You are on page 1of 3

Azdırma Tezgahları

1. Azdırma Tezgahının Tanıtımı

Freze tezgahlarının, diĢli açmada yetersiz kalmalarından ya da diĢ açma iĢini istenen kalitede yapamamalarından ötürü azdırma tezgahlarının önemi daha belirginleĢmiĢtir. Azdırma tezgahları, yuvarlanma metodu ile diĢli çark açan özel tezgahlardır (Ek 1). Bu tezgahlar sayesinde, diĢli çarklarda arzulanan düzgünlük ya da kalite elde edilmiĢ olur. Azdırma tezgahı adını azdırma frezesi denilen kesici ucundan-çakısından almıĢtır. Azdırma frezeleri (Ek 2), sağ ve sol yönlü olarak yapılan özel kesicilerdir. Görünümleri vida biçimindedir ancak azdırma tezgahında her modülden tek çakı olarak bulunur ve bir tezgah tüm modülleri açamaz. Tezgahın kapasitesine göre modülleri de sınırlı olur. Örneğin; 0.5, 0.75, 1, 1.25, 1.5, 1.75, 2 gibi.Azdırma takımlarında diĢlerin sırtı tornalanmıĢ ve taĢlanmıĢ yüzeyleri vardır. Büyük takımlarda talaĢ oyuklarına helis verilerek diĢlerin sürekli bir Ģekilde kavranmaları ve iĢlenen yüzeylerden kesintisiz olarak ayrılmaları sağlanır. Bu Ģekilde titreĢimler de önlenmiĢ olur. Azdırma tezgahında iĢlenecek parçaya göre çeĢitli tipte çakılar kullanılabilir. En yaygın olan çakı ise hava çeliğinden yapılan çakılardır. Ayrıca, titanyum alaĢımlı zincir diĢli çakılar ise daha sağlam oldukları için iĢleme kapasitesini yaklaĢık olarak üç kat artırabilirler. Kesme sırasında kullanılan çeĢitli sıvılar, kesme sırasında sürtünme kuvvetlerinden dolayı ortaya çıkabilecek çeĢitli kırılmalara karĢı alınan bir önlemdir.

2. Azdırma Tezgahonda Gerçekleşen İşlemler

Azdırma tezgahonda iĢlenecek parçalar 3 çeĢit iĢleme tabi olabilirler:

a) Düz diĢli açma: Düz diĢli açma iĢleminde parçanın ekseniyle diĢlerin yönü paraleldir. Diğer bir Ģekilde ifade etmek gerekirse; parça düz bir yüzeye konulduğunda diĢlerle yüzey arasında dik açı olduğu gözlenir.

b) Helisel diĢli açma: Bu iĢlemde, parçanın ekseniyle diĢlerin yönü paralellik göstermez. Parça düz bir yüzey üzerindeyken diĢler ile yüzey arasındaki açının dar açı olduğu gözlenecektir. Çakı tezgaha yerleĢtirilirken belli bir açı verilmesi gerekmektedir.

c) Nihayetsiz çark: Tanjansiyel baĢlık gerektiren bu iĢlem her tezgahta yapılmaz.

3. Azdırma Tezgahınında İşlem Sırası

Ek 3 de bir azdırma tezgahı parça iĢlerken gösterilmiĢtir. Azdırma tezgahında iĢlem sırası aĢağıda verildiği gibidir.

www.makinearsivi.com

a)

ĠĢ parçası, tezgahın özeliğine uygun bağlama araçlarıyla tablaya tesbit edilir. DiĢli çevresi komparatörle yapılan karĢılaĢtırmalarla kontrol edilir.

b)

Azdırma diĢli tezgahlarının doğru olarak ayarlanması çok önemlidir. Tezgahın ayarlarının ve kontrollerinin iĢleme baĢlanmaddan önce yapılması tavsiye edilir.

c)

Açılacak diĢli düz ise, azdırmanın eğim açısı çakı üzerinden alınarak takıldığı gövdeye verilir.

d)

ĠĢ parçasıyla çakının dönüĢ oranı yani iĢ ve çakı, bir vida ile çarkı döndürüyormuĢ gibi düĢünülerek, tezgah çark donanımları yapılmalıdır. Bunun için, diĢli, diĢ sayısına göre bölüm diĢli çarkları kataloğundan alınarak ilgili yerine takılır (Tam otomatik tezgahlarda bu donanımlar sadece kollarla yapılır.).

e)

DiĢlinin açılabilmesi için çakının diĢ derinliği verildikten sonra, iĢin dönmesiyle oranlı olarak düĢey konumda ilerlemesi yine çark donanımlarıyla sağlanır.

f)

Eğer diĢli çark helis diĢli ise, kesme sırasında azdırmanın diĢleri arasında zorlanarak iĢin kaymasını önlemek ve helis açısını çıkarabilmek için çakıya göre daha hızlı dönmesi gerekir.

g)

ĠĢlem bitinceye kadar kesme yağı kullanılır. Böylece çakının zorlanması önlenerek düzgün yüzey elde edilmesi sağlanır.

4.

Azdırma Tezgahında İşleme Uygulaması

Ek 4 te, azdırma tezgahında iĢlenecek bir parçanın teknik çizimi ve de iĢleme için gerekli olan çeĢitli veriler verilmiĢtir. Azdırma tezgahının çalıĢmasıyla ilgili olarak DĠġSAN Redüktör ve DiĢli Sanayii ziyaret edilmiĢtir.

GörüĢülen KiĢiler Adres Telefon

: Yük.Mak.Müh. Aydın YALÇIN : ĠMES Sanayi Sitesi. E-501 Sok. No.19 : 0 (216) 364 30 02

ĠĢ parçası azdırma tezgahına girmeden önce de çeĢitli iĢlemlerden geçirilir. ĠĢletmeye hammadde olarak gelen parça önce demir testeresiyle kesilir. Demir testeresiyle kesilerek belirli bir boyuta getirilen parça daha sonra torna tezgahına gider. Torna tezgahında iĢlenen ham malzeme azdırma tezgahında iĢlenmeye hazır hale getirilir. Azdırma tezgahına getirilen bu parça malafaya sabitlenir. Bu parçayı iĢlemek için uygun azdırma bıçağı modülüne göre seçilir. Bu aĢamada ise, iĢleme için gerekli ölçüler göz önünde bulundurularak kafa ayarı ve helis açısı ayarı yapılır. Ayrıca diĢ sayısına göre taksimat çarkı ayarlanır. Tezgaha sabitlenen iĢ parçasının tam düzgün dönmesi için salgı komparatörleri ile tespit edilen salgısı alınır. Sonraki aĢamada ise, kesici uç iĢ parçasına % 5 kadar deydirilerek suport sıfırlanır ve iĢleme baĢlatılır. ĠĢleme otomatik olarak yapılırken kontrol ölçüleri de periyodik olarak alınır. ĠĢ parçası aĢağıdan yukarıya doğru hareket ederken, çakı ise kendi ekseni etrafında döner. Azdırma tezgahında parçanın iĢlenmesi sona erdikten sonra ise bu parça freze tezgahına götürülür. Bu tezgahta kamalar açılır. Son olarak ise taĢlama tezgahına götürülen parçanın kalitesini artırmaya yönelik iĢlemler yapılır.

www.makinearsivi.com

5. Azdırma Tezgahında Maliyet

Azdırma takım tezgahlarında maliyet, diğer bütün takım tezgahların olduğu gibi değiĢken bir kavramdır. TalaĢlı takım tezgahlarında maliyeti etkileyen çok çeĢitli maliyetler vardır. Azdırma takım tezgahları için bunlardan baĢlıcaları; iĢin yapılmakta olduğu ülke, iĢçilik, iĢ adedi, tezgah amortismanları, iĢleme süreleri, tezgah bedeli, üretim yöntemi ( kütle üretimi, parti üretimi veya sipariĢe göre üretim), tezgahın boĢta bekleme ve temizlik maliyetleri ve benzerleridir. Toplam maliyet hesaplarında gerekli veriler ise zamanlar ve birim maliyetlerdir. Burada ele alınan zamanlar; iĢ parçasının bağlanma süresi (t1), iĢ parçasının sökülme süresi (t2), tezgah temizliği süresi (t3), ölçme süresi (t4), tezgah ayarları süresi (t5), iĢleme dıĢı süre (t);

t=t1+t2+t3+t4+t5 olarak bulunur.

ĠĢ parçası için esas iĢleme süresi; tF olsun. Buradan yola çıkılarak toplam iĢleme süresi tT=t+tF olarak ifade edilir.

GiydirilmiĢ iĢçi ücreti M olarak alındığında (iĢleme sürelerinin birimine göre bu büyüklüğn birimine de dikkat edilmelidir.) toplam iĢleme maliyeti;

C=MxtT olarak hesaplanır.

Örneğin; Ek 4 te verilen parça için; t1=t2= 1 dak. t3= 5 dak. t4= 2 dak. t5= 20 dak. t= 1+1+5+2+20= 29 dak Esas iĢleme süresi: tF= 30 dak. Toplam iĢleme süresi: tT=t+tF= 30+29=59 dak. olur. GiydirilmiĢ iĢçi ücreti: M= 15 $ / saat= 0.25 $/dak Toplam maliyet: C=MxtT=0.25x59= 14.75$ bulunur. Bu parçanın iĢlenmesindeki takım ve donanım maliyeti= 2$ ise Genel maliyetler: CG=14.75+2= 16.75 $ olarak hesaplanır.

Kaynaklar

ĠPEKÇĠOĞLU, Nusret, ”Frezecilik”, Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları, 1994

DĠNÇMEN, Murat, “Takımlar ve Takım Takım Tezgahları”, Karadeniz Üniversitesi Basımevi, 1984