บทที่ 1 การประมวลสัญญาณดิจิทัลเบื้องตน

Chapter 1 Introduction to Digital Signal Processing
*Axiom: All in the universe could be roughly classified into two types; i.e. male or female,

black or white, yes or no, right or wrong, friend or enemy, …, and now analog or digital to
zero or one.*

มีคําถามแรกที่มักจะไดยินอยูเสมอ กอนที่จะเริ่มสอนวิชาการประมวลสัญญาณดิจิทัลของแตละเทอม โดย มักจะมี
คนถามวา “DSP คืออะไร” ( ซึ่ง DSP ยอมาจาก Digital Signal Processing) และคําถามที่ตอเนื่องตามมามักจะเปน “DSP มี
ประโยชนและสําคัญอยางไร ทําไมตองเรียน” ในฐานะของผูเขียนและอาจารยสอนวิชานี้เห็นวา มีคําถามหลายคําถามที่
สําคัญและนาสนใจ ซึ่งจะเปนกาวแรกที่สําคัญในการนํานักศึกษาใหกาวเขามาในโลกของการประมวลผลสัญญาณ ดังนั้น
บทนี้จะแนะนําการประมวลผลสัญญาณดวยคําถามตาง ๆ โดยคําถามเหลานี้เปนคําถามพื้นฐาน (ทาบังคับ) ซึ่งผูศึกษาวิชานี้
ทุกทานควรจะตองคนหาคําตอบจากตนเองใหไดในที่สุด ดังตอไปนี้

1.1 สัญญาณคืออะไร
เปนการยากที่จะตอบใหชัดเจนสั้น ๆ วาสัญญาณคืออะไร คําตอบจากหนังสืออางอิง [Mit01] จะกลาวไววา
A signal is a function of independent variables such as time, distance, position,
temperature, and pressure.

แตสําหรับผูเขียน จะขอตอบโดยใชมุมมองของวิศวกรไฟฟาวา
From my point of view, anything that you can convert into electrical voltage or
current can be signal for digital signal processing.

สั ญ ญาณโดยทั่ วไปจะเกิ ดจากธรรมชาติ มี บ างที่ เกิ ดจากการสั งเคราะห ห รือ ประกอบกลั บ ขึ้ น ภายหลั ง โดยใช
คอมพิ วเตอร หรือ เกิ ดจากการสรางเที ยมโดยใช สู ต รทางด านคณิ ตศาสตรแ ละคอมพิ วเตอร (Simulation) ตั วอย างของ
สัญญาณตาง ๆ มีดังตอไปนี้
สัญญาณคลื่นหัวใจ (Electrocardiography or ECG Signal)
สัญญาณคลื่นสมอง (Electroencephalogram or EEG Signal)
สัญญาณคลื่นแผนดินไหว (Seismic Signal)
สัญญาณเสียงพูด (Speech Signal)
สัญญาณเสียงดนตรี (Musical Sound Signal)
ขอมูลตาง ๆ ที่เปลี่ยนแปลงตามเวลา อาทิเชน อุณหภูมิ มูลคาของหุนในตลาดหุน ความเขมแสงอาทิตยในแต
ละวัน เปนตน
และอื่น ๆ อีกมากมาย นักศึกษาลองคิดดู

เอกสารคําสอนวิชาการประมวลสัญญาณดิจิทัล
KSIP Lab Kasetsart Signal and Image Processing Laboratory

Kasetsart University 2005
http://ksip.ee.ku..ac.th

บทที่ 1 การประมวลสัญญาณดิจิทัลเบื้องตน 1-2 สัญญาณอาจมองไดหลายมิติ ไมจํากัดอยูที่กลาวมาแลว ซึ่งสวนใหญจะเปนสัญญาณเพียงมิติเดียว หมายถึงมีคาที่ เปลี่ยนแปลงไปกับเวลา แตสัญญาณที่มีมากกวามิติเดียวก็มีดังตอไปนี้ สัญญาณสองมิติ ไดแก รูปภาพนิ่ง (Image) โดยมิติทางดานแกนแนวนอนและแกนแนวตั้ง ดังเชนตัวอยางรูปลาย นิ้วมือในรูปที่ 1-1 ซึ่งจากตัวอยางนี้ จะเห็นไดวา สัญญาณภาพลายนิ้วมือมีความไมแนนอน ขึ้นอยูกับสภาพผิว ของนิ้วมือและเซ็นเซอรในสภาวะตาง ๆ ซึ่งยังคงเปนปญหาที่ทาทายความสามารถของนักวิจัยขั้นตอนวิธีการ เปรียบเทียบลายนิ้วมือ (Fingerprint Verification Algorithm) (ก) ลายนิ้วมือแตก (ข) ลายนิ้วมือแหง (ค) ลายนิ้วมือซอน (ง) ลายนิ้วมือเปยก รูปที่ 1-1 สัญญาณสองมิติ ภาพลายนิ้วมือขาวดําที่มีคุณภาพแตกตางกันตามคําอธิบายสั้น ๆ ใตภาพ สัญญาณสามมิติ ไดแก ภาพวีดิทัศน หรือ ภาพนิ่งสามมิติ ในกรณีของวีดิทัศน จะมีมิติทางดานแกนแนวนอน แกนแนวตั้ง และแกนเวลา สวนในกรณีภาพนิ่งสามมิติ จะมีมิติทางดานแกนแนวนอน แกนแนวตั้ง และแกนแนว ลึก เปนตน สัญญาณสี่มิติ ไดแก ภาพวีดิทัศนสามมิติ โดยมีมิติทางดานแกนแนวนอน แกนแนวตั้ง แกนแนวลึก และแกนเวลา เปนตน สัญญาณหลายมิติ ไดแก ภาพที่ถายจากดาวเทียม มีแถบแสงที่ความถี่ตาง ๆ กัน ตั้งแต Infrared.th .ku. Ultraviolet. Red.… เอกสารคําสอนวิชาการประมวลสัญญาณดิจิทัล KSIP Lab Kasetsart Signal and Image Processing Laboratory Kasetsart University 2005 http://ksip. X-ray. Green.. Blue.ee.ac.

.บทที่ 1 การประมวลสัญญาณดิจิทัลเบื้องตน 1-3 1.ac.2 อะไรคือการประมวลสัญญาณดิจิทัล สําหรับคําตอบของผูเขียนในคําถามเหลานี้ซึ่งไดมาจากประสบการณในการทํางานทั้งการสอนและการทําวิจัย ผู เขียนมองวา DSP เปนเครื่องมือ ซึ่งเปนตัวกลางระหวางโลกแอนาลอก (Analog) และโลกดิจิทัล (Digital) หรือ เปนลาม ระหวางโลกของความเปนจริงในธรรมชาติกับโลกของคอมพิวเตอร ดังแสดงในรูปที่ 1-2 Digital Signal Processing Computer (Digital) Real World (Analog) รูปที่ 1-2 ระบบประมวลสัญญาณดิจิทัลในความเห็นของผูเขียน การที่ จะทํ าให คอมพิ วเตอรมีความสามารถรับ รูและเขาใจโลกของธรรมชาติที่ เราอาศัยอยู เป นป ญ หาที่ ท าทาย สําหรับวิศวกรไฟฟาในปจจุบัน มนุษยตองการใหคอมพิวเตอรสามารถทํางานแทนมนุษย หรือดีกวามนุษยได ดังนั้นจะตอง ทําใหคอมพิวเตอรมีประสาทสัมผัสอยางนอยทั้ง 5 อยางเหมือนมนุษย คือ การไดยิน การมองเห็น การไดกลิ่น การรับรูรส ชาติ และการสัมผัส ซึ่งในปจจุบันจะเห็นวามีการพัฒนาการวิเคราะหสัญญาณเสียง อาทิเชน เครื่องแปลภาษาที่ใชเทคนิค การรูจําเสียงพูด (Speech Recognition) การพัฒนาใหเครื่องคอมพิวเตอรสามารถแปลความหมายของภาพตาง ๆ (Computer Vision) เพื่ อ ใช ในงานทางด านการตรวจสอบผลิ ต ภั ณ ฑ ในอุ ต สาหกรรมและหุ น ยนต การพั ฒ นาจมู ก อิ เล็ ก ทรอนิ ก ส (Electronic Nose) เพื่ อ ใช ในการตรวจหาวั ต ถุ ผิ ด กฎหมายและวั ต ถุ อั น ตราย การพั ฒ นาลิ้ น อี เล็ ก ทรอนิ ก ส (Electronic Tongue) สําหรับการทดสอบรสชาติ การพัฒนาเครื่องมือตาง ๆ ในการวัดพื้นผิว เปนตน แตในความเปนจริง การพัฒนาตัว ตรวจรับ (Sensors) แบบตาง ๆในปจจุบันนั้น จะมีเปาหมายใหมีความสามารถสูงกวาความสามารถของมนุษย และอาจซับ ซอนเกินกวาที่มนุษยสามารถทําได อยางเชนการมองเห็นในคลื่นความถี่อื่นที่ไมใชแสง อาทิเชน ยานความถี่เหนือเสียง (Ultrasonic) ยานอินฟราเรด (Infrared) ยานรังสีเอ็กซ (X-ray) หรือการมองเห็นสิ่งที่เล็กมาก ๆ โดยใชกลองอิเล็กตรอนไม โครสโคป (Electron Microscope) เปนตน ความซับซอนในการพัฒนาระบบประมวลสัญญาณดิจิทัลใหเขากับโลกธรรมชาติ มีจุดหนึ่งที่วิศวกรตองเขาใจ คือ โลกในธรรมชาติจะมีพื้นฐานเปนคารบอน (Carbon Base) ในขณะที่โลกของคอมพิวเตอรมีพื้นฐานเปนซิลิกอน (Silicon Base) ในขณะที่ โ ลกของธรรมชาติ ระบบควบคุ ม สิ่ ง มี ชี วิ ต จะส ง สั ญ ญาณต าง ๆ ด ว ยปฏิ กิ ริ ย าไฟฟ าเคมี ในขณะที่ คอมพิวเตอรสงสัญญาณทางไฟฟาหรือคลื่นแมเหล็กไฟฟา ดังนั้นการที่จะทําใหทั้งสองระบบมีความเขาใจกัน เปนเรื่องที่ ซับซอนและไมธรรมดา เพราะทั้งสองระบบสื่อสารกันคนละภาษา ณ จุดนี้ จะเห็นความสําคัญของ DSP ซึ่งจะมาเปนตัว กลางระหวางทั้งสองระบบ โดยทั่วไปแลว ระบบประมวลผลสัญญาณ (Digital Signal Processing System) ประกอบดวย เซนเซอร ตัวแปลงสัญญาณจากแอนาลอกเปนดิจิทัล และตัวประมวลผลสัญญาณ เปนหลักดังรูปที่ 1-3 A/D Converter Sensor Digital Signal Processing รูปที่ 1-3 โครงสรางของระบบประมวลสัญญาณดิจิทัลโดยทั่วไป เอกสารคําสอนวิชาการประมวลสัญญาณดิจิทัล KSIP Lab Kasetsart Signal and Image Processing Laboratory Kasetsart University 2005 http://ksip.th .ee.ku.

.บทที่ 1 การประมวลสัญญาณดิจิทัลเบื้องตน 1-4 1.ku.th .ee.4 ทําไมการประมวลสัญญาณดิจิทัลจึงมีความสําคัญมากในปจจุบัน การตอบคําถามที่ดีที่สุด คือการแสดงรูปที่ 1-4 [Ife02]โดยจะเห็นไดวา DSP ไดแทรกไปกับชีวิตประจําวันของคน ในเมืองอยางสมบูรณแบบแลว ทุกทุกวันสําหรับคนที่ใชชีวิตในเมืองใหญ ๆ ทั่วโลก จะตองพึ่งอุปกรณอีเล็กทรอนิกสที่มี การประมวลสัญญาณดิจิทัลแทรกปนอยูเสมอดังแสดงในรูปที่ 1-4 รูปที่ 1-4 อุปกรณในชีวิตประจําวันที่ใชเทคโนโลยีของ DSP [Ife02] เอกสารคําสอนวิชาการประมวลสัญญาณดิจิทัล KSIP Lab Kasetsart Signal and Image Processing Laboratory Kasetsart University 2005 http://ksip.3.1) เครื่องจักร อุปกรณ เครื่องมือ หรือขั้นตอนวิธี ใด ๆ นั้น จะตองออกแบบและสรางใหมีประสิทธิภาพการ ใชงานที่ดีกวาเครื่องจักร อุปกรณ เครื่องมือ หรือขั้นตอนวิธี ใด ๆ ในเวลานั้น ๆ 1.3 การประมวลสัญญาณดิจิทัลมีความสําคัญตอวิศวกรไฟฟาและคอมพิวเตอรหรือไม เพียงใด สําหรับวิศวกรไฟฟาและคอมพิวเตอรแลว การออกแบบและสรางเครื่องจักร อุปกรณ เครื่องมือ หรือขั้นตอนวิธี ใด ๆ นั้น มีหลักอยูสองประการใหญ ๆ คือ 1.ac.2) เครื่องจักร อุปกรณ เครื่องมือ หรือขั้นตอนวิธี ใด ๆ นั้น จะตองออกแบบและสรางใหมีการประหยัดพลัง งานและเวลา เมื่อเทียบกับเครื่องจักร อุปกรณ เครื่องมือ หรือขั้นตอนวิธี ใด ๆ ในเวลานั้น ๆ การประมวลสัญญาณดิจิทัลมีความสําคัญ คือเปนเครื่องมือที่สําคัญ ไมวาวิศวกรไฟฟานั้นจะอยูในสาขาวิศวกรรม ไฟฟากําลัง สื่อสาร อิเล็กทรอนิกส ควบคุม คอมพิวเตอร ไมสามารถที่จะหลีกเลี่ยงที่จะตองมีความรูทางดานการประมวล สัญญาณดิจิทัล เนื่องจากการจะแกปญหาทางไฟฟาในปจจุบัน ตองอาศัยคอมพิวเตอรเขามาชวยเหลือ จึงเปนสาเหตุที่สําคัญ ที่ตองมีความรูทางดาน DSP เพื่อแปลงสัญญาณปญหาผานเซนเซอรเขามาแกไขในคอมพิวเตอร 1.3.

ee.th .บทที่ 1 การประมวลสัญญาณดิจิทัลเบื้องตน 1-5 1.5 ดังนั้นนักศึกษาบางคนก็จะลมเลิกความตั้ง ใจที่จะเรียนวิชานี้ใหไดถึงระดับการใชงานไปกอน เนื่องจากความยากทฤษฎี จากนั้นอุปสรรคหรือภูเขาลูกที่ สองจะเปนขั้นปฏิบัติซึ่งสามารถทดลองขั้นตนดวยการใชโปรแกรมสําเร็จรูปอยางเชน MATLAB จนกระทั่งถึง การเขียนโปรแกรมใหฮารดแวรเฉพาะทํางานทางดานการประมวลผลสัญญาณแบบเวลาจริงได จากนั้นการที่ จะเปนผูเชี่ยวชาญทางดานการประมวลผลสัญญาณตองผานอุปสรรคหรือภูเขาลูกที่สามในการพัฒนาทั้งทาง ทฤษฎีและปฏิบัติใหสามารถใชงานรวมกันได โดยอาจตองพัฒนาตั้งแตขั้นตอนวิธี การเขียนซอฟตแวรและ การพัฒนาฮารดแวรประมวลผลสัญญาณใหสามารถทํางานรวมกันไดอยางมีประสิทธิภาพ DSP Theory DSP Lab & Implementation DSP Expert You are here. รูปที่ 1-5 อุปสรรคของการเรียนวิชา DSP เอกสารคําสอนวิชาการประมวลสัญญาณดิจิทัล KSIP Lab Kasetsart Signal and Image Processing Laboratory Kasetsart University 2005 http://ksip..5 ทําไมการประมวลสัญญาณดิจิทัลจึงไมคอยมีบทบาทสําคัญในประเทศไทย สามารถตอบคําถามนี้ไดโดยแจกแจงเปนขอ ๆ ดังตอไปนี้ ประเทศไทยไมไดเนนการพัฒนาและการวิจัยอยางแทจริง ทางดานการศึกษาไมไดทํางานรวมกับทางดานอุต สาหกรรมและทางบริษัทที่ขายสินคาทางดานเทคโนโลยี โดยสินคาทางดานเทคโนโลยีตาง ๆ จะซื้อมาจากตาง ประเทศและขายทํากําไรอีกทอดหนึ่งโดยไมมีการวิจัยและพัฒนาขึ้นมาใชเอง เนื่องจากไดกําไรเร็ว และไมตอง ใชทุนสูง แตจะขาดความยั่งยืน ทางดานอุตสาหกรรมจะเนนการผลิตโดยไมมีหนวยวิจัยและพัฒนาในประเทศ ดังนั้นจึงเปนฐานการผลิตโดยใชทรัพยากรและคาแรงขั้นต่ํา แตไมไดพัฒนาคนในชาติ ทางดานการศึกษาก็ทํา วิจัยและพัฒ นาแบบขึ้นหิ้งหรือตีพิมพ แตไมเคยไดนํ าไปใชจริง ปญ หานี้ จะตองถูกแกไขโดยภาพรวมของ ประเทศ ประเทศไทย มีบุคลากรที่มีความเชี่ยวชาญ ชํานาญทางดานการประมวลสัญญาณดิจิทัลอยูจํานวนหนึ่ง แตเนื่อง จากไมมีงานวิจัยและพัฒนาที่มีแรงจูงใจใหทําเนื่องจากทั้งภาคอุตสาหกรรมและภาคบริษัทไมสนับสนุน หรือ ถามีก็ตองการเร็วและถูก จึงไมเกิดการพัฒนาแบบยั่งยืน คือตั้งแตการสรางขั้นตอนวิธี การพัฒนาซอฟตแวรจน กระทั่งการสรางฮารดแวรเพื่อเปนผลิตภัณฑขึ้นมาได วิชาการประมวลสัญญาณเปนวิชาทางดานคณิตศาสตร ทําใหยากตอการทําความเขาใจในชวงเวลาที่เริ่มเรียน ทฤษฎีครั้งแรก เปรียบเทียบไดกับภูเขาลูกแรกที่ตองขึ้นในรูปที่ 1.ac.ku.

6. มีการทํางานในชวงจํากัดทั้งทางดานเวลา ความถี่ ขนาด สัญญาณ และความละเอียดของสัญญาณ ไมมีการเปลี่ยนแปลงตออุณหภูมิและอายุการใชงาน 3.ee. ถาเทียบทางดานความเร็วในการทํางานแลว ทางดานวง จรแอนาลอกจะทํางานไดเร็วกวา การเปลี่ยนแปลงโปรแกรมไดทันที งายตอการ Debug ทําใหเวลาในการพัฒนานอยลงดวย รวมทั้งสามารถทํา การทดสอบแบบจําลองสถานะ การได (Simulation) สามารถทํางานบางอยางที่แอนาลอกทําไมได เชน 6. 5. 2. แบนดวิดท (Bandwidth) ที่ถูกจํากัดโดยอัตราการชักตัว อยาง (Sampling)เนื่องจากเทคโนโลยีสารกึ่งตัวนําที่กาวหนาไปมาก ทํา 4.บทที่ 1 การประมวลสัญญาณดิจิทัลเบื้องตน 1-6 1. มีปญหาทางดานการปดจุดทศนิยม ทําใหคาที่ใชไมตรง กับคาที่ไดจากการออกแบบเนื่องจากรีจิสเตอรที่มีขนาด ให DSP มีขนาดที่เล็กลง ความเชื่อถือไดสูง มีราคาต่ํา จํากัด (Finite word-length) ลง มีการกินกระแสนอยลง และทํางานที่ความเร็วสูง มีความยืดหยุนสูง สามารถเปลี่ยนแปลงการทํางานโดย 5.ac.7 สรุป โดยสรุปแลว งานวิจัยและพัฒนาทางดานการประมวลผลสัญญาณดิจิทัล หรือ DSP มีการเจริญเติบโตอยางรวดเร็ว มากในปจจุบัน และถูกนําไปประยุกตใชในทุก ๆ ดานที่มีขอมูลเปนดิจิทัล สําหรับวิศวกรไฟฟา DSP เปนเครื่องมือสําหรับ วิศวกรรมไฟฟาสื่อสาร อิเล็กทรอนิกส ควบคุม เครื่องมือวัด รวมทั้งวิศวกรรมไฟฟากําลัง แทบจะเรียกไดวา ในปจจุบัน มองไปที่ไหนก็สามารถเห็นเครื่องมือ เครื่องใชที่มี DSP อยูภายในเสมอ ทายของบทนําเกี่ยวกับการประมวลสัญญาณนี้ จะขอสรุปในมุมมองของประเทศไทยวา DSP เปนเครื่องมือของ วิศวกรไฟฟา สามารถนําไปประยุกตแกปญหาตาง ๆ ใหเกิดประโยชนตอประเทศได อาทิเชน ประยุกตใชกับการเกษตร ตราบใดที่มนุษยยังมีความอยากและความตองการที่ไมสิ้นสุด การประมวลผลสัญญาณก็ยังคงเปนสิ่งที่จําเปนตอความอยาก ของมนุษยและเปนงานที่ทาทายความสามารถของมนุษยตอไปในอนาคต เอกสารคําสอนวิชาการประมวลสัญญาณดิจิทัล KSIP Lab Kasetsart Signal and Image Processing Laboratory Kasetsart University 2005 http://ksip. มีสัญญาณรบกวนที่เกิดจากการทําควอนไทซ (Quantization Noise) สัญญาณถูกทําใหเพี้ยนตั้งแตเริ่ม สามารถสรางใหมไดสมบูรณแบบเหมือนเดิมเสมอ 2.ku.th . 7. 3. 8. 4.6 อะไรคือขอไดเปรียบเสียเปรียบในการใชการประมวลสัญญาณดิจิทัล แทนการใชวงจรแอนาลอก สามารถสรุปไดดังตารางที่ 1-1 ดังตอไปนี้ 1. เวลาในการออกแบบตนแบบจะชากวาแบบแอนาลอก Linear Phase Filter หรือ Complex Filter แตแกไขไดเร็วกวา ในบางกรณี ขอมูลจะอยูในลักษณะของดิจิทัลเรียบ รอยแลว ทําใหเปนทางเดียวที่จะใช DSP ทําการ ประมวลผล สามารถควบคุมสัญญาณรบกวนไดดีกวาระบบแอนา ลอก 1.. ตารางที่ 1-1 การเปรียบเทียบขอดีขอเสียของการใช DSP ขอดีของการใช DSP ขอเสียของการใช DSP มีความถูกตองแมนยําสูงและสามารถคาดเดาผลได 1.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful