylemsizlik momenti, Denklem 13.1 den
hesaplanmalı ve iki değerin ortalaması, etkili eylemsizlik momenti olarak kullanılmalıdır. Konsollarda
ise, mesnet kesiti eylemsizlik momenti kullanılmalıdır.

13.2.3 - Zamana Bağlı Sehim Hesabı
Betonarme yapılarda sünme ve büzülme etkisi ile oluşan zamana bağlı ek sehimlerin hesabı, genel
olarak Madde 3.3.4 de verilen değişkenlere göre hesaplanmalıdır. Daha kesin hesaba gerek
duyulmayan durumlarda, zamana bağlı sehimleri de içeren toplam sehim, Denklem 13.3 ten
hesaplanmalıdır.

δ
t
= δ
i
+ δ
ig
λ (13.3)

ρ 50 1
γ
λ
t
′ +
=
(13.4)

Denklemdeki γ
t
katsayısı, kalıcı yüklerin etkime süresine göre Çizelge 13.2 den alınmalıdır. ρ

,
kesitte bulunan basınç donatısı oranıdır.

ÇİZELGE 13.2 - Kalıcı Yük Süre Katsayısı

Yükleme süresi Süre katsayısı γ
t

5 yıl ve daha fazla
12 ay
6 ay
3 ay
2,0
1,4
1,2
1,0

13.2.4 - Sehim Sınırları
Eğilme elemanlarında izin verilebilecek sehim sınırları, serbest açıklığa bağlı olarak Çizelge 13.3 de
verilmiştir.

ÇİZELGE 13.3 - Sehim Sınırları

Eğilme elemanı ve yeri Sehim nedeni Açıklık / Sehim
Bölme duvarsız çatı elemanları Hareketli yüklerden oluşan ani sehim l
n
/ 180
Bölme duvarsız normal kat elemanları Hareketli yüklerden oluşan ani sehim l
n
/ 360
Bölme duvarlı
(*)
çatı ve normal kat elemanları
l
n
/ 480
Bölme duvarlı
çatı ve normal kat elemanları
Sürekli yüklerden oluşan toplam sehim ile
hareketli yüklerin geri kalan bölümünden
oluşan ani sehim toplamı
l
n
/ 240


(*)
Bölme duvar bulunan veya büyük sehimden etkilenebilecek elemanlar taşıyan

13.3 - ÇATLAK KONTROLU

13.3.1 - Genel Kurallar
Yapıların görünüşünü bozacak veya donatının korozyonuna neden olabilecek genişlikte çatlakların
oluşmasına izin verilmemelidir. Kesitlerinde, dış yüklerden oluşan eğilme, kesme ve burulma gibi iç
kuvvetler yanında, genleşme ve büzülme gibi hacımsal şekil değiştirmelerin kısıtlanması veya mesnet
ICS 91.080.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000

63
hareketleri ile ortaya çıkan çekme gerilmelerinin belli sınırları aşması ile oluşan çatlakların genişlikleri,
elemanların bulundukları ortama göre, Çizelge 13.4 de verilen değerleri geçmemelidir.

ÇİZELGE 13.4 - Çatlak Genişliği Sınırları

Ortam ω
max

Yapı içi normal çevre koşulları 0,4 mm
Yapı içi nemli ve yapı dışı normal çevre koşulları 0,3 mm
Yapı dışı nemli çevre koşulları 0,2 mm
Yapı içi ve dışı agresif çevre koşulları 0,1 mm

Aşağıda belirtilen koşulların tümünün sağlandığı durumlarda, çatlak kontrolu yapılmayabilir.

− Nervürlü donatı kullanılmış olmalıdır;
− Betonarme elemanların çekme bölgelerinde, Bölüm 7.3 de verilen minimum donatı koşulu
sağlanmış olmalıdır;
− Zararlı etkili çevre koşulları bulunmamalıdır;
− Donatı aralıkları, 200 mm yi aşmamalıdır.

13.3.2 - Çatlak Genişlikleri Hesabı
Çizelge 13.4 de sınırları belirtilen, tasarım çatlak genişliği, ω, nervürlü donatı için aşağıda verilen
denklemle hesaplanır. Düz donatı için bu değer, 1,7 ile çarpılarak artırılır. Donatı gerilmesi σ
s
, yük
katsayısıyla çarpılmamış yükle hesaplanmalıdır. Ancak, bu değer yaklaşık olarak 0.7f
yd
olarak da
kullanılabilir.
( )
5
s
3
1
t
10 σ c A 1,3 ω

× =
(13.5)

Şekil 13.1 de tanımlanmış olan A
t
, elemanlarda herbir çekme çubuğuna düşen etkili beton alanıdır.
Donatı çapları farklı olduğunda, toplam donatı alanı, oradaki en büyük çaplı çubuk alanına bölünerek
bulunan eşdeğer “n” (çubuk sayısı) değeri kullanılmalıdır.

Elemandaki toplam çekme donatısı, hesapça gerekli olanın 1,2 katından daha fazla ise, çatlak
genişliği bu oranda azaltılabilir.



















ŞEKİL 13.1 - Çatlama Bölgesinde Donatı Çevresi
b
w
d
h
2a
a
2a
a
b
w
c
ICS 91.080.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000

64
14 - BİNA DAYANIMININ SAPTANMASI

14.0 - KULLANILAN SİMGELER
h Eleman yüksekliği
l
t
Deney uygulanan elemanın açıklığı, döşemelerde kısa kenar uzunluğu
İki mesnet eksenleri arasındaki uzaklık ve net açıklığa eleman derinliğinin eklenmesiyle
bulunan uzaklıktan büyük olanı (Konsollarda net açıklığın iki katı)

m1
İlk yükleme deneyinde yük altında ölçülen en büyük sehim

m2
İkinci yükleme deneyinde yük altında ölçülen en büyük sehim

mp1
İlk yükleme deneyinde yük kaldırıldıktan sonra ölçülen en büyük kalıcı sehim

mp2
İkinci yükleme deneyinde yük kaldırıldıktan sonra ölçülen en büyük kalıcı sehim

14.1 - GENEL KURALLAR
Binanın tümünde veya bir bölümünde bu standardda öngörülen yapı güvenliğinin sağlanamadığı
kuşkusu nedeniyle gerçekleştirilen bina dayanımı inceleme ve değerlendirilmesinde bu bölüm koşulları
uygulanır.
Binadaki sorunların yapı güvenliği üzerindeki etkileri tam olarak anlaşılabilmişse ve yapısal
çözümleme için gerekli olan eleman boyutları ile malzeme dayanımları saptanabilmişse, yapı güvenliği
analitik olarak değerlendirilebilir.

Binadaki sorunların yapı güvenliği üzerindeki etkileri tam olarak anlaşılamamışsa veya eleman
boyutları ile malzeme dayanımları saptanamıyorsa, bir yükleme deneyi yapılmalıdır.

14.2 - ANALİTİK DEĞERLENDİRME

14.2.1 - Eleman Boyutlarının ve Malzeme Dayanımlarının Saptanması
Yapı elemanları kesit boyutlarının, yapı güvenliği açısından en kritik olan bölgelerde saptanması
yeterlidir.
Donatı çap ve konumları, yerinde yapılan ölçümlerle saptanmalıdır. Ancak, yapının çeşitli bölümlerinde
özenle seçilmiş yeterli sayıda noktada ve değişik türden elemanlar üzerinde yapılan ölçümler projeye
uygunsa, binanın tümü için projede gösterilen donatı çap ve konumlarının doğru olduğu varsayılabilir.
Yeterli sayı ve ölçüm yerleri, değerlendirme sorumluluğunu üstlenen mühendis tarafından saptanır.

Beton dayanımının saptanması gerekiyorsa, örselemeyen yöntemlerle kapsamlı bir çalışma
yapılmalıdır. Ancak, bu yöntemlerle elde edilen sonuçların, çok daha güvenilir olan karot sonuçları ile
ilişkilendirilmesi kesinlikle gereklidir.

Yapı güvenliğini etkilemeyecek konum ve büyüklükteki karotlar, sorumlu mühendisin göstereceği
sorunlu yerlerden alınır ve doğal nemini saklayacak biçimde ambalajlanarak taşınır.

Karotlar suda saklanmadan ve başlık yapılarak denenmelidir. Deneyden önce, sorumlu mühendis
karotları tek tek incelemeli, her birinin uygun olup olmadığına karar vermeli ve çatlak, boşluk, donatı
parçası vb özellikleri not ederek değerlendirmede bunları göz önünde bulundurmalıdır.

Karot deney sonuçları kesinlikle sorumlu mühendisce değerlendirilmelidir. Bu değerlendirmede boyut
ve şekil etkileri ile örselenmişlik düzeyi ile ilgili düzeltmeler yapılmalıdır.

Gerekli görüldüğünde, donatıdan alınan numuneler denenerek, donatı çeliğinin mekanik özellikleri
saptanmalıdır. Özellikle donatı mekanik özelliklerinin yangın nedeniyle değişmiş olabileceğinden
kuşku duyulan durumlarda, bu tür deneyler kesinlikle gereklidir.

Taşıyıcı elemanların ve döşeme kaplaması, bölme duvarı gibi taşıyıcı olmayan elemanların boyutları,
yeterli sayıda ve güvenilir biçimde ölçülebilmişse, yapı güvenliğinin analitik değerlendirmesinde
kullanılacak kalıcı yük katsayısı, 1,4 yerine 1,2 ye kadar azaltılabilir. Malzeme dayanımları güvenilir
biçimde saptanabilmişse, çözümlemede kullanılacak malzeme katsayıları da azaltılabilir. Ancak,
malzeme katsayıları hiçbir zaman, beton için 1,3 den, donatı çeliği için ise 1,1 den az olamaz.
ICS 91.080.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000

65
14.3 - YÜKLEME DENEYİ

14.3.1 - Genel Kurallar
Yükleme deneyi, yalnızca eğilme sorunları ile ilgili durumlarda uygulanır. Yükleme deneyinde, bazı
elemanlarda veya binada ani kırılma veya göçme söz konusu ise (örneğin, stabilite, kesme ve özellikle
zımbalama gibi), çok tehlikeli olacağından deneye izin verilmez.

Yükleme deneyinde, yüklenecek açıklık ve döşeme gözü (panel) sayısı ile yük düzeni, yapı güvenliği
açısından en sorunlu görülen bölgede, en büyük sehime ve en büyük iç kuvvetlere neden olacak
biçimde seçilmelidir. Bütün kritik bölgeler için bir tek yükleme düzeni yeterli değilse, birden fazla
bölgede yükleme deneyi yapılabilir.

Yükleme deneyinde, belirlenen açıklık veya döşeme gözüne uygulanacak toplam yük, varolan kalıcı
yükler de göz önünde tutularak; 0,85(1,4G+1,6Q) değerinden az olmamalıdır.

Yükleme deneyinin uygulanacağı kat betonu en az 56 günlük olmalıdır. Eğer mal sahibi, yüklenici,
denetim örgütü ve proje mühendisi aralarında anlaşarak yükleme deneyinin beton 56 günlük olmadan
uygulanabileceğini bir protokole bağlamışlarsa, betonun yaşına bakılmaksızın yükleme deneyi
yapılabilir.

14.3.2 - Uygulama İlkeleri
Ölçümler, belirlenecek sehim veya çatlağın en kritik olduğu bölgelerde yapılmalıdır. Yükleme
yapılmadan önce alınacak olan sıfır okumaları, deney başlangıcından en çok bir saat önce alınmalıdır.

Deney yükü, en az dört aşamada uygulanmalı, yük basamakları olabildiğince biribirine eşit olmalıdır.

Yük uygulama amacıyla, çimento torbaları, tuğla, kiremit, kum, su vb kullanılabilir. Yük olabildiğince
düzgün yayılı olmalı, yığılan malzemenin kemerlenme ile yükü belirli noktalara aktarması önlenmelidir.

Yüklemeden 24 saat sonra alınan ölçümün ardından uygulanmış olan tüm yük kaldırılmalıdır. Yükün
kaldırılmasından 24 saat sonra bir ölçüm daha yapılmalıdır.

14.3.3 - Başarı Ölçütleri
Yükleme deneyi uygulanan yapının veya yapı elemanının yeterli sayılabilmesi için aşağıdaki ölçütlerin
sağlanması gerekir. Yükleme deneyi sonunda yeterli olduğuna karar verilen bir yapının düşey yükler
bakımından gerekli yapı güvenliğine sahip olduğu kabul edilir.

Denenen yapı veya yapı elemanında, betonun basınç altında ezilmesi, basınç donatısının burkulması
gibi bir aşırı hasar görülmemelidir.

Yüklenen elemanlarda, kesme kırılmasına yol açabilecek nitelikte önemli eğik çatlaklar oluşmamalıdır.
Yüklenen elemanlarda eğilme donatısı boyunca, kenetlenme çözülmesi belirtisi sayılabilecek çatlaklar
oluşmamalıdır.

Yük altında ölçülen en büyük sehim, ∆
m1
ve yük kaldırıldıktan sonra ölçülen en büyük kalıcı sehim,

mp1
aşağıda verilen değerleri geçmemelidir.

h
00005 , 0
t
t
1 m
l
l


(14.1)

1 m 1 mp
25 , 0 ∆ ≤ ∆
(14.2)

Yukarıdaki koşullar sağlanmazsa, yükleme deneyinin tekrarlanmasına izin verilebilir.

İkinci deney, yükün boşaltılmasından en az 72 saat sonra yapılmalıdır. İkinci deneyde aşağıdaki koşul
sağlanırsa, yükleme deneyi uygulanan yapı veya eleman düşey yükler altında yeterli sayılır.

m2 mp2
0,2∆ ∆ ≤
(14.3)
ICS 91.080.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000

66

Bu koşul da sağlanamazsa deney tekrarlanamaz.

14.3.4 - Güvenlik Önlemleri
Yükleme deneyi sırasında, çalışanların güvenliğini sağlamak için gerekli olan önlemler özenle
alınmalıdır. Deneyi gerçekleştiren mühendis güvenlik önlemlerinden de sorumludur. Mühendis deneyi
sürekli olarak izlemek ve herhangi bir tehlikeli gelişme gözlendiğinde deneyi durdurmakla yükümlüdür.


YARARLANILAN KAYNAK

1. “Afet Bölgesinde Yapılacak Yapılar Hakkında Yönetmelik”, Bayındırılık ve İskan Bakanlığı, Ocak
1998
2. “CEB-FIP Model Code 1990”, Comite Euro-International du Beton, Lausanne, 1990
3. “National Bulding Code of Canada 1985”, National Research Council of Canada, Ottowa, 1985.
4. “Design of Concrete Structures - A23.3.94”, Canadian Standards Association, 1994
5. Bulding Code Requirements for Structural Concrete (ACI 318-95)”, American Concrete Inst.,
Detroit, 1995.
6. “British Standard - Structural Use of Concrete, Part 12, British Standards Institution, London,
1985.
7. Ersoy, “Betonarme - Temel İlkeler ve Taşıma Gücü Hasabı”, Evrim Yayınları, 1985.
8. “Allowable Deflections, ACI 435.3R-68”, ACI Journal Proc. V.63, No. 6, June 1966.
9. MacGregor, J.G., “Design of Slender Concrete Columns”, ACI Structural Journal, V.90, No. 3,
May-June 1993.
10. Leonhardt, F., and Walther, R., “The Stuttgard Shear Tests”, C & CA Translation No. 111, Cement
and Concrete Association, London, 1964
11. “Shear Strength of Reinforced Concrete Members (ACI 426-98)”, American Concrete Inst., Comm.
426 Reportk, 1998.
12. Marti, P., “Basic Tools of Reinforced Concrete Beam Design”, ACI Journal Proc. V. 82, No. 1,
Jan.-Feb., 1985.
13. “Suggested Development, Splice and Standard Hook Provisions for Deformed Bars in Tension
ACI 408.IR-90”, ACI Manual of Concrete Practice, Part 3, 1990.
14. Jirsa, J.O., Sozen, M.A., and Siess, C.P., “Pattern Loading on Reinforced Concrete Floor Slabs”,
Proc. of ASCE; V. 95, No. ST6, June 1969.


ICS 91.080.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000

67
ATIF YAPILAN STANDARDLAR

REFERENCES

TS 498/Kasım 1987 “Yapı Elemanlarının Boyutlandırılmasında Alınacak Yüklerin Hesap
Değerleri”
“Design Loads for Buildings”

TS 647/Kasım 1979 “Ahşap Yapıların Hesap ve Yapım Kuralları”
“Building Code for Timber Structures”

TS 648/Aralık 1980 “Çelik Yapıların Hesap ve Yapım Kuralları”
“Building Code for Steel Structures”

TS 706/Aralık 1980 “Beton Agregaları”
“Agregates for Concrete”

TS 708/Mart 1996 “Beton Çelik Çubukları”
“Steel Bars for Concrete”

TS 802/Ocak 1985 “Beton Karışımı Hesap Esasları”
“Design Concrete Mixes”

TS 1247/Mart 1984 “Beton Yapım, Döküm ve Bakım Kuralları – Anormal Hava Şartlarında”
“Mixing, Placing and Curing of Concrete abnormal Weather Conditions”

TS 1248/Nisan 1989 “Beton Yapım, Döküm ve Bakım Kuralları – Anormal Hava Şartlarında”
“Mixing, Placing and Curing of Concrete abnormal Weather Conditions”

TS 2940/Ocak 1978 “Taze Betondan Numune Alma Yolları”
“Methods of Sampling Fresh Concrete”

TS 3068/Mart 1978 “Laboratuvarda Beton Deney Numunelerinin Hazırlanması ve Bakımı”
“Making and Curing Concrete Test Specimens in The Laboratory”

TS 3114/Aralık 1990 “Beton Basınç Mukavemeti Tayini”
“Determination of Compressive Stenght of Concrete Test Specimens”

TS 3351/Nisan 1979 “Şantiyede Beton Deney Numunelerinin Hazırlanması ve Bakımı”
“Making and Curing Concrete Test Specimens in The Field”

TS 3440/Mayıs 1982 “Zararlı Kimyasal Etkileri Olan Su, Zemin ve Gazların Etkisinde Kalacak
Betonlar İçin Yapım Kuralları”
“Rules For Making Concrete Exposed to Aggressive Effects of Liquids, Soils and
Gases”

TS 3452/Şubat 1984 “Beton Kimyasal Katkı Maddeleri”
“Chemical Admixtures For Concrete”

TS ISO 9194/Kasım 1997 “Yapıların Projelendirme Esasları – Taşıyıcı Olan ve Olmayan Elemanlar,
Depolanmış Malzemeler – Yoğunluk”
“Bases For Design of Structures; Actions due to The Self-weight of Structures,
Non-structural Elements and Stored Materials; Density”

TS 11222/Temmuz 1994 “Beton – Hazır Beton”
“Concrete – Ready Mixed Concrete”

ICS 91.080.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000

68
TADİL
TS 500/Şubat 2000 "betonarme yapıların tasarım ve yapım kuralları"
Standardı Tadil Teklifi
Standardı Teknik Kurulumuzun 06 Şubat 2001 Tarihli
Toplantısında Aşağıdaki Şekilde Tadil Edilmiştir.

TS 500 :2000
T1 :
ESKİ METİN

3.2 - DONATI ÇELİĞİ
Beton donatısı olarak kullanılacak çelikler TS 708'e uygun olmalıdır. Çeşitli donatı sınıflarının TS
708'de verilen mekanik özelliklerinden bazıları, Çizelge 3.1 de gösterilmiştir.

Donatı çeliğinin elastisite modülü 2 x 10
5
MPa dır.

Soğukta işlem görmüş donatı çeliklerine kaynak yapılamaz. Kaynak yapılacak doğal sertlikteki donatı
çeliklerinde ise, TS 708'de tanımlanan karbon eşdeğeri, 0,40 değerini geçmemelidir.

ÇİZELGE 3.1 - Donatı Çeliklerinin Mekanik özellikleri (TS 708 den)

Donatı Çubukları Hasır Donatı
Doğal Sertlikte Soğukta işlem Görmüş
Mekanik özellikler
S220a S220a S500a S420b S500bs S500bk
Minimum akma dayanımı
f
yk
(MPa)
220 420 500 420 500 500
Minimum kopma dayanımı f
su

(MPa)
340 500 550 550 550 550
φ ≤ M32
Minimum kopma uzaması
ε
su
(%)
18 12 12 10 8 5
32 < φ ≤ 50
Minimum kopma uzaması
ε
su
(%)
18 10 10 10 8 5

YENİ METİN

3.2 - DONATI ÇELİĞİ
Beton donatısı olarak kullanılacak çelikler TS 708'e uygun olmalıdır. Çeşitli donatı sınıflarının TS
708'de verilen mekanik özelliklerinden bazdan, Çizelge 3.1 de gösterilmiştir. Donatı çeliğinin elastisite
modülü 2 x 105 MPa dır.

Doğal sertlikteki donatı çeliklerinde, TS 708'de tanımlanan karbon eşdeğeri, 0,50 değerini
geçmemelidir. Ayrıca karbon yüzdesi de TS 708 Çizelge 2'de verilen değerlerden büyük olmamalıdır.
Soğukta işlem görmüş donatı çeliklerine kaynak yapılamaz.

ICS 91.080.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000

69
ÇİZELGE 3.1 - Donatı Çeliklerinin Mekanik Özellikleri (TS 708 den)

Donatı Çubukları Hasır Donatı
Doğal Sertlikte Soğukta işlem Görmüş


Mekanik özellikler
S220a S420a 3500a S420b S500bs S500bk
Minimum akma dayanımı
f
yk
(MPa)
220 420 500 420 500 500
Minimum kopma dayanımı
f
su
(MPa)
340 500 550 550 550 550
φ ≤ M32
Minimum kopma uzaması
ε
su
(%)
18 12 12 10 8 5
32 < φ ≤ 50
Minimum kopma uzaması
ε
su
(%)
18 10 10 10 8 5

ESKİ METİN

3.4 - BETONDA NİTELİK DENETİMİ VE KABUL KOŞULLARI
Şantiyede betonun basınç dayanımı, IS 3351'de tanımlanan biçimde bakımı yapılmış numuneler
üzerinde yapılan nitelik deneyleri ile belirlenir. Gerektiğinde kontrol (denetim) mühendisi, şantiye
koşullarında saklanmış örnekler üzerinde yapılacak sertleşme deneyleri de isteyebilir. Madde 3.3.1 de
belirtildiği gibi, bu deneyler 150 mm x 300 mm standard silindirler üzerinde yapılır. Zorunlu
durumlarda, küp numuneler de kullanılabilir. Değerlendirmede herbiri 3 silindirden (veya küpten)
oluşan gruplar esas alınır. Nitelik denetimi amacıyla, her üretim biriminden en az bir grup (3 numune)
deney elemanı alınması zorunludur. Üretim birimi, aynı hesap dayanımı istenen ve aynı gereçler aynı
oranda kullanılan betondan oluşur. Ayrıca, bir birim, aynı günde dökülmüş ve 100 m
3
ü veya 450 m
alanı aşamaz. Bir işte, en az 3 grup (9 numune) alınması gereklidir. Grubu oluşturan numuneler,
standard koşullarda saklandıktan sonra bunlara basınç deneyi uygulanır. Numunelerin her biri ayrı
betoniyer dökümünden veya transmikserden alınır. Aynı betoniyer dökümünden birden fazla numune
alınırsa, bunlar tek numune sayılır ve değerlendirmede ortalamaları dikkate alınır. Deney
numunelerinin alınması, bakımı ve hazırlanmasında IS 2940, TS 3068 ve TS 3351'e; deneylerin
yapılmasında TS 3114'e uyulacaktır.

Hazır beton kullanıldığında, üretim yerinde alınan numunelere ek olarak, şantiyede de yukanda
tanımlanan biçimde ve sayıda numuneler alınmalıdır. Değerlendirmede şantiyede alınan numuneler
temel alınmalıdır. Alınan üçer silindiriik gruplar, alınış sırasına göre, G
1
, G
2
, G
3
..... G
n
biçiminde
adlandırılman ve her grubun basınç dayanımı ortalaması belirlenmelidir. Biribiri ardından gelen üçer
grupluk partilerin herbiri, P
1
(G
1
, G
2
, G
3
), P
2
(G
2
, G
3
, G
4
), P
3
(G
3
, G
4
, G
5
), . ..P
n-2
, aşağıda belirtilen iki
koşulu birden sağlamalıdır, beton kabul edilmeyecektir.

a) Her parti ortalaması, f
cm
≥ f
ck
+ 1,0 MPa
b) Her partide en küçük grup ortalaması, f
cmin
≥ f
ck
- 3,0 Mpa

Nitelik deneylerinden elde edilen sonuçlar yukarıda belirtilen koşullan sağlamıyorsa, yapının veya söz
konusu yapı elemanlarının taşıma güçleri, yukarıdaki koşullardan elde edilmiş olan düşük beton
dayanımına göre yeniden değerlendirilir, önemli dayanım azalması belirlenirse, önlem alınması
gerekir.

Sertleşme deneyi gereken durumlarda, alınacak numuneler şantiye koşullarında saklanacak ve amaca
uygun zamanda denenecektir. En az 3 numuneden oluşması gereken sertleşme deneyinin amacı,
beton bakımının ve beton saklama yönteminin yeterli olup olmadığının denetlenmesi ve kalıp alma
süresinin belirlenmesidir.

Denetim mühendisi, gerekli gördüğü durumlarda yerindeki betonun dayanımının belirlenmesini
isteyebilir. Bu denetim, yapıya zarar vermeyecek yerlerden alınacak karot örnekleriyle ve tahribatsız
ICS 91.080.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000

70
deneme yöntemleriyle (yüzey sertliği, ses hızı vb) gerçekleştirilebilir. Tahribatsız yöntemlerle
denetlemede, o betona özgü korelasyonun belirlenmesi zorunludur.
YENİ METİN

3.4 - BETONDA NİTELİK DENETİMİ VE KABUL KOŞULLARI
Şantiyede betonun basınç dayanımı, TS 3351'de tanımlanan biçimde bakımı yapılmış numuneler
üzerinde yapılan nitelik deneyleri ile belirlenir. Gerektiğinde kontrol (denetim) mühendisi, şantiye
koşullarında saklanmış örnekler üzerinde yapılacak sertleşme deneyleri de isteyebilir. Madde 3.3.1 de
belirtildiği gibi, bu deneyler 150 mm x 300 mm standard silindirler üzerinde yapılır. Zorunlu
durumlarda, küp numuneler de kullanılabilir. Değerlendirmede herbiri 3 silindirden (veya küpten)
oluşan gruplar esas alınır.

Nitelik denetimi amacıyla, her üretim biriminden en az bir grup (3 numune) deney elemanı alınması
zorunludur. Üretim birimi, aynı hesap dayanımı istenen ve aynı gereçler aynı oranda kullanılan
betondan oluşur. Ayrıca, bir birim, aynı günde dökülmüş ve 100 m
3
ü veya 450 m alanı aşamaz. Bir
işte, en az 3 grup (9 numune) alınması gereklidir. Grubu oluşturan numuneler, Standard koşullarda
saklandıktan sonra bunlara basınç deneyi uygulanır. Numunelerin her biri ayrı betoniyer dökümünden
veya transmikserden alınır. Aynı betoniyer dökümünden birden fazla numune alınırsa, bunlar tek
numune sayılır ve değerlendirmede ortalamaları dikkate alınır. Deney numunelerinin alınması, bakımı
ve hazırlanmasında TS 2940, TS 3068 ve TS 3351'e; deneylerin yapılmasında TS 3114'e uyulacaktır.
Hazır beton kullanıldığında, üretim yerinde alınan numunelere ek olarak, şantiyede de yukarıda
tanımlanan biçimde ve sayıda numuneler alınmalıdır. Değerlendirmede şantiyede alınan numuneler
temel alınmalıdır.
Alınan üçer silindirlik gruplar, alınış sırasına göre, G
1
, G
2
, G
3
.......G
n
biçiminde adlandırılma!) ve her
grubun basınç dayanımı ortalaması belirlenmelidir. Biribiri ardından gelen üçer gruptuk partilerin
herbiri, P
1
(G
1
, G
2
, G
3
), P
2
(G
2
, G
3
, G
4
), P
3
(G
3
, G
4
, G
5
), ......P
n-2
, aşağıda belirtilen iki koşulu birden
sağlamıyorsa, beton kabul edilmeyecektir.

c) Her parti ortalaması, f
cm
≥ f
ck
+ 1,0 MPa
d) Her partide en küçük grup ortalaması, f
cmin
≥ f
ck
- 3,0 Mpa

Nitelik deneylerinden elde edilen sonuçlar yukarıda belirtilen koşulları sağlamıyorsa, yapının veya söz
konusu yapı elemanlarının taşıma güçleri, yukarıdaki koşullardan elde edilmiş olan düşük beton
dayanımına göre yeniden değerlendirilir. Önemli dayanım azalması belirlenirse, önlem alınması
gerekir.

Sertleşme deneyi gereken durumlarda, alınacak numuneler şantiye koşullarında saklanacak ve amaca
uygun zamanda denenecektir. En az 3 numuneden oluşması gereken sertleşme deneyinin amacı,
beton bakımının ve beton saklama yönteminin yeterli olup olmadığının denetlenmesi ve kalıp alma
süresinin belirlenmesidir.

Denetim mühendisi, gerekli gördüğü durumlarda yerindeki betonun dayanımının belirlenmesini
isteyebilir. Bu denetim, yapıya zarar vermeyecek yerlerden alınacak karot örnekleriyle ve tahribatsız
deneme yöntemleriyle (yüzey sertliği, ses hızı vb) gerçekleştirilebilir. Tahribatsız yöntemlerle
denetlemede, o betona özgü korelasyonun belirlenmesi zorunludur.
ICS 91.080.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000

71

TS 500 : 2000
T 2 : Nisan 2002

TS 500/Şubat 2000 "BETONARME YAPILARIN TASARIM VE YAPIM KURALLARI"
Standardı 19 Nisan 2002 Tarihli Teknik Kurul Toplantısında Aşağıdaki Şekilde Tadil Edilmiştir.

ESKİ METİN

3.1.4 - Kimyasal Katkı Malzemeleri
Betonda kullanılacak olan katkı malzemeleri TS 3452'ye uygun olmalıdır.

YENİ METİN

3.1.4 - Kimyasal Katkı Malzemeleri
Betonda kullanılacak olan katkı malzemeleri TS 934-2 ye uygun olmalıdır

ESKİ METİN

3.3 - BETON
Kullanıcı tarafından şantiyede önceden belirlenmiş karışım elemanları miktarlarının otomatik tartımla
harmanlanıp makineyle karıştırılmasıyla tasarımcı tarafından verilmiş özelliklere göre üretilen veya TS
11222'e uygun hazır beton kullanılmalıdır.

YENİ METİN

3.3 - BETON
Kullanıcı tarafından şantiyede önceden belirlenmiş karışım elemanları miktarlarının otomatik tartımla
harmanlanıp makineyle karıştırılmasıyla tasarımcı tarafından verilmiş özelliklere göre üretilen veya TS
EN 206-1’ e uygun hazır beton kullanılmalıdır.

ESKİ METİN

3.3.1 - Beton Sınıflan ve Betonun Basınç Dayanımı
Betonun tanımlanması ve sınıflandırılması basınç dayanımına göre yapılır. Basınç dayanımı, çapı 150
mm ve yüksekliği 300 mm olan standard deney silindirlerinin 28 gün sonunda, TS 3068'e uygun
biçimde denenmesiyle elde edilir. Beton karakteristik basınç dayanımı f
ck
, denenecek silindirlerden
elde edilecek basınç dayanımlarının bu değerden düşük olma olasılığı belirli bir oran (genellikle %10)
olan değerdir. Gerektiğinde basınç dayanımı, küp deneylerinden de elde edilebilir. Böyle durumlarda,
karakteristik basınç dayanımı fek, geçerliliği deneylerle kanıtlanmış katsayılarla dönüştürülür. Bu
amaçla, boyutları 150 mm olan küp için fek değerleri, Çizelge 3.2 de verilmiştir. Boyutları 150 mm den
değişik olan küp numunelerden elde edilen basınç dayanımları gereken düzeltme yapılarak dikkate
alınmalıdır

YENİ METİN

3.3.1 - Beton Sınıflan ve Betonun Basınç Dayanımı
Betonun tanımlanması ve sınıflandırılması basınç dayanımına göre yapılır. Basınç dayanımı, çapı 150
mm ve yüksekliği 300 mm olan standard deney silindirlerinin 28 gün sonunda, TS 3068’e uygun
biçimde denenmesiyle elde edilir. Beton karakteristik basınç dayanımı fek, denenecek silindirlerden
elde edilecek basınç dayanımlarının bu değerden düşük olma olasılığı belirli bir oran (genellikle %10)
olan değerdir. Gerektiğinde basınç dayanımı, küp deneylerinden de elde edilebilir. Böyle durumlarda,
karakteristik basınç dayanımı f
ck
, geçerliliği deneylerle kanıtlanmış katsayılarla dönüştürülür. Bu
amaçla, boyutları 150 mm olan küp için fek değerleri, Çizelge 3.2 de verilmiştir. Boyutları 150 mm'den
farklı olan küp numunelerden elde edilen basınç dayanımları gereken düzeltme yapılarak dikkate
alınmalıdır

ICS 91.080.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000

72
ESKİ METİN

3.4 - BETONDA NİTELİK DENETİMİ VE KABUL KOŞULLARI
Şantiyede betonun basınç dayanımı, TS 3351 de tanımlanan biçimde bakımı yapılmış numuneler
üzerinde yapılan nitelik deneyleri ile belirlenir. Gerektiğinde kontrol (denetim) mühendisi, şantiye
koşullarında saklanmış örnekler üzerinde yapılacak sertleşme deneyleri de isteyebilir. Madde 3.3.1 de
belirtildiği gibi, bu deneyler 150 mm x 300 mm standard silindirler üzerinde yapılır. Zorunlu
durumlarda, küp numuneler de kullanılabilir. Değerlendirmede her biri 3 silindirden (veya küpten)
oluşan gruplar esas alınır. Nitelik denetimi amacıyla, her üretim biriminden en az bir grup (3 numune)
deney elemanı alınması zorunludur. Üretim birimi, aynı hesap dayanımı istenen ve aynı gereçler aynı
oranda kullanılan betondan oluşur. Ayrıca, bir birim, aynı günde dökülmüş ve 100 m
3
ü veya 450 m
alanı aşamaz. Bir işte, en az 3 grup (9 numune) alınması gereklidir. Grubu oluşturan numuneler,
standard koşullarda saklandıktan sonra bunlara basınç deneyi uygulanır. Numunelerin her biri ayrı
betoniyer dökümünden veya transmikserden alınır. Aynı betoniyer dökümünden birden fazla numune
alınırsa, bunlar tek numune sayılır ve değerlendirmede ortalamaları dikkate alınır. Deney
numunelerinin alınması, bakımı ve hazırlanmasında TS 2940, TS 3068 ve TS 3351 e; deneylerin
yapılmasında TS 3114 e uyulacaktır.

Hazır beton kullanıldığında, üretim yerinde alınan numunelere ek olarak, şantiyede de yukarıda
tanımlanan biçimde ve sayıda numuneler alınmalıdır. Değerlendirmede şantiyede alınan numuneler
temel alınmalıdır. Alınan üçer silindirlik gruplar, alınış sırasına göre, G
1
, G
2
, G
3
, ...... G
n
biçiminde
adlandırılmalı ve her grubun basınç dayanımı ortalaması belirlenmelidir. Birbiri ardından gelen üçer
gruptuk partilerin herbiri, P
1
(G
1
, G
2
, G
3
), P
2
(G
2
, G
3
, G
4
), P
3
(G
3
, G4, G
5
), . ..P
n-2
, aşağıda belirtilen iki
koşulu birden sağlamalıdır, beton kabul edilmeyecektir.

e) Her bir parti ortalaması, f
cm
≥ f
ck
+ 1,0 MPa
f) Her bir partide en küçük grup ortalaması, f
cmin
≥ f
ck
- 3,0 Mpa

Nitelik deneylerinden elde edilen sonuçlar yukarıda belirtilen koşulları sağlamıyorsa, yapının veya söz
konusu yapı elemanlarının taşıma güçleri, yukarıdaki koşullardan elde edilmiş olan düşük beton
dayanımına göre yeniden değerlendirilir, önemli dayanım azalması belirlenirse, önlem alınması
gerekir.

Sertleşme deneyi gereken durumlarda, alınacak numuneler şantiye koşullarında saklanacak ve amaca
uygun zamanda denenecektir. En az 3 numuneden oluşması gereken sertleşme deneyinin amacı,
beton bakımının ve beton saklama yönteminin yeterli olup olmadığının denetlenmesi ve kalıp alma
süresinin belirlenmesidir.

Denetim mühendisi, gerekli gördüğü durumlarda yerindeki betonun dayanımının belirlenmesini
isteyebilir. Bu denetim, yapıya zarar vermeyecek yerlerden alınacak karot örnekleriyle ve/veya
tahribatsız deneme yöntemleriyle (yüzey sertliği, ses hızı vb) gerçekleştirilebilir. Tahribatsız
yöntemlerle denetlemede, o betona özgü korelasyonun belirlenmesi zorunludur.

YENİ METİN

3.4 - BETONDA NİTELİK DENETİMİ VE KABUL KOŞULLARI
Betonda nitelik denetimi ve kabul koşulları TS EN 206-1 Madde 8 e uygun olmalıdır.

ICS 91.080.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000

73
ESKİ METİN
Atıf yapılan standardlar
References

TS498/Kasım1987 “Yapı Elemanlarının Boyutlandırılmasında Alınacak Yüklerin
Hesap Değerleri"
"Design Loads for Buildings"

TS647/Kasım1979 "Ahşap Yapıların Hesap ve Yapım Kuralları"
"Building Code for Timber Structures"

TS 648/Aralık 1980 "Çelik Yapıların Hesap ve Yapım Kuralları"
"Building Code for Steel Structures"

TS706/Aralık 1980 "Beton Agregalan"
"Aggregates for Concrete"

TS708/Mart1996 "Beton Çelik Çubukları"
"Steel Bars for Concrete"

TS 802/Ocak 1985 "Beton Karışımı Hesap Esasları"
"Design Concrete Mixes"

TS 1247/Mart 1984 "Beton Yapım, Döküm ve Bakım Kuralları - Anormal Hava
Şartlarında"
"Mixing, Placing and Curing of Concrete abnormal VVeather
Conditions"

TS 1248/Nisan 1989 "Beton Yapım, Döküm ve Bakım Kuradan - Anormal Hava
Şartlarında"
"Mixing, Placing and Curing of Concrete abnormal VVeather
Conditions"

TS2940/Ocak1978 “Taze Betondan Numune Alma Yollan"
"Methods of Sampling Fresh Concrete"

TS 3068/Mart 1978 "Laboratuvarda Beton Deney Numunelerinin Hazırlanması ve
Bakımı"
"Making and Curing Concrete Test Specimens in The Laboratory"

TS3114/Aralık1990 "Beton Basınç Mukavemeti Tayini"
"Determination of Compressive Stenght of Concrete Test Specimens"

TS 3351/Nisan 1979 "Şantiyede Beton Deney Numunelerinin Hazırlanması ve Bakımı"
"Making and Curing Concrete Test Specimens in The Field"

TS 3440/Mayıs 1982 "Zararlı Kimyasal Etkileri Olan Su, Zemin ve Gazlann Etkisinde
Kalacak Betonlar İçin Yapım Kuralları"
“Rules For Making Concrete Exposed to Aggressive Effects of
Liquids, Soils and Gases"

TS3452/Şu bat 1984 "Beton Kimyasal Katkı Maddeleri"
"Chemical Admixtures For Concrete"

TS ISO 9194/Kasım 1997 "Yapıların Projelendirme Esasları - Taşıyıcı Olan ve Olmayan
Elemanlar, Depolanmış Malzemeler - Yoğunluk"
"Bases For Design of Structures; Actions due to The Self-weight of
Structures, Non-structural Elements and Stored Materials; Density"
ICS 91.080.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000

74
TS 11222/Temmuz 1994 "Beton - Hazır Beton"
"Concrete - Ready Mixed Concrete"

YENİ METİN
Atıf yapılan standardlar
References

TS498/Kasım1987 “Yapı Elemanlarının Boyutlandırılmasında Alınacak Yüklerin
Hesap Değerleri"
"Design Loads for Buildings"

TS647/Kasım1979 "Ahşap Yapıların Hesap ve Yapım Kuralları"
"Building Code for Timber Structures"

TS 648/Aralık 1980 "Çelik Yapıların Hesap ve Yapım Kuralları"
"Building Code for Steel Structures"

TS706/Aralık 1980 "Beton Agregalan"
"Aggregates for Concrete"

TS708/Mart1996 "Beton Çelik Çubukları"
"Steel Bars for Concrete"

TS 802/Ocak 1985 "Beton Karışımı Hesap Esasları"
"Design Concrete Mixes"

TS 1247/Mart 1984 "Beton Yapım, Döküm ve Bakım Kuralları - Anormal Hava
Şartlarında"
"Mixing, Placing and Curing of Concrete abnormal VVeather
Conditions"

TS 1248/Nisan 1989 "Beton Yapım, Döküm ve Bakım Kuradan - Anormal Hava
Şartlarında"
"Mixing, Placing and Curing of Concrete abnormal VVeather
Conditions"

TS EN 12390-2/Nisan 2002 "Beton - Sertleşmiş beton deneyleri - Bölüm 2 : Dayanım
deneylerinde kullanılacak deney numunelerinin yapımı ve kura
tâbi tutulması"
“Testing hardened concrete - Part 2 : Making and curing specimens
for strangth tests”

TS 3351/Nisan 1979 "Şantiyede Beton Deney Numunelerinin Hazırlanması ve Bakımı"
"Making and Curing Concrete Test Specimens in The Field"

TS 3440/Mayıs 1982 "Zararlı Kimyasal Etkileri Olan Su, Zemin ve Gazlann Etkisinde
Kalacak Betonlar İçin Yapım Kuralları"
“Rules For Making Concrete Exposed to Aggressive Effects of
Liquids, Soils and Gases"

TS EN 934-2/Mart2002 Kimyasal katkılar – beton, harç ve şerbet için - Bölüm 2 : Beton
katkıları Tarif|er, özellikler, uygunluk, işaretleme ve, etiketleme"
"Admixtures for concrete, mortar and grout Part 2 : Concrete
admixtures -Definitions, requirement, conformity, marking and
labelling"

TS ISO 9194/Kasım 1997 "Yapıların Projelendirme Esasları - Taşıyıcı Olan ve Olmayan
Elemanlar, Depolanmış Malzemeler - Yoğunluk"
"Bases For Design of Structures; Actions due to The Self-weight of
Structures, Non-structural Elements and Stored Materials; Density"
ICS 91.080.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000

75

TS EN 206-1/Nisan 2002 "Beton - Bölüm 1: Özelli k, performans, imalât ve uygunluk"
"Conrete – Part 1 : Specification, performance, production and
conformity”

Bugünkü teknik ve uygulamaya dayanılarak hazırlanmış olan bu standardın, zamanla ortaya çıkacak gelişme ve değişikliklere uydurulması mümkün olduğundan ilgililerin yayınları izlemelerini ve standardın uygulanmasında karşılaştıkları aksaklıkları Enstitümüze iletmelerini rica ederiz. Bu standardı oluşturan Hazırlık Grubu üyesi değerli uzmanların emeklerini; tasarılar üzerinde görüşlerini bildirmek suretiyle yardımcı olan bilim, kamu ve özel sektör kuruluşları ile kişilerin değerli katkılarını şükranla anarız.

Kalite Sistem Belgesi İmalât ve hizmet sektörlerinde faaliyet gösteren kuruluşların sistemlerini TS EN ISO 9000 Kalite Standardlarına uygun olarak kurmaları durumunda TSE tarafından verilen belgedir.

Türk Standardlarına Uygunluk Markası (TSE Markası) TSE Markası, üzerine veya ambalâjına konulduğu malların veya hizmetin ilgili Türk Standardına uygun olduğunu ve mamulle veya hizmetle ilgili bir problem ortaya çıktığında Türk Standardları Enstitüsü’nün garantisi altında olduğunu ifade eder.

TSEK
Kalite Uygunluk Markası (TSEK Markası) TSEK Markası, üzerine veya ambalâjına konulduğu malların veya hizmetin henüz Türk Standardı olmadığından ilgili milletlerarası veya diğer ülkelerin standardlarına veya Enstitü tarafından kabul edilen teknik özelliklere uygun olduğunu ve mamulle veya hizmetle ilgili bir problem ortaya çıktığında Türk Standardları Enstitüsü’nün garantisi altında olduğunu ifade eder.

DİKKAT!
TS işareti ve yanında yer alan sayı tek başına iken (TS 4600 gibi), mamulün Türk Standardına uygun üretildiğine dair üreticinin beyanını ifade eder. Türk Standardları Enstitüsü tarafından herhangi bir garanti söz konusu değildir. Standardlar ve standardizasyon konusunda daha geniş bilgi Enstitümüzden sağlanabilir. TÜRK STANDARDLARININ YAYIN HAKLARI SAKLIDIR.

ICS 91.080.40

TÜRK STANDARDI

TS 500/Şubat 2000

ÖNSÖZ
− Bu standard, Türk Standardları Enstitüsü’nün İnşaat Hazırlık Grubu’nca TS 500 (1984)’ün revizyonu olarak hazırlanmış ve TSE Teknik Kurulunun 22 Şubat 2000 tarihli toplantısında kabul edilerek yayımına karar verilmiştir. Teknik kurul, ayrıca bu standardın mecburi yürürlüğe konulmasını uygun bularak ilgili Bakanlığa önerilmesini kabul etmiştir. Bu standard, 21/03/1986 gün ve 19054 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan ilgili Bakanlık Tebliği ile mecburi yürürlükte bulunduğundan, bu yeni metne ilişkin Bakanlık Tebliği Resmi Gazete’de yayımlandıktan ve bu kararda verilen geçiş süresi son bulduktan sonra eski baskıları geçersizdir.

− −

ICS 91.080.40

TÜRK STANDARDI

TS 500/Şubat 2000

İÇİNDEKİLER
0 - KONU, Tarif, KAPSAM......................................................................................... 1
0.1 - KONU...........................................................................................................................1 0.2 - TARİFLER....................................................................................................................1
0.2.1 - Basınç Bloku........................................................................................................................ 1 0.2.2 - Beton Örtüsü ....................................................................................................................... 1 0.2.3 - Burulma ............................................................................................................................... 1 0.2.4 - Dayanım .............................................................................................................................. 1 0.2.5 - Dengeli Donatı Oranı........................................................................................................... 2 0.2.6 - Eğilmede Uyum (Momentlerin yeniden dağılımı) ................................................................ 2 0.2.7 - Eşdeğer Basınç Bloku ......................................................................................................... 2 0.2.8 - Etkili Boy .............................................................................................................................. 2 0.2.9 - Eylemsizlik Momenti ............................................................................................................ 2 0.2.10 - Faydalı Yükseklik............................................................................................................... 2 0.2.11 - Kenetlenme Boyu .............................................................................................................. 2 0.2.12 - Kesit Alanı.......................................................................................................................... 2 0.2.13 - Malzeme Katsayısı ............................................................................................................ 2 0.2.14 - Narinlik Etkisi ..................................................................................................................... 2 0.2.15 - Net Beton Örtüsü............................................................................................................... 2 0.2.16 - Sınır Durum ....................................................................................................................... 2 0.2.17 - Yapısal Çözümleme .......................................................................................................... 3 0.2.18 - Yük..................................................................................................................................... 3 0.2.19 - Yük Birleşimi...................................................................................................................... 3 0.2.20 - Yük Etkisi ........................................................................................................................... 3 0.2.21 - Yük Katsayısı..................................................................................................................... 3

0.3 - KAPSAM ......................................................................................................................3

1 - KULLANILAN SİMGELER VE BİRİMLER............................................................ 3
1.0 - KULLANILAN SİMGELER............................................................................................4 1.1 - KULLANILAN BİRİMLER .............................................................................................7

2 - YAPI İLE İLGİLİ BELGELER................................................................................ 7
2.1 - GENEL .........................................................................................................................7 2.2 - YAPISAL ÇÖZÜMLEME VE KESİT HESAPLARI ........................................................7 2.3 - ÇİZİMLER ....................................................................................................................7 2.4 - YAPIMIN DENETLENMESİ .........................................................................................8 2.5 - PROJE DEĞİŞİKLİKLERİ ............................................................................................8

3 - MALZEME............................................................................................................. 8
3.0 - KULLANILAN SİMGELER............................................................................................8 3.1 - BETON MALZEMESİ ...................................................................................................9
3.1.1 - Çimento ............................................................................................................................... 9 3.1.2 - Agrega ................................................................................................................................. 9 3.1.3 - Su ........................................................................................................................................ 9 3.1.4 - Kimyasal Katkı Malzemeleri ................................................................................................ 9

3.2 - DONATI ÇELİĞİ ...........................................................................................................9 3.3 - BETON.......................................................................................................................10
3.3.1 - Beton Sınıfları ve Betonun Basınç Dayanımı .................................................................... 10 3.3.2 - Betonun Çekme Dayanımı ................................................................................................ 10 3.3.3 - Betonun Elastisite Modülü, Kayma Modülü, Poisson Oranı ve Isıl Genleşme Katsayısı .. 11 3.3.4 - Betonun Zamana Bağlı Şekil Değiştirmesi ........................................................................ 11

3.4 - BETONDA NİTELİK DENETİMİ VE KABUL KOŞULLARI .........................................20

4 - BETONUN VE DONATININ HAZIRLANMASI.................................................... 37
4.1 - GENEL .......................................................................................................................39 4.2 - BETONUN HAZIRLANMASI, TAŞINMASI, YERİNE KONMASI VE BAKIMI.............44 4.3 - DONATININ YERLEŞTİRİLMESİ...............................................................................48

5 - KALIP VE İSKELE .............................................................................................. 58
5.1 - GENEL .......................................................................................................................60

............................................................................371 7..................................4................................................................733 8............................................4........6 .2 .......................6..........................2.....................Minimum Dışmerkezlik Koşulu ................................2....... 263 6..............3 .1...................................... 224 6.....................5 ................3 ....................... 575 8...................................................................................7 ..................6....................................3 ..........................................................Yaklaşık Yöntem (Moment Büyütme Yöntemi)........KESME VE BURULMA...........EĞİLME VE BİLEŞİK EĞİLME ETKİSİ..........KESİT HESABI (TAŞIMA GÜCÜ) ..............3.......................................1................................. Minimum Kesme Donatısı.............. 276 7 ..................... 649 8..................4 .............................. 740 8............................................................3.....................BETONARME HESABINDA TEMEL İLKELER..........................Eksenel Çekme ve Eğilme....................................................................KULLANILAN SİMGELER...........................................................................................3 .........................EKSENEL KUVVET VE EĞİLME ALTINDAKİ ELEMANLARIN BOYUTLARI VE DONATILARI İLE İLGİLİ KOŞULLAR ...........1............ 165 6........................YAPI GÜVENLİĞİ ...........Malzeme Katsayıları ......................Eksenel Basınç ve Eğilme .1 ..................8 ........1 .....1 ...........156 6...................... 681 a......222 6.....................3 ......................2.................. Kesme Kuvveti Üst Sınırı...........................................................................10 ......................... 784 8..3 ....KALIP VE İSKELE DESTEKLERİ ..................................Kullanılabilirlik Sınır Durumu ...............................................Sürtünme Kesmesi .........................................2............ 707 8.........................................................284 7.163 6..................................................... 800 8............................. 243 6...........................................................Genleşme..... 461 8 .1 ............................Hesap Açıklıkları..............................2 ...5 .....................................2...................................................2 .......................................................................................644 8........... 690 8.......................................................3................3.............................. 735 8.... 179 6.......................Dayanım ...................NARİNLİK ETKİSİ ...........Mesnet Momenti Düzeltmesi .........Yük Katsayıları ve Yük Birleşimleri...............374 7.Donatı Detayları.......................................................................................................................................40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000 5..EKSENEL BASINÇ VE İKİ DOĞRULTUDA EĞİLME ALTINDAKİ ELEMANLAR ............................................................Kesme Donatısı Detayları..0 ...............................2..........................................3....2 ............6 ......... 227 6.......................6 ......2....................................................................................4 ...................................................................................................................Eğik Çatlama Sınırı...............................................................3.ÇİZİMLER ....3.............456 7...........................................5 ..................................................................Genel ...........................118 6........................................453 7......................................................................577 8.........................................................................................................Etkili Tabla Genişliği ......................2..................................................................................Yükler..................................................5 .KULLANILAN SİMGELER......................3 ........2 .......1 -KESME KUVVETİ ETKİSİ ...........9 ...4 .....................................................2 ........................ 282 7......................654 8................. 190 6................................................................ 419 7......3................................3..................EĞİLME ELEMANLARININ BOYUTLARI VE DONATILARI İLE İLGİLİ KOŞULLAR ........1 -VARSAYIMLAR....Eğik Çatlama Dayanımı ............... 233 6..................................................................Çözümleme Yöntemleri ........................... 271 6.................1........................0 ................................................................. 260 6.......2 ............0 .......................................................... 240 6..Genel ........................... 168 6...........6 ..ZIMBALAMA .................GENEL ....... 230 6.. Büzülme ve Sünme Etkileri .........................................5 .........................4 ....7 ..............2.............................................Taşıma Gücü Sınır Durumu.................. 759 8.............................90 5............................................................. 171 6....4 ..............................................................KALIP SÜRELERİ VE KALIP ALMA ........1.1 ... 116 6...... 458 7.............................................................2....352 7....................................80 5.............Gevrek Kırılmanın Önlenmesi .............................................. 646 8.......Genel Yöntem. 176 6..........Genel ................2..............................................080...................................................................1 .................Hareketli Yük Düzenlemesi ..................2 ...........................2 ..........809 ........................................ICS 91............................... 683 b.......................................6 ...Sınır Durumlar Yöntemi ........................................Uyum (Yeniden Dağılım) ............................................................................87 5.............5 ....YAPISAL ÇÖZÜMLEME .2 ...................................................TEMEL İLKELER ...............Gevrek Kırılmanın Önlenmesi .......................................................KESME KUVVETİ VE BURULMA .........101 6 ................................................. 695 8........................KALIP VE İSKELE YÜKLERİ ................... 765 8..............................................................................................KULLANILAN SİMGELER..Kesme Kuvveti Hesabı ..................1...........................3 .............................2............................Rijitlikler ........3........ 444 7........................Tasarım Kuvvetlerinin Saptanması ....1........417 7....

.........................................................................4...............................................................................................................0 ..... 1306 11........Çekme Donatısının Kenetlenmesi................................................... 1208 11 ....................................5 ...1 ............................ 1086 9........2............. 1018 9.....................................KULLANILAN SİMGELER.......DONATININ EKLENMESİ ....Genel İlkeler .........1... 1183 10...................................Kolon Boyuna Donatısı Bindirmeli Ekleri....................................................................................................................................... 811 8....Etriyelerin Kenetlenmesi..................................4 .........................1 ................. 1015 9..................... 852 8..........................Basınç Donatısının Eklenmesi...................................1................................................................DONATININ KENETLENMESİ VE DÜZENLENMESİ İLE İLGİLİ KURALLAR 913 9............................................... 984 9........2 ........3...........1 ............................Genel İlkeler ..........................SÜREKLİ TEMELLER.. 1198 10.........................4 .................................2 ........Kaynaklı Ekler.........................................4 ..................3...4.....5 -YÜKSEKLİĞİ FAZLA OLAN KİRİŞLER İÇİN ÖZEL KOŞULLAR.3 ........BİR DOĞRULTUDA ÇALIŞAN PLAK DÖŞEMELER ...........2 .................... 1161 10.........1333 11...................................... 1297 11..........2 ...................................................2 ............DONATI BÜKÜLMESİ İLE İLGİLİ KURALLAR..................................................... 1105 9...... 1191 10..................................1213 11.3.........................KULLANILAN SİMGELER......Zımbalama Dayanımı ..................................... 1117 9.............Genel İlkeler .......................................40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000 8................................................................................................................................. 1069 9....... 1335 11.............................................................................................................5..4................TEKİL TEMELLER ..Donatıyla İlgili Kurallar..........................................................Çekme Donatısının Eklenmesi ........4 ...............934 9.......................... 1328 11......Genel İlkeler ...................................Donatıyla İlgili Kurallar... 1054 9....................................................................................................................................................1103 9........................................1196 10.................. 1023 9..........Genel İlkeler ..........KISA KONSOLLAR ......4 .........................2...............1159 10................1176 10..............3 ........... 1170 10....Donatının Yerleştirilmesi.................... 1163 10..................................................1 .1141 10..................1252 11............................................2 ......1 .....................................................................................2.....2............................................... 987 9........... 1094 9.......................................................Etriye Kancaları ............................4 ..............STANDARD KANCA DETAYLARI .................Demet Donatı .............................2 ...................................3 ................................3......1 ...................................2..........................................................3......................................Tasarım İlkeleri .........Tasarım İlkeleri ...........................2 ................1 ................3 ..........Tasarım İlkeleri .........................BETONARME TEMELLER ..............Genel İlkeler ...........................4...................................0 .........................................................................................BİR DOĞRULTUDA ÇALIŞAN DİŞLİ DÖŞEMELER ..............Basınç Donatısının Kenetlenmesi ................3 ..................1 ........Tasarım İlkeleri ........................................... 932 9...........................1 ...............................................Boyuna Donatı Kancaları......................1 ..2...İKİ DOĞRULTUDA ÇALIŞAN PLAK DÖŞEMELER.............................. 1081 9.........................................................5...................................915 9.. 1123 9........3 ..............................4...............................................3.......2.....................2 ...........3 .1............................................................3 ...........Hasır Donatıdan Yapılan Etriye Kancaları..2................................1304 11..........2..... 1010 9......888 9 ........................1 ..................... 1005 9........ 1261 11..........4 ...................................................2 .............................................................................................................2 ........3 .............DUVAR ALTI TEMELLERİ .................. 1344 ...............3...............Net Beton Örtüsü......5....................2..................................1..........................................................2.........Bindirmeli Ekler......................................... 1315 11...........7 .2........................Manşonlu Ekler.........080..........................................................943 9...................................1097 9..0 .................................................................. 1178 10.... 1201 10........1 ...................................................................................................................3....2 ............3........................................1 ................Tasarım İlkeleri ...........ICS 91...........................1215 11....................Donatıyla İlgili Kurallar... 1134 10 .........................................2.......Donatıyla İlgili Kurallar.............................................................................6 ................Zımbalama Donatısı ..................................................1143 10...................................................3 ...........Genel .....5...........1003 9......BETONARME DÖŞEME SİSTEMLERİ ..................................DONATI YERLEŞTİRİLMESİ İLE İLGİLİ KURALLAR................GENEL ..2 ...........................................Donatıyla İlgili Kurallar.................................3.................................................5 ...................................KULLANILAN SİMGELER.........................................861 8................................................3 ..............1 ......................Donatı Aralığı.2 ........DONATININ KENETLENMESİ ..................................GENEL ............Tasarım İlkeleri ..............1249 11.........3 ...............................................1150 10.................................Genel............ 1254 11......................................3.....1078 9...............

...1 ......1 ....1515 12....................... 1640 14 .......................................080....Zamana Bağlı Sehim Hesabı.........................1568 13...............................................................1539 13...........................................................1687 14........1537 13...................3...........3......... 1622 13.............. 1498 11........3 .....................3 .............GENEL .................2 ...............4 .....................................DONATI İLE İLGİLİ KURALLAR ................1510 12.... 1593 13..................GENEL ...3 .............................................KULLANILAN SİMGELER........................................................................................................................................4......ANALİTİK DEĞERLENDİRME .............4 ...........3 .......... 1689 14..........4........SEHİM KONTROLU.......BİNA DAYANIMININ SAPTANMASI ..........1508 12....1 ....... 1672 14...Çatlak Genişlikleri Hesabı .Ani Sehimlerin Yaklaşık Hesabı .........................1 .......... 1698 14................................ 1585 13.........................................................KESİT BOYUTLARI İLE İLGİLİ KURALLAR ......................KULLANILAN SİMGELER...........................................Uygulama İlkeleri ...............................Sehim Sınırları..............................3 .......................1 ...2.......................................................................................1653 14..............................................................................................................3.......1503 12 ...Genel Kurallar......................................2 ....5 .............KULLANILAN SİMGELER..............................................................................................Donatıyla İlgili Kurallar.................................................................................Genel Kurallar..................................................................1752 TADİL ...1 ...................................1774 .........................................1670 14...........1620 13................................1655 14.................................................................Eleman Boyutlarının ve Malzeme Dayanımlarının Saptanması...2 .............BETONARME ELEMANLARDA KULLANILABİLİRLİK .......2.............ICS 91.3 ...................................5 .....................................................................BETONARME DUVARLAR ......................... 1607 13.......................................1664 14..............İki Doğrultuda Çalışan Kirişsiz Döşemeler için Yaklaşık Yöntemler.................................2 ..İki Doğrultuda Çalışan Kirişli Döşemeler İçin Yaklaşık Yöntem ........................................2.............................................1571 13.....................Başarı Ölçütleri ...................2.3............. 1573 13..............................Genel Kurallar............4 ...0 .............. 1391 11....İKİ DOĞRULTUDA ÇALIŞAN DİŞLİ DÖŞEMELER........................................................0 ......................................1528 13 .................................................................................................1 ........ 1729 ATIF YAPILAN STANDARDLAR .....................................YÜKLEME DENEYİ........ 1374 11...................................................................40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000 11...........2 .................0 ..........1525 12.....Güvenlik Önlemleri ................................4.........................................................................................................2 ..........2............................ÇATLAK KONTROLU ...... 1707 14.....3....3...........................GENEL KURALLAR ................................

Uygunluk Burulması Uygunluk burulması.2. kullanılabilirlik ve taşıma gücü sınır durumlarında taşıyıcı sistemdeki dengenin sağlanması için hesaba katılması zorunlu olan burulmadır.2.Basınç Bloku Basınç bloku.4.4. 0.Beton Karakteristik Dayanımı Beton karakteristik dayanımı. eksenel çekme altında denenen donatı çeliğinin. belirli bir oran olan (genelde %10) dayanım değeridir.Donatı Çekme Dayanımı Donatı çekme dayanımı.2. taşıma gücü sınır durumunda taşıyıcı sistemdeki dengenin sağlanması için hesaba katılması zorunlu olmayan burulmadır.1 .3.4.2.KONU Bu standard. çapı 150 mm ve yüksekliği 300 mm olan standard beton silindir numunenin.ICS 91.2. istatistiksel verilere dayanılarak belirlenen ve bu değerden daha küçük dayanım değeri elde edilmesi olasılığı belirli bir oran olan ve donatı sınıfını tanımlamak için kullanılan akma dayanım değeridir (o tür çelik için yönetmelikte öngörülen en küçük akma dayanım değeridir). betonarme yapı elemanları ve yapıların kullanım amaç ve süresine uygun güvenlikle tasarlanması.080. beton sınıfını tanımlamak için kullanılan.Beton Örtüsü Beton örtüsü.1 .2.3 .2 . kopmadan önce taşıyabildiği en büyük gerilme değeridir. 28 günlük. eğilme altındaki bir betonarme eleman kesitinin basınç bölgesinde oluşan ve betonun gerilme-şekil değiştirme eğrisi biçiminde olan gerilme dağılımıdır 0. 0.3 .2 . eksenel çekme altında denenen donatı çeliğinin. hesaplanması.Beton Basınç Dayanımı Beton basınç dayanımı.2 .KONU.2. 1 .Dayanım Dayanım.1 .Denge Burulması Denge burulması. 0. istatistiksel verilere dayanılarak belirlenen ve bu değerden daha küçük dayanım değeri elde edilmesi olasılığı. 0. 0.5 .Donatı Karakteristik Akma Dayanımı Donatı karakteristik akma dayanımı.1 .4. tanımında belirtilen koşullar altında o malzemenin taşıyabildiği en büyük gerilme değeridir.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000 BETONARME YAPILARIN TASARIM VE YAPIM KURALLARI 0 . 0.4 .2.3. boyutlandırılıp donatılması ve yapımı ile ilgili kural ve koşullara dairdir.TARİFLER 0. 0. ilgili standardında belirtilen hızla uygulanan tek eksenli basınç altında taşıyabildiği en büyük gerilme değeridir.2. KAPSAM 0.4 .2. boyuna donatı ağırlık merkezi ile en dış beton lifi arasında kalan uzaklıktır. 0. 0. bakımı ilgili standardına göre yapılmış. akma sınırına ulaştığı anda taşıdığı gerilme değeridir.4. Tarif.Donatı Akma Dayanımı Donatı akma dayanımı.2.2 .Burulma 0.

0 den büyük bir malzeme katsayısına bölünmesiyle elde edilen ve kesit hesabında temel alınan dayanım değeridir.2.Eşdeğer Basınç Bloku Eşdeğer basınç bloku. 0.Çatlamış Kesit Alanı Çatlamış kesit alanı.Ortalama Dayanım Ortalama dayanım. bir kolonda.Eğilmede Uyum (Momentlerin yeniden dağılımı) Eğilmede uyum.Çatlamış Kesit Eylemsizlik Momenti Çatlamış kesit eylemsizlik momenti.6 .2.Dengeli Donatı Oranı Dengeli donatı oranı. hesapta kullanılacak dayanım değerlerinin elde edilmesinde.14 . karakteristik dayanımın güvenlik payı oluşturmak amacıyla. güvenlik payı oluşturmak amacıyla.12 .2.ICS 91. denge altı donatılı elemanların sünek eğilme davranışı nedeniyle ortaya çıkan ve momentlerin kapasitesine ulaşmış kesitten ulaşmamış kesite aktarılmasıdır.0 den büyük katsayılardır.Etkili Boy Etkili boy. bir elemanın iki büküm noktası (moment sıfır noktası) arasında kalan uzaklıktır.2.13 .40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000 0.Faydalı Yükseklik Faydalı yükseklik.6 . 0.5 .2.2.Tüm Kesit Alanı Tüm kesit alanı. 0. yeterli sayıda deneyden elde edilen dayanım değerleri ortalamasıdır.2.1 . taşıma gücü analizinde (çözümlemesinde).2.10 .Kesit Alanı 0.2 .Tüm Kesit Eylemsizlik Momenti Tüm kesit eylemsizlik momenti tüm kesit alanının tarafsız eksene göre eylemsizlik momentidir. basınç blokunun yalnızca bileşkesi ve bileşkenin yeri önem taşıdığından.4. 0.0 veya 1. 0.Malzeme Katsayısı Malzeme katsayısı. 0. çekme donatısı ağırlık merkezinin en dıştaki beton basınç lifine uzaklığıdır. çatlamış kesit alanının tarafsız eksene göre eylemsizlik momentidir. çatlamamış varsayılan betonarme elemanın.2.7 .2.8 . eğilme altındaki betonarme bir kirişin taşıma gücüne.7 – Tasarım Dayanımı (Hesap Dayanımı) Tasarım dayanımı (hesap dayanımı).2 .Eylemsizlik Momenti 0. 0. bileşkesi ve bileşkenin yeri yaklaşık olarak aynı olan basit gerilme blokudur.2.2. donatı çubuğunun akma dayanımına eşit kenetlenme dayanımı sağlayabilen en küçük gömülme derinliğidir. 0.9 .2. 0.0 veya 1.2. çekme bölgesindeki beton ihmal edilmiş ve tüm boyuna donatı alanı betona dönüştürülmüş kesitin alanıdır. donatı kesit alanı ihmal edilerek hesaplanan kesit alanıdır.12.9. çekme donatısının akması ve en dış basınç lifindeki betonun aynı anda ezilmesi ile ulaşılmasını sağlayan donatı oranıdır. 0.1 .Kenetlenme Boyu Kenetlenme boyu.080. 0. 1. analizi kolaylaştırmak amacıyla gerçek basınç bloku yerine kullanılan.12. kolonun tasarımında veya çözümlemesinde göz önüne alınmasını gerektirecek düzeyde oluşmasına yol açan 2 .2.2.9. karakteristik dayanım değerlerinin bölünmesinde kullanılan 1. şekil değiştirme nedeniyle ortaya çıkan ikinci mertebe momentinin.4.11 . 0.Narinlik Etkisi Narinlik etkisi. 0.

Yük Etkisi Yük etkileri. rüzgar.19 .Kullanılabilirlik Sınır Durumu Kullanılabilirlik sınır durumu.2.2. yapı taşıyıcı sisteminin şekil değiştirmeler öncesindeki geometrisini temel alan ve şekil değiştirmeler sonucu ortaya çıkan iç kuvvet değişimlerini içermeyen yapısal çözümleme türüdür.2.2. TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000 0.18 . çeşitli fiziksel etkilerdir (düşey yükler.2.1 . burulma momenti vb). 0. bir yapıyı etkileyen çeşitli yük türlerinin aynı anda yapı üzerinde oluşması olasılığı küçük olduğundan.2.2 .2.1 .17.Yük Birleşimi Yük birleşimi.Sürekli Yük Kalıcı yükler ile yapı üzerinde uzun süre kalacağı bilinen hareketli yüklerin tümü sürekli yüklerdir (sürekli kalacak eşya ağırlığı vb).18.2.2. kullanım süresi boyunca yapıya etkiyebilecek düşey ve yatay yükler.2. aşırı çatlama.Hesap Yük Etkisi Hesap yük etkisi. 0.Kalıcı Yük Kalıcı yük. kullanımı güçleştiren ve kullanım düzenini bozan sorunların bulunmasını engellemeye yönelik değerlendirmelerin yapıldığı sınır durumdur. yapı elemanlarının taşıyıcı özelliklerini yitirerek göçmeleri durumunda ulaşacakları taşıma kapasitelerinin yapı güvenliği açısından değerlendirilmesi sınır durumudur. 0.18. kullanım süresi boyunca yapı üzerinde uzun süreli olarak kalmayacak olan yüklerdir. yapı taşıyıcı sisteminin şekil değiştirmeler sonrasındaki geometrisini temel alan ve şekil değiştirmeler nedeniyle ortaya çıkan iç kuvvet değişimlerini de içeren yapısal çözümleme türüdür.16. sıcaklık değişiklikleri vb gibi çeşitli fiziksel etkilerin. önemsenebilir bir olasılıkla aynı anda oluşabilecek yük türlerini biraraya getiren birleşimlerdir. yapı elemanlarında oluşturduğu ve istatistiksel bir dağılım gösterdikleri varsayılan iç kuvvet bileşenleridir (eğilme momenti.2.20. sünme. 0.3 .1 . 0. 0. kesme kuvveti.Net Beton Örtüsü Net beton örtüsü. aşırı titreşim gibi.2. kullanım süresi boyunca yapıyı etkileyebilecek ve tasarımda göz önüne alınması gerekli olan.0 veya 1. farklı temel oturmaları. sıcaklık değişiklikleri.17.16 . 0. kullanım süresi boyunca yapı üzerinde her zaman kalacak olan yüklerdir (taşıyıcı eleman öz ağırlığı.1 -Birinci Mertebe Yapısal Çözümleme Birinci mertebe yapısal çözümleme.ICS 91. en dıştaki donatı dış yüzü ile en dış beton lifi arasında kalan uzaklıktır. büzülme vb sonucu oluşan şekil değişme etkileri). deprem vb yatay yükler.Yük Yük.17 .Hareketli Yük Hareketli yük. 0.Yapısal Çözümleme 0. zorlama şekil değişmeleri. 0.2.20 . güvenlik payı oluşturmak amacıyla.18.16.40 davranıştır.080.İkinci Mertebe Yapısal Çözümleme İkinci mertebe yapısal çözümleme. 0.15 . 1.Sınır Durum 0. 0.0 den büyük bir yük katsayısıyla çarpıldıktan sonra uygun yük birleşimine konulmasıyla elde edilen ve 3 .2 . taşıyıcı olmayan diğer kalıcı elemanların ağırlığı vb). yapı elemanlarında.2. aşırı şekil değiştirme. karakteristik yük etkisi değerinin.2 -Taşıma Gücü Sınır Durumu Taşıma gücü sınır durumu.

Yük Katsayısı Yük katsayısı.0 . TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000 0. kullanım amaç ve süresine uygun güvenlikte tasarlanması. su tankları. yapılan hesaplar literatürden kaynak gösterilerek kanıtlanmalıdır. Su yapıları. yükleme noktasının mesnet yüzüne uzaklığı Basınç donatısı kesit alanı Gövde kesiti beton alanı Kirişlerde gövde kesiti beton alanı Kolonlarda tüm kesit beton alanı Kesit köşelerindeki donatı merkezlerini birleştiren sınır içinde kalan alan. At = 2abw /n Yüksek kirişte. karakteristik yük değerlerinin çarpılmasında kullanılan katsayılardır.21 .2. betonarme yapı elemanları ve yapıların.20.ICS 91. çekme donatısına dik olan kesme donatısı kesit alanı Yüksek kirişte.40 hesaplarda esas alınan yük etkisidir. çekme donatısına paralel olan kesme donatısı kesit alanı Kesme-sürtünme donatısı kesit alanı Duvar altı temeli genişliği av A’s Ac Ae Ag An an Ao Aot Aov As Asl Ash Ast Asv Asw At Av Avh Awf b 4 .KAPSAM Bu standard. istatistiksel verilere dayanılarak belirlenen ve kullanım süresi boyunca aşılma olasılığı genellikle %10 olan yük etkisidir.2.KULLANILAN SİMGELER a Eşdeğer dikdörtgen basınç bloku derinliği.3 . k1c Fiyonglar arasındaki uzaklık Mesnet genişliği Toplam çekme donatısı ağırlık merkezinden ölçülen beton örtüsü Kısa konsolda.KULLANILAN SİMGELER VE BİRİMLER 1. yatay kuvvet için gereken donatı kesit alanı Paralel kirişler arasındaki net uzaklık Etriye çubuğu kesit alanı Burulma için gereken etriye kesit alanı (tek çubuk) Kesme için gereken etriye kesit alanı (tek çubuk) Çekme donatısı kesit alanı Eğilme donatısı alanı Burulma için gerekli boyuna donatı Kirişte. boyutlandırılması ve yapımı ile ilgili kural ve koşulları kapsar. Bu standard. eğilme ve yatay kuvvet için gereken toplam yatay donatı kesit alanı Kolon boyuna donatısı toplam kesit alanı Kısa konsolda. tasarımda kullanılacak yük değerlerinin elde edilmesinde güvenlik payı oluşturmak amacıyla. Kutu kesitlerde duvar kalınlığı ortasından geçen çevre içinde kalan alan Duvarın tüm kesit alanı Kısa konsolda. kiriş üst yüzünden 2/3 derinliğe kadar yayılan yatay etriyelerin kesit alanı Kesme donatısı toplam kesit alanı Elemanlarda herbir çekme çubuğuna düşen etkili beton alanı. C50 den daha yüksek dayanımlı betonlarla yapılan betonarme yapıların tasarım ve yapım kurallarını kapsamaz. silolar gibi özel yapılar için. Bayındırlık ve İskan Bakanlığı’nca hazırlanan “Afet Bölgelerinde Yapılacak Yapılar Hakkında Yönetmelik” gerekleri de yerine getirilmelidir. 1 . nükleer yapılar. bu standardın ilkeleri esas alınmalı ve her özel yapı türü için geçerli yönetmelik koşulları uygulanmalıdır.080. hesaplanması. 0.2 – Karakteristik Yük Etkisi Karakteristik yük etkisi. 0. Bu tür betonlar kullanıldığında. gövde donatısı Duvarda bulunan yatay donatıların toplam kesit alanı Kısa konsolda. Deprem bölgelerinde yapılacak yapılar için bu standardda öngörülen temel ilke ve koşullara ek olarak.

ICS 91. b2 bw bx. ey Ec Ecb Ecj Ecs Es EI EcIc EsIs fcd fck fckj fcm fcmin fctd fctk fctm fsu fyd fyk fywd F Fa Fd Fk G Gcj h H Hd I Ib Ic Kiriş tabla genişliği Kolon kesit boyutu Zımbalama çevresini (up) içine alan en küçük dikdörtgenin boyutları (b1 dışmerkezlik doğrultusundaki boyut) Dişli döşemede diş genişliği Kiriş gövde genişliği Zımbalama çevresinin (up) “x” ve “y” doğrultularındaki boyutları En dış donatı ağırlık merkezinden ölçülen beton örtüsü Tarafsız eksen derinliği Net beton örtüsü Burkulmada moment katsayısı Döşemelerde. by c cc Cm d d d d’ dm do E e e e emin ex. iki doğrultudaki faydalı yükseklikler ortalaması Eğilme elemanlarında . iki doğrultudaki faydalı yükseklikler ortalaması Basınç donatısı merkezinden ölçülen beton örtüsü Merdane çapı Dairesel yük veya kolon çapı Deprem etkisi Dışmerkezlik Eğilme düzleminde hesaba katılacak dışmerkezlik Komşu iki diş arasındaki net uzaklık Minimum dışmerkezlik “x” ve “y” doğrultularındaki dışmerkezlikler Beton elastisite modülü Kirişte beton elastisite modülü “j” günlük betonun elastisite modülü Döşemede beton elastisite modülü Donatı elastisite modülü (= 2 x 105 MPa) Eğilme rijitliği Kolon tüm beton kesitinin eğilme rijitliği Boyuna donatı kesitinin oluşturduğu eğilme rijitliği Beton tasarım basınç dayanımı Beton karakteristik basınç dayanımı j günlük beton karakteristik basınç dayanımı Beton ortalama basınç dayanımı En küçük beton basınç dayanımı Beton tasarım eksenel çekme dayanımı Beton karakteristik eksenel çekme dayanımı Beton ortalama eksenel çekme dayanımı Boyuna donatı kopma dayanımı Boyuna donatı tasarım akma dayanımı Boyuna donatı karakteristik akma dayanımı Enine donatı tasarım akma dayanımı Kuvvet Zımbalama çevresinin (up) içinde kalan plak yüklerinin toplamı Tasarım kuvveti Tasarım yük etkisi Karakteristik kuvvet Kalıcı yük etkisi Kayma modülü j günlük betonun kayma modülü Döşeme kalınlığı Eleman yüksekliği Kiriş toplam yüksekliği Kolonun eğilme düzlemindeki kesit boyutu Yatay kuvvet (örneğin.faydalı yükseklik Temellerde.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000 b1. zemin itkisi) etkisi Kısa konsolda. tasarım yatay kuvveti Eylemsizlik momenti Kirişin tüm kesit eylemsizlik momenti Kolon tüm kesit eylemsizlik momenti 5 .080.

çekme donatısına paralel kesme donatısı aralığı S Burulma dayanım momenti t Dişli döşeme plak kalınlığı t Tabla kalınlığı t0 Kirişsiz döşemelerde. mesnet eksenleri arasında kalan açıklığı ls Döşemenin kısa doğrultuda. m = ll /ls md Döşeme birim genişliğine düşen tasarım (hesap) eğilme momenti M1. mesnet eksenleri arasında kalan açıklığı l2 Döşemenin incelenen doğrultuya dik doğrultuda. döşemelerde kısa kenar uzunluğu İki mesnet eksenleri arasındaki uzaklık ve serbest açıklığa eleman derinliğinin eklenmesiyle bulunan uzaklıktan büyük olanı (Konsollarda serbest açıklığın iki katı) m Döşeme uzun kenarının kısa kenarına oranı. M2 Kolon uç momentleri (Yük katsayılarıyla çarpılmış çözümlemede) Mcr Elemanın eğilmede çatlama momenti Md Tasarım eğilme momenti Md1. üst ve alt kolon eksenel yükleri Nd Tasarım eksenel kuvveti Ngd Tasarım eksenel kuvvetinin kalıcı yükten kaynaklanan bölümü Nk Kolon burkulma yükü p Döşeme yayılı yükü pd Düzgün yayılı döşeme tasarım yükü pg Düzgün yayılı döşeme ölü yükü pq Düzgün yayılı döşeme hareketli yükü Q Hareketli yük etkisi qsp Zemin tepkisi r Aynı kesitte eklenen donatının toplam donatıya oranı Rd Tasarım dayanımı Sünme katsayısı Rm s Etriye aralığı sh Yüksek kirişte.ICS 91. N2 Zımbalamada. mesnet eksenleri arasında kalan açıklığı lb Kenetlenme boyu lbk Kancalı kenetlenme boyu le Eşdeğer kalınlık li i katı kolon boyu (eksenden eksene ölçülen) lk Kolon etkili (burkulma) boyu ln Döşemenin incelenen doğrultudaki serbest açıklığı Eleman serbest boyu Mesnet yüzünden mesnet yüzüne ölçülen serbest açıklık lp Kirişin iki moment sıfır noktası arasında kalan uzunluğu ll Döşemenin uzun doğrultuda.080. mesnet ortaları arasında kalan açıklığı lsn Döşemenin kısa doğrultudaki serbest açıklığı lt Deney uygulanan elemanın açıklığı. Md2 Kolon yüzündeki plak tasarım (hesap) eğilme momentleri Elemandaki en büyük eğilme momenti Mmax Mo Toplam statik moment n Demet donatıdaki çubuk sayısı Eleman çekme bölgesindeki çubuk sayısı.40 Icr Ief Is i k k1 l TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000 Tarafsız eksene göre çatlamış kesit eylemsizlik momenti Etkili eylemsizlik momenti Döşemenin tüm kesit eylemsizlik momenti Eylemsizlik yarıçapı Kolon etkili boyu katsayısı Eşdeğer dikdörtgen basınç bloku derinlik katsayısı Duvar altı temelinin. hasır donatıda enine çubuk sayısı Kesitteki etriye kol sayısı N1. duvar dışına taşan bölümünün genişliği Hesap açıklığı Kolon boyu (eksenden eksene ölçülen) lo Bindirme boyu l1 Döşemenin incelenen doğrultuda. kalınlaştırılmış döşeme parçasının kalınlığı 6 .

en büyüğü) Dairesel kesitin çapı (çokgen kesit içine yerleştirilebilecek en büyük dairenin çapı) Demet donatı eşdeğer çapı Sünme katsayısı En küçük boyuna donatı çapı Çatlama dayanımına eksenel kuvvet etkisini yansıtan katsayı Zımbalamada eğilme etkisini yansıtan katsayı Malzeme katsayısı Beton için malzeme katsayısı Donatı için malzeme katsayısı Kalıcı yük süre katsayısı Zımbalama hesabında bir katsayı 7 . β=EcbIb/EcsIs Kolon için moment büyütme katsayısı Kat kolonlarının tümü için moment büyütme katsayısı Ani sehim Toplam sehim Kalıcı yüklerden oluşan ani sehim i katındaki göreli kat ötelenmesi Mesnet momenti azaltması İlk yükleme deneyinde yük altında ölçülen en büyük sehim İkinci yükleme deneyinde yük altında ölçülen en büyük sehim İlk yükleme deneyinde yük kaldırıldıktan sonra ölçülen en büyük kalıcı sehim İkinci yükleme deneyinde yük kaldırıldıktan sonra ölçülen en büyük kalıcı sehim Donatı birim şekil değiştirmesi Sünme birim şekil değiştirmesi Büzülme birim şekil değiştirmesi Beton ezilme birim kısalması Çatlaklar arasında kalan bölgede. α2 oranları ortalaması Döşeme sürekli kenar uzunlukları toplamının kenar uzunlukları toplamına oranı Isıl genleşme katsayısı Kiriş eğilme rijitliğinin. α2 α1 αf αm αs αt β β βs δi δt δig ∆i ∆M ∆m1 ∆m2 ∆mp1 ∆mp2 εs εce εcs εcu εsm εsu φ φ φe φce φl γ γ γm γmc γms γt η TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000 Sıcaklık değişimi. tablalı kesiti oluşturan dikdörtgenlerin kısa va uzun kenarları En dış çekme lifinin tarafsız eksenden uzaklığı Döşeme moment katsayısı Kolon ucu dönmesi engelleme katsayıları (α1 ≤ α2) Bindirme boyu katsayısı Kesme-sürtünme donatısının kesme düzlemi ile yaptığı dar açı α1 . donatı ortalama birim uzaması Donatı kopma uzaması Boyuna donatı çapı (çeşitli çaplar varsa.ICS 91. y y α α1 .080.40 T Tcr Td te u ue up V Vc Vcr Vd Vfi Vgd Vpd Vpr Vr Vw W Wm x. farklı oturma vb nedeniyle oluşan yük etkisi Kesitin burulmada çatlama dayanımı Tasarım burulma momenti Kutu kesit duvar kalınlığı Eleman çevre uzunluğu Ae alanının çevre uzunluğu Zımbalama çevresi (yüklenen alana d/2 uzaklıkta) Kesme kuvveti Kesme dayanımına beton katkısı Kesitin kesmede çatlama dayanımı Tasarım kesme kuvveti i katındaki toplam kesme kuvveti Tasarım kesme kuvvetinin kalıcı yükten kaynaklanan bölümü Tasarım zımbalama kuvveti Zımbalama dayanımı Kesme dayanımı Kesme dayanımına kesme donatısı katkısı Rüzgar etkisi Zımbalama çevresinin (up) içinde kalan alanın dayanım momenti Burulmada. genişliği l2 olan plak parçasının eğilme rijitliğine oranı. büzülme.

Program çıktılarında her zaman sistem denge denklemlerinin sağlandığı gösterilmelidir. kullanılan kaynak fotokopileri hesaplara ek olarak sunulmalıdır. zemin özellikleri ve zemin emniyet gerilmesi • Kullanılan donatı çeliği sınıfı • Kullanılan beton sınıfı • İlgili yük şartnamesi. Kullanılan programın.GENEL Betonarme yapıların inşaatından önce ve inşaatı sırasında uygulama için hazırlanan her türlü tasarım ve denetleme ile ilgili belgeler.40 ϕ λ µ µc ρ ρ′ ρb ρt ρmax ρmin ρtmax σs σco σsr ω ωmax TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000 Duraylılık (stabilite) göstergesi Kalıcı sehim katsayısı Kesme-sürtünme katsayısı Beton Poisson oranı Kirişte çekme donatısı oranı. 2.3 .080. davranış katsayısı vb) • Yapının maruz kalacağı çevre şartları ve buna göre maksimum çatlak genişlikleri • Yatay ve düşey doğrultularda izin verilen yer değiştirme sınırları • Yapı ve varsa bağımsız bölümünün duraylılık (stabilite) emniyet katsayıları • Yararlanılan şartnameler ve kaynakların adları Elle veya bilgisayarla yapılan hesaplarda sistemin statik ve dinamik çözümleme sonuçları açık ve kolay anlaşılır bir şekilde gösterilmelidir. Analizlerde ve kesit hesaplarında alışılmışın dışında denklemler veya abaklar kullanılmış ise bunlar belirtilmeli.YAPISAL ÇÖZÜMLEME VE KESİT HESAPLARI Elle veya bilgisayarla yapılan çözümleme ve kesit hesaplarının başında “Tasarım İlkeleri” adı altında aşağıdaki bilgiler özet olarak verilir: • Yapının taşıyıcı sistemini açıklayan krokiler • Temel zemini cinsi. Bilgisayarla yapılan analizlerde program girdileri açık bir şekilde belirtilerek hesabı kontrol eden kişinin elle veya başka bir programla sonuçları irdelemesine olanak sağlanmalıdır. 2. A’s / bwd Kirişte dengeli donatı oranı Kolonlarda toplam boyuna donatı oranı Kirişte maksimum donatı oranı Minimum donatı oranı Kolonlarda maksimum boyuna donatı oranı Donatı gerilmesi Çatlamada. 2 . Uygulama projelerine ait kalıp planı ve donatı detay çizimlerinde en az aşağıdaki bilgiler bulunmalıdır: 8 . Uluslararası Birimler Sistemi (SI) birimleri kullanılmıştır. en az bu bölümde açıklanan bilgileri kapsayacak şekilde düzenlenir. inceleme konusu yapı için yeterli olduğu yetkili kuruluşlarca daha önceden saptanmamışsa hesaplarla birlikte programın kullanıcı el kitabındaki bilgileri içeren bilgiler kontrola verilmelidir. ilgili aşamanın gerektirdiği ayrıntı ve ölçekte amaca yönelik bilgileri açık bir şekilde göstermelidir.1 .KULLANILAN BİRİMLER Bu standardda. As / bwd Kirişte basınç donatısı oranı.1 . çatlamış kesit varsayımı ile hesaplanan donatı gerilmesi Çatlak genişliği İzin verilen çatlak genişliği sınırı 1. temel kotu. çatlamış kesit varsayımı ile hesaplanan donatı gerilmesi Kalıcı yük uygulandığında betonda oluşan nominal gerilme İlk çatlamada.YAPI İLE İLGİLİ BELGELER 2. Bu belgelerle birlikte temel zemini araştırma raporları ve varsa yapım ve bakım için önerilen özel yöntemleri açıklayan raporlar yapının kullanım süresince özenle korunmalıdır. süneklik düzeyi.ÇİZİMLER Betonarme yapılara ait tasarım çalışmalarının her aşamasına ait çizimler.2 . varsa özel yükleme hallerine ait bilgiler • Deprem yönetmeliğinden alınan bilgiler (etkili yer ivme katsayısı.ICS 91.

İş yerinde. 9 . yapım sırasında gerçekleştirilecek donatı düzenlemeleri • Beton içinde bırakılacak deliklerin yerleri. 3 . projede öngörülen koşulları gerçekleştirebilecek şekilde ve özenle yapılmalıdır.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000 • Kullanılan beton sınıfı • Çimento cinsi ve standard numarası • Kullanılan donatı sınıfı • Agreganın en büyük dane büyüklüğü • Beton kıvamı • Kalıp ve kalıp sökümü ile ilgili uyarı ve öneriler • Değişik elemanların değişik yüzlerindeki pas payları • Donatı açılımları ve varsa. yetkili teknik elemanlarca. agreganın doğal su muhtevası içeriği.MALZEME 3.5 .0 . süre ve izleme saatleri ve günlük sıcaklık özellikleri belirtilmelidir. 2. numune alma. yapı sahibi veya denetleyicinin her istediğinde gösterilmelidir. Günlük defter. 2.YAPIMIN DENETLENMESİ Yapımın denetimi.KULLANILAN SİMGELER Ac Ec Ecj Es fck fckj fcm fcmin fctk fctm fyk fsu G Gcj le u αt Kirişlerde gövde kesiti beton alanı Kolonlarda tüm kesit beton alanı Beton elastisite modülü j günlük betonun elastisite modülü Donatı elastisite modülü (= 2 x 105 MPa) Beton karakteristik basınç dayanımı j günlük beton karakteristik basınç dayanımı Beton ortalama basınç dayanımı En küçük beton basınç dayanımı Beton karakteristik eksenel çekme dayanımı Beton ortalama eksenel çekme dayanımı Boyuna donatı karakteristik akma dayanımı Boyuna donatı kopma dayanımı Kayma modülü j günlük betonun kayma elastisite modülü Eşdeğer kalınlık Eleman çevre uzunluğu Isıl genleşme katsayısı 1) Bu standard metninde atıf yapılan standardların numaraları. ilgili kuruluşların onayı alınmalıdır. değişik işlerin yapılış tarihlerini gösteren günlük defter tutulmalıdır. yayım tarihleri. su/çimento oranı ve betonun kalitesi ile ilgili olarak taze beton için izin verilen çökme (kıvam).ICS 91. projeyi yapan mühendis tarafından onaylanmalı ve durum imzalı bir tutanakla belgelenmeli. kumda ölçülen kabarma gibi ek bilgilerle. boru ve takozların yer ve boyutları • Tasarımda göz önüne alınan işletme yükleri ve inşaat sırasında oluşabilecek en büyük yükler • Temel çizimlerinde. zemin kotları. Bu defterde agrega ve değişimi. zemin emniyet gerilmesi.4 . zemin özellikleri. temel altındaki zeminde alınacak önlemler • Çizimler arası ilişkileri gösteren bilgiler Yukarıda sıralanan bilgiler dışında beton döküm şartlarına bağlı olarak bırakılacak inşaat derzlerinde ve genleşme derzlerindeki düzenlemeler çizim ve açıklama notları ile tanımlanmalıdır.080.PROJE DEĞİŞİKLİKLERİ Uygulama sırasında ortaya çıkan nedenlerle yapılması gerekli görülen proje değişiklikleri. don olayı tarih. Türkçe ve İngilizce isimleri kapak arkasında verilmiştir.

40 εce εcs εsu φce µc σco TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000 Sünme birim şekil değiştirmesi Büzülme birim şekil değişmesi Boyuna donatı kopma uzaması Sünme katsayısı Beton Poisson oranı Kalıcı yük uygulandığında betonda oluşan nominal gerilme 3.3 . 3. mangan bileşikleri.Agrega Betonda kullanılacak agrega.1 de gösterilmiştir. TS 708’de tanımlanan karbon eşdeğeri. 0. 3.Su Betonda kullanılacak su. 3.40 değerini geçmemelidir. Kaynak yapılacak doğal sertlikteki donatı çeliklerinde ise. Çizelge 3. döşeme kalınlığının 1/3 ünden. kalıp genişliğinin 1/5 inden.Çimento Yapının ve yapı çevresindeki durumun gereği olan koşullarda gerekli dayanımı sağlayan. serbest klor.2 . en çok 2 g SO3 bulunabilir. Betonda kullanılacak agreganın en büyük dane büyüklüğü.Kimyasal Katkı Malzemeleri Betonda kullanılacak olan katkı malzemeleri TS 3452’ye uygun olmalıdır.ICS 91. Soğukta işlem görmüş donatı çeliklerine kaynak yapılamaz. Yüksek aluminli çimento ile yapılan betonlarda deniz suyu kullanılamaz.4 .3’e uygun olarak belirttiği standardlara uygun çimento kullanılmalıdır. ilgili standardlara uygun olmalıdır.1 .2 .1.1. Çimento. organik maddeler ve endüstri atıkları içermemelidir. kullanılacağı yere standardında öngörüldüğü şekilde getirilmeli ve özelliklerini kaybetmeyecek şekilde korunmalıdır. amonyum tuzları. 10 . Karma suyu asit özelliği taşımamalı (pH ≥ 7 olmalı).1.1 .080. Agrega granülometrisinin beton niteliği üzerindeki önemli etkisi nedeniyle. zararlı etkisi olacak oranda karbonik asit.BETON MALZEMESİ 3. kullanılacak agrega ile önceden yapılacak deneylerle amaca en uygun granülometri belirlenmelidir. iki donatı çubuğu arasındaki uzaklığın 3/4 ünden ve beton örtüsünden büyük olamaz. TS 7061)’ya uygun olmalıdır. 3. Çeşitli donatı sınıflarının TS 708’de verilen mekanik özelliklerinden bazıları. betonun dayanıklılık (durabilite) ve dayanım kazanma özelliklerinin yeterli olduğu deneylerle kanıtlanmak şartıyla. Donatı çeliğinin elastisite modülü 2 × 105 MPa dır. tasarımcının Madde 2. Litresinde en çok çözünmüş olarak 15 g ve yüzer olarak 2 g madeni tuz. yapının kullanılma şekli ve yapı çevresindeki durum da dikkate alınarak.DONATI ÇELİĞİ Beton donatısı olarak kullanılacak çelikler TS 708’e uygun olmalıdır.1. madensel yağlar.

Basınç dayanımı.3. karakteristik basınç dayanımı fck.BETON Kullanıcı tarafından şantiyede önceden belirlenmiş karışım elemanları miktarlarının.ICS 91. fck MPa 16 18 20 25 30 35 40 45 50 Eşdeğer Küp (150 mm) Basınç Dayanımı MPa 20 22 25 30 37 45 50 55 60 Karakteristik Eksenel Çekme Dayanımı.3 2.Donatı Çeliklerinin Mekanik Özellikleri (TS 708 den) Donatı Çubukları Mekanik Özellikler Doğal Sertlikte S220a Minimum akma dayanımı fyk (MPa) Minimum kopma dayanımı fsu (MPa) φ ≤ 32 Minimum kopma uzaması (%) εsu Minimum kopma uzaması εsu (%) 220 340 18 S420a 420 500 12 S500a 500 550 12 Hasır Donatı Soğukta İşlem Görmüş S420b 420 550 10 S500bs 500 550 8 S500bk 500 550 5 18 10 10 10 8 5 3. 11 .Beton Sınıfları ve Dayanımları Beton Sınıfı Karakteristik Basınç Dayanımı.3 .2 . Boyutları 150 mm ‘den değişik küp numunelerinden elde edilen basınç dayanımları gereken düzeltme yapılarak dikkate alınmalıdır. çapı 150 mm ve yüksekliği 300 mm olan standard deney silindirlerinin 28 gün sonunda. eksenel çekme deneylerinden elde edilen değerdir.1 . ÇİZELGE 3.080. Beton karakteristik basınç dayanımı fck. Betonun karakteristik çekme dayanımı.2 de verilmiştir.6 1.4 1. Betonun karakteristik eksenel çekme dayanımı aşağıda verilen bağıntıdan hesaplanabilir. fctk ise karakteristik çekme dayanımıdır. fctk MPa 1.1 2.Beton Sınıfları ve Betonun Basınç Dayanımı Betonun tanımlanması ve sınıflandırılması basınç dayanımına göre yapılır.9 2. denenecek silindirlerden elde edilecek basınç dayanımlarının bu değerden düşük olma olasılığı belirli bir oran (genellikle %10) olan değerdir. TS 3068’e uygun biçimde denenmesiyle elde edilir. boyutları 150 mm olan küp için fck değerleri. bu değerden az olma olasılığı belirli bir oran olan (genellikle %10) dayanım değeridir.5 28 Günlük Elastisite Modülü Ec MPa 27 000 27 500 28 000 30 000 32 000 33 000 34 000 36 000 37 000 C16 C18 C20 C25 C30 C35 C40 C45 C50 3. eksenel çekme elemanı deneylerinden elde edilecek dayanımın.3.Betonun Çekme Dayanımı Betonun çekme dayanımı.1 .2 . Gerektiğinde basınç dayanımı.2 2.5 1. fctm deneylerden elde edilen ortalama çekme dayanımı.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000 ÇİZELGE 3. otomatik tartımla harmanlanıp makinayla karıştırılmasıyla tasarımcı tarafından verilmiş özelliklere göre üretilen veya TS 11222’ye uygun hazır beton kullanılmalıdır. geçerliliği deneylerle kanıtlanmış katsayılarla dönüştürülür.8 1. Çizelge 3. 3. Bu amaçla. Böyle durumlarda. küp deneylerinden de elde edilebilir.

0 12 .5 1.080.4 fck gerilme düzeyine karşılık olan sekant elastisite modülü tanımına uygundur. betonun sünmesiyle ilgili katsayılar Çizelge 3. 3. Darbe yüklemeleri için denklem 3.5 2.5 3.20 kabul edilebilir. beton yaşı ve eşdeğer kalınlık ara değerleri için doğrusal oranlama yapılabilir.2 1.6 1.6 3. literatürde verilen.0 1.6 2.5 1. çeşitli beton sınıfları için hesaplanan Ec değerleri Çizelge 3. 3.9 3.3 .9 1.2 de verilmiştir.6 2. doğruluğu kanıtlanmış bir yöntem kullanılmalıdır.4 den alınabilir. eğilme deneyinden elde edilen çekme dayanımını da 2.3) 3.3 den.Betonun Elastisite Modülü. aşağıdaki bağıntıdan yaklaşık olarak hesaplanabilir.9 1.0 2. Bu çizelgelerde verilen değerler.2 Nemli Ortam (Bağıl Nem %80) 50 3.3.Kayma Modülü Betonun kayma modülü.2 2.3.3.2 150 3.3.4 3.4 4.3. eğilme ve silindir yarma deneylerinden de elde edilebilir.40 Ecj 3. silindir yarma deneyinden elde edilen çekme dayanımını 1.2 2. φCe (Uzun Süre Sonunda) Yükleme Anında Beton Yaşı 1 gün 7 gün 28 gün 90 gün 365 gün NOT : ε ce = σ co φ ce Ec Kuru Ortam (Bağıl Nem %50) Eşdeğer Kalınlık (mm). 3.2 .Betonun Zamana Bağlı Şekil Değiştirmesi Sağlıklı verilerin bulunmadığı durumlarda. µc = 0.2) denklemi kullanılarak hesaplanabilir.1) Çeşitli beton sınıfları için bu denklemden elde edilen eksenel çekme dayanımı değerleri Çizelge 3. αt = 10-5 / 0C kabul edilebilir. Betonun çekme dayanımı.3.1 1.Poisson Oranı Beton Poisson oranı. Gcj = 0. 2-3 yıl gibi uzun bir süre sonunda erişilecek değerlerdir.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000 fctk = 0.4 .3.2 de verilmiştir.Elastisite Modülü Normal ağırlıktaki betonlar için “j” günlük betonun elastisite modülü. le = 2Ac / u 50 150 600 5.5 2.1 . Kayma Modülü. büzülmesiyle ilgili katsayılar da Çizelge 3.ICS 91.35 fck (MPa) (3.3 . Kısa süreler için.3. ÇİZELGE 3.Isıl Genleşme Katsayısı Hesaplarda betonun ısıl genleşme katsayısı. 0. “j” günlük betonun karakteristik silindir basınç dayanımıdır.Bu denklemle verilen değerler.Sünme Katsayısı.0 2.6 1. Bağıl nem. Eksenel çekme dayanımı fctk . Poisson Oranı ve Isıl Genleşme Katsayısı 3. 28 günlük beton esas alınarak. Ecj = 3250 fckj + 14000 (MPa) (3. Bu denklemdeki fckj değeri.50 ile.6 1.4 1.3.2 den elde edilen değerler % 10 artırılmalıdır.7 1.3 .0 ile bölerek yaklaşık biçimde hesaplanabilir.0 600 2. (3.4 .1 1.3.

alınacak numuneler şantiye koşullarında saklanacak ve amaca uygun zamanda denenecektir. bakımı ve hazırlanmasında TS 2940.…. P3(G3.ICS 91. yapıya zarar vermeyecek yerlerden alınacak karot örnekleriyle ve tahribatsız deneme yöntemleriyle (yüzey sertliği. Gerektiğinde kontrol (denetim) mühendisi.Büzülme Birim Şekil Değiştirmesi. G5). 4 . Aynı betoniyer dökümünden birden fazla numune alınırsa. G1. Değerlendirmede şantiyede alınan numuneler temel alınmalıdır.40 0. G4). Zorunlu durumlarda. P2(G2. alınış sırasına göre. üretim yerinde alınan numunelere ek olarak. Denetim mühendisi. o betona özgü korelasyonun belirlenmesi zorunludur. önlem alınması gerekir. Deney numunelerinin alınması. Alınan üçer silindirlik gruplar. εcs × 103 (Uzun Süre Sonunda) Beton Bakımı Yetersiz Yeterli Kuru Ortam (Bağıl Nem % 50) Eşdeğer Kalınlık (mm). Sertleşme deneyi gereken durumlarda.25 600 0.4 . fcm ≥ fck + 1.BETONDA NİTELİK DENETİMİ VE KABUL KOŞULLARI Şantiyede betonun basınç dayanımı. istenilen kıvamda elde etmek için gerekli ortalama dayanımını (fcm) hedef alan karışım hesapları TS 802’ye göre yapılmalı. şantiye koşullarında saklanmış örnekler üzerinde yapılacak sertleşme deneyleri de isteyebilir.50 0. G3.4 . Madde 3.. a) Her parti ortalaması. TS 3068 ve TS 3351’e.1 . küp numuneler de kullanılabilir. Üretim birimi. aynı hesap dayanımı istenen ve aynı gereçler aynı oranda kullanılan betondan oluşur.080. beton bakımının ve beton saklama yönteminin yeterli olup olmadığının denetlenmesi ve kalıp alma süresinin belirlenmesidir.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000 ÇİZELGE 3.30 0. G2. Nitelik denetimi amacıyla. . Ayrıca.Gn biçiminde adlandırılmalı ve her grubun basınç dayanımı ortalaması belirlenmelidir. standard koşullarda saklandıktan sonra bunlara basınç deneyi uygulanır. Tahribatsız yöntemlerle denetlemede.0 Mpa Nitelik deneylerinden elde edilen sonuçlar yukarıda belirtilen koşulları sağlamıyorsa. TS 3351’de tanımlanan biçimde bakımı yapılmış numuneler üzerinde yapılan nitelik deneyleri ile belirlenir. P1(G1. 13 . şantiyede de yukarıda tanımlanan biçimde ve sayıda numuneler alınmalıdır. Grubu oluşturan numuneler. Biribiri ardından gelen üçer grupluk partilerin herbiri. G3. deneylerin yapılmasında TS 3114’e uyulacaktır. yukarıdaki koşullardan elde edilmiş olan düşük beton dayanımına göre yeniden değerlendirilir.40 Nemli Ortam (Bağıl Nem % 80) 150 0. gerekli gördüğü durumlarda yerindeki betonun dayanımının belirlenmesini isteyebilir.3.1 de belirtildiği gibi.40 0. yapının veya söz konusu yapı elemanlarının taşıma güçleri. G3). . aynı günde dökülmüş ve 100 m3 ü veya 450 m2 alanı aşamaz.25 3. aşağıda belirtilen iki koşulu birden sağlamalıdır. b) Her partide en küçük grup ortalaması. bunlar tek numune sayılır ve değerlendirmede ortalamaları dikkate alınır. G4. projede öngörülen beton karakteristik basınç dayanımını (fck). Bu denetim. Değerlendirmede herbiri 3 silindirden (veya küpten) oluşan gruplar esas alınır. le = 2Ac / u 150 600 0. Bir işte. bir birim. Numunelerin her biri ayrı betoniyer dökümünden veya transmikserden alınır. en az 3 grup (9 numune) alınması gereklidir. G2.3. beton kabul edilmeyecektir.BETONUN VE DONATININ HAZIRLANMASI 4.60 0. deneme karışımları hazırlanarak istenilen betonun elde edilebileceği kanıtlanmalıdır. ses hızı vb) gerçekleştirilebilir.GENEL Yapım işine başlanmadan önce. Önemli dayanım azalması belirlenirse. Hazır beton kullanıldığında. her üretim biriminden en az bir grup (3 numune) deney elemanı alınması zorunludur. bu deneyler 150 mm × 300 mm standard silindirler üzerinde yapılır. En az 3 numuneden oluşması gereken sertleşme deneyinin amacı.0 MPa fcmin ≥ fck .Pn-2.

Kalıp ve iskeleler kolayca. Betonun hazırlanmasında taşınmasında. zemin türü göz önüne alınarak.BETONUN HAZIRLANMASI. güvenilir biçimde aktarılmasını sağlamalıdır. kurulmalı ve fazla şekil değiştirme ve oturma yapmayacak şekilde düzenlenmelidir. enine donatı ile sarılarak rijit bir sistem meydana getirilmelidir. çelik kalıp ve iskele elemanları ise TS 648’e uygun hazırlanmalıdır. yerleştirilmesinde ve bakımında TS 1247 ve TS 1248’e uyulmalıdır. 4.GENEL Bütün kalıp ve iskeleler için yeterli duraylılık (stabilite) ve taşıma güvenliği sağlanmalıdır. sarsıntısız.KALIP VE İSKELE 5. Yük aktarmasını ve yayılmasını sağlamak için dikmelerin altına sağlam ve yerinden oynamayacak şekilde.DONATININ YERLEŞTİRİLMESİ Donatı çeliği.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000 Gerekli karışım bulunduktan sonra şantiyedeki malzeme ve karışımda elde edilen beton sürekli olarak denetlenmelidir. kalıp tahtaları. bu amaçla hazırlanmış plastik elemanlar da kullanılabilir. birkaç kat olarak düzenlenmesi gerekince devrilme güvenliği sağlanmalıdır. 5 . Zararlı zemin suyu ve gazların etkisi söz konusu olduğunda TS 3440 kurallarına uyulmalıdır. Ahşap kalıplarda. Eğik kolonların kaymaya karşı da güvenliği sağlanmalıdır. donatının ve miktarlarının projesine uygunluğunu inceleyerek imzalı bir tutanak düzenlemelidir. kalıp ve iskele söküldükten sonra tasarlanan biçimi almasını sağlamak üzere kalıp ve iskeleye ters sehim verilmelidir. Kat eklenmesi. Kalıplar kullanıldıkları süre içinde etki yapacak bütün kuvvetlerin. Çubukların etrafında gerekli beton tabakasının sağlanması için donatı askıya alınmalı ve kalıpla bunların arasına beton takozlar ve iki sıra donatı arasına çelik çubuk parçaları konmalıdır. şantiye şefi ve kontrol (denetim) mühendisi. tehlikesiz ve darbesiz sökülebilecek biçimde düzenlenmelidir. yağ ve yüzeyden ayrılabilen pastan temizlenmelidir. Donatı düzenlenmesinde ve beton dökülmesinde kullanılmak üzere iş güvenliği iskelesi yapılmalıdır. kum kutuları. Donatının projesindeki biçimde yerine konmasında özel özen gösterilmeli. veren veya benzeri kalıp sökme düzenlerinden yararlanılmalıdır. Büyük açıklıklı yapı elemanlarının. ara döşemeye veya diğer yapı elemanlarına dayanan kalıp ve iskelelere özellikle dikkat edilmelidir.3 . beton sıkıştırılırken çimento şerbetinin akmasına engel olacak şekilde yapılmalı. Etriyelerin de yan tarafta betonla sarılmasına özellikle dikkat edilmeli ve döşeme veya kirişlerin üst donatılarının aşağıya basılması önlenmelidir. onarım ve güçlendirmede olduğu gibi. Bunun için de kamalardan. hacim esasına göre yapılamaz. birleştirilmeli. 14 . düzgün köşeli ahşap takoz konmalıdır (Bu amaçla hiçbir zaman taş parçası veya tuğla kullanılmamalıdır). kullanılmadan önce kir.ICS 91. çürük ve donmuş zeminlerde özel önlem alınmalıdır. Kolonlarda boyuna donatı.1 .2 . en az 50 mm kalınlığında beton bir tabaka oluşturulmalıdır. 4. kriko.080. Beton dökümüne başlanmadan önce. Donatısı altta bulunan bir yapı elemanı doğrudan doğruya (temel plaklarında olduğu gibi) zemin üzerine yapılacaksa. vidalar. İskele dikme yüklerinin zemine yayılması tekniğine uygun olmalı. Donatının betonla iyice sarılmış olması mutlaka sağlanmalıdır. Kalıp ve iskele elemanları ilgili standardlara uygun hazırlanmalı. vibratör etkilerine karşı yeteri kadar dayanımda olmalıdır. Bu mesnetlerin tek parça yapılamadığı durumlarda. asal donatıyı oluşturan çekme ve basınç çubukları dağıtma donatısı ve etriyelerle iyice bağlanmış olmalıdır. Ahşap kalıp ve iskele elemanları TS 647’ye. Beton dökülürken donatının yerinin değiştirilmemesi gerekir. YERİNE KONMASI VE BAKIMI Beton karışımına giren malzeme miktarı ağırlık ile belirlenir. Beton takoz ve çelik çubuk parçaları yerine. TAŞINMASI.

Kolon ve mesnete yakın yerlerde. özellikle kalıp almaya devam etmeden betonun prizini yaparak yeter derecede sertleşip 15 .KALIP VE İSKELE DESTEKLERİ Bütün kalıp ve iskeleler yatay kuvvetleri güvenli olarak zemine aktarabilecek şekilde enine ve boyuna desteklenmelidir.KALIP SÜRELERİ VE KALIP ALMA Sorumlu şantiye şefi tarafından deney sonucu betonun yeterli dayanım kazandığı gösterilerek kontrol (denetim) mühendisinin oluru alınmadan. Diğer durumlarda kalıp ve iskele dayanım hesapları yapılmalıdır. eğik dikmelerin mesnet reaksiyonlarının yatay bileşenleri vb gözönünde tutulmalıdır. Özellikle plastik ve akıcı kıvamdaki betonlarda sıkıştırma vibratörle yapıldığı zaman her kıvamdaki taze betonun yan kalıplara aktaracağı ve 25 kN/m3 özgül ağırlıktan kaynaklanan hidrostatik yanal basınç etkisi gözönünde tutulmalıdır. etkilerin büyüklüğüne ve hava koşullarına bağlıdır. beton taşıma araçlarının ağırlığı. Sertleşme sırasında donma olursa. 5. kalıp alma süresi en az donma süresi kadar uzatılmalıdır. Kontrol (denetim) mühendisinden izin alınmadan kalıp üzerine malzeme yerleştirilmemeli ve yığılmamalıdır. rüzgar etkisinden başka. 24 saat içinde. dayanım ve duraylık kontrolü için gerekli kalıpların ve iskelelerin çizimleri verilmelidir. gerektiğinde ıslatılmalıdır.3 . dökülen ve bazı yerlerde yığın durumunda olabilecek taze betonun ağırlığı. Yatay yük olarak. Kalıp sökülmesinden hemen sonra. ancak saplama ve benzeri önlemlerle yakın sabit noktalara veya sağlam duvarlara dayatılarak hareket etmesi önlenen dikmelerde üçgen takviyelerden vazgeçilebilir. Don olayı sonrasında. hesaplarda gözönüne alınan yüklere eşit bir yük taşıması düşünülen yapı bölümlerine özellikle dikkat edilmelidir (üstteki katın betonu daha sertleşmeden altındaki döşemenin veya çatısı yapılmaya başlanan yapıda çatı altı döşemelerin durumları gibi).5 .ÇİZİMLER Çok katlı iskelelerin. Beton dökülmeden önce ve dökülürken kalıp ve iskeleler iyice kontrol edilmelidir. varsa halat çekme etkisi.080. 5. 5. Tek katlı yerüstü yapılarında iskele yüksekliği 5 m yi geçmiyorsa ve bütün yükler kesit ölçüleri yeterliği önceden bilinen düşey dikmelerle zemine aktarılmış ise. yapının hiçbir bölümünde kalıp veya dikme yerinden oynatılmamalıdır. Bu maksatla. yapı yükünün cinsine.ICS 91. Beton dökümü işinin bitimi ile kalıp sökme arasında geçecek süre. kalıp içi iyice temizlenmeli. şüpheli durumlar dışında dikmelerde burkulma kontroluna gerek yoktur. 5. kolonlarda dipte. Kuruluşları sırasında da kalıp ve iskelelerin yeter rijitlikte olmaları gerekir. Bunların çubukları.2 . konsollarda çıkışta ve yüksek kirişlerin altında temizleme delikleri bırakılmalıdır. İskele destekleri genel olarak üçgen oluşturacak biçimde düzenlenmelidir. Aynı çizimde yan kalıpları yüksek olan ve taze betonun yanal basıncının karşılanması gerekli olan kalıplar da gösterilmelidir. betonun dayanım kazanma hızına. gölgedeki sıcaklık 0oC a düşerse o gün için don olayı var kabul edilmelidir. beton dökülürken meydana gelen çarpma etkisi ve işçilerin ağırlıkları gözönüne alınmalıdır. dikmelerde olabildiği kadar eğilme momenti oluşturmayacak biçimde düzenlenmelidir.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000 Beton dökülmeden önce.4 . serbest duran iskelelerin. kullanılacak çimentonun cinsine.KALIP VE İSKELE YÜKLERİ Kalıp ve iskelelerin boyutlandırılması için düşey yük olarak kalıp ve iskelenin kendi ağırlığı. Kalıp dikmeleri ilgili standardlara uygun yapılmalı veya ahşap kullanılıyorsa ikinci ve üçüncü sınıf keresteden seçilmelidir. su/çimento oranına.

6 .0 . Özel durumlarda kontrol (denetim) mühendisi bu süreleri azaltabilir.1 . 16 .080. Ancak o anda betonda aranan dayanımın emniyetli bulunduğu deney ile doğrulanmalıdır. Elverişsiz ve özellikle donma olan havalarda kalıp alma süresi hakkındaki karar.BETONARME HESABINDA TEMEL İLKELER 6. farklı oturma vb nedeniyle oluşan yük etkisi Tabla kalınlığı Kesme kuvveti Rüzgar etkisi Malzeme katsayısı Beton için malzeme katsayısı Donatı için malzeme katsayısı Kirişte çekme donatısı oranı Kirişte basınç donatısı oranı Kirişte dengeli donatı oranı 6. yapım ve kullanım süresi içinde yapıyı etkileyebilecek tüm yük ve şekil değiştirmeler altında belli bir güvenliği sağlayacak ve kullanımı bozmayacak biçimde tasarlanmalıdır. Yapı ve yapı elemanları.ICS 91. büzülme. zemin itkisi) etkisi Kolonun eğilme düzlemindeki kesit boyutu Hesap açıklığı Kirişin iki moment sıfır noktası arasında kalan uzunluğu Mesnet momenti azaltması Hareketli yük etkisi Tasarım dayanımı Sıcaklık değişimi.GENEL Betonarme yapıların yapısal çözümleme ve kesit hesabının amacı.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000 setleşmediği veya sert görünüp soğuk etkisi ile donmuş olup olmadığı araştırılmalıdır.KULLANILAN SİMGELER a an b bw E e emin F Fd Fk fcd fck fctk fctd fyd fyk G H h l lp ∆M Q Rd T t V W γm γmc γms ρ ρ‘ ρb Mesnet genişliği Paralel kirişler arasındaki net uzaklık Kiriş tabla genişliği Kiriş gövde genişliği Deprem etkisi Dışmerkezlik Minimum dışmerkezlik Kuvvet Tasarım kuvveti Tasarım yük etkisi Karakteristik kuvvet Beton tasarım basınç dayanımı Beton karakteristik basınç dayanımı Beton karakteristik eksenel çekme dayanımı Beton tasarım eksenel çekme dayanımı Boyuna donatı tasarım akma dayanımı Boyuna donatı karakteristik akma dayanımı Kalıcı yük etkisi Yatay kuvvet (örneğin. Yedek dikmeler kalıp söküldükten sonra çimento türü de gözönünde bulundurularak yeterli bir süre daha yerlerinde bırakılmalıdır. yapının betonu ile aynı koşullar altında sertleşmiş numuneler üzerinde yapılacak basınç deneyi sonuçlarına göre verilmelidir. yapının kullanım süresi boyunca kullanım amacına uygun davranmasını sağlamaktır. Bu sürelerde sıcaklığın +5oC den aşağı düştüğü günler hesaba katılmamalıdır.

6 da belirtilen biçimde artırılmış tasarım yükü ile hesaplanan iç kuvvet değerlerinden hiçbir zaman küçük olmadığı kanıtlanacaktır: Rd ≥ Fd (6.Yük Katsayıları ve Yük Birleşimleri Yük etkisinin karakteristik değeri Fk .Genel Tasarımda.2) Yerinde dökülen betonlar için γmc = 1. Bölüm 3 de tanımlanan karakteristik malzeme dayanımı değerlerinin "malzeme katsayısı" diye adlandırılan 1.Taşıma Gücü Sınır Durumu Yapı elemanlarının herbirinin Madde 6. bilimsel kurallara. Malzeme dayanımlarının öngörülenden çok değişik olması durumunda. kullanım süresi boyunca karşılaşılabilecek önemli sınır durumlar.1) 6. şekil değiştirme. malzeme dayanımları da belli oranlarda küçültülerek tasarımda göz önüne alınmalıdır. betonda nitelik denetiminin gerektiği gibi yapılamadığı durumlarda. deneysel verilere ve geçmiş deneyimlere dayandırılması gerekir.2. Beton: fcd = fck /γmc fctd = fctk /γmc Çelik: fyd = fyk /γms (6. ancak öngörülen malzeme dayanımlarının sağlanması ile geçerli olur. yapı üzerindeki yük etkileri.3 . hem de çatlama.5 alınacaktır.2. Bu katsayı. Hesaplarda 17 . belli oranlarda büyütülerek.6 . titreşim gibi olayların yapının kullanımını ve zaman içinde dayanıklılığını etkileyebilecek düzeye ulaşması önlenmelidir. yapının kullanım süresi boyunca. (i) taşıma gücü sınır durumu ve (ii) kullanılabilirlik sınır durumu ayrı ayrı incelenmelidir.1 . Madde 6. 6.0 alınmalıdır. Taşıma gücü sınır durumu için beton ve çelik hesap dayanımları aşağıda verilmiştir. 6. aynı bölümde verilen sınır değerleri aşmayacağı gösterilmelidir.2.4 alınabilir. Bölüm 13 de belirtilen yöntemlerle hesaplanan değerlerinin. hesaplarda kullanılacak "tasarım dayanımı" değerleri. Tasarımda.2.Malzeme Katsayıları Malzeme dayanımlarının istatistik dağılımı gözönünde bulundurularak. 6. öndökümlü betonlar için 1. Bu standardda karakteristik yük etkileri. Ancak. ancak belli bir olasılıkla mümkün olan değerdir.Sınır Durumlar Yöntemi Yukarıda tanımlanan yapı güvenliğinin sağlanabilmesi amacıyla.ICS 91. yer değiştirme ve çatlamaların.4 .5 de belirtilen biçimde azaltılmış malzeme dayanımları (tasarım dayanımları) kullanılarak hesaplanan taşıma gücü değerlerinin.080.5 .2. Kullanılabilirlik sınır durumu için hesap yapılırken. bu katsayı tasarımcının kararı ile 1. Bunu sağlamak amacıyla. TS 498 ve TS ISO 9194 ile Bayındırlık ve İskan Bakanlığı tarafından düzenlenen "Afet Bölgelerinde Yapılacak Yapılar Hakkında Yönetmelik" de öngörülen yük etkileridir.2 .0 den büyük katsayılarla bölünmesiyle elde edilir.15 alınacaktır. Bu oranların belirlenmesinde istatistik veriler esas alınır. 6.7 alınır. hem yıkılmaya karşı gerekli güvenlik sağlanmalı.2.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000 Yukarıda tanımlanan amaca yönelik hesapların.2 .0 veya 1. kullanım süresince bu değerden büyük değerler elde edilmesi. yapıya etkimesi olasılığı bulunan tüm yük birleşimleri dikkate alınmalıdır.2. gen ellikle malzeme katsayıları 1. Donatı çeliğinin tüm sınıfları için γms=1.2.Kullanılabilirlik Sınır Durumu Yapı elemanlarından herbirinde kullanım yükleri altında oluşacak şekil değiştirme.YAPI GÜVENLİĞİ 6. Betonarme yapılar için yapılan hesaplar. 6. elde edilen sonuçlar geçerliliğini yitirir.

4 ile birlikte.8) (6. büzülme. a. doğrusal elastik yöntemler kullanılarak elde edilen iç kuvvetler. Denklem 6. doğrusal olmayan bir yöntem olabileceği gibi. 18 .8 de tanımlanan oranda değiştirilebilirler.ICS 91. hareketli yük elemanda en elverişsiz kesit zorlamalarını yaratacak biçimde düzenlenecektir.6Q Fd = 1. Özel yapılardaki yükler kendi şartnamesinden alınmalıdır. bu sınırlar aşılabilir.2.4G + 1.4 de belirtilen kullanılabilirlik sınır durumu hesaplarında.9G + 1. Fd = 1.0E d.3.4 ile birlikte. bu basınç 1. Zamana bağlı davranışı gözönüne alan hesapların yapılması veya büzülmeyi azaltan özel önlemler alınması koşuluyla.4) Denklem 6. doğrusal elastik yapısal davranış varsayımına dayalı bir yöntem de olabilir.Çözümleme Yöntemleri Yapı elemanlarının kesit hesabına temel oluşturan iç kuvvetler. 6. Bu çözümleme.3. Fd = 1.Hareketli Yük Düzenlemesi Deprem içeren yük birleşimleri dışında kalan yük birleşimlerinde. bu tür etkilerin ihmal edilemeyeceği durumlar da gözönüne alınmalıdır. Dış etkilere açık yapılarda. Akışkan basıncı bulunan durumlarda.5) (6.7) (6.1 .3 ve Denklem 6.6H Fd = 0. Büzülme ve Sünme Etkileri Sıcaklık değişimleri ve büzülme etkileri gözönünde bulundurularak.3 ve Denklem 6.4 yük katsayısıyla çarpılarak içinde hareketli yük bulunan tüm yük birleşimlerine eklenir. b.Genleşme. 6.3W c.3. 6. beton ve çeliğin gerilme-birim şekil değiştirme ilişkilerini temel alan. diğerleri TS 498 ve TS ISO 9194 ile Bayındırlık ve İskan Bakanlığı tarafından hazırlanan "Afet Bölgelerinde Yapılacak Yapılar Hakkında Yönetmelik" den alınacaktır. yapı mekaniği ilkelerine uygun bir çözümleme ile belirlenmelidir.2 .0 alınır. Denklem 6.Yükler Yük etkilerinden sıcaklık değişimi.0G + 1.2Q + 1.3. üst yapıda genleşme derzleri düzenlenmelidir. (6.0E Fd = 0.0Q + 1.6H (6.4 .3 ve Denklem 6.6) Fd = 1.4G + 1. uzunlukları fazla olan hiperstatik yapılarda. derz aralığı 60 m ye kadar artırılabilir.10) e.9G + 1. gerçek davranış gözönüne alınarak ve denge koşullarını eksiksiz sağlayarak Madde 6.3Q + 1. Depremin sözkonusu olduğu durumlarda.3) (6. Rüzgar yükünün sözkonusu olduğu durumlarda. Fd = 1. f. sıcaklık değişimi.6Q + 1. bütün yük katsayıları 1. Yukarıda Madde 6. Sıcaklık değişimlerine karşı korunmuş ve uçlarında rijit perde bulunmayan çerçeve türü yapılarda.4 ile birlikte.9G + 1. büzülme ve sünme etkileri bu standardda verilmiş olup.3 . 6. derz aralıkları 40 m yi aşmamalıdır.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000 genellikle karşılaşılan yük birleşimleri aşağıda verilmiştir.2T (6. Yalnız düşey yükler için.3.YAPISAL ÇÖZÜMLEME 6. Bu yük birleşimi.0G + 1. Yanal toprak itkisi bulunan durumlarda. Çerçeve kirişleri ile sürekli kiriş ve döşemelerde. farklı oturma vb şekil değiştirmeler ve yer değiştirmeler nedeniyle oluşan yük etkisidir.0G + 1.3W Fd = 0.3 .4 deki T.9) (6.080. Denklem 6.

13) bw b1 an bw alınabilir. mesnet ekseninden mesnet eksenine kadar olan uzaklık olarak alınmalıdır.Uyum (Yeniden Dağılım) Çerçeve kirişleri ile sürekli kiriş ve döşemelerde. 6.6 . mesnetiyle birdöküm olmayan kiriş ve döşemelerde ise. temiz açıklığa eleman yüksekliğinin eklenmesiyle bulunan değere kadar azaltılabilir.0 l 0. Sünme hesabı için gerekli katsayılar Çizelge 3. lp = = = = 1.12) Ancak.5 . ŞEKİL 6.3. Burada l. Yukarıda kullanılan lp. bu standardda aksine bir koşul bulunmayan durumlarda.4 den yararlanılabilir.1.Hesap Açıklıkları Kiriş ve döşemelerde hesap açıklığı. herbir yanda.080.05 katına kadar.8 . kirişin iki moment sıfır noktası arasındaki uzunluğudur.3.ICS 91. beton elastisite modülü azaltılmadan kullanılmalıdır.Rijitlikler Doğrusal elastik davranışa dayalı yapısal çözümleme ile ilgili hesaplarda. b = bw + 0. büzülme etkisi de sıcaklık azalması biçiminde hesaba katılabilir.Tablalı Kiriş Kesit Boyutları 6. yapının doğrusal elastik davrandığı varsayımına 19 .5 l (Tek açıklıklı. tüm beton kesitinin eylemsizlik momenti ve Çizelge 3.3 den alınmalıdır. Daha güvenilir bir hesap yapılmayan durumlarda büzülmenin oluşturacağı kısalmalar için Çizelge 3.3.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000 Simetrik olmayan sistemlerde ve simetrik olmasına rağmen iki yanında yanal ötelenmeleri önleyen rijit düşey elemanlar bulunan sistemlerde. Şekil 6. basit mesnetli kiriş) (Sürekli kiriş kenar açıklığı) (Sürekli kiriş iç açıklığı) (Konsol kiriş) b t b (6.7 . tabla kalınlığının altı katından ve komşu kiriş gövde yüzüne olan uzaklığın yarısından fazla olamaz. Kesin hesap yapılmayan durumlarda.11) (6. Hiperstatik sistemlerde. aşağıda gösterildiği gibi hesaplanmalıdır.6 l 1. Bu değer. 6. Hiperstatik taşıyıcı sistemlerin çözümünde. yapısal çözümleme ve şekil değiştirme hesapları için gerekli eylemsizlik momentlerinin bulunmasında gözönüne alınacak tabla genişliği. sünme birim boy değişikliği hesaplanırken.1 . kirişin hesap açıklığıdır.Etkili Tabla Genişliği Tablalı kirişlerin kesit hesabında.1 lp (6. b = b1 + 0. sıcaklık değişimi ve büzülmenin uzun süreli etkileri hesaplanırken elemanın eğilme rijitliği (EI) azaltılabilir. mesnetiyle birdöküm olan kiriş ve döşemelerde serbest açıklığın 1. 6.2 lp Simetrik olmayan kesitlerde (L-kesiti vb). Simetrik kesitlerde (T-kesiti). Bu durumda.3.2 de verilen beton elastisite modülü değeri temel alınmalıdır.8 l 0. derzler arasında kalan blok boylarının daha küçük tutulmasına özen gösterilmelidir. gövde dışına taşan tabla genişliği.

mesnet ekseninde hesaplanan mesnet momenti. bu durumda. Madde 0.4 ρb < (ρ-ρ') ≤ 0.3.Mesnet Momenti Düzeltmesi Sürekli eğilme elemanlarında.2.0 . (6.ICS 91.KESİT HESABI (TAŞIMA GÜCÜ) .3. açıklık momentleri de denge koşulunu sağlayacak biçimde yeniden hesaplanmalıdır.16) Burada h. 6.EĞİLME VE BİLEŞİK EĞİLME ETKİSİ 7.03 h (6. kolonun eğilme düzlemindeki kesit boyutudur.10 . (ρ-ρ') ≤ 0. aşağıda verilen minimum değerden küçük olamaz: emin = 15 mm + 0. “V” ise mesnette hesaplanan kesme kuvvetidir.en fazla %15 0.9 .40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000 dayalı bir çözümleme sonucunda bulunan mesnet momentleri aşağıda belirtilen oranlarda değiştirilebilir.KULLANILAN SİMGELER Ac As A‘s Asl Ast a bw Cm c cc d d’ E Ec EI EcIc EsIs Es Fd fcd fck fctd fyd G h I Ic i k k1 l li 20 Elemanın tüm kesit beton alanı Çekme donatısı kesit alanı Basınç donatısı kesit alanı Kirişte gövde donatısı Kolon boyuna donatısı toplam kesit alanı Mesnet genişliği Eşdeğer dikdörtgen basınç bloku derinliği.080. Ancak. eksenden eksene ölçülen .14 de tarif edilmiş olan kiriş dengeli donatı oranıdır.14) 6. eksenden eksene ölçülen i katı kolon boyu.15) ∆M = V a / 3 kadar azaltılabilir. Burada “a” mesnet genişliği.6 ρb ise. 7 .4 ρb ise.Minimum Dışmerkezlik Koşulu Yapısal çözümlemeden elde edilen ve tasarımda kullanılacak olan kolon uç momenti ile hesaplanan dışmerkezlik. en fazla %10 Buradaki ρb . (6. k1c Kiriş gövde genişliği Burkulmada moment katsayısı Tarafsız eksen derinliği Net beton örtüsü Kiriş faydalı yüksekliği Basınç donatısı merkezinden ölçülen beton örtüsü Deprem etkisi Beton elastisite modülü Eğilme rijitliği Kolon tüm beton kesitinin eğilme rijitliği Boyuna donatı kesitinin oluşturduğu eğilme rijitliği Donatı elastisite modülü (= 2 x 105 MPa) Tasarım yük etkisi Beton tasarım basınç dayanımı Beton karakteristik basınç dayanımı Beton tasarım eksenel çekme dayanımı Boyuna donatı tasarım akma dayanımı Kalıcı yük etkisi Kiriş toplam yüksekliği Eylemsizlik momenti Kolon tüm kesit eylemsizlik momenti Eylemsizlik yarıçapı Kolon etkili boyu katsayısı Eşdeğer dikdörtgen basınç bloku derinlik katsayısı Kolon boyu.

ICS 91.080.40

TÜRK STANDARDI

TS 500/Şubat 2000

lk ln Md M1, M2 Nd Ngd Nk Q Rm t Vd Vgd Vfi W αm α1 , α2 β βs ∆i εcu εs εsu ϕ ρ ρ’ ρb ρmax ρmin ρt ρtmax σs

Kolon etkili (burkulma) boyu Mesnet yüzünden mesnet yüzüne ölçülen net açıklık Kolon serbest boyu Tasarım eğilme momenti Kolon uç momentleri (Yük katsayılarıyla çarpılmış çözümlemede) Tasarım eksenel kuvveti Tasarım eksenel kuvvetinin kalıcı yükten kaynaklanan bölümü Kolon burkulma yükü Hareketli yük etkisi Sünme katsayısı Tabla kalınlığı Tasarım kesme kuvveti Tasarım kesme kuvvetinin kalıcı yükten kaynaklanan bölümü i katındaki toplam kesme kuvveti Rüzgar etkisi α1 , α2 oranları ortalaması Kolon ucu dönmesi engelleme katsayıları (α1 ≤ α2) Kolon için moment büyütme katsayısı Kat kolonlarının tümü için moment büyütme katsayısı i katındaki göreli kat ötelenmesi Beton ezilme birim şekil değiştirmesi Donatı birim şekil değiştirmesi Donatı kopma birim uzaması Duraylılık (stabilite) göstergesi Kirişte çekme donatısı oranı, As / bwd Kirişte basınç donatısı oranı, A’s / bwd Kirişte dengeli donatı oranı Kirişte maksimum donatı oranı Minimum donatı oranı Kolonlarda toplam boyuna donatı oranı Kolonlarda maksimum boyuna donatı oranı Donatı gerilmesi

7.1 -VARSAYIMLAR
Taşıma gücüne dayalı kesit hesabında esas alınacak varsayımlar aşağıda sıralanmıştır. − Betonun çekme dayanımı ihmal edilir. − Donatı çubuğu ile çevresini saran beton arasında tam aderans bulunduğu düşünülerek, donatı birim şekil değiştirmesi, aynı düzeydeki beton lifi birim şekil değiştirmesine eşit alınır. − Düzlem kesitler, şekil değiştirmeden sonra düzlem kalır. − Taşıma gücüne erişildiğinde, tarafsız eksene en uzak beton basınç lifindeki birim kısalma εcu = 0,003 alınır. − Donatı çeliğinin elasto plastik davrandığı kabul edilir.
σ s = E s ε s ≤ f yd

(7.1)

Tüm donatı çelikleri için, elastisite modülü Es = 2 × 105 MPa ve kopma birim uzaması εsu = 0,1 alınır. − Taşıma gücüne erişildiği sıradaki beton basınç bölgesindeki gerilme dağılımı için, geçerliliği deneysel verilerle kanıtlanmış herhangi bir dağılım kullanılabilir. Ancak, hesaplarda kolaylık sağlamak amacıyla, gerçek basınç gerilmesi dağılımı yerine, aşağıdaki özellikleri taşıyan eşdeğer dikdörtgen basınç bloku kullanılabilir. Blok genişliği olarak, eşdeğer basınç şiddeti olan 0,85 fcd alınır. Blok derinliği, tarafsız eksen derinliğinin, k1 katsayısıyla çarpılmasıyla bulunur, a = k1 c. Bu ifade de kullanılacak olan k1 değerleri, çeşitli beton sınıfları için Çizelge 7.1 de verilmiştir.

21

ICS 91.080.40

TÜRK STANDARDI

TS 500/Şubat 2000

ÇİZELGE 7.1 - Beton Sınıflarına Göre k1 Değerleri Beton Sınıfı k1 C16 0,85 C18 0,85 C20 0,85 C25 0,85 C30 0,82 C35 0,79 C40 0,76 C45 0,73 C50 0,70

7.2 - TEMEL İLKELER
Yapısal çözümleme, Madde 6.2.6 da öngörülen yük katsayıları ve yük birleşimleri ile Bölüm 6.3 de verilen ilkelere uygun biçimde yapılır. Bu çözümlemeden elde edilen en elverişsiz kesit zorlamaları ve Madde 6.2.5 de tanımlanan hesap dayanımları temel alınarak, kesit boyutlandırılır ve donatı hesaplanır.

7.3 - EĞİLME ELEMANLARININ BOYUTLARI VE DONATILARI İLE İLGİLİ KOŞULLAR
Hesap eksenel basınç değeri aşağıdaki sınırı aşmayan elemanlar, eğilme elemanları olarak tanımlanmıştır.
Nd ≤ 0,1fck A c

(7.2)

Eğilme elemanlarından kirişlerle ilgili koşullar bu bölümde, döşemelerle ilgili olanlar da Bölüm 11 de verilmiştir. Kiriş toplam yüksekliği, 300 mm den ve döşeme kalınlığının üç katından daha küçük olamaz. Kiriş gövde genişliği 200 mm den az, kiriş toplam yüksekliği ile kolon genişliği toplamından fazla olamaz, Şekil 7.1.

t d

d

h ≥ 300 mm ≥ 3t cc

h

Kolon veya perde

a bw

bw ≥ 200 mm bw ≤ (a + h)

ŞEKİL 7.1 - Kiriş Kesit Boyutları Dişli döşeme dişleri, çerçeve kirişi olmayan ikincil kirişler, öngerilmeli ve önüretimli kirişler, kiriş boyutlarıyla ilgili yukarıdaki koşullara uymak zorunda değildir. Kirişlerde net beton örtüsü, özel yapılar dışında, dıştaki elemanlarda 25 mm den, içteki elemanlarda 20 mm den az olmamalıdır, Şekil 7.1. Elverişsiz çevre koşulları durumunda ve daha fazla yangın güvenliği gerektiren durumlarda bu değerler artırılmalıdır. Kirişlerde sıra içinde veya sıralar arasında donatı çubukları arasında kalan net aralık, 20 mm den ve donatı çapından ve en büyük agrega boyutunun 4/3 ünden az olmamalıdır. Demet donatı kullanıldığında anma çapı φ esas alınmalıdır, Şekil 9.4. Birden fazla sıra oluşturulduğunda, üstüste çubuklar aynı hizaya getirilmelidir.

22

ICS 91.080.40

TÜRK STANDARDI

TS 500/Şubat 2000

Kirişlerde pilye büküm noktaları, kuramsal kesim noktasından ileride düzenlenmelidir. Bu uzaklık, faydalı yüksekliğin üçte birinden ve donatı çapının 8 katından az olmamalıdır. Gerekli olmayan çubukların kesilme noktaları ile kuramsal kesim noktası arasındaki uzaklık ise faydalı yükseklikten ve nervürlü çubuklarda donatı çapının 20 katından, düz yüzeyli çubuklarda ise donatı çapının 40 katından az olmamalıdır. Kirişlerde çekme donatısı oranı ρ, aşağıdaki değerden az olamaz.
ρ= A f s ≥ρ = 0,8 ctd b d min f w yd

(7.3)

Kirişlerde çekme ve basınç donatı oranları farkı, dengeli donatı oranının 0,85 katından fazla olamaz.
ρ − ρ ' ≤ ρ max = 0,85ρb

(7.4) (7.5)

Ayrıca, çekme donatısı oranı, aşağıdaki sınırı geçemez. ρ ≤ 0,02 Kirişlerde boyuna donatı olarak 12 mm den küçük çaplı çubuklar kullanılamaz.

Gövde yüksekliği 600 mm den büyük olan kirişlerde, en az Denklem 7.6 ile belirlenen miktar kadar gövde donatısı bulundurulur. Bu donatı, gövdenin iki yüzünde eşit olarak, en az 10 mm çaplı çubuklardan ve çubuk aralığı 300 mm yi geçmeyecek biçimde düzenlenir. Asl = 0,001 bwd (7.6)

Açıklıktaki çekme donatısının, en az üçte birinin mesnete kadar uzatılıp kenetlenmesi gereklidir. Net açıklığı, toplam yüksekliğinin 2,5 katından küçük olan sürekli kirişler ve 1,5 katından küçük olan basit kirişler, yüksek kiriş olarak tasarlanıp donatılır. Bu tür kirişlerin tasarımı, doğrusal olmayan birim şekil değiştirme dağılımı ve yanal burkulma gözönüne alınarak yapılmalıdır. Yüksek kirişlerde, donatı hesabında göz önüne alınan faydalı yükseklik değeri kullanılarak hesaplanan çekme donatısı oranı ρ, Denklem 7.3 ile verilen koşulu sağlamak zorundadır. Bu tür kirişlerin kesme tasarımı ile ilgili koşullar Bölüm 8.5 de verilmiştir.

7.4 - EKSENEL KUVVET VE EĞİLME ALTINDAKİ ELEMANLARIN BOYUTLARI VE DONATILARI İLE İLGİLİ KOŞULLAR
7.4.1 - Eksenel Basınç ve Eğilme
Dikdörtgen kesitli kolonlarda kesit genişliği 250 mm den az olamaz. Ancak, I, T ve L kesitli kolonlarda en küçük kalınlık 200 mm, kutu kesitli kolonlarda ise en küçük et kalınlığı 120 mm olabilir. Daire kesitli kolonlarda, kolon çapı 300 mm den az olamaz. Ayrıca tüm kolonlarda, Nd ≤ 0,9 fcd Ac koşulu sağlanmalıdır. Kolonlarda net beton örtüsü cc, dıştaki elemanlarda 25 mm den, içteki elemanlarda 20 mm den az olamaz. Kolonlarda toplam boyuna donatı oranı, aşağıdaki değerden az olamaz. ρt = Ast / Ac ≥ 0,01 (7.8) (7.7)

Ancak gerekli donatının en az 1,3 katının sağlanması koşuluyla, bu sınır 0,005 değerine kadar

23

ICS 91.080.40 azaltılabilir.

TÜRK STANDARDI

TS 500/Şubat 2000

Etriyeli kolonlarda her dış köşede en az bir boyuna çubuk bulundurulmalıdır. Fretli kolon enkesitinde ise en az 6 boyuna çubuk bulunmalıdır. Kolonlarda, boyuna donatı çubuğu φ14 den küçük olamaz. Kolonlarda toplam boyuna donatı oranı aşağıdaki değerlerden fazla olamaz. Bindirme bölgeleri dışında, Bindirmeli ek bölgelerinde, ρt ≤ 0,04 ρt ≤ 0,06 (7.9) (7.10)

Kolon boyuna donatısı, kolon yüksekliği boyunca enine donatı ile sarılır. Enine donatı çubuk çapı, en büyük boyuna donatı çapının üçte birinden az olamaz. Enine donatı aralığı da en küçük boyuna çubuk çapının 12 katından ve 200 mm den fazla olamaz. Dikdörtgen kesitli kolonlarda, etriye veya aynı aralıkta çirozla tutulmuş olan boyuna donatı çubukları arasındaki uzaklık 300 mm den fazla olamaz.

7.4.2 - Eksenel Çekme ve Eğilme
Eğilme momentiyle birlikte eksenel çekme de taşıyan elemanların hesabında, eksenel çekme etkisi ihmal edilemez. Bütün kesitin çekmeye çalıştığı durumlarda taşıma gücü hesabı, beton katkısı dikkate alınmaksızın, yalnızca boyuna donatısı katkısı ile, aşağıdaki denklem kullanılarak yapılır. Nd = Ast fyd (7.11)

Bu elemanların boyuna donatısı olabildiğince simetrik olarak düzenlenmelidir. Bütün kesitin çekmeye çalıştığı durumlarda, bu elemanlarda bulundurulacak olan boyuna donatı oranı, aşağıdaki değerden az olamaz.
ρ t = 1.5 f ctd f yd

(7.12)

7.5 - EKSENEL ELEMANLAR

BASINÇ

VE

İKİ

DOĞRULTUDA

EĞİLME

ALTINDAKİ

Eksenel basınç ve iki doğrultuda eğilme altındaki elemanların taşıma gücü hesabı, Bölüm 7.1 de sıralanan varsayımlar esas alınarak ve geçerliliği kanıtlanmış bir yöntem kullanılarak yapılmalıdır.

7.6 - NARİNLİK ETKİSİ
7.6.1 - Genel Yöntem
Eksenel basınç ile birlikte eğilme de taşıyan betonarme elemanların boyutlandırılıp donatılması, Bölüm 6.2 de verilen yük birleşimleri altında, doğrusal olmayan malzeme davranışını, çatlamayı, betonun sünme ve büzülmesini göz önünde bulunduran ikinci mertebe yapısal çözümlemelerden elde edilen eksenel kuvvet ve moment değerlerine göre yapılır. Ancak, narinlik oranının (lk/i)≤100 sınırını aşmadığı elemanların hesabında, aşağıda Madde 7.6.2 de verilen yaklaşık yöntem kullanılabilir.

7.6.2 - Yaklaşık Yöntem (Moment Büyütme Yöntemi)
Kesiti ve eksenel kuvveti yüksekliği boyunca değişmeyen kolonlara uygulanabilen bu yaklaşık yöntemde, tasarımda kullanılacak tasarım momenti, doğrusal elastik davranış varsayımlarına dayalı çözümlemeden elde edilen ve Madde 6.3.10 da verilen minimum dışmerkezlik koşulunu sağlamak zorunda olan, en büyük kolon uç momentinin bir çarpan ile büyütülmesiyle bulunur. 7.6.2.1 - Yanal Ötelenme Ölçütü Yapı sistemi içinde yatay kuvvetlere karşı yeterli rijitlik sağlayan perde duvar veya benzeri elemanlar varsa, yanal ötelenmenin önlenmiş olduğu varsayılabilir. Doğrusal malzeme davranışı varsayımı ile yatay ve düşey yükler altında yapılan ikinci mertebe yapısal çözümlemeden elde edilen kolon uç momentlerinin, aynı varsayımlar ve yükler altında yapılan birinci mertebe çözümlemesinden elde edilen kolon uç momentlerinden en çok %5 kadar farklı olduğu durumlarda, yanal ötelenmenin önlenmiş olduğu kabul edilebilir.

24

25 .Kolon Etkili Boyu Kolon serbest boyu.6.0Q + 1.0G + 1. tabla da göz önüne alınmalıdır. çatlamamış kesit eylemsizlik momentinin yarısı kadar alınabilir.5 ( α1 + α2 ) (7. kolon etkili boyu.05 (7.0 Hesap yapılmamışsa. Daha güvenilir bir hesap yapılmamışsa. Kolon başlığı veya guse bulunan durumlarda.3 α2 alınır. (7.3W yük birleşimlerinden bulunan değerlerden elverişsiz olanı temel alınmalıdır.2.2 de tanımlanan kolon şeridi kiriş olarak gözönüne alınmalıdır. Tablalı kiriş eylemsizlik momenti hesabında.0 alınır.2 .0G + 1. yalnızca eğilme doğrultusundaki kirişler dikkate alınır ve kirişler için çatlamış kesit.14) αm < 2 ise. Denklem 7. Kolon etkili boyu katsayısı “k” yanal ötelenmesi önlenmiş ve önlenmemiş kat kolonları için Denklem 7.15 de ayrı ayrı tanımlanmıştır.7 + 0. αm = 0.13) Bu hesaplarda. 2 = ∑ l    I kolon ∑ l    I kiriş . k = 2 + 0. lk = k ln. b) Yanal ötelenmesi önlenmemiş kat kolonları için: k= 20 − α m 1+ αm 20 (7. k = 1. çatlamış kesit eylemsizlik momenti. başlık veya guse alt yüzünden ölçülür.05 ( α1 + α2 ) ≤ (0. çatlamamış kesit varsayımı ve Fd = 1.080. kolon serbest boyu.15 de kullanılacak olan “α” değerleri aşağıda tanımlanmaktadır α 1.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000 İkinci mertebe çözümlemesi yapılmıyorsa.16) α oranlarının hesabında. kirişler veya kolona yanal destek sağlayan diğer elemanlar arasındaki uzaklıktır. döşemeler.15) αm ≥ 2 ise. yapının herhangi bir katı için taşıyıcı sistemin bütünü gözönünde tutularak hesaplanan duraylılık (stabilite) göstergesi aşağıda belirtilen sınırı aşmadığı durumlarda da. k = 0. o katta yeterli rijitlik bulunduğu ve yanal ötelenmenin önlenmiş olduğu varsayılabilir. Daha güvenilir bir çözümleme yönteminin kullanılmadığı durumlarda. Denklem 7. 7.3Q + 1.14 ve 7. kolon serbest boyu.14 ve 7.5 ∆ i ∑ li V fi ≤ 0. N di ϕ = 1.05α1) ≤ 1. kolon uçlarındaki dönmenin engellenmesi ile ilişkili olan ve aşağıda tanımlanan “k” katsayısıyla çarpılarak elde edilebilir. Şekil 11. kolonlar için tüm (çatlamamış) kesit eylemsizlik momentleri kullanılır. yanal ötelenmesi önlenmiş kat kolonlarında.0E ve Fd = 1.9 1 + α m Bir ucu mafsallı olan yanal ötelenmesi önlenmemiş kolonlarda.85 + 0. a) Yanal ötelenmesi önlenmiş kat kolonları için: k = 0.16 kirişsiz döşemelere uygulanırken.ICS 91.

18) (7. tersi durumlarda (çift eğrilikli kolon) bu oran negatif alınır. Diğer kesitlerin eylemsizlik yarıçapı hesabında. toplam değere oranıdır. ΣVgd Rm = ΣVd (Tüm kat için) (7. b) Yanal ötelenmesi önlenmemiş kat kolonlarında. a) Yanal ötelenmesi önlenmiş kat kolonlarında. Narinlik oranı hesabında. düşey yüklerden elde edilen kolon hesap eksenel kuvvetindeki kalıcı yük katkısının. eylemsizlik yarıçapı i.3 .20) (EI ) = 0. (EI ) = veya 0.ICS 91.2.22) Sünme oranı Rm .2. daha güvenilir bir hesap yapılmayan durumlarda.19) Kolon etkili eğilme rijitliği (EI).21) Burada EcIc tüm beton kesitinin eğilme rijitliği. (lk / i) ≤ 34 . Sünme oranı Rm . aşağıda verilen denklemlerden elde edilebilir. narinlik etkisi ihmal edilebilir. Rm = N gd Nd (7.23) 26 . yapısal çözümlemeden elde edilen uç momentlerinden en büyüğü olarak alınabilir. (lk / i) ≤ 22 koşulu sağlanıyorsa. tüm beton kesiti temel alınmalıdır.2E c I c + E s I s 1+ Rm (7.12 (M1 / M2 ) ≤ 40 koşulu sağlanıyorsa. dairesel kolonlar için çapın %25 i kadar alınabilir.4 . herbir yük birleşimi için yapısal çözümlemelerden elde edilen kolon uç momentleridir (M1≤M2 ). 7.Burkulma Yükü Kolon burkulma yükü. M1 ve M2 kolonun aynı yüzünde basınç oluşturuyorsa (tek eğrilikli kolon). eleman kesiti ağırlık merkezine göre oluşturduğu eğilme rijitliğidir. yanal ötelenmesi önlenmiş sistemlerde.080.4E c I c 1+ Rm (7. yanal ötelenmesi önlenmemiş sistemlerde ise. narinlik etkisi ihmal edilebilir ve tasarımda kullanılacak moment (hesap momenti).Narinlik Etkisinin İhmal Edilebileceği Durumlar Narinlik oranı (lk / i) değerinin aşağıda verilen sınırları aşmadığı durumlarda. EsIs de boyuna donatı kesitinin.6. hesap kesme kuvvetleri toplamına oranıdır.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000 7.17) (7. dikdörtgen kesitler için eğilme yönündeki kesit boyutunun %30 u. Nk = π 2 (EI ) lk2 (7. Euler denklemiyle hesaplanır.6. narinlik etkisi ihmal edilebilir. (M1/M2) oranı pozitif. tüm kat kolonları hesap kesme kuvvetlerindeki (Vd) kalıcı yük katkısı toplamının. M1 ve M2.

 lk   i   >   35 Nd f ck A c (7.3 ΣNd ΣNk (7. Denklem 7.0 alınmalıdır.6 . Hesap momentinin bulunmasında. Sağlamıyorsa kolon boyutları büyütülmelidir. çift eğrilikli kolonlarda negatif alınır.6. Cm = 1.ICS 91. β ve βs değerlerinin çarpımı kullanılır (Md=ββsM2).27) Burada ∑Nd ve ∑Nk .İki Eksenli Eğilme İki ekseni doğrultusunda eğilme taşıyan basınç elemanları için her iki doğrultudaki momentler β katsayıları ile ayrı ayrı büyütülmeli ve hesapta bu momentler esas alınmalıdır.5 . Md = β M2 Burada M2.26) βs = ≥ 1.26 dan elde edilir.4(M1 / M2) ≥ 0.29) olan kolonların hesap momentinin bulunmasında.4 .Moment Büyütme Katsayısı TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000 a) Yanal ötelenmesi önlenmiş kat kolonlarında: β= Cm N 1 − 1. 1 1 − 1.6.16 da tanımlanan minimum dışmerkezlik temel alınarak bulunan moment değerinden az olamaz.25) Burada.2.o kattaki basınç elemanlarının taşıdıkları eksenel tasarım yüklerinin toplamı ve kolon kritik yüklerinin toplamıdır. Denklem 6.24) (7. 7. Tasarımda kullanılacak tasarım momenti. β ve βs değerlerinden büyük olanı kullanılır (Md = βM2 ve βsM2 den büyük olanı).3 d Nk ≥ 1.40 7. Ancak. serbest boy ile bulunan narinlik oranı. Bu değerler aşağıdaki koşulu sağlamalıdır.28) (7. Cm = 0.2.0 alınır.0 (7. Kolon uçları arasında etkiyen herhangi bir yatay yük varsa. 27 . M1 ≤ M2 denklemiyle hesaplanırken (M1/M2) oranı tek eğrilikli kolonlarda pozitif.6+0.080. ∑Nd ≤ 0.45 ∑Nk Yanal ötelenmesi önlenmemiş kat kolonlarının herbiri için ayrıca bireysel β değerleri de hesaplanır. Bu hesaplarda Cm=1. b) Yanal ötelenmesi önlenmemiş kat kolonlarında: Tüm kat kolonları için.0 (7.

çekme donatısına paralel olan kesme donatısı kesit alanı Kesme-sürtünme donatısı kesit alanı Kısa konsolda. b2 bx. yatay kuvvet için gereken donatı kesit alanı Etriye çubuğu kesit alanı Kesme için gereken etriye kesit alanı Burulma için gereken etriye kesit alanı Eğilme donatısı alanı Burulma için gerekli boyuna donatı Kısa konsolda. kiriş üst yüzünden 2/3 derinliğe kadar yayılan yatay etriyelerin kesit alanı Kesme donatısı toplam kesit alanı Yüksek kirişte. iki doğrultudaki faydalı yükseklikler ortalaması Kiriş faydalı yüksekliği Dairesel yük veya kolon çapı Eğilme düzleminde hesaba katılacak dışmerkezlik “x” ve “y” doğrultularındaki dışmerkezlikler Zımbalama çevresinin (up) içinde kalan plak yüklerinin toplamı Beton tasarım basınç dayanımı Beton tasarım eksenel çekme dayanımı Boyuna donatı tasarım akma dayanımı Enine donatı tasarım akma dayanımı Kısa konsolda.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000 8 . çekme donatısına paralel kesme donatısı aralığı Kesitin burulmada çatlama dayanımı Tasarım burulma momenti Kutu kesit duvar kalınlığı Ae alanının çevre uzunluğu Zımbalama çevresi (yüklenen alana d/2 uzaklıkta) Kesme dayanımına beton katkısı Kesitin kesmede çatlama dayanımı Tasarım kesme kuvveti Tasarım zımbalama kuvveti Zımbalama dayanımı Kesme dayanımı Kesme dayanımına kesme donatısı katkısı . by d do e ex. yükleme noktasının mesnet yüzüne uzaklığı Kolon kesit boyutu Kiriş gövde genişliği Zımbalama çevresini (up) içine alan en küçük dikdörtgenin boyutları (b1 dışmerkezlik doğrultusundaki boyut) Zımbalama çevresinin (up) “x” ve “y” doğrultularındaki boyutları Döşemelerde.ICS 91.KULLANILAN SİMGELER Ac Ae An Ao Aov Aot As Asl Ast Asv Asw Av Avh Awf av b bw b1. N2 n p qsp S s sh Tcr Td te ue up Vc Vcr Vd Vpd Vpr Vr Vw 28 Gövde kesiti beton alanı Kesit köşelerindeki donatı merkezlerini birleştiren sınır içinde kalan alan. eğilme ve yatay kuvvet için gereken toplam yatay donatı kesit alanı Kısa konsolda. yatay tasarım kuvveti Kiriş yüksekliği Kolonun eğilme düzlemindeki kesit boyutu Mesnet yüzünden mesnet yüzüne ölçülen net açıklık Tasarım eksenel kuvveti Kolon yüzündeki plak tasarım ve eğilme momentleri Zımbalamada. çekme donatısına dik olan kesme donatısı kesit alanı Yüksek kirişte.080.KESME VE BURULMA 8. Kutu kesitlerde duvar kalınlığı ortasından geçen çevre içinde kalan alan Kısa konsolda. ey Fa fcd fctd fyd fywd Hd h ln Nd Md1. Md2 N1.0 . üst ve alt kolon eksenel yükleri Kesitteki etriye kol sayısı Döşeme yayılı yükü Zemin tepkisi Burulma dayanım momenti Etriye aralığı Yüksek kirişte.

beton ve uygun kesme donatısı ile karşılanacak.1.07.Değişik Mesnetlenme Türleri Tekil bir yükün mesnet yüzünden “d” veya daha az uzaklıkta etkime olasılığı bulunan durumlarda da.1) Denklemde. Şekil 8. 8.1. Doğrudan mesnet b.Kesme Kuvveti Hesabı Mesnet kirişi (Askı donatısı gerekli) d d Kesme kuvvetinin hesaplanacağı kesit d Kesme kuvvetinin hesaplanacağı kesit Askı donatısı a.ICS 91. 0. y αf γ φl φ µ η TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000 Zımbalama çevresinin (up) içinde kalan alanın dayanım momenti Burulmada.3 alınacaktır.40 Wm x. eksenel basınç durumunda γ=0. mesnet yüzünde hesaplanan kesme kuvveti temel alınmalıdır.080. mesnet yüzünden “d” uzaklığında hesaplanmalıdır.1. Bu denklemde Nd çekmede de basınçda da pozitif alınacaktır.65f  N  d b d 1+ γ ctd w  A  c       (8. tablalı kesiti oluşturan dikdörtgenlerin kısa va uzun kenarları Kesme-sürtünme donatısının kesme düzlemi ile yaptığı dar açı Çatlama dayanımına eksenel kuvvet etkisini yansıtan katsayı Zımbalamada eğilme etkisini yansıtan katsayı En küçük boyuna donatı çapı Dairesel kesitin çapı (çokgen kesit içine yerleştirilebilecek en büyük dairenin çapı) Kesme-sürtünme katsayısı Zımbalama hesabında bir katsayı 8. eksenel çekme durumunda ise γ = − 0. aşağıdaki denklem kulanılarak hesaplanabilir.3 . mesnet olarak başka bir eğilme elemanına oturan kirişlerde mesnet yüzündeki kesme kuvveti esas alınmalıdır (dolaylı mesnet).5MPa dan küçükse. asal basınç gerilmelerinin de gövdede ezilme oluşturmayacak bir düzeyde tutulması sağlanacaktır.2 .1 ŞEKİL 8.1. Dolaylı mesnet Tasarım kesme kuvveti Vd . γ = 0 alınabilir.Eğik Çatlama Dayanımı Betonarme bir kesitin kesmede çatlama dayanımı.1 -KESME KUVVETİ ETKİSİ 8.Genel Betonarme yapı elemanlarında eğilme momenti ile birlikte etkiyen kesme kuvvetlerinin oluşturduğu asal çekme gerilmeleri.1 . 29 . 8. V cr = 0. daha kesin hesaba gerek duyulmadığı durumlarda. Güvenilir bir yöntem kullanılarak ve gövde beton kesit alanı temel alınarak hesaplanan eksenel çekme gerilmesi. Ancak.

Kesme dayanımına pilye katkısı ihmal edilecektir. A sw f ≥ 0.6 .5 den hesaplanır. Bu koşul sağlanamazsa.Kesme Donatısı Detayları Kesme dayanımını sağlamak için bireysel çubuklar (düşey ve yatay etriye.4 den hesaplanır.6) koşulunu sağlamalıdır.3) Deprem durumunda. Vd ≤ 0. beton katkısı Denklem 8. Madde 8.1.4) (8. Madde 8.5a da verilen minimum etriyenin bulundurulması zorunludur.2 ye göre hesaplanır. kiriş kesit boyutları büyütülmelidir. Vc = 0.Gevrek Kırılmanın Önlenmesi a.3 ctd b w s f ywd (8.8 Vcr (8. firkete.5) Tasarım kesme kuvveti eğik çatlama dayanımına eşit veya ondan az ise (Vd ≤ Vcr) kesme donatısı hesabına gerek yoktur. Mesnetlenmenin. tasarım kesme kuvveti Vd .2) Yukarıdaki denklemde. etriye aralığı aşağıdaki koşulları sağlamalıdır: s ≤ d/4 s ≤ 8 φl s ≤ 150 mm Kolonlarla ilgili koşullar Madde 7’de verilmiştir.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000 8. eleman uçlarında (sargı bölgelerinde) Afet Bölgelerinde Yapılacak Yapılar Hakkında Yönetmelik de verilen Vc değerleri kullanılmalıdır.1. Çerçeve kirişlerinin uçlarında.5 . Ayrıca.080. çiroz vb) ve hasır donatı kullanılır.22 fcd bw d (8. kiriş alt yüzünden daha yukarıda düzenlendiği durumlarda ve diğer bir kirişe oturan 30 .1. kiriş derinliğinin iki katı kadar olan bölgede. b. Etriye aralığı kiriş faydalı yüksekliğinin yarısından fazla olamaz (s ≤ d/2). hesap kesme kuvveti aşağıda gösterildiği gibi sınırlanmıştır.1. Vr = Vc + Vw Genel olarak. etriye aralığı yukarıda verilen değerin yarısını aşamaz (s≤d/4).1. Vr ≥ Vd (8. Kesme Kuvveti Üst Sınırı Yüksek asal basınç gerilmeleri nedeni ile gövde betonunun ezilmesini önlemek amacıyla.ICS 91.7) 8. Etriye katkısı Denklem 8. Vr kesitin kesme dayanımıdır. Vd > 3Vcr olan durumlarda. Bu. 8.Kesme Dayanımı Kesme güvenliği için aşağıdaki koşul sağlanmalıdır. beton katkısı (Vc) ve kesme donatısı katkısının (Vw) toplanması ile elde edilir. Kesitin kesme dayanımı.4 . Ancak bu durumda. Vw = A sw f ywd d s (8. Minimum Kesme Donatısı Betonarme kirişlerde açıklık boyunca etriye bulundurmak zorunludur.

 Vd  V  cr  T   +  d  ≤1  T    cr  2 2 (8.Genel Burulma. ÇİZELGE 8. yeterli donatı ile karşılanmalı.Eğik Çatlama Sınırı Kesme kuvveti yanısıra burulma momentinin de bulunduğu durumlarda eğik çatlama sınırı aşağıdaki bağıntı ile belirlenmelidir.1 . kesmesürtünme donatısının kesme düzlemi ile yaptığı dar açıdır.4 µ = 1.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000 kirişlerde.2 fcd Ac Kesme düzlemindeki doğrudan etkili çekme kuvvetleri varsa.10) 31 . Vr aşağıdaki denklemden hesaplanacaktır. asal basınç gerilmeleri ise. donatı çatlak düzlemine dik olarak düzenlenmelidir.Değişik Durumlar İçin Kesme-Sürtünme Katsayısı Birdöküm beton (monolitik) Sertleşmiş beton ile yeni betonun birleştiği yüzeylerde pürüzlendirilmiş yüzey (pürüz ≥ 5 mm) pürüzlendirilmemiş yüzey Çelik profil ve betonun birleştiği yüzeylerde µ = 1. önce bir çatlak oluştuğu varsayılır. Yapı sistemlerinde burulma. Vd ≤ 0. her iki yandan yeterince kenetlenmiş ek donatı ile karşılanmalıdır. µ ile göterilen kesme sürtünme katsayısının değerleri.2 deki koşul sağlanmalıdır.1 de verilmiştir. gövdede ezilme oluşturmayacak bir düzeyde tutulmalıdır. kesme ve eğilme altında zorlanan yapı elemanlarında oluşacak asal çekme gerilmeleri. çeşitli durumlar için Çizelge 8.0 µ = 0.7 Kesme sürtünme donatısının kesme düzlemine eğik olduğu durumlarda. 25 MPa dan büyük alınamaz.KESME KUVVETİ VE BURULMA 8.2 .2. 8. Bu düzlemde doğrudan etkili olan kalıcı basınç kuvvetinin en düşük değeri gözönüne alınarak kesme-sürtünme donatısı azaltılabilir. Sürtünme kesmesi için de Denklem 8. kesme-sürtünme donatısı kesit alanı olarak (Awf) yalnızca birleşme düzlemine dik doğrultuda düzenlenmiş donatı çubuklarının toplam alanı kullanılmalıdır. Denklem 8. bu donatı etkili değildir.1 . Vr = Awf fyd (µ sin αf + cos αf) (8.7 . 8. denge burulması ve uygunluk burulması olarak iki sınıfa ayrılır (Madde 0. kesme kuvveti donatıda çekme oluşturuyorsa. Deprem durumunda.ICS 91. kesme kuvvetini kiriş üstüne taşıyan askı donatısı düzenlenmelidir.2. Bu denklemdeki Vr aşağıdaki gibi hesaplanmalıdır.2 .1.6 µ = 0. Sürtünme kesmesinin aşağıdaki sınırı geçmesine izin verilmez ve bu sınır hesaplanırken beton tasarım basınç dayanımı fcd.8) Denklemde.8 de. kesme hesabı ve donatı detaylandırması bu bölümdeki kural ve ilkelere göre yapılır.9) Kesme kuvvetinin donatıda basınç oluşturduğu durumlarda. Sürtünme kesmesi için hesap yapılan düzlemde.Sürtünme Kesmesi İki ayrı malzemenin birleştiği düzlemlerde veya ayrı zamanlarda dökülmüş iki beton yüzeyinin birleştiği düzlemlerde.9 daki αf açısı. Denklem 8. Vr = Awf fyd µ (8.080. 8.2).

yukarıdaki donatıya eklenir. A sl = f ywd A ot ue s f yd (8. tabla kalınlığının üç katından fazla alınmamalıdır.16) Eğilme ve eksenel kuvvet için gerekli boyuna donatılar ayrıca hesaplanarak.) kutu kesitler S = bw2 h / 3 S =Σ x2 y / 3 S = π φ3 / 12 S = 2Ae te Çizelge 8.Tasarım Kuvvetlerinin Saptanması Tasarım kesme kuvveti.1 den alınmalıdır.2 de.5a daki minimum etriye ve boyuna donatının bulundurulması zorunludur.Değişik Kesitler İçin Yaklaşık Burulma Dayanım Momentleri Dikdörtgen kesit Tablalı kesit Dairesel veya dış bükey çokkenarlı kesit İnce çeperli (te < 1/5 x ise. Denklem 8.6 dan hesaplanır. burulma dayanım momenti olup. 8. Bu durumda. Tasarım burulma momenti. Ancak Madde 8. ÇİZELGE 8.5a daki minimum değerlerden az olamaz. minimum etriye koşulu yalnızca kesme için. Burulmanın bulunduğu durumlarda. Madde 8.5a) bulundurulması yeterlidir. daha kesin hesap yapılmayan durumlarda bu değer Çizelge 8. tablalı kesiti oluşturan dikdörtgenlerin kısa ve uzun kenarlarıdır.2 . Ae alanını çevreleyen etriyenin kesit alanı Aot den az olamaz ve burulma için gerekli etriyeye eşit hacimde boyuna donatı bulundurulması zorunludur.15) Çok kollu etriye düzenlendiğinde. burulma momentinin hesabına gerek yoktur.1.2. Bu durumda.080.65fctdS olan durumlarda burulma ihmal edilebilir. Bu durumlarda.2.14) (8. etriye hesabına gerek yoktur.17 ile verilen minimum etriyenin sağlanması yeterli olur.2 ye göre bulunmalıdır. etriye hesabı aşağıdaki gibi yapılır. Kesit hesabında bu moment azaltılmadan kullanılımalıdır. Uygunluk burulmasında ise. gövde dışına taşan tabla genişliği. Denklem 8. 8.12) Td ≤ 0.35 fctd S (8. bu değer çatlama momentine eşit kabul edilebilir.4 . denge burulması olan durumlarda.ICS 91.16 dan hesaplanmalıdır. Hesaplanan etriye ve boyuna donatı.10 u sağlıyorsa. Madde 8. “x” ve “y”. Denklem 8.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000 Vcr .2.2.11) Denklem 8. Gerekli boyuna donatı Denklem 8.3 .2 den alınabilir.2. A o A ov A ot = + s s s A ov b w (Vd − Vc ) = s d n f ywd A ot Td = s 2 A e f ywd (8. Tcr ise aşağıdaki gibi hesaplanmalıdır. elastik yapısal çözümlemeden elde edilen değerdir. iç kollar burulma donatısı olarak göz önüne alınamaz. Bu hesaplarda.Dayanım Tasarım kesme kuvveti ve tasarım burulma momenti Denklem 8. minimum donatı (Madde 8. 32 . Td = Tcr (8.10 sağlanmıyorsa.13) (8. Uygunluk burulması durumunda etriye ve boyuna donatı hesabı yapılmayabilir.. Tcr = 1.11 deki S. Ancak bu donatı basit kesme için gerekli donatıdan az olamaz. Denklem 8.

Tasarım zımbalama kuvveti. Plağa aktarılan dengelenmemiş kolon momenti 33 . zımbalama çevresi ile sınırlanan plak bölümüne etkiyen ve plak düzlemine dik kuvvetlerin cebirsel toplamıdır.19) 8. Şekilde gösterilen Fa. zımbalama çevresi içinde kalan plak yüklerinin toplamıdır (döşemeler için döşeme yükü.0 alınmalıdır.3  Vd b w   b w   (8.2.2.  Td Vd    S + b d  ≤ 0. Şekil 8. Ao f ≥ 0.2. Uygunluk burulmasında. eğilme etkisini yansıtan bir katsayıdır. Ayrıca.15 ctd s f ywd  Td 1 + 1.22f cd  w   (8.18) b. Bu koşul sağlanamazsa. zorlamalar aşağıdaki biçimde sınırlanmıştır. kiriş kesit boyutları büyütülecektir. etriye ve boyuna donatı için aşağıdaki koşullara uyulmalıdır. Zımbalama dayanımı Vpr .6 .20) Zımbalama dayanımının hesabında. 135o kancalı kapalı etriyeler kullanılır ve etriye uçları çekirdek içinde kenetlenir.5 . Vpr = γ fctd up d (8.3 . 8. her köşede çapı 12 mm den küçük olmayan çubuklar kullanılır. Minimum Donatı Asal çekme gerilmeleri nedeni ile oluşacak gevrek kırılmanın önlenebilmesi için. kesit çevresine dağıtılarak. Üst Sınır Yüksek asal basınç gerilmeleri nedeni ile gövde betonunun ezilmesini önlemek amacıyla.ICS 91.080. A sl = Td u e 2f yd A e (8.2. aşağıdaki minimum etriye ve boyuna donatı zorunludur.Zımbalama Dayanımı Sınırlı bir alana yayılmış yükler veya kolonlar tarafından yerel olarak yüklenen plakların zımbalama dayanımı hesaplanarak bunun tasarım zımbalama kuvvetine eşit veya ondan büyük olduğu kanıtlanacaktır.1 . Vpr ≥ Vpd (8. yüklenen alana d/2 uzaklıkta zımbalama çevresi ile belirlenen kesit alanı gözönüne alınır. s ≤ d/2 s ≤ ue / 8 s ≤ 300 mm Burulma için hesaplanan boyuna donatı.17) Bu bağıntıda. Td/Vdbw ≤1.3. Td=Tcr alınır. Ae alanını çevreleyen etriye.21) Burada γ. aşağıdaki bağıntıdan hesaplanmalıdır. temeller için zemin gerilmelerinin toplamı). Etriye aralığı da aşağıdaki sınırları aşmayacaktır. bu denklemdeki ikinci terimden (burulma minimum etriyesi) az olmamalıdır.Gevrek Kırılmanın Önlenmesi a.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000 8. Boyuna çubuklar arasındaki uzaklık 300 mm yi geçemez.Donatı Detayları Kesme kuvveti ve burulma momenti birlikte etkidikleri durumlarda. Şekil 8. Burulmanın ihmal edilemeyeceği durumlarda etriye uçlarının 90o kancalı ve bindirmeli yapılmasına izin verilmez.ZIMBALAMA 8.

Zımbalama Bölgesi Özellikleri ve Tasarım Zımbalama Kuvveti Eksenel yükleme durumunda. eğilme düzleminde kolonun iki yanındaki plak momentleri toplamının %40 ı ve alt ve üst kolonlardaki eksenel yüklerin farkı temel alınmalıdır. 1 η= b2 1+ b1 (8.4(M d1 + M d2 ) N 2 − N1 Md2 > Md1 N2 ŞEKİL 8.ICS 91. γ = 1. Plak kenarında veya köşesinde olmayan dikdörtgen veya dairesel yük alanları (veya kolonlar) için γ daha basit olarak ifade edilebilir. Şekil 8.23) Denklem 8. yapılacak azaltma. N1 Md1 Md2 e= 0.23. 8. Denklem 8. Dışmerkezliğin hesabı. Boşluklar nedeni ile zımbalama çevresinde. 1 γ= ex + ey 1 + 1.22.0 γ= 1 e 1+ η up d Wm Dışmerkezli yükleme durumunda.3 . eğilme etkisi aşağıdaki γ katsayılarıyla hesaba katılmalıdır.25) Dairesel yük alanları veya kolonlar için.24) Dikdörtgen yük alanları veya kolonlar için. up.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000 etkisinin daha güvenilir yöntemlerle hesaplanmadığı durumlarda.2 . 1 γ= 2e 1+ d + d0 (8.080.7b1 durumu için geçerlidir.25 deki dışmerkezlikler hesaplanırken. yalnızca b2 ≥ 0.5 b xb y (8. döşeme boşluğu kenarlarına teğet çizilecek radyal doğruların 34 .Hesaba Katılacak Dışmerkezlik Yüklenen alan kenarında “5d” veya daha yakın uzaklıkta olan boşluklar. zımbalama çevresi hesaplanırken dikkate alınır.ŞEKİL 8.3 de gösterilmiştir. yüklenen alan ağırlık merkezinden.24 ve 8.22) (8.

5 katını aşamaz. teğet veya teğetlerle içbükeyliğin giderilmesinden sonra elde edilen çevre. geçerliliği deneylerle kanıtlanmış donatı veya profil düzenlemeleri veya özel çelik elemanlarla artırılabilir. zımbalama donatısının etkili olabilmesi için. Şekil 8.3.4b. Şekil 8.Özel Durumlarda Zımbalama Çevresi 35 . Plak köşelerine yakın kolonlar ve yük alanları için ise zımbalama çevresi olarak. plak kalınlığının en az 250 mm olması gerekir.ICS 91.21 ile belirlenen değerin 1.5a da gösterilen iki seçenekten küçüğü kullanılmalıdır. Dö şeme boşlukları d/2 d/2 d/2 b a1 a1 ≤ h/2 a1 ≤ 3b a1 d/2 d/2 d/2 h b.5b de gösterilen iki seçenekten küçüğü alınmalıdır. Basık dikdörgen kolon kesiti c. bu düzenlemelerle arttırılmış dayanım d/2 d/2 d/2 d/2 a. herbir kritik kesit ayrı ayrı değerlendirilip en elverişsiz olanı gözönüne alınmalıdır.0 den fazla olduğu durumlarda h=3b varsayımı ile hesaplanacak çevre kullanılmalıdır. kolon başında tabla bulunuyorsa). hesaplarda zımbalama çevresi olarak kullanılmalıdır. Plak kenarına yakın kolonlar ve yük alanları için zımbalama çevresi olarak hesaplarda. İçbükey çevreli kolon kesiti hiçbir zaman Denklem 8.4 .21 ile belirlenen zımbalama dayanımı.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000 içinde kalan çevre uzunluğu dikkate alınmayarak gerçekleştirilmelidir. Ancak. Şekil 8. Ayrıca. Şekil 8. Şekil 8. ŞEKİL 8. 8. Eğer birden fazla kritik kesit sözkonusu ise (örneğin.4c.080. Yükleme alanı çevresinin içbükey olduğu durumlarda. Yüklenen alan boyutları oranının 3.4a.Zımbalama Donatısı Denklem 8.2 .

Özel önlemler alınmayan durumlarda.1.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000 Serbest kenar Serbest kenar d/2 d/2 d/2 d/2 (a) Kenar kolon için iki seçenek Serbest kenar Serbest kenar d/2 d/2 d/2 (b) Köşe kolon için iki seçenek ŞEKİL 8. 36 .2Vd den küçük seçilemez. 0. mesnetteki faydalı yüksekliğe oranı 1. Hd.26 ile belirlenen değeri geçmemelidir.22 fcd bw d (8. sürtünme kesmesi için hesap yapılmalı ve Madde 8.5 . konsola oturan kirişlerde sıcaklık değişimi ve büzülme gibi olaylar nedeni ile oluşan kısalma ve uzamalar. Her zaman çekme olarak hesaba katılacak olan bu yatay kuvvet. eğilme ve eksenel kuvvet (Hd) için hesaplanan donatıların toplamıdır.7 ye göre kesme sürtünme donatısı (Awf) hesaplanmalıdır.26) Kısa konsollarda.Kritik Kesit Seçenekleri 8. Bu yatay kuvvet için yük katsayısı 1.080. Şekil 8. konsol üzerinde yatay kuvvetler oluştururlar.KISA KONSOLLAR Yükleme noktasından mesnet yüzüne olan uzaklığın. Vd ≤ 0.4 .6 alınır.ICS 91.6. Konsolun kesme dayanımı Denklem 8.0 veya daha küçük olan (av ≤ d) konsolların taşıma gücü hesabı ve donatı detaylandırılması bu bölümdeki ilkelere göre yapılmalıdır. Toplam çekme donatısı (Ast).

080.30) Çekme donatısı akmayı sağlamaya yeterli biçimde kenetlenmelidir.Kısa Konsol İle İlgili Tanımlar 8.1 koşulları uygulanmalıdır. aşağıdaki değerden az olamaz.5 -YÜKSEKLİĞİ FAZLA OLAN KİRİŞLER İÇİN ÖZEL KOŞULLAR Bir yüzünden mesnetlenip diğer yüzünden yüklenen ve net açıklığı.An) (8.5(Ast .29) Konsolun Kirişin üst yüzünden 2d/3 derinliğine kadar yayılan kapalı veya açık yatay etriyelerin kesit alanı olan Asv. çapı en az çekme donatısının çapına eşit bir ankraj çubuğuna (Şekil 8.6 .8 f yd d (8.6) yeterli biçimde kaynaklanması veya çekme donatısının U-biçimli firketelerden oluşturulması gereklidir. (Ast) Ankraj çubuğu ≥d/2 h d 2d/3 Kapalı etriye.05 cd b w d f yd As = Vd a v + H d (h − d) 0.27) (8. Aynı yüzünden mesnetlenen ve yüklenen kirişlerin tasarımında Bölüm 8. Bu amaçla. Bu ankraj çubuğu veya firketenin taban bölümü (kapalı tarafı). bu bölümde verilen koşullara ve sınırlara uyulacaktır. faydalı yüksekliğinin 5 katından küçük olan kirişlerin kesme tasarımında. çekme donatısının. Vd av Hd Toplam çekme donatısı.ICS 91. Asv ≥ 0.28) An = Hd f yd (8. yük alanının ötesine geçmelidir. (Asv) ŞEKİL 8. 37 .40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000 2  A st = (A s + A n ) ≥  A wf + A n  3  f ≥ 0.

8 ctd bw Sh f yd (8.1 ile hesaplanır.31) (8.35) Kiriş eksenine dik ve paralel kesme donatılarının aralığı.34) (8.ICS 91. 0. d/5 den ve 400 mm den fazla olamaz. Vd ≤ 0.154.32) Tasarım kesme kuvvetinin Denklem 8. Yukarıda tanımlandığı biçimde hesaplanan tasarım kesme kuvveti. Beton katkısı Vc. en büyüğü) lb l bk lo n r α1 φ 38 . "a" tekil yükün mesnet yüzünden uzaklığıdır. Denklem 8. Denklem 8. Avh ise. düzgün yayılı yük taşıyan kirişlerde. kiriş eksenine dik ve paralel olarak yerleştirilecek kesme donatısı. Av f ≥ 0. derinlik boyunca "sh" aralığı ile yerleştirilen boyuna kesme donatısının alanıdır. Vd ≤ 0. (l n / d ) < 2 ise. Hesaplanan kesme donatısı aşağıda verilenlerden az olamaz.1 ile tanımlanan çatlama dayanımından büyük olduğu durumlarda. tekil yüklü kirişlerde ise.20 f cd bw d 2 ≤ (l n / d ) ≤ 5 ise. kesit boyutları büyütülmelidir. "s" aralığı ile yerleştirilen enine kesme donatısının alanıdır.0 . 9 . Betonun kesme dayanımına katkısı.8 ctd bw s f ywd Ash f ≥ 0.4 kullanılarak hesaplanır. aşağıdaki bağıntıyı sağlamalıdır. mesnet yüzünden 0. kiriş eksenine paralel. aşağıda verilen sınırları aşamaz.33) Denklemdeki Av kiriş eksenine dik olarak. kadar.4 ve Denklem 8.17 f cd bw d (10 + l / d ) (8. ancak hiçbir zaman bu uzaklık kiriş faydalı yüksekliğini geçemez. Burada.5a kadar uzaklıkta hesaplanır.DONATININ KENETLENMESİ VE DÜZENLENMESİ İLE İLGİLİ KURALLAR 9.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000 Tasarım kesme kuvveti. Bu koşul sağlanamazsa. Vw = d  l n 1 + d 12   Av f ywd Avh f yd +  Sh  s l  11 − n d     (8.080.KULLANILAN SİMGELER a c cc fctd fyd dm fyk Fiyonglar arasındaki uzaklık En dış donatı ağırlık merkezinden ölçülen beton örtüsü Net beton örtüsü Beton tasarım eksenel çekme dayanımı Boyuna donatı tasarım akma dayanımı Merdane çapı Boyuna donatı karakteristik akma dayanımı Kenetlenme boyu Kancalı kenetlenme boyu Bindirme boyu Demet donatıdaki çubuk sayısı hasır donatıda enine çubuk sayısı Aynı kesitte eklenen donatının toplam donatıya oranı Bindirme boyu katsayısı Boyuna donatı çapı (çeşitli çaplar varsa.

Donatı çapının.ICS 91. hesaplanan donatı alanının mevcut donatı alanına oranı ile çarpılarak azaltılabilir. Afet Bölgelerinde Yapılacak Olan Yapılar Hakkında Yönetmelikte (1997) tanımlanan.1 . bu azaltma ile bulunan kenetlenme boyu. Denklem 9.DONATININ KENETLENMESİ 9. 100/(132-φ) katsayısı ile çarpılarak artırılır. 32 mm < φ ≤ 40 mm olduğu durumlarda yukarıdaki denklemlerden hesaplanan kenetlenme boyu. 9.2 .Genel Betonarme bir yapı elemanının gerektiği gibi davranabilmesi için donatının betona kenetlenmesi zorunludur. bu değerin iki katı kullanılmalıdır. daha az eğimli veya yatay olup da betonlama sırasında kesitin alt yarısında veya kesitin serbest üst yüzünden 300 mm den daha uzakta olan çubuklar Herhangibir betonarme kesitinde.40 φe Demet donatı eşdeğer çapı TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000 9.1 den hesaplanan kenetlenme boyları. Denklem 9. Beton örtüsünün donatı çapından az olduğu veya aynı sıradaki donatı çubukları arasındaki net uzaklığın donatı çapının bir buçuk katından küçük olduğu durumlarda.Çekme Donatısının Kenetlenmesi a. Kesitteki donatının.1 .1) Düz yüzeyli çubuklarda. Konum I : Genel durum (Konum II de olmayan bütün çubuklar) Konum II : Betonlama sırasında eğimi yatayla 45o . Aderansın tam olarak sağlanabilmesi için gerekli kenetlenme boyu. yukarıdaki denklemlerden belirlenen kenetlenme boyları. f yd   l b =  0. Kenetlenme. kesitteki donatı çubuklarının betonlama sırasındaki konumuna bağlıdır. Kanca veya Fiyongla Kenetlenme 39 .90o arasında olanlar ile.1. nervürlü çubuklar için aşağıdaki denklem kullanılarak hesaplanmalıdır.1. Konum II ye giren çubuklar için 1. donatının öngörülen çekme veya basınç gerilmesini güvenle taşıyabilmesi için her iki yönde yeterli kenetlenme boyuna sahip olması gereklidir. Düz kenetlenmeye ancak nervürlü çubuklarda izin verilir. deprem dayanımına katkıda bulunan süneklik düzeyi yüksek çerçeve elemanlarında ve perdelerin kritik yükseklikleri içinde bu azaltma yapılamaz.12 φ  ≥ 20φ  fctd    (9. Konum I e giren çubuklar için ise 1. b. düz kenetlenme ile. Düz Kenetlenme Kenetlenme.1 den hesaplanan boyun ½ sinden ve 20φ den az olamaz.1 den hesaplanan kenetlenme boyları 1.080. Ancak. manşon ve benzeri mekanik bağlantılarla veya kanca ile sağlanabilir. Kenetlenme boyu olarak tanımlanan bu boy.2 ile çarpılarak artırılmalıdır. hesaplanan gerekli donatıdan fazla olduğu durumlarda. Denklem 9.0 ile.4 ile çarpılmalıdır. donatının gereksinme duyulmayan noktadan düz olarak lb kadar uzatılması ile sağlanabilir.

1 nokta kaynaklı hasır donatı için geçerlidir.5 φ ≥ 8. Bu tür kenetlenmenin kullanılabilmesi için özel izin gereklidir. a≥2φ. Etriye çiroz ve kancalarında.ICS 91. Nokta kaynaklı hasır çeliklerde bu tür kenetlenme yaygın olarak kullanılır. Bu gibi durumlarda.5 φ ≥ 8.1 de gösterilen standard kancaların bulunduğu durumlarda. Şekil 9.Kaynaklanmış Enine Çubuklar İçin Aranan Kenetlenme Koşulları Donatı yüzeyi Düz Nervürlü φ (mm) φ < 8. Dinamik veya çok değişen yüklerin sözkonusu olduğu durumlarda çizelgedeki değerlere bir çubuk ve 100 mm eklenmelidir. kırılma yükünün %70 ini geçmemelidir.Standard Kanca ve Fiyonglar c. Mekanik Kenetlenme Özel durumlarda kenetlenme.080. e. ŞEKİL 9. Kenetlenme için gerekli enine çubuk sayısını ve minimum boyutları gösteren Çizelge 9. ÇİZELGE 9. dm ≥ 6φ dm≥6φ dm≥12φ. Fiyonglarda.5 Konum I n lb (mm) 3 450 4 500 3 350 3 450 Konum II n lb (mm) 3 350 4 400 3 300 3 350 Mekanik kenetlenme özel manşonlarla da sağlanabilir. kenetlenme boyu lbk Denklem 9.5 φ < 8. donatı ucuna kaynaklanan veya vidalanan plakalarla da sağlanabilir. d.1 den bulunacak değerin 3/4 ü kadar alınabilir.1 .1 . c≥3φ (d) a c lbk (b) dm Fs Fiyong a Eleman kalınlığı Donatının ucu bükülerek kanca veya fiyong yapılıyorsa gerekli kenetlenme boyu azaltılabilir.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000 ≥6φ ≥60 mm ≥12φ dm dm ≥ 6φ Fs lbk (a) Fs dm Fs lbk (c) Boyuna donatı kancalarında. Kaynaklı Enine Çubukla Kenetlenme Gerekli kenetlenme boyu çubuğa kaynaklanmış enine çubuklar ile sağlanabilir. Demet Donatının Kenetlenmesi 40 . Kullanılacak manşonun yeterliliği bu konuda yapılmış deneylerle kanıtlanmalıdır. öngörülen düzenleme bir laboratuvarda denenmeli ve projede kullanılacak çubuk hesap kuvveti.

kanca tabla içinde kalmak koşuluyla. ŞEKİL 9.3 . Kaynaklı Enine Donatı İle Kenetlenme Etriyelerde bu tür kenetlenme ancak hasır donatı ile yapılır.3 .Etriyelerde Kaynaklı Kenetlenme Türleri 41 . a. Denklem 9. Şekil 9.2 de gösterildiği gibi 1350 veya 900 lik kancalarla sağlanmalıdır. ancak dişli döşeme kirişlerinde kullanılabilir.3 ile tanımlanan eşdeğer çap φe kullanılmalıdır. kanca.1. Düz Bindirme İle Kenetlenme Şekil 9. dikdörtgen kesitler.4 .ICS 91. Donatı çubuğu bütün yük düzenlemeleri altında basınca çalışıyorsa.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000 Demet donatının kenetlenme boyunun hesabında. Şekil 9. kenetlenme boyu Denklem 9. kolonlar ve özellikle burulmaya maruz elemanlar için kullanılmalıdır. b.3 de izin verilen kaynaklı kenetlenme türleri gösterilmiştir. 9. Şekil 9.080.2 .1 den hesaplanan değerin 3/4 üne kadar azaltılabilir. Kanca ile Kenetlenme Bu tür kenetlenme. düz bindirme veya enine çubuk kaynaklanarak sağlanabilir.2c de gösterilen düz bindirme.Basınç Donatısının Kenetlenmesi Basınç donatısına kanca yapılamaz. Şekil 9.Etriyelerde Kancalı Kenetlenme Türleri a≥4φ a≥4φ ≥ 3 aralık ≥ 30 cm a≥4φ (a) (b) (c) c. ≥ 10 φ ≥ 70 mm ≥ 6φ ≥ 50 mm lb (a) (b) (c) ŞEKİL 9.2b de gösterilen tür ise. 9.2a da gösterilen tür. deprem veya burulma etkisi altındaki yapı elemanlarında kullanılamaz.1.Etriyelerin Kenetlenmesi Etriyelerin kenetlenmesi.

Hasır donatının eklenmesi için önerilen Çizelge 9.5 .3 . Bu konuda yapılacak herhangi bir değişiklik için proje mühendisinin onayı alınmalıdır.25fyk kadar gerilme taşıyabileceği kanıtlanmalıdır. Bindirme boyunca en az 6 sargı donatısı bulundurulmalı ve sargı donatısı aralığı eleman yüksekliğinin 1/4 ünden ve 200 mm den fazla olmamalıdır.Bindirmeli Ekler Bindirmeli eklerde çubukların bitişik olması tercih edilmelidir.Genel Donatıda eklemeler projede gösterilen yerde ve biçimde yapılmalıdır.Manşonlu Ekler Betonarme yapı elemanlarında kullanılacak manşonlu eklerin.2 .Kaynaklı Ekler Kaynaklı ek yapılacak çubukların metalurjik analizi yapılmalı ve çeliğin özellikle karbon içeriği açısından kaynaklamaya uygun olduğu kanıtlanmalıdır.2 den hesaplanır. 9. (1. ek yerleri şaşırtılmalıdır.2 . α1 = 1. bindirme boyunca sargı donatısı bulundurulması gereklidir. Denklem 9. l0. Madde 9.5 de verilen değer %20 artırılarak bulunur.2. demetteki tüm çubuklar aynı kesitte eklenmemelidir. Kaynaklı ekler TS 708’e uygun olarak yapılmalıdır.080. Bindirmeli eklerde.8 alınır. Bütün kesiti çekme taşıyan elemanlarda.2.2. Bu deneylerde. l0 = α1 lb α1 = 1 + 0. “r” aynı kesitte eklenen donatının toplam donatıya oranıdır. hem çekme hem de basınç altında.4 . ekler şaşırtılmış sayılır.1 . Çizelge 9. Demet donatıda ek yapıldığında. 9. 9. 42 . İki ekin merkezinden merkezine ölçülen uzaklık en az 1. Bindirmeli Ekler Bindirmeli eklerde bindirme boyu l0 . Sargı donatısının çapı.5 r (9. bu aralık bindirme boyunun 1/6 sından ve 100 mm den fazla olmamalıdır.DONATININ EKLENMESİ 9.25 katı dayanıma sahip olduğu deneylerle kanıtlanmalıdır.2 deki bindirme boyları ve enine çubuk sayıları. Konum I e giren çubuklarda.2) Burada.5 tan küçük olduğu durumlarda.2. bindirme boyu bu denklemden elde edilen değerin 3/4 üne kadar azaltılabilir.5xGerekli donatı kesit alanı÷Kesitte bulunan donatı kesit alanı) oranında artırılır.4 çarpanıyla artırılır.ICS 91.2. manşonla bağlanan donatı çubuğu için standardlarda öngörülen minimum karakteristik akma dayanımının 1.2. 9. Bindirmeli ek yapılan çubuk uçları kancalı ise.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000 9. 1. kesitte bulunan donatının gerekli donatıdan en az %50 fazla olduğu durumlar için geçerlidir. Kesitteki donatı alanının gerekli donatı alanına oranı 1. Demetteki bireysel çubuklar için gerekli bindirme boyu. en az eklenen donatı çapının 1/3 ü veya φ8 olmalıdır. Birden fazla çubuğa ek yapılması gereken durumlarda.2. Eklenen iki çubuk arasında aralık bırakılması gereken durumlarda. Donatının eklenmesinde aşağıdaki yöntemlere izin verilir. Kaynakla yapılan eklerden her elli taneden birine (en az 5 tanesine) çekme deneyi uygulanmalıdır. ekli donatının 1.Çekme Donatısının Eklenmesi a.5 l0 kadarsa.

5 φ ≥ 8. bu tür standard kancanın donatı ekseni ile yaptığı açı 180o dir. Bindirmeli Ekler Bindirmeli eklerde bindirme boyu. Bu çubuklar yeterliliği deneylerle kanıtlanmış özel manşonlarla eklenmelidir. c) Herhangi bir yük birleşiminde.4 e göre yapılmalıdır. 6φ den az olamaz.080. Çapı 30 mm den büyük olan donatı çubuklarına bindirmeli ek yapılamaz.Boyuna Donatı Kancaları a) 180o kanca . b. 9. Kaynaklı Ekler Çekme donatısındaki kaynaklı ekler Madde 9.3 e göre yapılmalıdır. 43 .Nokta Kaynaklı Hasır Donatı İçin Bindirme Koşulları Donatı yüzeyi Düz Nervürlü φ (mm) φ < 8.2 . boyuna donatıda kolon alt ucunda yapılacak bindirmeli ekler aşağıdaki koşullara uyacaktır. b) 90o kanca .1 de gösterilmiştir.2. c. Manşonlu Ekler Basınç donatısındaki manşonlu ekler. Kanca iç çapı. Fiyongların bükülme iç çapı.5 φ ≥ 8.5 Konum I n lo (mm) 4 500 5 600 4 400 4 450 Konum II n lo (mm) 4 400 5 500 4 350 4 400 b.50 lb 9. bu tür standard kancanın donatı ekseni ile yaptığı açı 90o dir. bindirmeli ekler 9. c) Fiyong . l0 ≥ lb olmalıdır.2.2. Madde 9.2a da belirtilen kenetlenme boyundan ve 300 mm den az olamaz.Fiyong Şekil 9. Manşonlu Ekler Çekme donatısındaki manşonlu ekler Madde 9.25 lb Aynı kesitte boyuna donatının yarısından fazlası ekleniyorsa.Şekil 9.1b de gösterildiği gibi. Kanca iç çapı. 12φ den az olamaz.1 .1a da gösterildiği gibi. Kanca serbest ucunda.1.3 e göre yapılmalıdır.Şekil 9. Madde 9. 9.3 .5a da tanımlanan sargı donatısının aralığı d/4 ten az olmalıdır.4 e göre yapılmalıdır.2.ICS 91. dm.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000 ÇİZELGE 9. Basınç donatısındaki bindirmeli eklerde kanca yapılmamalıdır.2. l0 ≥ 1. Kaynaklı Ekler Basınç donatısındaki kaynaklı ekler. Aynı kesitte boyuna donatının yarısı veya daha azı ekleniyorsa.Basınç Donatısının Eklenmesi a. 9.5 φ < 8. dm. 6φ den az olamaz. dm.3.7 .1c de gösterilmiştir.STANDARD KANCA DETAYLARI Bu standardda tanımlanan standard kancalar Şekil 9. c. uzunluğu 12φ den az olmayan düz bir bölüm bulunmalıdır.6 .2.2. Kanca serbest ucunda. Madde 9. kolon boyuna donatısında çekme oluşuyorsa. uzunluğu 4φ ve 60 mm den az olmayan düz bir bölüm bulunmalıdır.6 ya göre yapılabilir.2. b) Hiçbir yük birleşiminde kolon boyuna donatısında çekme oluşmuyorsa. l0 ≥ 1.Kolon Boyuna Donatısı Bindirmeli Ekleri a) Kolon boyuna donatısı kolon orta bölgesinde ekleniyorsa. Bindirme boyunca. Madde 9.

beton örtüsü gerekli görüldüğü kadar artırılmalıdır.3) Demet donatı için Bölüm 9. Bu uygulama. c . b . 9. b ve c deki gibi yapılabilir.Bu tür bindirmeli kanca Şekil 9. Kolonlarda iki boyuna donatı arasındaki net uzaklık çubuk çapının 1.5 .Hasır Donatıdan Yapılan Etriye Kancaları Hasır donatıdan yapılan etriye kancaları Şekil 9.ICS 91.En Dış Donatının Dış Yüzünden Ölçülen Gerekli Beton Örtüsü Zeminle doğrudan ilişkide olan elemanlarda Hava koşullarına açık kolon ve kirişlerde Yapı içinde. Demet donatının eşdeğer çapı φe .2 .DONATI YERLEŞTİRİLMESİ İLE İLGİLİ KURALLAR 9. 44 .3.1 .2 deki koşullar aynen geçerlidir. üst sıradaki çubuklar alt sıradakilerle aynı düşey eksen üzerinde sıralanmalı ve iki sıra arasındaki net açıklık en az 25 mm veya çap kadar olmalıdır.4 de gösterildiği gibi demet olarak kullanılmasına izin verilir. Deprem bölgelerinde yapılacak olan yapılarda bu tür etriye kullanılamaz. Yangının.90o bindirmeli kanca .3 .5.3a. ÇİZELGE 9.5.080.3 . 9. aşağıda verilmiştir.DONATI BÜKÜLMESİ İLE İLGİLİ KURALLAR Betonarme boyuna donatısı. ısıtılmadan bükülmelidir.135o kanca .3 te verilmiştir (en dış donatının dış yüzünden ölçülür). ancak φ yerine φe kullanılmalıdır. Etriye kancalarının iç çapı 4φ den az olamaz. Bükülmüş donatının. φ e = 1. 9. dış etkilere açık olmayan kolon ve kirişlerde Perde duvar ve döşemelerde Kabuk ve katlanmış plaklarda cc cc cc cc cc ≥ 50 mm ≥ 25 mm ≥ 20 mm ≥ 15 mm ≥ 15 mm 9.2b de gösterilmiştir.90o kanca .Bu tür standard etriye kancası Şekil 9.2 .3. “n” ise demetteki donatı sayısıdır. yalnızca zorunlu durumlarda merdane çapı en az 6φ olmak koşuluyla ve yetkili mühendisin onayıyla yapılabilir.1 ve 9.2a da gösterilmiştir.Bu sınırlar bindirmeli eklerin bulunduğu yerlerde de geçerlidir.2c de gösterilmiştir.3 . Kullanılan donatı çubuğunun bükülmeye uygun olduğu TS 708’e göre yapılacak bükme deneyleri ile kanıtlanmalıdır.Donatı Aralığı Aynı sıradaki donatı çubukları arasındaki net aralık donatı çapından. en büyük agrega çapının 4/3 ünden ve 40 mm den az olamaz. beton döküldükten sonra açılarak doğrultulması sakıncalıdır.Net Beton Örtüsü Donatıya gerekli aderansı sağlamak ve donatıyı dış etkilerden korumak için gerekli net beton örtüsü Çizelge 9.Bu tür kanca Şekil 9.2φ n (9.4 . Denklem 9. Donatının iki veya daha fazla sıra olarak yerleştirilmesi gereken durumlarda.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000 9.5. Bindirmeli etriyelerde bindirme boyu. 9. Demetteki donatı çubuğu sayısı en çok 3 olabilir. Denklemdeki φ demet yapılan çubukların çapı. maksimum agrega çapının 4/3 ünden ve 25 mm den az olamaz.Demet Donatı Yalnız nervürlü çubukların Şekil 9. çapı en az 6φ olan bir merdane etrafında.5 katından. paslanmanın ve diğer zararlı dış etkenlerin sözkonusu olduğu durumlarda.Etriye Kancaları a .1e göre hesaplanan kenetlenme boyuna eşit alınmalıdır.

40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000 φe φ φe φ n=2 n=3 ŞEKİL 9. Madde 6. Özel temeller bu bölümün kapsamı dışındadır. Donatının projesindeki biçimde yerine konmasına özen gösterilmeli. Etriyelerin de yan yüzünden betonla sarılmasına özellikle dikkat edilmelidir. tekil temeller ve sürekli temellerin tasarımı ve yapımı ile ilgili kuralları açıklar.Demet Donatı Düzenlemesi 9. Temel elemanlarının kesit boyutlarının kontrolunda ve gerekli donatının belirlenmesinde ise.6’da tanımlanan yük bileşenlerindeki tüm yük katsayıları 1. yağ ve yüzeyden ayrılabilen pastan temizlenmelidir. zemine güvenli biçimde aktarmak üzere oluşturulan betonarme elemanlardır. Beton takoz ve çelik çubuk parçaları yerine bu amaçla hazırlanmış plastik elemanlar da kullanılabilir. Döşeme ve kirişlerin üst donatılarının aşağıya basılmaması için önlem alınmalıdır.GENEL Bu bölüm. 10.DUVAR ALTI TEMELLERİ 10.ICS 91. üst yapı yüklerini zemine aktaran. Zeminin temel yükleri altında yer değiştirmesini sınırlayan ve stabilite güvenliği sağlayan temel büyüklüğü hesabında. Temel kotu ve temel tipi.5. Madde 6. iki doğrultudaki faydalı yükseklikler ortalaması Duvar altı temelinin duvar dışına taşan bölümünün genişliği Kesmede çatlama dayanımı Tasarım kesme kuvveti 10.2. asal donatıyı oluşturan çekme ve basınç çubuklarının dağıtma donatısı ve etriyelerle iyice bağlanmış olması sağlanmalıdır.0 alınacaktır.2 . Çubukların etrafında gerekli beton tabakasının oluşturulabilmesi amacıyla.2.1 .4 . duvar altı temelleri. taşıyıcı duvar yükünü. 45 .1 .Donatının Yerleştirilmesi Çelik.0 .BETONARME TEMELLER 10. zemin türü gözönüne alınarak en az 50 mm kalınlığında beton veya benzeri bir yalıtım tabakası ile örtülmelidir. zemin mekaniği ilkelerine göre seçilmelidir.6’da maddesinde tanımlanan yük katsayıları ile bulunan tasarım yükleri ve bu yükler etkisiyle temel altında oluşacak taban basınçları esas alınacaktır.KULLANILAN SİMGELER b d l Vcr Vd Duvar altı temeli genişliği Temellerde. Beton dökülürken. beton örtüsü 50 mm den az olamaz. genel olarak yerel koşulların değerlendirilmesinden sonra. 10 .4 .2.080. Donatısı altta bulunan bir yapı elemanı doğrudan doğruya (temel plaklarında olduğu gibi) zemin üzerine yapılacaksa. donatı askıya alınmalı ve kalıpla bunların arasına beton takozlar ve iki sıra donatı arasına çelik çubuk parçaları konmalıdır. donatının yerinin değiştirilmemesi gerekir. kullanılmadan önce kir.Genel İlkeler Duvar altı temelleri. Bu bölüm kapsamında tasarımı yapılan temellerde.

kolon yüzlerinden dışarı taşan temel parçaları ayrı ayrı.Tasarım İlkeleri Tekil temelleri taban alanı boyutları. Boyutlandırma ve donatı hesabında. tasarım kesme kuvvetinin de kesmede çatlama dayanımından küçük olması sağlanmalıdır. zımbalama çevresinin de kolon yüzünden d/2 kadar uzakta olduğu varsayılır.Donatıyla İlgili Kurallar Duvar boyunca her köşede bir tane olmak üzere en az 4φ10 boyuna donatı bulundurulmalı ve bunlar.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000 Duvar altı temelleri. “Afet Bölgelerinde Yapılacak Yapılar Hakkında Yönetmelik” kurallarına uygun olarak yapılmalıdır.Tasarım İlkeleri Duvar altı temellerinin genişliği. her iki yönde bağ kirişleri veya plak ile biribirlerine bağlanacaktır. zemin dayanımı ve oturmaları dikkate alınarak belirlenir. en az 4φ10 l ≥ 100 mm h ≥ 200 mm ≥ l/2 b ŞEKİL 10.2. zemin dayanımı dikkate alınarak belirlenir. Temel kesit hesabı yapılırken. kesme kuvveti ve zımbalama için ayrı ayrı hesap yapılmalı ve donatının yeterli kenetlenme boyuna sahip olduğu kanıtlanmalıdır. tasarım momentinin homojen çatlamamış kesit varsayımı ile hesaplanan çatlama momentinden. Tekil temelin planda en küçük boyutu 0. yukarıda belirtilen ilkeye göre belirlenen zemin basınç dağılımı göz önüne alınmalıdır. Oluşabilecek farklı çökme ve oturmalar dikkate alınarak.2. Bağ.Genel İlkeler Daha ayrıntılı hesap gerekmeyen durumlarda. 10.3 . Duvar altı temeli. Daha kesin hesap gerekmiyorsa. rijit temel varsayımı benimsenerek.ICS 91. duvar dışına taşan konsol açıklığının yarısından ve 200 mm den az olamaz. 46 .2 . 10. kalınlığı ise 250 mm den ve konsol açıklığının 1/4 ünden az olamaz. Duvar altı temeli kalınlığı ise.1.TEKİL TEMELLER 10. Bu durumda.2 .1 . moment ve kesme için kritik kesitin kolon yüzünde. en az 8 mm çapında etriyelerle sarılmalıdır.0 m2 den. moment ise duvar yüzünden duvar kalınlığının ¼ ü kadar içerde hesaplanır. üzerindeki duvardan en az 100 mm dışarı taşmalıdır.7 m den. tek yönde çalışan birer konsol kiriş gibi hesaplanabilir. herbir yanda.3. Şekil 10.080. donatı gerektirmeyecek biçimde boyutlandırılır.3’de tanımlanan minimum donatı bulundurulması gereklidir.Duvar Altı Temeli en az ≥φ8/300 mm 10. Temel kalınlığı seçilirken.2. bu tür temellerin altındaki zemin basınç dağılımının doğrusal olduğu varsayılabilir.3 . eğilme. 10.3. Kesit hesabında göz önünde bulundurulacak kesme kuvveti duvar yüzünde. Tekil temeller. aralığı 300 mm yi geçmeyen. bu temellerde en az Madde 10. alanı 1.1 .

Bu tür sürekli temellerde.4 .KULLANILAN SİMGELER a bw d Ecb Ecs e h Ib Is l ls Mesnet genişliği Dişli döşemede diş genişliği Faydalı yükseklik Kirişte beton elastisite modülü Döşemede beton elastisite modülü Komşu iki diş arasındaki net uzaklık Döşeme kalınlığı Kirişin tüm kesit eylemsizlik momenti Döşemenin tüm kesit eylemsizlik momenti Hesap açıklığı Döşemenin kısa doğrultuda. kagir duvar gibi düşey taşıyıcı elemanın yüklerini bir bütün olarak ve yeterli bir rijitlik içinde zemine aktarabilen temellerdir. genellikle yeterlidir. yarı elastik ortam veya daha basit olarak. 10.SÜREKLİ TEMELLER 10.1. birden fazla kolon. Bu sağlanamıyorsa.3.3 . Bir doğrultuda sıralanmış düşey taşıyıcı elemanlar altında düzenlenen sürekli temeller şerit temel. temelin ve yarı elastik (veya inelastik) ortam durumundaki zeminin karşılıklı etkileşim ilişkileri temel alınmalıdır.Genel İlkeler Sürekli temeller. Kirişli olan sürekli temellerde. Temeldeki çekme donatısı oranı.1 de olduğu gibi. kullanım sırasında oluşacak tasarım kesme kuvvetlerini karşılayabilecek ve yeterli sürtünme kesmesi dayanımı oluşturabilecek düşey donatı yerleştirilecektir. birden fazla doğrultuda yerleştirilmiş düşey taşıyıcı elemanlar altında düzenlenmiş sürekli temeller ise alan temeli olarak adlandırılır.3. kolon yüzündeki kesme kuvveti ve zımbalama kontrolleri. Şerit temeller ve alan temelleri. bu standardın kirişler ve plaklar için öngördüğü oranlarla tanımlanmıştır. plak kalınlığı da 200 mm den daha az olamaz. Üst yapıdaki özel rijitlik dağılımları bir yana bırakılarak. kirişli veya kirişsiz plaklar biçiminde düzenlenebilirler.080.3 e göre bulunan Vcr kesmede çatlama dayanımı.1 . Kalınlığı nedeniyle farklı zamanlarda beton dökülmesi zorunlu olan yüksek kiriş ve kalın plakların yatay döküm derzlerinde. Zımbalama kontrolünde donatı katkısı hesaba katılamaz.3.BETONARME DÖŞEME SİSTEMLERİ 11.ICS 91. zemin basıncı için doğrusal dağılım kabul edilebilir. serbest açıklığın 1/10 undan. aradaki fark olabildiğince küçük tutulmalıdır.4. üst yapının. mesnet eksenleri arasında kalan açıklığı 47 .4.1. biribirinden bağımsız yaylarla temsil edilebilir.2 . 10. perde. herbir doğrultuda. kolon yüzünde hesaplanan Vd tasarım kesme kuvvetinden büyük olması olabildiğince sağlanmalıdır. 10. 11 .Donatıyla İlgili Kurallar Sürekli temelleri oluşturan bütün elemanlardaki minimum boyuna ve enine donatı oranları. Madde 8. 10. hesapta göz önüne alınan kesite göre 0. Bu tür temellerde kiriş kesitinin Madde 8. Temel ve zemin rijitlikleri arasındaki oranın belli sınır değerlerin üzerinde olması durumunda. temel tabanındaki ve zemin yüzündeki yer değiştirmelerin eşitliğinin sağlanması.4. çekme donatısının en az 1/3 ü kadar basınç donatısı bulundurulacaktır.002 den az ve donatı aralığı 250 mm den fazla olamaz. temel tabanında bir ızgara oluşturacak biçimde yerleştirilir.4 ve Madde 8. 300 mm den küçük olamaz. Eğilme etkisindeki bütün kesitlerin basınç bölgesinde. yeterli rijitlikte ve yeterli sayıda. kiriş yüksekliği plak da içinde olmak üzere.1 e göre yapılır. Donatı çubukları eşit aralıklı olarak yerleştirilebilir.0 . Kirişsiz plak olarak düzenlenen sürekli temellerde plak kalınlıkları.Tasarım İlkeleri Tasarım yükleri etkisiyle temel altında oluşacak zemin basınçlarının belirlenmesinde.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000 10. Bu amaçla zemin.3 .Donatıyla İlgili Kurallar Her iki doğrultu için hesapla bulunan donatılar.

2 . 11. Kritik kesitlere yerleştirilecek olan donatı Madde 11. bu kenarlardaki kiriş. mesnet eksenleri arasında kalan açıklığı Tasarım eğilme momenti Toplam statik moment Mesnet momenti azaltması Döşeme uzun kenarının kısa kenarına oranı.BİR DOĞRULTUDA ÇALIŞAN PLAK DÖŞEMELER 11. bir doğrultuda çalışan plaklar olarak adlandırılır.175 katından fazla alınamaz ve azaltılmış moment. mesnetlerinde serbestçe dönebilen sürekli kiriş teorisine göre hesaplanır. kenetlenme boyu mesnet yüzünden başlayarak 150 mm den az olamaz. kirişlerin burulma rijitlikleri dikkate alınarak azaltılabilir.2. kesit hesabında ankastre uç varsayımıyla bulunan açıklık momenti esas alınır. mesnet eksenleri arasında kalan açıklığı Döşemenin incelenen doğrultuda. kirişli veya kirişşiz plak döşeme sistemleri ile. kalınlaştırılmış döşeme parçasının kalınlığı Düzgün yayılı döşeme ölü yükü Düzgün yayılı döşeme hareketli yükü Mesnet ortasındaki kesme kuvveti Kesitin kesmede çatlama dayanımı Tasarım kesme kuvveti Döşeme moment katsayısı Döşeme sürekli kenar uzunlukları toplamının kenar uzunlukları toplamına oranı Kiriş eğilme rijitliğinin. Mesnet genişliği açıklığın 0. Plak mesnetlerinin kiriş olduğu durumlarda. β=EcbIb/EcsIs 11. “V” hesap yapılan açıklığa ait mesnet kesme kuvveti. 11. Düz veya kancalı olarak yapılabilecek olan kenetlenmelerde.GENEL Bu bölüm.2 . mesnet ortasındaki momentten ∆M=Va/3 değerinin çıkartılması ile bulunur.080. mesnet eksenleri arasında kalan açıklığı Döşemenin incelenen doğrultuya dik doğrultuda. 48 .1 . Sürekli plakların açıklıkta hesaplanan pozitif momentleri. pdl2/14 değerinden az olamaz. m = ll /ls Döşeme birim genişliğine düşen tasarım eğilme momenti Düzgün yayılı döşeme tasarım yükü Dişli döşeme plak kalınlığı Kirişsiz döşemelerde. uzun doğrultuda ise dağıtma donatısı bulundurulur.2. kolon veya betonarme duvarlara Bölüm 9 kurallarına göre kenetlenmelidir.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000 lsn ln ll l1 l2 Md Mo ∆M m md pd t t0 pg pq V Vcr Vd α αs β Döşemenin kısa doğrultudaki serbest açıklığı Döşemenin incelenen doğrultudaki serbest açıklığı Döşemenin uzun doğrultuda. bir veya iki doğrultuda çalışan. Bir doğrultuda çalışan plak döşemelerde eğilme donatısı yalnız kısa doğrultuda yerleştirilir. Plak döşemelerin kenar mesnetlerindeki açıklık ve mesnet donatıları. “a” ise mesnet genişliğidir. Mesnetlere serbestçe oturan plaklarda mesnet momentlerinde azaltma yapılamaz.ICS 91.2.Tasarım İlkeleri Bir doğrultuda çalışan sürekli plaklarda yayılı yükler altında oluşan momentler. bir veya iki doğrultuda çalışan dişli döşemelerin tasarımını kapsar. genişliği l2 olan plak parçasının eğilme rijitliğine oranı. hatıl.3 de belirtilen koşulları sağlamak zorundadır.1 . tasarım mesnet momenti. Burada.Genel İlkeler Düzgün yayılı yük taşıyan ve uzun kenarının kısa kenarına oranı 2 den büyük olan (ll /ls >2) betonarme plaklar. bir veya çok açıklıklı. iki ucun ankastre varsayılması ile (serbest açıklık göz önünde bulundurularak) elde edilecek momentten küçükse. Betonarme kirişler arasında uzanan sürekli plaklarda. hareketli yükten doğabilecek negatif açıklık momentleri.

Md = pd l2 / 11 Md = pd l2 / 15 Md = . 11.BİR DOĞRULTUDA ÇALIŞAN DİŞLİ DÖŞEMELER 11. Açıklık Momentleri Mesnet Momentleri Kenar açıklıkta. momentler aşağıda verilen katsayılardan yaklaşık olarak hesaplanabilir. serbest açıklığa döşeme kalınlığı eklenerek bulunur.Genel İlkeler Serbest aralıkları 700 mm yi geçmeyecek biçimde düzenlenmiş kirişlerden ve ince bir tabladan oluşan döşemeler dişli döşeme olarak tanımlanır.3. l döşeme hesap açıklığıdır. taşıyıcı olmayan dolgu malzemesi ile de doldurulabilir.pd l2 / 8 İkiden fazla açıklıklı plaklarda.2. 1/30 Konsol döşemelerde. Md = .pd l2 / 24 Md = . Md = . buna dik yönde.080.Donatıyla İlgili Kurallar Tek doğrultuda çalışan plaklarda eğilme donatısı oranı S220 için 0. Dış mesnetlerde. komşu açıklıkların ve yüklerin ortalaması alınmalıdır. S220 için en az φ8/200 mm. Asal donatı aralığı döşeme kalınlığının 1. aşağıda verilen değerlerden az olamaz. 1/25 Sürekli döşemelerde. boşluklu pişmiş toprak veya benzeri hafif malzeme kullanılmalıdır.pd l2 / 10 Yukarıdaki denklemlerde. 11. asal donatının %60 ından az olamaz.002 den az olamaz.003. Bu tür döşemelerde dişlerin arası boş bırakılabileceği gibi. döşeme asal donatısına dik doğrultuda boyuna mesnet donatısı bulundurulması gereklidir. Tavan döşemelerinde ve bir yerin örtülmesine yarayan veya yalnız onarım.pd l2 / 9 Diğer iç mesnetlerde. asal donatının 1/5 inden az olamaz. Dağıtma donatısının aralığı 300 mm den fazla olamaz. temizlik veya benzeri durumlarda üzerinde yürünen döşemelerde döşeme kalınlığı 60 mm ye kadar düşürülebilir. Dış mesnetlerde.05 katından az olamaz. Açıklıktaki alt donatının. S500 için en az φ5/150 mm donatı kullanılmalıdır. bu değer hiçbir mesnet eksenleri arasındaki uzaklıktan fazla ve serbest açıklığın 1. 49 . Dolgu malzemesi olarak boşluklu beton briket.3 .3 .ICS 91. S420 için en az φ8/300 mm. Kısa kenar doğrultusundaki kirişler üstünde. 1/12 Bir doğrultuda çalışan plak döşemelerde. tek açıklıklı döşemelerde.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000 Sürekli plakların kenar mesnetlerinde en az açıklık donatısının yarısı kadar üst donatı bulundurulmalıdır. İç açıklıkta. sürekli plaklarda ise en az 1/3 ü mesnetten mesnete kesilmeden uzatılmalıdır. Üste konulacak ve her iki tarafta kısa açıklığın 1/4 ü kadar uzatılacak olan bu donatı. dağıtma donatısı bulundurulmalıdır. Mesnet momenti hesaplanırken.1. Ayrıca plak kalınlığının serbest açıklığa oranı. hareketli yükün kalıcı yüke oranının 2. donatıyı koruyan net beton örtüsü en az 15 mm olmalıdır. Md = . Tüm kesit esas alınarak hesaplanacak olan dağıtma donatısı oranı. tek açıklıklı plaklarda en az 1/2 si. Ancak. İç mesnetlerde. Tek doğrultuda çalışan plaklar için en küçük kalınlık 80 mm dir.1 .5 katını ve 200 mm yi geçemez.pd l2 / 24 Kenar açıklığın iç mesnetinde. Basit mesnetli. Herhangi komşu iki açıklığının biribirine oranı 0.8 den küçük olmayan sürekli plaklar için. Üzerinden taşıt geçen döşemelerde kalınlık en az 120 mm olmalıdır. Duvarlara serbestçe oturan döşemelerde bu açıklık. Şekil 11.0 den küçük olduğu eşit yayılı yük durumunda. Ayrıca. plak alt yüzünde. Kısa doğrultuya konulan asal donatıdan ayrı olarak. S420 ve S500 için ise 0. İki açıklıklı plaklarda.

Enine dişler.2.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000 t ≥ 1/10e ≥50 mm d e ≤ 700 mm bw ≥ 100mm ŞEKİL 11. her iki doğrultuda dağıtma donatısı bulundurulmalıdır. Bu kuralın sağlanamadığı durumlarda.0015 den az. bu kirişe. Dişlere dik doğrultudaki şerit yükler (bölme duvar vb) hesaplarda herbir diş üzerinde tekil yük olarak dikkate alınmalıdır. hesap kesme kuvvetinin kesme çatlama dayanımından küçük olduğu durumlarda. Dişli döşeme kesiti basınç donatısı göz önüne alınmadan boyutlandırılmalıdır. 50 . Ancak. Dişli döşemelerde en büyük tasarım kesme kuvveti Vd nin. Tabla genişliği olarak iki diş ekseni arasındaki uzaklık alınmalıdır. Bu durumda. Dişlerin üstündeki plakta. Dişli döşemenin mesnetlendiği kenar kirişinin (son mesnet kirişi) burulma rijitliğinin göz önüne alınmadığı durumlarda.3 .3. Bu donatı herbir doğrultuda plak tüm kesit alanının 0. Bu hesapta göz önüne alınacak “a” mesnet genişliği değeri dişli döşeme toplam yüksekliğinin iki katından fazla olamaz. 11.2 de verilen denklemler kullanılarak yaklaşık olarak hesaplanabilir. minimum etriye koşuluna uyulmayabilir ve açık etriye kullanılabilir. hareketli yükün kalıcı yüke oranının 2.5 de verilen. mesnet ortasındaki momentin ∆M (Madde 11.2) kadar azaltılmasıyla bulunur. momentler Madde 11.Dişli Döşeme Döşemedeki dişler ve üzerlerindeki tabla birlikte döküldüklerinde bu iki eleman birlikte çalışacağından. dişli döşemelerin açıklık kesitleri tablalı kesit olarak boyutlandırılabilir.3. mesnetlerinde serbestçe dönebilen sürekli kiriş gibi hesaplanabilir. açıklığı olabildiğince eşit bölmelidir. 11.Donatıyla İlgili Kurallar Dişlerde eğilme ve kesme donatısı kirişlerdeki gibi hesaplanır. konsollarda ise 1/10 den az olamaz. Bu tür yükün büyüklüğü fazla olduğunda.080. minimum burulma donatısı konmalı ve dış mesnet bölgesinde açıklık donatısının en az yarısı kadar mesnet donatısı bulundurulmalıdır. Madde 8’de kirişlerin kesme dayanımı ile ilgili olarak öngörülen bütün kurallara uyulmalıdır. Şekil 11. Madde 8. sürekli döşemelerde 1/25. Toplam diş yüksekliğinin (plakla birlikte) serbest açıklığa oranı. Bir doğrultuda çalışan dişli döşemelerin açıklığı 4 m den fazla ise. Bir doğrultuda çalışan dişli döşemelerde dişler arasındaki serbest aralık 700 mm den fazla olamaz. donatı aralığı ise 250 mm den fazla olmamalıdır. yük altında enine bir diş yapılmalıdır. en az aynı boyutta enine dişler düzenlenmesi gereklidir. Komşu iki açıklığının biribirine oranı 0. taşıyıcı dişlere dik. Açıklığın 4 m ile 7 m arasında olduğu durumlarda bir enine diş.1.2. açıklığın 7 m den büyük olduğu durumlarda ise iki enine diş düzenlenmelidir. Tablanın kalınlığı serbest diş aralığının 1/10 undan ve 50 mm den. Tasarım mesnet momenti.Tasarım İlkeleri Sürekli dişli döşemelerin tasarım momentleri. kesit kesme çatlama dayanımı Vcr değerini aşmaması amaçlanmalıdır. diş genişliği ise 100 mm den az olamaz. basit mesnetli tek açıklıklı döşemelerde 1/20.1 . etriye aralığı 250 mm yi geçemez.2 .2.0 den küçük olduğu düzgün yayılı yük durumunda.8 den küçük olmayan bir doğrultuda çalışan dişli döşemeler için.ICS 91.

“Akma Çizgileri Yöntemi” vb yöntemler kullanılabileceği gibi. 8 ve 13 de verilen ilkelerle taşıma gücü ve kullanılabilirlik sınır durumları kontrol edilmelidir.4. Şekil 11. Kirişsiz döşemeler donatı hesabı ve düzenlemesi bakımından kolon şeridi ve orta şerit olarak iki bölgeye ayrılır.4). Düz veya kancalı olarak yapılabilecek olan kenetlenmelerde. İki doğrultuda çalışan kirişli veya kirişsiz. kenetlenme boyu mesnet yüzünden başlayarak 150 mm den az olamaz.2 . 51 .Genel İlkeler Düzgün yayılı yük taşıyan.1 . Madde 11.ICS 91.4 . l1/4 veya l2/4 genişlikleri ile tanımlanan şeritlerden dar olanlarının birleştirilmesi ile elde edilir. Şekil 11. hatıl. Kolon şeridi.4. eğer varsa. kolon veya betonarme duvarlara Bölüm 9 kurallarına göre kenetlenmelidir. Bölüm 7.5 de belirtilen koşulları sağlamak zorundadır. açıklıkların biribirinden fazla farklı olmadığı veya daha kesin hesaba gerek duyulmadığı durumlarda.2a. iki doğrultuda çalışan plaklar olarak adlandırılır. iki doğrultuda çalışan plaklar olarak hesaplanır.İKİ DOĞRULTUDA ÇALIŞAN PLAK DÖŞEMELER 11.Tasarım İlkeleri İki doğrultuda çalışan plakların hesabı geçerliliği kanıtlanmış bir yöntemle yapılmalıdır. bu kenarlardaki kiriş. kolon veya perde ekseninin her bir yanında ayrı ayrı. İki doğrultuda çalışan plaklar kiriş veya duvarlara oturabileceği gibi.0 veya daha küçük olan betonarme plaklar (ll /ls ≤ 2). Plakların hesabında “Eşdeğer Çerçeve Yöntemi”.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000 11. Plak döşemelerin kenar mesnetlerindeki açıklık ve mesnet donatıları. Kolon şeritleri arasında kalan döşeme parçası orta şerit olarak tanımlanır. bu bölümde verilen yaklaşık yöntemler de kullanılabilir. moment hesaplanan doğrultudaki kirişleri de kapsar. doğrudan kolonlara da oturabilir (kirişsiz döşeme). Ancak. Bu tür yöntemlerle kritik kesitler için bulunan tasarım zorlamaları dikkate alınarak.4.4. mesnet koşullarına ve bu orana bakılmaksızın. dört kenarı boyunca mesnetlenmiş ve uzun kenarının kısa kenarına oranı 2.080.2b. kare veya dikdörtgen plakların hesapları için. Kritik kesitlere yerleştirilecek olan donatı. Kolon şeridi. 11. kirişsiz döşemeler (Madde 11.

tasarımda büyük olan moment kullanılmalıdır. pozitif moment için ise açıklık ortasındaki kesit göz önüne alınmalıdır.2 de verilen değerden az olamaz. Çizelge 11.4.3 ile hesaplanan momentler Madde 11. h ≥ ln /30 ve h ≥ 180 mm h ≥ ln /35 ve h ≥ 140 mm Tasarım.4. İki doğrultuda çalışan plak döşemelerde. Madde 11. kiriş hesabı için. “αs” döşeme sürekli kenar uzunlukları toplamının kenar uzunlukları toplamına oranıdır. yükün mesnetlere dağılışı. döşeme şerit rijitlikleri oranında dağıtılmalı. Bu yöntemde mesnet moment düzeltilmesi yapılamaz. Tabla ve başlık boyutları için uyulması öngörülen koşullar.1 de döşeme açıklık ortası için verilen momentin belirli bir oranı olarak alınmalıdır. Birim genişliğe düşen döşeme momenti. donatıyı koruyan net beton örtüsü en az 15 mm olmalıdır. köşelerden 45° açıyla çizilen doğruların kesişmesi ile oluşan alanlara göre hesaplanır.0. 52 . diğer durumlarda 0.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000 İki doğrultuda çalışan kirişli döşemelerin kalınlığı Denklem 11.1 de verilen değerden az olamaz. İki komşu plağın ortak mesnedinin bir tarafındaki negatif moment diğer taraftakinin 0.ICS 91. Denklemdeki lsn değeri kısa doğrultudaki net açıklıktır.4 de verilen yaklaşık yöntemlerden biri kullanılarak yapılıyorsa. İki doğrultuda çalışan kirişsiz döşemelerin kalınlığı.2 de tanımlanan orta şeritler için geçerlidir. olabildiğince zımbalama donatısı gerektirmeyecek biçimde seçilmelidir. Moment hesaplarında.2) Kirişsiz döşeme kalınlığı. döşeme genişliği boyunca geçerli sayılabilir. h≥ l sn 20 15 + m  αs 1 −  4    ve h ≥ 80mm   (11.4.İki Doğrultuda Çalışan Kirişli Döşemeler İçin Yaklaşık Yöntem Kirişli döşeme sistemlerinde açıklıkların biribirinden fazla farklı olmadığı veya daha kesin hesabın gerekmediği durumlarda bu yöntem kullanılabilir. Şekil 11.1 de sınır koşulları ve uzun kenarın kısa kenara oranına göre verilen α katsayıları ve Denklem 11.8 katından az ise. Kirişsiz döşemelerde plak ve kolonların moment aktaracak bağlantısını sağlamak için kolon kesitinin açıklık doğrultusundaki genişliği. kirişsiz döşeme kalınlığı. Çizelge 11. Denklem 11. aradaki farkın 2/3 ü komşu plaklara. h≥ ll ve h ≥ 200mm 30 (11.5 alınabilir. 11. Döşemenin bu yöntemle hesaplandığı durumlarda. bulunan momentlerin 2/3 ü alınabilir. Kolon şeritleri için. dış mesnetteki moment. donatı hesabında büyük olan değer kullanılmalıdır. Tablalı kirişsiz döşemelerde. Dönmenin tam olarak engellendiği durumlarda bu oran 1. Tablasız kirişsiz döşemelerde. Açıklığı fazla olmayan döşemeler için bulunan moment.3 kullanılarak hesaplanmalıdır.1) Bu denklemde. md = α pd lsn2 (11. Serbestçe oturduğu varsayılan döşemenin kenar mesnetinde.3) Denklem 11.3 de gösterilmiştir. dönmenin herhangi bir yapısal düzenleme nedeni ile engellenmesi durumunda.080. negatif moment için mesnet yüzündeki. aynı doğrultudaki eksen açıklığının 1/20 sinden ve 300 mm den az olamaz. aşağıda belirtilen değerden az olamaz. İki moment arasındaki fark daha az ise.3 .

4a.ICS 91. Kolon ile döşeme arasında tabla oluşturulması durumunda.15 Dış mesnet momenti Kenar Kenar kirişsiz kirişli 0.40 0.60 0.60 0.3. başlıklı veya tablalı olarak da yapılabilir. Şekil 11. hesapta başlık olarak kolon yüzünden başlayan ve 45° eğimle tanımlanan bölüm dikkate alınmalıdır.2 de tanımlanan kolon ve orta şeritlere dağıtılır.25 0.30 0. e) Hareketli yükün kalıcı yüke oranı 2. Döşemedeki boşluklar dikkate alınarak hesaplanan zımbalama dayanımı Madde 8.4. Başlık eğimi 45° den az ise.20 Açıklık momenti 0. a) Her yönde en az üçer açıklık olmalıdır. a) İki dik doğrultudaki orta şeritlerin kesiştiği bölgede.80 0.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000 11.2 . Kirişsiz döşemelerde. Şekil 11. yatay eğilme elemanının genişliği olarak. her iki doğrultuda da döşeme yükünün tamamı alınmalıdır.1 . aşağıdaki durumlarda eğilme için ayrıca kontrola gerek yoktur. Düşey yük altında çözümlemesi yapılan katta kolonların uzak uçları ankastre varsayılabilir. Başlıklı ve başlıksız döşemeler için zımbalama çevresinin konumu Şekil 11. b) Uzun kenarın kısa kenara oranı 2. kolon şerit genişliğinin 1/8 inden fazla olmadığı ve boşluklar nedeniyle yerleştirilemeyen donatının boşluk kenarına yerleştirilebileceği durumlarda.4.Çerçeve Yöntemi Kirişsiz döşemeler.40 0. uzun açıklığın 1/3 ünden fazla olmamalıdır.4 de gösterilmiştir. tablanın kolonun herbir tarafındaki uzunluğu. Çerçeve çözümlemesinden bulunan momentler Çizelge 11.40 0.4 .080.4.4. biribirlerine dik iki doğrultuda çerçeve olarak çözümlenebilir.Çerçeve Yöntemi İçin Dağıtma Katsayıları Şerit Kolon şeriti Orta şeriti Kenar kiriş veya duvara Paralel yarım kolon şeriti İç mesnet momenti 0. b ve c.15 Kenar kirişsiz Kenar kirişli 11. gereken donatının yerleştirilebildiği durumlarda. Şekil 11.Moment Katsayıları Yöntemi Aşağıda sıralanan koşulların hepsini birden sağlayan kirişsiz döşemelerin hesabı bu yaklaşık yöntem ile yapılabilir. 11. moment hesaplanan doğrultudaki açıklığın 1/10 undan fazla olmamalıdır. ÇİZELGE 11. döşeme kalınlığının yarısından az.2 .0 den fazla olmamalıdır. Kolon ve döşeme rijitliklerinin hesabında kolon başlığı. Bu momentler. her açıklığa ait mesnet ve açıklık momentlerinin toplamı sabit kalmak koşulu ile.20 0.4d. c) Herhangi bir doğrultudaki komşu plakların açıklıkları arasındaki fark. o doğrultudaki döşeme açıklığının 1/6 sından ve tabla kalınlığının 4 katından az olamaz. boşluğun en büyük boyutunun.3. Kirişsiz döşeme hesabı aşağıdaki iki yaklaşık yönteme göre yapılabilir.4. Madde 11.1 de öngörülen güvenliği sağlıyorsa.30 0. d) Herhangi bir kolonun çerçeve ekseninden dışmerkezliği.4a. en çok ±%10 oranında değiştirilebilir. Yöntem yalnızca düşey yük çözümlemesi için geçerlidir.40 0.4. b) İki dik doğrultudaki kolon şeritlerinin kesiştiği bölgede. dayanım ve kullanılabilirliğin sağlandığının kanıtlanması koşuluyla boşluk bırakılabilir. çerçeveye dik yöndeki iki komşu döşemenin açıklık ortaları arasındaki uzaklık alınmalıdır.0 den fazla olmamalıdır. 53 . Kirişsiz döşemelerde zımbalama dayanımı Madde 8.20 0.1 deki ilkelere göre kontrol edilmelidir. Çözümlemede. tabla gibi nedenlerle artan eylemsizlik momentleri hesaba katılmalıdır.2 ye göre.75 0. tabla kalınlığı to.İki Doğrultuda Çalışan Kirişsiz Döşemeler için Yaklaşık Yöntemler Kirişsiz döşemeler düz plaklar olarak düzenlenebileceği gibi. Bu tür bir çözümlemede.

8 de sözü edilen moment uyumu.3.ICS 91. aşağıdaki denklemde belirtilen o göze ait toplam basit kiriş momentinden değerinden az olamaz. 54 . aynı alana sahip.080. basitleştirilmiş yöntem ile hesaplanan plaklarda uygulanamaz.4) Denklemde ln hesap yapılan doğrultudaki serbest açıklığı ifade etmekte olup. açıklık momenti ile iki mesnet momenti ortalamasının toplamı. kolon yüzünden kolon yüzüne olan uzaklıktır. eşdeğer kare kolonlar olarak değerlendirilebilir.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000 Herhangi bir döşemede. Bu değer hiçbir zaman 0. mesnet yüzünde hesaplanmalıdır. p l l 2 Mo = d 2 n 8 (11. Madde 6. Daire veya düzgün çokgen kesitli kolonlar. Tasarımda göz önüne alınacak mesnet momenti.65 l1 değerinden az alınamaz.

.

068 0.065 0.050 0.031 0.045 0.074 0.077 0.053 0.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000 ÇİZELGE 11.066 0.059 0.0 0.071 0.069 0.075 0.092 0.058 0.080.073 0.051 0.081 0.083 55 .065 0.065 0.ICS 91.033 0.025 0.045 0.Dört Kenarından Oturan İki Doğrultuda Donatılı Dikdörtgen Plakların Moment Katsayıları.030 0.041 0.083 0.042 0.055 0.057 0.1 1.054 0.061 0.049 0.047 0.061 0.058 0.044 0.050 1.037 0.071 0.065 0.054 0.040 0.055 0.077 0.046 0.071 0.056 0.046 0.038 0.040 0.042 0.075 0.044 0.049 0.050 0.053 0.082 0.044 0.058 0.75 2.031 0.025 0.044 0.033 0.062 0.061 0.062 0.053 0.044 0.062 0.098 0.044 0.073 0.062 0.047 0.080 0.069 0.053 0. α.056 0.034 0.057 0.070 0.077 0.050 0.085 0.067 0.049 0.071 0.1 .060 0.049 0.0 Uzun açıklık doğrultusunda (bütün ll /ls değerleri için) 0.085 0.056 0.064 0.056 0.090 0. Kısa açıklık doğrultusunda moment katsayıları Döşemenin sınır koşulları DÖRT KENAR SÜREKLİ Negatif moment sürekli kenarda Pozitif moment açıklık ortasında BİR KENAR SÜREKSİZ Negatif moment sürekli kenarda Pozitif moment açıklık ortasında İKİ KOMŞU KENAR SÜREKSİZ Negatif moment sürekli kenarda Pozitif moment açıklık ortasında İKİ KISA KENAR SÜREKSİZ Negatif moment sürekli kenarda Pozitif moment açıklık ortasında İKİ UZUN KENAR SÜREKSİZ Negatif moment sürekli kenarda Pozitif moment açıklık ortasında ÜÇ KENAR SÜREKSİZ Negatif moment sürekli kenarda Pozitif moment açıklık ortasında DÖRT KENAR SÜREKSİZ Pozitif moment açıklık ortasında ll/ls=1.041 0.053 0.037 0.081 0.058 0.064 0.4 1.080 0.071 0.043 0.3 1.068 0.035 0.060 0.049 0.5 1.2 1.

Kirişli döşeme 56 . Kirişsiz döşeme orta şerit kolon şeriti orta şerit l1 /4 veya l2A /4 (küçük olanı) l1 /4 veya l2B /4 (küçük olanı) l1 l2A l2B b.080.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000 l1 l1 /4 veya l2A /4 (küçük olanı) l2A l2B l1 /4 veya l2B /4 (küçük olanı) orta şerit kolon şeriti orta şerit a.ICS 91.

ICS 91.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000 ≤ 0.4 l1 h ≥ 150 mm t0 ≥ ½ h ≤ 0.Kirişsiz Döşemede Tabla ve Başlık Boyutları 57 .3 .4 l1 h ≥ 150 mm ≥ l1/20 ≥ 300 mm ≤ l1/10 l1 ≤ l1/10 ŞEKİL 11.080.

ICS 91.4: Kirişsiz döşemede kolon başlığı ve tabla (d) Etkili Başlık Boyutu 58 .080.Tablalı (b) Başlıklı Döşeme 45° h Zımbalama çevresindeki faydalı yükseklik = d 45° h Etkili başlık boyutu d/2 (c) Başlıksız Şekil 11.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000 Döşeme d/2 Zımbalama çevresindeki faydalı yükseklik = d Döşeme d h t0 Tabla Başlık (d+to)/2 Zımbalama çevresindeki faydalı yükseklik = d + to Başlık h Zımbalama çevresindeki faydalı yükseklik = d d/2 d = döşemenin faydalı yüksekliği (a) Başlıklı .

5 . a) Orta şerit momentleri.080. Donatı aralığı ise. S420 ve S500 için 0. çözüm yapılan doğrultuya dik kenar kirişi yoksa. p’g.4 ile hesaplanan M o momentinin açıklık ve mesnetlere paylaştırılması aşağıdaki ilkelere göre yapılmalıdır.5 ile belirlenen moment.30 M0 = 0.4.50 M0 Çözümleme yapılan doğrultuya dik doğrultuda.Donatıyla İlgili Kurallar İki doğrultuda çalışan döşeme plaklarına her iki doğrultuda yerleştirilecek olan donatı. açıklık momenti de 0.5p q )l 2 l n 2 − p 'g l '2 l 'n [ ( ) 2 ] (11. büyük olan moment kesit hesapları için temel alınmalıdır. İç mesnetlerde daha kesin hesap yapılmadığı durumlarda. döşeme mesnetini oluşturan kolon ve duvarlar. 59 . a) İç mesnetlerde. l’2 ve l’n komşu açıklıklardan kısa olanına ait değerleri göstermektedir.5) Bu denklemde.5 . kritik kesitlerde.35 M0 = 0.2.0015 den az olmamak koşuluyla.0035 den az olamaz. 11.3 de verilen kurallara uyulmalıdır.4. Hesaplanan momentlerin kolon şeridine dağıtılması aşağıdaki gibi yapılmalıdır. Kenar Açıklıklarda.3. c) Kenar kiriş varsa. Madde 11. boyutlandırma ve donatı düzenlemelerinde ise Madde 11. yukarıda hesaplanan toplam mesnet momentinin % 75 i kolon şeridine verilmelidir. İki doğrultuda çalışan kirişli ve kirişsiz döşemelerde. Bu momentler. döşeme üzerine etkiyen tasarım yüklerinden oluşacak momentlere karşı yeterli dayanıma sahip olmalıdır.4 ilkelerine uyularak bulunan hesap momentleri kullanılarak ve Bölüm 7 kurallarına uyularak belirlenir. Bu tür döşemelerin yapısal çözümlemelerinde yapı mekaniği ilkelerine.İKİ DOĞRULTUDA ÇALIŞAN DİŞLİ DÖŞEMELER Bölüm 11. Ancak. 11. S220 için 0. İç Açıklıklarda. toplam moment ile kolon şeridi momentleri arasındaki fark olarak alınmalıdır.4. Denklem 11.65M0. o mesnetteki alt ve üst kolonlar arasında eğilme rijitliklerine göre paylaştırılmalıdır. uzun doğrultuda 250 mm den fazla olamaz. Madde 8. yukarıda hesaplanan toplam kenar mesnet momentinin tümü kolon şeridine aktarılmalıdır.1 e göre yapılan zımbalama hesabında göz önüne alınmalıdır. iki doğrultudaki donatı oranlarının toplamı. M = 0.70 M0 = 0. kolon şeridine toplam mesnet momentinin % 75 i aktarılmalıdır. c) Birdöküm sistemlerde.4 ile hesaplanan toplam statik momentinde hiçbir değişikliğe neden olunmamalıdır.3 ve 11. tablasız döşeme kalınlığının 1. yapılan bu değişiklikler sonucu döşeme plağının Denklem 11. b) Kenar mesnetlerde.4. iki doğrultuda çalışan dişli döşemeler de düzenlenebilir. Mesnedin iki yüzündeki momentlerin farklı olduğu durumlarda.07 (p g + 0. Açıklık momenti Mesnet momenti Dış mesnet momenti İç mesnet momenti Açıklık momenti = 0.35M0 alınmalıdır.ICS 91.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000 Denklem 11. 11. yukarda hesaplanan toplam açıklık momentinin % 60 ı kolon şeridine aktarılmalıdır.65 M0 = 0. d) Açıklıklarda.3 de verilen genel ilkelere uygun olarak.5 katından ve kısa doğrultuda 200 mm. o açıklığa ait mesnet momentleri 0. her bir doğrultuda 0.3. perde duvar gibi elemanlar kullanılarak döşemenin dış mesnedinde ankastrelik sağlanıyorsa.004. Hesaplanan momentlerin orta şerite dağıtılması aşağıdaki gibi yapılmalıdır. b) Yukarıdaki yöntem kullanılarak bulunan kolon ve orta şeride ait mesnet ve açıklık momentlerinde en çok ±%10 oranında değişiklik yapılabilir.

Betonarme duvarlar içinde kapı.080.2 . Betonarme duvarlar. Betonarme duvarların boyutlandırılması ve tasarımı. sıcaklık değişmesi gibi zorlamalar da dahil olmak üzere. duvara etkime olasılığı bulunan büzülme. Bölüm 12. Ayrıca. planda uzun kenarın kısa kenara (kalınlığa) oranı en az 7.GENEL Deprem perdeleri. pencere veya benzeri boşluklar bırakılması gereken durumlarda.DONATI İLE İLGİLİ KURALLAR Betonarme duvarların her bir yüzünde yatay ve düşey çubuklardan oluşan donatı ağları düzenlenir. 12. Düşey ve yatay donatı aralıkları. Betonarme duvarın iki yüzündeki düşey donatı alanlarının toplamı. Hesapların daha fazla donatı gerektirmediği durumlarda.3 . her bir tekil yük için kesit hesabında alınacak olan duvar etkili boyu. iki yüzdeki yatay donatı alanlarının toplamı da aynı değerden az olamaz.3 de verilen koşulları sağlamak zorundadır.1 .3 de belirtilen minimum donatıya ek olarak.ICS 91.KESİT BOYUTLARI İLE İLGİLİ KURALLAR Betonarme duvarlar. Betonarme duvarların kalınlığı 150 mm den az olamaz. At = 2abw /n Toplam çekme donatısı ağırlık merkezinden ölçülen beton örtüsü En dış donatı ağırlık merkezinden ölçülen beton örtüsü Kiriş faydalı yüksekliği Beton elastisite modülü Beton tasarım eksenel çekme dayanımı Boyuna donatı tasarım akma dayanımı Kiriş yüksekliği Tüm kesit eylemsizlik momenti Tarafsız eksene göre çatlamış kesit eylemsizlik momenti 60 .KULLANILAN SİMGELER At a c d Ec fctd fyd h Ic Icr Elemanlarda herbir çekme çubuğuna düşen etkili beton alanı. Betonarme duvarın iki yüzündeki donatı ağları. Ayrıntılı çözümlemesi yapılmayan durumlarda.KULLANILAN SİMGELER Ag Ash Duvarın tüm kesit alanı Duvarda bulunan yatay donatıların toplam kesit alanı 12. Bu duvarların donatısı. Ayrıca.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000 12 . silo.0015 inden az olamaz. yük eksenine dik doğrultuda asal çekme donatısı bulundurulmalıdır. Bölüm 12.BETONARME ELEMANLARDA KULLANILABİLİRLİK 13. duvar tüm kesitinin (Ag) 0. her türlü yük etkilerini güvenle taşıyabilecek biçimde boyutlandırılıp donatılır. boşluğun her bir kenarına en az 2φ16 donatı yerleştirilmelidir.5 katından ve 300 mm den fazla olamaz.0 . 13 .0 olan düşey taşıyıcı elemanlardır.0 . duvar kalınlığının 1. bu bölümde verilen kurallara da uymak zorundadır. tekil yük altında kalan bölgelerde oluşacak çekme gerilmelerine karşı. tekil yüklerin eksenleri arasında kalan uzaklıktan ve yükleme alanı uzunluğuna duvar kalınlığının dört katı eklenerek bulunacak uzunluktan daha fazla olamaz. kendi türleri için verilmiş olan koşullar saklı kalarak. Madde 6 ve Madde 7’de verilen ilkelere uygun olarak yapılmalıdır. 1 m2 duvar yüzeyinde en az dört tane çiroz ile karşılıklı olarak bağlanmalıdır. betonarme duvara yerleştirilecek olan düşey ve yatay donatılar bu bölümde belirtilen değerlerden daha az olamaz. rezervuar vb özel yapı duvarları ile istinat duvarları gibi yapımı ve tasarımı özel kurallara bağlı olan betonarme duvarlar. Bu çubukların boşluk kenarından ölçülen kenetlenme boyları 40φ den az olmamalıdır. 12.BETONARME DUVARLAR 12.

yıkılmaya karşı güvenlik sağlanmasının yanısıra.Eğilme Elemanlarında Sehim Hesabı Gerektirmeyen (Yükseklik / Açıklık) Oranları Eleman Tek doğrultuda çalışan döşeme İki doğrultuda çalışan döşeme (kısa kenar açıklığı ile) Dişli döşeme Kiriş Basit mesnet 1/20 1/25 1/15 1/10 Kenar açıklık 1/25 1/30 1/18 1/12 İç açıklık 1/30 1/35 1/20 1/15 Konsol 1/10 1/8 1/5 13.2 .40 Ief ln Mcr Mmax n y δi δig δt εsm γt λ ρ‘ σs σsr ω ωmax TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000 Etkili eylemsizlik momenti Eleman serbest boyu Elemanın eğilmede çatlama momenti Elemandaki en büyük eğilme momenti Eleman çekme bölgesindeki çubuk sayısı En dış çekme lifinin tarafsız eksenden uzaklığı Ani sehim Kalıcı yüklerden oluşan ani sehim Toplam sehim Çatlaklar arasında kalan bölgede.2. 13.1 de verilen sınırların üzerinde kalmak koşulu ile sehim hesabı yapılmayabilir. görünüşü etkileyecek ve bu elemanlara bitişik taşıyıcı olmayan diğer yapı elemanlarının çatlamasına veya ezilmesine neden olabilecek düzeyde sehimler oluşmamalıdır.2 . Bu elemanların kalıcı ve hareketli yükler altındaki ani sehimleri ile büzülme ve sünme etkisi ile oluşan sehimlerin hesabında. eleman yüksekliğinin açıklığa oranı. 61 . ani sehimler Madde 13.1 .Ani Sehimlerin Yaklaşık Hesabı Kalıcı ve hareketli yükler altında betonarme eğilme elemanlarının ani sehimleri.2. zamana bağlı sehimler de Madde 13. Kiriş ve özellikle döşemeler sehime duyarlı yapı elemanı taşımıyorsa ve bunlarla ilişkili değilse.1 den bulunacak etkili eylemsizlik momenti kullanılarak ve mesnet koşulları göz önünde bulundurularak yapı mekaniği ilkelerine göre hesaplanmalıdır.SEHİM KONTROLU 13. Betonarmenin davranışını göz önünde tutan ve yapı mekaniği ilkelerine uygun daha güvenilir bir yöntem kullanılmıyorsa.Genel Kurallar Eğilme etkisindeki döşeme ve kiriş gibi yapı elemanlarında. betonarme elemanın çatlama durumu gözönünde tutulmalıdır. öngörülen kullanım yükleri altında elemanların ve yapının tümünün aşırı çatlama. Denklem 13. açıklığı boyunca hiçbir kesitinde çatlamayan elemanlarda (Mmax ≤ Mcr) tüm kesit eylemsizlik momenti kullanılarak. işlevi güçleştirecek.ICS 91. Çizelge 13.080. ÇİZELGE 13. donatı ortalama birim uzaması Kalıcı yük süre katsayısı Kalıcı sehim katsayısı Basınç donatısı oranı Çatlamada.1 . çatlayan elemanlarda (Mmax > Mcr) ise.2.1 .3 de açıklanan yöntemle hesaplanabilir.2 de verilen yaklaşık yöntemle. aşırı şekil ve yer değiştirme ve aşırı titreşime neden olmayacak biçimde boyutlandırılıp donatılması gerekir. çatlamış kesit varsayımı ile hesaplanan donatı gerilmesi Çatlak genişliği İzin verilen çatlak genişliği sınırı 13.2. Bu hesapta kullanılacak elastisite modülü Ec . Bölüm 3. çatlamış kesit varsayımı ile hesaplanan donatı gerilmesi İlk çatlamada.GENEL Betonarme yapılarda ve yapı elemanlarında.3 den alınmalıdır.

kalıcı yüklerin etkime süresine göre Çizelge 13. ÇİZELGE 13. δt = δi + δig λ λ= γt 1+ 50ρ′ (13. serbest açıklığa bağlı olarak Çizelge 13. kesitte bulunan basınç donatısı oranıdır.3 . 13.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000  M I ef =  cr M  max Mcr = 2.2. Denklem 13.ÇATLAK KONTROLU 13. Kesitlerinde.0 13. etkili eylemsizlik momenti olarak kullanılmalıdır.1 den hesaplanmalı ve iki değerin ortalaması.2 . açıklık ve mesnet kesitleri (iki mesnetin ortalaması) için iki ayrı eylemsizlik momenti.2 den alınmalıdır. 13. Konsollarda ise.3 .Sehim Sınırları Eğilme elemanı ve yeri Bölme duvarsız çatı elemanları Bölme duvarsız normal kat elemanları Bölme duvarlı(*) çatı ve normal kat elemanları Bölme duvarlı çatı ve normal kat elemanları (*) Sehim nedeni Hareketli yüklerden oluşan ani sehim Hareketli yüklerden oluşan ani sehim Sürekli yüklerden oluşan toplam sehim ile hareketli yüklerin geri kalan bölümünden oluşan ani sehim toplamı Açıklık / Sehim ln / 180 l n / 360 l n / 480 l n / 240 Bölme duvar bulunan veya büyük sehimden etkilenebilecek elemanlar taşıyan 13.2. mesnet kesiti eylemsizlik momenti kullanılmalıdır. Denklem 13.3.Genel Kurallar Yapıların görünüşünü bozacak veya donatının korozyonuna neden olabilecek genişlikte çatlakların oluşmasına izin verilmemelidir. zamana bağlı sehimleri de içeren toplam sehim.4 .4 1.3 ten hesaplanmalıdır.2 1.1) Ic y (13. genleşme ve büzülme gibi hacımsal şekil değiştirmelerin kısıtlanması veya mesnet 62 .5 fctd 3   M   I c + 1 −  cr    Mmax        3   I cr   (13.Kalıcı Yük Süre Katsayısı Yükleme süresi 5 yıl ve daha fazla 12 ay 6 ay 3 ay Süre katsayısı γt 2. ÇİZELGE 13.080.1 .3 . Sürekli kiriş ve döşemelerde.4) Denklemdeki γ t katsayısı. genel olarak Madde 3.2 denklemine göre hesaplanır.4 de verilen değişkenlere göre hesaplanmalıdır. ρ’.3.Zamana Bağlı Sehim Hesabı Betonarme yapılarda sünme ve büzülme etkisi ile oluşan zamana bağlı ek sehimlerin hesabı.Sehim Sınırları Eğilme elemanlarında izin verilebilecek sehim sınırları.0 1. kesme ve burulma gibi iç kuvvetler yanında.3) (13. dış yüklerden oluşan eğilme. Daha kesin hesaba gerek duyulmayan durumlarda.ICS 91.2) Kesitin çatlama momenti.3 de verilmiştir.

− Zararlı etkili çevre koşulları bulunmamalıdır. yük katsayısıyla çarpılmamış yükle hesaplanmalıdır.3 mm 0. de verilen minimum donatı koşulu 13. hesapça gerekli olanın 1. Çizelge 13.4 de verilen değerleri geçmemelidir.4 mm 0.Çatlak Genişliği Sınırları Ortam Yapı içi normal çevre koşulları Yapı içi nemli ve yapı dışı normal çevre koşulları Yapı dışı nemli çevre koşulları Yapı içi ve dışı agresif çevre koşulları ωmax 0. tasarım çatlak genişliği. toplam donatı alanı.2 mm 0.1 .080. çatlak genişliği bu oranda azaltılabilir. Donatı çapları farklı olduğunda.1 de tanımlanmış olan At.1 mm Aşağıda belirtilen koşulların tümünün sağlandığı durumlarda.4 de sınırları belirtilen. oradaki en büyük çaplı çubuk alanına bölünerek bulunan eşdeğer “n” (çubuk sayısı) değeri kullanılmalıdır. Bölüm 7. − Nervürlü donatı kullanılmış olmalıdır. 1. ω = 1.5) Şekil 13.7fyd olarak da kullanılabilir. Düz donatı için bu değer. Elemandaki toplam çekme donatısı. d a 2a h 2a c a bw bw ŞEKİL 13. bu değer yaklaşık olarak 0. elemanlarda herbir çekme çubuğuna düşen etkili beton alanıdır.Çatlama Bölgesinde Donatı Çevresi 63 .ICS 91. ω.2 katından daha fazla ise.2 . Ancak. − Donatı aralıkları.3 sağlanmış olmalıdır. Donatı gerilmesi σs.7 ile çarpılarak artırılır. 200 mm yi aşmamalıdır.3(A t c ) 3 σ s × 10 −5 1 (13. ÇİZELGE 13. nervürlü donatı için aşağıda verilen denklemle hesaplanır.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000 hareketleri ile ortaya çıkan çekme gerilmelerinin belli sınırları aşması ile oluşan çatlakların genişlikleri.Çatlak Genişlikleri Hesabı Çizelge 13. elemanların bulundukları ortama göre. − Betonarme elemanların çekme bölgelerinde.4 .3. çatlak kontrolu yapılmayabilir.

Deneyden önce. Binadaki sorunların yapı güvenliği üzerindeki etkileri tam olarak anlaşılamamışsa veya eleman boyutları ile malzeme dayanımları saptanamıyorsa. donatıdan alınan numuneler denenerek.KULLANILAN SİMGELER Eleman yüksekliği Deney uygulanan elemanın açıklığı.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000 14 . yapı güvenliğinin analitik değerlendirmesinde kullanılacak kalıcı yük katsayısı. bir yükleme deneyi yapılmalıdır. yapının çeşitli bölümlerinde özenle seçilmiş yeterli sayıda noktada ve değişik türden elemanlar üzerinde yapılan ölçümler projeye uygunsa. 1. beton için 1. 14. bu yöntemlerle elde edilen sonuçların.1 .2. değerlendirme sorumluluğunu üstlenen mühendis tarafından saptanır.ICS 91. malzeme katsayıları hiçbir zaman. Yeterli sayı ve ölçüm yerleri. sorumlu mühendis karotları tek tek incelemeli. Donatı çap ve konumları. Gerekli görüldüğünde. boşluk. donatı çeliği için ise 1. Beton dayanımının saptanması gerekiyorsa. döşemelerde kısa kenar uzunluğu İki mesnet eksenleri arasındaki uzaklık ve net açıklığa eleman derinliğinin eklenmesiyle bulunan uzaklıktan büyük olanı (Konsollarda net açıklığın iki katı) ∆m1 İlk yükleme deneyinde yük altında ölçülen en büyük sehim İkinci yükleme deneyinde yük altında ölçülen en büyük sehim ∆m2 İlk yükleme deneyinde yük kaldırıldıktan sonra ölçülen en büyük kalıcı sehim ∆mp1 İkinci yükleme deneyinde yük kaldırıldıktan sonra ölçülen en büyük kalıcı sehim ∆mp2 h lt 14. her birinin uygun olup olmadığına karar vermeli ve çatlak. yeterli sayıda ve güvenilir biçimde ölçülebilmişse. Ancak. çözümlemede kullanılacak malzeme katsayıları da azaltılabilir. Taşıyıcı elemanların ve döşeme kaplaması.0 .080. Binadaki sorunların yapı güvenliği üzerindeki etkileri tam olarak anlaşılabilmişse ve yapısal çözümleme için gerekli olan eleman boyutları ile malzeme dayanımları saptanabilmişse.4 yerine 1. bölme duvarı gibi taşıyıcı olmayan elemanların boyutları.Eleman Boyutlarının ve Malzeme Dayanımlarının Saptanması Yapı elemanları kesit boyutlarının.1 den az olamaz.2 ye kadar azaltılabilir. çok daha güvenilir olan karot sonuçları ile ilişkilendirilmesi kesinlikle gereklidir. bu tür deneyler kesinlikle gereklidir. yapı güvenliği analitik olarak değerlendirilebilir. Ancak. Karot deney sonuçları kesinlikle sorumlu mühendisce değerlendirilmelidir.ANALİTİK DEĞERLENDİRME 14. donatı parçası vb özellikleri not ederek değerlendirmede bunları göz önünde bulundurmalıdır.3 den. Malzeme dayanımları güvenilir biçimde saptanabilmişse. binanın tümü için projede gösterilen donatı çap ve konumlarının doğru olduğu varsayılabilir.GENEL KURALLAR Binanın tümünde veya bir bölümünde bu standardda öngörülen yapı güvenliğinin sağlanamadığı kuşkusu nedeniyle gerçekleştirilen bina dayanımı inceleme ve değerlendirilmesinde bu bölüm koşulları uygulanır. 64 . Yapı güvenliğini etkilemeyecek konum ve büyüklükteki karotlar. Özellikle donatı mekanik özelliklerinin yangın nedeniyle değişmiş olabileceğinden kuşku duyulan durumlarda.1 . sorumlu mühendisin göstereceği sorunlu yerlerden alınır ve doğal nemini saklayacak biçimde ambalajlanarak taşınır. Karotlar suda saklanmadan ve başlık yapılarak denenmelidir.BİNA DAYANIMININ SAPTANMASI 14. örselemeyen yöntemlerle kapsamlı bir çalışma yapılmalıdır.2 . yapı güvenliği açısından en kritik olan bölgelerde saptanması yeterlidir. Ancak. donatı çeliğinin mekanik özellikleri saptanmalıdır. Bu değerlendirmede boyut ve şekil etkileri ile örselenmişlik düzeyi ile ilgili düzeltmeler yapılmalıdır. yerinde yapılan ölçümlerle saptanmalıdır.

080.2) ∆ mp1 ≤ 0. Yüklenen elemanlarda. yükleme deneyi uygulanan yapı veya eleman düşey yükler altında yeterli sayılır. birden fazla bölgede yükleme deneyi yapılabilir.85(1.Genel Kurallar Yükleme deneyi. Yükleme deneyinin uygulanacağı kat betonu en az 56 günlük olmalıdır. Yük olabildiğince düzgün yayılı olmalı.3 . Deney yükü. en büyük sehime ve en büyük iç kuvvetlere neden olacak biçimde seçilmelidir.3.3 . kenetlenme çözülmesi belirtisi sayılabilecek çatlaklar oluşmamalıdır. çimento torbaları. yapı güvenliği açısından en sorunlu görülen bölgede.6Q) değerinden az olmamalıdır. deney başlangıcından en çok bir saat önce alınmalıdır. Yükleme deneyinde. Eğer mal sahibi. Denenen yapı veya yapı elemanında. Yükleme yapılmadan önce alınacak olan sıfır okumaları. tuğla. İkinci deneyde aşağıdaki koşul sağlanırsa. İkinci deney. betonun basınç altında ezilmesi. Yükleme deneyi sonunda yeterli olduğuna karar verilen bir yapının düşey yükler bakımından gerekli yapı güvenliğine sahip olduğu kabul edilir.Başarı Ölçütleri Yükleme deneyi uygulanan yapının veya yapı elemanının yeterli sayılabilmesi için aşağıdaki ölçütlerin sağlanması gerekir. Yükleme deneyinde. Yük altında ölçülen en büyük sehim.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000 14.1) (14. ∆m1 ve yük kaldırıldıktan sonra ölçülen en büyük kalıcı sehim. çok tehlikeli olacağından deneye izin verilmez. 14. Yük uygulama amacıyla. 0. Yükleme deneyinde. en az dört aşamada uygulanmalı.ICS 91. ∆mp1 aşağıda verilen değerleri geçmemelidir. ∆ mp2 ≤ 0. kiremit. yalnızca eğilme sorunları ile ilgili durumlarda uygulanır. belirlenen açıklık veya döşeme gözüne uygulanacak toplam yük. ∆ m1 lt ≤ 0.2 .3. stabilite. yükleme deneyinin tekrarlanmasına izin verilebilir.2∆ m2 (14. su vb kullanılabilir.3) 65 . Yüklemeden 24 saat sonra alınan ölçümün ardından uygulanmış olan tüm yük kaldırılmalıdır. basınç donatısının burkulması gibi bir aşırı hasar görülmemelidir. denetim örgütü ve proje mühendisi aralarında anlaşarak yükleme deneyinin beton 56 günlük olmadan uygulanabileceğini bir protokole bağlamışlarsa.3. yük basamakları olabildiğince biribirine eşit olmalıdır. kesme kırılmasına yol açabilecek nitelikte önemli eğik çatlaklar oluşmamalıdır.1 . betonun yaşına bakılmaksızın yükleme deneyi yapılabilir. varolan kalıcı yükler de göz önünde tutularak. yükün boşaltılmasından en az 72 saat sonra yapılmalıdır.YÜKLEME DENEYİ 14.00005 lt h (14. yüklenici. kum. Yüklenen elemanlarda eğilme donatısı boyunca.Uygulama İlkeleri Ölçümler. Bütün kritik bölgeler için bir tek yükleme düzeni yeterli değilse. yüklenecek açıklık ve döşeme gözü (panel) sayısı ile yük düzeni.4G+1. Yükün kaldırılmasından 24 saat sonra bir ölçüm daha yapılmalıdır. bazı elemanlarda veya binada ani kırılma veya göçme söz konusu ise (örneğin. yığılan malzemenin kemerlenme ile yükü belirli noktalara aktarması önlenmelidir. 14.25∆ m1 Yukarıdaki koşullar sağlanmazsa. kesme ve özellikle zımbalama gibi). belirlenecek sehim veya çatlağın en kritik olduğu bölgelerde yapılmalıdır.

“British Standard .. Jirsa. British Standards Institution. London. “Basic Tools of Reinforced Concrete Beam Design”. 1990 3. June 1969. M.G. Cement and Concrete Association. J. “Suggested Development. 1998. and Siess. 6. 7.Temel İlkeler ve Taşıma Gücü Hasabı”. çalışanların güvenliğini sağlamak için gerekli olan önlemler özenle alınmalıdır. 8. ACI Structural Journal. 13. Mühendis deneyi sürekli olarak izlemek ve herhangi bir tehlikeli gelişme gözlendiğinde deneyi durdurmakla yükümlüdür. P. No. Comite Euro-International du Beton.A23.P. ACI Manual of Concrete Practice. 14. “Pattern Loading on Reinforced Concrete Floor Slabs”. 6. and Walther. V.. No. National Research Council of Canada. ST6.IR-90”. “CEB-FIP Model Code 1990”. “National Bulding Code of Canada 1985”. “Design of Concrete Structures . “Betonarme . “Shear Strength of Reinforced Concrete Members (ACI 426-98)”.3R-68”.. 1985. 1994 5.Structural Use of Concrete. 4. 82. Ottowa. Leonhardt.90. 14.4 .A. Ocak 1998 2..ICS 91.. J. 1985. Part 3.O. Bulding Code Requirements for Structural Concrete (ACI 318-95)”. Comm. 3. C. Deneyi gerçekleştiren mühendis güvenlik önlemlerinden de sorumludur. London. V. Canadian Standards Association. 9. 1. June 1966. 111. R. 1964 11. 1995.. ACI Journal Proc. “Afet Bölgesinde Yapılacak Yapılar Hakkında Yönetmelik”.. C & CA Translation No. Proc. 10. 1990. 426 Reportk. ACI 435. No. “The Stuttgard Shear Tests”. Lausanne..080.Güvenlik Önlemleri Yükleme deneyi sırasında. No. 12. Detroit. Part 12.3. 1985. 95.94”. American Concrete Inst.63. of ASCE. “Design of Slender Concrete Columns”.. Splice and Standard Hook Provisions for Deformed Bars in Tension ACI 408. V. MacGregor. YARARLANILAN KAYNAK 1. Sozen. Marti. V.3. Jan. Ersoy. ACI Journal Proc. Evrim Yayınları. May-June 1993. American Concrete Inst.-Feb. Bayındırılık ve İskan Bakanlığı. 1985.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000 Bu koşul da sağlanamazsa deney tekrarlanamaz. F. 66 . “Allowable Deflections..

Zemin ve Gazların Etkisinde Kalacak Betonlar İçin Yapım Kuralları” “Rules For Making Concrete Exposed to Aggressive Effects of Liquids. Soils and Gases” “Beton Kimyasal Katkı Maddeleri” “Chemical Admixtures For Concrete” TS 647/Kasım 1979 TS 648/Aralık 1980 TS 706/Aralık 1980 TS 708/Mart 1996 TS 802/Ocak 1985 TS 1247/Mart 1984 TS 1248/Nisan 1989 TS 2940/Ocak 1978 TS 3068/Mart 1978 TS 3114/Aralık 1990 TS 3351/Nisan 1979 TS 3440/Mayıs 1982 TS 3452/Şubat 1984 TS ISO 9194/Kasım 1997 “Yapıların Projelendirme Esasları – Taşıyıcı Olan ve Olmayan Elemanlar. Döküm ve Bakım Kuralları – Anormal Hava Şartlarında” “Mixing. Density” TS 11222/Temmuz 1994 “Beton – Hazır Beton” “Concrete – Ready Mixed Concrete” 67 .080. Depolanmış Malzemeler – Yoğunluk” “Bases For Design of Structures. Placing and Curing of Concrete abnormal Weather Conditions” “Taze Betondan Numune Alma Yolları” “Methods of Sampling Fresh Concrete” “Laboratuvarda Beton Deney Numunelerinin Hazırlanması ve Bakımı” “Making and Curing Concrete Test Specimens in The Laboratory” “Beton Basınç Mukavemeti Tayini” “Determination of Compressive Stenght of Concrete Test Specimens” “Şantiyede Beton Deney Numunelerinin Hazırlanması ve Bakımı” “Making and Curing Concrete Test Specimens in The Field” “Zararlı Kimyasal Etkileri Olan Su. Döküm ve Bakım Kuralları – Anormal Hava Şartlarında” “Mixing. Actions due to The Self-weight of Structures.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000 ATIF YAPILAN STANDARDLAR REFERENCES TS 498/Kasım 1987 “Yapı Elemanlarının Boyutlandırılmasında Alınacak Yüklerin Hesap Değerleri” “Design Loads for Buildings” “Ahşap Yapıların Hesap ve Yapım Kuralları” “Building Code for Timber Structures” “Çelik Yapıların Hesap ve Yapım Kuralları” “Building Code for Steel Structures” “Beton Agregaları” “Agregates for Concrete” “Beton Çelik Çubukları” “Steel Bars for Concrete” “Beton Karışımı Hesap Esasları” “Design Concrete Mixes” “Beton Yapım. Placing and Curing of Concrete abnormal Weather Conditions” “Beton Yapım.ICS 91. Non-structural Elements and Stored Materials.

40 değerini geçmemelidir.Donatı Çeliklerinin Mekanik özellikleri (TS 708 den) Mekanik özellikler Donatı Çubukları Doğal Sertlikte S220a S220a 220 340 18 420 500 12 Hasır Donatı Soğukta işlem Görmüş S420b S500bs S500bk 420 550 10 500 550 8 500 550 5 S500a 500 550 12 Minimum akma dayanımı fyk (MPa) Minimum kopma dayanımı fsu (MPa) φ ≤ M32 Minimum kopma uzaması εsu (%) 32 < φ ≤ 50 Minimum kopma uzaması εsu (%) YENİ METİN 18 10 10 10 8 5 3.1 .40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000 TADİL TS 500/Şubat 2000 "betonarme yapıların tasarım ve yapım kuralları" Standardı Tadil Teklifi Standardı Teknik Kurulumuzun 06 Şubat 2001 Tarihli Toplantısında Aşağıdaki Şekilde Tadil Edilmiştir. TS 708'de tanımlanan karbon eşdeğeri. Çeşitli donatı sınıflarının TS 708'de verilen mekanik özelliklerinden bazıları. Soğukta işlem görmüş donatı çeliklerine kaynak yapılamaz.ICS 91. Donatı çeliğinin elastisite modülü 2 x 105 MPa dır. TS 500 :2000 T1 : ESKİ METİN 3. ÇİZELGE 3.1 de gösterilmiştir. Ayrıca karbon yüzdesi de TS 708 Çizelge 2'de verilen değerlerden büyük olmamalıdır. 0. TS 708'de tanımlanan karbon eşdeğeri.1 de gösterilmiştir.DONATI ÇELİĞİ Beton donatısı olarak kullanılacak çelikler TS 708'e uygun olmalıdır. Çeşitli donatı sınıflarının TS 708'de verilen mekanik özelliklerinden bazdan. 68 .DONATI ÇELİĞİ Beton donatısı olarak kullanılacak çelikler TS 708'e uygun olmalıdır.080. 0. Doğal sertlikteki donatı çeliklerinde. Çizelge 3.2 .2 . Donatı çeliğinin elastisite modülü 2 x 105 MPa dır. Çizelge 3. Kaynak yapılacak doğal sertlikteki donatı çeliklerinde ise. Soğukta işlem görmüş donatı çeliklerine kaynak yapılamaz.50 değerini geçmemelidir.

bu deneyler 150 mm x 300 mm standard silindirler üzerinde yapılır.1 . bakımı ve hazırlanmasında IS 2940. P1(G1.Pn-2. Nitelik denetimi amacıyla. şantiye koşullarında saklanmış örnekler üzerinde yapılacak sertleşme deneyleri de isteyebilir. yapının veya söz konusu yapı elemanlarının taşıma güçleri. standard koşullarda saklandıktan sonra bunlara basınç deneyi uygulanır. Numunelerin her biri ayrı betoniyer dökümünden veya transmikserden alınır. deneylerin yapılmasında TS 3114'e uyulacaktır. G3). yapıya zarar vermeyecek yerlerden alınacak karot örnekleriyle ve tahribatsız 69 . Alınan üçer silindiriik gruplar. Grubu oluşturan numuneler.3. G2. Deney numunelerinin alınması. alınış sırasına göre.3. önemli dayanım azalması belirlenirse. Biribiri ardından gelen üçer grupluk partilerin herbiri. bir birim. . Değerlendirmede herbiri 3 silindirden (veya küpten) oluşan gruplar esas alınır. G1. beton kabul edilmeyecektir. fcm ≥ fck + 1. beton bakımının ve beton saklama yönteminin yeterli olup olmadığının denetlenmesi ve kalıp alma süresinin belirlenmesidir. küp numuneler de kullanılabilir. önlem alınması gerekir. Gerektiğinde kontrol (denetim) mühendisi. P3(G3. şantiyede de yukanda tanımlanan biçimde ve sayıda numuneler alınmalıdır. G4).ICS 91.Donatı Çeliklerinin Mekanik Özellikleri (TS 708 den) Donatı Çubukları Doğal Sertlikte S220a S420a 220 340 18 420 500 12 Hasır Donatı Soğukta işlem Görmüş S420b S500bs S500bk 420 550 10 500 550 8 500 550 5 Mekanik özellikler Minimum akma dayanımı fyk (MPa) Minimum kopma dayanımı fsu (MPa) φ ≤ M32 Minimum kopma uzaması εsu (%) 32 < φ ≤ 50 Minimum kopma uzaması εsu (%) ESKİ METİN 3500a 500 550 12 18 10 10 10 8 5 3. Ayrıca. Hazır beton kullanıldığında. G3. bunlar tek numune sayılır ve değerlendirmede ortalamaları dikkate alınır. b) Her partide en küçük grup ortalaması.BETONDA NİTELİK DENETİMİ VE KABUL KOŞULLARI Şantiyede betonun basınç dayanımı.0 Mpa Nitelik deneylerinden elde edilen sonuçlar yukarıda belirtilen koşullan sağlamıyorsa. Denetim mühendisi.4 . Sertleşme deneyi gereken durumlarda.. her üretim biriminden en az bir grup (3 numune) deney elemanı alınması zorunludur.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000 ÇİZELGE 3. aynı günde dökülmüş ve 100 m3 ü veya 450 m alanı aşamaz. G2. G5). gerekli gördüğü durumlarda yerindeki betonun dayanımının belirlenmesini isteyebilir.. a) Her parti ortalaması. Gn biçiminde adlandırılman ve her grubun basınç dayanımı ortalaması belirlenmelidir. alınacak numuneler şantiye koşullarında saklanacak ve amaca uygun zamanda denenecektir. Zorunlu durumlarda. G4.. Bu denetim. TS 3068 ve TS 3351'e.080. en az 3 grup (9 numune) alınması gereklidir. aynı hesap dayanımı istenen ve aynı gereçler aynı oranda kullanılan betondan oluşur. G3 ... En az 3 numuneden oluşması gereken sertleşme deneyinin amacı. aşağıda belirtilen iki koşulu birden sağlamalıdır. Aynı betoniyer dökümünden birden fazla numune alınırsa. Değerlendirmede şantiyede alınan numuneler temel alınmalıdır. Bir işte.0 MPa fcmin ≥ fck . P2(G2. . Üretim birimi.1 de belirtildiği gibi. IS 3351'de tanımlanan biçimde bakımı yapılmış numuneler üzerinde yapılan nitelik deneyleri ile belirlenir. Madde 3. üretim yerinde alınan numunelere ek olarak. yukarıdaki koşullardan elde edilmiş olan düşük beton dayanımına göre yeniden değerlendirilir.

şantiye koşullarında saklanmış örnekler üzerinde yapılacak sertleşme deneyleri de isteyebilir. P3(G3. en az 3 grup (9 numune) alınması gereklidir. Nitelik denetimi amacıyla. Biribiri ardından gelen üçer gruptuk partilerin herbiri. c) Her parti ortalaması. P1(G1. fcm ≥ fck + 1... Önemli dayanım azalması belirlenirse.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000 deneme yöntemleriyle (yüzey sertliği.3. bunlar tek numune sayılır ve değerlendirmede ortalamaları dikkate alınır. .. yapının veya söz konusu yapı elemanlarının taşıma güçleri. d) Her partide en küçük grup ortalaması.. o betona özgü korelasyonun belirlenmesi zorunludur. deneylerin yapılmasında TS 3114'e uyulacaktır. küp numuneler de kullanılabilir.Gn biçiminde adlandırılma!) ve her grubun basınç dayanımı ortalaması belirlenmelidir. alınış sırasına göre. Denetim mühendisi.1 de belirtildiği gibi.. YENİ METİN 3. ses hızı vb) gerçekleştirilebilir. yapıya zarar vermeyecek yerlerden alınacak karot örnekleriyle ve tahribatsız deneme yöntemleriyle (yüzey sertliği. Ayrıca. Tahribatsız yöntemlerle denetlemede.. En az 3 numuneden oluşması gereken sertleşme deneyinin amacı. TS 3068 ve TS 3351'e. G3. G4).0 Mpa Nitelik deneylerinden elde edilen sonuçlar yukarıda belirtilen koşulları sağlamıyorsa. yukarıdaki koşullardan elde edilmiş olan düşük beton dayanımına göre yeniden değerlendirilir.3. G3. bir birim. gerekli gördüğü durumlarda yerindeki betonun dayanımının belirlenmesini isteyebilir. Hazır beton kullanıldığında. Madde 3. Alınan üçer silindirlik gruplar. bu deneyler 150 mm x 300 mm standard silindirler üzerinde yapılır.0 MPa fcmin ≥ fck . her üretim biriminden en az bir grup (3 numune) deney elemanı alınması zorunludur. beton kabul edilmeyecektir.4 . beton bakımının ve beton saklama yönteminin yeterli olup olmadığının denetlenmesi ve kalıp alma süresinin belirlenmesidir.. Üretim birimi.ICS 91. ses hızı vb) gerçekleştirilebilir. Gerektiğinde kontrol (denetim) mühendisi... üretim yerinde alınan numunelere ek olarak. önlem alınması gerekir. alınacak numuneler şantiye koşullarında saklanacak ve amaca uygun zamanda denenecektir. Sertleşme deneyi gereken durumlarda. o betona özgü korelasyonun belirlenmesi zorunludur. G3).080. Bu denetim. Aynı betoniyer dökümünden birden fazla numune alınırsa. bakımı ve hazırlanmasında TS 2940. Bir işte. 70 . Tahribatsız yöntemlerle denetlemede. G4. Zorunlu durumlarda. TS 3351'de tanımlanan biçimde bakımı yapılmış numuneler üzerinde yapılan nitelik deneyleri ile belirlenir. G2. P2(G2. Standard koşullarda saklandıktan sonra bunlara basınç deneyi uygulanır. Değerlendirmede şantiyede alınan numuneler temel alınmalıdır. Değerlendirmede herbiri 3 silindirden (veya küpten) oluşan gruplar esas alınır. Numunelerin her biri ayrı betoniyer dökümünden veya transmikserden alınır...Pn-2. Grubu oluşturan numuneler. şantiyede de yukarıda tanımlanan biçimde ve sayıda numuneler alınmalıdır. aynı hesap dayanımı istenen ve aynı gereçler aynı oranda kullanılan betondan oluşur. G2. aynı günde dökülmüş ve 100 m3 ü veya 450 m alanı aşamaz.BETONDA NİTELİK DENETİMİ VE KABUL KOŞULLARI Şantiyede betonun basınç dayanımı. Deney numunelerinin alınması. G5). aşağıda belirtilen iki koşulu birden sağlamıyorsa. G1.

Çizelge 3. Basınç dayanımı. karakteristik basınç dayanımı fck. denenecek silindirlerden elde edilecek basınç dayanımlarının bu değerden düşük olma olasılığı belirli bir oran (genellikle %10) olan değerdir. YENİ METİN 3.Beton Sınıflan ve Betonun Basınç Dayanımı Betonun tanımlanması ve sınıflandırılması basınç dayanımına göre yapılır.4 . Boyutları 150 mm'den farklı olan küp numunelerden elde edilen basınç dayanımları gereken düzeltme yapılarak dikkate alınmalıdır 71 .2 de verilmiştir. geçerliliği deneylerle kanıtlanmış katsayılarla dönüştürülür.1 . geçerliliği deneylerle kanıtlanmış katsayılarla dönüştürülür.3 . Gerektiğinde basınç dayanımı.080. karakteristik basınç dayanımı fek. Beton karakteristik basınç dayanımı fck.ICS 91.1 . ESKİ METİN 3. Boyutları 150 mm den değişik olan küp numunelerden elde edilen basınç dayanımları gereken düzeltme yapılarak dikkate alınmalıdır YENİ METİN 3. YENİ METİN 3. TS 3068'e uygun biçimde denenmesiyle elde edilir. Beton karakteristik basınç dayanımı fek.BETON Kullanıcı tarafından şantiyede önceden belirlenmiş karışım elemanları miktarlarının otomatik tartımla harmanlanıp makineyle karıştırılmasıyla tasarımcı tarafından verilmiş özelliklere göre üretilen veya TS 11222'e uygun hazır beton kullanılmalıdır. çapı 150 mm ve yüksekliği 300 mm olan standard deney silindirlerinin 28 gün sonunda.1. Böyle durumlarda.3 .3.Beton Sınıflan ve Betonun Basınç Dayanımı Betonun tanımlanması ve sınıflandırılması basınç dayanımına göre yapılır.Kimyasal Katkı Malzemeleri Betonda kullanılacak olan katkı malzemeleri TS 934-2 ye uygun olmalıdır ESKİ METİN 3. Böyle durumlarda. Çizelge 3. TS 3068’e uygun biçimde denenmesiyle elde edilir. boyutları 150 mm olan küp için fek değerleri. küp deneylerinden de elde edilebilir.1. Bu amaçla.BETON Kullanıcı tarafından şantiyede önceden belirlenmiş karışım elemanları miktarlarının otomatik tartımla harmanlanıp makineyle karıştırılmasıyla tasarımcı tarafından verilmiş özelliklere göre üretilen veya TS EN 206-1’ e uygun hazır beton kullanılmalıdır.2 de verilmiştir.3. ESKİ METİN 3. Basınç dayanımı. çapı 150 mm ve yüksekliği 300 mm olan standard deney silindirlerinin 28 gün sonunda.4 . küp deneylerinden de elde edilebilir. boyutları 150 mm olan küp için fek değerleri. denenecek silindirlerden elde edilecek basınç dayanımlarının bu değerden düşük olma olasılığı belirli bir oran (genellikle %10) olan değerdir.Kimyasal Katkı Malzemeleri Betonda kullanılacak olan katkı malzemeleri TS 3452'ye uygun olmalıdır. Gerektiğinde basınç dayanımı. Bu amaçla.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000 TS 500 : 2000 T 2 : Nisan 2002 TS 500/Şubat 2000 "BETONARME YAPILARIN TASARIM VE YAPIM KURALLARI" Standardı 19 Nisan 2002 Tarihli Teknik Kurul Toplantısında Aşağıdaki Şekilde Tadil Edilmiştir.

4 . Gerektiğinde kontrol (denetim) mühendisi. G5). her üretim biriminden en az bir grup (3 numune) deney elemanı alınması zorunludur. Zorunlu durumlarda. beton kabul edilmeyecektir. G3. şantiye koşullarında saklanmış örnekler üzerinde yapılacak sertleşme deneyleri de isteyebilir. aynı günde dökülmüş ve 100 m3 ü veya 450 m alanı aşamaz. Sertleşme deneyi gereken durumlarda. G4). alınacak numuneler şantiye koşullarında saklanacak ve amaca uygun zamanda denenecektir. beton bakımının ve beton saklama yönteminin yeterli olup olmadığının denetlenmesi ve kalıp alma süresinin belirlenmesidir. Tahribatsız yöntemlerle denetlemede.. yapının veya söz konusu yapı elemanlarının taşıma güçleri. Bir işte. G3. G1. önemli dayanım azalması belirlenirse. Değerlendirmede her biri 3 silindirden (veya küpten) oluşan gruplar esas alınır. Değerlendirmede şantiyede alınan numuneler temel alınmalıdır. G4.. alınış sırasına göre. yapıya zarar vermeyecek yerlerden alınacak karot örnekleriyle ve/veya tahribatsız deneme yöntemleriyle (yüzey sertliği. Bu denetim.0 MPa fcmin ≥ fck . o betona özgü korelasyonun belirlenmesi zorunludur. önlem alınması gerekir. bir birim. Hazır beton kullanıldığında. P3(G3. G2. küp numuneler de kullanılabilir. Deney numunelerinin alınması.080. Numunelerin her biri ayrı betoniyer dökümünden veya transmikserden alınır. G2. ses hızı vb) gerçekleştirilebilir. fcm ≥ fck + 1. . standard koşullarda saklandıktan sonra bunlara basınç deneyi uygulanır. Üretim birimi. .. Denetim mühendisi. TS 3351 de tanımlanan biçimde bakımı yapılmış numuneler üzerinde yapılan nitelik deneyleri ile belirlenir. aşağıda belirtilen iki koşulu birden sağlamalıdır.0 Mpa Nitelik deneylerinden elde edilen sonuçlar yukarıda belirtilen koşulları sağlamıyorsa. yukarıdaki koşullardan elde edilmiş olan düşük beton dayanımına göre yeniden değerlendirilir. üretim yerinde alınan numunelere ek olarak. G3). bu deneyler 150 mm x 300 mm standard silindirler üzerinde yapılır. Madde 3. bunlar tek numune sayılır ve değerlendirmede ortalamaları dikkate alınır. bakımı ve hazırlanmasında TS 2940.1 de belirtildiği gibi. YENİ METİN 3.4 . en az 3 grup (9 numune) alınması gereklidir.. Gn biçiminde adlandırılmalı ve her grubun basınç dayanımı ortalaması belirlenmelidir. Ayrıca.. .. gerekli gördüğü durumlarda yerindeki betonun dayanımının belirlenmesini isteyebilir.3.40 ESKİ METİN TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000 3. şantiyede de yukarıda tanımlanan biçimde ve sayıda numuneler alınmalıdır.3. aynı hesap dayanımı istenen ve aynı gereçler aynı oranda kullanılan betondan oluşur. P2(G2.BETONDA NİTELİK DENETİMİ VE KABUL KOŞULLARI Şantiyede betonun basınç dayanımı. Nitelik denetimi amacıyla.ICS 91. Alınan üçer silindirlik gruplar. e) Her bir parti ortalaması. f) Her bir partide en küçük grup ortalaması. TS 3068 ve TS 3351 e. P1(G1. En az 3 numuneden oluşması gereken sertleşme deneyinin amacı. Birbiri ardından gelen üçer gruptuk partilerin herbiri. Grubu oluşturan numuneler. Aynı betoniyer dökümünden birden fazla numune alınırsa. 72 . deneylerin yapılmasında TS 3114 e uyulacaktır.BETONDA NİTELİK DENETİMİ VE KABUL KOŞULLARI Betonda nitelik denetimi ve kabul koşulları TS EN 206-1 Madde 8 e uygun olmalıdır.Pn-2.

Anormal Hava Şartlarında" "Mixing. Döküm ve Bakım Kuralları .ICS 91.Yoğunluk" "Bases For Design of Structures.080. Placing and Curing of Concrete abnormal VVeather Conditions" "Beton Yapım.Taşıyıcı Olan ve Olmayan Elemanlar. Soils and Gases" "Beton Kimyasal Katkı Maddeleri" "Chemical Admixtures For Concrete" "Yapıların Projelendirme Esasları . Döküm ve Bakım Kuradan . Placing and Curing of Concrete abnormal VVeather Conditions" “Taze Betondan Numune Alma Yollan" "Methods of Sampling Fresh Concrete" "Laboratuvarda Beton Deney Numunelerinin Hazırlanması ve Bakımı" "Making and Curing Concrete Test Specimens in The Laboratory" "Beton Basınç Mukavemeti Tayini" "Determination of Compressive Stenght of Concrete Test Specimens" "Şantiyede Beton Deney Numunelerinin Hazırlanması ve Bakımı" "Making and Curing Concrete Test Specimens in The Field" "Zararlı Kimyasal Etkileri Olan Su.40 ESKİ METİN TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000 Atıf yapılan standardlar References TS498/Kasım1987 “Yapı Elemanlarının Boyutlandırılmasında Alınacak Yüklerin Hesap Değerleri" "Design Loads for Buildings" "Ahşap Yapıların Hesap ve Yapım Kuralları" "Building Code for Timber Structures" "Çelik Yapıların Hesap ve Yapım Kuralları" "Building Code for Steel Structures" "Beton Agregalan" "Aggregates for Concrete" "Beton Çelik Çubukları" "Steel Bars for Concrete" "Beton Karışımı Hesap Esasları" "Design Concrete Mixes" "Beton Yapım. Depolanmış Malzemeler .Anormal Hava Şartlarında" "Mixing. Non-structural Elements and Stored Materials. Actions due to The Self-weight of Structures. Zemin ve Gazlann Etkisinde Kalacak Betonlar İçin Yapım Kuralları" “Rules For Making Concrete Exposed to Aggressive Effects of Liquids. Density" TS647/Kasım1979 TS 648/Aralık 1980 TS706/Aralık 1980 TS708/Mart1996 TS 802/Ocak 1985 TS 1247/Mart 1984 TS 1248/Nisan 1989 TS2940/Ocak1978 TS 3068/Mart 1978 TS3114/Aralık1990 TS 3351/Nisan 1979 TS 3440/Mayıs 1982 TS3452/Şu bat 1984 TS ISO 9194/Kasım 1997 73 .

Non-structural Elements and Stored Materials.Part 2 : Making and curing specimens for strangth tests” "Şantiyede Beton Deney Numunelerinin Hazırlanması ve Bakımı" "Making and Curing Concrete Test Specimens in The Field" "Zararlı Kimyasal Etkileri Olan Su.Yoğunluk" "Bases For Design of Structures. Zemin ve Gazlann Etkisinde Kalacak Betonlar İçin Yapım Kuralları" “Rules For Making Concrete Exposed to Aggressive Effects of Liquids.Taşıyıcı Olan ve Olmayan Elemanlar. Placing and Curing of Concrete abnormal VVeather Conditions" "Beton Yapım. etiketleme" "Admixtures for concrete. özellikler. Density" TS647/Kasım1979 TS 648/Aralık 1980 TS706/Aralık 1980 TS708/Mart1996 TS 802/Ocak 1985 TS 1247/Mart 1984 TS 1248/Nisan 1989 TS EN 12390-2/Nisan 2002 TS 3351/Nisan 1979 TS 3440/Mayıs 1982 TS EN 934-2/Mart2002 TS ISO 9194/Kasım 1997 74 . Döküm ve Bakım Kuradan . uygunluk.Sertleşmiş beton deneyleri . Actions due to The Self-weight of Structures. Depolanmış Malzemeler . marking and labelling" "Yapıların Projelendirme Esasları .Ready Mixed Concrete" Atıf yapılan standardlar References TS 500/Şubat 2000 TS498/Kasım1987 “Yapı Elemanlarının Boyutlandırılmasında Alınacak Yüklerin Hesap Değerleri" "Design Loads for Buildings" "Ahşap Yapıların Hesap ve Yapım Kuralları" "Building Code for Timber Structures" "Çelik Yapıların Hesap ve Yapım Kuralları" "Building Code for Steel Structures" "Beton Agregalan" "Aggregates for Concrete" "Beton Çelik Çubukları" "Steel Bars for Concrete" "Beton Karışımı Hesap Esasları" "Design Concrete Mixes" "Beton Yapım.ICS 91.Hazır Beton" "Concrete .Bölüm 2 : Dayanım deneylerinde kullanılacak deney numunelerinin yapımı ve kura tâbi tutulması" “Testing hardened concrete .40 TS 11222/Temmuz 1994 YENİ METİN TÜRK STANDARDI "Beton . işaretleme ve. mortar and grout Part 2 : Concrete admixtures -Definitions. Döküm ve Bakım Kuralları .Anormal Hava Şartlarında" "Mixing. Placing and Curing of Concrete abnormal VVeather Conditions" "Beton . Soils and Gases" Kimyasal katkılar – beton. conformity.Anormal Hava Şartlarında" "Mixing.Bölüm 2 : Beton katkıları Tarif|er.080. requirement. harç ve şerbet için .

Bölüm 1: Özelli k. imalât ve uygunluk" "Conrete – Part 1 : Specification. performance.080.ICS 91.40 TÜRK STANDARDI TS 500/Şubat 2000 TS EN 206-1/Nisan 2002 "Beton . production and conformity” 75 . performans.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful