You are on page 1of 101

‫ا

م ار‬

‫وا
 اي  ا 
ت‬
‫)درا
 ر(‬

‫اآر  د 


‬
‫أ
ذ ار ا
 ارك‬
‫آ رف ا‬
‫ا! ا
 ا  ‬

‫‪4‬‬
‫‪ "#‬یي ا ‬

‫أه ا‪:"#$‬‬
‫ﺕ‪ -$.‬أه‪ &+‬ا  * أﻥ( ی
ول ‪#‬ای& ﻥ‪01* &$‬ی&‬
‫‪09:‬ة * ا
ری‪ 7‬ا ‪ 
# 4
5  6‬ا‪.‬ی‪ ،‬ﻥ‪ &$‬أ ‪
2‬‬
‫ﺕ<‪0‬ات ‪09:‬ة * ‪ &#‬ا‪ +.+‬ا ‪01*  6‬یً
و
ً

‫وا‪
ً
+‬و<‪0‬ا*
ً‪ ،‬وه>= ا<‪0‬ات ه‪:‬‬
‫@‪ :‬ﺕ<‪ * 0‬ا‪
B‬م ا‪ " 
C‬ﻥ‪
B‬م ا‪&*6A‬‬ ‫أو ً‬
‫ا ‪ & 6‬واو& ااﺡة إ‪ -‬او& ا‪
+$‬ﻥ& وا‪4F‬‬
‫ا‪0<.‬ا* ا‪ ) 
C‬ا‪.( 1#.‬‬
‫‪
J‬ﻥً
‪ :‬ﺕ<‪ * 0‬ا ‪
K‬ر ا‪01F‬ي " ا
‪ &+‬ا ‪ & 6‬إ‪-‬‬
‫اول ا ‪ &+$5‬وا & ا‪.&50‬‬
‫‪ :
ًL
J‬ﺕ<‪ * 0‬ا‪
B‬م ا@‪ " 
+‬ا‪
B‬م ا@‪
+‬‬
‫ا ‪  6‬إ‪ -‬ﺕ<‪0‬ات * ا‪6:O‬ق وا‪$C‬ك ‪ -$‬ﻥ‪
9‬ق ا‪0F‬د‬
‫وا‪>A +.+‬ة ا‪+‬ذج ا<‪.@
L #0‬‬
‫‪ J‬أ‪0#‬ز ا  دور ا
م ار * ه>= ا‪0<+‬ات‬
‫ا‪ &$UF+‬وا>ي ا‪ S ($ T‬ا‪.+‬د‪ ،‬و ‪ * (.2‬ا
‬

‫‪5‬‬
‫  اا‪ 5‬ا>ي أ‪ >:‬ﺹرًا ة‪ ،‬و‪ SC#‬ا‪0<+‬ات ‪(+2* J‬‬
‫‪ &$+‬ا‪.‬ی ‪ -$‬أﻥ‪:
2‬‬
‫ـ إدراك اا  وای
ت ا ﺕا( ا‪.& O‬‬
‫ـ 
و& و‪ Y‬ا‪$‬ل ‪+‬ا‪ &2‬آ ‪0‬ﺡ‪ &$‬وأ‪
2$ T$K‬‬
‫ ‪0‬ﺡ‪  &$‬ای و ا‪.‬ی ا ‪#‬أت & ‪.1926‬‬
‫وو‪
2 Y‬إ‪
K‬رًا * *‪ &FC$‬ا<‪ 0‬ا>ي ی]‪:+‬‬
‫ـ أه‪ &+‬ا‪ &+‬ا‪01F‬ی& ا ‪ * & 6‬ا‪ &2‬ا‪$C‬‬
‫ا‪
+$‬ﻥ " ‪6:‬ل ا‪ +‬ا‪
 # C`+‬ء 
& ا_ه‪0‬اء‬
‫وا‪ -$ +‬إﻥ]
ء ا‪+‬ارس ا ﺕازي ‪
$9‬ت ا‪.0U‬‬
‫ـ و ا‪0F+‬دات ا‪01F‬ی& ا<‪ &#0‬و*‪
2U‬وا‪
:‬ر

‫ی
‪
2 S‬وﺕ‪0‬ك
@ ی
‪.S‬‬
‫ـ ﺕ  *‪01‬ة ا‪ &
.‬ا ‪6: " & 6‬ل ا@ﺕ
د ا‪++‬ي‬
‫‪ T‬ا‪0‬ا‪ b#‬ا ‪
 5 "#  6‬ت ا‪.+.+‬‬
‫ـ ‪
9:‬ب ا‪
9A# & O‬ب ﺡ ٍ ( إ‪
 5 -‬ﺕ‪
2‬ا‪&+‬‬
‫ا( ﺕي ا‪$ 4F‬و& ااﺡة‪.‬‬
‫ـ ‪
#‬ء ا]‪ &UA‬ا ‪ &.2+# & 6‬ﺕ
‪ S‬و ‪
$9‬ت اي‬
‫ا<‪6: " #0‬ل ا 
ء ا ی‪
+‬ﻥ وا‪ +$‬وا‪$C‬آ‪.‬‬
‫و‪ 5‬ا‪A‬م ا  ا‪ f2+‬ا
ری‪ A‬ا
‪ -$ e‬درا&‬

‫‪6‬‬
‫ا‪ Te
J‬وﺕ‪
2$$‬وا‪ f2+‬اﺹ‪ F‬ا>ي ی‪ hU‬ا‪
B‬ه‪0‬ة "‬
‫‪6:‬ل ‪
C‬ره
ا
ری‪ A‬و ‪
C#6‬ﺕ‪ .
2‬و‪ 5‬ﺡ
ول ا  أن‬
‫ی‪ -$ +‬ا‪
U+‬در ا‪O‬ﺹ‪ &$‬و‪
A#‬ﺹ& آ

#‬ت ا‪
O‬ذ‬
‫ار * ر
‪ ($e‬وا ‪ً0:` 4+‬ا * أ‪
+‬ل آ
‪،&$‬‬
‫ ‪ :L‬ا‪
#1+‬ت‪ ،‬وا]

ت‪ ،‬وا‪
+$1‬ت‪ ،‬وا‪،U‬‬
‫وا‪6+‬ﺡ‪ ،T‬وإﺵ
رات ا ‪
.‬ز‪ ،‬و‪0‬ﺕ( ا>اﺕ& و‪ 0k‬ذ‪ .j‬و

‫آ‪
F` " ( S‬ت و‪
A#‬ﺹ&
آ ( ا‪
O‬ذ إﺡ‪
C‬ن ‪
5‬‬
‫ا‪ 0 
U‬أ‪
+‬ل ا
م ار إ‪ -‬ا‪ &#0‬وا>ي ‪
5‬م‬
‫‪1] 2.#‬ر * ‪ & :‬ﺕ‪0‬اث ا
م ار‪ ،‬وآ>‪ j‬ا‪
O‬ذ‬
‫أور‪
:‬ن ‪ $ +‬ا
ﺡ و ا‪ * FU‬آ
‪ ) (#‬‬
‫ار ر ار (‪ ،‬و
ﻥ]‪ =0‬اآر ‪
+L‬ن ‪- $‬‬
‫ا‪
O‬ذ * ‪ C5‬ا
ری‪ &
.
# 7‬ا ‪_
& 6‬ی

‪" -
#‬‬
‫و‪ Te
J‬إﻥ‪_$.‬ی& ‪
+* &+2‬ی‪O
# T$‬آ‪0‬اد و‪
# 256‬و&‬
‫ا‪
+L‬ﻥ&‪ ،‬إ‪ &*
Y‬إ‪ -‬ا‪ S1‬ا رﺹت ﻥ]‪o‬ة ا 
ت ‪&
#‬‬
‫ ‪ L‬آ
ب )ا‪ &B‬ا‪. (&#0‬رج أﻥ‪9‬ﻥس و)ﺕ‪0‬آ
ا‪
F‬ة(‬
‫‪0‬ا _ور و‪0k‬ه
" ا‪
F`+‬ت ‪ *
ًJL =.
+‬ها ‪p‬‬
‫ا ‪.‬‬
‫و ا  ‪>2#‬ا ا‪ 2.‬ا‪+‬ا‪ 5 Y‬أ‪ -‬ﺵ

"‬
‫ا‪r‬ء ‪2q -$‬ر ا 
ت وﻥ]‪o‬ﺕ‪
2‬واوا* وراء ذ‪j‬‬
‫وأ‪0J‬ه
* ﺕ‪ 4F‬او& ا‪
+L‬ﻥ& وﻥ]ء ا‪
+$‬ﻥ& * ا‪+.+‬‬

‫‪7‬‬
‫ا ‪. 6‬‬
‫و " ‪ ّ J‬ا‪ " h]1‬دور ا‪
O‬ذ ا
م  ار *‬
‫ه>= ا‪0+‬ﺡ‪ &$‬ا‪09A‬ة " ﺕ
ری‪ 7‬ا‪ & O‬ا ‪ .& 6‬و
آ
ن (‬
‫ " دور إﺡ
‪ " =0k  e‬ا‪ "$U+‬وا‪.+‬دی" * ﺕ‪j$‬‬
‫ا‪0F‬ة ا‪09A‬ة " ﺕ
ری‪ 7‬ا‪.& O‬‬
‫وه>= ا‪0+‬ﺡ‪ &$‬ی‪
2F1‬ا<‪+‬ض إ‪ -‬ا‪u‬ن ‪ &$‬ا‪Te
J‬‬
‫و‪
A#‬ﺹ& ‪ 0U‬ا‪
9$C‬ن   ا‪ +‬ا>ي  ی‪6K6 x+C‬ع‬
‫‪ -$‬و‪ (e
J‬ا‪
A‬ﺹ& إ‪ -‬ا‪u‬ن‪.‬‬
‫و‪ .ّ01 +1‬ا‪ "#$‬إ‪+ ,‬ﺥ* وأرﺏ ‪ "$‬وﺥ‪:‬‬
‫*
‪ ::+‬ی‪ &F$: "+r‬ﺕ
ری‪0UA &A‬ة  ﺕ‪0‬ی‪h‬‬
‫ا & <& واﺹ‪69‬ﺡً
وأ‪ 0J‬ا‪0‬آ& ا & ا‪O‬ور‪-$ &#‬‬
‫ﻥ]ء اة ا & * ا ‪6‬د ا ‪.& 6‬‬
‫ا‪  +‬ا‪O‬ول‪ :‬ی‪ "+r‬ا‪61‬م " اة ا &‬
‫ا‪9‬راﻥ& وأ‪0J‬ه
‪ -$‬او& ا‪
+L‬ﻥ&‪.‬‬
‫ا‪  +‬ا‪
L‬ﻥ‪ :‬ی‪ " $1‬ا & ا‪ ،&#0‬ﻥ]ؤه

‫وﺕ‪9‬ره
‪.‬‬
‫ا‪  +‬ا‪ :
L‬یث " ا & ا‪01‬دی& ﻥ]‪o‬ﺕ‪
2‬‬
‫و ا‪.
2F5‬‬

‫‪8‬‬
‫ا‪  +‬ا‪0‬ا‪ :#‬ی‪ "+r‬ای " ا
م ار و‪&*
J‬‬
‫ا‪.0U‬‬
‫‪ J‬ا‪
A‬ﺕ‪.&+‬‬

‫‪9‬‬
‫ ‪:‬‬

‫ 
ﺹ‪ 0‬ا
م ار ‪0‬ﺡ‪ &$‬أ*ل او& ا‪
+L‬ﻥ&‬
‫وﺵ‪
2:A‬و‪ " 45@
45@ 5‬أا‪
2e‬ا‪
A‬ر" "‬
‫ `ا ‪0‬ات & ‪ O‬ا‪
26#‬وﺕ‪
2+C‬و‪
A#‬ﺹ& " او‬
‫ا‪0‬و " ا]‪0‬ق واو ا‪O‬ور‪ " #‬ا<‪0‬ب و‪_ 5‬ز ذ‪j‬‬
‫اة ا أ‪
2$K‬ا
‪#)
#‬س ا‪
L‬ﻥ( إ‪ -‬ﺕ
‪ h‬أور‪Y #‬‬
‫او& ا‪
+L‬ﻥ& واﺕ‪ 4F‬ه>= اول ‪ -$‬ا‪
*6: " k0‬ت ا‬
‫‪ -$
2#‬إ‪6‬ن ا‪0‬ب ا‪ 1&+‬و‪
A#‬ﺹ& 
وت أن‬
‫ا‪
9$C‬ن   ا‪ +‬ی
ور ‪
*6: -$‬ﺕ‪
2‬وی‪ {2‬ا‪01F & O‬ة‬
‫ا‪ &
.‬ا ‪ ،& 6‬و‪ 5‬زاد ا‪ b<r‬ا‪O‬ور‪،B 1]# #‬‬

‫‪
# 1‬ول ﺵ‪ ،_+‬ا |‪6‬م ‪|5‬ة ا<| ا
‪ ،&|+‬ﺕ‪ &|+0‬د‪ |+ .‬ﺵ|
(‪ ،‬ﻥ|]‪ &| 1 0‬وه |&‬
‫‪1391) ،0U+#‬هـ – ‪1971‬م(‪ ،‬ط‪ ،106 :1‬واﻥ‪ 0B‬د‪ .‬ی‪ -$ h‬ا‪h5 ،FL‬‬
‫أور‪ "
#‬او& ا‪
+L‬ﻥ& ‪ & 1‬ا‪ 2* j$+‬ا‪1417 &K‬ه|ـ – ‪1996‬م ط ‪51 :1‬‬
‫– ‪ ،53‬واﻥ‪ -|||$ 0|||B‬ﺡ|||‪C‬ن‪ ،‬ا‪
|||+L‬ﻥن وا|||‪0‬وس‪ ،‬ﻥ|||]‪ 0‬ا‪ S|||1+‬ا |||‪، 6‬‬
‫‪0||#‬وت‪ ،‬ا‪ &|| 9‬ا‪O‬و||‪1982 ،-‬م‪ ،30 – 29 :‬واﻥ‪||+ 0||B‬د ا||]
ذ‪ ،‬ا‪&oC||+‬‬
‫ا]‪ -&50‬درا& و‪ " &e
J‬ا‪ &*6A‬ا‪
+L‬ﻥ& ﻥ]‪ & 1 0‬وه & – ‪1409 0U‬ه|ـ‬
‫– ‪1989‬م ط ‪ ،132 – 131 :2‬واﻥ‪ ،Andrew C. Hess 0|B‬ا‪0|:‬اق ا|
‪"+‬‬
‫ا ‪  6‬وا‪ * C+‬ا‪0<+‬ب وا‪O‬ﻥ‰‪.53 – 52 :‬‬

‫‪10‬‬
‫و‪0#‬ز ا‪ x$9U+‬ا‪ 
C‬ا‪.‬ی )ا‪ &oC+‬ا]‪C (&50‬‬
‫او& ا‪
+L‬ﻥ& ‪ "#‬رو
واول ا‪O‬ور‪.2&#‬‬
‫وﺕا‪ 4‬ا‪O‬ﺡ‪6‬ف وا‪
+.2‬ت ا‪O‬ور‪ + * &#‬ا‪
2.‬ت‬
‫اا‪ &$:‬وا‪
A‬ر& ‪$‬و& ا‪
+L‬ﻥ& ‪
r$‬ء ‪ -$‬او&‬
‫ا‪
+L‬ﻥ& و‪ " 0  5‬ه>ا ا‪2‬ف وزی‪ 0‬ا‪
A‬ر& ا ‪0‬ی‪
9‬ﻥ‬
‫‪F$#‬ر‪ @" :(# 3‬ﺵ‪ j‬أن ا‪
r‬ء ‪ -$‬او& ا‪
+L‬ﻥ& ‪ً
r5‬ء‬
‫ﺕ
ً
ه " أها*
ا ﻥ‪0‬ی ﺕ‪.4"
2‬‬
‫و‪ 5‬أ‪ h‬أﺡ وزراء رو
ﻥ
)‪ (Djuvara‬آ
‪#
ً#‬ان‪:‬‬
‫)‪&e
(Cent Projects de Parage de la turquie‬‬
‫ ]‪0‬وع * ﺕ‪ C‬ﺕ‪0‬آ
‪ ،‬و‪
5‬ل *( "إن أﺹ ااوة ا‪& _+‬‬
‫ا ی]‪
2# 0‬ا‪O‬ورو‪#‬ن ™ﺕ‪0‬اك وی‪$+‬ن أ‪ً#‬ا " أ‪
2$‬إ‪-‬‬

‫‪ 2‬اﻥ‪ :0B‬ا‪ &+‬ا‪0|* &C` ،&*


L‬اﻥ‪ &|
9$ "$1‬وا|]‪ ،0‬ا|
ه‪0‬ة – ﻥی|رك‬
‫)‪1392‬هـ – ‪1972‬م( إﺵ‪0‬اف اآر ﺡ‪ ،614 : "C‬واﻥ‪|+ |+ 0B‬د‬
‫ا‪0‬و‪ 0U ،‬وا‪ &oC+‬ا]‪ ،&50‬ا ‪1‬ری&‪1966 ،0U ،‬م‪.138 – 131 :‬‬
‫‪ 3‬ار‪||F$# ‰+|| 0||J‬ر )‪1848‬م – ‪1930‬م( 
|| ‪0#‬ی‪
||9‬ﻥ ﺵ||< 
ﺹ||‪|| S‬دة‬
‫ ‪
2‬وزی‪ 0‬ا‪_A‬اﻥ& ا ‪0‬ی‪
9‬ﻥ‪ ،‬ور‪ ‰e‬ازراء‪ ،‬ووزی‪ 0‬ا ‪0‬ی& وا‪
A‬ر|& *|‬
‫ا‪0‬ب ا
‪ &+‬ا‪O‬و‪ ،-‬وه ﺹ
ﺡ‪ S‬ا‪0U‬ی‪ x‬ا‪`]+‬وم * إ‪
|9‬ء و‪ |5 "|K‬‬
‫‪2$‬د * *‪ ."9C$‬اﻥ‪ :0B‬ا‪ &+‬ا‪.227 :&*
L‬‬
‫‪ 4‬اﻥ‪ :0B‬أﻥر ا‪.‬ي‪ ،‬ا‪0‬و‪ &#‬وا ‪6‬م‪ ،‬ﻥ]‪ 0‬دار ا@|‪
U‬م‪ ،‬ا|
ه‪0‬ة )‪1394‬ه|ـ –‬
‫‪
9: " 6‬ب ‪F$#‬ر ر‪ ‰e‬ا ‪ &L‬ا ‪0‬ی‪
9‬ﻥ& إ‪ -‬ا@ی
ت ا‪|+‬ة‬
‫‪1976‬م(‪ .430 :‬ﻥ ً‬
‫* ‪1917/4/18‬م‪ .‬واﻥ‪
# :0B‬ول ﺵ‪U ،_+‬ر 
‪.32 :T#‬‬

‫‪11‬‬
‫ﺡ‪0U‬ه * ›
ه را& إ‪ -‬ااء ا]ی اا‪"# 5‬‬
‫ا‪0U‬اﻥ& وا ‪6‬م … وآ
ن ازراء ور
ل ا‪&
C‬‬
‫وأﺹ
ب ا‪65O‬م ی‪2‬ن ‪0#‬ا ‪ f‬ﺕ‪ C‬ه>= ا‪ &9$C‬آ‪
+‬ﺕم‬
‫وﺹ‪ h‬آ ‪0#‬ﻥ

+ &# f‬ی
ه_
‪0] &e‬وع"‪.5‬‬
‫و‪Y -$‬ء ذ‪ j‬ﺕ<‪ <$‬ا‪O‬ور‪#‬ن " ‪0K‬ی‪T‬‬
‫ا@ 
زات ا‪ & O‬ا ﺹ
رت ذری& ‪ * :$‬ا]`ون‬
‫اا‪ 
# &$:‬ﺡ‪
+‬ی& ا‪
$5O‬ت ‪ 0k‬ا‪ &+$C+‬أي ا‪2‬د‬
‫وا‪
U‬رى‪ ،‬وإدارة ﺵ`وﻥ‪
5 2‬ﻥﻥ
ً‪ ،‬وﺕ‪
.‬ری
ً‪ ،‬ودی
ً‪،‬‬
‫و
ً
‪ ،6‬وا ‪
2‬إ‪
J‬رة ا 
ت وا‪
$5O‬ت و‪
A#‬ﺹ&‬
‫ا‪O‬ر " ورا*‪ T‬ه>ا آ‪ ($‬ﻥ]
ط * دوا‪ 0e‬ة ‪ L‬ﻥ]‪ 0‬ا‪+‬ارس‬
‫ا ]‪0‬ی& ‪1‬ن ‪0K‬یً
‪0<$‬ی‪6: " S‬ل ‪
2#6K‬و‪0:‬ی‪
2.‬‬

‫‪ 5‬اﻥ‪ 0B‬ﺡ
‪ 0Y‬ا
 ا ‪ ، 6‬ﺕ|‪ Lothrop Stoddard ho‬ﻥ‪ &|#0$ (|$‬ا‪
|O‬ذ‬
‫‪
.‬ج ﻥی‪  £2‬ﺕ‪
$‬ت أ ‪ 0‬ا 
ن ﺵ|‪ S1‬أر|‪6‬ن‪ ،‬ﻥ|]‪ 0‬دار ا‪0|# ،0|1F‬وت‬
‫)‪1391‬هـ – ‪1971‬م(‪ ،‬ط‪.323 ،281/3 :3‬‬
‫‪ 6‬اﻥ‪ &FC$* ،2# + + :0B‬ا
ری‪ 7‬ا‪
+$‬ﻥ‪ & 1 ،‬ﺹ|
در‪0|# ،‬وت )‪1314‬ه|ـ‬
‫– ‪1925‬م(‪ ،292 :‬واﻥ‪K -F9U :0B‬ران‪ ،‬أ|‪0‬ار ا@ﻥ|‪6‬ب ا‪
|+L‬ﻥ ﺕ‪&|+0‬‬
‫آ‪
+‬ل ‪ -&:‬ﻥ|]‪ 0‬دار ا |‪6‬م ‪1397‬ه|ـ‪1977 -‬م ) ‪|#‬ون ‪
|1‬ن ( ‪،14 – 12 :‬‬
‫واﻥ‪ :0B‬ﺹ‪ e+‬اﺕ‪0 ) 0.‬رًا ( ‪ ،‬ا‪2‬د * ا ‪$‬ان ا ‪ & 6‬ﺕ‪ &+0‬اآر‬
‫‪
+‬ل ا‪0 
*0‬ا& دآر رﺵ
د ا]
 ‪ 
 &C$‬ا‪ - 197 &|*0+‬ا‪1‬ی|‪4‬‬
‫‪ 1411‬هـ – ‪1990‬م ‪.48 – 47 ،12-10 :‬‬

‫‪12‬‬
‫ا>ی" أﺹ ا ‪
5‬دة ‪ #‬ذ‪ 7j‬وی‪ C‬ذ‪ j‬ﺡ‪0‬آ& إ‪&FL1 & 6‬‬
‫" ‪0K‬ی‪ T‬ا‪
A# &*
U‬ﺹ&‪ ،‬وا آ
ن أ‪
2 $k‬ﺕ‪ 4‬إدارة‬
‫‪ " 6‬ا‪0Jo+‬ی" ‪o#‬ور‪
#‬وا‪0e
C‬ی" *‬‫ﻥ‪0U‬اﻥ& أو ی‪2‬دی&‪ً r* ،‬‬
‫رآ
‪ "
2#‬ﺵ‪ -‬ا]ب ا ‪ L & 6‬ا‪0‬ك وا‪0‬ب‬
‫وا‪
O‬ن‪ ،‬وا‪01‬د و‪0k‬ه‪ ،‬و‪ 5‬أﺡ‪) -U‬ا‪1F‬ﻥ‪ S$* 4‬دي‬
‫‪0K‬ازي( ذ‪ * j‬آ
‪ (#‬ا‪
2‬م )ﺕ
ری‪ 7‬ا‪ &*
U‬ا‪ (&#0‬ﺡ‬
‫‪ ¤$#‬د ا‪ hU‬ا‪ &#0‬ا ‪
2+Y‬آ
‪ (3250) (#‬ﺹ‪&F‬‬
‫ " & )‪1858‬م ‪1929 -‬م( * ‪ +‬أﻥ
ء ا
 و‪ 5‬رﺕ‪S‬‬
‫‪
2*
2‬رس وا*& أ‪.8(#
1#
2‬‬
‫وآ
ن ه
ك 
 ›‪ hY -$ 
 0:‬او& ا‪
+L‬ﻥ&‬
‫أ@ وه ا‪
.‬وزات ا داری&  ‪ £‬ا@ة وو‪5‬ع ‪£#‬‬

‫‪ 7‬اﻥ‪ :0B‬ﻥ|ی ه|_ار‪ ،‬ا‪|+‬ارس ا|‪0U‬ی&‪ ،‬ﻥ|]‪0 0‬آ|_ ا ‪


|$‬ن ‪$‬را|
ت وا‪
|#O‬ث‬
‫ا‪ ،&+$‬ا
ﻥ ل )‪1415‬هـ – ‪1994‬م(‪ .35 – 15 :‬واﻥ‪ :0B‬رج أﻥ‪9‬ﻥ|س‪،‬‬
‫ی‪ &||B‬ا||‪0‬ب‪ ،‬ﺕ‪ &||+0‬د‪ .‬ﻥ
ﺹ||‪ 0‬ا||ی" ا‪ ،||O‬د‪ .‬إﺡ||‪
C‬ن  ||
س‪ ،‬ﻥ||]‪&C||` 0‬‬
‫*‪0‬اﻥ‪ "$1‬ﻥیرك – ‪0#‬وت )‪1992‬م(‪.166 – 164 :‬‬
‫‪ 8‬اﻥ‪ 0B‬ا‪1F‬ﻥ‪ S$* 4‬دي ‪0K‬ازي ‪ :‬ﺕ
ری‪ 7‬ا‪ &*
U‬ا‪ ،&#0‬ﻥ]‪ 0‬ا‪ & 9+‬ا‪O‬د‪& #‬‬
‫‪0#‬وت‪ ،‬ا‪_O‬اء )‪ ،1913 ،(3 – 1‬وﻥ]‪ 0‬ا‪ & 9+‬ا‪0 O‬ی‪
1‬ﻥ|& ‪0| #‬وت‪ ،‬ا‪_|.‬ء‬
‫ا‪0‬ا‪1914) #‬م(‪ ،‬وأ
دت ‪O
# ( K‬و*‪ &| 1 4C‬ا‪|< # -|L+‬اد )‪|#‬ون ﺕ|
ری‪:(7‬‬
‫‪/4‬هـ‪ ،‬و‪ .51 ،496‬و‪ 
 5‬ا‪1F‬ﻥ‪ S$* 4‬دي ‪0K‬ازي * ‪ (|$+‬ا|‪ Ar‬ه|>ا‬
‫آﻥ( أ ً
اري ا‪ S1‬وا‪
Ju‬ر * ‪0#‬وت‪ ،‬و‪ًr‬ا * ا‪ |+.+‬ا‪ |+$‬ا‪|#0‬‬
‫‪ T] #‬و‪>#‬ل أر‪ * =0+ " & "#‬ﺕ‪1933 – 1893) (Fo‬م(‪.‬‬

‫‪13‬‬
‫ا‪ 
B+‬ا أ‪ 49‬ا‪0F‬ﺹ& 
ة ا]
رات ا ‪0‬ا‪ * &5‬ﺕ‪&2‬‬
‫ا‪0‬أي ا
م  ل ا<‪ 
# 0‬ا‪0‬ی& وا‪
C+‬واة وا ‪
:‬ء‪،‬‬
‫وا‪ &*6A‬ا‪ @ &#0‬ا‪ &*6A‬ا‪ !!!.. &+.O‬وآ
ن آ ذ‪j‬‬
‫  & ‪2B‬ر ا & وا‪
+$‬ﻥ& و‪
A#‬ﺹ& ‪ $: #‬ا‪
9$C‬ن‬
‫  ا‪ +‬ا‪
L‬ﻥ وﺕ ‪ &+‬ا@ﺕ
د وا‪ 50‬ا‪ &9$C‬ﺕ‪4‬‬
‫
ر ا‪
F$A‬ء ا‪
r‬ف ا>ی"  ی‪1‬ﻥا ی‪1$+‬ن أي ‪05‬ار ‪!!..‬‬
‫أﺕ ‪ &

2‬ا‪0‬ی‪ j‬ا
ر‪ &+
2‬ا@ﺕ
د وا‪50‬‬
‫ا & وا أ‪ 4U‬ذ‪ 4 o* ،ً
+$q &*6A
# j‬ذ‪ j‬ردود‬
‫أ*
ل ‪ & 5‬ى ا 
ت ا‪0:O‬ى و‪
A#‬ﺹ& ا‪0‬ب ‪ J‬ا‪O‬آ‪0‬اد‬
‫وا‪
$5O‬ت ا‪0:O‬ى‪ ،‬وو‪ hq‬ذ‪ j‬آ‪ Y ($‬ا‪ &*6A‬و‪ 6‬ﻥ‪.‬‬
‫ا &‪.‬‬
‫‪ ,3‬ا‪: 2‬‬
‫وا‪ " &] :94 2‬ام‪ ،‬وام ]‪0‬ة ا‪0‬‬
‫و‪ .(
+‬وا‪ 10ً 67‬ﺕ‪" :‬ا@ﻥ‪
+‬ء إ‪ -‬أ & & وا‪T$‬‬
‫‪
2#‬وﺕم ‪0U -$‬ی"‪ :Y 0U :‬وی‪* L+‬‬
‫ا‪0‬وا‪ b#‬ا‪0]+‬آ& ا ﺕ‪ "# +.‬أ*‪0‬اد ﺵ‪ S‬ه>= ا‪& O‬‬

‫‪ 9‬اﻥ‪ :0B‬ا‪B "#‬ر‪


C ،‬ن ا‪0‬ب‪ ،‬ﻥ]‪ 0‬دار ا‪
+‬رف ‪3786.0U+#‬‬
‫‪ 10‬اﻥ‪. :0B‬ي   ا‪ .+‬ا‪*
U‬ري – ط او& ا‪
+L‬ﻥ& و أ‪0J‬ة ‪ -$‬اة‬
‫ا ‪ – & 6‬دار ا‪ 1410 0U| 0]|$ =U‬ه|ـ –‪ 1990‬م ط‪،211 ،210 : 1‬‬
‫‪.214‬‬

‫‪14‬‬
‫آ
@ﺵ‪0‬اك * ا‪O‬ﺹ أو ا‪ &<$‬أو اة‪ .‬و‪ 0U‬ي أو‬
‫ﺵري‪ :‬ی‪ * L+‬ا
& ا‪ &CF‬ا یه
ا]ر ‪@
#‬ﻥ‪
+‬ء‬
‫وا‪
# T$‬ﺡة"‪.11‬‬
‫و‪02q 5‬ت ه>= ا‪01F‬ة * أور‪
#‬و@‪45@

2 45‬‬
‫ " ﺹ‪0‬اع ا 
ت *]
‪ 4‬روح ا@ﺡ
ر ا]ی ‪h$A "#‬‬
‫ا 
ت ا<‪
2r# &#0‬ﺕ‪ ،£# =
.‬و‪ 5‬آ
ن ‪2$‬د‬
‫وا‪
+‬ﻥ& دور ر‪ * ‰e‬ذ‪2 j‬م ا‪ #
9‬ا‪ C+‬ا<‪#0‬‬
‫‪ J‬إﻥ‪
2‬أرادت ﻥ ا‪0+‬آ& ‪ 
$‬ا ‪  6‬و@ ی‪
+C‬وأن‬
‫او& ا‪
+L‬ﻥ& آ
ن ر
ی
ه
" ‪
 5‬ت ‪ &F$A‬آ
‪0‬ب‪،‬‬
‫وا‪0‬ك‪ ،‬وا‪O‬ر "‪ ،‬وا‪
O‬ن‪ ،‬وا‪O‬آ‪0‬اد‪ ،‬و‪0k‬ه‪ 12‬ﺡ‪-‬‬
‫أﺹ ‪01* 4‬ة او& ا & آ‪0 &+$‬ی&‪ ،‬وﺵ
رًا ‪
F1$‬ح‪.‬‬
‫‪ J‬ﻥ >ت أور‪
#‬ا & و‪#‬أت ﺕ‪ +.‬ﺵ‪ *
2$+‬ﺕ‪61‬ت‬
‫
& وا‪
U5‬دی& و‪01C‬ی& و* ﻥ‪ ‰F‬ا‪ 45‬ا ت ا‪0‬آ&‬
‫ا & ‪6:‬ل أوا‪ 0:‬ا‪0‬ن ا
 ]‪ 0‬و‪#‬ای
ت ا]‪0‬ی" إ‪-‬‬
‫›
وأ*‪0‬ی
‪ ،‬و‪02q‬ت أﺵ‪ 02‬ا‪0‬آ
ت ا & * او&‬
‫ا‪
+L‬ﻥ& ‪ :L‬ا & ا‪ ،&#0‬وا & ا‪9‬راﻥ& ا‪0‬آ&‪،‬‬
‫و‪ 4
5 5‬ه
ﺕ" ا‪0‬آ" ‪ 09:o#‬دور ﺕ<‪0‬ي * ﺕ
ری‪7‬‬

‫‪ 11‬ا‪ &+‬ا‪U ،&*


L‬ر 
‪.776 :T#‬‬
‫‪ 12‬اﻥ‪. :0B‬ي   ا‪ .+‬ا‪*
U‬ري‪.214 ،211 ،210 :T#
 0 ،‬‬

‫‪15‬‬
‫او& ا‪
+L‬ﻥ& * ااﺡ ا‪01F‬ی& وا‪ &
C‬وا@‪
U5‬دی&‬
‫وا@‪ &
+‬وا‪01C‬ی& وأ
ا & ا‪01‬دی& *‪
.‬ء ﺕ‪0Jo‬ه

‫ ‪ً0:o‬ا " ا " ا‪0:O‬ﺕ"‪.13‬‬
‫و " ا
‪ e‬ا ا‪
2 A‬ا‪O‬ور‪#‬ن ‪ 4F‬او&‬
‫ا‪
+L‬ﻥ& إ‪
J‬رة ا‪0‬ات ا & وا‪
L‬رة ا‪
1*O‬ر ا‪
.‬ه‪ &$‬آ‪
+‬‬
‫وﺹ‪
2F‬ا  ‪ » :14ρ‬ده
*¨ﻥ‪
5 .&
2‬ا‪
:‬ه ی

‫رل ا‪ª‬؟ ‪
5‬ل‪ :‬ا‪ & U‬ا‪
.‬ه‪.« &$‬‬
‫وﻥ‪>2 &.‬ا * ا‪
9‬ع ا@‪
+‬ر ‪0Y‬ب وﺡة ا‪"+$C+‬‬
‫وﺕ‪_+‬ی‪ T‬آ
ن دو‪ 2‬ا‪
+L‬ﻥ& " ‪0K‬ی‪ T‬ا‪O‬ﺡ_اب ا &‪،‬‬
‫*‪1‬ﻥ‪ * 4‬ا]‪0‬ق ا ‪  6‬دوی‪6‬ت ‪
2 1‬آ
ن ‪UF‬‬
‫وﺡود 
& ‪ & 0‬واﻥ ا@ء ‪ ª‬وﺵ‪0‬ی( إ‪ -‬ا@ء‬
‫™رض وام‪ ،‬وه‪ $‬ا‪O‬ور‪#‬ن >‪ j‬ﺡ‪
5 -‬ل ‪) 2$e
5‬إ ‪0‬ي‬
‫ری‪ * (0F‬آ
‪ &r5) (#‬ا ‪6‬م(‪" :15‬أن اﺡة ا اﺡ‪¬F‬‬
‫ا‪›0‬ن ‪05
2#‬وﻥً
‪ "#‬ا]ب ا ‪ & 6‬ا‪ &F$A+‬ا‪O‬ﺹل ‪5‬‬
‫ذه ‪ 4‬وﺹ
ر ا]‪ S‬ا ‪
 5  6‬ت ﺵ‪."-‬‬

‫‪ 13‬ﻥ‪ ‰F‬ا‪ ،213 :0+‬واﻥ‪ 0B‬ا‪ &+‬ا‪.776 :&*


L‬‬
‫‪ 14‬اﻥ‪ :0B‬رج أﻥ‪9‬یس‪ :‬ی‪ &B‬ا‪0‬ب‪ ،168 – 164 :‬واﻥ‪. 0B‬ي   ا‪.+‬‬
‫ا‪*
U‬ري‪ ،‬ط او& ا‪
+L‬ﻥ& وأ‪ -$ =0J‬اة ا ‪.216 – 214 :،& 6‬‬
‫‪ 15‬أﻥر ا‪.‬ي‪ 
 ،‬ﺕ
ری‪ 7‬ا ‪6‬م ا‪
+‬ﺹ‪ ،0‬دار ا@ﺹ‪6‬ح ‪  9$‬و ا‪0U 0]2‬‬
‫‪1401‬هـ‪1981 -‬م ‪.237-235:‬‬

‫‪16‬‬
‫وا‪ A‬ا ا‪ &*
U‬وﻥ]‪ 0‬ا‪ S1‬و‪0 &$‬وی‪ f‬ا]ر‬
‫ا  " ذ‪ j‬إﺡ
ء ا‪ S1‬ا
ری‪ &A‬ا ﺕ‪ B‬ﺕ
ری‪7‬‬
‫ا‪O‬اد " ‪0‬ب‪ ،‬وﺕ‪0‬ك‪ ،‬وهد‪ ،‬و*‪0‬س‪ ،‬وأآ‪0‬اد‪،‬‬
‫و‪0k‬ه‪.16‬‬

‫و‪ B C‬ا=‪ A‬ا ﺏ‪+‬أت ﺏ<و? ا>=< ا‪ 2‬ﺏ;ﻥا‪:89‬‬


‫‪ -‬آ
ب )ﺕ
ری‪ 7‬ا‪0‬ك وا‪<+‬ل " أ‪5‬م ا‪O‬ز & إ‪& -‬‬
‫‪1405‬م(‪ :‬أ‪ (F‬ا‪
1‬ﺕ‪ S‬ا‪2‬دي )ن آ
هن( ذآ‪0J­ (* 0‬‬
‫‪
: _1‬ن وﺕ‪+‬ر‪ j‬و
ت ا‪O‬آ
دی‪ &+‬ا‪0F‬ﻥ‪-$ &C‬‬
‫ﻥ]‪
 =0‬م )‪1896‬م( و ه>ا ا‪
1‬ب أ

‪& $‬‬
‫ا‪9‬راﻥ&‪.17‬‬

‫‪) &$. L 16‬ا@‪6‬ل ا‪0* * (#0‬ﻥ‪


 S.
C‬زوري ا‪
+‬روﻥ ا‪
 $‬ﻥ ا>ي‬
‫د
إ‪ -‬إﺡ‪6‬ل را‪ &9#‬ا‪|# &C.‬ل ا|ی"‪ ،‬واﻥ‪ 0|B‬ا‪ &|+‬ا|‪ &FU‬ا‪،&|#0‬‬
‫ا‪_||.‬ء ا||‪
C‬دس‪ ،‬ا‪ ||$.+‬ا‪O‬ول‪ ،433 :‬ﻥ||]‪ 0‬ا‪ &||+B+‬ا‪ &||#0$ &||#0‬وا‪،&||*
L‬‬
‫ﺕﻥ‰ )‪1420‬هـ – ‪1997‬م(‪ ،‬وﺹ‪] ) &F‬رة( ‪ &|<$
#‬ا‪0‬آ|& ‪
2C|`+‬أﺡ‪|+‬‬
‫ر‪
||Y‬وه|| ||" ‪
||5‬دة ا@ﺕ||
د وا‪ ||50‬وآ
ﻥ||‪ 4‬ﺕ|| ‪9$‬راﻥ||&‪ ،‬و‪0k‬ه||
||"‬
‫ا‪ hU‬ا أﺡ‪
U‬ه

ﺡ‪ S‬ﺕ
ری‪ 7‬ا‪ &*
U‬ا‪0|K S|$* &|#0‬ازي ‪-270/2‬‬
‫‪.274‬‬
‫‪ 17‬اﻥ‪||. 0||B‬ي  || ا‪ ||.+‬ا||‪*
U‬ري‪ ،‬ا‪U||+‬ر ا||‪ .219 – 218 :T#
C‬واﻥ‪:0||B‬‬
‫أﻥر ا‪.‬ي‪ 
 ،‬ا
ری‪ 7‬ا ‪  6‬ا‪
+‬ﺹ‪.274 : ،0‬‬

‫‪17‬‬
‫‪ -‬آ
ب )ی‪ &B‬ا‪ & O‬ا‪. (&#0‬رج أﻥ‪9‬ﻥ‰‪ :‬ﺹر *‬
‫‪
#‬ری‰ 
م )‪1905‬م( ‪ &<$
#‬ا‪0F‬ﻥ‪ J &C‬ﺕ‪S
K ،&#0$ 0‬‬
‫*( ‪6
#‬ل ا‪ "K‬ا‪ ،#0‬وإ
دة ا‪ &*6A‬إ‪ -‬ﺵ‪®A‬‬
‫‪05 #0‬ی] ‪#‬ل ا‪O‬ﺕ‪0‬اك ا‪
+L‬ﻥ"‪ ،‬و `‪ h‬ا‪
1‬ب آ
ن‬
‫ ‪
ً+‬إ‪ -‬ا‪ F+‬ا‪
+‬ﻥ ا ی‪ 
9‬وی إ‪ -‬أن ﺕ‪1‬ن‬
‫ا‪05 * &*6A‬ی‪ p‬واراً
‪0$‬ب ‪ 2$ ‰ $$‬ود*‪2‬‬
‫‪0+$‬د ‪ -$‬او& ا‪
+L‬ﻥ& …!!!‪.18‬‬
‫و‪0‬ض * ا‪
+‬ﺡ ا
د & ‪$‬ی " ‪2q‬ر‬
‫ا 
ت و‪
A#‬ﺹ& ا 
ت ا‪6L‬ث ا‪0J`+‬ة ‪£# *
2r#‬‬
‫وه ا & ا‪0‬آ& وا‪ &#0‬وا‪01‬دی& و‪ UF‬ا‪61‬م *‪.
2‬‬
‫و " ‪ َJ‬ﻥ " ‪ h5‬ا‪
O‬ذ ‪#‬ی ا_
ن ار *‬
‫ﻥ‪ (U‬وإرﺵ
د= ‪O‬ﺕ
ع ه>= ا 
ت‪ ،‬و‪
#‬ن ا‪0‬ؤی& ا ‪& 6‬‬
‫ا
‪ " &#‬ﺕ‪U‬ر واع وا‪ xY‬ی‪ " T$9‬ا‪U+‬ری& ا]‪&0‬‬
‫ا‪
1‬ب وا‪ &C‬إ‪ &*
Y‬إ‪ -‬ا‪$‬م ا‪
C+‬ة ا‪0:O‬ى وا‪A‬ا (‬

‫‪ 18‬اﻥ‪ :0||B‬د‪ .‬أﺡ‪ ||2* ||+‬ا||]ا‪ ،&1#‬ا‪ &||


.‬ا ||‪ &|| 1 ،& 6‬ا‪
||+‬ر ا@ردن ‪
||+‬ن‬
‫‪1984‬م‪1404-‬هـ ط‪ ،152 – 151 : 1‬واﻥ‪ "F` &+. :0B‬أ|‪6‬م ا|‪&*
U‬‬
‫*|| ا||‪ "K‬ا‪ ||#0‬إﺹ||ار ا‪ &||+B+‬ا‪ &||#0$ &||#0‬و ا‪ &||*
L‬و ا‪||$‬م ﺕ||ﻥ‰‬
‫‪1977‬م ا‪ $.+‬ا‪O‬ول ‪ ،434 /6‬واﻥ‪. :0B‬ي   ا‪ |.+‬ا|‪*
U‬ري‪ ،‬ا‪|0+‬‬
‫ا‪.225 :T#
C‬‬

‫‪18‬‬
‫ا
‪ e‬ا‪ &.
+ &+‬ه>= ا‪
B‬ه‪0‬ة ا‪09A‬ة‪ ،‬وی‪ SK0‬ه>ا‬
‫ا‪ f2+‬ا‪ *0+‬ﻥ‪
+C‬ت ا‪0‬وح ا ﺕ‪ 0.F‬آز ا& *‬
‫‪&$1]+$ 6‬‬
‫‪ S$5‬ا
 ا
رف *

 * k‬ق ‪ .2‬م ﺡ ً‬
‫‪ SC#‬ا‪0‬ؤی& ا‪ &$U+‬ز
ﻥً
و ‪
1‬ﻥ
ً‪ ،‬وآ‪0
+‬ى ذ‪* j‬‬
‫ا ‪ ،‬وا‪ (°$‬ا‪.T*+‬‬

‫‪19‬‬
:‫ول‬E‫" ا‬#$‫ا‬
‫ﻥ‬F‫و ا‬+‫ ا‬,9 ‫<ه‬G‫راﻥ وأ‬6‫ ا‬2‫ى ا‬9‫د‬

:‫وره‬I‫ﺝ‬
(‫و‬0] ‫أ‬#

ً* +‫
ن   ا‬9$C$ ‫ آ
ن‬
‫ وا>ي‬#‫ور‬O‫& اي ا‬2‫ا‬+ (& 6 ‫
& ا‬.‫ )ا‬e
‫ا ﺡ‬
F1‫وح ا‬09+‫وع ا‬0]+‫راﻥ& ه ا‬9‫ ا‬-‫ اة إ‬
.19&‫
ﻥ‬+L‫ او& ا‬4F‫اك وﺕ‬0‫ﺕ‬O‫
ب ا‬9
#
&‫ی‬2‫<
ت ا‬$‫& ا‬+. -$ T$9‫ ﺕ‬4‫راﻥ& آ
ﻥ‬9‫ة ا‬01*‫و‬

:0B‫ اﻥ‬19
Nikkie R. Keddie, An Islamic Response to Imperialism,
University of California Press, Berkeley, Los Angeles &
London, 1983, p. 22, 25, 55-58. 0|B‫واﻥ‬: Hee Soo Lee, Islam
Ve Turk Kulturunun, Uzak Doguya Yaylimasi, 1988, p. 185-
187.
‫ة‬0‫ ا|
ه‬،‫|& راﺵ| رﺵ|ي‬+0‫ ﺕ‬،‫رض‬O‫|( *| ا‬°$‫| ا‬q +‫   ا‬،"‫
و‬+‫ ا‬:0B‫واﻥ‬
.178 – 176 :(1950)

20
‫ا‪O‬ور‪ &#‬و‪
A#‬ﺹ& <
ت أوا‪ ،20
› b‬وی‪£# 0‬‬
‫ا‪`+‬ر‪ ":‬أن  ‪ S‬ا‪
+‬داة ‪
2#‬ه 
و& ‪0Y‬ب او&‬
‫ا‪
+L‬ﻥ& ‪¨#‬ﺡ
ء ا 
ت ا‪ &$+‬وا ‪ &+$5‬ا‪ &r‬وأ
إ‪
K‬ر‬
‫ا‪9‬راﻥ& ا‪01F‬ي *‪ 2‬ﺕ‪.‬ی اﻥ‪
C‬ب ا]‪ S‬ا‪0‬آ إ‪-‬‬
‫أﺹ( ا‪9‬راﻥ& وا ی‪
+‬ن ‪o#‬ن   ‪ #‬ا]‪ S‬ا‪0‬آ ه‬
‫اﺕ
د= ‪ =>2#‬ا]ب ا ﺕ‪ 4+‬إ& ‪ &$U#‬ا‪ ،-#0‬وأن ﺡ‪0‬آ&‬
‫ا‪9‬راﻥ& ه ا‪™ >+‬ﺕ‪0‬اك " ا‪
r‬ع‪ ،‬وأن ی‪0C‬وا ‪-$‬‬
‫هى ‪
: _1‬ن‪ ،‬وﺕ‪+‬ر‪ " j‬أاده ا‪
B‬م‪ 21‬و‪# 5‬أ‬
‫‪ £#‬ا‪
1‬ب ی‪U‬رون ا‪ S1‬وا‪]+‬رات أ ‪
L‬ل )أﺡ‪+‬‬
‫ا‪
k‬ی‪ (h‬ا
ري 
م )‪1789 - 1312‬م( آ‪0‬دة * ‪L$‬رة‬
‫ا‪0F‬ﻥ‪ ،&C‬واﻥ]‪0‬ت ه>= ا‪01F‬ة ﺡل ﺡض ﻥ‪) 02‬ا‪(
<F‬‬
‫@ وإ‪ -‬ﺕ‪0‬آ‪
+‬ن أوا‪
› b‬ووﺹ‪ 4$‬إ‪ -‬ا
ﻥ ل ‪ #‬ذ‪j‬‬ ‫أو ً‬
‫وﺕ 
ه
ﺡ_ب ا@ﺕ
دین وأﺹ ‪ 4‬ﺵ
ره‪.‬‬
‫وآ
ن آ‪ " 0L‬د
ة ا & ا‪9‬راﻥ& " ‪ 0k‬ا‪O‬ﺕ‪0‬اك‬
‫ ‪ L‬ا‪2‬دي ا‪
<2‬ري )‪0+5‬ي( ین ا‪O‬ﺕ‪0‬اك إ‪ -‬ﺕ‪TJ‬‬
‫ا‪o# &$U‬ﺕ‪0‬اك و‪O ،
› b‬ن ا‪O‬ﺕ‪0‬اك ‪ 5‬ا‪#‬وا " أﺹ‪2‬‬
‫ ة ‪K‬ی‪ J .&$‬ا‪ 01#‬ﻥ‪0B‬ی& ‪09:‬ة ﺕل‪" :‬أن ا ‪6‬م ی
‪£5‬‬

‫‪ 20‬اﻥ‪ 0B‬ا‪ &+‬ا‪.643 :&*


L‬‬
‫‪ 21‬اﻥ‪||. :0||B‬ي ا||‪*
U‬ري ا‪ ||0+‬ا||‪ ،217 ،215 : T#
C‬واﻥ‪ T||* :0||B‬ﻥ ||‬
‫ا‪ :(0+‬ﺹة ا‪ 0‬ا‪0+‬ی‪ ،£‬دار ا 
رق‪0# ،‬وت‪ ،1996 ،‬ط‪.200 :8‬‬

‫‪21‬‬
‫  *‪01‬ة ا‪ ‰.‬وأﻥ( ه ا>ي ﺡ
ل دون ﻥ]ء ﺡ‪
r‬رة‬
‫ا‪O‬ﺕ‪0‬اك"‪.22‬‬
‫وﺕ ﺕ]‪ 1‬ا‪
+.‬ت ا & * أ
آ" دة دا‪ :‬او&‬
‫ا‪
+L‬ﻥ& و‪
:‬ر‪
2‬وﺵ‪ +‬ﺕ]‪ 1‬ا‪
+.‬ت ‪
95‬ع ا‪+‬ﻥ‬
‫وا‪01C‬ي وآ
ن ا‪ & $9‬ه ‪ &$K‬ه>= ا‪
+.‬ت‪.23‬‬
‫وآ
ﻥ‪ &$U 4‬ه>= ا‪
+.‬ت )‪ &+‬ا@ﺕ
د وا‪(50‬‬
‫وا آ
ﻥ‪ 244‬ﺕ‪ * r‬ﺹ‪
2*F‬ا‪+‬ﻥ" وا‪01C‬ی" و‪4$‬‬
‫ ان ‪6 *
2$+‬ﻥ‪ j‬و>‪¨*" j‬ن ا‪ *
+‬ا‪
+‬ﻥ& *‬
‫ﺕ‪ j$‬ا‪+‬ی& ا‪0+‬ت ﺕ‪ +‬دون اﻥ‪
9‬ع ‪09#‬ی& ‪0‬ی& ‪
ً K‬‬
‫و‪ 4+Y‬إ‪r -‬ی‪
2‬دًا ‪ "+‬آ
ﻥا ی‪0‬ﺡ ن ‪01F#‬ة ‪$:‬‬
‫ا‪
9$C‬ن   ا‪ ... +‬و>‪ j‬ا‪) &+ 4 A‬ا@ﺕ
د‬

‫‪ 22‬اﻥ‪ 0B‬ﺵ‪ S1‬أر‪6‬ن‪ ،‬ﺡ


‪ 0Y‬ا
 ا ‪ ،119 – 108 : 6‬د‪ .‬أﺡ‪ |+‬ا‪، |+‬‬
‫ا‪2‬د * او& ا‪
+L‬ﻥ& `‪ &C‬ا‪0|# – &
0‬وت ‪ 1418‬ه|ـ – ‪1988‬م ط‪: 2‬‬
‫‪. 163-162‬‬
‫‪ 23‬اﻥ‪.M. Sukru Hani Oglu, Osmanli Ittihad, p. 16-26 :0B‬‬
‫‪ 24‬واﻥ‪Osmanli Ittihad ve Terkki Cemiyeti ve Jon Turkluk, :0|B‬‬
‫‪.(1889-1902), Iletisim Yayinlari, Istanbul- 1985, p. 9-16.‬‬
‫‪"| 6‬‬ ‫واﻥ‪ 0B‬د‪ + .‬ﺡ‪0‬ب   ا‪ ،+‬ا‪
9$C‬ن   ا‪ ،+‬ﻥ]‪ 0‬دار ا‪ 01F‬ﻥ| ً‬
‫ |||>آ‪0‬ات إ‪0|||#‬اه ﺕ‪) |||+‬أﺡ||| `|||‪ C‬ﺕ‪0‬آ|||
ا‪
|||F‬ة(‪ ،281 – 278 :‬واﻥ‪:0|||B‬‬
‫أور‪
||:‬ن ‪ ،||$ ||+‬ا||‪
9$C‬ن  || ا‪ ،||+‬دار ا‪ ،Te
||J‬ا‪1‬ی||‪1407) 4‬ه||ـ –‬
‫‪1986‬م(‪.275 – 270 :‬‬

‫‪22‬‬
‫وا‪ £# (50‬ا‪ *
+‬أو ‪1
2+‬ن ‪6‬ت‬
‫‪
+6‬ع"‪.25‬‬
‫ه>= ا‪62C‬ت ا ‪
2 5‬ا‪
+‬ﻥ& * ‪6‬ﻥ‪ j‬وأور‪
#‬‬
‫‪ &+.‬ا@ﺕ
د وا‪ 50‬آ
ن ‪
k
2‬ی& ا‪0‬اﺕ‪ &.‬وه ﺕ‪_+‬ی‪T‬‬
‫او& ا‪
+L‬ﻥ& " ‪6:‬ل ‪ 95‬ا‪0‬وا‪ b#‬ا ‪ "# & 6‬ﺵب‬
‫ه>= او& و>‪ j‬رو‪01* 4‬ة ا‪9‬راﻥ& آ‪
+‬ذآ‪0‬ﻥ


ً#‬‬
‫‪
#‬د
ء أن ا‪ ‰.‬ا‪ <+‬واﺡ * ا‪O‬ﺹ وی‪_$‬م ا]ب‬
‫ا‪9‬راﻥ& أن ﺕد ‪O‬ﺹ‪
2$‬وﺕ‪
2 5 .+‬ا‪0‬آ& وآ
ن‬
‫ﺵ
ره م ای" وإه‪
+‬ل ا‪ &
.‬ا ‪ ،26& 6‬و  ذ‪j‬‬
‫آ‪ * ($‬آ
ن ا‪
9$C‬ن ی‪0‬ﺹ أ‪ &5# 2
+‬و
ﺡ‪4+1‬‬
‫‪ &+1+ 2$‬ا‪01C‬ی& ‪
5 ".C
#‬م ا‪
9$C‬ن   ا‪+‬‬
‫‪ # 2 F
#‬و‪
# 2 & $9$ x+‬دة إ‪ -‬إآ‪
+‬ل‬
‫درا‪ ،2‬و  ذ‪¨* j‬ن ا‪
U+‬در ا‪
+$‬ﻥ& آ
ﻥ‪ 4‬ﺕ‪ 2‬ا‪
9$C‬ن‬
‫‪6K  0#‬ب آ‪ &$‬ا‪0 0 0# * S9‬ة‪ !!...‬ا*‪0‬اء ‪،27($‬‬

‫‪ 25‬ارﻥ|‪ ،4C‬أ‪ .‬را |_ور‪ ،‬ﺕ‪0‬آ||


ا‪
|F‬ة و‪|J‬رة ‪1908‬م‪ ،‬ﺕ‪ &||+0‬ا|آر أﺡ‪ |+‬ﺹ||
‪x‬‬
‫ا‪] $‬رات دار ‪ & 1‬ا
ة ‪0#‬وت ‪1960‬م‪.124 ،123 :‬‬
‫‪ 26‬اﻥ‪ 0|B‬ﺵ||‪ S1‬أر||‪6‬ن )ﺕ‪
||$‬ت(‪ ،‬ﺡ
‪ 0|Y‬ا||
 ا ||‪ 189/1 : 6‬و ||
‪||#‬ه
‪،‬‬
‫واﻥ‪ :0B‬د‪ + .‬ا‪0U+‬ي‪ ،‬ﺡ
‪ 0Y‬ا
 ا ‪ ، 6‬ﻥ|]‪ 0‬دار أم ا|‪0‬ى‪ ،‬ا‪O‬ردن‬
‫)‪1409‬هـ – ‪1989‬م(‪.121 :‬‬
‫‪ 27‬اﻥ‪ :0B‬را |_ور‪ ،‬ﺕ‪0‬آ|
ا‪
|F‬ة‪ ،66 ،65 ،64 :‬واﻥ‪ 0|B‬ﺕ‪
|$‬ت أور‪
|:‬ن ‪-|$ |$ |+‬‬
‫ذ‪ j‬ا‪
9$C‬ن   ا‪ +‬ا‪
L‬ﻥ‪ 272 :‬و
‪#‬ه
‪.‬‬

‫‪23‬‬
‫‪ J‬ﺕ‪01‬ر ا‪ 0 O‬و‪ 
+ 2 -F‬را _ور ی‪ 0‬وی‪SU‬‬
‫‪   &
 2* ($‬ا‪ * +‬ﻥ‪ F‬آ

# q‬ﺵ
‪#‬ل إا (‪.‬‬
‫ویل را _ور "وأ
آ

# q‬ﺵ
* ‪0K‬د ‪
2‬ﻥً
و"‬
‫ﺡ
آ‪ -$
+‬ﺵرد= * أ
ﻥ
وه 
ب ‪b#
Y -$ hF:‬‬
‫اﻥ‪
 4F]1‬و( ‪
9$ $A‬ﻥ(‪!!..‬؟"‪ # 28‬و& ا‪
9$C‬ن ‪#‬‬
‫ذ‪ j‬ی‪ً0‬ا ‪0]+‬وع ‪ b:‬ا‪
.‬ز وه ]‪0‬وع 
‬
‫‪01C‬ي  ا‪ $‬أن آ

# q‬ﺵ
ه>ا آ
ن ‪ >F#
ًF$1‬ا@ﻥ‪6‬ب‬
‫‪29‬‬
‫ا‪01C‬ي‪!...‬‬
‫و‪ "1‬اﺕ
ع ‪ &+‬ا@ﺕ
د وا‪  50‬ی‪ h5‬ﻥ]
‪# 2K‬‬
‫ﺕ‪ x
C‬ا‪
9$C‬ن * 
‪ 2$‬أ‪ * 2+K‬ا<‪6‬ل ه>= ا‪&FU‬‬
‫*( وا‪0+‬ت ﺹ‪ 2F‬ﺕ‪ 
2‬ا‪
9$C‬ن وﺕ‪ >A‬ﺵ
رات‬
‫ا ﺹ‪6‬ح وا‪0‬ی& وا ‪
:‬ء وا‪
C+‬واة ‪k‬غ ا‪ 0
]+‬و`‪S‬‬
‫‪ -$‬ا‪
9$C‬ن‪>" ،‬ا * *‪# 4C‬ض ا‪ 
*O‬ﺕ‪
 4‬ﺡ‬
‫رﺡ‪ (+‬وآ ‪0‬ت وﻥ‪ 4+‬واﻥ]‪0‬ت * آ ﺡ‪ 40: J 0.‬إ‪-‬‬
‫ا‪
+‬دی" وا‪
C‬ﺡ
ت"‪ 30‬آ‪
+‬وﺹ‪ h‬ذ‪ j‬ﻥ‪(U5 Y
* S.‬‬

‫‪ 28‬را _ور‪ ،‬ﻥ‪ ‰F‬ا‪U+‬ر‪ ،64 – 63 :‬واﻥ‪ 0B‬أور‪


:‬ن ‪ :$ +‬ا‪ 0+‬ا‪:T#
C‬‬
‫‪.277‬‬
‫‪ 29‬اﻥ‪ 0B‬ا‪U+‬ر ا‪ ،176 ،64 :T#
C‬واﻥ‪ 0B‬أور‪
:‬ن ‪ ،|$ +‬ا‪ |0+‬ا|‪:T#
C‬‬
‫‪.276‬‬
‫‪Ulu Hakan Abdul Hamid "| 6‬‬ ‫‪ 30‬اﻥ‪ 0|B‬أور‪
|:‬ن ‪ 273 :|$ |+‬ﻥ| ً‬

‫‪24‬‬
‫آر= ك‪.‬‬
‫‪ J‬ه‪0‬ب ‪
5 £#‬دة ا@ﺕ
د وا‪ 50‬إ‪ -‬ا‪
A‬رج و‪
A#‬ﺹ&‬
‫‪
#‬ری‰ ا اﺡ‪# > 2r‬ای& ﺕ]‪ 1‬ﺕ‪0‬آ
ا‪ ،=
F‬و "‬
‫‪
#‬ری‰ أﺹرت ‪0‬یة ) ]رة( و)ا‪_+‬ان( ا ا‪0+‬ت‬
‫‪ " 6‬ا‪ ،e
0‬وآ
ﻥ‪ 4‬اول ا‪& O‬‬ ‫ﺕ‪ 
2‬ا‪
9$C‬ن *‪ً r‬‬
‫‪31‬‬
‫ﺕ‪
C‬ه * ﺕزی ‪0‬ا‪e‬ه وإد‪
2
:‬إ‪ -‬او& ا‪
+L‬ﻥ& ‪.‬‬
‫و‪
5 5‬م ا‪ F+‬ا‪
+‬ﻥ ‪
C+#‬ﺕ‪ 2‬و‪
A#‬ﺹ& )ا‪0]+‬ق‬
‫ا‪ BO‬ا‪0F‬ﻥ‪ (C‬ا>ي ‪05‬ر إزاﺡ& ا‪
9$C‬ن   ا‪... +‬‬
‫"وی‪ "1+‬ال ‪ 1#‬ﺕ‪o‬آ أن ا‪L‬رة ا‪0‬آ& آ‪
2$‬ﺕ‪0‬ی ً
"‬
‫‪` +‬ا ‪0‬ات ی‪2‬دی&!
ﻥ&"‪ 32‬ویل ن وا‪CK‬ن‬
‫* آ
‪:33The Rise of Nationality in the Balkan (#‬‬
‫"وأن أ‪
r‬ء ﺕ‪0‬آ
ا‪
F‬ة ‪ ...‬وا‪L‬رة ا أﻥ‪_.‬وه
آ
ﻥ‪ 4‬ﻥ
ج‬
‫‪ +‬ی& واﺡة وه ‪6‬ﻥ‪ .. j‬إن ال ا& ‪0$‬آ&‬

‫‪.Han‬‬
‫‪ ،172 ،63 :Paul Fesch " 6‬واﻥ‪ 0B‬أور‪
:‬ن ‪،$ +‬‬ ‫‪ 31‬اﻥ‪ :0B‬را _ور‪ ،‬ﻥ ً‬
‫‪> " 6‬آ‪0‬ات إ‪0#‬اه ﺕ‪ ،+‬واﻥ‪ |+ :0|B‬ﺡ|‪0‬ب  |‬
‫ا‪ 0+‬ا‪ 278 ،T#
C‬ﻥ ً‬
‫ا‪ ،+‬ا‪
9$C‬ن   ا‪.279 ،276 :+‬‬
‫‪ 32‬را _ور ا‪U+‬ر ا‪ ،126 : T#
C‬واﻥ‪ 0B‬ی‰ ﺵ|‪ :A‬ا|‪ 0C‬ا‪U|+‬ن *| ﺵ|&‬
‫ا‪C 0F‬ن‪ ،‬ا‪ & 9+‬ا‪
#Ç &1J
1‬ء ا" ‪0# ،‬وت )‪1337‬هـ – ‪1910‬م(‪:‬‬
‫ا‪01‬اس ا‪
C‬دس‪.42 – 31 :‬‬
‫‪ 33‬اﻥ‪ 0B‬أور‪
:‬ن ‪ :$ +‬ا‪U+‬ر ا‪.286 – 285 :T#
C‬‬

‫‪25‬‬
‫@ ی‪2‬دی& أو ی‪2‬دی& ‪ &+$C‬و‪
 5‬ءت ‪
C‬اﺕ‪
2‬‬ ‫آ
ﻥ‪ً  4‬‬
‫ا‪ " &
+‬أ‪
k‬ء اوﻥ‪ &+‬أو ی‪2‬د ‪6‬ﻥ‪ j‬و " ا‪0‬أ‪"
+‬‬
‫ا
‪) "+‬ا‪
+‬ﻥ"( * *
و‪#‬دا‪ 4C#‬و‪ "0#‬ور‪
+#‬ن‬
‫و‪
#‬ری‰ أی‪."
ًr‬‬
‫و‪ 5‬آ
ن ا ‪
K‬ر ا‪01F‬ي ‪ &+.‬ا@ﺕ
د وا‪ 50‬ه‬
‫ا‪
+‬ﻥ& وه @ ﺕ‪0‬ف ‪O
#‬دی
ن وﺕ‪ " T$9‬ا‪&FC$F‬‬
‫ا‪ &Y‬وا‪
+$‬ﻥ& و  ذ‪ j‬ا‪A‬م ا‪L‬ار ا@ﺕ
دین ای"‬
‫‪
+‬ر‪ &#‬ا‪
9$C‬ن   ا‪ +‬وا‪05‬ﺡا ‪ 
# &$‬ای""‪.34‬‬
‫ا‪F‬رة وا‪ L‬وا‪4‬ء‪:‬‬
‫وﻥ‪0B$ &.‬وف ا ‪0‬ت ‪
2#‬او& ا‪
+L‬ﻥ& و
ﺕ
ﻥ(‬
‫ " ]
آ دا‪ ،&$:‬و‪
:‬ر&‪ ،‬و
&‪ ،‬وا‪
U5‬دی&‪ ،‬و‬

‫‪:M. Sukru "|| 6‬‬ ‫‪ 34‬اﻥ‪ ||+ 0||B‬ﺡ||‪0‬ب  || ا‪ ،||+‬ا||‪
9$C‬ن  || ا‪ ،||+‬ﻥ| ً‬
‫‪ ،283‬واﻥ‪ 0B‬را |_ور‪ .126 ،123 ،119 :‬واﻥ‪ 0|B‬ا‪ &|J‬ا‪
+‬د|& ‪ "|#‬ا|‪0FC‬‬
‫ا ‪0‬ی‪
9‬ﻥ * ا
ﻥ ل )‪0‬ا @ر‪1910/3/29 |* (0J‬م و‪ "|#‬وزی|‪
: 0‬ر|&‬
‫‪0#‬ی‪
9‬ﻥ
)ﺵ
رل ه
رودی‪ (¤‬و‪ 5‬ﻥ|]‪ 0‬ه|>= ا‪ &
|0‬و‪|5‬م ‪(Elie Kidaurie)
|2‬‬
‫أ||
ذ ‪ ||$‬ا||‪|| &||
.# &
C‬ن *|| آ
‪ (||#‬ا||‪
U‬در ‪||$#‬ن ||& ‪1974‬م ور‪||5‬‬
‫ا‪ ||* &
||0‬ا‪ Te
||J‬ا‪
A‬ر||& ا ‪0‬ی‪
9‬ﻥ||& )‪ (F.O.800/193A‬ﺕ||‪ 0‬ا‪&||J‬‬
‫اآر ‪ |+‬ﺕ*|‪ T‬ﺡ|‪ "C‬إ|‪ -‬ا‪ &|#0‬وﻥ|]‪0‬ت *| ‪
|*› &|$.‬ق ‪|< # &|#0‬اد‬
‫اد ‪ ،3 02] ،9‬ﺕ|‪| 4‬ان "دور ا‪|
+‬ﻥ& *| ‪ |$:‬ا|‪
9$C‬ن  | ا‪،|+‬‬
‫اﻥ‪ 0B‬أور‪
:‬ن ‪ ،$ +‬ا‪ 0+‬ا‪.312 – 293 :T#
C‬‬

‫‪26‬‬
‫ا‪O‬اء *‪0‬ﺹ‪ 2‬ا‪
C‬ﻥ& *‪0‬ر ) ‪ F‬ا]‪0‬ق ا‪* (BO‬‬
‫
م ‪1900‬م ‪

#‬ون  اول ا‪O‬ور‪ $: &#‬ا‪
9$C‬ن  ‬
‫ا‪ +‬ا‪
L‬ﻥ‪ ،‬وأدرك ا‪
9$C‬ن   ا‪ +‬ا‪`+‬ا ‪0‬ة وا‪0+‬‬
‫ی
ور ویاور *]
ل ه>ا ا‪ 5o# b9A+‬ا‪ ،0e
CA‬و‪
+#‬و&‬
‫اﺡاء )‪ &+‬ا@ﺕ
د وا‪ (50‬ا ا أری ‪
2‬أن ﺕ‪$A‬‬
‫ا‪
9$C‬ن‪.‬‬
‫وآ
ﻥ‪ 4‬إﺡى 
و@ت ‪
9$C$‬ن رء ا‪ b9A+‬ا ‪0‬ي‬
‫ ا*( ‪ -$‬ار وإﺡ
ء ا ‪
+0‬ن وذ‪* j‬‬
‫‪1908/7/24‬م ور‪ S
9+ 7Y‬ا@ﺕ
د وا‪  50‬أﻥ( آ
ن‬
‫‪
5‬درًا ‪ +5 -$‬ه>= ا‪L‬رة وآ
ﻥ‪5 4‬اﺕ( ا‪C &$C+‬ة >‪j‬‬
‫و  ذ‪ j‬ا‪$ $C‬ر و یا*‪ T‬أن ی‪0‬ق ‪095‬ة دم ﺡ‪-$
ًq
F‬‬
‫دو& ا‪.35&*6A‬‬

‫‪ 35‬اﻥ‪ 0B‬را _ور ا‪U+‬ر ا‪ ،126 : T#


C‬واﻥ‪ 0|B‬د‪ .‬أﺡ‪ |+‬ا‪ :|+‬ا‪|2‬د واو|&‬
‫‪Kidourie Elie, Young Turkes, Free "| 6‬‬ ‫ا‪
+L‬ﻥ|&‪ 212 ،211 :‬ﻥ| ً‬
‫‪ ،Masons and Jew: p. 94‬واﻥ‪||K -F9U|| :0||B‬ران‪ ،‬أ||‪0‬ار ا‪O‬ﻥ||‪6‬ب‬
‫ا‪
||+L‬ﻥ‪ ،65 – 57 : ،‬واﻥ‪
||# 0||B‬ول ﺵ||‪ ،_+‬ا ||‪6‬م ‪||5‬ة ا<|| ا
‪– 104 :&||+‬‬
‫‪ ،107‬واﻥ‪ 0B‬ﺵ‪ 7‬ا ‪6‬م ‪ -F9U‬ﺹ ‪0‬ي‪ ،‬ا@‪0‬ار ا‪ &FA‬وراء إ<
ء ا‪&*6A‬‬
‫ا‪
+L‬ﻥ&‪ ،‬ﺕ‪ T‬ودرا& د‪ -F9U .‬ﺡ‪ ،+$‬دار اة‪ ،‬ا |‪1‬ری& )‪1405‬ه|ـ‬
‫– ‪1985‬م(‪ ،‬ط‪ ،100 :1‬واﻥ‪ |||  0||B‬ا_ی|||_ ا|||]
وي‪ ،‬او|||& ا‪
+L‬ﻥ|||& دو|||&‬
‫إ||||‪0||||F & 6‬ى ‪ &|||| 1 –
||||2$‬ا@ﻥ‪0U|||| ||||$.‬ی& – ا||||
ه‪0‬ة ‪1982‬م ط‪، 1‬‬
‫‪ ،1806 – 1803/1‬واﻥ‪Alma Wiltin, Abdul Hamid The :0||B‬‬

‫‪27‬‬
‫و‪ 5‬ا‪ 09Y‬ا@ﺕ
دین "أن ی‪$‬ا ‪o#‬ن ‪U‬ه ه ﺕ‪0‬ی‪0‬‬
‫او& ا‪
+L‬ﻥ& " ا@ اد وإ‪ &
5‬ﺡ‪ & 1‬دری& ﺕ‪+.‬‬
‫ا‪# * "+$C+‬ﺕ& واﺡة"‪.36‬‬
‫واﻥ‪ 4A‬ا‪ # & O‬وآ‪
2e
+$ " 0L‬و ‪
2FL‬وﺵ‪0‬ا‪
2e‬‬
‫* اا‪ :‬وا‪
A‬رج و
ﺵا اه ا>ي ﺵ
رآ‪ * 4‬ﺕ‪U‬ی‪=0‬‬
‫ﺡ& ﺹ‪ h‬ور
@ت و‪ J e
+‬ذا‪ # 45‬ذ‪ j‬و‪
#‬ل أ ‪0‬ه

‫و@ت ﺡ" م‪.‬‬
‫وا‪0+‬ت ‪ &+‬ا@ﺕ
د وا‪ 50‬ﺕ‪ 1‬او& ا‪
+L‬ﻥ&‬
‫‪ 
#‬ا‪
9$C‬ن‪ ،‬وﺕ‪0‬ﺕ‪ S1‬ا‪
5
+‬ت ا‪ &
C‬وا‪01C‬ی&‬
‫وا@‪ &
+‬وا‪ &56:O‬و‪ 4+:‬ذ‪
+
# j‬ع ‪ ‰$.+‬ا‪
O‬ن‬
‫وا‪
J +‬ن و‪05‬روا ‪ $:‬ا‪
9$C‬ن * ‪1909/4/27‬م‬
‫وا‪U‬روا *ى ] ه& " ﺵ‪ 7‬ا ‪6‬م واﻥ‪&. 4 A‬‬
‫ " ی‪2‬دي‪ ،‬وأر ‪ ،‬و‪0.k‬ي‪ ،‬وأ
ﻥ و‪ 5‬ﺡ_ * ﻥ‪‰F‬‬
‫ا‪
9$C‬ن أن ی‪0‬ى ا‪2‬دي )‪ =05‬ﺹ( ‪ 2‬وأ‪#‬ى ا
‪" (e‬‬

‫‪ ،Shadow of God, p. 115‬واﻥ‪ ،0B‬ا‪


+L &]e
 0 O‬ن أو‪ ،$k‬وا|ي  |‬
‫ا‪ ،|+‬ﻥ‪ &||#0$ (||$‬ﺹ||
‪|| x‬اوي‪ ،‬دار ا ||]‪
||+ ،0‬ن )‪1408‬ه||ـ – ‪1988‬م(‬
‫ط‪.235 – 230 :1‬‬
‫‪ " &+. 36‬ا‪ ،"F`+‬ا‪
56‬ت ا‪ &#0‬ا‪0‬آ&‪ ،537 – 536 :‬واﻥ‪ 0|B‬د‪|+ .‬‬
‫ﺡ‪0‬ب   ا‪.195 – 194 :T#
 0 :+‬‬

‫‪28‬‬
‫ذ‪.37j‬‬
‫‪ J‬ﻥ وأ‪0‬ﺕ( و‪ £#‬ﺡ
ﺵ( إ‪6 -‬ﻥ‪   j‬ا‪ "F‬ﺕ‪=
.‬‬
‫دو& ا‪ &*6A‬زی
دة * إی>اء ا‪
9$C‬ن ﻥ‪ .
CF‬و‪ -$ -#‬ذ‪j‬‬
‫ﺡ‪ -‬ﻥ إ‪ -‬ا
ﻥ ل وآ
ﻥ‪ 4‬و*
ﺕ( *‪1918 &
2‬م ور*‪£‬‬
‫ ‪
F‬ر‪
25‬و‪
*#‬ﺕ( ‪ 4+:‬ا‪ &*6A‬ﺡ& ‪O‬ن آ " ‪h$:‬‬
‫ا‪
9$C‬ن   ا‪ " +‬ا‪ "K6C‬آ
ﻥا ر زًا *‪ b‬وا‪&+2‬‬
‫ا& ‪ &+.‬ا@ﺕ
د وا‪ 50‬ا
آ ا‪$ $F‬و&‬
‫ا‪
+L‬ﻥ&‪.38‬‬
‫و* ‪1927/10/20‬م أ‪ 4$‬ا‪2+.‬ری& ا‪
+$‬ﻥ& وأ<‪4‬‬
‫ا‪ &<$‬ا‪ &#0‬وأ‪ 4$k‬ا‪+‬ارس ای& و‪ 0k‬ا‪O‬ذان إ‪-‬‬
‫ا‪0‬آ& و  ا‪
C‬ء " ا‪
.‬ب‪ ،‬وأ ‪ 0‬ا‪
0‬ل ‪ ‰ $#‬ا‪‰#6+‬‬

‫‪ 37‬اﻥ‪|||K -F9U||| 0|||B‬ران‪ ،98 – 97 ،T#


||| |||0 ،‬واﻥ‪0* |||+ 0|||B‬ی||| ‪j|||#‬‬
‫ا‪ ،
+‬ﺕ
ری‪ 7‬او& ا‪ &+$‬ا‪
+L‬ﻥ|&‪ ،‬ﺕ|‪ T‬إﺡ|‪
C‬ن ﺡ| ﻥ|]‪ 0‬دار ا‪،‰e
|F‬‬
‫‪0||#‬وت )‪1403‬ه||ـ – ‪1983‬م(‪ ،‬ط‪ ، ،92– 90 :2‬واﻥ‪ 0||B‬د‪ ||+ .‬ﺡ||‪0‬ب  ||‬
‫ا‪>|| ،||+‬آ‪0‬ات ا||‪
9$C‬ن  || ا‪ ||+‬دار ا‪ ||$‬د ||]‪ 1991 T‬م ط‪– 206 : 3‬‬
‫‪ ،208‬واﻥ‪ 0B‬أﺡ‪ +‬ا‪ ،+‬ا‪2‬د واو& ا‪
+L‬ﻥ&‪.214 :‬‬
‫‪|* "| 6‬‬ ‫‪ 38‬اﻥ‪ 0B‬اآر ‪ +‬ﺡ|‪0‬ب  | ا‪>| ،|+‬آ‪0‬ات ا|‪
9$C‬ن  | ا‪ ،|+‬ﻥ| ً‬
‫أو‪
||5‬ر‪ ،‬ر|| *|| ‪||2 &||J6J‬د‪ ،‬ا||
ﻥ ل )‪1400‬ه||ـ – ‪1980‬م(‪ ،‬ط‪،209 – 207 :1‬‬
‫واﻥ‪ 0||B‬ﺕ‪
F‬ﺹ|| ذ||‪ "|| j‬ا‪ ||* &]||e
 0|| O‬آ
‪ :
||2#‬وا||ي  || ا‪،286 – 244 :||+‬‬
‫‪ ،351 – 346‬واﻥ‪ 0B‬أور‪
:‬ن ‪ ،$ +‬ا‪
9$C‬ن   ا‪ +‬ﺡ
ﺕ|( و أﺡ|اث |‪=0U‬‬
‫دار ا‪ Te
J‬ا‪1‬ی‪ 1407 4‬هـ – ‪1986‬م ط‪.352 – 346 : 1‬‬

‫‪29‬‬
‫ا‪O‬ور‪# &#‬ل ا‪ ‰#6+‬ا‪
+L‬ﻥ& و‪0K‬دت أ‪0‬ة ›ل ‪
+L‬ن *‬
‫‪1924/3/2‬م ﺡ أ<‪ 4‬ا‪ -F9U  5 " &*6A‬أﺕ
ﺕرك‪.‬‬
‫و‪#‬أت رﺡ‪ &$‬ا‪
+$‬ﻥ& ا آ]‪0‬ت " أﻥ
‪&$+ &$+#
2#‬‬
‫ا‪0‬ی‪ ،j‬وا‪ -$ b<r‬ا‪O‬آ‪0‬اد وا‪0‬ب ا "‪ !!..‬ﺡ‪
F$‬ءه‬
‫‪ ‰ O
#‬و‪#‬أ ا@ اد ا ا>ي اﻥ‪ =0B‬د
ة ا & "‬
‫د
ة ا ﺹ‪6‬ح *‪
1‬ن ا ﺹ‪6‬ح ه ا@ﻥ‪6C‬خ " ا ‪6‬م ‰‬
‫إ@‪ !!..‬و‪#‬أت رﺡ‪ &$‬ا>اب ‪6 $‬د * ‪ q‬دو& ا ﺹ‪6‬ح‬
‫وا‪0‬ی& وا‪L‬رة ا‪O‬ﺕ
ﺕ‪0‬آ&‪.‬‬

‫‪30‬‬
‫ا‪ "#$‬ا‪F‬ﻥ‪:‬‬
‫ا‪ 2‬ا<ﺏ ﻥ‪N‬ه و‪6‬ره‬
‫ا‪0‬ب
دة ا ‪6‬م‪ ،‬و‪ £ 5‬ا ‪6‬م و@ءه " أول‬
‫یم ‪ ª‬ﺕ
‪ -‬و‪6Ì‬م @ ‪ ،‰.$‬و@ ا ‪ ،&$‬و@ ا‪0O‬ة‪.39‬‬
‫ﺕـ_ل ا‪›0‬ن ی‪  SK
A‬ا  ‪} :(# ρ‬ﺕ ‪ 4‬یا أ‪S2 #‬‬
‫وﺕ‪ … S‬ا‪C‬رة{‪ 40‬وﻥ‪ 0ّF‬ا‪›0‬ن " ا‪0‬آن إ‪ -‬ا‪0O‬ة‬
‫وا ‪ &$‬وا‪ "K‬وا‪
+‬ل‪.‬‬
‫}‪ 5‬إن آ
ن ›‪
#‬ؤآ وإ‪:‬اﻥ‪ 1‬وأزوا‪ 1‬و]‪0‬ﺕ‪ 1‬وأ ال‬
‫ا‪+*05‬ه
وﺕ‪
.‬رة ﺕ‪]A‬ن آ‪
C‬ده
و ‪
C‬آ" ﺕ‪Y0‬ﻥ‪
2‬أﺡ‪S‬‬
‫إ‪ " 1‬ا‪ ª‬ور( و‪ٍ
2‬د *  ‪U#0* ($‬ا ﺡ‪ -‬ی‪o‬ﺕ ا‪ª‬‬
‫‪ =0 o#‬وا‪ @ ª‬ی‪2‬ي ام ا‪.41{"
F‬‬
‫وﺡ‪ 0‬رل ا‪ " ª‬ی
دى ‪ & U
#‬ا‪
.‬ه‪" » &# &$‬‬
‫د
‪#‬ى ا‪
.‬ه‪¨* &$‬ﻥ( أهن  ا‪  J « ... (°$‬ا‪›0‬ن‬
‫اى ه ا‪_+‬ان وا‪
+‬ر ‪@$‬ء }إن أآ‪  1 0‬ا‪ª‬‬
‫أﺕ
آ{‪ .42‬وآ‪
+$‬ﺵ ‪ 4‬ا‪
+‬ﻥ ا ‪ * & 6‬اى آ‪
+$‬‬

‫‪ 39‬اﻥ‪ 4#
J + 0B‬ا]
ذ‪ ،‬ا‪ &oC+‬ا]‪.75 : &50‬‬
‫‪ 40‬رة ا‪ ،C+‬ا‪u‬ی& ر‪.1 5‬‬
‫‪ 41‬رة ا‪ ،&#‬ا‪u‬ی& ‪.24‬‬
‫‪ 42‬رة ا‪0.‬ات‪ ،‬ا‪u‬ی& ‪.13‬‬

‫‪31‬‬
‫ده‪ 4+‬ا‪
1*O‬ر ا
‪ &$K‬وا ع ا‪ &Y*0+‬وا‪6:O‬ق ا‪0+‬ذو&‪.‬‬
‫و
دب ا‪ * hr‬او& ا‪
+L‬ﻥ& * أوا‪ 0:‬ا‪0‬ن‬
‫ا
 ]‪ 0‬وﺵ
‪ 4‬ا‪
1*O‬ر ‪ 0k‬ا ‪ ،& 6‬وﻥ]‪ 49‬اة‬
‫إ‪ -‬ا & ‪ 0Jo#‬ا­ ‪ 0‬ا<‪ #0‬ا>ي رأى * ا & ‪6‬ﺡً

‫@ * ز_& او& ا‪
+L‬ﻥ&‪.‬‬
‫*
ً‬
‫ﻥ;ة ا‪ 2‬ا<ﺏ‪:‬‬
‫وا‪U+‬د ‪ & 
#‬ا‪ &#0‬ه
ه "ا‪0‬آ& ا‪ &
C‬ا‬
‫ﺕإ‪ -‬ﺕ‪ .+‬ا‪0‬ب وإ‪ &
5‬دو& ‪ -$ 2‬أ
س را‪ &9#‬ام‬
‫وا‪ -#0‬وا‪ &<$‬وا
ری‪ 7‬وإﺡ‪ 
26‬را‪ &9#‬ای" وه‬
‫ﺹى ‪ 01F$‬ا  ا>ي  ‪ T‬أن ‪ * 02q‬أور‪.43"
#‬‬
‫و‪#‬أت ‪ &U5‬ا & ا‪6# * &#0‬د ا]
م & )‪1847‬م(‬
‫‪¨#‬ﻥ]
ء ‪ &+‬أد‪ &$$5 &#‬ا‪
rO‬ء * ‪0#‬وت * ‪ q‬ر
ی&‬
‫أ ‪0‬ی‪.44&1‬‬

‫‪ 43‬اﻥ‪ 0B‬ا‪ &+‬ا‪0C+‬ة * ا‪O‬دی


ن وا‪>+‬اه‪ S‬ا‪
+‬ﺹ‪0‬ة‪ ،‬اوة ا
‪
]$ &+‬ب‬
‫ا |||‪ ، 6‬ا‪0‬ی|||
ض )‪1409‬ه|||ـ – ‪1989‬م(‪ ،‬ط‪ ،401 :2‬وا‪ &|||+‬ا‪:&|||*
L‬‬
‫‪.776‬‬
‫‪ 44‬و ‪
+ £‬ل ‪ 0+‬ﻥ‪J ،+B‬رة ا]‪0‬ی"‪0 ،‬آ_ درا|
ت اﺡ|ة ا‪1395) &|#0‬ه|ـ –‬
‫‪1985‬م( ط‪||<# ،2‬اد‪ ،75 :‬واﻥ‪|| 0||B‬رج أﻥ‪9‬ﻥ||س‪ ،‬ی‪ &||B‬ا||‪0‬ب‪ ،‬ﺡ‪0‬آ||& ا||‪0‬ب‬
‫ا &‪ ،‬ﺕ‪ &+0‬اآر ﻥ
ﺹ‪ 0‬ای" ا‪ |O‬ود‪ .‬إﺡ|‪
C‬ن  |
س‪ ،‬ﻥ|]‪ 0‬دار ا‪6+$ |$‬ی|"‪،‬‬
‫ﻥ]‪@
# 0‬ﺵ‪0‬اك  `‪0* &C‬اﻥ‪0# "$1‬وت – ﻥیرك )‪1382‬هـ – ‪1962‬م(‪.91 :‬‬

‫‪32‬‬
‫و‪# 5‬أ ا‪0‬وی‪01F$ f‬ة ا & _ا ً
 دور ‪$ +‬‬
‫‪
#‬ﺵ
)‪1848-1832‬م( ا‪
O‬ﻥ * ﺕ]‪ .‬أه ا]
م ‪-$‬‬
‫ا‪L‬رة ‪ -$‬او& ا‪
+L‬ﻥ& و‪#‬أت * ﺕ‪ .+‬ا‪0‬ب ور*ّ‬
‫أ‪ * 2e
#‬ا‪
U:‬ﺹ‪ -$ .]$ he
q
# 2‬ا‪L‬رة ‪Y‬‬
‫او& ا‪
+L‬ﻥ& ‪.‬‬
‫و‪ 5‬ﺡ]ت اول ا‪O‬ور‪ &#‬و ‪ 2‬ا‪2‬د و
‪ e‬دة‬
‫ ﺡاث ا<‪ 0‬ا‪01F‬ي * ‪ &#‬ﺵب او& ا‪
+L‬ﻥ& و "‬
‫‪ J‬ﺕ‪ 4F‬او& ا‪
+L‬ﻥ& ‪ # 2C‬ذ‪ j‬ا‪
C5‬م ﺕ‪0‬آ‪
2‬و‪
5‬دة‬
‫ا
‪ $* .‬ﺕ‪ .‬أ*‪ " r‬إ‪
J‬رة ا]ر ا  ‪ 1‬ﺵ‪ S‬و‪#‬‬
‫ا‪01‬اه& ‪ "#‬ﺵب او& ا‪
+L‬ﻥ& و‪ 

#‬ا‪-$ +‬‬
‫اﻥ‪
UF‬ل ﺕ‪ j$‬ا]ب " ‪ C‬او& ا‪
+L‬ﻥ& إ‪ -‬دوی‪6‬ت‬
‫ ‪ &FY &50F‬ی‪ 2C‬ا
 ‪
2‬و‪
A#‬ﺹ& إذا آ
ﻥ‪
5 4‬دﺕ‪
2‬‬
‫ﺕور * *‪ j$‬ا‪ b9A+‬ا‪0+‬م ا>ي ﻥ
ه_

 &e‬و& ‪.‬‬
‫"وه>= آ
ﻥ‪ * 4‬ة & ‪05‬ون ‪ 
C‬ا‪"C+‬‬
‫و 
و@ﺕ‪ + 2‬ا‪ &9$C‬ا‪
+L‬ﻥ& ا آ
ﻥ‪ " 4‬أ‪B‬‬
‫ا‪ j
++‬ا ‪
2*0‬ﺕ
ری‪ 7‬ا ]‪0‬ی&‪ ،‬وإن  ی‪ 5 "1‬ﺕ‪0# >F‬ﻥ
‪f‬‬
‫واﺡ " ه>= ا ‪0‬ا ‪ f‬ا‪0L1‬ة ‪>#‬ا*‪
+* =0‬زال ﺕ‪01‬ار ه>=‬
‫ا‪ 
C+‬وﺕاول ه>= ا‪
1*O‬ر * آ أور‪h$ "
ًF$:
#‬‬
‫ی‪ &$+ +‬ﺕری‪
ً.‬وی‪
# " £‬ء ا‪ &9$C‬ا‪0‬آ& ا‬

‫‪33‬‬
‫اﻥ‪
2‬رت اﻥ ‪.45"
2‬‬
‫و‪ C‬ا
‪ *O‬ا ا
ه‪:‬‬
‫أو ً‪ :P‬ا‪0‬وی‪6@ f‬ل ا‪ "K‬ا‪ " #0‬دو& ا‪&*6A‬‬
‫ا‪
+L‬ﻥ& وإ
د ا‪ &*6A‬إ‪ -‬ﺵ‪05 #0 ®A‬ﺵ‪&+eO
* !!..‬‬
‫ " ‪05‬ی‪ !!..p‬وروج >‪ j‬ﻥ‪
 S.‬زوري )ت‪1916‬م(‬
‫ا‪0U‬اﻥ " ‪6:‬ل آ
‪) (#‬ا‪ &B‬ا‪
› * &#0‬ا‪0<U‬ى(‬
‫ﺡ د
ﺡ‪6‬ل را‪ &9#‬ا‪ &C.‬وا‪# &K‬ل را‪ &9#‬ای"‪ .‬و‪5‬‬
‫أ‰ ا‪ F+‬ا‪
+‬ﻥ ا ی‪.460U+# 
9‬‬
‫و‪0Y‬ب * ﻥ‪ ‰F‬اﺕ‪ 0‬إ‪0#‬اه ا
ز وﻥ
ﺹ‪ h‬ا
ز‪.‬‬
‫ " ‪6:‬ل ﺹ‪ 2F‬وا‪FL+‬ن ا>ی" ﻥ]‪0‬وا آ‪ً0L‬ا " ا‪S1‬‬
‫ا ﺕ‪ .+‬ا‪0‬ب وإﺵ
& أ*‪
1‬ر ا‪L‬رة ا‪0F‬ﻥ‪
9 &C‬ء إ‪
K‬ر‬
‫*‪01‬ي ‪0$‬آ& ا‪.‬یة‪.47‬‬
‫‪G‬ﻥً‪ :‬ا‪+‬ارس ا‪0U‬ی&‪ :‬آ
ن ‪
2‬دور ‪ 09:‬و‪5‬‬

‫‪ 45‬ﺕ‪
$‬ت ﺵ‪ S1‬أر‪6‬ن ‪ -$‬آ
ب ﺡ
‪ 0Y‬ا
 ا ‪.324/3 : 6‬‬
‫‪ 46‬اﻥ‪ 0||||B‬أﺡ‪ ||||+‬ا||||]ا‪ ،&1#‬ﺡ‪0‬آ||||& ا‪ &||||
.‬ا ||||‪ ،110 – 108 :& 6‬واﻥ‪||||. 0||||B‬ي‬
‫ا‪*
U‬ري‪.122 ،121 :T#
 0 ،‬‬
‫‪ 47‬اﻥ‪ 0||B‬ﻥ_ی||( آ ||
ر= ‪ ||  ،‬ا||‪0‬ﺡ‪ "+‬ا‪||1‬اآ  ‪0|| &|| 9‬وس ‪0||#‬وس – ‪0||K‬ا‪
||  ‰$#‬ن‬
‫‪1415‬ه|||ـ – ‪1994‬م ط‪ 25 – 24 : 1‬و |||" ا]‪
U|||A‬ت ا‪0|||:O‬ى |||رج أﻥ‪9‬ﻥ|||س‬
‫)ت‪09# (1942‬س ا ‪
C‬ﻥ )ت‪1883‬م( وآ|
ن ‪ |*
ً|+0‬ا|‪
FC‬رة ا‪0 O‬ی‪ | &|1‬ا‪(|#‬‬
‫‪ $‬ا ‪
C‬ﻥ‪.‬‬

‫‪34‬‬
‫اﻥ]‪0‬ت * أر
ء او& ا‪
+L‬ﻥ& ‪ &$<C‬ا‪
+C‬ﺡ& ا‪&$9+‬‬
‫وا‪0
# 48&
<+‬اف ا‪
U‬رى أﻥ‪ ،2CF‬ﺡ أ‪ 4C‬أول‬
‫ ر& أور‪ &#‬ﺕ‪0U‬ی& * ‪0#‬وت & )‪1843‬م( " ‪ 5‬‬
‫ا‪0 O‬ی‪
1‬ن ا ‪0‬وﺕ‪
C‬ﻥ‪ 4‬وأ‪C‬ا ا‪+‬ر& ا‪0 O‬ی‪* &1‬‬
‫ا
ﻥ ل وأُ‪) 4C‬رو‪#‬رت آ‪1863) & (f‬م( وآ
ﻥ‪4‬‬
‫آ‪
$‬ا‪+‬ر" ‪
0
ًr‬ل ا & و‪
5‬دﺕ‪6# *
2‬د ا‪0‬ب‬
‫وا‪
L‬ﻥ& ﺕ‪0A‬ج ‪
5
2‬دة ا‪
.$‬ن ا ‪
<$‬ری& ا>ی" ‪
5‬دوا ا‪0+‬د‬
‫‪0F 6‬ی‪7‬‬
‫‪ Y‬ا‪ &*6A‬ا‪
+L‬ﻥ&‪ J .‬آ
ﻥ‪ 4‬ه
ﺕ" ا‪+‬ر"  ً‬
‫آ ا‪O‬ﺡ_اب ا & ا‪
+$‬ﻥ& * ا‪ # TK
+‬ذ‪.49j‬‬
‫و آ
ن أول ‪ "r‬ﺕ‪0# &+ " $ ‰o‬وت ا‪0C‬ی&‬
‫)‪1875‬م( و " أ‪
*
2e
r‬رس ﻥ‪ J ،500+‬ﺕ‪
+ 4Co‬ت‬
‫ ‪ &F$A‬اﺕ‪>A‬ت اا‪ &2‬ا‪O‬د‪
 &#‬رًا ‪ L ،
2‬ا‪ &+.‬ا‪&+$‬‬
‫ا‪C‬ری& )‪1868‬م( و " أ‪ e
A :
2e
r‬ﻥ‪ &+‬و ‪0‬ان‬
‫‪0  $:‬ان و‪09#‬س ا ‪
C‬ﻥ )‪1835‬م( وه ‪0:‬ی‪.‬‬

‫‪ 48‬اﻥ‪ 0B‬ﺕ‪ T$‬ﺵ‪ S1‬أر‪6‬ن‪ ،‬ﺡ


‪ 0Y‬ا
 ا ‪.212 – 211/3 : 6‬‬
‫‪ 49‬اﻥ‪ :0||B‬ﻥ||ی ه||_ار‪ ،‬ا‪||+‬ارس ا||‪0U‬ی&‪0 ،‬آ||_ ا ‪
||$‬ن ‪$‬را||
ت وا‪
||#O‬ث‬
‫‪ " 6‬د‪0|# .‬م آدا |
ن‪ ،‬ﻥ‪
|B‬م ا‪|$‬‬
‫ا‪ ،&+$‬ا
ﻥ ل )‪1415‬هـ – ‪1994‬م( ﻥ ً‬
‫*|| ‪ ||  ||2‬ا‪ ،12 ،6 :||+‬واﻥ‪|| 0||B‬رج أﻥ‪9‬ﻥ||س‪ ،‬ی‪ &|B‬ا||‪0‬ب‪– 97 :‬‬
‫‪.99‬‬
‫‪ 50‬رج أﻥ‪9‬ﻥس‪ ،‬ﻥ‪ ‰F‬ا‪U+‬ر‪.152 ،149 :‬‬

‫‪35‬‬
‫ا‪+‬ر& ا ‪0‬وﺕ‪
C‬ﻥ&‪ ،‬واﻥ‪ r‬إ‪ £# 2‬ا‪ "+$C+‬وا‪0‬وس‬
‫واﻥ‪ r‬إ‪ 2‬ا‪ F+‬ا‪
+‬ﻥ * ا]
م‪.51‬‬
‫و " ا‪
+.‬ت ا‪0:O‬ى ‪ &
) &+‬ا‪ "K‬ا‪(#0‬‬
‫ `‪
2C‬ﻥ‪
 S.‬زوري ‪ -‬و‪6:‬ل ﺵ‪ 02‬ا‪ C‬ا‪0‬آ ا‪#0‬‬
‫‪ -‬أ‪ 4C‬أول ‪) 
# &#0 &+‬ا ‪
:‬ء ا‪ #0‬ا‪
+L‬ﻥ( *‬
‫ ‪1908) & 0 +‬م( ‪ &99C
#‬وأ‰ آ>‪&+ j‬‬
‫)ا‪+‬ى ا‪O‬د‪1909) & (#‬م(‪ 52‬و‪ #‬اﻥ‪
2‬ء ﺵ‪ 02‬ا‪ C‬‬
‫ا " ا‪O‬ﺕ‪0‬اك‪ ،‬آ]‪ 0‬ا ن ا‪
+$‬ﻥن " أﻥ
‪2#‬‬
‫*‪$ko‬ا )‪ &+‬ا ‪
:‬ء ا‪ #0‬ا‪
+L‬ﻥ( و‪#‬أت اآ
ﺕری&‬
‫وه ا‪9A‬ة ا‪
L‬ﻥ& ‪ #‬إ
ط ا‪ &F$A‬ﺡاث ردة * ‪#0‬‬
‫‪ .  5‬ﺕ‪ 4F‬او& وﺕ‪_+‬ی‪
+ 4Co* ،
2‬ن‬
‫‪0‬ی
ن ه‪)
+‬ا‪ &+.‬ا‪
9‬ﻥ&( * & )‪1909‬م( و‪&+‬‬
‫)ا‪ &#0‬ا‪
F‬ة( أ‪
 4C‬م )‪1911‬م( * ‪
#‬ری‰ " ِ‪َ 5‬‬
‫اار" ه
ك وأﻥ]‪o‬ت * ا
ه‪0‬ة & )‪1912‬م( ‪&+‬‬
‫)ا‪0 6‬آ_ی& ا داری& ا‪
+L‬ﻥ&(‪.‬‬
‫وه‪>1‬ا ‪#‬أ ا‪
U‬د ا‪ 0+‬ا>ي  ‰  س ا ﺹ‪6‬ح ‪Y‬‬
‫ا@ اد و‪0:‬ج ‪ 
#‬اد ‪
2Ì 4‬ز ‪ 0:› -$‬دو& ‪&*6:‬‬

‫‪ 51‬ﻥ‪ ‰F‬ا‪U+‬ر‪.120 :‬‬


‫‪ 52‬اﻥ‪ :0B‬رج أﻥ‪9‬ﻥس‪.190 – 183 ،177 ،172 :‬‬

‫‪36‬‬
‫إ‪.53& 6‬‬
‫‪ :ًFG‬ﻥ]‪ 0‬ا‪
F`+‬ت وا‪ S1‬ا‪0+‬و& ‪ 01F$‬ا ‪
2+* :‬‬

ی‪ +‬ا‪ 01F‬ا<‪ #0‬و‪
A#‬ﺹ& أ*‪
1‬ر ا‪L‬رة ا‪0F‬ﻥ‪ ،&C‬و ‪
2‬‬

ی‪¨# T$‬ﺡ
ء ا
ری‪ 7‬ا‪ #0‬ا‪
.‬ه‪ ،$‬وﺕ‪ 0CF‬ا
ری‪7‬‬
‫ا ‪  6‬ﺕ‪ً0CF‬ا ‪ L ،ً
 5‬آ‪ S‬ﻥ‪
 S.‬زوري و‪،=0k‬‬
‫و " أآ‪ 0L‬ا‪ S1‬ﺕ‪ً0Jo‬ا آ
ن آ
ب )‪ e
K‬ا@ اد( ‪1$‬اآ ‬
‫ا>ي آ
ن ( ا‪ 0JO‬ا‪ * 0 1‬ا‪0‬وی‪ 01F$ f‬ا  ا ‪ 6‬‬
‫و " ‪ J‬إ‪ -‬ا‪ 01F‬ا  ا‪
+$‬ﻥ *
‪ +‬أ ا>ي ﻥ
دى ‪ :(#‬أن‬
‫ا‪* &K‬ق أ‪6:‬ق ا‪O‬دی
ن وی‪0‬ى أن اﺡة ا‪ @ &K‬ﺕ إن‬
‫‪ 4$‬ا‪
+‬آ‪$ &+‬ی" ا ‪ (* +. *  6‬أ‪
$5‬ت ‪0k‬‬
‫ ‪ ... &+$C‬و>ا آ
ن یل‪" :‬دﻥ
ﻥم ﺡ
ﺕ
اﻥ
وﻥ‪.‬‬
‫ا‪O‬دی
ن ﺕ‪ 1‬ا‪0:u‬ة ‪ "...‬وآ
ن یل‪" :‬ا‪ "# _+‬ای"‬
‫واو& * ‪0U‬ﻥ
ه>ا أﺹ ‪ " x‬أ‪
r B‬ت ا_
ن‬
‫‪
+L$ (+
2 " 6‬ﻥ" وإﻥ‪
1‬ر *‪2$r‬‬ ‫وا‪
1+‬ن‪ً r* ."...‬‬
‫‪54‬‬
‫وآ ا‪ 2 2‬و‪`C 2$‬و" " ‪
Y‬ع ا‪O‬ﻥ‰ ‪!!..‬‬

‫‪ 53‬ﻥ‪ ‰F‬ا‪U+‬ر‪.183 ،182 :‬‬


‫‪ 54‬اﻥ‪ 0B‬ﻥ_ی( آ
ر=‪   ،‬ا‪0‬ﺡ‪ "+‬ا‪1‬اآ  ‪ ،25 – 24 :‬واﻥ‪ 0B‬رج أﻥ‪9‬ﻥ|س‪:‬‬
‫‪ ،126 – 120‬واﻥ‪ :0B‬و ‪
+ £‬ل ‪ 0+‬ﻥ‪ ،+B‬ﺵ& ا‪0‬اق و‪ &r5‬ا |&‪،‬‬
‫ﻥ]‪0 0‬آ_ درا
ت اﺡة ا‪0# ،&#0‬وت )‪1404‬ه|ـ – ‪1984‬م( ط‪– 179 :1‬‬
‫‪ ،182‬واﻥ‪
 0B‬ن دای&‪ ،‬ا
م ا‪1‬اآ ‪ U* ،‬ای" " او&‪ ،‬وا>ي أ‪" 4 J‬‬

‫‪37‬‬
‫و‪ R#‬ه‪I‬ا ا‪ .02 C= Q6‬ار ا‪ 2‬إ‪:,‬‬
‫@‪ :‬ﺕ
ر ی‪ -C‬أ*‪0‬اد= ‪ &$C &#0 &*6: &
5‬ﺕم‬ ‫أو ً‬
‫ 
م ا‪ &*6A‬ا‪
+$‬ﻥ& وی‪ L+‬ه>ا ا@ﺕ‪ =
.‬ا‪1‬اآ ‪ ،‬وﺵ‪0‬ی‪h‬‬
‫ ‪ ،&1‬و‪ S
K‬ا‪ S‬ﻥ‪ S‬أﺵ‪0‬اف ‪<#‬اد‪.55‬‬
‫‪
J‬ﻥً
‪ :‬ﺕ
ر ی‪
# S
9‬ﺹ‪6‬ﺡ
ت ا‪
A‬ﺹ& ‪6 
#‬د ا‪ &#0‬و@‬
‫ی‪@
# S
9‬ﻥ‪
UF‬ل " او&‪.‬‬
‫‪ :
ًL
J‬ﺕ
ر ی ‪6‬ﺵ‪0‬اك  أﺡ‪0‬ار ا‪O‬ﺕ‪0‬اك ‪& 
9+$‬‬
‫‪¨#‬ﺹ‪6‬ﺡ
ت 
( ﺕ]‪ +‬ا@ی
ت ا‪
+L‬ﻥ& و‪ L 5‬ه>ا ا
ر‬
‫‪ £#‬ا‪+ L "
C‬د ﺵآ‪) 4‬ت‪1913‬م( و_ی_ ‪$‬‬
‫ا‪0U+‬ي )ت‪1959‬م(‪.56‬‬
‫‪ J‬أن ا‪ O‬ر ‪ #‬ذ‪
 j‬ءت ‪ "#‬ا‪9‬راﻥ" وا‪2+.‬ری"‬
‫و‪ "#‬وا@ی
ت ا‪ &#0‬و*ت ﺕ‪0‬آ
آ‪ً0L‬ا " و@ی
ﺕ‪
2‬و‬

‫ب ‪ ‰F||#‬ا||ان‬
‫‪6||:‬ل ا‪
+‬رﻥ||& أن آ||
ب )‪ e
|| K‬ا@|| اد( ||‪ "|| 0‬آ||
ٍ‬
‫‪0]C+‬ق إی‪ 
9‬ﺕ
‪ (#‬ا‪1‬اآ  * أ‪ ،(U* S$k‬دار را‪ ،0]|$
5‬ا‪&|1$++‬‬
‫ا‪+‬ة )‪1408‬هـ – ‪1988‬م(‪ ،‬ط‪ ،43 :1‬واﻥ‪ 0B‬ا‪|1‬اآ ‪ ،‬أم ا|‪0‬ى دار ا‪0‬ا‪|e‬‬
‫ا‪0#– #0‬وت ‪1402‬هـ ‪1982‬م ط‪.171 – 168 : 2‬‬
‫‪ 55‬اﻥ‪ 0B‬ﻥ_ی( آ
ر=‪ ،87 :T#
| |0 ،‬واﻥ‪ K
| 0|B‬ا|‪0U‬ي‪0|Y
 ،‬ات *|‬
‫ﻥ]ء ا |&‪ ،‬دار ا‪6+$ |$‬ی|"‪0|# ،‬وت )‪1375‬ه|ـ – ‪1956‬م(‪ ،‬ط‪– 183 :1‬‬
‫‪.197‬‬
‫‪ 56‬اﻥ‪ 0B‬د‪ + .‬ﺡ‪0‬ب   ا‪ ،+‬ا‪
9$C‬ن   ا‪.283 – 282 ،278 :+‬‬

‫‪38‬‬
‫ی ‪ T‬إ@ ﺕ‪0‬آ

2+C#‬ا‪O‬ور‪ #‬وا‪u‬ي و‪5‬ت ‪
+#‬هات‬
‫‪ " 6‬اﺡ‪6‬ل أ_اء‬ ‫ﺕ
ز‪ "
2* 4‬آ‪ " 0L‬و@ی
ﺕ‪ً r* .
2‬‬
‫ " او& ا‪
+L‬ﻥ& " ِ‪ َ 5‬ا ﻥ‪ _$.‬وا‪0F‬ﻥ‪ "C‬وا ی‪"
9‬‬
‫و‪
A#‬ﺹ& ‪ 0U‬وا]
م وا‪0‬اق وﺵ‪
+‬ل أ*‪0‬ی
‪ .‬ووت‬
‫ﺡ‪
2e
F$‬ا>ی" أ
ﻥه
‪ £ #‬ا<
‪ e‬و‪
A#‬ﺹ& و ا‪&*6A‬‬
‫ا‪0]$ &#0‬ی‪ h‬ﺡ‪1916) & * "C‬م( ا>ي *‪ 0.‬ا‪L‬رة‬
‫‪ Y‬ا‪
+L‬ﻥ" * ‪1916/6/10‬م و‪ "1‬إﻥ‪0$.‬ا ا‪
#0‬ء آ‪
+‬‬
‫ی‪
2+C‬ا‪
9$C‬ن   ا‪ +‬و*‪0‬ﻥ‪
C‬ﺕ­ ‪0‬ﺕ
وا‪
+C5‬ا‪0‬اق‬
‫وا]
م و ‪
 S+# 0U‬هة 
ی‪ ،1# ‰1‬و‪
› 4
Y‬ل‬
‫ا " *‪ &*6: 6‬و@ ﺡ‪0‬ی& وإﻥ‪
+‬ا‪
+‬ر وﺡ‪
+‬ی& *‪0‬ﻥ‪&C‬‬
‫‪0#‬ی‪
9‬ﻥ&‪ 57‬و‪5 4 J‬ل رﻥ‰ "ا‪L‬رة ا‪ &#0‬ه * ا&‬
‫ﺕ‪O 9‬وﺹ
ل او& ا‪
+L‬ﻥ&"‪.58‬‬

‫‪ 57‬اﻥ‪|||||+ 0||||B‬د ا|||||]


ذ‪ ،‬ا‪ &oC|||||+‬ا|||||]‪ ،280 – 274 :&50‬واﻥ‪|||||. 0|||||B‬ي‬
‫ا‪*
U‬ري‪.229 – 227 :‬‬
‫‪ 58‬ا |" |‪ ،‬ا‪||L‬رة ا‪ &|#0‬و ‪
||o‬ة ا|]‪0‬ی‪ h‬ﺡ|‪ ،"C‬دار ا‪
1‬ﺕ||‪ S‬ا‪
||  ،|#0‬ن‬
‫)‪#‬ون ﺕ
ری‪.147 :(7‬‬

‫‪39‬‬
‫ا‪ "#$‬ا‪:"F‬‬
‫ا‪ 2‬ا=<د ﻥ;‪ S‬وا‪S>1‬‬
‫‪ C‬ه‪ .‬ا‪E‬آ<اد؟‬
‫ا‪O‬آ‪0‬اد ﺵ‪ S‬أﺹ ذو ﺵ‪ &+1‬ﻥ‪
+$ 2 C‬ء ا‪O‬ﻥ‪
C‬ب إ‪-‬‬
‫ا‪0‬ب وأﻥ‪ * 2‬ﻥ‪0+ C‬و ‪0: 0
 "#‬ا " ا‪_.‬ی‪0‬ة‬
‫و‪1‬ا ا‪
.‬ل و‪ £#‬ا‪`+‬ر‪ ":‬ی‪0‬ون أن ا‪O‬آ‪0‬اد " ا‪‰.‬‬
‫ا‪2‬وأور‪ #‬وی‪0‬ى أآ‪0‬اد إی‪0‬ان ‪o#‬ﻥ‪ 2‬ی‪0‬ن إ‪ -‬أﺹل‬
‫›ری&‪.59‬‬
‫وه یزن * ا‪ &9+‬ا‪U+‬رة ‪ "#‬إی‪0‬ان‬

‫‪ 59‬اﻥ‪ 0|||B‬د‪ .‬إ‪0|||#‬اه ا|||ا‪ ،55‬أآ|||‪0‬اد او|||& ا‪


+L‬ﻥ|||& و‪0|||#‬وز ا |||
ت ودور‬
‫ا‪
$5O‬ت‪ ،‬أ‪
+‬ل ا‪`+‬ﺕ‪ 0+‬ا
‪ +‬ا‪0‬ا‪$ #‬را
ت ا‪
+L‬ﻥ& ﺡل ا
ة ا داری&‪،‬‬
‫ ‪0‬آ_ ارا
ت وا ث ا‪
+L‬ﻥ& ا‪+‬ر‪ ،&1‬ﺕ|ﻥ‰ )‪1412‬ه|ـ – ‪1992‬م(‪:‬‬
‫‪ ،198‬واﻥ‪ 0B‬د‪
+ .‬ل رﺵ أﺡ‪ +‬ود‪|* .‬زي رﺵ|‪ ،‬ﺕ|
ری‪ 7‬ا‪0|1‬د ا|ی 
|&‬
‫ﺹ‪6‬ح ای" أر‪ – #‬ا‪0‬اق ‪1990‬م ‪1411‬هـ ط‪ ، 7: 1‬واﻥ‪> 0B‬ر ا‪+‬ﺹ‪،$‬‬
‫ا|
ة ا||‪ &
C‬وا_‪ ||* &||#‬آرد||
ن ﺵ|‪0‬آ& ری||
ض ا||‪0‬ی‰ ‪ S||1$‬و ا||]‪0‬‬
‫ا||‪0‬اق ‪1411‬ه||ـ – ‪ 1990‬ط‪ ، 30 : 1‬واﻥ‪Cavdet Ergul, Abdul :0||B‬‬
‫‪Hamidin Dogu Politikasi Ve Hamidiye Alaylari: Izmir, 1997,‬‬
‫‪ ،p. 3-4‬واﻥ‪  0B‬أ‪ | ،-F9U| #‬ا‪ &| O‬ا |‪# & 6‬ا‪ |5‬ا‪O‬آ|‪0‬اد‪&|$. ،‬‬
‫›@ي إ‪6‬م‪ ،‬ا‪ ،2 &C‬اد ‪ ،1‬واﻥ‪ 0B‬د‪ .‬ﺵ
آ‪
U: 0‬ك‪ ،‬ا‪01‬د وا‪ &oC+‬ا‪01‬دی&‬
‫ا‪ &C`+‬ا‪$ &#0‬را
ت و ا]‪<# 0‬اد ‪1409‬هـ – ‪1989‬م ط‪. 25-22 : 2‬‬

‫‪40‬‬
‫وا‪0‬اق وﺕ‪0‬آ
وری
ورو
و‪ 5‬د‪$:‬ا ا ‪6‬م ‪ً01‬ا *‬
‫ز " ﻥ
‪ "# 0+‬ا‪
9A‬ب & )‪18‬هـ( ‪ -$‬ی ا‪#
U‬‬
‫ا‪
 $.‬ض ‪.60k "#‬‬
‫وأ‪ 2‬ه>ا ا]‪ S‬ا‪01‬ی * ‪
#‬ء ا‪
r‬رة ا ‪& 6‬‬
‫‪ #‬أن ﺕ]  ‪0#‬وح ا ‪6‬م و‪k‬ا ‪
ً+$C‬ة و‪0 * &C‬ز‬
‫ ( و*( ا
دة وا‪
+$‬ء وا‪O‬د‪
#‬ء وا داری" ‪.61...‬‬
‫وا‪O‬آ‪0‬اد ‪ 2$ S$k e
5‬ا‪ * +‬ا_را& وآ
ن‬
‫]‪ 7‬ا ‪ &$‬ا‪ &+2‬ا داری& وﺵ
‪ 2# 4‬ا‪09‬ق ا‪،&*U‬‬
‫*‪ 2* 02B‬ای" ا‪09F‬ي >‪ j‬آ
ن و@ؤه ‪$‬و& ا‪
+L‬ﻥ&‬
‫و@ ًء ﻥ
‪ "
ً#‬ه>ا ای"‪ # ،‬آ
ﻥا ]ً
‪ 0k‬ﻥ‪ 
B‬إ‪0:› -‬‬

‫‪ 60‬اﻥ‪ 0B‬د‪ .‬إ‪0#‬اه اا‪ ،55‬ﻥ‪ ‰F‬ا‪ 0+‬ا‪ ،211 – 194 :T#
C‬اﻥ‪ 0|B‬ز‪6|# 0|#‬ل‬
‫إ|||‪
|||+$ ،
+‬ء و |||ارس *||| أر‪ &||| 9 ،|||#‬ا_ه|||‪0‬اء‪ ،‬ا‪+‬ﺹ|||‪ ،‬ا|||‪0‬اق‬
‫)‪1404‬هـ – ‪1984‬م(‪ 21 :‬و |
‪|#‬ه
‪ ،‬واﻥ‪ 0|B‬د‪
|+L .‬ن ‪ ،|$‬ا‪ ‰|O‬ا‪01F‬ی|&‬
‫‪0$‬آ& ا & ا‪01‬دی&‪@› &$. ،‬ي إ‪6‬م‪ ،‬اد ‪ ،3 ،2‬ا‪ &C‬ا
& )‪1406‬ه|ـ‬
‫– ‪1995‬م(‪.15 :‬‬
‫‪ 61‬اﻥ‪ 0B‬ز‪6# 0#‬ل‪ ،‬ا‪ 0+‬ا‪ 27 : T#
C‬و
‪#‬ه
‪ ،‬و " أﺵ‪ 02‬ا‪
+$‬ء * ا|ی‬
‫وای ا
م زی" ای" ا‪0‬ا‪ 5‬ا‪+‬ث‪ ،‬ا‪ "#‬ا|‪6U‬ح ا|]‪02‬زوري‪ ،‬وا|]‪7‬‬
‫أ ‪ .‬ا_ه
وي ﺵ‪
+$ 7‬ء ا‪0‬اق و‪0k‬ه و ‪ 0FB‬آآ ‪F‬ري ا‪O‬ر‪ ،$#‬وا‪&F$A‬‬
‫ﺹ‪6‬ح ای" ا‪O‬ی‪ #‬وا]‪|# 7‬ی ا_ |
ن ار|‪ ،‬وا‪
|1$: "|#‬ن )ت‪1283‬ه|ـ(‬
‫و‪0k‬ه‪.‬‬

‫‪41‬‬
‫ر ‪ * T‬دو& ا‪ &*6A‬ا‪
+L‬ﻥ&‪.62‬‬
‫و‪ 5‬آ
ن ™آ‪0‬اد دور 
 و‪01C‬ي ‪
#‬رز * ‪+‬م‬
‫‪ " 6‬دوره ا‪ +$‬وا‪ ،*
L‬و‪5‬‬ ‫ا
ری‪ 7‬ا ‪ً r*  6‬‬
‫ﺕ‪
+) -‬د ای" زﻥ‪ (1‬ا‪ &9$C‬وآ>‪) j‬ﺹ‪6‬ح ای"(‬
‫*‪
1‬ﻥ‪ 4‬او& ا‪O‬ی‪6#
2 &#‬ؤه
ا‪ * "C‬ا
ری‪ 7‬ا ‪ 6‬‬
‫و‪
A#‬ﺹ& * ﺹ ا‪
+.2‬ت ا‪ & $U‬وا آ
ﻥ‪ 4‬ﻥ‪
2‬ی&‬
‫ا‪ * & $U‬ا]
م ‪ -$‬ی ﺹ‪6‬ح ای" ا‪O‬ی‪ ،#‬واﻥ‪
C‬ﺡ‪4‬‬
‫ا
‪ e‬ا‪01‬دی& ا‪ * &+$C+‬ا
 ا ‪ 0U L  6‬وا]
م‬
‫وا‪ "+‬و‪0k‬ه
وا‪ 0‬آ‪ * 2 0L‬ه>= ا‪ ،TK
+‬و@ زال‬
‫ا‪ " 0L1‬ا>ی" أﺹ‪ 2‬آ‪0‬دی& ی‪ $‬ن )‪01
#‬دي(  م‬
‫ ‪ &<$
# 2*0‬ا‪01‬دی&‪.63‬‬
‫و‪
 5‬ش ا‪O‬آ‪0‬اد * ‪ q‬دو& ا‪ &*6A‬ا‪
+L‬ﻥ& ﺵ‪0‬ی&‬
‫ ‪ " &+2‬ﺵ‪0‬ا‪ xe‬ا‪ +.+‬ا‪ $C+‬ی‪$‬ن * ‪
#‬ع او&‬

‫‪ 62‬د‪ .‬أﺡ‪ ||+‬ا‪ ،||+‬ا‪0‬آ||


ت ا ||‪ & 6‬ای‪ ||* &||L‬ﺕ‪0‬آ||

‪0||Y‬ه
و ||‪
2$ C‬دار‬
‫ا ]‪
+ 0‬ن ا‪O‬ردن ‪1413‬هـ‪1993 -‬م ط‪.78 : 1‬‬
‫‪ 63‬اﻥ‪ 0B‬د‪ .‬ادي   ‪ ،+‬ا‪O‬ﺡ|ال ا@‪ &|
+‬وا@‪
U|5‬دی& *| ‪6|#‬د ا‪_.‬ی|‪0‬ة‬
‫‪6:‬ل ا‪0‬ن ا‪
C‬دس ا‪0.2‬ي‪ ،‬دار ا]`ون ا‪|<# ،&|*
L‬اد‪ ،‬ا|‪0‬اق )‪1409‬ه|ـ –‬
‫‪1988‬م(‪ 87 ،68 – 65 :‬و ||
‪||#‬ه
‪ .‬واﻥ‪>|| 0||B‬ر ا‪+‬ﺹ||‪ ،$‬ا||
ة ا||‪&
C‬‬
‫وا_‪ |||* &|||#‬آ‪0‬د|||
ن‪ ،60 :‬واﻥ‪ 0|||B‬د‪ .‬ی|||‪ h‬ا|||‪ ،0<U‬ا‪O‬آ|||‪0‬اد *||| |||
‬
‫ا@‪
29Y‬د‪ &$. ،‬ا |
ن‪| ،‬ن‪ ،‬ا|د ‪ ،52 – 51 :134‬و@ زال |‪) S‬ا‪0|1‬دي(‬
‫ﺵ
‪ *
ًe‬ا‪O‬ردن و ‪ 0U‬وأرﺕ‪0‬ی
وا‪."+‬‬

‫‪42‬‬
‫ا‪ &+$C+‬و‪ 4+C5 5‬آ‪0‬د
ن إ‪ -‬أ‪
C5‬م إداری& ﺕ‪-+C‬‬
‫)‪ (T.C
#‬و‪ -$ 4 J‬آ ‪ T.‬أ ‪ 0‬ا‪ &9+‬ا‪01‬دي أو‬
‫ﺕ‪o‬ﺕ ‪ "+#‬ﺕ‪0‬ا= 
 ً
‪.64‬‬
‫وآ
ن ™آ‪0‬اد دور ‪: * 2‬ض ا‪0‬وب ‪
*$‬ع "‬
‫دار ا‪
* &*6A‬ﺵ‪0‬آا * ا‪0‬ب ا‪0‬و& ا‪
+L‬ﻥ&‬
‫)‪1877‬م(‪ ،‬و‪ "1‬آ
ﻥ‪ £# 2 4‬ا ﺵ‪@
1‬ت  او&‬
‫ا‪
+L‬ﻥ& و‪ £#‬ا@ﺡ‪
1‬آ
ت ا‪ &$C+‬وه * ﺡ‪ 
2‬ﺕ‪"1‬‬
‫ﺕ‪0+‬دًا ور*‪0$
ًr‬ك آ‪
+‬ﺡ
ول ‪ £#‬ا‪ "50]C+‬ﺕ]ی( ه>=‬
‫ا‪U‬رة‪ ،‬وإﻥ‪
+‬آ
ﻥ‪ 4‬ر*‪ £ 
ًr‬ا ‪0‬اءات ا داری&‬
‫وا‪ &
+‬آ‪0F‬ض ا‪0r‬ا‪ Se‬و‪ S$K‬ا‪ * .‬ا‪ ،p.‬و ی‪"1‬‬
‫ذ‪ j‬ﺹ‪0‬اً
‪.65
ً 5‬‬

‫‪ 64‬اﻥ‪ 0B‬د‪ .‬إ‪0|#‬اه ا|ا‪ ،191 – 190 :T#


| |0 :55‬واﻥ‪ 0|B‬د‪
|+L .‬ن ‪:|$‬‬
‫ا‪ ‰O‬ا‪01F‬ی& ‪0$‬آ& ا & ا‪01‬دی&‪@› &$. ،‬ي إ‪6‬م‪ ،‬اد ‪1416) 3 ،2‬هـ‬
‫‪1995‬م(
_ی
‪ ،15 :‬واﻥ‪ 0B‬ﺵ|‪0‬ف ‪
|:‬ن ‪ |* ،‰|#‬ﺕ|
ری‪ 7‬ا|ول وا |
رات‬
‫ا‪01‬دی&‪ ،137 – 136 :‬واﻥ‪> 0B‬ر ا‪+‬ﺹ‪ ،$‬ﻥ‪ ‰F‬ا‪U+‬ر‪.239 :‬‬
‫‪ 65‬اﻥ‪> 0B‬ر ا‪+‬ﺹ‪ ،$‬ﻥ‪ ‰F‬ا‪U+‬ر‪ ،68 – 67 :‬واﻥ‪ 0B‬د‪ .‬ﺵ
آ‪
U: 0‬ك‪ ،‬ا‪01‬د‬
‫وا‪ &oC+‬ا‪01‬دی&‪ ،‬واﻥ‪ 0B‬ﺕ‪ U|F‬ذ|‪ &|
 |* j‬د‪
|+L .‬ن ‪ -|$ ،|$‬ﺕ|]‪®A‬‬
‫ا&‪0U|# ،‬اع‪ :‬أ@ي إ|‪6‬م‪ ،‬ا‪ |0+‬أ|‪ ،=6‬و |
ﻥ|‪ ( C‬ا| ‪ £‬إ|‪ -‬أن ا|]‪7‬‬
‫  ا‪ (°$‬ا‪02‬ي ‪
J‬ر ‪ Y‬او& ا‪
+L‬ﻥ& *‪>2‬ا ‪ o9:‬ﺕ
ری‪ A‬وﺕ‪o‬وی ‪h$1  5‬‬
‫و‪ 5‬آ]‪ 4F‬ر
& ا‪ U‬ا ‪0‬ی‪
|9‬ﻥ )و| أز ›‪|#‬ت( *| ﺕ ‪0‬ی|_ إی|‪0‬ان ‪o|#‬ن ه|>=‬
‫ا‪0‬آ
ت آ
ﻥ|‪ |Y 4‬ا ی|‪0‬اﻥ" و‪
|5 |5‬م ا ی‪0‬اﻥ|ن ‪
C|+#‬ة ا ﻥ‪
r|
# _|$.‬ء‬

‫‪43‬‬
‫و
ﺕ‪ -‬ا‪
9$C‬ن   ا‪ +‬ا‪
L‬ﻥ ا‪ &9$C‬آ
ن‬
‫ا‪O‬آ‪0‬اد ‪U: 2‬ﺹ‪0K * 2‬ی& ا دارة وو‪ h5‬ا‪O‬آ‪0‬اد ‬
‫ا‪
9$C‬ن   ا‪ * +‬أﺡ‪0‬ج ا‪O‬و‪
5‬ت و ی]‪0‬وا ‪o#‬ن او&‬
‫ا‪
+L‬ﻥ& دو& 
دی& * یم " ا‪O‬ی
م و‪ 5‬ﺵ‪ 2 1‬آ
‪Se‬‬
‫‪01C‬ی& ‪ Se
1
# 4+‬ا‪+‬ی& )‪(Hamidiye Alaylari‬‬
‫وذ‪+ j‬ا‪ &2‬ا‪O‬ر " ا>ی" آ
ﻥا ی‪0L‬ون ا‪$ 56‬و&‬
‫ا‪
+L‬ﻥ&‪ ،‬وآ
ﻥ‪ 4‬ﺕ ‪5) 0‬ات اﺡ
‪ p.$ (&K‬ا‪
+L‬ﻥ‪J ،‬‬
‫و‪
: &e@
2 4Y‬ﺹ& ﺕ‪ B‬إدارﺕ‪
2‬وﺕد وا
ﺕ‪* .
2‬‬
‫ اد دة د )‪
(53‬دة وآ
ن ذ‪1308) & * j‬هـ –‬
‫‪1891‬م(‪ 66‬و‪K‬رت * & )‪1313‬هـ ‪1896 -‬م( @‪
ًe‬‬

‫‪ -$‬ه>= ا‪L‬رة وﻥ‪ F‬ا]‪   7‬ا‪ (°$‬ا‪02‬ي إ‪ -‬ا‪


.‬ز‪ .‬اﻥ‪ 0B‬ا‪ &|J‬ر‪23 |5‬‬
‫‪0‬ي ‪
<$‬ی&‪ ،‬ر‪ 5‬ا‪ " 60/441 h$+‬ا|‪ U‬ا ‪0‬ی‪
|9‬ﻥ *| ﺕ ‪0‬ی|_ إ|‪ -‬وزراء‬
‫ا‪
A‬ر& ا ‪0‬ی‪
9‬ﻥ& ‪
|#‬ری‪1881/10/1 7‬م و‪ |5‬ﺕ|‪ 0‬ه|>= ا‪ &|J‬ا|آر ›زاد‬
‫آ‪
| 0‬ﻥ‪ ،‬اﻥ‪@› &|$. 0|B‬ي إ|‪6‬م‪ ،‬ا||د ‪ ،3 ،2‬ا|‪ &C‬ا
|&‪
|+ ،‬دى ا‪0||:u‬ة‬
‫)‪1415‬هـ( ﻥ*‪1995) 0 +‬م(
_ی
‪.59 – 56 :‬‬
‫‪ 66‬اﻥ‪:0B‬‬
‫‪Cevdet Ergul, Abdul Hamidin Dogu Politikasi ve Hamidiye‬‬
‫‪Alaylari, Izmir, (1997-1417), p. 59-66.‬‬
‫واﻥ‪ 0B‬ا‪
9$C‬ن   ا‪> ،+‬آ‪0‬اﺕ ا‪ &C` ،&
C‬ا‪0|# ،&
0‬وت )‪1406‬ه|ـ‬
‫‪1986‬م(‪ ،‬ط‪ ،33 :5‬واﻥ‪Daid McDowall, A Modern History of :0B‬‬
‫‪ ،the Kurds, p. 62‬واﻥ‪ :0|B‬ا|آر ‪
|+L‬ن ‪ ،|$‬ا‪ ‰|O‬ا‪01F‬ی|& ‪0$‬آ|&‬
‫ا & ا‪01‬دی&‪@› &|$. ،‬ي إ|‪6‬م‪_
،‬ی|
‪ ،‬ا|د ‪1415) 3 ،2‬ه|ـ – ‪1996‬م(‪:‬‬

‫‪44‬‬
‫‪1 6‬ن ‪
2‬ارة * ا‪ &2‬اات ا‪O‬ر &‬ ‫وﺕ]‪ً 1‬‬
‫ا‪ " & +‬رو
‪ .67‬و‪ 5‬رد ا‪
9$C‬ن ‪ -$‬ا‪ "Fq+‬ا‪
1‬ر‬
‫ا>ی" ا‪Y0‬ا ‪ -$‬ارﺕ
ط ا‪0C‬ای
ا‪+‬ی& ‪

#‬ب ا
‬
‫‪
+*" (#‬ا>ي ی‪0r‬ﻥ
إذا ‪
#ّ05‬ا‪O‬آ‪0‬اد 
وه إ‪:‬اﻥ
*‬
‫ای""‪.68‬‬
‫ا‪E‬آ<اد و‪SU‬ر ا>=< ا‪:2‬‬
‫و
رت اول ا‪O‬ور‪ -$ &#‬ﻥ‪ ‰F‬ا‪09‬ی& ا 
رت‬
‫‪ *
2#‬ا‪
O‬آ" ا‪0:O‬ى * ‪0K‬ی& زرع ا‪ 01F‬ا  وﺕ‪(+‬‬
‫ ‪
J‬رة ‪ +‬ا 
ت ‪ Y‬او& ا‪
+L‬ﻥ& وذ‪0K " j‬ی‪T‬‬
‫إر
ل ا ر

ت ا ]‪0‬ی& وإﻥ]
ء ا‪+‬ارس ا ﺕ‪>2 +‬ا‬
‫ا‪2‬ف وا‪0‬وی‪ 01F$ f‬ا<‪ 
# #0‬ا ﺹ‪6‬ح و
‪+‬‬
‫)‪
+B
#‬ت( ‪ #‬ذ‪ ،j‬و " ‪0K‬ف ›‪ 0:‬آ
ن ا‪0‬وس ی‪$+‬ن‬
‫‪ -$‬إﺵ
& أن
ی " ر*‪ £‬ا‪O‬آ‪0‬اد ا‪£  x$C+‬‬
‫ا‪
+B‬ت ‪o#‬ﻥ( ﺹ‪0‬اع ‪  5‬و‪ 5‬ذآ‪0‬ﻥ
‪ o9:‬ه>ا ا‪0‬أي 

ً#‬‬
‫‪
C -$‬ن ا]‪   7‬ا‪ (°$‬ا‪02‬ي‪ .‬و‪ "1‬روج ‪ =>2‬ا‪&+‬‬

‫‪.17‬‬
‫‪ 67‬اﻥ‪.Cevdet Ergul, p. 67-77 :0B‬‬
‫‪ 68‬ا||‪
9$C‬ن  || ا‪>|| ،||+‬آ‪0‬اﺕ ا||‪ &C||` &
C‬ا‪0||# &
||0‬وت ‪1406‬ه||ـ –‬
‫‪.33 : 1986‬‬

‫‪45‬‬
‫وﺹ
رت ‪0F‬دة * ا‪ 01F‬ا  ا‪01‬دي ‪ #‬ذ‪.69j‬‬
‫"آ‪ 4 
+‬ا‪
C`+‬ت ا ]‪0‬ی& ا ﻥ‪_$.‬ی& وا‪0 O‬ی‪&1‬‬
‫وا‪0F‬ﻥ‪ &C‬دورًا ری
دیً
* إاد  <‪0‬ب " أ‪
#‬ء‬
‫ا‪
$5O‬ت ‪ 0k‬ا‪ ... &+$C+‬ودور= * ﻥ]‪ 0‬ا‪
1*O‬ر ا‪6‬دی& ‪"#‬‬
‫ا‪0‬ب"‪.70‬‬
‫وا  ه>ا ا]
ط إ‪ -‬آ‪0‬د
ن ﺡ "زار ا‪* &9+‬‬
‫ا‪0F‬ة
‪1830) "#‬م ‪1914 -‬م( ﺡا )‪
# (43‬ﺡ‪
ًL‬‬
‫إﻥ‪_$.‬ی
ً‪ ،‬و*‪0‬ﻥ‪ ،ً
C‬ورو
ً‪ ،‬و‪
5‬م ا‪0 O‬ی‪
1‬ن ‪(450) xF#‬‬
‫ ر& * ‪ &9‬ه‪
1‬ري ا‪01‬دی& * ﺕ‪0‬آ&‪ ،‬و ‪ &9‬و@ی&‬
‫ا‪+‬ﺹ * آ‪0‬د
ن ا‪0‬اق ‪ "  &#0‬ا‪01‬د‬
‫وا‪O‬ﺵری" ‪ -$‬ا‪
1*O‬ر ا<‪.71"&#0‬‬

‫‪Wadi Jwaidda, The :"| 6‬‬ ‫‪ 69‬اﻥ‪ 0|B‬د‪


|+L .‬ن ‪ ،|$‬ﻥ‪ ‰|F‬ا‪ 16 :|0+‬ﻥ| ً‬
‫‪ ،Kurdish Nationalist Movement, Syracuse, 1967, p. 95‬اﻥ‪ 0B‬د‪.‬‬
‫‪ "
||: "|| 6‬ن‪
||# (||: .‬ت ||( رﺕ||‪-‬‬ ‫‪
||+L‬ن ‪ ،||$‬ﻥ‪ ‰||F‬ا‪ ||0+‬وا||‪ &FU‬ﻥ | ً‬
‫‪ "|| 6‬آ‪
||+‬ل ‪،0||2B‬‬ ‫آرد||
ن‪ ،‬ا‪ &||+0‬ا‪01‬دی||& ||" ا‪0‬و||&‪1971 ،‬م‪ ،‬وﻥ | ً‬
‫آرد
ن * ات ا‪0‬ب ا
‪ &+‬ا‪O‬و‪ ،-‬دآر آ|
‪0‬س ‪
|F5‬ن‪ (| ،‬ﻥ|(‬
‫و= ی( ك ( _وى‪
#
# ،‬ن‪ ،‬رات‪# ،‬ﺕ
ن‪<# ،‬اد ‪.1982‬‬
‫‪C.J. Edmond, The "| 6‬‬ ‫‪ 70‬اﻥ‪ :0B‬د‪
+L .‬ن ‪ ،|$‬ﻥ‪ ‰|F‬ا‪ |0+‬ا|‪ ،T#
C‬ﻥ| ً‬
‫‪.Kurdish, London, 1968,‬‬
‫‪:" 6‬‬ ‫‪ 71‬اﻥ‪ 0B‬د‪
+L .‬ن ‪ ،$‬ﻥ‪ ‰F‬ا‪ 0+‬ا‪ T#
C‬وا‪ ،&FU‬ﻥ ً‬
‫‪Kamran Badr Khan, The Kurdish Problem, Royal Central Asian‬‬

‫‪46‬‬
‫و‪0+J‬ة ‪ =>2‬ا‪2.‬د ا@]‪0‬ا‪ &5‬ا‪0U‬ی& ا _زت‬
‫‪#‬را
ت وآ‪@
. h$A * S‬ت ا
ة * آ‪0‬د
ن‬
‫ﺕ ‪$‬رت ا‪
1*O‬ر ا & * آ‪0‬د
ن‪ ،‬ورا*‪ T‬ذ‪2q j‬ر‬
‫‪ £#‬ا‪ 0‬ز ا‪01‬دی& ا & وا>ي اﻥ‪ 2r# -+‬إ‪&+ -‬‬
‫ا@ﺕ
د وا‪.7250‬‬
‫و " ا>ی" ا‪#
.‬ا ‪0Jo$‬ات ا‪01F‬ی& ا<‪ &#0‬اد ‪#‬ر‬
‫‪
:‬ن ا>ي أﺹر ‪0‬یة )آ‪0‬د
ن( * ا
ه‪0‬ة & )‪1898‬م(‬
‫وآ
ﻥ‪ 4‬ﺕ‪ *  9‬دارا ‪62‬ل ا>ي یی‪ 0) =0‬زیان( وآ
ن‬
‫‪
2‬ﻥ]
‪ *
ً +
ًK‬ﻥ]‪ 0‬ا‪
1*O‬ر ا<‪ &#0‬وﺕ ا‪O‬آ‪0‬اد إ‪-‬‬
‫ﺕ‪ $‬ا‪$‬م ا<‪ * &#0‬ا‪o‬ری‪ 7‬وا‪ "F‬وا‪O‬دب وا‪$‬م ا‪،& 9‬‬
‫ورو‪ "# 4‬ا‪01‬د *‪01‬ة ‪0Y‬ورة درا& ﺕ
ری‪ 2A‬وا  "‬
‫هی‪ 2‬ا & ‪  5‬ا ‪6‬م وآ
ﻥ‪ 4‬ا‪0.‬یة  & "‬
‫ا ﻥ‪
_$.‬دیً
و ‪ .
ًY‬و " ا<‪0‬ا‪ Se‬أن ا‪O‬ر " او‬
‫ا‪$‬ود ™آ‪0‬اد آ
ﻥا ی ن ‪#‬زی ا‪ "# &$.+‬أآ‪0‬اد ا‪0‬اق‬
‫وﺕ‪0‬آ
‪.73‬‬

‫‪Studies, 36, 1949, p. 250.‬‬


‫‪ 72‬اﻥ‪ 0B‬د‪
+L .‬ن ‪ ،$‬ﻥ‪ ‰F‬ا‪ 0+‬ا|‪ ،17 :T#
C‬واﻥ‪Wadi Jwaidda, p. 0|B‬‬
‫‪.298‬‬
‫‪Kamran Badr "|| 6‬‬ ‫‪ 73‬اﻥ‪ 0||B‬د‪
||+L .‬ن ‪ ،||$‬ﻥ‪ ‰||F‬ا‪ ||0+‬ا||‪ 16 :T#
C‬ﻥ| ً‬
‫‪ ،Khan, The Kurdish Problem, p. 250‬واﻥ‪ 0|B‬را |_ور‪ ،‬ﺕ‪0‬آ|
ا‪
|F‬ة‪:‬‬

‫‪47‬‬
‫و ﺕ‪2q 0:o‬ر ا‪ 01F‬ا  ‪ "#‬ا‪O‬آ‪0‬اد ‪
+
#‬رﻥ& ‪"#‬‬
‫ا‪0‬ب وا‪O‬ﺕ‪0‬اك إ‪ #
-‬اﻥ‪6‬ب ا " ا‪O‬ﺕ‪0‬اك ‪-$‬‬
‫ا‪
9$C‬ن   ا‪ +‬وه>ا ید إ‪ &
 & K -‬ا‪
9$C‬ن‬
‫  ا‪ +‬ﺕ‪ =
.‬ا‪01‬د ‪K‬ال ا‪0‬ن ا
 ]‪O 0‬ن ا‪O‬آ‪0‬اد‬
‫آ
ﻥا ارع ایي * ا‪ &2‬أ‪
+K‬ع ا‪0‬وس ‪$‬ﺹل إ‪-‬‬
‫ا‪ =
+‬اا*& * ا‪ f$A‬وآ
ﻥا ا ‪ &r‬ا‪@F‬ذی& ا ‪4#0Y‬‬
‫‪6+‬ء رو
" ا‪O‬ر " وآ
ن )‪ Se
1$‬ا‪+‬ی& ا‪01‬دی&(‬
‫اور ا‪
F‬ل * ذ‪ j‬آ‪ ($‬وی‪
r‬ف إ‪ -‬ذ‪ j‬أن ا‪
9$C‬ن  ‬
‫ا‪ +‬آ
ن یم ‪01* +#‬ي از ‪ +‬ا‪0‬آ
ت ا &‬
‫و>‪
5 j‬م ‪ xF#‬آ‪
: &$‬ﺹ& ‪
#O‬ء ا]خ ری‰ ا‪$‬م‬
‫ا ‪ & 6‬وا‪01C‬ی& ‪
+‬أآ‪ 4 C‬ه>= ا‪ &
C‬ر‪
Y‬ا]‪S‬‬
‫ا‪01‬دي ا‪ $C+‬و‪
5‬داﺕ( ا ‪ &$‬وای& وا]
ب ا‪ $C+‬ا‪$+‬‬
‫وآ
ﻥ‪ 4‬ه>= ‪

 "+Y‬ت ا‪ &
.‬ا ‪+ & 6‬ا‪&2‬‬
‫ا<‪0‬ب‪.74‬‬
‫و‪ #‬أن زال اه ا>ي ‪ ($ -#‬ا ن ›
‪# 2‬‬

‫‪.91‬‬
‫‪
|+L 
| "| 6‬ن‪،‬‬
‫‪ 74‬اﻥ‪ 0B‬د‪
+L .‬ن ‪ ،|$‬ﻥ‪ ‰|F‬ا‪ |0+‬ا|‪ ،17 ،16 :T#
C‬ﻥ| ً‬
‫ ‪6‬ﺡ‪
B‬ت ﺕ
ری‪ &A‬ﺡل ﻥ]‪o‬ة ا‪ 01F‬ا ‪ ،‬درا
ت آ‪0‬دی&‪1414 ،D.I.I ،‬هـ –‬
‫‪1984‬م‪ ،‬واﻥ‪ ،$$ 0B‬ﻥ‪ &r|2‬ا‪O‬آ|‪0‬اد ا‪0|# ،&|*
L‬وت )‪1406‬ه|ـ – ‪1986‬م(‪:‬‬
‫‪.82‬‬

‫‪48‬‬
‫إ

9$C$ 2K‬ن   ا‪ * +‬ل أن ی‪.‬وا ا‪0‬ی&‬
‫وای‪0+‬ا‪ &K‬ا ﺕ
ه ‪  5
2$‬ا‪0‬ك وا‪0‬ب وا‪O‬آ‪0‬اد‬
‫وا‪O‬ر " وا‪2‬د *¨ذا ‪ 2#‬أ
م ‪0‬اب *
‪o‬ه ‪ (#‬ا‪O‬ﺕ‪0‬اك‬
‫ا@ﺕ
دین و‪#‬أت ‪0‬ﺡ‪ &$‬ا@‪
29Y‬د ا  *‪4$ko‬‬
‫ا‪
+.‬ت وا‪
+B+‬ت ا‪01‬دی&‪ ،‬وز‪ 4‬ا
دات ا &‬
‫ا‪01‬دی& * ا‪.C‬ن‪
1* ،‬ن ‪>2‬ا ا‪ F‬ردة * أدت إ‪ -‬ﻥ‪+‬‬
‫ا‪0‬آ& ا & ا‪01‬دی& * اﻥ‪ -2‬ﺵ‪ 02‬ا‪ C‬ا  ‪ً01‬ا‬
‫أي ‪ $: #‬ا‪
9$C‬ن ‪ &C#‬واﺡة وﺕ‪ & j$‬ا & ا ﺡ‪4ّ$‬‬
‫‪o#‬ﺹ

2#‬واﺕ‪ (.‬ا‪O‬آ‪0‬اد إ‪ -‬ﺕ]‪ 1‬ا‪
+.‬ت ا‪0C‬ی& و‪#‬ل‬
‫أن یعُ ‪
5‬دة ا & إ‪ -‬ا‪0‬ع إ‪ -‬ا ‪6‬م ﺕ
دوا ‪$A
#‬‬
‫" ا ‪6‬م وادة إ‪ -‬ا‪
.‬ه‪ &$‬ا‪01‬دی& ا
ری‪ &A‬اﻥ‪ً
+‬ء‬
‫وإ‪ -‬ا‪O‬ور‪ &#‬ﺵ‪ &UA‬ودا إ‪ -‬آ
‪ &#‬ا‪ &<$‬ا‪01‬دی&‬
‫‪0
#‬وف ا‪6‬ﺕ&‪.‬‬
‫وه‪>1‬ا * ا‪O‬ﺕ‪0‬اك ا ن وﺕا‪ £# -‬ا‪0‬ب >‪j‬‬
‫و ﺕ‪ x.‬ه>= اى ‪ "#‬ا‪0‬ب وا‪O‬آ‪0‬اد ™ﺹ
& ا ‪& 6‬‬
‫ا‪
r‬ر‪ * &#‬أ‪
+‬ق ا] "‪.75‬‬

‫‪ 75‬اﻥ‪ 0B‬د‪
+L .‬ن ‪ ،$‬ا‪ ‰|O‬ا‪01F‬ی|& ‪0$‬آ|& ا |& ا‪01‬دی|&‪،20 – 18 ،17 :‬‬
‫‪ " 6‬زﻥ
ر ‪  | * ،#$‬آ‪0‬د|
ن‪0|# ،‬وت )‪1407‬ه|ـ – ‪1987‬م(‪،25 :‬‬ ‫ﻥ ً‬
‫‪ ،141 ،63‬وآ‪
+‬ل ‪ ،115 – 98 :T#
 0 ،02B‬وآ‪0‬دة *| ‪
|$‬ر ا| ‬
‫ا‪0‬آ|| أﻥ|||]‪ o‬ا‪O‬آ||‪0‬اد ‪
|||+‬ت ‪) |||L‬آ||‪0‬د ﺕ|||
ون وﺕ‪ (|||+ ||50‬و)آ|||رد‬

‫‪49‬‬
‫‪ 22‬ا‪P‬ﻥ>‪W‬ت وا‪F‬رات ا=<د ‪ *$1‬ﺥ‪ L‬ا‪60‬ن‬
‫وﺏ‪:X+‬‬
‫ﺵ‪ 2‬ا‪0‬ن ا
 ]‪2q 0‬ر ة اﻥ‪
Y
F‬ت آ‪0‬دی&‬
‫‪
5‬دﺕ‪
2‬ﺵ‪
UA‬ت آ‪0‬دی& ‪0‬و*& ‪ 2‬ا‪
+$‬ء و ‪ 2‬ﺵخ‬
‫ا
‪ e‬و ‪ 2‬ا‪
+$‬ﻥن ا‪#0<+‬ن‪.76‬‬
‫و " أﺵ‪ 02‬ه>= ا@ﻥ‪
Y
F‬ت‪:‬‬
‫‪ - 1‬اﻥ‪0 &Y
F‬آر ا‪0‬اوﻥوزي * آ‪0‬د
ن ا‪0‬اق *‬
‫)‪1833‬م(‪.‬‬
‫‪ - 2‬اﻥ‪ &Y
F‬ا‪# 0 O‬ر ‪
:‬ن * آ‪0‬د
ن ا‪0‬اق &‬
‫)‪1843‬م(‪.‬‬

‫ﺕ||]‪61‬ت و ||
رف ‪ (||+‬وﺵ||‪0|| &||#6K &||+B 4$1‬ی& ‪) ||
#‬ه||ا( أي‬
‫ا‪ ،|| O‬وﺕ‪
||+‬ی_ ||" ‪6||:‬ل ه||>= ا‪
||+.‬ت ﺹ||‪
F‬ن ا‪O‬ول ی||د= ا||]‪ ||  7‬ا||
در‬
‫ا]‪_+‬ی ﻥ‪ .‬ا]‪   7‬ا‪ (°$‬ا‪02‬ي و ‪ 2‬ا]‪ | 7‬ار| ا|>ي آ|
ن ی|‪£*0‬‬
‫ا‪
1*O‬ر ا‪
+$‬ﻥ& ا<‪0‬ی |& | ‪ £‬ا‪O‬آ|‪0‬اد ا| "‪ ،‬وا|‪ hU‬ا‪
|L‬ﻥ ا‪
|+$‬ﻥ ا| ‬
‫ا|>ي آ||
ن ی||د= ‪|#‬ر ‪
||:‬ن أ ||" و || ا‪|| (|°$‬دت وأﻥ||]‪o‬وا ‪ &||+ |2‬ی||ة ا||‪
2+‬‬
‫)ا‪0‬ا‪ &||9#‬ا@‪@
# (&||
+‬ﺕ‪
||F‬ق || ا‪O‬ر ||"!!‪ ،‬اﻥ‪ 0||B‬د‪
||+L .‬ن ‪ ،||$‬ﻥ‪ ‰||F‬ا‪:||0+‬‬
‫‪ ،19‬وأﺹرت ﺹ‪ h‬و ‪6.‬ت ‪) L‬روزي آرد( ‪ -+#‬ﻥ‪
2‬ر ا‪01‬د‪.‬‬
‫‪ 76‬اﻥ‪ 0B‬د‪
+L .‬ن ‪ ،$‬ا‪ ‰O‬ا‪01F‬ی& ‪0$‬آ& ا & ا‪01‬دی&‪@› &$. ،‬ي إ|‪6‬م‪،‬‬
‫اد ‪ ،3 ،2‬ا‪ &C‬ا
&‪1416) ،‬هـ – ‪1995‬م(‪.56 ،20 ،17 ،15 :‬‬

‫‪50‬‬
‫‪ - 3‬اﻥ‪ &Y
F‬ا]‪   7‬ا‪ (°$‬ا‪02‬ي * آ‪0‬د
ن ﺕ‪0‬آ

م‬
‫)‪1882‬م(‪.‬‬
‫‪ - 4‬اﻥ‪  6 &Y
F‬ا ‪0‬زﻥ‪ * .‬ا‪
+$C‬ﻥ& ‪01#‬د
ن‬
‫ا‪0‬اق‪.‬‬
‫‪ - 5‬واﻥ‪ * $ 6 &Y
F‬آ‪0‬د
ن ﺕ‪0‬آ
‪.‬‬
‫‪ - 6‬واﻥ‪ &Y
F‬إ‪0#‬اه ‪ * $‬آ‪0‬د
ن ری& وﺕ‪0‬آ
‪.‬‬
‫‪ - 7‬اﻥ‪   Y &Y
F‬ا‪0‬زاق ‪#‬ر‪
:‬ن ر‪) ‰e‬ا‪&+.‬‬
‫ا‪01‬دی& ا‪ (&*
L‬ا‪
+$‬ﻥ& ا( * آ‪0‬د
ن ﺕ‪0‬آ
‪.‬‬
‫‪J - 8‬رة ‪5‬ج آ‪0‬ي * آ‪0‬د
ن ﺕ‪0‬آ& & )‪1920‬م(‬
‫‪
 T 9# & 
9+$‬هة ‪ 0F‬ا ﺕ® ‪ -$‬إ‪ &
5‬ﺡ‪ 1‬ذاﺕ‬
‫* ﺕ‪0‬آ
‪.‬‬
‫‪ - 9‬اﻥ‪ &Y
F‬إ‪ * (1+)
k› 
+‬آ‪0‬د
ن إی‪0‬ان‬
‫)‪1921‬م(‪.‬‬
‫‪J - 10‬رة ‪:) &+‬ی ن( ا‪
+$‬ﻥ& ا ‪ 4+Y‬ا‪O‬آ‪0‬اد‬
‫وا‪O‬ر " ‪ Y‬ا‪ 1‬ا‪0‬آ ا‪0 
+1‬ی‪ 0‬آ‪0‬د
ن &‬
‫)‪ (1930‬و‪o#‬ی " اول ا‪O‬ور‪.&#‬‬
‫ " ‪6:‬ل ه>ا ا‪ C$C‬ا
ری‪ A‬ﻥ‪ 9C‬رﺹ ‪& K‬‬
‫ا‪L‬رات وا@ﻥ‪
Y
F‬ت ا ﺕ‪ * 4+‬ا‪0‬ن ا
 ]‪0‬‬

‫‪51‬‬
‫وا]‪0‬ی" وا ﺡ
ول `ر‪ :‬ا‪0‬آ& ا & ا‪01‬دی&‬
‫وا‪50]C+‬ن * درا
ﺕ‪6 2‬ﻥ‪
Y
F‬ت *
‪50]C+‬ن‬
‫و‪
A#‬ﺹ& ا‪0‬وس ‪¨* 2‬ﻥ‪ 2‬ی‪U‬روﻥ‪ -$
2‬أﻥ‪
2‬ﺹ‪0‬اع‬
‫‪ "#  5‬ا‪O‬آ‪0‬اد وا‪O‬ﺕ‪0‬اك‪ ،‬وأ
ا ن ا‪O‬آ‪0‬اد *¨ﻥ‪2‬‬
‫ی‪U‬روﻥ‪o#
2‬ﻥ‪0+J "
2‬ة ﺕ‪ b9A‬ا‪0‬آ& ا & ا‪
+$‬ﻥ&‪.77‬‬
‫و‪ "1‬ﺕ‪ UF‬ذ‪ @ j‬ی‪ _+‬إ@ " ‪6:‬ل درا& آ ﺡ‪0‬آ&‬
‫أو اﻥ‪ -$ &Y
F‬ﺡة ﺡ أن ا‪ Te
J‬ا ‪02q‬ت * ا‪"C‬‬
‫ا‪0:O‬ة ﺹ‪ 4‬آ‪ " 0L‬ا‪U‬رات ‪ #‬وآ]‪ 4F‬آ‪" 0L‬‬
‫ا_ی‪
$ h‬ری‪ 7‬ا ‪  6‬ا‪01‬دي‪ .‬و * درا
ت اآر‬
‫)‪
+L‬ن ‪ &+5 ($‬ﺕ
ری‪ * &+2 &A‬آ]‪ h‬آ‪ " 0L‬ه>=‬
‫ا‪O‬ﺡاث وإ
دة ﺕ‪0CF‬ه
‪ 78‬ﺕ‪ً0CF‬ا ‪-$
ً+e
5
ًY‬‬
‫درا
ت و‪ &e
J‬و‪
 &+$ &.2+#‬یة ‪
2$‬ﺕ]‪
# .‬ﺡ‪"L‬‬
‫›‪0:‬ی" ی>ون ﺡ>و= ‪ h]1‬ا
‪ Te‬ا
ﺹ&  " ‪&
AY‬‬
‫ا‪ 1‬ا>ي _ق ‪ C‬ا‪ & O‬ا ‪ & 6‬و‰ او& ا‪
+L‬ﻥ&‬
‫*‪ SC‬و@ ز
ﻥ
ﻥ ( * ﺕ
ری‪
A‬ا‪
+‬ﺹ‪.0‬‬
‫وإذا د‪
5‬ا‪ & K * 0B‬ا@ﻥ‪
Y
F‬ت ا أوردﻥ
ه

‫‪ 77‬اﻥ‪ 0B‬ﻥ‪ ‰F‬ا‪ 0+‬أ‪ ،15 :=6‬واﻥ‪ 0B‬د‪


+L .‬ن ‪ ،$‬إﺵ‪ * &
1‬اﻥ‪ &Y
F‬ا|]‪7‬‬
‫‪@› &$. ،‬ي إ‪6‬م‪ ،‬اد ‪ ،3‬ا‪1418) ،11 &C‬هـ – ‪1997‬م(‪.10 :‬‬
‫‪ 78‬اﻥ‪ 0||B‬د‪
||+L .‬ن ‪ ،||$‬ﺡ‪0‬آ||& ا||]‪||J || 7‬رة ﺵ||‪0‬ی& أم دو||& آ‪0‬دی||&‪||0 ،‬‬
‫
‪.10 :T#‬‬

‫‪52‬‬
‫‪   -$‬ا‪ L+‬و‰ ‪ -$‬ا‪ 0U‬و ﻥ ‪O‬ن ذ‪j‬‬
‫‪
:‬رج " ﺡود ‪Y‬ع ا  *ل‪:‬‬
‫أو ً‪ :P‬إن اﻥ‪0 &Y
F‬آر ا‪0‬اوﻥوزي )‪1883‬م(‬
‫واﻥ‪ &Y
F‬ا‪# 0 O‬ر ‪
:‬ن * آ‪0‬د
ن ا‪0‬اق & )‪1843‬م(‬
‫آ
ﻥ
‪  5‬ﻥ]ء ﺡ‪0‬آ& ا & ا‪01‬دی& وإﻥ‪
+‬آ
ﻥ‪
 4‬رة "‬
‫اﺡ‪
1‬آ
ت ]
‪0e‬ی& ‪ Y‬إ‪0‬اءات إداری& ‪ &K
:‬آ
ن یم ‪
2#‬‬
‫‪ £#‬ا@ة أو ا‪
.‬ة ا‪ ."+0‬وی‪
 0CF‬ذ‪  &
 j‬‬
‫ا‪ +‬ا ا ‪ S
9 4‬ا
‪ e‬ا‪01‬دی& ا>ي و‪2 Y‬‬
‫‪ " 6‬ا‪ B‬ا‪01C‬ي )ا‪Se
1‬‬ ‫ﻥ‪
ً
B‬إداریً

:‬ﺹ
ً‪ً r* ،‬‬
‫ا‪+‬ی&(‪.79‬‬
‫‪G‬ﻥً‪ :‬أ
اﻥ‪ &Y
F‬ا]‪   7‬ا‪ (°$‬ا‪02‬ي )‪1882‬م(‬
‫*‪
1‬ﻥ‪ 4‬ز " ا‪
9$C‬ن   ا‪ +‬وه * ا& ا آ]‪
2F‬‬
‫ا‪  Te
J‬ﺕ‪ Y "1‬دو& ا‪ &*6A‬و ﺕ ‪1 " 0‬ن ‪ 5‬‬
‫ﺵ* وإﻥ‪
+‬آ
ﻥ‪ 4‬اﻥ‪ Y &Y
F‬ا]
‪ 0e‬ا ی‪0‬اﻥ& ا آ
ﻥ‪4‬‬
‫ﺕي ‪ -$‬أرا‪
Y‬وﻥ‪ -F‬ا]‪ 7‬ا‪02‬ي أن ﺕ‪1‬ن ‪J‬رﺕ(‬
‫ ‪ &
5‬ﺡ‪ * & 1‬آ‪0‬د
ن ی‪1‬ن ه ‪ -$‬رأ‪
5 # 80
2‬ل‪:‬‬

‫‪ 79‬اﻥ‪ 0B‬دآر ‪
+L‬ن ‪ ،$‬ا‪ ‰O‬ا‪01F‬ی& ‪0$‬آ& ا & ا‪01‬دی&‪ ،‬ا‪ &$‬ا‪
L‬ﻥ|&‪:‬‬
‫‪.15‬‬
‫‪ 80‬اﻥ‪ 0B‬دآر ‪
+L‬ن ‪ ،$‬ا‪
$‬ء ﺕ
ری‪0* A‬ی  ا]‪ |  7‬ا‪ (|°$‬ا‪0|2‬ي‪ ،‬و‪&|J‬‬
‫ ‪ " &+0‬ا‪ U‬ا ﻥ‪_$.‬ي * ﺕ ‪0‬ی_ ‪¨#‬ی‪0‬ان إ|‪ -‬وزارة ا‪
A‬ر|& ‪|$#‬ن *|‬

‫‪53‬‬
‫"‪o#‬ﻥ( ‰ ه
ك " ی]‪ * j‬و@‪
9$C$ (e‬ن"‪.81‬‬
‫‪ :ًFG‬وأ
ا@ﻥ‪
Y
F‬ت ا‪6L‬ث ‪  6‬ا ‪0‬زﻥ‪* .‬‬
‫ا‪0‬اق و ‪ * $ 6‬ﺕ‪0‬آ
‪ ،‬وإ‪0#‬اه ‪ * $‬ری

‫وا@ﻥ‪ &Y
F‬ا] & ‪ Y‬ر‪ ‰e‬ا‪ &+.‬ا‪01‬دی& ا‪&*
L‬‬
‫ا‪
+$‬ﻥ آ‪
2$‬ﺕ ‪ " 0‬ر*‪
+$$ £‬ﻥ& وآ‪
2$‬آ
ن ‪$: #‬‬
‫ا‪
9$C‬ن   ا‪ +‬و ‪.‬ء ‪ &+‬ا@ﺕ
د وا‪1$ 50‬‬
‫وه ﺕ‪ 02B‬ا‪0‬وح ا ‪ & 6‬وا@ء ‪
9$C$‬ن   ا‪.82+‬‬
‫راﺏً‪ :‬وأ
‪J‬رة )‪015‬ي ‪1920‬م( * آ‪0‬د
ن‬
‫ﺕ‪0‬آ
*‪
1‬ﻥ‪ # 4‬ﺕ‪ "1+‬ا‪0‬آ& ا‪ &
+1‬و ‪1
#
2 
9‬‬
‫ا>اﺕ ™آ‪0‬اد ا>ي ‪
 2 (+Y‬هة )‪ (0F‬وا‪0+‬ت ه>=‬
‫ا‪L‬رة )‪1923‬م( ‪
+‬ا‪ -F9U 09Y‬آ‪
+‬ل ‪06‬اف ‪1
#‬‬
‫ا>اﺕ * `ﺕ‪ 0+‬ﺹ‪ * F‬ی& أز ‪ 0k 0‬أﻥ(  ی‪j># h‬‬
‫و‪ 4#‬ا‪ K &J‬ا‪
+1‬ن ﺡ‪ -‬آ]‪) &$.
2F‬ﻥ 
م‬

‫‪1881/10/1‬م ر‪ |||5‬ا‪0||| (23) &|||J‬ي ‪


<$‬ی|||&‪ ،‬وزارة ا‪
A‬ر|||& ر‪ |||5‬ا‪h|||$+‬‬
‫)‪@› &$. ،(60/442‬ي إ‪6‬م‪ ،‬اد ‪ ،3 ،2‬ا‪.59 – 56 ،9 &C‬‬
‫‪ 81‬اﻥ‪ 0B‬ﻥ‪ ‰F‬ا‪U+‬ر أ‪.57 :=6‬‬
‫‪ 82‬اﻥ‪ 0B‬ﻥ‪ ‰F‬ا‪U+‬ر أ‪ ،=6‬ا‪ ‰O‬ا‪01F‬ی& ‪0$‬آ& ا & ا‪01‬دی&‪ ،‬ﺡ‪،17 :2 &$‬‬
‫‪ " 6‬وادي یة‪:‬‬ ‫ﻥ ً‬
‫‪The Kurdish Nationalist Movement, Syracuse, 1967, Papulation:‬‬
‫‪95-7.‬‬

‫‪54‬‬
‫‪ * (2000‬ده
)‪ (42‬ا‪
U‬در ‪
#‬ری‪1988/11/26 7‬م‪.83‬‬
‫ﺥ‪ :ً0‬وأ
اﻥ‪ &Y
F‬إ‪
k› 
+‬ا‪* (1+C#) S$+‬‬
‫آ‪0‬د
ن إی‪0‬ان & )‪1921‬م( *‪
1‬ﻥ‪ Y 4‬ا‪& 1‬‬
‫ا ی‪0‬اﻥ&‪O" 84‬ﻥ‪
2‬آ
ﻥ‪ 4‬ﺕ‪
+‬رس ا‪ $B‬واوان ‪ -$‬ا‪01‬د"‬
‫وی‪09C‬د ‪* 1+‬ل‪" :‬وا‪u‬ن أﻥ
أ‪>#‬ل ‪
U5‬رى ‪2‬ي‬
‫‪0‬ی‪0‬ه " ا‪09C‬ة ا ی‪0‬اﻥ&"‪ 85‬وا‪
56# 0+‬ﺕ( ا‪&C‬‬
‫  ﺡ‪ & 1‬ا@ﺕ
دی" ‪O‬ن ا‪ 1‬ا ‪ 2‬وا‪
9$C‬ن آ
ن‬
‫ر _ًا @ أ‪ .( 0J‬و‪O‬ن ا@ﺕ
دی" آ
ﻥا ی_ودوﻥ( ‪6C
#‬ح ‪Y‬‬
‫ا ی‪0‬اﻥ" و  ذ‪O
* j‬آ‪0‬اد آ
ﻥا ی‪ 0‬ن ا‪
9$C‬ن أآ‪" 0L‬‬
‫ا@ﺕ
دی"‪.86‬‬

‫‪ 83‬اﻥ‪ 0B‬دآ|ر إ‪0|#‬اه ا|ا‪ ،55‬أآ|‪0‬اد او|& ا‪


+L‬ﻥ|&‪ ،‬أ‪
|+‬ل ا‪`|+‬ﺕ‪ 0+‬ا|
‪+‬‬
‫ا‪0‬ا‪$ #‬را
ت ا‪
+L‬ﻥ& ﺡل ا|
ة ا داری|& و‪0|#‬وز ا |
ت‪0 ،‬ا|& وﺕ|ی د‪.‬‬
‫  ا‪ $.‬ا‪ ،++‬ﺕﻥ‰ )‪1412‬ه|ـ – ‪1992‬م(‪0 ،‬آ|_ ارا|
ت وا |ث ا‪
+L‬ﻥ|&‬
‫وا‪+‬رو‪ &1‬وا‪ TJ‬وا‪
$+‬ت‪ ،‬ز‪0|F‬ان – ﺕ|ﻥ‰‪ ،164 :‬واﻥ‪ 0|B‬د‪
|+L .‬ن ‪،|$‬‬
‫ﺡ‪0‬آ||& ا||]‪||J || 7‬رة ﺵ||‪ &0‬أم دو||& آ‪0‬دی||&‪@› ،‬ي إ||‪6‬م‪ ،‬ا||د ‪ ،3‬ا||‪،11 &C‬‬
‫‪1418‬هـ – ‪1997‬م‪.12 :‬‬
‫‪ 84‬اﻥ‪ 0B‬د‪
+L .‬ن ‪
# -F9U ،$‬ﺵ
ی

 * 1$‬ء ﺕ
ری‪ ، 1+| | A‬و‪،&|J‬‬
‫ر
& " ‪
# -F9U‬ﺵ
إ‪ -‬ا‪   (#‬ا_ی_ ‪
# j#‬ری‪1921/12/12 7‬م‪ ،‬ور‪|5‬‬
‫ا‪@› &$. ،5371/7781 :&J‬ي إ‪6‬م‪ ،‬اد ‪ ،2‬ا‪.51 – 44 :10 &C‬‬
‫‪ 85‬اﻥ‪ 0B‬ﻥ‪ ‰F‬ا‪.45 :0+‬‬
‫‪ 86‬اﻥ‪ 0B‬ﻥ‪ ‰F‬ا‪ 0+‬وا‪.&FU‬‬

‫‪55‬‬


ً‪J :‬رة ا]‪0#  7‬ان وه " أه ا‪L‬رات‬
‫‪O‬ﻥ‪

2‬ءت * ا‪ 45‬ا>ي ‪
5‬م آ‪
+‬ل أﺕ
ﺕرك ‪
<¨#‬ء ا‪&*6A‬‬
‫ﻥ‪1924/3/4 *
ًe
2‬م ‪ J‬أن ا]
‪o#
2 e‬ﻥ‪J
2‬رة ‪& 5‬‬
‫‪0$‬آ& ا‪01‬دی&‪ ،‬و‪ "1‬ا‪ Te
J‬ا ‪02q‬ت * ا‪ "C‬ا‪0:O‬ة‬
‫أ‪ 4 J‬إ‪
2 6‬و‪ O
2
5‬إ
دة ا‪ &*6A‬وﺡ‪ 1‬ا]‪0‬ی&‪.87‬‬
‫وﺕ‪o‬ﺕ أه‪ &+‬ه>= ا‪0‬آ& آ>‪@ j‬ﺕ‪

#
2
U‬م ا]‪7‬‬
‫‪#‬ی ا_
ن ار‪ ،‬ورؤی( ا‪L$ &F
A+‬رة و ‪ S‬ا‪o9A‬‬
‫ا
ری‪ * A‬ﺕ هی‪:
2‬‬
‫أن ا " ﻥ‪ C‬ه
إ‪ -‬ﺡ‪0‬آ& )›زادي( و)‪ &+‬ﺕ
‬
‫وﺕ‪ 50‬آ‪0‬د
ن( وﻥ
‪ £#‬ا‪ "50]C+‬إ‪ -‬ه>ا ا‪0CF‬‬
‫آ>‪ .j‬إ‪ &*
Y‬إ‪ -‬ذ‪¨* j‬ن ا‪ & 1‬ا‪0‬آ& <
ی& )‪1977‬م(‬
‫آ
ﻥ‪ 4‬ﺕ ‪ 0‬و‪ Te
J‬ﺡ‪0‬آ& ا]‪0#  7‬ان و‪0 Te
J‬ی& و‪"1‬‬
‫* ا‪
+L‬ﻥ
ت وا‪
C‬ت ‪02q‬ت درا
ت وو‪ Te
J‬یة‪.88‬‬
‫و درا& اآر )‪
+L‬ن ‪ ($‬ﺕ ‪ " 0‬ارا
ت‬
‫ا‪.‬یة * ه>ا ا
ب و‪ 5‬آ]‪ h‬ا@‪6:‬ط * وﺹ‪ h‬ا‪0‬آ&‬

‫‪ 87‬اﻥ‪ 0B‬دآر ‪
+L‬ن ‪ ،$‬ﺡ‪0‬آ|& ا|]‪@› ،| 7‬ي إ|‪6‬م‪ ،‬ا|د ‪ ،3‬ا|‪:11 &C‬‬
‫‪.13 – 10‬‬
‫‪ 88‬اﻥ‪ 0B‬دآ|ر ‪
|+L‬ن ‪ ،|$‬إﺵ|‪ |* &
1‬اﻥ‪ &|Y
F‬ا|]‪0|# | 7‬ان‪@› &|$. ،‬ي‬
‫إ‪6‬م‪ ،‬اد ‪ ،4‬ا‪ ،27 – 23 :11 &C‬واﻥ‪ 0B‬دآر ‪
+L‬ن ‪ ،|$‬ﺡ‪0‬آ|& ا|]‪7‬‬
‫‪U ،‬ر 
‪.10 :T#‬‬

‫‪56‬‬
‫‪
#‬رﺕ
‪0#
2K‬آ& )›زادي(‪.89‬‬
‫وآ]‪ 4F‬ا‪ Te
J‬أﻥ( @ ‪ &56‬ﺕ‪ "# &+B‬ا]‪ 7‬‬
‫‪0#‬ان وﺡ‪0‬آ& ›زادي وإﻥ‪ e
5
+‬ﺡ‪0‬آ& ›زادي )‪j# 
:‬‬
‫اﻥ( آ
ن أﺡ ‪
5‬دة ا‪O‬ی& ا‪+‬ی& وآ
ن " د
ة ا‪&
.‬‬
‫ا ‪ & 6‬و " أ‪05‬ب ا‪ "#0+‬إ‪ -‬ا‪
9$C‬ن   ا‪ ،+‬وآ
ن‬
‫‪0#  7]$ 6‬ان‪ ،‬و‪ S$K
 "1‬ا]‪ 7‬‬ ‫ی ً‬
‫‪L+$‬ل أ
م ا‪ &+1+‬أ‪
J‬ء 
آ‪ 
: &+‬اﻥ ور*
‪ (5‬ﺕ "‬
‫ " أن ا‪
B‬م ا‪ 
+1‬ف یم ‪
#‬ﺕ‪ (
2‬و 
آ‪ (+‬وأن ‪&oC‬‬
‫ا
( أﺹ ‪ 4‬وﺵ‪05 j> ،&1‬ر ا‪+‬ا‪ &2‬وإ‪6‬ن‬
‫ا@ﻥ‪ # &Y
F‬أن  ‪
2 o‬ﺵخ ا
‪ e‬ا‪01‬دی& وأر‬
‫‪ ($e
0#‬ور‪ ($‬إ‪ -‬ا]‪
UA‬ت ا‪ &+$C+‬ا‪01‬دی& ا‪0+‬و*&‪.90‬‬
‫و‪ 5‬ا‪ 09Y‬ا]‪+$ 7‬ا‪ &2‬ا‪01 +‬ة ‪  5‬ا اد‬
‫ا‪$9+‬ب واﻥ‪ SA‬ر‪u)
ًCe‬زادي( ‪ #‬ا
ل ‪
5‬دﺕ‪
2‬وﺕ‬
‫ﺕی ‪1925/3/21‬م ًا م ا@ﻥ‪ &Y
F‬و‪4 5
21‬‬
‫)‪ (15‬ی ً
‪  5‬ه

+‬أدى إ‪ -‬ﺡ‪U‬ل ‪ £#‬ا‪
9:O‬ء‬

‫‪ 89‬اﻥ‪› 0B‬زاد آ‪
 0‬ﻥ‪
 ،‬آ‪ &+‬ا|]‪0|# | 7‬ان‪ ،‬أ |
م ‪ &|+1‬ا@|‪6‬ل‪&|$. ،‬‬
‫›@ي إ‪6‬م‪ ،‬اد ‪ ،3‬ا‪1418 ،11 &C‬هـ – ‪1997‬م(‪.27 ،17-14 :‬‬
‫‪ 90‬اﻥ‪ 0B‬دآر ‪
+L‬ن ‪ ،$‬ا ﺵ‪ * &
1‬اﻥ‪ &Y
F‬ا]‪@› &|$. ، 7‬ي إ|‪6‬م‪ ،‬ا|د‬
‫‪ ،4‬ا‪1418) ،11 &C‬هـ – ‪1998‬م(‪.25 :‬‬

‫‪57‬‬
‫ ‪
2‬ا
ل ‪ £#‬ا
دة " أ‪
r‬ء ›زادي ا‪.91"#
C‬‬
‫و‪ 4Y
:‬ا‪09‬ی& ا] ی& ‪
#‬دة  ‪0#‬ان ا‪L‬رة‬
‫‪ Y‬ا‪ 1‬ا‪ 
+1‬وآ
ن ‪
9:‬ب ا‪L‬رة ‪
ً#
9:‬إ‪
ً 6‬و‪5‬‬
‫ﻥ]‪0‬ت و‪0 &C$. &J‬ی& ‪ ‰$.+‬أرآ
ن ا‪0‬ب ا‪0‬آ أ‪0ّ 5‬‬
‫*‪
2‬درا& ا‪0‬آ& " ‪6:‬ل ا‪ Te
J‬وﺵ‪
2‬دات ا]‪2‬د ‪o#‬ن‬
‫‪J‬رة ا]‪  7‬آ
ﻥ‪J 4‬رة إ‪ & 6‬ﺕ‪0‬ی إ
دة ا‪&*6A‬‬
‫‪ ّ+‬ذ‪ j‬ا‪0‬ار ا‪+ -$ (1845) 50+‬‬ ‫وا]‪0‬ی& و ُ‬
‫‪92‬‬
‫ا دارات ا‪ & 1‬ا‪. &+‬‬
‫وﺡ
و‪ 4‬ا‪ & 1‬ﺕ]ی( ا‪0‬آ& ووﺹ‪o#
2+‬ﻥ‪& 5
2‬‬
‫ " ‪6:‬ل 
آ‪
5 &+‬دة ا‪0‬آ& ا &  ا]‪  7‬ور*
‪،(5‬‬
‫وآ>‪
J j‬رة ا " ا‪O‬ﺕ‪0‬اك و_ل ا‪L‬رة " ا‪"+$C+‬‬
‫ا‪0‬ك‪ .‬إ‪ &*
Y‬إ‪ -‬اﺕ‪
2.
# &56
#
2
2‬ت ا‪ & O‬وی‪U‬‬
‫‪ 2#‬ا ﻥ‪ ._$.‬و‪ "1‬رد ا]‪  7‬ه "ی]‪ 2‬ا‪ (°$‬أن ا‪L‬رة ‬

‫‪ 91‬ﻥ‪ ‰F‬ا‪.25 : 0+‬‬


‫‪ 92‬اﻥ‪ 0B‬ا|آر أﺡ‪ |+‬ا‪ ، |+‬ا‪0‬آ|
ت ا |‪ & 6‬ای‪ |* &|L‬ﺕ‪0‬آ|

‪0|Y‬ه

‫و |‪ ،78 : ،
2$ C‬واﻥ‪Andrew Mango, Turkey, Thames and 0|B‬‬
‫‪ ،Huom, 11d, London, 1968, p. 53‬واﻥ‪ ،|+ -F9U| 0|B‬ا‪0‬آ|&‬
‫ا ||‪ & 6‬ای‪ ||* &||L‬ﺕ‪0‬آ||
‪ ،‬أ‪
+‬ﻥ||
ا<‪1404) &||#0‬ه||ـ – ‪1984‬م(‪ ،‬و‪
||5‬ل إن‬
‫ا]‪0#  7‬ان أ‪ "$‬ﺡ‪0‬آ( ‪ 
#‬ا‪ (°$‬واﺕ‪ ( >A‬رای& ‪0r:‬اء ه رای& ا |‬
‫‪ρ‬آ‪
|||+‬ﺡ‪ |||+‬ﺵ|||
رًا |||
ا‪ &|||*6A‬و|||‪ bC‬ا‪2+.‬ری|||& وآ|||
ن ی‪
|||A# S|||$‬دم‬
‫ا‪
.+‬هی"‪ .‬واﻥ‪ 0B‬اآر ‪
+L‬ن ‪ ،$‬ا ﺵ‪ * &
1‬ا@ﻥ‪.26 :&Y
F‬‬

‫‪58‬‬
‫ﺕ‪ " "1‬ﺹ ا‪ "
C‬ا‪01‬د ‪ -‬ی ا "‪ -‬و@ " ﺕ‪:‬‬
‫ا‪
O‬ﻥ‪.93"S‬‬
‫و
‪ :‬ه ﺕ‪0‬ی أن ﺕ‪&F$: x U‬؟‬
‫أ
ب‪ :‬إن ود ا‪
+Y &F$A‬ﻥ& أ
& ‪5 T 9‬ا‬
‫ای" وإن ا‪ &#$9 &oC+‬ﺵ‪.
ً0‬‬
‫و‪ :‬ه آ
ن إ‪6‬ﻥ‪
U$ 1‬ن ی أﻥ‪ 1‬وﺹ‪ $‬إ‪-‬‬
‫‪ &
5‬ﺕ
& ‪o#‬ن ا]‪0‬ی& ‪ * & 9 0k‬ا ‪$‬؟‬
‫أ
ب‪ :‬إن ا‪
1‬ب ‪ -‬ا‪›0‬ن ‪ -‬ی`آ ‪ -$‬ا‪0A‬وج ‪-$‬‬
‫ا
آ * ا‪0B‬وف ا أﺵ‪0‬ﻥ
إ‪
2‬أ‪ ،=6‬وﺕ‪ T 9‬ا]‪0‬ی&‬
‫ی  ا وا_ﻥ
وا‪01C+‬ات ‪ ...‬ا‪ 7‬و‪ +#‬ا‪ (°$‬آ‪
$‬‬
‫ ‪+$C‬ن و@ ی‪ S.‬ا‪ "# _+‬ا‪01‬د وا‪0‬ك وﺡ‪ SC‬ا
دﻥ

‫أن ه>= ا‪ O‬ر ﺡ
ً
‪0‬وآ& أﻥ
اﻥ‪ "
$9‬ه>= ا
& و‪-$‬‬
‫أ
س ا‪›0‬ن ا‪01‬ی‪.94‬‬
‫‪ =>2#‬ا 

#‬ت ا]
*& وا‪ S$‬ا‪ "# 4#
L‬ا]‪  7‬أن

‫‪
5‬م ‪ (#‬ه ا‪
2‬د أدى إ‪ -‬اﺕ‪
A‬ذ ه>ا ا‪ h5+‬ودوا( إ<
ء ا‪&*6A‬‬
‫وه وا &‪ ،‬وإی
ف ا‪0]
# +‬ی& وه وا & أی‪
ًr‬ه>ا‬

‫‪ 93‬اﻥ‪ 0B‬د‪
+L .‬ن ‪ ،$‬ا ﺵ‪ * &
1‬ا@ﻥ‪.27 :&Y
F‬‬
‫‪ 94‬ا‪ 0+‬ا‪.28 :T#
C‬‬

‫‪59‬‬
‫ا
د=‪ ،‬وه
ﺕل ‪ ($‬ا‪
U+‬در ا]‪.&0‬‬
‫و‪ &$+ "1‬ﺕ‪ >F‬ا<‪ ،0‬وه آ
ن ذ‪
ً 
 j‬‬
‫‪0B$‬وف؟ و ‪$
ً*
1‬ى ا‪&9+‬؟ *‪>2‬ا أ ‪ ،0:› 0‬وأ
ا>ي‬
‫أ‪ (# 05‬ا]‪  7‬ه‪ " :‬ی‪ * "1‬ﻥ ا‪0+‬د * ا ای& وإﻥ‬
‫و‪ 45‬ﺕ‪ 4‬و‪oK‬ة ‪0q‬وف ‪.95" $k‬‬
‫*‪0‬ﺡ ا‪ (°$‬ا]‪  7‬ورﺡ ا]‪2‬اء ا>ی" ‪Y‬ا‬
‫‪o#‬رواﺡ‪   * 2‬ا‪0k (°$‬ة وﺡ‪>2 &+‬ا ای"‪.‬‬
‫
‪ :
ً#‬وأ
ا‪+‬ذج ا‪ 2* 0:O‬ا‪+‬ذج ا>ي ﺹ
ر‬
‫ ‪ &$U‬اى ا & ا‪01‬دی& ا ر*‪ 4‬رای& ا ﺹ‪6‬ح یًا‬
‫‪  #‬ا " ا‪O‬ﺕ‪0‬اك وا " ا‪0‬ب و ‪£# 2‬‬
‫ااه‪ "+ "+‬و‪ 5‬ﺕ‪ 4‬ﺕ‪ 0Jo‬ﺵ
راﺕ‪
 * 2‬ر‪ &#‬ا@ اد‬
‫وا‪0
# & 
9+‬ی& واا&‪.96‬‬
‫* ›ل أ ‪ 0‬ا " ا‪O‬آ‪0‬اد ا>ي ﺵ‪#0‬ا ا‪
+$‬ﻥ&‬
‫وا‪
1*O‬ر ا<‪ &#0‬وأﺹ ا ی‪0‬ون ‪0B‬ی& ا‪9‬ر اروی"‬
‫‪0+$‬وق " ا ‪6‬م وﺡ‪
5 -‬ل أﺡ ‪
5‬دﺕ‪ 2‬وه ‪:$$ $‬‬
‫"إن ا‪0‬وف ا‪ S  &#0‬ﺕ‪ h$A‬ا‪01‬د ‪O‬ﻥ‪
2‬أﺡ ا‪
O‬ب‬
‫ا‪ &_ &Ce0‬ا]‪ S‬ا‪01‬دي " ا‪
r‬رة ا‪O‬ور‪ &#‬و‪
2+$‬‬

‫‪ 95‬اﻥ‪ 0B‬د‪› .‬زاد آ‪


 0‬ﻥ‪
 ،‬آ‪ &+‬ا]‪0#  7‬ان‪.14 ،T#
 0 ،‬‬
‫‪ 96‬اﻥ‪ 0B‬د‪
+L .‬ن ‪ ،$‬ا‪ ‰O‬ا‪01F‬ی& ‪0$‬آ& ا & ا‪01‬دی&‪ ،‬ا‪ &$‬ا‪
L‬ﻥ&‪.20 :‬‬

‫‪60‬‬
‫و" ا‪
1*O‬ر ا &"‪.97‬‬
‫‪ #‬أوﺡ‪0* 4‬ﻥ‪
C‬إ‪ -‬ا‪O‬ر " @ﺡاء ا " ا‪O‬آ‪0‬اد‬
‫‪ & 5 &+ ‰o‬آ‪0‬دی& ﺕ‪0 -C‬ی‪ 0‬آ‪0‬د
ن "‬
‫ا‪ 1‬ا‪0‬آ‪ !!..‬و‪ 4+‬ا‪# &+.‬ـ)‪:‬ی ن( وآ
ﻥ‪ 4‬ﺕ‪rA‬‬
‫* ﺕ‪+‬ی‪™
2$‬ر " وا‪0F‬ﻥ‪ "C‬وذ‪ j‬ل ا ا آ
ﻥ‪4‬‬
‫او& ا‪
+L‬ﻥ& ﺕ`دب ‪
2#‬ا‪0+C+‬ی" وأﺕ
‪ 2‬ا‪O‬ر " إ‪ -‬ی‬
‫ﺕ‪0r‬ب ا‪0‬ك  ™ر " " ر*
ق ا‪09‬ی‪ T‬ا "‬
‫ا‪O‬ﺕ‪0‬اك وا@ﻥ‪6C‬خ " ا ‪6‬م ‪#‬ل ا‪0‬ع إ( ‪69# #‬ن‬
‫‪98‬‬
‫*‪01‬ﺕ‪ 2‬و*] ﺡ‪0‬آ‪!!..2‬؟‬

‫‪ " 6‬ﻥ‪ &r2‬ا‪O‬آ‪0‬اد ا‪.119 :&*


L‬‬
‫‪ 97‬اﻥ‪ 0B‬ﻥ‪ ‰F‬ا‪ 18 :0+‬ﻥ ً‬
‫‪ 98‬اﻥ‪ :0B‬ﻥ‪ ‰F‬ا‪ 0+‬ا‪.20 :T#
C‬‬

‫‪61‬‬
‫ا‪ "#$‬ا<اﺏ‪:L‬‬
‫ا‪3‬ر
 و‪ Y2G‬ا‪<R‬‬

‫ا
م ار ه‪0‬ة ]ری& ﺕ‪
2* ‰1‬أان‬
‫ا‪ h9‬آ‪ *
2$‬ﺕ
‪ T‬واﻥ‪
.C‬م وآ>‪ j‬آ
ﻥ‪ 4‬ﺡ
ﺕ(‪2* ،‬‬
‫ا‪ S
9‬ا>آ ا‪
5‬د ا
*‪  J ،&B‬ا‪2]+‬ر ‪* (+$#‬‬
‫و‪ b‬أه‪ ($‬وذوی( " أه ا‪O‬ﻥ
‪Y‬ل ‪ J‬ﻥ
ل ‪# S‬ی ا_
ن‬
‫‪ #‬أن أ‪
Y‬ف إ‪ (+$ -‬ا‪O‬ﺹ ‪$‬م ا‪o# 0U‬ﻥا‪>:o*
2‬‬
‫ " آ *" ‪
ً9C5‬وأﺕ( *‪
U‬ر رآً
‪
C+‬ر ا‪0U * &*
L‬‬
‫@ ‪
+‬وأﻥ( ‪ 5‬درس ا‪$‬م ا‪
+‬ﺹ‪0‬ة " ‪
U‬دره
ا<‪&#0‬‬
‫* ا‪0‬ی

Y‬ت وا‪ &FC$F‬وا‪
.‬وا‪0<.‬ا*& وا
ری‪7‬‬
‫وا‪_F‬ی
ء ‪ ..‬ﺡ‪ -‬ﺹ
ر أ‪ &#.‬ز
ﻥ(‪.99‬‬
‫إدراآ‪ <6 8‬ا‪:Y2F‬‬
‫و  ﺵ<‪ (F‬ا‪  +$‬یل ه>ا ا]<‪ h‬وا‪ S‬إ‪ -‬ﺕ‪0‬ف‬
‫*‪01‬ي وﺵ‪2‬ة ذاﺕ& وإﻥ‪
+‬آ
ن ‪ +$ (+$‬وآ
ﻥ‪ 4‬ا‪0F‬ة ا‬

‫‪ 99‬د‪ .‬أﺡ‪ |+‬ﻥ||ري ا‪ ،||+‬ا‪0‬آ||


ت ا ||‪ & 6‬ای‪ ||* &||L‬ﺕ‪0‬آ||
‪:T#
|| ||0 ،‬‬
‫‪.57‬‬

‫‪62‬‬
‫ی]‪0*
2‬ة ﺹ‪0‬اع *‪01‬ي ‪0k "#‬ب * ﺕ ی‪ $9‬إ‪
5 -‬دة‬
‫ا ]‪0‬ی& ‪ #‬أن أ‪>:‬ه
ا‪+$C+‬ن " او& ا‪0U‬ی&‬
‫وا‪0C1‬وی& و‪
5‬دوا ا
 ‪ &
0#‬ا ‪6‬م‪.‬‬
‫و‪ "1‬ا
ﻥن ا‪ "# 0+C+‬ا‪ T‬وا
‪} K‬و@ ی_ان‬
‫ی
ﺕ‪$‬ﻥ‪0 1‬دوآ " دی‪ 1‬إن ا‪
9‬ا ‪ ...‬ا‪u‬ی&{‪.100‬‬
‫و‪
5‬ﻥن اا* & آﻥ& ‪ b r‬ﺡ‪0‬آ& ا‪0U‬اع }و@‬
‫د* ا‪ (°$‬ا
س ‪ 4 2 2r#‬ﺹا  و‪ #‬وﺹ‪$‬ات و ‪
C‬‬
‫ی>آ‪
2* 0‬ا ا‪ ... (°$‬ا‪u‬ی&{‪.101‬‬
‫>‪# j‬أ ا<‪0‬ب ی‪
5 >:O b9A‬دة ا ]‪0‬ی& ‪0‬ة أ‪0:‬ى‬
‫‪1‬ن * ی=‪ .‬وآ
ن ا
م ار ﺡ
‪ 0Y‬ا‪ S$‬وا>ه"‬
‫‪ =>2‬ا‪
99A+‬ت و‪ 5‬زاده
ﺕ‪ً5‬ا 
‪05‬أ ﺕ‪0U‬ی‪ x‬و‬
‫‪6k‬دن )ت‪1898‬م(‪ - 102‬وزی‪ 0‬ا‪0+C+‬ات ا ‪0‬ی‪
9‬ﻥ *‬
‫ذ‪ j‬ا‪ 45‬ور‪ ‰e‬ازراء ‪ #‬ذ‪ - j‬أ
م ‪ ‰$.‬ااب‬
‫ا ‪0‬ی‪
9‬ﻥ وه ی‪ +‬ا‪* =# hU+‬ل‪
" :‬دام ه>ا‬
‫ا‪›0‬ن دًا * ی ا‪ "$* "+$C+‬ﻥ‪ 9C‬أن ﻥ‪
¨* 2+1‬‬

‫‪ 100‬رة ا ‪0‬ة‪ ،‬ر‪ 5‬ا‪u‬ی& ‪.217‬‬


‫‪ 101‬رة ا‪ ،f‬ر‪ 5‬ا‪u‬ی& ‪.40‬‬
‫‪ 102‬و|| إی||ارت ‪6‬د||ن )‪1898 – 1809‬م( 
|| ‪0#‬ی‪
||9‬ﻥ ﺕ||‪ -‬ر‪&||
e‬‬
‫‪
 "|| 6‬ﺹ||‪ S‬وزاری||&‬‫ﺡ||_ب ا‪O‬ﺡ||‪0‬ار )‪1868‬م( وﺹ||
ر ر‪||$
ًC||e‬زارة *||‪ً r‬‬
‫أ‪0:‬ى‪ ،‬ا‪ &+‬ا‪.252 ،&*
L‬‬

‫‪63‬‬
‫أن ﻥ‪ " =>:o‬ی ا‪ "+$C+‬أو ﻥ‪ 9‬ﺹ‪.103"(# 2$‬‬
‫*‪ 2‬ار ا‪ &
0‬وا@‪0‬اﺕ‪ &.‬ا<‪
C -$ &#0‬ن‬
‫ر‪ ‰e‬وزراء ‪0#‬ی‪
9‬ﻥ
ا‪ !!..-+B‬وا ﺡدت ا‪09‬ی‪T‬‬
‫‪66 6‬ء ‪6# -$‬د ا‪،"+$C+‬‬ ‫ا‪01C‬ي وا‪ً   *
L‬‬
‫و
رت ا‪ &
C‬ا<‪@
# &#0‬ﺕ‪
.‬ه" ا‪ &+2‬ا‪01C‬ی& و‪"1‬‬
‫ﺕ‪
2 C‬ا‪ &+.2‬ا‪ &*
L‬وذ‪0C# j‬ی‪ S‬ﺵ‪ -‬ا‪
1*O‬ر ا ی‪"1+‬‬
‫أن ﺕ‪ e
 CF‬ا‪ "+$C+‬وأ*‪
1‬ره وﺕ‪
2‬ﺕ‪Ì 2‬ﺹ‪6‬ح‪.‬‬
‫ر ّد ا‪+#‬ي‪:‬‬
‫وآ
ن رد ا‪ F‬ا‪+‬زون ى ار ‪ (5‬ا‪2]+‬رة‪:‬‬
‫"‪0#O‬ه" ‪o# 
$‬ن ا‪›0‬ن ﺵ‪ ‰+‬ی& @ ی‪
  A‬ه
و@‬
‫ی‪ "1+‬إ‪
FK‬ء ﻥره
"‪.‬‬
‫وآ
ﻥ‪+ (.2 4‬ا‪ &2‬اي آ
‪u‬ﺕ‪:‬‬
‫أو ً‪ - P‬ااﺝ‪ S‬ﺏ<ﺝع إ‪ ,‬ا‪\<2‬ن ‪ SY‬ا‪2‬ل ا>‪:*R‬‬
‫*‪ hّo‬آ
ب إﺵ
رات ا ‪
.‬ز * ‪
B‬ن ا ی‪
.‬ز‪
# * ،‬ن‬
‫إ‪
.‬ز ا‪›0‬ن ا‪01‬ی‪O ،‬ﻥ( ا‪_.+‬ة ا ﺕا( ا
‪ * K‬آ‬

‫‪ 103‬اﻥ‪ ،0B‬أور‪
:‬ن ‪ | ،$ +‬ار| ر| ا|ر *| ﺡ|
ة أ |& ﺵ|‪0‬آ& )‬
‫ا‪ &
9$ (C‬ا
ﻥ ل ‪1416‬هـ‪1995 -‬م ط‪ ،26 : 1‬واﻥ‪Par Maryam 0|B‬‬
‫‪Jamilah, "Bediuzzaman Said Nursi, Le Sauveurde Islam on‬‬
‫‪.Turquie, p. 15‬‬

‫‪64‬‬
‫ز
ن و ‪
1‬ن ‪
+#‬ی‪
+ " 02B‬ل إ‪
.‬ز= و‪ 5‬ﺡد ار‬
‫ذ‪:104(# j‬‬
‫‰  ای ‪ " £F#‬ا‪›0‬ن أﻥ( ‪* 02B‬‬
‫" أﺡ ّ‬
‫ه>ا ا_
ن ا‪ 0:o+‬آ‪
F‬ر @ ی‪2‬ون ‪
1#‬ب و 
*ن "‬
‫ا‪O‬دی
ن ا‪ &#
C‬آ‪02q
+‬وا * ‪#‬ای& ا ‪6‬م *
آ‪
 # -F‬ن‬
‫ا‪
1‬ت ا‪ " &5‬دون أن ی‪A‬ض * ﺡ& ‪ 21$C‬و‪
#‬ن‬
‫ﻥ
ط ارﺕ‪
1‬زه ﺕ‪0‬آ‪ &$+.
2‬دون ﺕ‪.105"UF‬‬
‫‪G‬ﻥً – ا
ب رف ‪:<R9‬‬
‫و " ‪6:‬ل درا( ‪$‬م ا‪ 0U‬وا@‪6K‬ع ‪-$‬‬
‫ﻥ‪0B‬ی
ﺕ‪ *
2‬ا@‪
+‬ع وا@‪
U5‬د وا‪ &
C‬وا‪$‬م ا &‬
‫ا‪0:O‬ى آ
‪_F‬ی
ء وا‪
+1‬ء وا‪0‬ی

Y‬ت و‪ hq‬ه>= ا‪$‬م‬
‫‪ &]5
+‬ﻥ‪0B‬ی& دارون * أﺹ ا‪O‬ﻥاع وا أراد ا‪#0<+‬ن‬
‫أن ی‪$.‬ه
 ً
ﻥ‪
1‬ر ا‪U* !!..T
A‬ى ‪ 2‬وآ>‪* j‬‬
‫ا‪0B‬ی
ت ا‪0:O‬ى * ا‪ &
C‬وا@‪
+‬ع‪.106‬‬

‫‪ 104‬ﻥ‪ ‰F‬ا‪.0+‬‬
‫‪ 105‬ا
م ار‪ ،‬إﺵ
رات ا ‪
.‬ز * ‪
B‬ن ا ی‪
.‬ز‪ ،‬ﺕ‪ T‬إﺡ‪
C‬ن ا‪،
U‬‬
‫ﻥ]‪ 0‬دار ا‪O‬ﻥ
ء ‪ &|
9$‬وا|]‪ ،0‬ا‪
| 0‬دى‪ ،‬ا|‪0‬اق )‪1409‬ه|ـ – ‪1989‬م( ط‪:1‬‬
‫‪.23‬‬
‫‪ 106‬اﻥ‪Sukran Vahide, Beduizzaman Said Nursi, Sozler 0||B‬‬
‫‪ .Publications, Istanbul (1412H-1992), p. 33‬واﻥ‪ 0|B‬أور‪
|:‬ن ‪|+‬‬

‫‪65‬‬
‫‪ Y X<=> – ًFG‬إﻥء ﺝ إ
 ‪:<R9‬‬
‫ﺕ‪$ "# +.‬م ا]‪0‬ع وا‪$‬م ا‪0U‬ی& ‪5$‬ف أ
م‬
‫‪ 6‬یًا " ا‪ "FL+‬ا>ی"‬ ‫ا<_و ا‪01F‬ي و‪0A‬ج  ً‬
‫ی‪9C‬ن أن ی
وروا أ‪
#‬ء ‪0U‬ه ویا‪2‬ا ﺵ ‪
2‬ت‬
‫أا‪ 2e‬وی‪9 C‬ا ا‪O‬ﺡ‪
1‬م ا‪$ & 
+‬ادث ا‪.C+‬ة‪ .‬وأن‬
‫‪ " 6‬ا
دة ا‪01F‬ی" وا‪
+$‬ء ا‪+‬ری" 
دة ا‪.& O‬‬
‫ی‪0A‬ج  ً‬
‫وأن ی‪1‬ن ‪
1‬ﻥ‪ *
2‬ﺵ‪0‬ق ا‪O‬ﻥ
‪Y‬ل * آ‪0‬د
ن ‪-$‬‬
‫‪
FY‬ف ‪0#‬ة وان‪ ،‬وآ
ن ذ‪ 1907 & j‬و‪0‬ض ا‪0]+‬وع‬
‫‪ -$‬ا‪
9$C‬ن   ا‪ +‬ا‪
L‬ﻥ " ‪ 0k‬أﻥ(  ی‪ (# T$‬و‪(1‬‬
‫أوﺹ إ( ‪0‬ﺡ( ‪ &
.$ & C
#‬و ‪ ( 
9‬ا‪0:O‬ى‬
‫ا ﺹ‪6‬ﺡ& و‪ "1‬ی و أن ا‪
9$C‬ن أ‪ ( 
9 2* * o9:‬أو‬
‫وﺵ‪ (# -‬أﺡ إ‪ -‬ا‪
9$C‬ن *‪o‬ﺹ
‪ (#‬ا‪0r‬ر‪ ،‬و  ذ‪¨* j‬ﻥ( آ
ن‬
‫ی‪ "1‬ا@ﺡ‪0‬ام ‪
9$C$‬ن   ا‪ +‬وآ
ن یل‪" :‬ا‪
9$C‬ن  ‬

‫‪ ،34 ،31 – 29 :T#


 0 ،$‬وا‪ 0+‬ی
ول إﻥ|]
ء ا‪
.|
* &|
.‬ب |(‬
‫ا‪
9$C‬ن وﺡ| ا|ی" وﺕ |‪0‬ع |( ‪0]| ¤|$ +#‬ی" أ|‪ =0| h‬و‪0|q "|1‬وف ا|‪0‬ب‬
‫ا
‪ &+‬ا‪O‬و‪ -‬ﺡ
‪ 4‬دون إﺕ‪
+‬م ا‪0]+‬وع‪ ،‬و‪0‬ض ا‪ # 0 O‬ذ|‪1922 &| j‬م‬
‫‪ ‰$. -$‬ااب *ا*‪ T‬وﺕ ‪0‬ع ‪ (150) ¤$ +#‬أ‪0 h‬ة و‪ "1‬ا‪
+$‬ﻥ" ر*‪r‬ا‬
‫ذ‪ " j‬م ا
& إ‪ &
 -‬إ‪ !!..& 6‬اﻥ‪ 0B‬اآر ‪ |$‬ا|‪ =0‬دا‪،|k‬‬
‫  & ر
& ا ﻥ‪
C‬ن وا ی‪
+‬ن ‪$‬ر‪ ،‬ﻥ|]‪ 0‬دار ا@|‪
U‬م‪1403) 0U| ،‬ه|ـ‬
‫– ‪1983‬م(‪ ،‬ط‪.29 :1‬‬

‫‪66‬‬
‫ا‪$ "C &F$: +‬ﻥً
" ا‪ "+$C+‬وأﻥ
أ= وً
"‬
‫أو
ء ا‪.107"(°$‬‬
‫راﺏً – د‪ 89‬إ‪ ,‬إﻥء ‪+‬راس ‪ Y‬ﺝ‪ L‬أﻥ‪#‬ء <آ‪:‬‬
‫ﺕ‪ $‬ا‪$‬م ا ‪ & 6‬وا‪0U‬ی& آ‪¨# S
K
+‬ﺹ‪6‬ح‬
‫‪0K‬ق اری‰ وا‪
+‬ه‪ .f‬ﺡ‪o# (
C‬ه‪ &+‬ذ‪ * j‬إاد‬
‫أ
ل ﺕ‪ 9C‬ا‪5‬ف أ
م اي ا‪ *
L‬ا>ي ﺕ‪
+‬ر(‬
‫ا ر

ت ا ]‪0‬ی&‪ ،‬و
ﺕ]‪ =0‬ا‪ S1‬وا]‪0‬ی
ت "‬
‫ا‪
1*O‬ر ا‪2‬ا &‪ .‬و‪ 5‬ﺕ ( ا‪
9$C‬ن   ا‪ =>2 +‬ا‪01F‬ة و‪
5‬م‬
‫‪¨#‬ﻥ]
ء ا‪+‬ارس * آ ‪
1‬ن * او& ا‪
+L‬ﻥ& و‪
:‬ر‪
2‬‬
‫وآ
ن ‪0+J‬ة ه>ا ا@‪05‬اح إﻥ]
ء أول ر& * ا‪" S$9# "U‬‬
‫اا&   ا‪0‬ﺵ إ‪0#‬اه‪.108‬‬
‫ﻥ‪ " ®$A‬ه>ا أن ا
م ار رأى أن ا‪9A‬ة‬
‫ا‪O‬و‪+ -‬ا‪ &2‬اي ه ا‪ $‬ا‪++‬وح ا>ي ی‪"+r‬‬
‫ 
رف ا‪ 0U‬ا ﺕرس ‪r#‬ا‪ b#‬ا ‪6‬م ة وﺵ‪0‬ی&‪.‬‬

‫ﺏ‪ L+‬ا ن ا‪3‬ر


 واﺝ‪ 8S‬ر ا‪:2‬‬

‫‪ 107‬د‪ $ .‬ا‪ =0‬دا‪. 29: k‬‬


‫‪ 108‬ﻥ‪ ‰F‬ا‪ 0+‬ا‪. 30 : T#
C‬‬

‫‪67‬‬
‫ أدرك ا
م ار " ‪6:‬ل ا‪B‬اه‪ 0‬ا ‪#‬أت‬
‫* ا‪
C‬ﺡ& ا‪0‬آ& أن ا( ه ا‪0‬آ_ ‪ -$‬ا‪9‬راﻥ& آ‪
+‬‬
‫أ‪
F$‬واد
ء وأن ا‪ ‰.‬وا‪
 0U‬ی‪ 1‬ﻥ‪ً# (CF‬ا‬
‫" ا‪
O‬س ا‪0:O‬ى *¨ﻥ( ی‪ 9C‬أن ی‪9‬ر ﻥ‪ (CF‬و‪j>$* =$#‬‬
‫ﻥ ( ‪ -$‬ه>= ا‪:(# &*u‬‬
‫"وﺵ‪o‬ن ا‪0U‬ی& ه ا@اء إذ ﺕ‪6#
# 0 1‬ع ‪0k‬ه

‫وﺕ ‪ -$‬ﺡ‪
C‬ب ا
ﺹ‪ 0‬ا‪0:O‬ى"‪ ،109‬وأ ّ‬
‫ن ه>ا أدى إ‪-‬‬
‫ﺡ‪0‬وب  ‪0] $ Se
U 4‬ی&‪ ،‬و‪ "ّ#‬أن ﺡ‪
r‬رة ا‪›0‬ن‬
‫ﺕ‪ .‬وﺡة ای" وا‪# "K‬ل ا‪0‬ا‪ &9#‬ا‪0U‬ی&‪ ،‬وﻥ‪&.‬‬
‫>‪ j‬ﺕ‪ +‬ا‪:O‬ة ا ‪ "# & 6‬ا
س‪ j>$* ،‬آ
ﻥ‪ 4‬أه‬
‫ر
‪) ($e‬ا‪:O‬ة(‪.‬‬
‫و‪Y -$‬ء ا@‪0‬اض ا>ي أوردﻥ
= * ا‪
+‬ﺡ‬
‫ا‪6L‬ث ا‪ &#
C‬ا‪@
# &$+‬ﺕ‪
.‬ه
ت ا & ا‪6L‬ث ا‪0 1‬ى‬
‫ا‪O‬ﺕ‪0‬اك ‪ -‬ا‪0‬ب – ا‪O‬آ‪0‬اد ی " 
ى ﺕ ا‪ &$1]+‬ا‬
‫د*‪ 4‬إ‪
2‬ه>= ا 
ت ا ‪ # & 6‬اﺕت ‪ 9‬آ
ن‬
‫ا‪ &*6A‬وﺕ‪ 450F‬ﺵ‪_+ 0‬ق 
أرادت أن ﺕ‪0# T 9‬ا ‪
2.‬‬
‫*‪
U‬رت ‪
99A+$ &<e
 &+‬ت ا‪O‬ور‪ &#‬ﺕ‪
2# S$‬آ‪o‬ﺡ‪
.‬ر‬

‫‪ 109‬د‪ .‬ﺡ‪|# ،j|$ "C‬ی ا_ |


ن | ار| و*‪ ،=0|1‬ا@ﺕ|
د ا |‪&|+. ، 6‬‬
‫‪#‬ث ا‪`+‬ﺕ‪ 0+‬ا
‪  +‬ی ا_
ن  ار )‪1416‬ه|ـ – ‪1996‬م‪ ،‬ا|
ﻥ ل‪،‬‬
‫ط‪ ،451 :1‬واﻥ‪ 0B‬أﺡ‪ +‬ا‪ ،+‬ا‪U+‬ر ا‪.81 :T#
C‬‬

‫‪68‬‬
‫ر‪ &5‬ا]‪09‬ﻥ‪.f‬‬
‫*‪ j>$‬أدرك آ‪ " 0L‬ا‪ "$U+‬أن ا‪6‬ج ا
 ی أ ‪
 #‬ء‬
‫ا‪0F‬د ‪0‬ة أ‪0:‬ى و@ ﺕ‪ F‬ا‪+‬ا‪ &2‬ا‪0.+‬دة و‪ 5‬ﺡد ﺵ‪S1‬‬
‫أر‪6‬ن ذ‪" :(# j‬ﺕ‪o‬ﺕ آ‪ S‬آ‪0L‬ة " ا<‪0‬ب‪ ،‬و
وا‪،‬‬
‫و ‪ ،0U‬وری&‪ ،‬وا‪0‬اق وﻥ‪0 "9C$* ‰F‬ﺡً
أﺹ
‪
2#‬‬
‫ `ﺕ‪ً0+‬ا إ‪  6‬أو ‪ ...‬وی‪1‬ن ا‪ #‬دا‪ :
ً+e‬ی‪ S.‬أن ﻥ`‰ "‬
‫ﺕ‪ ،4‬ی‪ S.‬أن ﻥ‪ #0‬ا‪0F‬د"‪.110‬‬
‫و>‪ j‬و ‪#‬ی ا_
ن ار ‪0Y‬ورة إ‪ -‬ا‪
5‬م‬
‫‪6‬‬
‫ا‪+‬ان ‪# * (_ #‬ای& ‪0‬ﺡ‪  &$‬ا‪.‬ی ‪ J‬ی‪ 9‬ﺕ‪ً UF‬‬
‫ی‪2F (* xY‬م ا & * _ان ا ‪6‬م‪ 1 ،‬ی‪&.
 2C‬‬
‫ه>= ا‪0U‬ی& * ا‪F‬س و@ ﺕ‪0A‬ج إ‪@
< -‬ة‪.‬‬
‫*‪ xY‬أن ا‰ ا  "ذوق * ا‪ ،‰F‬و>ة ﺕ<‪،F‬‬
‫و‪Fk‬ة ]`و &" ‪ 0:› -+#‬أﻥ( إﺡ‪
C‬س *‪09‬ي‪6* j>$* ،‬‬
‫ی
ل ‪O‬ه ا & دا ا &‪ ،‬وإﻥ‪
+‬ا‪9 Y‬ه
‪r#‬ا‪b#‬‬
‫ا]‪0‬ع‪.‬‬
‫وا‪
O‬ذ ار ‪ C5 5‬ا & إ‪:"+C5 -‬‬

‫‪ 110‬اﻥ‪ 0B‬إﺡ‪
C‬ن ا‪# ،
U‬ی ا_ |
ن ار| ﻥ‪0|B‬ة 
|& |" ﺡ
ﺕ|( و›‪
|J‬ر=‪،‬‬
‫ا
ﻥ ل‪1407 ،Sozler Nesriyat ،‬هـ – ‪1987‬م‪.52 :‬‬

‫‪69‬‬
‫‪ – 1‬ا‪ 2‬ا‪
* :$0‬ل ‪" :
2‬وه ‪ $ C5‬‬
‫ ]`وم ‪ 0r‬ی‪ -#0‬وی‪6#
# +‬ع ا‪0:u‬ی" ویوم ‪#‬اوة "‬
‫ا= وی‪0U‬ف ‪>#‬ر وه>ا ی ا‪
A+‬ﺹ‪ &+‬وا_اع‪ ،‬و‪>2‬ا‬
‫ورد * ای ا]‪0‬ی‪ » h‬أن ا ‪6‬م ی‪« ($ 5
S.‬‬
‫وی‪ £*0‬ا‪ & U‬ا‪
.‬ه‪ ،&$‬وأ ‪ 0‬ا‪›0‬ن ا‪01‬ی ‪#‬ـ }إذ ‬
‫ا>ی" آ‪0F‬وا * ‪ 2#$5‬ا‪ &+‬ﺡ‪ &+‬ا‪
.‬ه‪o* &$‬ﻥ_ل ا‪(1 (°$‬‬
‫‪ -$‬ر( و‪ -$‬ا‪ " `+‬وأ_ ‪ 2‬آ‪ &+$‬اى وآ
ﻥا أﺡ‪T‬‬
‫‪
2#‬وأه‪
2$‬وآ
ن ا‪ 1# ($°‬ﺵ ٍء ‪) {
ً+$‬ا‪ =>2* (26 :xF‬ا‪u‬ی&‬
‫ا‪01‬ی‪ &+‬وای ا]‪0‬ی‪ h‬ی‪
r*0‬ن ر*‪
ًK
5
ًr‬ا &‬
‫ا‪ & $C‬و*‪ 01‬ا‪0U‬ی&‪O .‬ن ا<‪0‬ة ا ‪ & 6‬ا ی‪&#
.‬‬
‫ا‪ @ &+‬ﺕع ﺡ
& إ‪.111"
2‬‬
‫و‪ 5‬د ا‪
O‬ذ ار ‪
+
+
ًr#‬ه
‪0Yo#‬ار‬
‫ا & ا‪ * & $C‬ا
 ا ‪  6‬وأور‪.
#‬‬
‫‪ – 2‬ا‪ 2‬ا!ﺏ‪ :‬وا وﺹ‪o#
2F‬ﻥ‪"
2‬ا
‪" &#‬‬
‫ﺡ
& دا‪
$ &$:‬ة ا@‪ &
+‬وه  ‪
$ S‬ون وا‪
C‬ﻥ‪،‬‬
‫وﺕ‪5 T‬ة ﻥ
*& ‪ +.+$‬وﺕ‪1‬ن و‪
 &$‬د أآ‪:™ 0L‬ة‬
‫ا ‪ ... & 6‬ه>ا ا‪ 01F‬ا  ا ی‪ ،#
.‬ی < أن ی‪1‬ن‬
‫‪
:‬د ً
‪6Ì‬م‪ ،‬وأن ی‪1‬ن ‪ &$5‬ﺡ‪ ( &U‬ورًا 
ً‪ @ ،‬أن‬

‫‪ 111‬ا‪
#1+‬ت‪.414 :‬‬

‫‪70‬‬
‫‪O ،( 6‬ن ا‪:O‬ة ا ی‪
2+‬‬ ‫ی  ا ‪6‬م‪ ،‬و@ ‪#‬ی ً‬
‫ا ‪6‬م ﺕ‪ "+r‬أف أﻥاع ا‪:O‬ة ‪ ...‬و‪>2‬ا *‪ 6‬ﺕ‪1‬ن ا‪:O‬ة‬
‫ا & ‪
+2‬آ
ﻥ‪ 4‬إ@ 
رًا " أ
ر ا‪:O‬ة ا ‪& 6‬‬
‫‪.112"...‬‬
‫و‪ &*
Y
#‬إ‪
 -‬و( أن ی " ‪
 $‬ت ا‪O‬و‪-‬‬
‫وإی‪
#
.‬ت ا‪
L‬ﻥ& وا @ ﺕ
*‪ -‬وﺕ
ا ‪¨* ،& 6‬ﻥ(‬
‫*‪ّ0‬ق ‪ "#‬ا‪+‬ﻥ& ا
‪0Y‬ة وا‪+‬ﻥ& ا ﺕ‪
2+r‬ا]‪0‬ی&‬
‫ا‪O‬ﺡ‪+‬ی& * ‪: &C+:‬اص ‪
*
+2 1‬ل " ‪ &2‬اﺡة‬
‫@ "‬ ‫* ا‪O‬و‪" :-‬ا‪0‬ا‪ &9#‬ای& وا‪ &K‬وا‪ً # &FU‬‬
‫ا‪0U‬ی& وا & وه>= ا‪0‬ا‪ " &9#‬ﺵ‪o‬ﻥ‪
2‬ا‪:O‬ة ا‪&U$A+‬‬
‫وا‪ &+
C+‬ا‪
.‬دة وا*
ع *‪  b‬ا@اء ا‪
A‬ر"‪.‬‬
‫ووﺹ‪ h‬را‪ &9#‬ا‪+‬ﻥ& ا
‪0Y‬ة ا‪
L‬ﻥ& ‪ "#‬ا‪1‬‬
‫ا ]‪0‬ی& ‪o#‬ﻥ‪" :
2‬ا‪0U‬ی& وا & ا‪ & $C‬ا ﺕ‪ +‬وﺕ‬
‫وﺵ‪o‬ﻥ‪
2‬ا‪
U‬دم ا‪0‬ه‪.113"S‬‬
‫‪ #‬إﻥ( ا ‪ " 0‬ی‪" 
# +‬ا‪ & O‬و*   ا &‬
‫‪ O‬ﺕی& ا‪0U‬ی&" " "أه ا ع ا‪2‬ا "" * إﺵ
راﺕ(‬
‫ﺡل ا‪u‬ی& ا‪01‬ی‪ ­*} :&+‬ا ‪ (°$
#‬ور( ا  ا‪  O‬ا>ي‬

‫‪ 112‬ا‪
#1+‬ت‪.416 – 415 :‬‬
‫‪ 113‬ا‪
#1+‬ت‪.607 :‬‬

‫‪71‬‬
‫ی` " ‪ (°$
#‬وآ‪
+$‬ﺕ( واﺕ = ‪ 1$‬ﺕ‪2‬ون{ )ا‪0O‬اف‪:‬‬
‫‪.114(158‬‬
‫‪ِ0K‬ح ﺕ‪
C‬ؤل ‪ ($‬ﺡل " أ‪5‬ى وأو‪_@
# -‬ام؟‬ ‫وُ‬
‫ا‪ &+‬ای& أم ا‪ &$+‬ا &؟ *
ل ‪ (o "+‬وآ
ن ‪ "+‬ﺕ‪$‬‬
‫ا‪$‬م ای‪:&L‬‬
‫"ﻥ" 
ﺵ‪ 0‬ا‪ ،"+$C+‬ای" وا‪ &$+‬ﻥ
ان‬
‫‪>
#‬ات‪ ،‬وا@‪6:‬ف ا
ري‪ ،‬أي ‪
q‬ه‪0‬ي ‪ # ،Y0‬ای"‬
‫ه ﺡ
ة ا‪ &$+‬وروﺡ‪¨*
2‬ذا
ﻥ‪ 0B‬إ‪o#
+2‬ﻥ‪
F$A
+2‬ن‬
‫و 
ی
ن *¨ن ا‪ &+‬ای& ﺕ]‪ +‬اام وا‪A‬اص ‪
+#‬‬
‫ا‪ &+‬ا‪ &$+‬ﺕ‪ * 0U‬واﺡ ‪ " &e
+
#‬ا
س ‪ "+‬ی‪r‬‬
‫‪ (F+#‬ا]‪ O &UA‬ا‪ & O‬و‪ # 6* ($‬أن ﺕ‪1‬ن ا‪&+‬‬
‫ای& أ

* اق ا
&‪ ،‬وﺕ‪1‬ن ا‪
: &$+‬د & 
دة‬
‫‪
2‬و
‪e‬ة ﺡ‪ "* ...
2 &U‬ا]‪ @ "50‬ﻥ] ( ا<‪ ،"#0‬إذ‬
‫ا‪
#$5 -$ "+2+‬ا]ر ای‪¨* ،‬ن ‪ #‬ا‪O‬ﻥ 
ء *‬
‫ا]‪0‬ق ی]‪ (# 0‬ار ا ‪ 2‬إ‪ -‬أن ا]ر ای وﺡ= ه‬
‫ا>ي ی‪ £2C‬ا]‪0‬ق وی‪ (5C‬إ‪ -‬ا‪ 50‬وام ‪.115"...‬‬

‫‪ 114‬ا‪
#1+‬ت‪.566 :‬‬
‫‪# 115‬ی ا_
ن  ار ا‪ & 9A‬ا]
& ﺕ‪ &+0‬و ﺕ‪ T‬إﺡ‪
C‬ن ‪ |
5‬ا|‪-
U‬‬
‫ز‪ 0‬ا
ﻥ ل ‪1409‬هـ – ‪1989‬م ‪.77 :‬‬

‫‪72‬‬
‫وه‪>1‬ا  ی‪ 9C‬ا
م ار أن ی‪1 h‬ف ا‪O‬یي‬
‫*‪0A‬ج " ﺵ‪ ) (UA‬ا‪.‬ی( ا‪_+‬ل ا‪  o+‬إ‪-‬‬
‫ﺵ‪ ) &UA‬ای( أي ا
ﺹ‪ x‬ا
‪ ™ 5‬ر ا‪&
C‬‬
‫‪ " 6‬ا &‪
* ،‬ل‪:‬‬ ‫وا@‪ً UF
ًL# S1 &
+‬‬
‫"ا‪09Y‬رت إ‪ -‬آ
‪ &#‬ه>ا ا‪ & : &#  +‬ا‪›0‬ن ا‪B‬‬
‫و‪ -$‬أ  إﻥ]
ء  أ
م ا‪
+.2‬ت ا‪.116"&+
B‬‬
‫ام ا‪3‬ر
 ‪ Y‬اﺝ‪+# S‬ت ا‪#P‬د‪:C‬‬
‫
ءت ‪ &+‬ا@ﺕ
د وا‪ 50‬إ‪ -‬ة ا‪
# 1‬ﻥ‪6‬ب‬
‫‪1908) & +$‬م( وه
‪0]+
# +‬و‪ ،&K‬وآ
ن‬
‫ار * ی& ‪6‬ﻥ‪ * j‬ه>ا ا‪ 45‬وا‪
5 £ # -‬دة‬
‫ا@ﺕ
د وا‪ 50‬و ‪ =05) 2‬ﺹ( ا‪2‬دي ا‪
+‬ﻥ ا‪2]+‬ر‬
‫وﺡ
ول )‪ =05‬ﺹ( ‪ Y‬ار إ‪ &+ -‬ا@ﺕ
د وا‪50‬‬
‫و‪ * ]* (1‬ذ‪
5 # j‬ل‪" :‬آ
د أن ی‪.117"!!..
ً+$C $.‬‬
‫و
أ‪ "$‬ار )ا‪0]+‬و‪ (&K‬و‪ h5‬ار‬
‫‪6 *
ً 9:‬ﻥ‪ j‬ی`ی ذ‪ j‬ی‪
+‬ﻥ( ‪0
#‬ی& وا]رى‪.118‬‬
‫و‪#‬أت ‪q‬اه‪ 0‬ا‪
CF‬د ﺕب وﺕ ‪0‬ز إ‪ -‬ا‪ # x9C‬أن‬

‫‪ 116‬ا‪
#1+‬ت‪.414 – 413 :‬‬
‫‪ 117‬أور‪
:‬ن ‪.38 :T#
 0 :$ +‬‬
‫‪ 118‬ﻥ‪ ‰F‬ا‪.37 :0+‬‬

‫‪73‬‬
‫‪ 4:‬آ‪ً0L‬ا " ا‪01F+‬ی" ‪61#‬م ‪C‬ل " ا@ اد‬
‫وا‪0‬ی& وا‪
C+‬واة وا ‪
:‬ء‪ !!..‬و‪#‬أ  ا‪ hU‬ی‪
+‬رس‬
‫دورًا یًا ‪0$‬وی‪
+$$ f‬ﻥ& وا‪
1*O‬ر ا<‪ &#0‬وﺕ‪
.‬وز ا‪0 O‬‬
‫إ‪2q -‬ر ا‪@
+‬ت وا‪ S1‬ا 
دی& ‪O‬ن ا‪+‬ان ‪# 6: 5‬‬
‫ا‪
9$C‬ن   ا‪F+$ +‬ﻥ" ‪
r
#‬رة ا<‪ &#0‬و "‬
‫ا‪ hU‬ا ﺵ
‪) 4‬ا‪) (&FC$F‬ا>آ
ء( )ا 
ﻥ(‪.119‬‬
‫و>‪
# j‬در ار إ‪ -‬ا@ﻥ‪
+r‬م إ‪) &+ -‬ا@ﺕ
د‬
‫ا‪++‬ي( ا أ‪ £#
2C‬أه ا<‪0‬ة " و= ا‪+.+‬‬
‫‪+‬ا‪ &2‬ا‪
1*O‬ر ا‪.‬یة ا ‪#‬أت ﺕﻥن ﺡل ا & ا‪0‬آ&‬
‫وﺕ‪
2$.‬ا‪ T$9+‬وﺕ‪0‬وج ‪9$‬راﻥ&‪ 120‬آ‪ *
#
+‬ا‪ +‬‬
‫ا‪
A‬ص ‪ & 
#‬ا‪0‬آ&‪.‬‬
‫وﺡ‪ 0r‬ا
م ار ا‪
+‬ع ا@*
ح وأ‪& 9: -‬‬
‫ﺡ *‪ -$
2‬ا‪6
# jC+‬م وﺕ‪
r
# $1‬ی
ا‪،121&+2+‬‬
‫"و* ه>= ا‪ &FU‬ی أ آ‪
F‬ح ‪#‬ی ا_
ن * ‪ b:‬ا@ﺕ
د‬
‫ا ‪.122" 6‬‬

‫‪ 119‬ﻥ‪ ‰F‬ا‪.38 :0+‬‬


‫‪ 120‬ﻥ‪ ‰F‬ا‪.40 :0+‬‬
‫‪ 121‬ﻥ‪ ‰F‬ا‪ 0+‬ا‪.T#
C‬‬
‫‪ 122‬د‪ .‬ﺡ‪.538 :T#
 0 ،j$ "C‬‬

‫‪74‬‬
‫و‪ 5‬ﺡ
و‪ &+ 4‬ا@ﺕ
د وا‪ 50‬أن ﺕ<‪0‬ی(  ل‬
‫‪r‬ی‪
2‬وآ
ن ‪ -F9U‬آ‪
+‬ل أﺕ
ﺕرك ه ا>ي د
= >‪j‬‬
‫و‪ (1‬أ
ب ‪" :(#‬إﻥ أری أن أ
ه * أ‪ 09:‬ا‪&1 O‬‬
‫و‰ " وراء ا‪
A‬دق وأﻥ
أرى أن ‪
1‬ﻥ ه>ا أ‪" 09:‬‬
‫ا‪O‬ﻥ
‪Y‬ل"‪.‬‬
‫وأول اﺡ‪
1‬ك  ا@ﻥ‪ "#6‬آ
ن  وﺹ( إ‪‰$. -‬‬
‫ااب & )‪1922‬م( * أن ‪ B‬ااب @ ی`دون‬
‫ا‪6U‬ة *‪0U‬خ ﺹ‪:(:0‬‬
‫"ی
أی‪
2‬ا‪J +‬ن إﻥ‪J 1‬ن م ‪ "B‬و‪Srk‬‬
‫ ‪ -F9U‬آ‪
+‬ل >‪
* j‬ل‪ :‬إﻥ
‪ &
#‬إ‪ -‬أ
ذ ‪5‬ی‪ ،j$L 0‬‬
‫دﻥ
ك إ‪ -‬ه
‪
F6‬دة " ›را‪ je‬ا‪ ،&+2+‬و‪ "1‬أول ‪+‬‬
‫‪
 (# 4+5‬ه ای " ا‪6U‬ة‪  ،‬آ
ن أول ‪2‬آ ه

‫ه ‪ #‬ا‪ "# &50F‬أه ه>ا ا‪!!..‰$.+‬‬
‫*‪# (#
o‬ی ا_
ن ]‪ً0‬ا إ( ‪¨#‬ﺹ ( * ﺡة‪:‬‬
‫"‪
#‬ﺵ

# ..‬ﺵ
‪ ..‬إن أ‪ B‬ﺡ& ﺕ‪ # -$.‬ا ی‪
+‬ن ه‬
‫ا‪6U‬ة وإن ا>ي @ ی‪ "e
: $U‬وﺡ‪ 1‬ا‪0 "e
A‬دود"‪.123‬‬
‫وا‪#‬أت ‪ #‬ذ‪ j‬ای
ت وا‪.C‬ن وا‪
+‬آ‪
+‬ت ‪
+‬‬

‫‪ 123‬إﺡ‪
C‬ن ا‪.53 – 52 :T#
 0 ،
U‬‬

‫‪75‬‬
‫أ‪ =o.‬ذ‪ j‬إ‪ -‬أن ی‪ * &.2 bA‬اة أ‪
+‬ه
‪0+#‬ﺡ‪&$‬‬
‫) ا‪.‬ی( وآ
ﻥ‪ 4‬ه>= & )‪1926‬م( ﺡ أدرك أن أي‬
‫ ا‪ @ &2‬ﺕ‪ F‬وأن ‪
r5‬ء ا‪ (°$‬وا‪ 5‬وا
ﺹ‪5 &F‬ی& واي‬
‫ه ﺕ ّ ﺡ‪
r‬ري ﺡ‪
r‬رة *& ‪
+$‬ﻥ& ا‪ & f2+‬ا
‪e‬‬
‫ ة اى اﺕ ‪
2Ì &
ً99: 4‬ز ‪ -$‬او&‬
‫ا‪
+L‬ﻥ& ﺡ‪ -‬أره‪ -$
2‬ا‪
 " k0‬و@ت ا‪
9$C‬ن  ‬
‫ا‪ -$ +‬ا‪5‬ف * و( ه>= ا‪
r‬رة ا<
زی& و‪ "1‬ااء‬
‫‪
+$
* =
2 ¤$# 5‬ﻥن روا ‪
1*O‬ره  ﻥ‪
2‬ر وﺕ‪+‬ه‬
‫‪5‬ى ا‪ 0F1‬آ‪
+
#
2$‬ل وا‪
1*O‬ر وا‪
0‬ل‪.‬‬
‫*
‪ &+1‬إذًا أن ی أ " أول ‪9:‬ة وه إﺹ‪6‬ح ا‪0F‬د‬
‫* أ ‪$A
#‬ة ‪$ 01F$ (CF‬ﺹل إ‪ -‬ا‪ &9A‬ا‪O‬و‪TJ‬‬
‫وا@‪
2‬د ا>ي ی
‪ S‬ا‪0+‬ﺡ‪ ،&$‬وو( ا‪
O‬ذ ار ‪=2‬‬
‫إ‪ -‬اة إ‪ -‬ا‪:O‬ة وﻥ > ا‪ (#
9: (* &50F‬إ‪+ -‬‬
‫ا 
ت‪.‬‬
‫ﺥ‪6‬ﺏ‪ 8‬إ‪ ,‬ا‪ C2‬ا‪<E‬اك‪:‬‬
‫و( ‪ " $ (#
9:‬ا‪O‬ﺕ‪0‬اك >رًا " ا@ﻥ‪0‬اف *‬
‫ا‪ 2F‬ا>ي ی`دي إ‪ -‬ا‪ 0B‬إ‪ -‬ا 
ت ا‪0:O‬ى ﻥ‪ 0B‬او‬
‫‪$‬و @ ﻥ‪ 0B‬ا‪O‬خ ا‪ (:O $C+‬ا‪.$C+‬‬
‫*ل‪" :‬ی
أ‪
#‬ء ا‪ " "K‬أه ا‪›0‬ن" *‪ 2‬ی‪2* 0.F‬‬

‫‪76‬‬
‫ﺡ& ا@ﻥ‪
+‬ء وی>ره د
‪ ‰e‬ا]‪
9‬ن *ل‪:‬‬
‫إن ‪ £#‬ا‪$+‬ی" ا>ی" ی]<‪$‬ن 
ﺹ‪ &+2 S‬ی]ن‬
‫ه‪ ...
ً .‬إذ ین أﻥ أﺕ‪0‬اك و* ا‪O‬ﺕ‪0‬اك أﺹ
ف ا‪
+$‬ء‬
‫‪ ..‬وإﻥ‪ً
+‬ا ه>ا آ‪0‬دي *

ون  " ‰ " ‪1 5‬‬
‫ی
* ا &"‪.124‬‬
‫وﺡ ‪ -$‬ا‪:O‬ة ا‪01‬دی& ا‪0‬آ& ‪" :(#‬ا‪O‬ﺕ‪0‬اك ه‬
‫‪
$‬وﻥ" ‪5‬ﺕ‪ "2‬وأن ا
ة ا@‪™ &
+‬آ‪0‬اد ‪0‬ﺕ ‪&9‬‬
‫‪
#‬ة و
دة ا‪O‬ﺕ‪0‬اك‪.125‬‬
‫و‪" :(5‬ی
أی‪
2‬ا‪O‬خ ا‪0‬آ اﺡ>ر واﻥ (!! أﻥ‪>
# 4‬ات *¨ن‬
‫‪ j 5‬ا _‪6
# 4‬م ا _اً
@ ی‪ "
2$U* "1+‬ا ‪6‬م‪،‬‬
‫و ‪ -‬ﺡ
و‪ "
2_ 4‬ا ‪6‬م * ه‪ 41$‬إذًا واﻥ‪ -2‬أ ‪0‬ك أ@‬
‫ﺕ‪0‬ى أن ‪0:
F +‬ك * ا‪ . * 4$. 5 Y
+‬ا ‪6‬م‬
‫وأن ﺕ‪ j$‬ا‪ @ 0:
F+‬ی‪ "1+‬أن ﺕ‪ " -+‬اد ‪ 6*
ً95‬ﺕ‪
2+‬‬
‫أﻥ‪!j $5 " 4‬؟"‪.126‬‬
‫وی ﺡ‪ (C‬آ‪01‬دي ‪ 1#‬إ‪6:‬ص _ی رآ
م ا & "‬
‫‪ S$5‬أ‪ (:‬ا‪0‬آ *ل‪O 4$5" :‬ﺡ ‪ #6K‬ا‪O‬آ‪0‬اد ا<ری"‪:‬‬

‫‪ 124‬د‪ .‬ﺡ‪.544 :T#


 0 ،j$ "C‬‬
‫‪ 125‬ﻥ‪ ‰F‬ا‪.443 :0+‬‬
‫‪ 126‬ا‪
#1+‬ت‪.417 :‬‬

‫‪77‬‬
‫ ‪:‬م ا‪O‬ﺕ‪0‬اك ا ‪6‬م آ‪0L‬اً‪ h1* ،‬ﺕ‪0‬اه؟ ‪
5‬ل‪ :‬إﻥ أ*‪r‬‬
‫ﺕ‪0‬آً
‪ -$
ً+$C‬ﺵ ا‪."T
F‬‬
‫و
‪ " # (o‬ﺡ" درس * ا
ﻥ ل و‪‰+‬‬
‫ا‪0U‬ی& ا‪0‬آ& و‪o‬ل ﻥ‪ ‰F‬ا‪`C‬ال *
ل‪ :‬إﻥ أ*‪ r‬ا‪u‬ن‬
‫آ‪0‬دیً
*
ً
‪ -$ ...‬ﺕ‪0‬آ ﺹ
‪!!..x‬‬
‫و>‪ j‬آ
ن ا‪
O‬ذ ار ی‪01‬ر آ‪ * ( 6‬ﻥ‪xU‬‬
‫ا‪O‬ﺕ‪0‬اك ‪O‬ﻥ‪ 2‬أه ا]آ& و@ زا‪ 4‬او& ا‪
+L‬ﻥ& ﺕ‪4‬‬
‫إدارﺕ‪  2‬ود ا‪
9$C‬ن وإن آ
ن ‪U#‬رة ر _ی& وی>ره‬
‫ " ا‪$+‬ی" ا>ی" ی‪0‬آن ‪ 
#‬ا & " ا‪2‬د‬
‫وا‪
+‬ن *ل‪" :‬أ‪5‬ل ‪O‬و‪ j‬ا‪$+‬ی" ‪ ..‬ا‪0C+‬ی" ﺕ‪4‬‬
‫
ر ا‪0‬آ& وه * ا& أاء ا‪ & O‬ا‪0‬آ& أ‪5‬ل ‪:2‬‬
‫إﻥ ‪ &56 -$‬و‪ً &J‬ا ‪  `+#‬ه>ا ا‪ "K‬ا>ی" ی‪+C‬ن‬
‫‪O
#‬ﺕ‪0‬اك ا‪0+‬ﺕ ‪ "9‬ارﺕ
‪5
ًK‬ی
ً‪ ،‬و‪:o#‬ة ﺹ
د‪ &5‬أ‪#‬ی& ﺡ&‬
‫‪ 
#‬ا ‪6‬م ‪
#O‬ء ه>ا ا‪ "K‬ا>ی" ر*ا رای& ا‪›0‬ن ‪&5
F:‬‬
‫_ی_ة * ر‪#‬ع ا
 أ‪ +‬زه
ء أ‪
 h‬م‪ ،‬أ
أﻥ‪ 4‬أی‪
2‬‬
‫ا‪
A+‬دع ا‪ j ‰$* +‬إ@ أ‪:‬ة ‪
.‬زی& ‪ 0k‬ﺡ&‬
‫و `‪ -$ & &5‬ا‪0U‬ی& وا‪0kO‬اض ا]‪.127"&UA‬‬
‫و‪ 5‬ﺕ‪ -$A‬ا‪
O‬ذ ار "  ( )ا‪01‬دي( ا>ي آ
ن‬

‫‪ 127‬د‪ .‬ﺡ‪.545 :T#


 0 ،j$ "C‬‬

‫‪78‬‬
‫ی‪ ( AC‬آ @ ی`دي ذ‪ j‬إ‪ -‬ا@<‪6‬ل ا‪0U‬ي *‪0‬ك‬
‫‪) S‬آ‪0‬دي( واﺕ‪) S >A‬ﻥر( ﻥ‪ & C‬إ‪05 -‬ی( و ‪bC‬‬
‫رأ(‪.‬‬
‫و>‪

 j‬ء= وب ا]‪0#  7‬ان ی=‬
‫‪
]+$‬رآ& * ا‪L‬رة ‪ -F9U &
 Y‬آ‪
+‬ل أﺕ
ﺕرك‬
‫ا‪0U‬ی& و 
دة ا‪
5 &*6A‬ل ( ا‪
O‬ذ ار * ﺡار=‪:‬‬
‫‪
5‬ل ا‪
O‬ذ ار‪ :‬و " 
رب؟‬
‫ﺡ‪
# "C‬ﺵ

 :‬رب ‪ -F9U‬آ‪
+‬ل‪.‬‬
‫ ار‪ :‬و " ه د ‪ -F9U‬آ‪
+‬ل؟‬
‫ﺡ‪
# "C‬ﺵ
‪ :‬إﻥ‪ 2‬د!‬
‫ ار‪ :‬إن د= أ‪
#‬ء ه>ا ا‪ ،"K‬ه أ‪
#05‬ؤك‬
‫وأ‪ "+* e
#05‬ﻥ؟ و " ‪$‬ن؟ *‪ .. 01‬وا*‪ .2‬إﻥ‪ j‬ﺕ‪0‬ی أن‬
‫ی ا‪O‬خ أ‪.=
:‬‬
‫ه‪>1‬ا ی‪  SK
A‬ار ا‪01‬دي ﺡ‪
# "C‬ﺵ
ا‪01‬دي‬
‫" ا‪O‬ﺕ‪0‬اك‪o* ،‬ي ﺹ‪
F‬ء ه>ا‪.128‬‬
‫‪ J‬آ
ن ی
ول أن ی‪0A‬ج ‪ 2#‬إ‪ -‬ا‪:O‬ة ا
‪ &+‬ا‪&CF‬‬

‫‪ 128‬إﺡ‪
C‬ن ا‪ ،571 :T#
 0 ،
U‬وأور‪
:‬ن ‪79 :T#
 0 ،$ +‬‬
‫– ‪.81‬‬

‫‪79‬‬
‫‪" (#‬أی‪
2‬ااب ا‪$e
C‬ن‪ :‬إن * ا]‪0‬ق ﺡا ‪&C+:‬‬
‫ ‪6‬ی" " ا‪O‬آ‪0‬اد وﺡا
‪$ &e‬ن " ا ی‪0‬اﻥ" وا‪2‬د‬
‫و " ‪$‬ﻥً
" ا‪0‬ب وأر‪$ "#‬ﻥً
" ا‪
F‬س *‪@`2‬ء‬
‫‪
ً+‬ﺕ‪ 29#0‬ا‪:O‬ة وﺡ‪ "C‬ا‪.‬ار وﺡ
& ‪ 2r#‬إ‪-‬‬
‫‪.129"£#‬‬
‫وی ‪ -‬ا‪ &Y+‬وا
ش ا‪0 * +$‬ض‬
‫‪ &r5‬ا &‪* ،‬ل‪:‬‬
‫"@ ی
س ای" ا ‪0U
#  6‬اﻥ& إذ أن ﺕ‪$‬‬
‫ا‪O‬ور‪ * "#‬إه‪ 2
+‬دی‪ 2‬ﺕ‪ً$‬ا أ‪.C o9: -+‬‬
‫‪O‬ن ا‪O‬ور‪1C+ "#‬ن ‪#‬ی‪ 2‬أو@ً‪ ،‬وا]
ه ‪ -$‬ه>ا‬
‫* ا‪) & +‬و‪ "C‬ﺕ
س( – ر‪ ‰e‬ا@ی
ت ا‪+‬ة –‬
‫‪130‬‬
‫)وی رج( – 
 ‪0#‬ی‪
9‬ﻥ آ
ن وزی‪ً0‬ا ‪
A$‬ر& ‪-‬‬
‫و‪0k‬ه‪.‬‬
‫إﻥ( 
آ
ﻥ‪ 4‬أور‪# &1C+
#‬ی‪ 
2‬ﺕ‪0r "1‬ة‬
‫و
ﺕ‪0‬آ‪ 4‬ا_ام دی‪
2‬ﺕ‪0r‬ت!!!‬
‫و
ﻥ‪ 4‬أور‪ "
#‬ا<‪6‬ل ا‪
1‬م ا‪ C+‬ی" ‪$‬ی" و‪&$‬‬

‫‪ 129‬د‪ .‬ﺡ‪.543 :T#


 0 ،j$ "C‬‬
‫‪ 130‬ا‪
#1+‬ت‪.418 :‬‬

‫‪80‬‬
‫‪ TC‬اام وا‪0F‬اء‪.‬‬
‫أ
* ا ‪6‬م *‪ $‬ی‪ x U‬ای"  ً
‪_$‬اع اا‪ $:‬إ@‬
‫ ‪0‬ة واﺡة‪ ،‬و‪ 5‬ﺕ‪ -50‬ا‪ j> & C
# – "+$C+‬ا‪ – 45‬ر‪
ً5‬‬
‫‪1$

ً+B‬ا ای" وا‪+U‬ا ‪.(#‬‬
‫‪ J‬إن ا ‪6‬م ﺡ
 ا‪0F‬اء واام " ا
س‪.‬‬
‫وإن ا ‪6‬م ی‪ +‬أه ا‪ $‬وی‪ 2]C‬ا وا‪$‬‬
‫وی‪ *
+2B5‬ا‪F‬س‪.‬‬
‫إن أ
س ا ‪6‬م اﺡ ا‪ 6* ®
A‬و
‪ .be‬أ
*‬
‫ا‪0U‬اﻥ& *¨ن *‪01‬ة ا ة ﺕ‪ 9‬أه‪.131"be
$ &+‬‬
‫ﺥ‪6‬ب ا ا‪3‬ر
 ‪d‬آ<اد‪:‬‬
‫وآ
ن ا]‪# 7‬ی ا_
ن ار ا‪01‬دي ی‰‬
‫‪ ( 5 0
]+#‬وﺡ
‪ 2‬إ‪ -‬ا
ی& " ﻥ
ﺡ& ا‪ $‬وا‪&*
L‬‬
‫*‪5 j>$‬م ‪
9$C$ ( 
9‬ن ‪9‬ی‪ 0‬ﺵ‪0‬ق ا‪O‬ﻥ
‪Y‬ل‪.‬‬
‫‪ " 6‬ﺕی‪ (+‬ا‪ (  xU‬وآ
ن ی‪0‬ى ا‪#‬ا ًء أن‬‫*‪ً r‬‬
‫ا‪0‬آ& ا & 
& " ﺹ ا‪O‬ور‪ "#‬وا‪2‬د *‪
1‬ن ا‪
O‬ذ‬
‫ار ﺡ
ز ً
* ه>ا ا‪ @ 0 O‬ی‪
C‬وم *( ﺡ‪  -‬ا‪O‬آ‪0‬اد‬
‫ورد ‪ -$‬أﺡ ا‪
]+‬ی‪ 7‬ا‪ 0+ (+‬أ*ي ﺡل ا‪0‬آ& ا‪01‬دی&‬

‫‪ 131‬ا‪
#1+‬ت‪.419 :‬‬

‫‪81‬‬
‫‪" :(#‬إن ‪ L‬ه>= ا‪0‬آ& وه>ا ا‪0U‬ف ‪0]$ h
A‬ی&‪،‬‬
‫وأ‪ S$k‬ا‪ "B‬أن ‪U‬ره
و ‪0L‬ه
ا‪O‬ﺹ
‪ #‬ا‪
A‬ر& @ ی‪"1+‬‬
‫ ا‪0]
# & 
9+‬ی& ›& وذری& ‪ &F
A+‬ا]‪0‬ی&‬
‫ﻥ‪.132"
2CF‬‬
‫و‪
5‬ل ‪ " &+.+‬ا]خ ا‪O‬آ‪0‬اد " ی& وان‪" :‬ه‬
‫ ‪
1*o#‬ر ‪0 & $‬ة أ‪0:‬ى؟ إن ا‪ & O‬ا‪0‬آ& ﺕ_‪4+‬‬
‫ا ‪6‬م ‪ -$‬أﺡ‪
"C‬ی‪0‬ام وﺕ_ ه>= ا‪ & O‬ا ‪6‬م ‪#‬‬
‫ا‪u‬ن *‪$A‬ا " ﺕ‪ j$‬ا‪0‬آ
ت ا‪.133"&C‬‬
‫‪ J‬وﺹ‪ 4$‬ر
& " ا]‪0#  7‬ان ﻥ‪ (CF‬ی=‬
‫‪6‬ﺵ‪0‬اك * ا‪L‬رة *‪0‬د ‪ * ($‬ر
& ‪:(#‬‬
‫"ﻥ" ‪+$C‬ن وا‪O‬ﺕ‪0‬اك إ‪:‬اﻥ
*‪ 6‬ﺕ‪$.‬ا ا‪O‬خ ی‬
‫أ‪>2* =
:‬ا @ ی‪.‬ز ﺵ‪ ،ً
0‬إن ا‪ @ hC‬ی]‪ 02‬إ@ ‪ (#‬ا‪O‬اء‬
‫ا‪
A‬ر" *‪ 6‬ی‪ +C‬ا‪ * hC‬اا‪ ،:‬إن ا‪  C‬اﺡ‬
‫أ

‪6A$‬ص – * " ( ‪ * (.2‬ا<‪ * – 0‬ه>ا ا_
ن‬
‫ه ا
م ‪¨#‬رﺵ
د ا
س إ‪ -‬ﺡ
‪ Te‬ا‪›0‬ن وإ‪ -‬ﺡ
‪ Te‬ا ی‪
+‬ن‬
‫وا
م ‪ &*
1+#‬ا‪ 2.‬ا>ي ه أآ ‪ 0‬أا‪>
e‬ا أرى أن‬
‫ﺕ‪*0U‬ا ا‪
 " 0B‬و‪ 1‬ه>= ‪O‬ﻥ‪
F:
# & 1
2‬ق إذ‬

‫‪ 132‬أﺡ‪ +‬ا‪ ،+‬ا‪0‬آ


ت ا ‪ & 6‬ای‪ * &L‬ﺕ‪0‬آ
‪.80 :‬‬
‫‪ 133‬ﻥ‪ ‰F‬ا‪ 0+‬وا‪.&FU‬‬

‫‪82‬‬
‫‪ 134j$2‬ا‪@u‬ف " ا‪
0‬ل وا‪
C‬ء ‪ S C#‬ﺡ‪ " &F‬ا‪&$‬‬
‫وا‪ "... " 0.+‬وی‪ 2# U‬ا@ﺕ
دی"‪.‬‬
‫وآ
ﻥ‪ 4‬ه>= ﻥ‪0B‬ی( * ا<‪ 0‬آ‪
+‬ذآ‪0‬ﻥ

‪ ،ً
#‬و ی‪f‬‬
‫ا‪
O‬ذ ‪#‬ی ا_
ن  ﻥ‪0# C (U‬ان " ا‪
C+‬ء&‬
‫وا< ا‪
+1‬ن ذ‪ j‬وأود= ا‪ S C# ".C‬ا‪e
0‬‬
‫ا‪
+‬د& ‪ "#‬ا]‪ "A‬و  أﻥ( آ
ن ﻥ
ﺹً
‪o#  7]$‬ن @‬
‫ی‪AC‬م ا‪6C‬ح‪.‬‬
‫وﺡ
ول أه ی& )وان( ﺡ‪
+‬ی( و‪ "1‬ر*‪ £‬ذ‪ j‬و‪
5‬ل‪:‬‬
‫"إﻥ أذه‪ 
1# S‬ر‪  k‬إ‪ -‬ا‪O‬ﺡ‪
r‬ن ا‪0‬ﺡ‪& ™ &+‬‬
‫ا‪0‬آ& * ا‪O‬ﻥ
‪Y‬ل ‪ ..‬أﺕ‪ 1 -+‬ا‪ & 6C‬وا
*&"‪.135‬‬
‫ه‪>1‬ا آ
ن ی‪ (#6K #0‬وی( ا‪O‬آ‪0‬اد وی
ول أن ی]‬
‫‪ & J0‬ا & ا ‪0‬ت * ﻥ‪F‬س ا‪O‬ﺕ‪0‬اك ‪.‬‬
‫و‪ "1‬ا ن ‪ 5‬أّا ورآ ا   ا]‪
9‬ن آ‪
+‬‬
‫ذآ‪0‬ﻥ
إذ اﺕ‪F‬ا  ا‪O‬ر " ‪ Y‬ا‪O‬ﺕ‪0‬اك وآ ذ‪ S C# j‬ج‬
‫ا‪ 2F‬وا‪ * $A‬ا@ء ‪>2‬ا ای"‪.‬‬
‫ﺥ‪6‬ب ام ا‪3‬ر
 <ب‪:‬‬

‫‪ 134‬أور‪
:‬ن ‪.114 :T#
 0 ،$ +‬‬
‫‪ 135‬أور‪
:‬ن ‪.120 :T#
 0 ،$ +‬‬

‫‪83‬‬
‫‪136‬‬
‫و‪ 5‬آ
ن ‪0$‬ب ﺡ¬ و ‪
1‬ن * ‪ S$5‬ا‪
O‬ذ ار‬
‫وأر‪ 2 2Y‬ا ‪6‬م‪ ،‬و ‪
2‬اﻥ‪ T$9‬ﻥر= إ‪
# -‬ع ا‪O‬رض‪،‬‬
‫>‪
5 j‬م ‪0#‬ﺡ‪
: &$‬ﺹ& إ‪6# -‬د ا]
م * ﺵ
ء )‪1327‬هـ –‬
‫‪1911‬م(‪ ،‬أﺡ أ‪0#‬ز 
‪ #‬ا & ا‪ ،&#0‬وأ‪&<$
# & 9: -‬‬
‫ا‪) * &#0‬ا‪ 
.‬ا‪ O‬ي( * د ]‪ T‬ﺕ‪ 4‬إ
ح ا‪
+$‬ء‬
‫وإﺹ‪0‬اره وا‪ +‬إ‪ -‬ا‪ " 0Fk + & 9A‬ا
س *‪2‬‬
‫ 
ت " ا‪
+$‬ء‪.‬‬
‫و‪
5 5‬ل ‪
ً2‬آ‪0$ ( 6‬ب‪:‬‬
‫"*
إ‪:‬اﻥ ا‪0‬ب ا>ی" ی‪+C‬ن إ‪ -‬ه>ا ارس *‬
‫ه>ا ا‪ 
.‬ا‪ O‬ي إﻥ
ﺹت ه>ا ا‪O ... 0 +‬رﺵآ‬
‫*]‪o‬ﻥ
‪ 1‬ﺵ‪o‬ن ا‪
 U‬ن  ا‪
1‬ر *" ﺕ‪> 6‬ة ‪ & C
#‬إ‪1‬‬
‫وأﻥ أ
ﺕ>ة 
و‪ 0e
C‬أ & ا ‪6‬م"‪.137‬‬
‫"وإﻥ‪
+‬ﺡ
زت ‪ e
5 +‬ا ‪6‬م و*  ‪K
2‬ا‪he‬‬
‫ا‪0‬ك وا‪0‬ب ﻥً
" ا‪
C‬دة اﻥی& ‪ 2+$C#‬ا‪ 0 O‬إ‪-‬‬
‫ا‪ (°$‬وا‪ (e
r# -Y0‬و‪5‬ر= ورؤی& ا‪ &+1‬وﺕ‪ $‬دروس‬
‫ا ‪0‬ة " اادث ‪#‬ل ا‪0‬ه & وا‪.138"
2 $2‬‬

‫‪ 136‬ار‪ ،‬ا‪ & 9A‬ا]


&‪.29 :‬‬
‫‪ 137‬ا‪U+‬ر ا‪.32 :T#
C‬‬
‫‪ 138‬ا‪U+‬ر ا‪.82 :T#
C‬‬

‫‪84‬‬
‫و‪
5‬ل >آ‪ً0‬ا إ‪:‬اﻥ( ا‪0‬ب ‪`C+#‬و
ﺕ‪ 2‬ووا
ﺕ‪ 2‬اﺕ‪=
.‬‬
‫‪ @" :2 6‬ی>ه‪1# S‬‬ ‫إ‪:‬اﻥ‪ 2‬ا‪0‬ك وا 
ت ا‪0:O‬ى‪ً e
5 ،‬‬
‫ا‪ "B‬أﻥ ﺹت ه>ا ا‪O 0 +‬رﺵآ وأﻥ‪
# 1U‬‬
‫ﺹﺕ( إ@ ‪O‬ذآ‪ 0‬ﺡ
‪ 1$‬وأ‪ (# 1 
K‬إذ أن ‪x
U‬‬
‫ا‪9‬ا‪ he‬ا‪0<U‬ة‪ 139‬و
دﺕ‪
2‬اﻥی& وا‪0:O‬وی& ﺕ‪0‬ﺕ ‪b‬‬
‫‪ " 1
L o#‬ا‪9‬ا‪ he‬ا‪0 1‬ة ا‪ &+B‬وا‪
1‬م وا‪
O‬ﺕ>ة "‬
‫ا‪0‬ب وا‪0‬ك *¨ن ﺕ‪ $
1‬وﺕ‪
A‬ذ ی‪0r‬ان ‪:¨#‬اﻥ‪" 1‬‬
‫ا‪9‬ا‪ he‬ا‪0<U‬ة " أ ‪

L‬أی‪0Y
+‬ر"‪.140‬‬
‫"إﻥ أو( آ‪  6‬ه>ا ‪
: (#‬ص إ‪ 1‬ی
]‪0‬‬
‫ا‪0‬ب ا‪
+B‬ء ا‪ 
O‬وی
" أ‪>:‬ﺕ " ا¬ ﺡ‪
ًB‬أو‬
‫‪BC‬ن ﺕ‪ *
ًB‬ا‪O  C+‬ﻥ‪ 1‬أ
ﺕ>ﺕ
وأ
ﺕ>ة ‪+‬‬
‫ا‪9‬ا‪ he‬ا ‪ & 6‬وأ‪.141"
2+e‬‬
‫"ی
إ‪:‬اﻥ ا>ی" ی‪ 2+r‬ه>ا ا‪ 
.‬ا‪ O‬ي وی
إ‪:‬اﻥ‬
‫* 
 ا
 ا ‪ ! 6‬ا ‪0‬وا أﻥ أی‪
ًr‬و‪+5‬ا ا‪ O‬ر‬
‫* ‪Y‬ء ا‪O‬ﺡاث ا‪
C.‬م ا ‪0‬ت ‪6:‬ل ا‪C‬ات ا‪‰+A‬‬
‫وا‪O‬ر‪ "#‬ا‪ ،&Y
+‬آﻥا راﺵی" ی
" یّون أﻥ‪" 2CF‬‬

‫‪ 139‬ا‪9‬ا‪ he‬ا‪0<U‬ة‪ :‬ا 


ت ا‪0<U‬ة‪.‬‬
‫‪ 140‬ار‪ ،‬ا‪ & 9A‬ا]
&‪.69 :‬‬
‫‪ 141‬ا‪U+‬ر ا‪ T#
C‬ﻥ‪.(CF‬‬

‫‪85‬‬
‫أو ا‪ 01F‬وا‪.142"$‬‬
‫و* ‪
q‬آ
ن ی
ﻥ( ا
 ا ‪ "  6‬ﺹ‪0‬ا
ت‬
‫‪ " 2*
+#‬ا]ب ا‪ &#0‬وا‪0‬آ& اﻥ ( ا
م ار‬
‫إ‪9: -‬رة ا‪o‬س ا>ي ‪0‬ى * ﻥ‪F‬س " 
ی‪&
 p‬‬
‫ا@ﺕ
دی" * ‪6#‬د ا]
م‪ ،‬وﺕهر ا‪O‬و‪
Y‬ع * ا
‬
‫ا ‪
 1]#  6‬م *
ل ‪ "+‬ی ™  ٌ * ‪" :( $5‬إن‬
‫ا‪o‬س داء ‪
5‬ﺕ و‪ 5‬دب * ﺹ‪ S$5 +‬ا
 ا ‪>2* ، 6‬ا‬
‫ا‪o‬س ه ا>ي أو‪
5‬ﺹ‪ -0‬آ
‪ O‬ات ﺡ‪ -‬ﺕ‪ 41+‬دول‬
‫‪ @ &#0k‬ی ‪ ¤$‬ﺕاده
‪$‬ﻥ ﻥ‪ " &+C‬ا‪ * 1‬دو& ﺵ‪&50‬‬
‫ ‪ &+$C‬ذات ا]‪0‬ی" ‪$‬ن ﻥ‪0+C* &+C‬ه
وﺕ‪0AC‬ه
*‬
‫‪.143"
2 :‬‬
‫"إن ا‪o‬س داء ‪
r‬ل ™  وا]ب‪ ،‬أﺵ (
ی‪1‬ن‬
‫‪
K0C
#‬ن وه ا‪
+‬ﻥ " ‪$#‬غ ا‪@
+1‬ت"‪.‬‬
‫‪ J‬یه ‪
+‬ر‪ &#‬ه>ا ااء وا‪
r‬ء ‪ ‰$* ($‬ه "‬
‫ﺹ‪
F‬ﺕ‪ 2‬و‪ 2Ue
U:‬ا‪+‬ة ا اﺕ‪FU‬ا ‪" :
2#‬وه ﺵ‪o‬ن‬
‫ا‪
 .‬ء وا‪ &$FC‬وا
_ی" وذری‪ 2‬و‰ ه " ﺵ‪o‬ن‬
‫ا]‪ &
2‬ا ‪ ،b5 & 6‬و‰ ه " ﺵ‪o‬ن ا‪0‬ب ا‪
++‬زی"‬

‫‪ 142‬ا‪U+‬ر ا‪.38 : T#
C‬‬
‫‪ 143‬ﻥ‪ ‰F‬ا‪U+‬ر و ا‪. &FU‬‬

‫‪86‬‬
‫‪
.C#‬ی
ﺡ‪+‬ة ه ‪0AF‬ة ا ]‪0‬ی&‪ $* ،‬ﺕ‪ $‬ا
 ا ‪ 6‬‬
‫ " ‪
J‬ت ا‪0‬ب وﺹ‪+‬ده اروس وا ‪."0‬‬
‫‪ J‬ی‪ r‬أ  ا]ب ا ‪ * & 6‬اﺕ
د ا‪0‬ب وا‪0‬ك‬
‫ " أ ر* رای& ا ‪6‬م *>آ‪0‬ه‪" :‬وأ ‪ B (°$
#
$‬أن‬
‫ی‪ -$A‬ا‪0‬ب " ا‪o‬س وی‪+‬وا ی ان وا*
ق ا‪
U‬دق إ‪-‬‬
‫ا‪0‬ك ا>ی" ه ‪ p‬ا ‪6‬م ا
 *‪*0‬ا  ً
رای& ا‪›0‬ن‬
‫
& ‪ * &5
F:‬أر
ء ا
 إن ﺵ
ء اّ‪."(ٰ$‬‬
‫و‪ #‬أن ﻥ ﺵ‪
2‬دات ا‪ &F6F‬وا‪01F+‬ی" وا‪"
C‬‬
‫ا<‪ &+B# "#0‬ه>ا ای" و‪ &+B‬ر( ‪ ρ‬وا‪›0‬ن ا‪B‬‬
‫‪

#‬ر )ا‪
+# rF‬ﺵ‪2‬ت ‪ (#‬ا‪O‬اء( ‪
5‬ل‪" :‬أ‪5‬ل و‪1#‬‬
‫ا‪
+K‬ن وا‪
5‬ع إن أور‪
#‬وأ ‪0‬ی‪
1‬ﺡ
‪6
# -‬م و‪$‬ن‬
‫ﺡ ِ‪ 4$‬او& ا‪
+L‬ﻥ& ‪o#‬ور‪
#‬ووت‬
‫ی ً

دو& إ‪ & 6‬آ‪َ
+‬‬
‫دو& أور‪.144"&#‬‬
‫"أی‪
2‬ا‪:O‬ة * ا‪ 
.‬ا‪ O‬ي‪ :‬إن ا ‪6‬م وﺡ=‬
‫‪1‬ن ﺡ
آ‪
5
ً+‬رات ا‪  C+‬ﺡ‪
ً+1‬ﺡً
و یً
وإن ا>ي‬
‫د ا ]‪0‬ی& إ‪ -‬ا‪
C‬دﺕ" اﻥی& وا‪0:O‬وی&"‪.145‬‬
‫وآ
ن ‪ 5‬ا]‪0‬ف > و‪# * 01 45‬ای& ‪2q‬ر‬

‫‪ 144‬ا‪U+‬ر ا‪.45 : ،T#


C‬‬
‫‪ 145‬ا‪U+‬ر ا‪ T#
C‬ﻥ‪.(CF‬‬

‫‪87‬‬
‫ا‪U‬ة ا ‪2q # & 6‬ر ا_
ت ا & وا@ﻥ‪&
UF‬‬
‫و‪0k‬ه
* او& ا‪
+L‬ﻥ& *
ل ‪
ً K
A‬ا‪0‬ب وأ‪"# "$‬‬
‫أن ا‪1  C+‬ن ‪6Ì‬م و" ی‪1‬ن <‪ " =0‬د
ة ا‪01F‬‬
‫ا  وا‪
+$‬ﻥ‪.‬‬
‫ف إ‪ 1‬ا ]‪0‬ى ی
]‪ 0‬ا‪o# "+$C+‬ﻥ(‬
‫"ی‪0C‬ﻥ أن أز ّ‬
‫‪ 5‬أزف ‪_#‬وغ أ
رات ا‪ 0.F‬ا‪
U‬دق ودﻥ
ﺵ‪0‬وق ا]‪‰+‬‬
‫
دة 
 ا ‪6‬م اﻥی& و‪
A#‬ﺹ& 
دة ا‪
+L‬ﻥ" و@‬
‫‪

+‬دة ا‪0‬ب ا>ی" ی‪ h5‬ﺕم ا
 ا ‪  6‬ور‪(ّ5‬‬
‫‪ -$‬ﺕ‪ 2B‬واﻥ
ه‪.146"2‬‬
‫"‪gY‬ﻥ‪ 3‬أ‪ C9‬ﺏ‪2‬ة وﺝ م ﺏ‪ "#‬أ
‪ L‬ا‪+‬ﻥ آ‪ S‬وأﻥ‪f‬‬
‫ا;س ا‪32‬ط را‪ .h‬أن ا‪=
*$20‬ن ‪
j‬م و‪
j‬م‬
‫و‪ X+‬وإن ا‪= C .=#‬ن إ‪ kO2# P‬ا‪\<2‬ن وان‪> ،‬ا‬
‫*‪
$‬ا‪
# -Y0‬ر ا ‪ 2‬و‪ (+C5
+#‬اّ‪ ،(ٰ$‬إذ 
‪ C‬‬
‫زاه‪ 0‬و™
ﻥ‪
S‬ض ]ش ‪.147"b$A‬‬
‫‪ J‬ی ( ا‪0‬ب ‪" : (#‬وه
‪ 5‬أ‪>:‬ت ا‪ S.‬ا آ
ﻥ‪4‬‬
‫ﺕ‪ hC1‬ﺵ‪ ‰+‬ا ‪6‬م ﺕ_اح وﺕ]‪ ،‬وأ‪>:‬ت ﺕ‪ j$‬ا‪+‬ا‪Y‬‬
‫‪@
#‬ﻥ‪
+1‬ش وا@ﻥ‪
C‬ب‪ ،‬و ‪#‬أت ﺕ
ﺵ‪ 0‬ذ‪ j‬ا‪> 0.F‬‬

‫‪ 146‬ا‪U+‬ر ا‪.32 – 31 : T#
C‬‬
‫‪ 147‬ا‪U+‬ر ا‪.32 :T#
C‬‬

‫‪88‬‬
‫‪ ‰+:‬وأر‪.148"& "#‬‬
‫"وه
‪_# 5‬غ *‪0.‬ه
ا‪
U‬دق & إﺡى و "‬
‫و‪ &e
+J6J‬وأ‪ h‬ه‪0.‬ی& أو ه ‪ -$‬وﺵ‪ j‬ا _وغ وﺡ‪ -‬إن‬
‫آ
ن ه>ا ا‪ً0.* 0.F‬ا آ
ذ‪ $9C*
ً#‬ا‪ 0.F‬ا‪
U‬دق ‪"J6J #‬‬
‫‪149‬‬
‫أو أر‪
ً
 "#‬إن ﺵ
ء ا‪"(°$‬‬

‫‪ 148‬ا‪U+‬ر ا‪.32 : T#
C‬‬
‫‪ 149‬ا‪U+‬ر ا‪ T#
C‬ﻥ‪.(CF‬‬

‫‪89‬‬
‫ا و‪R‬د ا‪"#$‬‬
‫ﺕ " " ‪6:‬ل ا  أن او& ا‪
+L‬ﻥ& آ
ﻥ‪ 4‬ﺕا(‬
‫ﺕ ٍ ‪
:‬ر ودا‪ * $:‬أوا‪ 0:‬ا‪0‬ن ا
 ]‪
: ،0‬ر‬
‫ی‪
99A+
# L+‬ت ا‪O‬ور‪ &#‬ا آ
ﻥ‪ * 4‬أوج *ﺕ‪
2‬ﺕ
ول‬
‫إ
ط ا‪ &*6A‬ا‪
+L‬ﻥ&‪ ،‬و " ‪ ° J‬ﺕ‪ C‬ﺕ‪0‬آ‪ ،
2‬وأّت >‪j‬‬
‫]‪0‬ات ا‪
99A+‬ت ﺡ‪ b9A &e
4<$# -‬و " ‪6:‬ل ه>=‬
‫ا‪
99A+‬ت ﺕ‪ 4$$C‬إ‪ +. -‬او& ا‪
+L‬ﻥ&‪ ،‬وﺕ‪4$‬‬
‫‪ +.#‬ا
‪ e‬ا ﺕ‪
2 ّF1‬ﺕ‪ 4F‬آ
ن ه>= او& ا‪&+B‬‬
‫‪ " 6‬ﺕ‪0‬ا  أ‪0K‬ا*‪.
2‬‬‫ا ﺕ‪ S$5 1‬ا
 *‪ً r‬‬
‫ورأى ‪ 99A‬اول ا‪O‬ور‪ &#‬أن أ*‪0K r‬ی& ‪4F$‬‬
‫ه إ‪
J‬رة ا‪0‬ات ا &‪ ،‬وإﺵ
& ا‪
1*O‬ر ا‪
+$‬ﻥ& ا‬
‫ﺕ‪ -$ +‬إ‪
Y‬ف اازع ا ‪ # ، 6‬ا]‪=e
 * j1‬‬
‫وﻥ‪1 ،(+B‬ن ‪
1
#‬ن إﺡ‪6‬ل ا‪
1*O‬ر ا‪.‬یة  ا‪
F+‬ه‬
‫ا ‪.& 6‬‬
‫‪
q * 6‬ه‪ =0‬ا‪0‬ﺡ‪&+‬‬ ‫ود‪
299A >F 4$:‬ه>ا ‪ً :‬‬
‫و* ‪ (ِ $َِ 5ِ " (K
#‬ا>اب‪ * ،‬أت ﺕ‪ *0‬ﺵ
رات ا ﺹ‪6‬ح‬
‫و 
ر‪ &#‬ا@ اد‪ ،‬وﺕ‪
# S
9‬ی وا‪
+‬داة ‪
#‬ر‪!!..‬‬
‫و‪ $: #‬ا‪
9$C‬ن   ا‪ +‬ا‪
L‬ﻥ )‪1909‬م( و ‪.‬ء‬
‫ا@ﺕ
د وا‪# 50‬أت اة إ‪ -‬ا & ﺕ‪ -$ F9‬ا‪x9C‬‬

‫‪90‬‬
‫وآ>‪ j‬اﺵ ﻥ]
ط ا‪
U‬رى * ا]
م و‪0k‬ه
وا]‪0‬ی‪h‬‬
‫ﺡ‪
+
# &1 * "C‬داة ‪ & 
#‬وا‪L‬رة ا‪.&#0‬‬
‫و‪ 5‬رﺹ ا  ه>= ا‪
B‬ه‪0‬ة وأ

2#‬ا‪
A‬ر&‬
‫واا‪ ،&$:‬وﺕ‪ &$.‬دور ا
م ار * *‪ 2‬ه>= ا‪
B‬ه‪0‬ة‬
‫و ‪.
2 (F5‬‬
‫و‪ C‬أه‪ .‬ﻥ‪ ?O‬ا‪:"#$‬‬
‫‪
# – 1‬ن دور اول ا‪O‬ور‪ * &#‬إﺵ
& ا‪ &*
L‬ا‪
+$‬ﻥ&‬
‫وﺕ]‪ .‬اة إ‪ -‬ا &‪.‬‬
‫‪ – 2‬دور ا‪2‬د وا‪
+‬ﻥ" * إ‪
J‬رة ‪ & J0‬ا & ا‪& $C‬‬
‫آ‪
+‬ی‪
2+C‬ا‪
O‬ذ ار‪.‬‬
‫‪ – 3‬دور أه ا<‪0‬ة * ا‪ &2‬اي ا  ‪h
A ٍ #‬‬
‫  ‪ -$‬ا‪O‬ﺹ
& ا ‪.& 6‬‬
‫‪ – 4‬ا‪ &.2 " h]1‬ا
م ‪#‬ی ا_
ن ار *‬
‫ ا‪ &2‬ا@ﻥ‪0‬اف " ا ‪6‬م ‪ f2+
#‬ا‪›0‬ﻥ وﺕ‪ F‬اة‬
‫ا & وا‪o‬آ ‪ -$‬ا‪:O‬ة ا ‪.& 6‬‬
‫و ا  ‪>2#‬ا ا‪0‬ض ‪# "# 5‬ای& ‪2q‬ر ا 
ت‬
‫و ا‪ &2‬ا
م ار >‪o# j‬ﺹ
& وا‪
2‬د ‪$ {*
1‬ا‪5‬‬
‫ا‪.(# b+‬‬

‫‪91‬‬
T*‫ ا‬ª
#‫و‬

92
‫ا‪R‬در وا<اﺝ‪:L‬‬
‫إ‪0#‬اه اا‪ ،55‬أآ‪0‬اد او& ا‪
+L‬ﻥ&‪ ،‬أ‪
+‬ل ا‪`+‬ﺕ‪0+‬‬
‫ا
‪ +‬ا‪0‬ا‪$ #‬را
ت ا‪
+L‬ﻥ& ﺡل ا
ة ا داری& و‪0#‬وز‬
‫ا 
ت‪0 ،‬ا& وﺕی د‪   .‬ا‪ $.‬ا‪ ،++‬ﺕﻥ‰‬
‫)‪1412‬هـ – ‪1992‬م(‪0 ،‬آ_ ارا
ت وا ث ا‪
+L‬ﻥ&‬
‫وا‪+‬رو‪ &1‬وا‪ TJ‬وا‪
$+‬ت‪ ،‬ز‪0F‬ان – ﺕﻥ‰‪.‬‬
‫إﺡ‪
C‬ن ا‪# ،
U‬ی ا_
ن ار ﻥ‪0B‬ة 
& " ﺡ
ﺕ(‬
‫و›‪
J‬ر=‪ ،‬ا
ﻥ ل‪1407 ،Sozler Nesriyat ،‬هـ – ‪1987‬م‪.‬‬
‫أﺡ‪ +‬ا‪ ، +‬ا‪2‬د * او& ا‪
+L‬ﻥ& `‪ &C‬ا‪&
0‬‬
‫– ‪0#‬وت ‪ 1418‬هـ – ‪1988‬م ط‪.2‬‬
‫أﺡ‪ +‬ا‪ ،+‬ا‪0‬آ
ت ا ‪ & 6‬ای‪ * &L‬ﺕ‪0‬آ

‪0Y‬ه
و‬
‫ ‪
2$ C‬دار ا ]‪
+ 0‬ن ا‪O‬ردن ‪1413‬هـ‪1993 -‬م ط‪.1‬‬
‫أﺡ‪ 2* +‬ا]ا‪ ،&1#‬ا‪ &
.‬ا ‪ & 1 ،& 6‬ا‪
+‬ر‬
‫ا@ردن ‪
+‬ن ‪1984‬م‪1404-‬هـ ط‪.1‬‬
‫›زاد آ‪
 0‬ﻥ‪
 ،‬آ‪ &+‬ا]‪0#  7‬ان‪ ،‬أ
م ‪&+1‬‬
‫ا@‪6‬ل‪@› &$. ،‬ي إ‪6‬م‪ ،‬اد ‪ ،3‬ا‪1418 ،11 &C‬هـ –‬
‫‪1997‬م(‪.‬‬
‫ا
م ار‪ ،‬إﺵ
رات ا ‪
.‬ز * ‪
B‬ن ا ی‪
.‬ز‪،‬‬

‫‪93‬‬
‫ﺕ‪ T‬إﺡ‪
C‬ن ا‪ ،
U‬ﻥ]‪ 0‬دار ا‪O‬ﻥ
ء ‪ &
9$‬وا]‪،0‬‬
‫ا‪
0‬دى‪ ،‬ا‪0‬اق )‪1409‬هـ – ‪1989‬م( ط‪.1‬‬
‫ا‪
+L &]e
 0 O‬ن أو‪ ،$k‬واي   ا‪ ،+‬ﻥ‪($‬‬
‫‪ &#0$‬ﺹ
‪ x‬اوي‪ ،‬دار ا ]‪
+ ،0‬ن )‪1408‬هـ –‬
‫‪1988‬م( ط‪.1‬‬
‫أﻥر ا‪.‬ي‪ ،‬ا‪0‬و‪ &#‬وا ‪6‬م‪ ،‬ﻥ]‪ 0‬دار ا@‪
U‬م‪،‬‬
‫ا
ه‪0‬ة )‪1394‬هـ – ‪1976‬م(‬
‫أﻥر ا‪.‬ي‪ 
 ،‬ﺕ
ری‪ 7‬ا ‪6‬م ا‪
+‬ﺹ‪ ،0‬دار ا@ﺹ‪6‬ح‬
‫‪  9$‬و ا‪1401 0U 0]2‬هـ‪1981 -‬م‪.‬‬
‫أور‪
:‬ن ‪ ،$ +‬ا‪
9$C‬ن   ا‪ +‬ﺡ
ﺕ( و أﺡاث‬
‫‪ =0U‬دار ا‪ Te
J‬ا‪1‬ی‪ 1407 4‬هـ – ‪1986‬م ط‪.1‬‬
‫أور‪
:‬ن ‪  ،$ +‬ار ر ار * ﺡ
ة‬
‫أ & ﺵ‪0‬آ& ) ا‪ &
9$ (C‬ا
ﻥ ل ‪1416‬هـ‪1995 -‬م ط‪.1‬‬
‫ا‪B "#‬ر‪
C ،‬ن ا‪0‬ب‪ ،‬ﻥ]‪ 0‬دار ا‪
+‬رف ‪.0U+#‬‬
‫ارﻥ‪ ،4C‬أ‪ .‬را _ور‪ ،‬ﺕ‪0‬آ
ا‪
F‬ة و‪J‬رة ‪1908‬م‪ ،‬ﺕ‪&+0‬‬
‫اآر أﺡ‪ +‬ﺹ
‪ x‬ا‪] $‬رات دار ‪ & 1‬ا
ة ‪0#‬وت‬
‫‪1960‬م‪.‬‬
‫أ " ‪ ،‬ا‪L‬رة ا‪ &#0‬و ‪
o‬ة ا]‪0‬ی‪ h‬ﺡ‪ ،"C‬دار‬

‫‪94‬‬
‫ا‪
1‬ﺕ‪ S‬ا‪
  ،#0‬ن )‪#‬ون ﺕ
ری‪.(7‬‬
‫‪
#‬ول ﺵ‪ ،_+‬ا ‪6‬م ‪5‬ة ا< ا
‪ ،&+‬ﺕ‪ &+0‬د‪+ .‬‬
‫ﺵ
(‪ ،‬ﻥ]‪ & 1 0‬وه & ‪1391) ،0U+#‬هـ – ‪1971‬م(‪ ،‬ط‪.1‬‬
‫‪#‬ی ا_
ن  ار ا‪ & 9A‬ا]
& ﺕ‪ &+0‬و ﺕ‪T‬‬
‫إﺡ‪
C‬ن ‪ 
5‬ا‪ -
U‬ز‪ 0‬ا
ﻥ ل ‪1409‬هـ – ‪1989‬م‪.‬‬
‫
ن دای&‪ ،‬ا
م ا‪1‬اآ ‪ U* ،‬ای" " او&‪ ،‬دار را‪
5‬‬
‫‪ ،0]$‬ا‪ &1$++‬ا‪+‬ة )‪1408‬هـ – ‪1988‬م(‪ ،‬ط‪.1‬‬
‫‪ ،$$‬ﻥ‪ &r2‬ا‪O‬آ‪0‬اد ا‪0# ،&*
L‬وت )‪1406‬هـ –‬
‫‪1986‬م(‪.‬‬
‫‪
+‬ل رﺵ أﺡ‪ +‬ود‪* .‬زي رﺵ‪ ،‬ﺕ
ری‪ 7‬ا‪01‬د ای 
&‬
‫ﺹ‪6‬ح ای" أر‪ – #‬ا‪0‬اق ‪1990‬م ‪1411‬هـ ط‪.1‬‬
‫‪ +‬ا‪0U+‬ي‪ ،‬ﺡ
‪ 0Y‬ا
 ا ‪ ، 6‬ﻥ]‪ 0‬دار أم‬
‫ا‪0‬ى‪ ،‬ا‪O‬ردن )‪1409‬هـ – ‪1989‬م(‪.‬‬
‫رج أﻥ‪9‬ﻥس‪ ،‬ی‪ &B‬ا‪0‬ب‪ ،‬ﺡ‪0‬آ& ا‪0‬ب ا &‪،‬‬
‫ﺕ‪ &+0‬اآر ﻥ
ﺹ‪ 0‬ای" ا‪ O‬ود‪ .‬إﺡ‪
C‬ن 
س‪ ،‬ﻥ]‪ 0‬دار‬
‫ا‪6+$ $‬ی"‪ ،‬ﻥ]‪@
# 0‬ﺵ‪0‬اك  `‪0* &C‬اﻥ‪0# "$1‬وت –‬
‫ﻥیرك )‪1382‬هـ – ‪1962‬م(‪.‬‬
‫ﺡ‪# ،j$ "C‬ی ا_
ن  ار و*‪ ،=01‬ا@ﺕ
د‬

‫‪95‬‬
‫ا ‪# &+. ، 6‬ث ا‪`+‬ﺕ‪ 0+‬ا
‪  +‬ی ا_
ن ‬
‫ار )‪1416‬هـ – ‪1996‬م‪ ،‬ا
ﻥ ل‪ ،‬ط‪.1‬‬
‫‪ "
:‬ن‪
# (: .‬ت ( رﺕ‪ -‬آرد
ن‪ ،‬ا‪ &+0‬ا‪01‬دی&‬
‫ " ا‪0‬و&‪1971 ،‬م‪.‬‬
‫ز‪6# 0#‬ل إ‪
+$ ،
+‬ء و ارس * أر‪& 9 ،#‬‬
‫ا_ه‪0‬اء‪ ،‬ا‪+‬ﺹ‪ ،‬ا‪0‬اق )‪1404‬هـ – ‪1984‬م(‪.‬‬
‫زﻥ
ر ‪   * ،#$‬آ‪0‬د
ن‪0# ،‬وت )‪1407‬هـ –‬
‫‪1987‬م(‪.‬‬
‫
‪ K‬ا‪0U‬ي‪0Y
 ،‬ات * ﻥ]ء ا &‪ ،‬دار ا‪$‬‬
‫‪6+$‬ی"‪0# ،‬وت )‪1375‬هـ – ‪1956‬م(‪ ،‬ط‪.1‬‬
‫ أ‪  ،-F9U #‬ا‪ & O‬ا ‪# & 6‬ا‪ 5‬ا‪O‬آ‪0‬اد‪،‬‬
‫ ‪@› &$.‬ي إ‪6‬م‪ ،‬ا‪ ،2 &C‬اد ‪.1‬‬
‫ا‪
9$C‬ن   ا‪> ،+‬آ‪0‬اﺕ ا‪ &C` ،&
C‬ا‪،&
0‬‬
‫‪0#‬وت )‪1406‬هـ ‪1986‬م(‪ ،‬ط‪5‬‬
‫ادي   ‪ ،+‬ا‪O‬ﺡال ا@‪ &
+‬وا@‪
U5‬دی& *‬
‫‪6#‬د ا‪_.‬ی‪0‬ة ‪6:‬ل ا‪0‬ن ا‪
C‬دس ا‪0.2‬ي‪ ،‬دار ا]`ون‬
‫ا‪<# ،&*
L‬اد‪ ،‬ا‪0‬اق )‪1409‬هـ – ‪1988‬م(‪.‬‬
‫
 ‪
+L‬ن‪6 ،‬ﺡ‪
B‬ت ﺕ
ری‪ &A‬ﺡل ﻥ]‪o‬ة ا‪ 01F‬ا ‪،‬‬

‫‪96‬‬
‫درا
ت آ‪0‬دی&‪1414 ،D.I.I ،‬هـ – ‪1984‬م‪.‬‬
‫ﺵ
آ‪
U: 0‬ك‪ ،‬ا‪01‬د وا‪ &oC+‬ا‪01‬دی& ا‪ &C`+‬ا‪&#0‬‬
‫‪$‬را
ت و ا]‪<# 0‬اد ‪1409‬هـ – ‪1989‬م ط‪.2‬‬
‫ﺹ‪ e+‬اﺕ‪0 ) 0.‬رًا ( ‪ ،‬ا‪2‬د * ا ‪$‬ان ا ‪& 6‬‬
‫ﺕ‪ &+0‬اآر ‪
+‬ل ا‪0 
*0‬ا& دآر رﺵ
د ا]
‬
‫‪ 
 &C$‬ا‪ - 197 &*0+‬ا‪1‬ی‪ 1411 4‬هـ – ‪1990‬م‪.‬‬
‫  ا_ی_ ا]
وي‪ ،‬او& ا‪
+L‬ﻥ& دو& إ‪0F & 6‬ى‬
‫‪ & 1 –
2$‬ا@ﻥ‪0U $.‬ی& – ا
ه‪0‬ة ‪1982‬م ط‪1‬‬
‫‪
+L‬ن ‪ ،$‬ا‪ ‰O‬ا‪01F‬ی& ‪0$‬آ& ا & ا‪01‬دی&‪&$. ،‬‬
‫›@ي إ‪6‬م‪ ،‬اد ‪1416) 3 ،2‬هـ ‪1995‬م(
_ی
‪.‬‬
‫‪
+L‬ن ‪ ،$‬إﺵ‪ * &
1‬اﻥ‪ &Y
F‬ا]‪@› &$. ، 7‬ي‬
‫إ‪6‬م‪ ،‬اد ‪ ،3‬ا‪1418) ،11 &C‬هـ – ‪1997‬م(‪.‬‬
‫‪
+L‬ن ‪ ،$‬ا‪ ‰O‬ا‪01F‬ی& ‪0$‬آ& ا & ا‪01‬دی&‪&$. ،‬‬
‫›@ي إ‪6‬م‪ ،‬اد ‪ ،3 ،2‬ا‪ &C‬ا
&‪1416) ،‬هـ –‬
‫‪1995‬م(‪.‬‬
‫‪
+L‬ن ‪ ،$‬ا ﺵ‪ * &
1‬اﻥ‪ &Y
F‬ا]‪@› &$. ، 7‬ي‬
‫إ‪6‬م‪ ،‬اد ‪ ،4‬ا‪1418) ،11 &C‬هـ – ‪1998‬م(‪.‬‬
‫‪
+L‬ن ‪ ،$‬ا‪
$‬ء ﺕ
ری‪0* A‬ی  ا]‪   7‬ا‪(°$‬‬

‫‪97‬‬
‫ا‪02‬ي‪ ،‬و‪ " &+0 &J‬ا‪ U‬ا ﻥ‪_$.‬ي * ﺕ ‪0‬ی_‬
‫‪¨#‬ی‪0‬ان إ‪ -‬وزارة ا‪
A‬ر& ‪$#‬ن * ‪1881/10/1‬م ر‪5‬‬
‫ا‪0 (23) &J‬ي ‪
<$‬ی&‪ ،‬وزارة ا‪
A‬ر& ر‪ 5‬ا‪h$+‬‬
‫)‪@› &$. ،(60/442‬ي إ‪6‬م‪ ،‬اد ‪ ،3 ،2‬ا‪.9 &C‬‬
‫‪
+L‬ن ‪ ،$‬ﺡ‪0‬آ& ا]‪J  7‬رة ﺵ‪ &0‬أم دو& آ‪0‬دی&‪،‬‬
‫›@ي إ‪6‬م‪ ،‬اد ‪ ،3‬ا‪1418 ،11 &C‬هـ – ‪1997‬م‪.‬‬
‫‪
+L‬ن ‪
# -F9U ،$‬ﺵ
ی

 * 1$‬ء ﺕ
ری‪ A‬‬
‫‪ ، 1+‬و‪ ،&J‬ر
& " ‪
# -F9U‬ﺵ
إ‪ -‬ا‪   (#‬ا_ی_‬
‫‪
# j#‬ری‪1921/12/12 7‬م‪ ،‬ور‪ 5‬ا‪،5371/7781 :&J‬‬
‫ ‪@› &$.‬ي إ‪6‬م‪ ،‬اد ‪ ،2‬ا‪.10 &C‬‬
‫‪ $‬ا‪ =0‬دا‪ &  ،k‬ر
& ا ﻥ‪
C‬ن وا ی‪
+‬ن ‪$‬ر‪،‬‬
‫ﻥ]‪ 0‬دار ا@‪
U‬م‪1403) 0U ،‬هـ – ‪1983‬م(‪ ،‬ط‪.1‬‬
‫‪ -$‬ﺡ‪C‬ن‪ ،‬ا‪
+L‬ﻥن وا‪0‬وس‪ ،‬ﻥ]‪ 0‬ا‪ S1+‬ا ‪، 6‬‬
‫‪0#‬وت‪ ،‬ا‪ & 9‬ا‪O‬و‪1982 ،-‬م‪.‬‬
‫ا‪1F‬ﻥ‪ S$* 4‬دي ‪0K‬ازي ‪ :‬ﺕ
ری‪ 7‬ا‪ &*
U‬ا‪،&#0‬‬
‫ﻥ]‪ 0‬ا‪ & 9+‬ا‪O‬د‪0# & #‬وت‪ ،‬ا‪_O‬اء )‪،1913 ،(3 – 1‬‬
‫وﻥ]‪ 0‬ا‪ & 9+‬ا‪0 O‬ی‪
1‬ﻥ& ‪0 #‬وت‪ ،‬ا‪_.‬ء ا‪0‬ا‪1914) #‬م(‪،‬‬
‫وأ
دت ‪O
# ( K‬و*‪ & 1 4C‬ا‪< # -L+‬اد )‪#‬ون ﺕ
ری‪:(7‬‬
‫‪/4‬هـ‬

‫‪98‬‬
‫آ‪
+‬ل ‪ ،02B‬آرد
ن * ات ا‪0‬ب ا
‪&+‬‬
‫ا‪O‬و‪ ،-‬دآر آ
‪0‬س ‪
F5‬ن‪ ( ،‬ﻥ( و= ی( ك ( _وى‪،‬‬
‫‪
#
#‬ن‪ ،‬رات‪# ،‬ﺕ
ن‪<# ،‬اد ‪.1982‬‬
‫ا‪1‬اآ ‪ ،‬أم ا‪0‬ى دار ا‪0‬ا‪ e‬ا‪0#– #0‬وت ‪1402‬هـ‬
‫‪1982‬م ط‪.2‬‬
‫ی‰ ﺵ‪ :A‬ا‪ 0C‬ا‪U+‬ن * ﺵ& ا‪C 0F‬ن‪ ،‬ا‪& 9+‬‬
‫ا‪
#Ç &1J
1‬ء ا" ‪0# ،‬وت )‪1337‬هـ – ‪1910‬م(‪.‬‬
‫ا‪
+‬و"‪   ،‬ا‪ q +‬ا‪ * (°$‬ا‪O‬رض‪ ،‬ﺕ‪ &+0‬راﺵ‬
‫رﺵي‪ ،‬ا
ه‪0‬ة )‪.(1950‬‬
‫ ‪.‬ي   ا‪ .+‬ا‪*
U‬ري – ط او& ا‪
+L‬ﻥ& و‬
‫أ‪0J‬ة ‪ -$‬اة ا ‪ – & 6‬دار ا‪U‬ة ‪0U 0]$‬‬
‫‪ 1410‬هـ –‪ 1990‬م ط‪.1‬‬
‫ ‪@› &$.‬ي إ‪6‬م‪ ،‬اد ‪ ،3 ،2‬ا‪ &C‬ا
&‪
+ ،‬دى‬
‫ا‪0:u‬ة )‪1415‬هـ( ﻥ*‪1995) 0 +‬م(
_ی
‪.‬‬
‫ ‪ "F` &+.‬أ‪6‬م ا‪ * &*
U‬ا‪ "K‬ا‪ #0‬إﺹار‬
‫ا‪ &+B+‬ا‪ &#0$ &#0‬و ا‪ &*
L‬و ا‪$‬م ﺕﻥ‰ ‪1977‬م ا‪$.+‬‬
‫ا‪O‬ول‪.‬‬
‫ ‪ &FC$* ،2# + +‬ا
ری‪ 7‬ا‪
+$‬ﻥ‪ & 1 ،‬ﺹ
در‪،‬‬
‫‪0#‬وت )‪1314‬هـ – ‪1925‬م(‪.‬‬

‫‪99‬‬
‫ ‪ +‬ﺡ‪0‬ب   ا‪> ،+‬آ‪0‬ات ا‪
9$C‬ن   ا‪ +‬دار‬
‫ا‪ $‬د ]‪ 1991 T‬م ط‪.3‬‬
‫* أو‪
5‬ر‪ ،‬ر * ‪2 &J6J‬د‪ ،‬ا
ﻥ ل )‪1400‬هـ –‬
‫‪1980‬م(‪ ،‬ط‪.1‬‬
‫ ‪0* +‬ی ‪ j#‬ا‪ ،
+‬ﺕ
ری‪ 7‬او& ا‪ &+$‬ا‪
+L‬ﻥ&‪،‬‬
‫ﺕ‪ T‬إﺡ‪
C‬ن ﺡ ﻥ]‪ 0‬دار ا‪0# ،‰e
F‬وت )‪1403‬هـ –‬
‫‪1983‬م(‪ ،‬ط‪2‬‬
‫ ‪+ +‬د ا‪0‬و‪ 0U ،‬وا‪ &oC+‬ا]‪،&50‬‬
‫ا ‪1‬ری&‪1966 ،0U ،‬م‪.‬‬
‫ ‪+‬د ا]
ذ‪ ،‬ا‪ &oC+‬ا]‪ -&50‬درا& و‪" &e
J‬‬
‫ا‪ &*6A‬ا‪
+L‬ﻥ& ﻥ]‪ & 1 0‬وه &‪1409 0U ،‬هـ – ‪1989‬م‬
‫ط ‪.2‬‬
‫ ‪ -F9U‬ﺹ ‪0‬ي‪ ،‬ا@‪0‬ار ا‪ &FA‬وراء إ<
ء ا‪&*6A‬‬
‫ا‪
+L‬ﻥ&‪ ،‬ﺕ‪ T‬ودرا& د‪ -F9U .‬ﺡ‪ ،+$‬دار اة‪،‬‬
‫ا ‪1‬ری& )‪1405‬هـ – ‪1985‬م(‪ ،‬ط‪.1‬‬
‫ ‪K -F9U‬ران‪ ،‬أ‪0‬ار ا@ﻥ‪6‬ب ا‪
+L‬ﻥ ﺕ‪ &+0‬آ‪
+‬ل‬
‫‪ -&:‬ﻥ]‪ 0‬دار ا ‪6‬م ‪1397‬هـ‪1977 -‬م )‪#‬ون ‪
1‬ن(‪.‬‬
‫ ‪ ،+ -F9U‬ا‪0‬آ& ا ‪ & 6‬ای‪ * &L‬ﺕ‪0‬آ
‪،‬‬
‫أ‪
+‬ﻥ
ا<‪1404) &#0‬هـ – ‪1984‬م(‪.‬‬

‫‪100‬‬
‫ >ر ا‪+‬ﺹ‪ ،$‬ا
ة ا‪ &
C‬وا_‪ * &#‬آرد
ن‬
‫ﺵ‪0‬آ& ری
ض ا‪0‬ی‰ ‪ S1$‬و ا]‪ 0‬ا‪0‬اق ‪1411‬هـ –‬
‫‪ 1990‬ط‪.1‬‬
‫ا‪ &+‬ا‪0* &C` ،&*
L‬اﻥ‪ &
9$ "$1‬وا]‪،0‬‬
‫ا
ه‪0‬ة – ﻥیرك )‪1392‬هـ – ‪1972‬م( إﺵ‪0‬اف اآر‬
‫ﺡ‪. "C‬‬
‫ا‪ &+‬ا‪ &FU‬ا‪ ،&#0‬ﻥ]‪ 0‬ا‪ &+B+‬ا‪&#0$ &#0‬‬
‫وا‪ ،&*
L‬ﺕﻥ‰ )‪1420‬هـ – ‪1997‬م(‪.‬‬
‫ا‪ &+‬ا‪0C+‬ة * ا‪O‬دی
ن وا‪>+‬اه‪ S‬ا‪
+‬ﺹ‪0‬ة‪ ،‬اوة‬
‫ا
‪
]$ &+‬ب ا ‪ ، 6‬ا‪0‬ی
ض )‪1409‬هـ – ‪1989‬م(‪،‬‬
‫ط‪.2‬‬
‫ *‪ T‬ﻥ  ا‪ :(0+‬ﺹة ا‪ 0‬ا‪0+‬ی‪ ،£‬دار ا 
رق‪،‬‬
‫‪0#‬وت‪ ،1996 ،‬ط‪.8‬‬
‫ﻥی ه_ار‪ ،‬ا‪+‬ارس ا‪0U‬ی&‪0 ،‬آ_ ا ‪
$‬ن ‪$‬را
ت‬
‫وا‪
#O‬ث ا‪ ،&+$‬ا
ﻥ ل )‪1415‬هـ – ‪1994‬م(‪.‬‬
‫ﻥ_ی( آ
ر= ‪   ،‬ا‪0‬ﺡ‪ "+‬ا‪1‬اآ  ‪0 & 9‬وس ‪0#‬وس –‬
‫‪0K‬ا‪
  ‰$#‬ن ‪1415‬هـ – ‪1994‬م ط‪.1‬‬
‫و ‪
+ £‬ل ‪ 0+‬ﻥ‪J ،+B‬رة ا]‪0‬ی"‪0 ،‬آ_ درا
ت‬
‫اﺡة ا‪1395) &#0‬هـ – ‪1985‬م( ط‪<# ،2‬اد‪.‬‬

‫‪101‬‬
،& ‫& ا‬r5‫اق و‬0‫ ﺵ& ا‬،+B‫ ﻥ‬0+ ‫
ل‬+ £ ‫و‬
– ‫هـ‬1404) ‫وت‬0# ،&#0‫آ_ درا
ت اﺡة ا‬0 0]‫ﻥ‬
.1‫م( ط‬1984
،‫& ا 
ن‬$. ،‫
د‬29Y@‫اد * 
 ا‬0‫آ‬O‫ ا‬،0<U‫ ا‬h‫ی‬
.134 ‫ اد‬،‫ن‬
& 1 &‫
ﻥ‬+L‫
" او& ا‬#‫ أور‬h5 ،FL‫ ا‬-$ h‫ی‬
.1 ‫م ط‬1996 – ‫هـ‬1417 &K‫ ا‬2* j$+‫ا‬
Andrew Mango, Turkey, Thames and Huom,
11d, London, 1968, p. 53
Cevdet Ergul, Abdul Hamidin Dogu Politikasi
ve Hamidiye Alaylari, Izmir, (1997-1417).
Daid McDowall, A Modern History of the
Kurds
Hee Soo Lee, Islam Ve Turk Kulturunun,
Uzak Doguya Yaylimasi, 1988.
Kamran Badr Khan, The Kurdish Problem,
Royal Central Asian Studies, 36.
Kidourie Elie, Young Turkes, Free Masons

102
and Jew
Nikkie R. Keddie, An Islamic Response to
Imperialism, University of California Press,
Berkeley, Los Angeles & London, 1983.
Osmanli Ittihad ve Terkki Cemiyeti ve Jon
Turkluk, (1889-1902), Iletisim Yayinlari,
Istanbul- 1985.
Par Maryam Jamilah, “Bediuzzaman Said
Nursi, Le Sauveurde Islam on Turquie.
Sukran Vahide, Beduizzaman Said Nursi,
Sozler Publications, Istanbul (1412H-1992)
The Kurdish Nationalist Movement,
Syracuse, 1967.
Wadi Jwaidda, The Kurdish Nationalist
Movement, Syracuse, 1967.

103