You are on page 1of 87

STQLALYET KES Sovyet devrinin Kommnist prospekti arlk zamannn Nikolayevska prospekti

MERAM Kendi yakn deerlerine hemen hemen hibir merak ve ilgisi olmayan insanlarn, tadklar nvanlar ve igal ettikleri makamlar ne olursa olsun insanla yapacaklar pek fazla kalc hizmet olmayaca dncesi, bu mtevaz dokmann ortaya konu nedenidir. Bu erevede, Karde Azerbaycann bakenti Baknn tarihi dokusunun en iyi korunduu kesim olan stiqlaliyet caddesi zerinde birok nemli olaya tanklk etmi binalar ve tarih yapan nice nemli ahsiyetle ilgili ok ksa bilgileri grsel bir dokman iinde sunmak istedik. Dier taraftan geen yzyl Bak ehir epigrafikas rnekleri de bu alma iinde tespit edilmitir. Tespit edilen kitabelerin bir ksm Rusa, geni ounluu Kril harfli Trkedir. Mmkn olduunca lisan zelliklerini belirten imlaya mdahale edilmemitir. Bu takdimde resimleri ekme zahmetine katlanan halen mesai arkadalarm eski rencilerim M. Koak ve M. Eskikye teekkr ederim. Nakde evrilemeyen bilgiye de deer verenlere faydal olmasn diliyorum.

Bak, 17 Austos 2009

stiqlaliyet caddesi Nizami Gencevi heykelinin gerisindeki binann solundan balar. Binann nnden Fuzuli meydanna giden tek ynl caddenin ad Azerbaycan prospektidir.

stiqlaliyet kesi ile Azerbaycan caddesinin kesitii yerdeki heybetli bina Sovyet dneminin birok nemli ahsiyetine ev sahiplii yapm

Binann mehur sakinlerinden bir ksmnn tantm kitabeleri halen mevcut durumda

Heyder Hseynovun ksa bir sre nce deitirilen kril harfli kitabesinde Marksist filozof olduu yazyordu. Sevenleri imdi Marksistliine atfta bulunmay gerekli grmemiler..

1958 ylnda vefat eden filozofun, 1950de zamann ruhuna uymayan grler ieren bir kitap yazd iin intihara zorlanan rehmetli Heyder Hseynov Beyle bir ilgisi yoktur.

Daha nce Kril harfli bir kitabe vard

Azerbaycan Opera Senetinin Banisi ki Defe Dvlet Mkfat Lureat Dahi Bestekr

ZEYR HACIBEYOV
Bu evde yaayb yaratmdr.

Altta ayn yaznn Rusas..

Rusa kitabe, SSCB Halk Sanats Yusuf Kz

Marziya Davudovann
1901-1962 yllarnda Bu binada yaadn sylyor

1862-1911

stiqlaliyet kesinin balang noktasnda sol tarafta gzel bir park var.. Heykeli grlen arbal zat Hophopname airi keskin hicivci Tahirzade Mirza Elekber Sabir

Heykeltra C Qaryad, 1958

Heykelin gerisinde Khne Bak veya eri eher diye bilinen tarihi ehri evreleyen surlar grnyor

Sabir 1927de.. ayn yerde sabit kadem..

Sabir Parknn hemen yannda Azerbaycan Elmler Akademyas Reyaset Heyeti binas

Muhteem binann zerinde.. AZERBAYCAN SSR ELMLER AKADEMYASI yazs

Bina tannm hayrsever Musa Nayev tarafndan vefat etmi olu smailin hatrasna 1913 senesinde yaptrlarak smailiyye adyla MSELMAN XEYRYE CEMYYETne kltr faaliyetleri iin teslim edilmitir.

smailiyye memarlq incisi olmaqla beraber, Azerbaycann istiqlal tarixine msteqillik urunda mbarizenin esas qerargahlarndan biri, milli mefkurenin formalat merkez kimi daxil olmudur.
Azerbaycan Xalq Cmhuriyyeti Ensiklopediyas, cild 2, 2005, Bak, s. 58

1918 Martnn sonlarnda Leninin Azerbaycan mutemedi Ermeni aumyann rgtledii Bakde 12.000 Trkn boazland faciada; gazete, tiyatro, sanat merkezi gibi kltr kurumlar ile beraber ermeni-danak quldurlar
bolevik vandallar ile birlikde smailiyyeni talan edib tamamile yandrmlardr.

Azerbaycan limler Akademyas ile El Yazmalar Mzesi aras

El yazmalar Enstits ve Hseyin Cavid Ev Mzeyi geen asrn balarnda Mselman Qz Mektebi olarak tannm Hayrsever Hac Zeynelabidin Tayev tarafndan ina ettirildi.

Memmed Emin Resulzade liderliinde Azerbaycan Mill uras tarafndan 27 Mays 1918 tarihinde Tiflisde kurulan Azerbaycan Cumhuriyetinin Meclisi Baknn 15 Eyll 1918de Nuri Paa komutasndaki Kafkas slam Ordusu kurtarlmasndan sonra 7 Aralk 1918 gn Mselman Qz Mektebi binasnda ald..

Azerbaycan Cumhuriyeti kurucusu Mehmed Emin Resulzadenin 1923 ylnda stanbulda yaynlad Azerbaycan Cumhuriyeti adl eserinin 96nc sayfasndan

Bir baka kaynakta bu resmin tarihi olarak 5 Nisan 1919 veriliyor

Azerbaycan Ordusunun Bakye vrudu manzaralarndan: Bir Svari Alay Mebusan Dairesi nnden geerken

Azerbaycan Cumhuriyetinin son saatlarnda Resulzadenin isabetli ngrs

AZERBAYCAN CUMHURYETNN YIKILMASINDAN 1937 SENESNDE DZMECE BR MAHKEMEDE TRKLKTEN MAHKM EDLP SBRYAYA GNDERLD DNEME KADAR HSEYN CAVD BU BNADA YAADI

HSEYN CAVD DNEMN TRK KLTR SMGELERNE YNELK TAR REDDOLSUN, PAPAK REDDOLSUN KAMPANYALARINA ASLA KALPAK IKARMADI. 1941DE SBRYADA SRGNDE VEFAT ETT. NAAI SENELER SONRA HEYDER ELYEV TARAFINDAN BYK BR MERASMLE MEMLEKET NAHCIVANA GETRTLD..

AZERBAYCAN HALK CUMHURYET HATIRASINA SON DNEMDE YAPILMI BR ANIT

Azerbaycan Cumhuriyetinin kurulduunu ilan eden 27 Mays 1918 tarihli stiqlal Beyannamesi metni

stiqlal Beyannamesi yeni harflerle

ESK MECLSN KARISINDA CADDE ZERNDE

KTABELERN RUSALARI

AZERBAYCANIN GRKEML PARTYA VE DVLET HADM

ELHEYDER AAKERM OLU QARAYEV


BURADA YAAMIDIR. 1896-1938

AZERBAYCANIN GRKEML PARTYA VE DVLET HADM

DADA HOCA OLU BNYADZADE


1888-1938 BURADA YAAMIDIR.

Binada hizmetkr yal kadn sormam zerine kamuoyu nnde st dzey rvetileri ar eletirmesi ile bilinen 1997 ylnda pheli ekilde katledilen tarihi Ziya Bnyadovun akrabas olduunu syledi

1904- LDEN SOV. KP UZVU (SOVYETLER TTHADI Komnist Partisi yesi) GRKEML PARTYA VE DVLET HADM SOLTANMECD MECD OLU EFENDYEV 1921- LDEN 1937- LE DEK BURADA YAAMIDIR.

AZERBAYCANIN GRKEML PARTYA VE DVLET HADM MRZA DAVUD BAIR OLU HSEYNOV BURADA YAAMIDIR. 1894-19138

BAKI SOVET

Vilayet Merkezi

ARLIIN DEVRLMESNDEN SONRA EHER DUMASI ADIYLA MECLS BURADA TOPLANDI. AIRLIK LERDE AZERBAYCAN CUMHURYETN KURACAK MLLYETLERDEYD..

YAPILAN SEMLERDE STEDKLER SONUCU ALAMAYAN BOLEVKLER TANAKI ERMENLERLE MART 1918 SONUNDA MSLMAN TRK UNSURU KIRIMA TAB TUTTULAR..

TRK UNSURUN FZK MHASI LE BOLEVK-TANAK TTFAKI BAK HALK KOMSERLER SOVYET ADIYLA BAKYE HAKM OLABLD.. BU BNA DAHA SONRA BAK SOVYET BNASI OLDU

SOVYETN 18.000 KLK ORDUSUNUN 13.000 SUBAYLARIN SE NEREDEYSE TAMAMI TANAKI ERMENLERDEN MEYDANA GELYORDU

Bu bina Azerbaycanda Sovyet hakimiyyeti qurulmas urunda faal mubariz 1918i il Sentyabrn (Eylln) 20de 26 Bak Komisarlar sralarnda helaq olmu Herbi Denizi Vladimir Polixinin adn dayr..

AZERBAYCANIN GRKEML TMA VE DEVLET HADM

SEMEDAA AAMALI OLU


BURADA YAAMIDIR. 1867-1930

SEMEDAA AAMALI OLUnun Rusa kitabesi

KOMMNST PARTYASININ VE SOVYET DVLETNN GRKEML HADM YAZICI

NERMAN NERMANOV
BURADA YAAMIDIR. 1871-1925

Tannm edebiyat ve siyaset adam Nerimanov sosyalist idi. 1918-1920 dneminde de Azerbaycan Cumhuriyetine muhalif idi. Hkmetin kendini lavederek lkenin Sovyetletirilmesini istiyordu. Rus igalinden sonra Azerbaycan, tarih, dil, kltr ve ekonomisi zerinde halkn taleplerini dile getirmesi gzden dmesine sebep oldu. 1925 ylnda pheli bir ekilde Moskovada ld. Halkn z karlarna ilikin talepleri dile getirenler Azerbaycanda uzun yllar boyu Nerimanovculukla itham edildiler, takibata uradlar. 1950li yllarn ortalarnda doktor tekrar itibar kazand. Bakde Kirovun heykeli ihtiamnda heybetli bir heykelini dikmek erefi Heyder Eliyeve nasip oldu

Azerbaycanda danak siyaseti tam gc le hayata keirilir. . Stalinin simasnda Azerbaycan Komnist Partisi Merkez Komitesi biz trklere etibar etmir ve Azerbaycann taleyini danaklara taprr(verir). Neriman Nerimanov
Azerbaycanda Sovyet rejiminin tesisinden sonra st dzey KP Yetkililerine yazd rapordan

Nerimanov, Azeri demiyor Trk diyor.. Trk dilinin resmi ilemlerde kullanlmasn istiyor

Trk uaqlar nce kendi deerlerini tansn, sonra dnya klasiklerini okusun diyor..
Metinler Azerbaycan Milli Ensiklopediyas, Bak, 2007, s. 300, 302

Neriman Beyin ksa bir dnem etkin olduu Azerbaycanda Trk dili ve kltrne ilikin duyarllna rnekler

Neriman Bey Azerbaycanda nfuz sahibi olduu dnemde Mill Mcadelemizi elinden geldiince destekledi. TBMM kendisine salad yardmlar iin bir heyetle kran klc gnderme karar almt.. Esasen daha 1917de Nargin adasndaki Trk Harp esirlerinin kt artlarnn dzeltilmesi iin youn gayret gstermiti..

GRKEML NKILAPI YAZICI

TAQIABAS OLU AHBAZI


1892-1937 BURADA YAAMIDIR

AHBAZININ RUSA KTABES

GRKEML NKILAPI-BOLEVK

BNYAD SERDAROV
1918- LDE BU EVDE YAAMIDIR.

O, NGLZ MDAHLECLER VE DENKN EKSNKILAPILARI TEREFNDEN LDRLMDR.

BNYAD SERDAROVUN RUSA KTABES

HARTE YAAYAN AZERBAYCANLILAR KLTREL LKLER CEMYET VETENN ETL ALFABELERDE LEVHALARI

AZERBAYCAN MLL MARI VE IRPINIRDIN KARADENZN GFTE ARDR. REJM DMANLII DDASIYLA 1937 YILINDA DZMECE BR MAHKEMEYLE DAM EDLD.. BSMLLAH Atld dalardan zefer toplar, Yrd ireli esger, Bismillah O, Xan sarayndan iekli bir qz, Bekliyor bizleri zefer, Bismillah. Ey herbin taleyi, bize yol ver, yol. Sen ey coan deniz, gel Trke ram ol. Sen ey saa, sola qln vuran qol, Qollarna qvvet gelir, Bismillah.
(Kafkas slam Ordusu Bakye girerken air Yasamal danda Ermeni Rus igalcilere kar esger yoldalar ile beraber vuruurken yazmtr.)

Trkstan yelleri pb alnn, Syleyir derdini, sana bayram! rengli eksini Quzun denizden Ermaan yollasn yara, bayram!
Azerbaycan Bayrana

Bakde 1917 Ekiminde yaplan seimler sonucu oluan ehir Dumas (Meclisi)nn Bakan.. 27 Haziran 1918 tarihinde devlet Dili olarak Trkeyi ilan ettirdi.. imdi sylendii gibi Azerbaycanca veya Azerbaycan dili deil Trke.. Azerbaycan Kzlordu tarafndan gal edilince snd Tifliste 19 Haziran 1920 tarihinde bir Ermeni katil tarafndan ehit edildi.. Fetelihann aabeyi Yarbay Hseyn Quluhan da igalcilere kar Gence isyanndan sonra ailesiyle Trkiyeye iltica etti. Askeri mekteplerde mtercim olarak alt. 1955 ylnda vefat etti. Mezar aile efradyla beraber Feriky Kabristanndadr.

1875-1920

Caddede Dier Mimari Eserler

Caddeden 100 yl kadar nce bir grnt

stiqlaliyet caddesinin surlardan taraf

Esiri aqyem z xalqmn, z yurdumun,

Sevmeyen z xalqn, z divanedir.

Topraq dolsun emine torpaq satan namerdlerin, Merd odur ki, dmene can verse, torpaq vermesin..

Heykeltra N. Eliyev

1895-1965 Sur iinde mehur gazelci Vahidin byke bst

stiqlaliyet caddesi rhtma inerken Niyazi kesi adn alm

Yksek bina Heyder Eliyev Vakf

Vakfn cepheden grn

Aalarn gerisi Hazar

Sahile inerken sol tarafta gzel bir park

SON
17 Austos 2009 Bak