~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

E DREJTA NDERKOMBETARE PUBLIKE
(përmbledhje e shkurtuar e librit)

(dhe pak diplomaci)

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
Autor : prof. Zejnullah Gruda Universiteti i Prishtinës 2003
Mbledhur dhe sjellur nga: madopol007@hotmail.com
- 1 -

Nocioni i Drejtës Ndërkombëtare – shkrimtarët e vjetër, te cilët kane shkruar ne latinisht , për lenden tone kane përdorur termin e se drejtës romake jus gentium ( e drejta e popujve )… Ky term ka përfaqësuar sistemin juridik unik nacional, qe ka rregulluar marrëdhëniet midis te huajve, midis te huajve dhe qytetareve romak dhe ka qene i bazuar ne idetë e përbashkëta drejtësisë se popujve te ndryshme te perandorisë . Termi jus-gentium është përdorur edhe për te shënuar normat juridike te cilat kane rregulluar marrëdhëniet midis shteteve , përkatësisht ne mes popullit romak dhe popujve tjerë . Francisco de Vitoria ne shek: XVI dhe anglezi Zouche ne shek XVII kane përdorur termin jus-inter-gentes (e drejta midis popujve) ose ( e d. ndërkombëtare), i cili është përhapur dhe pranuar ne shume gjuhe Groci shek: XVII krahas me jus-gentium përdor dhe termin intercivitates ( e drejta midis shteteve ).. Ketë term e kane përvetësuar te gjithë autoret qe kane konsideruar se e drejta ndërkombëtare rregullon marrëdhëniet midis shteteve. Jeremy Benthman – me 1789 për here te pare ka përdorur termin International Law ( e drejta ndërkombëtare ), si zëvendësim i termit Law of Nation ( e drejta e popujve ). Përkufizimi i të Drejtës Ndërkombëtare Publike – është tërësia e rregullave dhe normave te sjelljes ndërmjet subjekteve te se drejtës ndërkombëtare Subjektet e Drejtës Ndërkombëtare – janë bartësit e te drejtave dhe detyrave marrëdhëniet ndërkombëtare ….. Ne përcaktimin konkret te subjekteve ndërkombëtare autoret janë ndare ne disa grupe :

- 2 -

Klasiket – sipas tire vetëm shtetet kane cilësinë e subjektit – ndërkombëtar.. Per klasiket shteti është subjekt ndërkombëtar, sikurse qe është individi subjekt ne sistemin juridik te një shteti . Një grup autoresh qe nga shek:XIX- krahas me shtetet i proklamojnë edhe individët si persona ndërkombëtare… Sipas tyre shtetet dhe individët janë subjekt te Drejtës Ndërkombëtare … Për shumicën vetëm shtetet dhe organizatat ndërkombëtare mund te krijojnë rregulla te se drejtës, kurse individi te drejtat dhe detyrat i nxjerr vetëm nga marrëveshjet midis shteteve . Një grup i vogël autoresh , vetëm individët i konsiderojnë si bartës te vërtete te drejtave dhe detyrimeve ne përgjithësi , pra dhe ne te drejtën ndërkombëtare . Westlake thotë se detyrat dhe drejtat e shteteve janë vetëm detyra dhe te drejta te njerëzve qe i përbejnë ato . Nëse mbështetemi ne atë qe u tha me lart del se shtetet janë pa dyshim bartës të drejtave dhe detyrimeve, mirëpo nuk janë subjekt i vetëm.. Subjekt mund te jene edhe organizatat ndërkombëtare dhe individi – i cili çdo here e me shume fiton te drejta dhe detyra — për shkak te trendit te zhvillimeve ne Drejtës Ndërkombëtare bashkëkohore.. kurse zhvillimi demokratik e bene te mundshëm shfrytëzimin e disa te drejtave. Ne ketë ecuri kane kontribuar padyshim reduktimi i sovranitetit te shteteve , njohja e primatit absolut te se drejtës ndërkombëtare, njohja e individit si subjekt i te drejtës ndërkombëtare krahas me shtetin dhe pavarësisht nga vullneti shtetërorë etj. Ndarja e Drejtës Ndërkombëtare E Drejta Ndërkombëtare Publike – rregullon mardh. midis subjekteve te Drejtës Ndërkombëtare, para se gjithash midis shteteve dhe organizatat ndërkombëtare e ; kurse E Drejta Ndërkombëtare Private - rregullon marrëdhëniet juridike private me elemente te jashtme
- 3 -

. sepse shtetet janë sovrane dhe mbi to nuk mund te ketë çfarëdo te drejte qe do t’i detyronte… Sipas Austinit. Kant.ndarja e këtyre vështire qe mund te ekzistoje . publicistëve (Hobs. Spinoza.shume autore. aparteidit. Rrethin e mohuesve te drejtës ndërkombëtare e përbejnë një grup i filozofeve. kurse E Drejta Regjionale . ndërkombëtare ndëramerikane) E Drejta Pozitive dhe E Drejta Natyrore E Drejta Zakonore dhe E Drejta Kontraktuese. politikologëve.E Drejta Ndërkombëtare e Përgjithshme .4 - . juristeve. Pufendorf . diskriminimit..(jus Cogens). cenimi i te cilave përfaqëson sipas Drejtës Ndërkombëtare “krim ndërkombëtar” E Drejta e Luftës dhe E Drejta e Paqes . Hegel.përmban rregulla te përgjithshme juridike qe vlejnë për tere bashkësinë Ndërkombëtare.i referohet një nr. te cilat palët nuk mund t’i ndryshojnë… Këto rregulla krijohen me ligj pse me marrëveshje ndërkombëtare. te drejtat e njeriut. Psh: Karta OKB-se u ndalon shteteve qe te marrin obligime qe do te ishin ne kundërshtim me te. qe nga kohet e grekeve te vjetër e deri ne ditët e sotme. Ne grupin e rregullave juscogens hyjnë ndalimi gjenocidit. skllavërie. Lukic etj) qe përgjithësisht mendonin se rregullat e se Drejta Ndërkombëtare nuk kane karakterin e se drejtës pozitive . te se drejtës ndërkombëtare i mohojnë karakterin e se drejtës …. edhe ne kohe te paqes Natyra Juridike – e Drejtës Ndërkombëtare . psh (e d. te vogël shtetesh. për shkak se shume rregulla te se drejtës ndërkombëtare vlejnë edhe ne kohe te luftës .bazën e vet e kane ne karakterin e burimeve te ndryshme E Drejta Detyrueshme.e “drejta” ka te beje me rregullat e sjelljes te vendosura nga ndonjë autoritet politik ose ligjvënës dhe te cilat imponohen me sanksione fizike . Austin. piraterisë. kurse e drejta qe sundon midis kombeve është gabimisht e quajture e drejte !! sipas tij detyrat qe ajo imponon zbatohen me ane te .përmban norma te Drejtës Ndërkombëtare.

dhe doktrina) dhe 3. nëse shkelen maksimat e pranuara dhe respektuara përgjithësisht … Meqë drejtës ndërkombëtare i mungojnë karakteristikat e “drejtës pozitive”. Rezolutat ndërkombëtare a). sanksioneve etj.janë marrëveshjet e lidhura mes dy ose me shume subjekteve te se drejtës ndërkombëtare. zakonet ndërkombëtare. as e imponuar nga ndonjë autoritet me i larte nga ai . Traktatet ndërkombëtare mund te klasifikohen ne baze te disa kritereve: a) sipas lendes (politike. Burimet themelore (traktatet-konventat. Pra. qe subjektet mbajnë ne duart e tyre… Argumentet me te shpeshta qe i kane përdorur mohuesit kane qene mungesa e organit suprem (ligjvënës). Element qenësor për ekzistimin e traktatit është pajtimi i vullnetit te subjekteve i cili shprehet përmes organeve kompetente. pajtimi arrihet ne traktat nëpërmjet shprehjes se vullnetit dhënë shprehimisht …Për dallim nga zakonet ndërkombëtare tek te cilat vullneti shprehet heshtazi.sanksioneve morale ose nga frika se do te provokojnë armiqësi dhe te këqija te përgjithshme. kjo është vene ne sferën e etikes ose “moralit pozitiv ndërkombëtar”… Njashtu Lorimer pohon se “e drejta ndërkombëtare pozitive nuk ekziston ne te vërtete: e Drejtës Ndërkombëtare Publike nuk është as e përkufizuar .5 - . mbrojtjes) . Burimet e se drejtës Klasifikimi: 1. ekonomike) b) sipas objektivave (paqes.Traktatet ndërkombëtare . Burimet ndihmese (Jurisprudenca – praktika gjyqësore. mungesa e gjykatave. parimet e përgjithshme juridike) 2.

Element qenësor për ekzistimin e zakonit janë: 1. Mirëpo zakonet ndërkombëtare kane ngele si burim me rëndësi. Traktate ligje-normave nëse. Me to kontraktohen rregulla te reja te sjelljes ose vërtetohen.. përkufizohen. kontrata. te thjeshta) e) kohës sa do jene ne fuqi f) hapësirës gjeografike net e cilën shtrihen etj. veprojnë ne pajtim me rregullat zakonore. gjykata duhet ti zbatoje zakonet ndërkombëtare si një dëshmi e një praktike te përgjithshme e cila është pranuar si e drejte. .dikur e Drejta Ndërkombëtare ka qene përbëre kryesisht nga rregulla zakonore.6 - . Praktika e përgjithshme e shteteve 2. . si pasoje e nxjerrjes te një numri te madh te traktateve ligje. Traktatet.. Vetëdija e subjekteve qe duke vepruar ne një mënyre te caktuar. me goje) d) mënyrës se lidhjes (solemne. abrogohen rregullat e ekzistuese zakonore ose kontraktuese te karakterit përgjithshëm… Ato janë te paafatizuara dhe prodhojnë efekte shpeshherë edhe për palët qe nuk kane marre pjese ne lidhjen e tire. sidomos për pjesët ku nuk është kryer kodifikimi. Sipas Gjykatës Ndërkombëtare te Drejtësisë. Sipas veprimit te normave juridike Traktatet Ndërkombëtare ndahen ne: 1. 2. Zakonet Ndërkombëtare.c) formës (me shkrim. marrëveshje mes dy ose disa shteteve qe kane për objekt rregullimin e një çështje te caktuar mes atyre shteteve… Ato janë te kufizuara ne pikëpamje kohore dhe konsumohen me plotësimin e obligimeve reciproke te palëve kontraktuese . Qe nga mesi i shekullit XIX zakonet kane filluar te humbin rëndësinë. janë burim i drejtpërdrejte i se drejtës ndërkombëtare. b).

nuk është për te krijuar te drejtën .Vendimet Gjyqësore dhe Doktrina – janë mjete ndihmese te cilat shërbejnë qe te konstatojnë rregullat juridike. ndikimi… Doktrina. te pranuara nga vetëdija juridike e përgjithshme.Zakonin Ndërkombëtar e bëjnë : PRECEDENTET ( përsëritja e shpeshtë) OPINIO JURIS SIVE NECESSITATIS (vetëdija mbi detyrimin për t’u sjelle ne një mënyre te caktuar). d). mirëpo gjithashtu nuk mund te mohohet se ne rezonin dhe ne marrjen e vendimit nga ana e gjyqtarit – puna e gjyqtareve te mëparshëm edhe nëse nuk kanë peshë vendimtare. por për ta zbatuar ne raste te caktuara…precedentët – nuk i japin fuqi rregullave. megjithatë kane njëfarë peshe . Këtu hyjnë: Parimi mbi çështjen e gjykuar Parimi se askush nuk mund te përfitoje nga faji i vet Parimi i ndalimit te keqpërdorimit te se drejtës Parimi i përgjegjësisë qe lind nga aktet e paligjshme dhe rikthimi i asaj qe është fituar nga pasurimi i pabaze Parimi se askush nuk mund te barte me shume te drejta se qe ka ne tjetërkënd Parimi Lex Speciales Derogat Generali (ligji i veçante derogon te përgjithshmin) Parimi Lex Posterior Derogat Legi Priori (ligji i ri e derogon ligjin e vjetër) etj… Ne mungese te normave kontraktuese ose zakonore gjyqtaret mund t’i shfrytëzojnë parimet e përgjithshme juridike si burim i pashtershëm.roli i autoreve te shquar nuk ka qene te krijojnë .paraqesin rregullat qe janë zbatuar ne te drejtën e brendshme te shtetit dhe janë parime fondamentale te drejtësisë.7 - . Roli gjykatave. Parimet e përgjithshme juridike te pranuara nga kombet e qytetëruara . c).

e Drejta Ndërkombëtare e pakodifikuar është dinamike. E Drejta Traktateve(1969). . sepse shtetet sovrane nuk ia kane deleguar te drejten e kodifikimit një organi te tille. aftësia për kodifikim ka mbetur ne vete shtetet te cilat e bëjnë ketë ne konferenca ose kongrese ndërkombëtare. ruajtja e pavarësisë se popullit ne marrëdhënie me popujt e tjerë” ose “Si bashkësi qe ne një hapësire te caktuar vepron si organizate me e larte e rendit juridik e qe nuk është e nënshtruar nga asnjë organizate tjetër”. Kështu. E Drejta Diplomatike (1961). Kodifikimi i përgjithshëm i tërë se Drejtës Ndërkombëtare nuk është bërë sepse është e sigurt se te gjitha shtetet ne asnjë mënyre nuk do te merreshin vesh për te gjitha çështjet …Nga ana tjetër janë kodifikuar pjese te veçanta te Drejtës Ndërkombëtare. Por. Bashkësia ndërkombëtare nuk ka pasur ndonjë organ qendror për kodifikim.te drejtën e as te tregojnë se çfarë duhet te jete ajo.8 - . për realizimin e disa qëllimeve. SHTETI . nga te cilat me te rëndësishme janë: ruajtja e se drejtës dhe rendit brenda kufijve .Autoret e se drejtës ndërkombëtare e përkufizojnë shtetin si: “Institucion i krijuar nga një grup. Kodifikimi i Drejtës Ndërkombëtare – me kodifikim nënkuptojmë sistematizimin e normave juridike me qellim qe te arrihet bashkimi i tire ne baze te parimeve te përbashkëta… Disa autore procesin e kodifikimit e kane konsideruar statik dhe pengese për zhvillimin e se Drejtës Ndërkombëtare …Sipas tyre. sepse shume me lehtë absorbon rregullat progresive. vetëm te tregojnë ose te vërtetojnë se çfarë është ne realitet e drejta. si psh: E Drejta e Detit (1958). E Drejta Konsullore (1963).

qeverinë 4. se a krijohet ne pajtim me rendin juridik ndërkombëtar apo te brendshëm… E rëndësishme është qe shteti i krijuar me akt juridik te ekzistoje me te vërtete.9 - . ne te cilin transferohet popullsia. b) Derivative (te prejardhur). Dhe mbi te cilin shteti ushtron kontroll – ose shtrinë sovranitetin territorial . Shteti mund te krijohet ne mënyra te ndryshme: a) Origjinale. popullsinë e përhershme 2. Ky moment merret si pikënisje e një gjendjeje juridike… Nuk është me rendësi mënyra e krijimit te shtetit.Konventa mbi te drejtat dhe detyrat e shteteve (Montevideo-1933) përcakton se shteti si subjekt i se drejtës ndërkombëtare duhet te ketë: 1.popullsia përfaqëson tërësi te individëve të te dy gjinive te cilët jetojnë bashkërisht ne një bashkësi dhe janë te lidhur ne shtet juridikisht dhe politikisht. territorin e caktuar 3. Pushteti-Sovran – pushteti Sovran (sovraniteti-pavarësia) nga shume juriste theksohet si kriter përfundimtar i shtetësisë dhe përfaqëson pushtetin supreme ose autoritetin i cili është i pavarur nga cilido autoritet tjetër botërore. Elementet e shtetit : Popullsia Përhershme . Territori . aftësinë për te hyre ne marrëdhënie me shtetet e tjera.(ai nënkupton ekzistimin e vetëm një autoriteti ligjdhënës dhe ekzekutiv) LINDJA E SHTETEVE E Drejta Ndërkombëtare nuk merret me çështjen e paraqitjes se shtetit para se ai te jete paraqitur faktikisht..krijimi i shtetit ne territoret e pabanuara ose ku nuk ka pasur shtet.përfaqëson vendin ku është vendosur pop.shtetet mund te krijohen ne territorin e një province ose regjioni nga shteti te cilit i kane takuar me pare ose .

me ndarjen e një shteti ne dy ose me shume shtete te pavarura. ne nenin 1. te mbështetura ne respektimin e barazisë dhe vetëvendosjes se popujve). por ka rendësi te madhe dhe shkakton pasoja te shumëllojshme juridike.. Me vendim te ndonjë organizate ndërkombëtare (Izraeli 1947 . Nje shtet mund te zhduket edhe 4) me bashkimin vullnetar te dy ose me shume shteteve.. Zhdukja e pushtetit shtetëror ka qene me se shpeshti 1) rezultat i pushtimit te territorit dhe i nënshtrimit te plote te atij shteti. c) Shtetet mund te krijohen edhe me bashkimin e dy ose me shume shteteve. parag. Me traktat ndërkombëtar (Irlanda 1921) 3.10 - . është çështje faktike. Ndarja e tille behet me dhune (kryengritje) ose me marrëveshje (ne mënyre paqësore). . Libia 1952) e) Ne ditët e sotme rendësi te jashtëzakonshme ne krijimin e shteteve te reja ka parimi i Vetëvendosjes (Karta e OKB-se . d) Shtetet mund te krijohen edhe me një akt juridik: 1)Me ligj te brendshëm (Filipinet 1934) 2. Shteti zhduket edhe 3) me ndarjen e territorit te tij nga shtetet tjera. i inkorporimit apo i hyrjes ne ndonjë bashkësi shtetesh. ZHDUKJA E SHTETEVE Si lindja poashtu edhe zhdukja e shteteve është çështje faktike e jo juridike. Shteti zhduket me humbjen e cilitdo element (popullsisë.2 thekson se Kombet e Bashkuara kane për qellim zhvillimin e marrëdhënieve miqësore midisi kombeve. i ndarjes. territorit apo sovranitetit). Shteti zhduket nëse: 2) aneksimi i tij është definitiv. Zhdukja e shtetit qofte rezultat i aneksimit.

Ekzistojnë dy teori lidhur me njohjen e shteteve: 1) Teoria konstituive .niset nga qëndrimi se shteti me faktin se është krijuar. me note diplomatike ose me një traktat . Njohja.me një akt te njëanshëm . 4) kryengritësve. 2) qeverive. Bashkësia Ndërkombëtare është ajo qe vendos se a do ta pranoje shtetin e ri ne rrethin e vet apo jo. SHPREHIMISHT. Ne te drejtën ndërkombëtare përmenden disa lloje te njohjes: 1. Dhe jepet shprehimisht nëpërmes aktit-formal 2.NJOHJA E SHTETEVE E drejta ndërkombëtare niset nga fakti se krijimi i shteteve te reja është çështje faktike e jo juridike.11 - . 3) kryetarit .shteti i ri automatikisht i fiton te drejtat qe i takojnë subjekteve ndërkombëtare dhe behet anëtar i Bashkësisë Ndërkombëtare. nëse i ka plotësuar kushtet qe i parasheh e drejtës ndërkombëtare…. i shtyre nga arsyet politike ose për shkak te paqartësive frikësohet nga njohja e shtetit. Pra. me deklarate te shefit te shtetit. 2) Teoria deklarative . por është fakt ky qe konstaton se shteti është krijuar. D. e cila përfshinë te gjitha marrëdhëniet me shtetin e ri… Ajo ka vlere retroaktive.është njohje e përhershme dhe e plote.kur një shtet.DE-JURE .. prandaj merret se shteti i ri me paraqitje behet subjekt i se drejtës ndërkombëtare. ose qeverise se re dhe për ketë arsye e shtynë njohjen e plote 3. ende nuk është anëtar i bashkësisë ndërkombëtare. (me telegram.th: shteti nuk krijohet me njohje. Njohja DE-FACTO. LLOJET E NJOHJES ( se shteteve) Kemi njohje te: 1) shteteve.m.

PRANIMI ne OKB – është në kompetence te Asamblesë se Përgjithshme dhe Këshillit të Sigurimit . Vlera dhe rëndësia e pranimit ne OKB është e jashtëzakonshme..buron nga qeveritë ose organet e ngarkuara me pune te jashtme dhe jepet me akt te njëanshëm (deklarate.behet ne konferenca. Asambleja e Përgjithshme vendos me 2/3 e votave pas rekomandimit qe i bene KS… Për pranim kërkohet qe shteti te jete paqedashës . nqs shtetet e treta pranojnë konsujt e shtetit te ri). note diplomatike etj). 5. HESHTAZI.qe t’i pranoj detyrimet qe dalin nga Karta e OKB-se.konsiderohet se njohja është bere: nqs një shtet lidh marrëveshje me shtetin e ri.ndërkombëtar). 7. KOLEKTIVISHT . Njohja me kushte dhe Pa kusht . Për çka me s’miri dëshmon fakti se shtetet e porsakrijuara një nder aktet e para qe ndërmarrin ne planin e jashtëm është kërkesa qe te pranohen ne OKB. 6. qe te jete i afte dhe i gatshëm t’i përmbushë detyrimet. Shumica e autoreve sidomos përkrahësit e teorisë deklarative. Prandaj pranimi është garanci e mire për ekzistimin dhe stabilitetin e shteteve te reja . 4. Kjo behet aq me e rëndësishme kur dihet fakti se OKB u garantojnë anëtarëve te vet integritetin territorial dhe pavarësinë politike.12 - .parashtrimi i kushteve me rastin e njohjes se shteteve te reja është çështje rreth se cilës nuk ekziston unitet i mendimeve. INDIVIDUALISHT. me te cilën organet ndërkombëtare vendosin për krijimin e shtetit te ri ose me procedurën e pranimit. konsiderojnë se parashtrimi i kushteve me rastin e njohjes është e palejueshme. nqs pranon dhe dërgon përfaqësues diplomatik. telegram. kongrese ose ne organe ndërkombëtare me rezolute.

te cilët ne baze te kushtetutës e përfaqësojnë shtetin ne marrëdhënie me shtetet tjera… Njohja e qeverive ose kryetarit është fakt i ndare nga njohja e shtetit Kelsen bene dallimin midis aktit-juridik dhe aktit-politik te njohjes … Me akt-juridik. revolucion etj).shfaqet kur një subjekt (shtet) absorbohet ne tërësi nga një tjetër qofte edhe kur behet me vullnetin e anëtareve.NJOHJA QEVERISE dhe SHTETIT QEVERIA . ne mënyre paqësore ose me revolucion.konfirmohet se një person ose njësi e përbëre nga me shume persona është ne t’vërtetë qeveri e një shteti.13 - . SUKSEDIMI në DREJTEN NDERKOMBETARE Shpesh ndodhe qe një shtet t’i lëshojë territorin një shteti tjetër. Suksedimi. fiton pavarësinë dhe behet person ndërkombëtar me vete… Shteti pasardhës i merr IPSO JURE te gjitha te drejtat dhe detyrat e shtetit te mëparshëm. Akti-politik. si rezultat i përdorimit te forcës. Suksedimi mund te jete: 1) Suksedim i Përgjithshëm . shteti paraprak humb pushtetin mbi atë territor dhe ne vend te tij vjen shteti tjetër ose bashkësi tjera.paraqitet kur një ose me shume persona ndërkombëtar e zëvendësojnë një person tjetër ndërkombëtar me ç’rast behet bartja e te drejtave dhe detyrimeve nga një shtet qe e ka ndërruar ose humbur identitetin e vet ne shtetin tjetër.është person ose njësi (trup) e përbëre nga me shume individë. me atë qeveri…Problem i njohjes se një qeveri paraqitet vetëm atëherë kur ajo vjen ne pushtet me dhune me mjete extra-juridike (grushtet.shfaqet kur një pjese e territorit te një personi ndërkombëtar ngritët ne kryengritje. 2) Suksedim i Pjesshëm . Si pasoje e kësaj.i njohjes është shprehje e vullnetit per te hyre ne mardh. a) Suksedimi dhe traktatet – Një nder çështjet me rendësi qe paraqiten me rastin e suksedimit .

Shteti i ri nuk mund te konsiderohet i detyruar ne traktate te cilat nuk janë lidhur nga ai. 2)Ne fillim te shek.Traktatet politike.Traktatet e normave. . e marrin shtetësinë e sukcesorit (pasardhësit). përkitazi me provincat Tripolitano dhe Kirenaika. Italia. Çështja e borxheve publike ne çdo rast duhet zgjidhur me ane te marrëveshjeve. Traktatet qe nuk barten ne pasardhës -. ne praktike kjo çështje është zgjidhur përmes marrëveshjeve speciale. ne teori janë shfaqur dy tendenca: 1. psh. Shteti i ri duhet t’i pranoje traktatet qe kane qene te lidhura me herët. XX: mjafte autore kane mohuar detyrimet e shtetit suksesor qe te marre pjese ne pagimin e borxhit te shtetit qe shkatërrohet. Traktatet qe vazhdojnë te mbesin ne fuq (pasi janë lidhe ne t’mirë te përgjithshme) . Lidhur me ketë. Te gjitha zgjidhjet e adoptuara deri me tani mund te perfshihen ne tri grupe: 1. 2. prima facie. Traktatet qe mbesin ne fuqi . XIX: ka mbizotëruar qëndrimi se borxhet duhet bartur mbi pasardhës. psh.është se a kalojnë traktatet e shtetit qe është krijuar ose është ndare ne shtetin pasardhës ose janë zhdukur me territorin e humbur ose te dhëne. b) Suksedimi dhe Borxhet Publike 1)Ne doktrinën e shek. c) Suksedimi dhe Shtetësia . 3. 2. Ne mungese te traktateve prape kane marre hov tendencat për refuzimin e marrjes se detyrimeve nga borxhet. i cili është subjekt i ndërrimit. Ne prag te Luftës II Botërore.( servitutet ndërkombëtare ) Traktatet qe kane te bëjnë me territorin. ka pranuar te paguaje borxhin publik te Turqisë.14 - .Personat qe jetojnë ose e kane vendbanimin ne territorin.

Te këtilla janë parimet: a. Përmbajtja dhe klasifikimi it e drejtave themelore te shtetit -Përpjekjet e para për përcaktimin e te drejtave dhe detyrave te shteteve i ka bere Abati Gregoar. d) Te Mirat Publike – qe gjendet ne territorin e caktuar dhe i takojnë atij shteti kalojnë ne duart e pasardhësit (te trashëgimtarit). 1792. Çdo popull është zot ne territorin e vet etj… d. Popujt janë te pavarur dhe sovran. Ndërrimi i shtetësisë paraqet një çështje te rende kur cedimi behet kundër vullnetit te popullsisë.XVI. por ngeli si begatim i se drejtës ndërkombëtare te asaj kohe. Kështu banoret e një territor kane mundësi te deklarohen se a pranojnë a jo kalimin prej një shteti ne shtetin tjetër…Plebishiti është instrument relativisht i ri . ne momentin e ndërrimit.15 - . por zbatohet qe nga Revolucionin Francez Drejta OPTIMIT. projekti i te cilit nuk u realizua.është mundësia qe t’u pranohet banoreve te një territori qe brenda një afati te caktuar te zgjedhin shtetësinë e shtetit qe ka bere cedimin (ceduesit) ose te pasardhësit. Asnjë popull nuk ka te drejte te përzihet ne punët e brendshme te popullit tjetër. Te gjithë popujt kane te drejte te organizojnë dhe ndërrojnë formën e tyre te qeverisjes.Probleme lindin vetëm për personat te cilët kane qëlluar jashtë atij territori. Traktatet janë te shenjta dhe te pacenueshme . b. net e cilën banoreve u lejohet te shprehin vullnetin se cilit shtet dëshirojnë t’i takojnë. E drejta ndërkombëtare ka provuar t’i zvogëlojë pasojat e padëshirueshme te cilat dalin nga këto situate përmes Plebishitit dhe Optimit. c.. f. ai përmendet ne shek: XV. PLEBISHITI – është konsulte e përgjithshme e popullit.

politikisht.2. fuqi te mëdha) . e drejta e barazisë . e drejta për komunikim me shtetet e tjera. e drejta e sovranitetit dhe pavarësisë .shkalles se zhvillimit. . Shtetet unitare .madhësisë se territorit: ( shtete te vogla . (b) Bashkimi real . shtete nën protektorat) . socialiste) Për te drejtën.Shumica e autoreve përmendin 5 (pesë) të Drejta Themelore të shtetit te cilave u përgjigjen detyrimet e shteteve tjera: . Shtete te përbëra: (a) Bashkimi personal.nr te banoreve . e drejta për t’u respektuar . rendësi ka klasifikimi qe ka për baze pozitën juridike te shteteve: 1. si dhe shtetet nen sundimin kolonial.thjeshta 2. (c) Konfederata (d) Federata ). Mes shteteve ekzistojnë dallime te konsiderueshme ne pikëpamje te: .1. Bashkësinë ndërkombëtare sot e përbejnë me se 190 shtete sovrane te cilat përkundër kësaj mund te jene pak a shume te varura ekonomikisht.rendit te brendshëm ekonomik .( superfuqi . shtete ne zhvillim ) .16 - . LLOJET e SHTETEVE Bashkësinë ndërkombëtare për shume kohe e kane përbëre shtetet sovrane .3. e drejta për ekzistence (mbrojtje) .(kapitaliste .5. ushtarakisht etj.4.(shtete shume te zhvilluara.potencialit ushtarak . shtetet gjysme-sovrane ( shtete vasale. shtete te mëdha ) .

Bashkimi personal krijohet kur përputhen sendet e trashëgimisë. .BASHKIMI-PERSONAL . si tërësi lihet: (a) Politika e jashtme. ne planin e jashtëm: ( a) vazhdojnë te mbesin subjekte te pavarura dhe te veçanta .bashkësi e dy apo me shume shtetesh te cilat i lidhe vetëm personi i sundimtarit (monarku i përbashkët ) . (c) Financat ) Lufta kundër një shteti anëtar te Bashkimit Real është lufte kundër te gjithëve. ne planin e jashtëm ne kompetence te Bashkimit Real. kur një mbret i një shteti zgjidhet për mbret edhe ne shtetin tjetër….Krijohet me marrëveshje ndërkombëtare dhe ka për qellim: mbrojtjen e pavarësisë se jashtme ose te brendshme te anëtareve te saj. (b) organet gjyqësore.) 2. (b) mbajnë pavarësisht marrëdhënie diplomatike me shtetet e tjera).17 - .Anëtaret e Bashkimit Personal e ruajnë pavarësinë e tyre te plote: 1. Shtetet anëtare te bashkimit-real ruajnë: 1.) KONFEDERATA . (Sot nuk ka shtete te tilla. Ne planin e brendshëm:( autonominë e tyre te brendshme dhe i kane te pavarura organin ligjdhënës.lidhje mes dy apo me shume shteteve te pavarura…. administrativ dhe gjyqësor. (c) organet administrative ) 2. te cilat janë nen një monark dhe bëjnë një subjekt ndërkombëtar. (b)Ushtria . BASHKIMI REAL . ne planin e brendshëm ruajnë: ( a) organin ligjdhënës.bashkësi e dy apo me shume shtetesh sovrane.

Shtetet anëtare te konfederatës e ruajnë pavarësinë e tyre te plote. – Organ kryesor.( shprehimisht . është shprehje e vullnetit për te hyre ne marrëdhënie me atë qeveri.(De jure .Mund te jete: . (b) shpallja e luftes dhe lidhja e paqes. Te zgjidhe mosmarrëveshjet mes anëtareve 2. FEDERATA .bashkuesi e me shume njësive (shteteve). Akt-Politik. Kongresi i delegateve)… Detyrat e këtij organi janë: 1. ne marrëdhëniet ndërkombëtare 3. De facto) . QEVERIA – është person ose trup i përbëre nga me shume individë te cilët ne baze te kushtetutës e përfaqësojnë shtetet ne marrëdhëniet me shtetet e tjera.Njohja behet: . Politika e jashtme: ( a) dërgimi dhe pranimi i përfaqësuesve diplomatike . Ka organet e veta qe kane fuqi te caktuar mbi shtetet anëtare. ky i fundit nuk e humb njohjen e tij si shtet. mirëpo derisa te pranohet njohja e tij shprehimisht ose heshtazi. heshtazi ) dhe ajo . (pastaj Kuvendi i përgjithshëm. është DIETA. (c) mbrojtja e sigurisë se shtetit dhe (d) financat) janë ne kompetence te federatës si tërësi. Ndalon luftën mes anëtareve. Akt-Juridik -konfirmohet se një person ose trup i përbëre nga me shume persona është ne te vërtete qeveri e një shteti. përmbushë vendimet e Dietës. . si brenda ashtu edhe jashtë. e cila krijohet me akt juridik => (Kushtetute).18 - .Ka raste kur krijohen për te evituar dominimin e një shteti me te forte. Nëse një shtet i jashtëm refuzon te njohe kryetarin e një shteti ose ndërrimin e formës se qeverisjes se një shteti. nuk janë te mundshme marrëdhëniet zyrtare mes tyre.i njohjes. e shpeshherë i vetëm.

Shteti neutral : Nuk guxon te lejoje kalimin e forcave ushtarake neper territorin e tij. Bashkësi vullnetare e shteteve te pavarura dhe sovrane. . Selia e Shenjet (shteti i qytetit te Vatikanit).janë ato shtete te cilat marrin për detyre me marrëveshje te posaçme te mbeten neutrale ne çfarëdo konflikti qe ndodhe ne te ardhmen mes shteteve te tjera. Ky krijohet me marrëveshje ndërkombëtare.. SHTETET NEUTRALE . absolute dhe juridiksionin e Selisë se Shenjte mbi Vatikan . qe përfaqëson raportin midis shtetit me te fort (suverenit) dhe shtetit me te varur (vasalit) 2.2. e cila përkufizon marrëdhëniet midis palëve.COMMONWEALTH . Protektorati. 1.forme e mardh midis një shtetit me te forte dhe nje shtetit me te dobët. autoritetin ekskluziv. Vazaliteti. konsultimet.19 - . Shteti ka te drejte te ndërmarrë te gjitha masat për mbrojtjen e tij nga sulmet e jashtme.me marrëveshje Italia pranon sovranitetin e Selisë se Shenjte. Veprimtaria e Komonveltit mbështetet ne: 1. bashkëpunimin FORMAT E VARËSISË . secila përgjegjëse për politiken e vet qe konsultohen edhe bashkëpunojnë ne interes te përgjithshëm te popujve te tyre ne përparimin e mirëkuptimit ndërkombëtar dhe paqes në botë. Marrëdhënie midis shtetit i cili legalisht mund ta imponoj vullnetin e vet dhe shtetit i cili legalisht duhet t’i nënshtrohet atij vullneti.është bashkësi (Sui generic).varësia nënkupton doemos marrëdhëniet mes shtetit superior dhe atij inferior. Përveç se nuk mund te hyje ne marrëdhënie me karakter ushtarak. diskutimet dhe -3.forme e varësisë politike. Mandatet (gati janë zhdukur) etj. pronësinë e plote. nuk ekziston asnjë kufizim tjetër.

PERGJEGJESIA NDERKOMBETARE E SHTETEVE Shteti duke qene një institucion juridik-politik. është i detyruar te respektoje rendin juridik ndërkombëtar. V a t i k a n i mbetet shtet neutral dhe i paprekshem…Qyteti i Vatikanit ka gjithsej 44 hektarë. Elementet e përgjegjësisë se shteteve . Vatikani mban marrëdhënie me afro 70 shtete.përgjegjësia ndërkombëtare është çdoherë raport i shtetit me shtetin kur shteti qe ka pësuar dem kërkon satisfaksion (kënaqje). Përgjegjësia e shteteve eshte institucion zakonor i se drejtës ndërkombëtare. Për ekzistimin e përgjegjësisë ndërkombëtare duhet te plotësohen këto kushte: 1. te ekzistoje veprimi ose mosveprimi.dhe krijohet Shteti i Qytetit te Vatikanit nen pushtetin e Selisë se Shenjte. 2. për ekzistimin e përgjegjësisë duhet te jete shkaktuar demi. Përgjegjësia ndërkombëtare është një institucion juridik ku në baze te tij. e drejta e legacionit. duhet t’ia japë dëmshpërblimin shtetit te cilit i ka bere dem me atë akt. qe kryen shume funksione brenda dhe jashtë kufijve. duhet te jene shfrytëzuar te gjitha mjetet juridike qe parashihen me rend te brendshëm për te fituar kënaqje (satisfaksion). 3. .20 - . Shërbimet publike ushtrohen nga shteti Italian. me te cilin cenohet çfarëdo detyre e përcaktuar me normat e se drejtës ndërkombëtare. veprimi i paligjshem duhet te mund t’i mvishet shtetit si person juridik ose si subjekt ndërkombëtar. 4. Me marrëveshje parashikohet paprekshmëria e Papës. secili shtet te cilit mund t’i mvishet një akt te cilin e drejta ndërkombëtare e konsideron si te paligjshëm. 500-1000 banore. Selia e Shenjte heq dore nga e drejta e azilit dhe merr përsipër t’i dorëzoje kriminelet qe janë strehuar aty.

kurse shteti si tërësi nuk mund te kryeje ndonjë vepër penale. c) Përgjegjësia e shtetit për punën e organeve gjyqësore përgjegjësia e tille ekziston nëse gjyqet e një vendi e kane cenuar te . ose përfaqësuesit shtetëror. Përkundër kesaj ne te Drejtën Ndërkombëtare flitet për përgjegjësinë penale te individeve dhe personave juridik. 2. pavarësisht a janë këto lokale. regjionale.shteti ka përgjegjësi për punën e organeve administrative te cilat sipas rendit te brendshëm juridik kane cilësinë e organit shtetëror qe ushtrojnë funksione publike dhe veprojnë për llogari te shtetit. a) Përgjegjësia e shtetit për organet ligjdhënëse ekziston nëse një shtet: 1. materiale. kur një shtet merr përgjegjësinë për cenimin apo shkeljen e se drejtës ndërkombëtare nga shtetet tjera. qofte me paramendim qofte me pakujdesi . provinciale. meqë pa faj s’ka as përgjegjësi penale . atëherë i tere populli i një vendi do te mund te shpallej fajtor )…Kështu kundër shtetit si tërësi nuk mund te zhvillohet procedure penale sepse shteti nuk mund te vihet ne bankën e te akuzuarve .. Përgjegjësia e tërthortë.21 - . (nëse do t’i mvishej përgjegjësia një shteti si tërësi . lejon te nxjerre ligjin. b) Përgjegjësia e shtetit për aktet e organeve administrative .Llojet e Përgjegjësisë (politike. i cili është i nevojshëm për t’i plotësuar detyrimet ndërkombëtare ose nuk derogon një ligj qe është ne kundërshtim me detyrimet ndërkombëtare. Përgjegjësia e drejtpërdrejte ekziston ne ato raste kur e kane shkele te drejtën ndërkombëtare organet shtetërore për te cilat shteti mban përgjegjësi. federale etj. përgjegjësia penale e shteteve si persona juridik nuk mund te ekzistoje. morale ) Sipas qëndrimit qe mbizotëron . nxjerre ndonjë ligj i cili është ne kundërshtim me detyrimet e tij ndërkombëtare.

Gjykata e Përhershme Penale Ndërkombëtare Me 17. nga e cila gjë del se pala fajtore duhet te jap shpërblimin. lind një raport mes shtetit qe është fajtor për atë akt dhe shtetit ndaj te cilit s’është plotësuar detyrimi.. përveç kushteve tjera ekzistuese është edhe një kusht plotësues .si rezultat i veprimit te paligjshëm (i shkeljes se detyrimit).për ekzistimin e përgjegjësisë nuk ka rendësi a është kryer delikti ndërkombëtar me paramendim . me skllevër. tregtia me narkotike etj) me te cilat rrezikohen vlerat e përgjithshme njerëzore. akte gjenocidit dhe agresionit… . d) Bazat e përgjegjësisë ndërkombëtare .22 - . 1998 ne konferencën diplomatike te mbajtur ne Rome është miratuar dhe nënshkruar nga përfaqësues të 139 shteteve Statuti i Romes i Gjykatës Penale Ndërkombëtare.vepra te jete kryer me paramendim.me qellim e keq apo nga pakujdesia.. Gjykata e re do te jete kompetente për dënimin e personave përgjegjës për krime: kundër njerëzimit. sipas d-natyrore del detyrimi i shpagimit te demit. korrik. Teoria objective – e rrezikut (Anciloti). Ketë detyrim e mbajnë ata qe e kane shkaktuar demin. pirateria.e faji (Groci) nese eshte bere demi me faj.për te ekzistuar përgjegjësia ndërkombëtare. ose kane kontribuar te shkaktohet demi. Teoria subjektive. Përgjegjësia Penale ne te Drejtën Ndërkombëtare – E Drejta Ndërkombëtare ka parapare sanksione ndaj kryesve te disa krimeve të drejtës ndërkombëtare (treg.drejtën ndërkombëtare ne zbatimin ose interpretimin e normave te se drejtës se brendshme. PASOJAT E PERGJEGJESISE . krime lufte. me qellim te keq ose me pakujdesi.

kanalet. Territorin shtetëror e përbejnë sipërfaqja tokësore dhe ujore brenda kufijve. Ne ujerat kombëtare hyjnë: ujerat e lumenjve kombëtar. Ushtrimi i pushtetit mbi një territor njihet si supremacion territorial. Ndarja e territorit kalon neper tri faza: 1. Skenimi i kufijve Mundësitë e përcaktimit te kufijve ne lumenjve janë: 1. TERRITORI SHTETERORE . Territori shtetëror është një element qenësor pa te cilin shteti s’mund te ekzistoje dhe është i përcaktuar sakte me kufijtë shtetëror. uji dhe ajri përbejnë pjesët e vërteta (reale) te një shteti. Territori ujor përbehet nga ujerat qe ndodhen brenda territorit shtetëror (ujerat kombëtare) dhe ujerat e një brezi detar (ujerat territoriale) për ato shtete qe kane dalje ne det. Bregu i majte . Përgatitja 2. Statuti do te hy ne fuqi kur do te ratifikohet nga 60 shtete… Ne prill 2002 është siguruar nr i mjaftueshëm i ratifikimeve për te hy ne fuqi… Administrata e Bushit e kundërshton themelimin e kësaj gjykate dhe e ka tërhequr nënshkrimin e bere me 1998 nga administrate e Presidenti Klinton..territori shtetëror është hapësira qe gjendet nen sovranitetin e një shteti. toka dhe ujerat nen ketë sipërfaqe dhe ajri mbi te. liqenet. Toka.Gjykata ka 18 gjyqtare dhe do ta ketë selinë ne Hage. Është element qenësor për ekzistimin e shtetit. Nocioni dhe natyra juridike e territorit shtetëror Me territor shtetëror nënkuptohet hapësira mbi te cilën një shtet e ushtron sovranitetin territorial.23 - . gjiret historike dhe detet e brendshme. Ndarja 3. portet detare. gjiret e detit.

2. artificiale… s’kanë mbështetje ne relief (shënohen me shtylla. bjeshkëve ose vargmaleve. Okupimi paqësor . Bregu i djathte 3. . Mesi i lumit 4.Është vendosja e sovranitetit te një shteti mbi ndonjë territor qe me pare nuk ka qene nen sovranitetin e asnjë shteti tjetër.24 - . mure etj) dhe 3. Ai ka për objekt bartjen e sovranitetit mbi territorin i cili i ka takuar shtetit tjetër. Cedimi është transaksioni mes dy shtetesh: ceduesit dhe fituesit. (kufij te preferuar) 2. pyjeve etj. Kufijtë ndahen ne: 1. Qe nga fillimi i shekullit XX. autoret e se drejtës nderkombetare i kane ndare ne fitime origjinare (burimore) dhe derivative (te prejardhura). natyrore… shkojnë përgjatë ujerave. CEDIMI (Cessio) . Mënyrat e lejuara te marrjes se territorit shtetëror Lidhur me llojet e fitimit te territorit. Okupimi paqësor behet ne baze te aktit te njëanshëm. e drejta mbështetet ne parimin e respektimit te integritetit territorial te shtetit dhe ndalon te merret ndonjë territor me përdorimin e forcës. gurë. ose vija e thellësisë me te madhe. qe realizohet mes dy shteteve.Është mënyre e zgjerimit te territorit. astronomik… shkojnë paraleleve ose meridianëve. Thalveg. Ndalimi i marrjes se territorit shtetëror Ndryshimet e territoreve me se shpeshti janë sendërtuar me përdorimin e forcës (me pushtim ose nënshtrim).

1. ngushticat.b Ujerat territoriale -përfaqësojnë një pjese te detit qe shtrihet paralelisht me vijën e bregut ne një largësi te caktuar dhe janë burim i rëndësishëm i pasurisë detare. ujerat brenda arkipelagëve. 1. hapësirat ujore mes vijës se baticës me te larte dhe zbaticës me te ulet si dhe deltat e lumenjve. . Ujera te lira.është zhvilluar me shekuj si e drejte zakonore. Ujera bregdetare (te brendshme dhe territoriale) dhe 2. rruge e lundrimit dhe zone mbrojtëse nga ana e detit. Hapësira detare . E drejta e detit . Ujerat detare ndahen ne: 1.25 - . Kodifikimi i se drejtës se detit është bere pas Luftes se II Botërore. shtimi (acesio) është rezultat i ndryshimeve qe shkaktohen nga forcat natyrore ose si rezultat i punës njerëzore.ne te drejtën ndërkombëtare mund te përkufizohet si zgjerim i sovranitetit mbi një territor përmes ushtrimit te vazhdueshëm dhe te papenguar te sovranitetit ne një periudhe te caktuar te domosdoshme për te krijuar bindje te përgjithshme se gjendja ekzistuese është ne pajtim me rendin juridik.hapësirat ujore te detërave dhe oqeaneve mbulojnë mbi 70 % te sipërfaqes se rruzullit tokësor.a Ujerat e brendshme detare -përfshijnë ujerat e limaneve detare. Parashkrimi . Për te qene i vlefshëm parashkrimi është e domosdoshme qe asnjë shtet (shtet ne sovranitetin e te cilit ka qene ai territor) mos te protestoje. Gjiri detar e ka statusin e ujerave te brendshme vetëm nqs brigjet e gjirit i takojnë një shteti dhe hyrja ne gjirin detar nuk ka gjerësi me te madhe se dyfishi i gjerësisë se ujerave territoriale. detet e brendshme.Shtimi (Zgjerimi) –derisa cedimi arrihet me marrëveshje ndërkombëtare.

rezervimit te se drejtës se peshkimit. përfaqësojnë detin e hapur ose detin e lire. sanitare. imigracionit.26 - . zona e jashtme nuk mund te shtrihet me tej se 12 milje nga vija fillestare e ujerave territoriale.Sipas Konventës se Gjenevës.hapësirat e gjera detare.përfaqëson fundin e detit dhe nëntokën e detit te hapet e cila vazhdohet jashtë detit territorial deri ne thellësi te caktuar.oqeanin paqësor). Mbi ketë pjese vlen parimi i “lirisë se detit te hapur”. Brezi i jashtëm . Koncepti dhe përkufizimi i detit te hapur Deti i hapur mund te përkufizohet si pjese e oqeanit jashtë një vije qe shkon paralelisht me bregun ne një largësi nga ai. Deti i hapet . Portugalia.paraqet pjesën e detit te lire dhe përfshinë hapësirën detare qe shtrihet jashtë ujerave territoriale ne drejtim te hapet deri ne largësi te caktuar. te cilat shtrihen jashtë ujerave bregdetare. fiskale. deri ne largësi prej 200 milja. Ne kohen e mesme ka pasur tendenca qe te shtrihet sovraniteti edhe ne detin e hapur (Anglia. Zona ekskluzive ekonomike -Është institute i ri juridik dhe nënkupton te drejtën qe i është dhëne shteteve bregdetare qe te zgjerojnë te drejtën sovrane ekonomike dhe kompetencat juridiksionale ne një hapësire detare dhe nen det. Shtrati kontinental . . përtej vijës se jashtme te ujerave territoriale. Brezi i jashtëm fizikisht dhe juridikisht është pjese e detit te hapet dhe mbi te shtetet kane vetëm disa te drejta te kufizuara te cilat na jep e drejta ndërkombëtare. Këto te drejta kane te bëjnë me mbrojtjen e interesave doganore. Konventa mbi detin e hapur parasheh qe deti është i hapet për te gjithë popujt dhe asnjë shtet nuk mund te pretendoje qe te veje çfarëdo pjese te tij nen sovranitetin e vet.detin e veriut.

me te cilat një pjese ose tere territori i një shteti duhet te shërbejë për disa qëllime ose interesa te caktuara te shtetit tjetër. lirinë e kërkimeve shkencore. Servitutet Ndërkombëtare -përfaqësojnë restrikcione (kufizime) te jashtëzakonshme te sovranitetit territorial te një shteti te imponuara me marrëveshje. e drejta e fluturimit te aeroplanëve ushtarake mbi territorin e shtetit tjetër dhe aterrimit për qëllime teknike. i kryer me dhune nga ndonjë anije private ne detin e hapet kundër anijes tjetër me qellim te plaçkitjes. liria e peshkimit 3.janë ato me te cilat një shtet ka te drejtë te mbaje trupat e veta ne territoret e shtetit tjetër.janë ato me te cilat i jepet e drejtë një shteti qe te kërkoje nga një shtet tjetër qe ai te rezervohet nga ushtrimi i sovranitetit ne çështje te caktuara.janë ato me te cilat i epet e drejta një shteti qe te ndërmarre veprime te caktuara ne territorin e shtetit tjetër. lirinë e krijimit te ishujve artificiale dhe stabilimenteve te tjera qe i lejon e Drejta Ndërkombëtare 6.Deti i hapet ka statusin e “detit te lire” mbi te cilin vlen rregulla e “Lirisë se detit”. Llojet e servituteve (ndërkombëtare) 1.27 - . 3. Pirateria .ne kuptimin e saj origjinal dhe te ngushte “pirateri” është çdo akt i pa-autorizuar. Liritë e detit te hapur janë: 1. liria e vënies se kabllove nëndetare 4. .Servitute Negative.Servitude Aktive . liria e lundrimit te anijeve tregtare dhe te luftes 2.Servitute Ushtarake . 2. liria e fluturimit mbi detin e hapur Konventa e re ua ka shtuar edhe: 5.

aktet e te cilave shkaktojnë pasoja juridike ndërkombëtare Organet Qendrore 1)Kryetari i shtetit . dmth me marrëveshje mes shteteve te interesuara. presidenti ose organi kolektiv. shfrytëzimi me ujë ose me rryme etj. 3)Me zhdukjen e interesit te shtetit te autorizuar. ORGANET E MARDHENIEVE NDERKOMBETARE E drejta e brendshme dhe e drejta ndërkombëtare përcaktojnë shprehimisht cilat janë organet… veprimet e te cilave shkaktojnë pasoja juridike ndërkombëtare. siç janë: e drejta e peshkimit ne ujerat territoriale ne shtetin tjetër.Servitutet ekonomike . 2)Ministri i punëve te jashtme . përgjithësisht kufizohet me .pjesëmarrja e shefit te shtetit ose kryeministrit. prerja e drunjve. 2)Me bashkimin e territorit shtetëror qe ka përfituar dhe territorit te shfrytëzuar.janë ato servitute te fituara për qëllime komerciale dhe te komunikacionit. varësisht sipas sistemit te vendit. Shuarja e Servituteve -servitutet shuhen ashtu si janë krijuar . mirëpo nuk është ne çdo rast edhe organi me i larte shtetëror. Çdo akt i kryetarit te shtetit ne marrëdhënie ndërkombëtare merret si akt i shtetit. Ato mund te shuhen edhe me kalimin e afatit për te cilin janë krijuar: 1)Me dorëheqje te shtetit ne te mire te te cilit kane qene krijuar. ne çështje te jashtme. veprimet ose deklaratat e te cilëve shkaktojnë pasoja juridike ndërkombëtare për shtetin e tyre dhe personat qe veprojnë kryesisht ne pune te jashtme jashtë shtetit… E-D-N kërkon qe çdo shtet te ketë një ose me shumë organe . shfrytëzimi i kullosave. Këtij grupi i përkasin ata persona.28 - .është organi me i larte i përfaqësimit te jashtëm.4. Kryetari i shtetit mund te jete monarku.

29 - .çështje te rëndësishme politike. Mbajtja e lidhjeve te rregullta me shtetet dhe organizatat ndërkombëtare kryesisht është çështje e ministrit te punëve te jashtme.ndahen ne përfaqësues te rregullte dhe te rastit. Prej kohës se romakeve e deri ne kohen e Ligjit XIV si gjuhe diplomatike ka qene gjuha latine. Janë dërguar për pune te caktuara mirëpo pas kryerjes se atyre punëve ka marre fund misioni i tyre. qe i është dhëne kryesuesit te misionit dhe ka përmbajtur instruksione për qëllimet e misionit. E drejta e legacionit -Krijimi i përfaqësive te përhershme paraqet ne praktike sendërtimin e se drejtës se legacionit. qe dërgohen ne misione te caktuara ne boten e jashtme. Fjala diplomaci origjinën e ka nga greqishtja e vjetër: diplomacia-doc i shkruar ne dy faqe te lidhura. Organet e Jashtme Përfaqësuesit diplomatike . Është shkence e punëve te jashtme ose art i bisedimeve. MPJ është njëfarë ndërmjetësuesi mes shefit te shtetit dhe organeve te shtetit tjetër. Gjuha Diplomatike Sendërtimi i gjuhëve diplomatike behet ne gjuhe te ndryshme. Përfaqësuesit Diplomatik ne kohërat me te vjetra janë konsideruar sit e shenjte.… .Janë te dërguar me autorizime qe ta përfaqësojnë shtetin jashtë. Sipas rregullave ndërkombëtare komunikimi mes qeverive behet përmes MPJ dhe përfaqësuesve diplomatik te akredituar ne atë shtet. Nocioni i diplomacisë Nocioni: Diplomacia është aplikim i inteligjencës dhe taktit te rregullimin e marrëdhënieve zyrtare mes qeverive te shteteve te pavarura. Përfaqësuesit Diplomatik . Prej atëherë fillon te imponohet gjuha frënge edhe pse nuk ka një rregullat te se drejtës ndërkombëtare.

e ka miratuar Konventën mbi Misionet Speciale. komisioni i se drejtës ndërkombëtare. Vendosja e marrëdhënieve diplomatike Vendimi për vendosjen e marrëdhënieve diplomatike është akt i vullnetit politik i cili i takon dy subjekteve te interesuara. E drejta diplomatike . 2. është miratuar Konventa mbi Marrëdhëniet Diplomatike…. Secili shtet vendos se a do te mbaje marrëdhënie diplomatike me ndonjë shtet tjetër dhe a do te ketë ne te mision te përhershëm. E drejta për te pranuar përfaqësues diplomatike quhet e drejte passive e legacionit. personeli për . Personeli administrativ dhe teknik – (arkivistet. Me 1963 Konventa mbi Marrëdhëniet Konsullore dhe Me 1969 Asambleja e Përgjithshme e KB-se. këshilltaret.Rregullat qe i referohen përfaqësuesve diplomatike janë krijuar si rregulla zakonore te se drejtës ndërkombëtare diplomatike.E drejta për te dërguar përfaqësues diplomatike quhet e drejte active e legacionit. Pas Luftës II-të Botërore. sekretaret dhe atashetë). Ato i kane karakterizuar një përdorim konstant dhe uniform. Klasifikimi i personelit diplomatik Konventa e Vjenës e ndan personelin diplomati ne këto kategori: 1.30 - . Me 1975 ne Vjene është miratuar Konventa mbi Përfaqësimin e shtetit dhe marrëdhëniet e tyre me organin ndërkombëtar te karakterit universal. çështjen e kodifikimit te se drejtës diplomatike e ka përfshirë si çështje te rëndësishme dhe ne baze te projektit te tij: Me 1961. Personeli diplomatik– (shefi i misionit.

Kryerjen e detyrës se misionit 2. Kalimin e afatit për te cilin është dërguar 3. Vdekjen e përfaqësuesit diplomatik. punëtoret e sigurimit. Agjente konsullor (emërohen nga konsulli i përgjithshëm). Nënkonsuj (emërohen nga ministri i punëve te jashtme) 4).janë nëpunës dhe shërbimin konsullor e kane profesion te rregullte dhe te vetëm 2. Personel shërbyes – (portierët. Konsuj (emërohen nga shefi i shtetit) 3). por ne ketë rast misioni teknikisht përfundon dhe përfaqësuesi diplomatik merr letra te reja kredenciale 5. Ndërprerjen e marrëdhënieve diplomatike ose fillimin e luftes mes dy shteteve 6. te cilin mund ta beje shteti qe ka dërguar ose mund te jete shkaktuar me dorëheqjen e përfaqësuesit për shkak te transferimit ne tjetër pozite 4. KONSUJT . e shpesh janë edhe shtetas te shtetit ku veprojnë si konsuj.31 - . Ata për punën e tyre nuk marrin page. .ndahen ne: Konsuj Professional (consules missi) dhe Konsuj Nderi (consules electi) 1.rregullisht janë persona autoritativ. Ngritjen e përfaqësuesit diplomati ne klase me te larte.mbrojtjen e lidhjeve dhe personeli administrative). Përfundimi i misionit diplomatik Misioni diplomatik mund te përfundojë me: 1. 3. Konsuj te përgjithshëm 2). qe jetojnë. Konventa Vjenës . kuzhinieret )etj. te gjithë shefat e konsullatave i ndanë ne katër klase: 1). Konsujt Nderi . Konsujt Professional . Revokim.

protesta heqja dore. Aktet e njëanshme ndahen ne: . se funksionet e tij kane pushuar.Konsujt janë organe shtetërore te cilët dërgohen jashtë për qëllime te ndryshme e sidomos për mbrojtjen e interesave shtetërore brenda qarkut konsullor.te varura (oferta. ne raste te caktuara krijohet. te cilat shtete kane lidhur marrëveshjet dhe kane miratuar rregullat e duhura mbi pozitën e tyre.te përziera. Me këto. ndërrohet ose pushon ndonjë gjendje juridike. Nuk janë përfaqësues diplomatike dhe nuk përfaqësojnë shtetin ne tonalitetin e marrëdhënieve ndërkombëtare si dhe nuk janë te akredituar pranë qeverise se vendit te pranimit. AKTET JURIDIKE NDERKOMBETARE Aktet e Njëanshme -Akt i njëanshëm juridik konsiderohet shprehja e vullnetit te një subjekti te se drejtës ndërkombëtare me qellim qe te shkaktohet ndonjë pasoje juridike ndërkombëtare. premtimi) . Tërheqjen e ekzekvatures.32 - .Funksioni i konsujve . Te gjitha organizatat tjera krijohen me marrëveshje ndërkombëtare me më shume ose me me pak shtete. Notifikimin e shtetit te emërimit – shtetit te pranimit.akte te njëanshme te pavarura . NENEPUNESIT NDERKOMBETARE Lidhur me pozitën e nëpunësve ndërkombëtar nuk ekzistojnë rregulla uniforme. . nga e cila gjë del se nëpunësit e tyre gëzojnë te drejta dhe privilegje vetëm ne shtetet amtare te organeve ne fjale. njohja. pranimi. 2. . Notifikimin e shtetit te pranimit – emërimit se ka pushuar te konsideroje natare te personelit konsullor. 3.( notifikimi. Përfundimi i funksioneve konsullore / përfundon me : 1. rezerva ) .

fakt ose ngjarje pa te cilën pretendohet te ketë rendësi juridike. posaçërisht rendësi ndërkombëtare. Sipas disa autoreve. ose me çfarëdo mënyre tjetër dhe refuzon pranimin e gjendjes se re.Është deklarate e njëanshme e vullnetit.Aktet e nje anshme juridike. Notifikimi mund te jete i detyrueshëm ose fakultativ.është lajmërimi zyrtar drejtuar një subjekti tjetër ose subjekteve te se drejtës ndërkombëtare për ndonjë qëndrim. Me te një shtet heq dore nga ndonjë e drejte e tij ne marrëdhënie ndërkombëtare.33 - .është deklarate me te çilen mohohet ligjshmëria e ndonjë situate te caktuar.deklarim i njëanshëm se një gjendje ose ndonjë kërkese konsiderohet juridikisht e vlefshme. kërkese. sepse vetëm ne ketë mënyre mund te konstatohet . 4)Heqja dore . 3) Protesta . ndryshimit ose ndërprerjes se ndonjë raporti juridik reciprok. Me ketë shuhet një e drejte subjektive e shtetit.te varura : 1) Notifikimi (Lajmërimi) . e kryengritësve si pale ndërluftuese etj) Njohja mund ti epet shprehimisht ose heshtazi. 2) Njohja (Pranimi) . marrëveshjet ndërkombëtare duhet te lidhen doemos me shkrim. TRAKTATET NDERKOMBETARE (nocioni) Me traktat ndërkombëtar konsiderohet çdo pajtim i vullnetit mes shteteve. Ajo ka për qellim te ruaje te drejtat ose te beje me dije se shteti qe proteston nuk pajtohet dhe nuk i pranon aktet e caktuara për te cilat është i njohur me notifikim. ose marrëveshje e karakterit kontraktual mes shteteve ose organizatave shtetërore me te cilat krijohen te drejta dhe detyrime për palët. me qellim te krijimit. ose term teknik për lajmërim shtetet tjera për ca fakte ose ngjarje me rendësi juridike. Njohja është mjafte e shpeshte ne marrëdhënie ndërkombëtare (njohja e shteteve te reja. e qeverive.

Me se shpeshti quhen marrëveshje ose traktate ndërkombëtare mirëpo përdoren edhe emërtime te ndryshme siç janë: (konventa. Karta dhe statuti: përfaqësojnë marrëveshje mbi krijimin. Deklaratat: përfaqësojnë marrëveshjet – ligj. me te cilat palët kontraktuese detyrohen mes vete se net e ardhmen do t’u përmbahen disa rregullave te sjelljes.mbi rregullat dhe zakonet e luftes). pakti. për te shkëmbyer robërit.pajtimi i vullneteve.34 - . Emërimi i traktateve Llojet e ndryshme te dokumenteve ndërkombëtare te hartuara me shkrim paraqiten me emra te ndryshëm. Akti Përfundimtar i Kongresit te Vjenës . te lidhura ne kongrese apo konference ndërkombëtare psh. ndërprerjen e luftimeve etj. Termi AKT: përdoret për marrëveshje shume-paleshe. te plagosurit. Paktet: janë marrëveshje shume solemne qe i referohen heshtjeve te ndryshme politike. modus vivendi )etj. Konventat: përfaqësojnë marrëveshjet me te cilat përcaktohen raportet mes shteteve ne ndonjë lëmi te caktuar. vazhdimin ose ndërrimin e marrëveshjeve tjera. organizimin dhe përcaktimin e kompetencave te organizatave dhe organeve ndërkombëtare. Protokollet: janë marrëveshje te ndryshme joformale mes shteteve ose marrëveshjeve plotësuese për interpretimin. derisa zgjasin armiqësitë. Traktatet: pretendojnë te përfaqësojnë marrëveshjet me te rëndësishme dhe me solemne (traktatet e paqes. tregtare etj). .1815 etj. Kompromisi: marrëveshje mbi zgjidhjen paqësore te ndonjë konflikti qofte nëpërmes arbitrazhit ose ndonjë gjykate tjetër ndërkombëtare Kartele: janë marrëveshjet te cilat i lidhin eproret ushtarak. (psh: Konventa Hagës .

teknike etj) Palët kontraktuese . Sipas lendes (traktate politike. Sipas formës (me shkrim + me goje) 2.mund te jete çdo subjekt i se drejtës ndërkombëtare. atëherë vjen ne dyshim ligjshmëria e vet lendes se traktatit. dhuna mund te përdoret ndaj personit i cili shprehe vullnetin e shtetit ose ndaj .Ne te drejtën ndërkombëtare sikurse edhe ne te drejtën e brendshme kërkohet qe pajtimi i vullnetit ne çdo rast duhet te përputhet me vullnetin e vërtete te subjektit ndërkombëtar dhe te jete dhëne lirisht….Konkordate: janë marrëveshjet te cilat i lidh Vatikani me shtetet e tjera dhe i referohen pozitës se Kishës Katolike ne shtetin e caktuar.Gjate lidhjes se marrëveshjes ndërkombëtare. Llojet e marrëveshjeve ndërkombëtare Traktatet ndërkombëtare klasifikohen ne baze te kritereve te ndryshme: 1. Sipas mënyrës se lidhjes (solemne + te thjeshta) 3. Për kete arsye çdoherë supozohet se akti ndërkombëtar.35 - . Dhuna . përderisa nuk dëshmohet ekzistimi i mungesës e cila e bënë të pavlefshëm. Sipas mundësisë se aderimit (hapura. juridike. Ketë te drejte e kane shtetet. Termi MODUS VIVENDI: përdoret për marrëveshjet e përkohshme për te cilat pritet qe net e ardhmen te zëvendësohen me një traktat ose konvente. organizatat ndërkombëtare dhe kryengritësit nqs janë te pranuar si pale ndërluftuese. Pajtimi i vullnetit . Nëqoftëse ekziston dyshimi se ka te meta ne pajtimin e vullnetit si psh: (dhuna. lajthimi. mashtrimi dhe korrupsioni) . Sipas hapësirës gjeografike (përgjithshme + regjionale) 4. është i vlefshëm. gjysme te hapura. ekonomike. te mbyllura) 5.

shtetit si tërësi. Klasifikimi i Organizatave Ndërkombëtare Ato klasifikohen: .janë bashkësi te përhershme me karakter qeveritar. a jo qeveritar. Marrëveshja e lidhur me mashtrim nuk është juridikisht e vlefshme. Nga kjo del qe organizatat ndërkombëtare krijohen me vullnetin e shteteve: a) Themelues te organizatave .ndikon ne vlerën juridike te marrëveshjeve ndërkombëtare. te krijuara mbi baze te një marrëveshje ndërkombëtare (karta. Shumica e autoreve konsiderojnë se përdorimi i dhunës kundër personit qe e lidh e benë marrëveshjen e tille te paqene. Shumica e autoreve konsiderojnë si forme te mangët te shprehjes se vullnetit dhe te mete qe ndikon ne vlerën e marrëveshjes se lidhur. ndërkombëtare janë shtetet sovrane (kur organizata është nder-shtetërore) b) Ato krijohen me traktate ndërkombëtare c) Veprimtaria e organizatave ndërkombëtare shtrihet brenda kompetencave qe janë te përcaktuara me marrëveshje d) Financimi i organizatave ndërkombëtare behet me ane te kontributeve te shteteve anëtare.dmth mosnjohje ose përfytyrim i gabuar i ndonjë fakti ose situate. statuti ose ndonjë dokument tjetër konstituiv) me qellim te bashkëpunimit ne zgjidhjen e problemeve ndërkombëtare te parashikuara me ato dokumente. Lajthimi . ORGANIZATA NDERKOMBETARE Organizatat ndërkombëtare .36 - . psh nëse një shtet me rastin e lidhjes se një marrëveshje ndërkombëtare përdor hartën gjeografike. pa vlere ose i nënshtrohet anulimit. Mashtrimi.

ne San-Francisko u mbajt Konferenca e Kombeve te Bashkuara. me 26 qershor 1945 përfaqësuesit e 50 shteteve e firmuan “Kartën e Organizatës se Kombeve te Bashkuara”.Roosvlet dhe kryeministri i UK Winston Churchill në “Kartën e Atlantikut” . qe do te bazohej mbi parimin: e barazisë sovrane te te gjitha shteteve paqedashëse dhe do te ishte e hapur për te gjithë shtetet e tilla .kane shprehur nevojën e krijimit sa me pare te një organizate te përgjithshme ndërkombëtare për ruajtjen e paqes dhe te sigurisë ndërkombëtare. Këta dy burrështetas kishin proklamuar disa parime te përbashkëta te politikes se vendeve te tyre. se nuk miratojnë kurrfarë ndryshimesh territoriale.. SHBA-se . Ne konference merrnin pjese përfaqësuesit e 50 shteteve.Organizata globale (universale) dhe Regjionale b) Sipas funksioneve – te Përgjithshme dhe Specializuara c) Sipas anëtareve – Ndërshtetërore & Joqeveritare d) Sipas autorizimeve – rekomanduese & mbishtetërore e) Sipas kohëzgjatjes . se shpresojnë qe pas përfundimit te luftes do te vendoset paqja. Kinës .te përkohshme & përhershme ORGANIZATA e KOMBEVE te BASHKUARA ( OKB ) OKB – është krijuar nen ndikimin e qëndrimeve kundër luftes qe kishte shkaktuar Lufta II-të Botërore… Vizionin e pare te botes se pasluftës e kane dhe president i SHBA-se Franklin D.. respektimi i te cilave do te garantonte një te ardhme me te mire te botes . se respektojnë te drejtën e çdo populli për vetëvendosje. te mëdha ose te vogla. Ata deklaronin se nuk kërkojnë kurrfarë zgjerimi territorial. Me 30 tetor 1943 përfaqësuesit e BRSS.a) Sipas shtrirjes . sipas rendit te shteteve me . UK ..37 - . Pas një pune mjaft intensive . te cilat s’do te jene ne pajtim me vullnetin e lire te popujve.me 14 gusht 1941. Prej 25 prillit deri me 26 qershor 1945 .

te cilat duhet te jene te tilla qe arsyetojnë vendimin.sot ka ne gjirin e vet 192 shtete te botes . Sipas nenit – 1 te Kartës . KB.Karta e OKB-se lejon mundësinë qe çdo shtet anëtare te tërhiqet nga org. Përfundimi i anëtarësisë ne OKB Tërheqja.përbehet nga dy kategori shtetesh: antetare themelues dhe abetare e pranuar me vone…Anëtarë themelues te OKB-se kane qene 51 shtete qe kane marre pjese ne Konferencën e San Franciskos. por se pari shtetet e mëdha e pastaj shtetet tjera.alfabetin anglez. Te jete i afte dhe i gatshëm për t’permbushur ato OKB. Te jene qendra ku do te harmonizohen përpjekjet e te gjitha kombeve për sendërtimin e qëllimeve te përmendura Anëtarësia e OKB-se. . intelektual. ose qe kane nënshkruar me pare “Deklaratën e Kombeve te Bashkuara” 1 janar 1942. te bazuara ne respektimin e parimit te barazisë dhe te drejtës se tyre për vetëvendosje Te realizojnë bashkëpunimin ndërkombëtare me karakter ekonomik. humanitar etj. duhet t’i plotësoje 4kushte : Te jete paqedashës T’i pranoje detyrimet nga Karta . shoqërore. Sipas Kartës KB. por me pare duhet t’i paraqes arsyet e tërheqjes .38 - . shteti qe do te hyje ne OKB.kane katër qëllime kryesore: Te ruhet paqja dhe siguria ndërkombëtare Te zhvillohen midis kombeve marrëdhënie miqësore.

atë e përbejnë përfaqësuesit e te gjitha shteteve anëtare te OKB-se … Çdo shtet anëtare ne Asamble mund te ketë me se shumti 5 .janë anëtare te përhershëm (Kina.neni 5 i Kartës se OKB-se ka parapare ndalimin e ushtrimit te drejtave dhe privilegjeve te lidhura me cilësinë e anëtarit te org. Sesionet – KS mbanë sesione kurdoherë qe është nevoja. Këshilli Sigurimit (KS) – përbehet nga 15 anëtare . 10.e veta i mbanë një here ne vite (sesionet e rregullta). ne rast se ndaj një anëtari te org. Pezullimi . d) çështje te shkolonizimit .. f) çështje juridike. Rusia.vende Amerikës Latine . 2.tjera janë ( 5 vende afro-aziatike . Asambleja ka 7. SHBA. b) çështje ekonomike.P)….komitete : ( a) qeshje te sigurisë ndërkombëtare dhe çarmatimit. Organet e OKB-se 1.39 - . Asambleja e Përgjithshme . c) çështje sociale.përfaqësues. Franca.. te cilat fillojnë te martën e trete te muajt shtatore dhe zgjasin rregullisht disa muaj. është marre ndonjë veprim shtrëngues ose parandalues. Sesionet.Përjashtimi – neni 6 i Kartës se OKB-se ka parashikuar qe secili anëtarë i org. 2. është i detyruar t ketë gjate tere kohës një përfaqësues ne selinë e OKB-se… Funksionet-KS – është organi qe mban përgjegjësinë kryesore për ruajtjen e paqes dhe sigurisë ndërkombëtare. Mbledhjet e këtilla duhet te mbahen brenda afatit prej 15 ditësh prej çastit kur është bere kërkesa. Me kërkesën e KS ose shumicës se anëtareve te OKB-se Asambleja mund te mbaje dhe sesione te jashtëzakonshme. e) çështje administrative buxhetore . . humanitare. UK) ndërsa . Për ketë arsye çdo anëtare i KS. nga te cilët: 5. 2 vende Evropës.është org. qendrore . i cili shkele vazhdimisht parimet e Kartës se OKBse mund te përjashtohet nga organizata.kulturore .

kurse me vone i janë bashkangjitur Greqia dhe Turqia (1952) . c) territoret qe vullnetarisht do te viheshin nen ketë regjim nga shtetet qe kane përgjegjësi për administrim e tyre. social dhe arsimor te popullsisë se territorit nen kujdestari.40 - . përparimit politik. Këshilli Ekonomik-social. Islanda.është krijuar me qellim qe te kontribuoje për sigurimin e paqes përmes krijimit te kushtetove te stabilitetit dhe mirëqenies qe janë te domosdoshme për mardh. Danimarka. dhe UK ) dhe SHBA e Kanada .000 nëpunës nga mese 150 vende te botes. b) territoret qe do tu merreshin shteteve armike pas Luftes II Botërore. 5. ekonomik. Holanda. Gjykata ndërkombëtare e Drejtësisë. Sekretariati – personelin e KB (sekretariatin) e përbejnë 16. Luksemburgu . Ai i paraqet Asamblesë se Përgjithshme raportin vjetor mbi aktivitetet e organizatës. NATO është organizate ushtarako-politike e shteteve kapitaliste te Evropës dhe Amerikës Veriore qe është krijuar ne periudhën e luftes .3. Norvegjia. Këshilli i Kujdestarisë – sistemi ndërkombëtare i kujdestarisë i OKB-se është krijuar për te zëvendësuar sistemin e mandateve te LK dhe qellim kryesor kishte forcimin e paqes dhe sigurisë. Hungaria dhe Çekia (1999). 6. 4. Pakti Veri-atlantik – NATO ( North Atlantic Treaty Organization) NATO. Italia . te cilët punojnë ne selinë e OKB-se ne Nju-Jork dhe ne qendra tjera te botes… Sekretari i përgjithshëm mbanë përgjegjësinë për punën e përgjithshme te Sekretariatit dhe personelit te OKB. Gjermania (1955). Portugalia. Etj. Franca. Sistemi i kujdestarisë duhej te zbatohej mbi: a)territoret qe gjendeshin nen mandate .është krijuar me 4 prill 1949 ne Uashington nga 10 shtete te Evropës Perendimore ( Belgjika. Spanja (1982). paqësore midis popujve.

ne mbledhjen e tire ne Vashave (11-14maj 1955) kane aprovuar Marrëveshjen mbi miqësinë. TRAKTATI (pakti) VARSHAVES Është krijuar si kundërpërgjigje e BRSS-se dhe shteteve te demokracisë popullore për ekzistimin e paktit NATO dhe për hyrjen e Gjermanisë ne te . Sekretari i Përgjithshëm . Ne fund te shek:XIX ne literature dhe ne traktate. Komitetit Ushtarak dhe Komandat. qe është dashur te shërbeje si kundërpeshe përballë NATO-se. Organet e e NATO-se : Këshilli . qe çfarëdo sulmi i armatosur kundër një anëtari apo disa anëtareve . bashkëpunimin dhe ndihmën e përbashkët .41 - . Komiteti Mbrojtjes . siç deklaronin krijuesit ose për te penguar përhapjen e socializmit siç deklaronin disa autoret komuniste. me se është krijuar një strukture politikeushtarake . do te konsiderohet si sulme kundër te gjithëve etj. shtetet socialiste te Evropës-Lindore ( ne përjashtim te Jugosllavisë). Shtetet anëtare janë obliguar se te gjitha mosmarrëveshjet do t’i zgjedhin me mjete paqësore (ne pajtim me rregullat e Kartës se OKBse) se do te rezervohen nga kërcënimi ose nga përdorimi i forcës ne marrëdhëniet ndërkombëtare . se do te ndihmohen ndërmjet vetes . behet dallimi midis mosmarrëveshjeve te natyrës juridike dhe natyrës politike .se ftoftë dhe ndarjes se ashpër te botes ne dy sisteme antagoniste . gjë qe sipas shteteve te Evropës-Lindore kishte shtuar dukshëm rrezikun e luftes dhe ka qene rreziqe për sigurinë e shume shteteve… Duke u nisur nga këto . RREGULLIMI PAQESORE I MOSMARVESHJEVE Mosmarrëveshjet janë situatat kur dy a me shume shtete kane mendime te ndryshme për ndonjë çështje te caktuar …. E qe ne thelb beri realitet ndarjen e Evropës ne dy grupe te shteteve antagoniste. për te penguar agresionin komunist .

rregullimi gjyqësore).( kur zhvillohen ne konferenca tjera ndërkombëtare nëse ne mosmarrëveshje bëjnë pjese disa shtete) … Ato mund te zhvillohen me goje ne takime te drejtpërdrejta te përfaqësuesve te shteteve te interesuara . Sipas tyre mosmarrëveshjet e natyrës-juridike zgjidhen me përdorimin e procedurave gjyqësore. shumëpalëshe. gjyqësore te posaçme) MJETET DIPLOMATIKE / ekstra-juridike (te zgjidhjes se mosmarrëveshjes). a thjesht konflikte te interesave. pajtimi) Mjetet Gjyqësore ( Arbitrazhi . letrave. Hapi me i rëndësishëm ne drejtim te krijimit te një procedure detyrimore për zgjidhjen paqësore te mosmarrëveshjeve ndërkombëtare është bere me aprovimin e Konventës mbi zgjidhjen paqësore te mosmarrëveshjeve ndërkombëtare (Hage 1899 e 1907). hetimi . me te rëndësishme e me te përhapura te zgjidhjes se mosmarrëveshjeve midis shteteve….përkufizohen si mosmarrëveshje ne te cilat kërkesat ose kundërshtimin e vet . E Drejta Ndërkombëtare . ndërkombëtare ( mjetet diplomatike . kurse mosmarrëveshjet politike zgjidhen me mjete diplomatike.42 - . njeh tri lloje mjetesh për zgjidhjen paqësore te mosmarrëveshjeve ndërkombëtare: Mjetet Diplomatike (bisedimet .Te natyrës juridike. shërbimet e mira. Mjetet qe ofrojnë inst. palët i bazojnë mbi rregullat e pranuara te se drejtës ndërkombëtare… Mosmarrëveshjet tjera janë mosmarrëveshje politike ose mosmarrëveshje te natyrës juridike. Bisedimet mund te jene dypalëshe (kur zhvillohen vetëm mes shteteve te interesuara drejtpërdrejt) . . memoareve etj). 1)Bisedimet – janë një nder mënyrat me te thjeshta . ndërmjetimi. ose me shkrim-(këmbimi i notave.

3) Hetimet.Konventa e Hagës – mbi zgjidhjen paqësore te mosmarrëveshjeve ndërkombëtare . për gjetjen e zgjidhjes .konsiston ne aksionin e një shteti te trete. qe ndihmon ne gjetjen e një zgjidhjeje paqësore te një mosmarrëveshje (grindje. E Drejta Ndërkombëtare për këso rastesh ka parashikuar qe një pale e trete qe ka ndikim moral mbi palët.43 - . te një grupi shtetesh ose ndonjë personi autoritativ me qellim qe te gjendet zgjidhja e një konflikti midis dy shteteve.ne praktike shpesh ndodh qe shtetet ne konflikt ndërkombëtare te mos mund t’i shfrytëzojnë bisedimet diplomatike. për shkak te marrëdhënieve te këqija qe kane. t’u ndihmoje shteteve ne konflikt. b) kjo vlen edhe për shtetet ne konflikt.2) Shërbimet Mira dhe Ndërmjetësimi . përpiqet t’u jap atyre kontakteve kahe për zgjidhjen paqësore . te cilat mund ta pranojnë ose ta refuzojnë ndërmjetësimin… Ndërmjetësimi duhet ta gëzojë domosdo besimin e te dy palëve ne konflikt. i përcjelle kërkesat dhe përgjigjet nga njëra pale te tjetra… Ndërmjetësimi është fakultativ . do te krijohet një komision hetues . EU) . dhe qe është rezultati mospajtimit lidhur me vlerësimin e gjendjes faktike . për shkak se nuk kane kontakte te drejtpërdrejta diplomatike. si (OKB . pos nëse është parashikuar me marrëveshje . Ne ketë grup te mjeteve hyjnë shërbimet e mira dhe ndërmjetësimi midis te cilave vështire qe mund te tërhiqet kufiri i sakte. merr pjese ne bisedime midis palëve .me shërbime te mira nënkuptohet veprimi i një pale te trete mike. qe dmth: a) ndërmjetësuesi s’është i detyruar te ndërmjetësoj . ndërkombëtare .. a)Shërbimet e Mira . Shërbime te mira mund te ofroje një shtet ose një grup i shteteve e edhe org. Shteti i trete qe paraqitet ne cilësinë e ndërmjetësuesit. konflikti) . b) Ndërmjetësimi . ka parashikuar qe ne çdo rast te mosmarrëveshjes ndërkombëtare qe nuk prek nderin dhe interesat vitale te shtetit. jep këshilla. sugjerime. .

c) Procedura e Arbitrazhit. 4) Pajtimi – është mënyre paqësore e zgjidhjes se mosmarrëveshjeve nga një komision i zgjedhur . Shtetet vendosin lirisht se a do t’i besojnë zgjidhjen e rastit një arbitri apo disa arbitrave…Me ç’shpeshti praktikohet qe si arbitra te caktohen disa persona . ose cilësdo mënyrë te zgjidhjes paqësorë… Duke u nisur nga kjo. Shtetet me kompromis mund t’i percaktojne rregullat e procedurës ne hollësi ose vetëm te japin udhëzime për përdorimin e rregullave te përgjithshme te procedurës d) Vendimi Arbitrazhit. palët qe kane vendosur qe mosmarrëveshjen t’ia besojnë arbitrazhit për zgjidhje . .zgjidhja mosmarrëveshjeve përmes arbitrazhit varet ne çdo rast nga pajtimi i palëve..përcaktimi i arbitrit ose i arbitrave behet me pajtimin e palëve. arbitrazhit. MJETET GJYQESORE 1) Arbitrazhi – ka për qellim zgjidhjen e mosmarrëveshjeve midis shteteve nga ana e gjyqtareve . me detyre qe ta lehtësoje zgjidhjen e mosmarrëveshjes . i cili ka për detyre t’i shqyrtoje dhe t’i ndriçoje te gjitha aspektet e mosmarrëveshjes… dhe ne fund (pas raportit) t’u propozoj zgjidhjen shteteve ne konflikt . duhet te lidhin marrëveshje speciale b) Zgjidhja e Arbitrave.parimisht nuk dallohet nga procedura gjyqësore.44 - .nëse pajtimi nuk është arritur me ane diplomatike. Sipas mendimit te gjykatës – asnjë shtet pa pajtimin e tij nuk mund te detyrohet qe mosmarrëveshjet e tij me shtete te tjera t’ia nënshtrojë ndërmjetësimit.është “definitive dhe i paapelueshëm” (përfundimtar dhe i pakundërshtueshëm).. qe i zgjedhin vete palët ne baze te respektimit te se drejtës … Arbitrazhi është një mjete qe zbatohet me pajtimin e palëve . duke i ndriçuar faktet me hetime (ankete) asnjanëse dhe te ndërgjegjshme. 5 ose me shume) . numri i te cilëve duhet te jete tek ( 3 . a) Kompromisi.

kur gjermanet okupuan Holandën. Kështu neni 14 i Statuti te Lidhjes se Kombeve – parashikonte qe Këshilli i Lidhjes. i përfshirë ne një protokoll . pavarësisht nga njeri-tjetri …. prej te cilëve vetëm 2. Konsiderohen te zgjedhur kandidatet qe kane fituar shumicën absolute te votave ne Asamble dhe KS … Nga 15 anëtaret e gjykatës statuti përcakton qe ne asnjë rast nuk mund te jene 2. te bënte propozimin për themelimin e një gjykate te përhershme ndërkombëtare… Përfundimisht Statuti i Gjykatës .mund jene shtetas te vet. ngase trupin e arbitrave ne shumicën e rasteve e përbenin personat e ndryshëm . Asambleja Pergjthëshme KB.45 - . është hapur për nënshkrim me 16 dhjetor 1920 dhe ka hyre ne fuqi me 1 shtatore 1921. kandidimin e bëjnë grupet e caktuara posaçme … Çdo grup kombëtare mund te propozoj me se shumti 4. Zgjedhjen e gjyqtareve e bëjnë KS . b) Zgjedhja e gjyqtareve . për shtetet qe s’kanë përfaqësues ne te. Ndrk. Si e këtillë kjo gjykate nuk ka qene e përhershme ne kuptimin e plote te fjalës... Gjykata e Përhershme e Drejtësisë Ndërkombëtare ka funksionuar prej vitit 1922 deri 1940.Kandidimin e gjyqtareve e bëjnë grupet kombëtare te Gjykatës se Përhershme te Arbitrazhit .kandidate.hap i pare drejt themelimit te një gjykate ndërkombëtare te përhershme është bere me themelimin e Gjykatës se Përhershme te Arbitrazhit ( Hage 1899) . varësisht nga zgjidhja e palëve Themelimi i një gjykate ndërkombëtare u be realitet përfundimisht ne fund te Luftes I Botërore.gjyqtare nga një shtet… Ne rast se me vota fitojnë me shume se një shtetas i një shteti. Për te siguruar kontinuitetin e Gjykatës është parapare qe për çdo 3.. Gjyqtaret zgjidhen për 9-vjet dhe mund te rizgjidhen përsëri . përbërja . organizimi i gjykatës Gjyk. konsiderohet i zgjedhur kandidati me i vjetër.GJYKATA NDERKOMBETARE a) Themelimi i Gjykatës . Drejtësisë përbehet prej 15 gjyqtareve.

Nga një shembull i vendimit i nënshkruar nga kryetari dhe sekretari dhe me vulën e gjykatës . c) Kompetenca e Gjykatës. Gjykata e zgjedhe kryetarin dhe nënkryetarin ne çdo 3 vjet. atëherë vendos vota e kryetarit ose personit qe e zëvendëson atë… Vendimi shpallet ne séanca publike pasi te jene lajmëruar agjentet ne forme te caktuar . e) Veprimet e Gjykatës. vetëm shtetet mund te jene palë te përpara gjykatës. d)Vendimet e Gjykatës. mirëpo për kuorum mjaftojnë -9 gjyqtare. Sipas nenit 93te Kartës. Ne rast se votat janë te barabarta . Juridiksioni i gjykatës është i detyrueshëm net e gjitha rastet e parapara posaçërisht me traktatet dhe me konventat qe janë ne fuqi. mirëpo gjykata mund te mbaje mbledhje dhe te ushtroje funksionet e veta edhe tjetërkund. Selia e gjykatës është ne Hage. kurdo qe ketë e konsideron te dobishme… Gjykata detyrat i kryen ne përbërje te plote.detyre kryesore ka zgjidhjen e mosmarrëveshjeve qe ia parashtrojnë shtetet Sipas nenit 34. me kusht qe pala ose palët e tjera ne mosmarrëveshje te pranojnë juridiksionin gjykatës për ta zgjidhur rastin e caktuar .(me ane te një deklarate formale. ose ne forme te heshtur duke iu përgjigjur ftesës se gjyqit dhe duke marre pjese ne proces…. ata mund te rizgjidhen.merret me shumicën e votave te gjyqtareve te pranishëm. shtetet anëtare te OKB-se ane ipsofacto pale e Statutit Gjykatës Ndërkombëtare të Drejtësisë Parimisht juridiksioni i gjykatës është fakultative (por mund t’jete edhe i detyrueshëm). ka qene rasti i “Kanalit te .vjet te zgjidhen nga 1/3 e gjyqtareve. Procedura gjyqësore mund te filloj para gjykatës edhe vetëm me njërën pale.prej vitit 1946 deri ne vitin 19955 Gjykata ka lëshuar 60 vendime dhe 21 mendime konsultative… Rasti i pare qe ka zgjedhur Gjykata pas Luftes II Botërore .46 - . i dozohet secilës nga palët . Ketë te drejte e kane te gjitha shtetet qe janë pale e Statutit te Gjykatës Ndërkombëtare te Drejtësisë.

kur paraqitet prona private. a një territori qe zhvillohet me forca te armatosura… Sepse lufte nuk konsiderohet me vetëm armiqësitë e armatosura midis shteteve . qe përmban rregullat juridike zakonore dhe kontraktuese. pore dhe armiqësitë brenda një shteti.Korfuzit” – rasti anglo-shqiptare.) 3) Lufta ka për qellim nënshtrimin e një pale nga pala tjetër. Russo ne veprën “Kontrata shoqërore” shkruan se : lufta s’është – raport i njeriut ndaj njeriut. por i shtetit ndaj shtetit . ne te cilin individët bëhen armiq vetëm rastësisht si ushtar . me te cilat rregullohen marrëdhëniet midis subjekteve ndërkombëtare ne kohe lufte dhe ne lidhje me luftën. e jo si qytetare. civil nuk marrin pjese ne lufte. ndarja e shoqërive ne klasa dhe kur krijohen shtetet ).është konflikt i armatosur ne mes dy a me shume shteteteve .47 - ... Lenini – Lufta është vazhdim i thjeshte i politikes me mjete tjera. te shkaktuara nga kryengritja ose nga revolucioni Marksi – luftën e trajton si një dukuri klasore dhe si kategori historike. ngase gjithnjë e me shpesh me lufte nënkuptohen armiqësitë midis shteteve ose edhe brenda një shteti.qe i ka rrënjët ne rendin ekonomik te sistemit eksplatues … (sipas tyre lufta paraqitet ne një shkalle te zhvillimit shoq. E DREJTA LUFTES – është pjese e drejtës ndërkombëtare publike . Lufta . Ne literaturën e re nocioni i luftes zgjerohet . Luftërat e Drejta dhe Luftërat e Padrejta Përpjekjet e para për ç’bere dallimin e lustrave te drejta dhe te . kurse veprimet ne te synojnë nënshtrimin e kundërshtarit … (Lufta nuk ehte akt i një anshëm) NOCIONI LUFTES – sipas drejtës ndërkombëtare klasike del se : 1) Lufta është konflikt midis dy shteteve 2) Lufta është konflikt me forca te armatosura (pers.

padrejta i hasim qysh ne antikitete.. Shprehjen lufte e drejte e ka krijuar Aristoteli me qellim qe te siguronte paqen midis poliseve greke dhe për t’i ruajtur ato nga shkatërrimet e luftes.. Por me kaq mbyllej rrethi ,sepse ndaj pop, tjerë vlenin norma tjera. Nga paraqitja e krishterimit e deri me sot , është bere dallimi midis luftërave te drejta dhe te padrejta.. Teorinë mbi luftërat e drejta e kane zhvilluare teologet e kishës katolike ( Shen-Augustini, Toma Akuini, Vitoria, Suaresi etj ). Augustini – konsideronte se lufta është e lejueshme nëse është e drejte… Lufta te drejta janë: ( luftërat për mbrojtjen e shtetit nga armiqet e jashtëm, lufta për dënimin e padrejtësive Heqja Dore nga Lufta- deri ne miratimin e Statutit te Lidhjes se Kombeve , lufta konsiderohej një mjet i ligjshëm për zgjidhjen e mosmarrëveshjeve , ose për arritjen e objektivave kombëtare. Heqja Dore nga Lufta (Pakti Brian-Kellog) Përpjekjet e për ndalimin e përgjithshëm te luftes janë kurorëzuar me lidhjen e Traktatit Brian-Kellog, qe ndalonte te gjitha luftërat agresive dhe ne ketë pikëpamje përfaqësonte një hap te madh përpara ne krahasim me Statutin e Lidhjes se Kombeve.. Lufta konsiderohej edhe me tutje e ligjshme nëse : a) zhvillohet për mbrojtjen e vetvetes ; b) nëse zhvillohet kundër një shteti qe ka shkelur traktatin Heqja dore nga Lufta me Kartën e OKB-se Karta e OKB-se – jo vetëm qe ndalon e luftes , por për me tepër ndalon forcën dhe kërcënimin me force, si edhe përcaktojnë masa te efektshme për pengimin e luftes… Neni 2, parg.4 i Kartës : “anëtarët e OKB-se ne marrëdhëniet e tyre ndërkombëtare heqin dore nga përdorimi i kërcënimit ose nga përdorimi i forcës kundër tërësisë territoriale ose kundër pavarësisë politike te çdo shteti , ose .. Autoret e Kartës, ne vend te nocionit “lufte” kane përdorur fjalët
- 48 -

“kërcënimin ose përdorim i forcës” qe duhet te eliminojnë mundësinë për çfarëdo mosmarrëveshje. FILLIMI LUFTES 1) Me shpalljen formale te luftes – ( është e detyrueshme me Konventën e 3 te Hagës). 2) Me dështimin e përpjekjeve te shtetit qe te realizoje plotësimin e kërkesave nga ultimatumi 3) Me shpallje , ose veprimin qe tregon se një shtet e konsideron veten ne lufte me një shtet tjetër. 4) Me fillimin e aksioneve armiqësore . Efektet e Fillimit te Luftes - me fillimin e luftes përfundon periudha e marrëdhënieve paqësore, dhe qe nga ai moment marrëdhëniet midis shteteve te konfrontuara rregullohen me rregullat e se drejtës ndërkombëtare te luftes. Palët ne Konflikt (personat qe marrin pjese ne lufte/armiqësi); 1) Pjesëtaret e forcave te armatosura 2) Forcat jo te rregullta (milicia, njësite vullnetare ) 3) Kryengritja pop, qe shfaqen spontanisht nder popullsi te territorit akoma te pa-okupuar, me kusht qe mbajnë armët haptazi dhe t’i respektojnë rregullat e drejtës se luftes 4) Lëvizjet rezistence qe veprojnë ne territore te okupuara dhe kane për çelim te shqetësojnë okupuesin 5) Lëvizjet çlirimtare qe i përbejnë personat qe luftojnë për zhdukjen e sundimit kolonial. TEATRI i LUFTES E Drejta Ndërkombëtare e përcakton dallimin midis “zonës se luftes” dhe “teatrit te luftes”. Zone e Luftes - konsiderohet hapësira tokësore dhe ujore e një shteti qe është ne lufte, ujerat e tij detare dhe hapësira ajrore mbi to .
- 49 -

Teatri Luftes - përfshinë hapësirën tokësore, detare dhe ajrore ne te cilën zhvillohen aktualisht armiqësitë. Personat e mbrojtur ne konflikt te armatosur : 1) te plagosurit, 2) te sëmuret , 3) anije-thyesit, 4) robërit e luftes, 5) popullata Civile, 6) personeli mjekësorë, fetare, 7)kryqi kuq Objektet e mbrojtura ne konflikt : 1) spitalet , 2) objektet civile, 3) objektet kulturore PERFUNDIMI LUFTES: 1) Ndërprerja thjeshte e armiqësisë 2) Nënshtrimi - zhdukja e një pale ndërluftuese ne lufte nga pala tjetër, përmes pushtimit dhe fitores. 3) Armëpushimi - marrëveshje mes forcave ndërluftuese për ndërprerjen e përkohshme te armiqësive 4) Kapitullimi - nënkupton marrëveshjen me te cilën komandë, ushtarake merren vesh për dorëzimin e një locait te cakt 5) Traktati paqes

- 50 -

51 - .Diplomacia dhe fillet e saja Nocioni i diplomacisë Historiku i diplomacisë Llojet e diplomacisë Vendosja e marrëdhënieve diplomatike – Trupi diplomatik Emërimi i përfaqësuesve diplomatik Funksionet e përfaqësuesit diplomatik Marrëdhëniet konsullore .

”Diplomacia do të thotë negocim .Një autor i njohur Nicolson jep disa përkufizime rreth diplomacisë ku thot : “Diplomacia është synonim për politiken e jashtme”. me të cilat zhvillohen këto negocime”.”Diplomacia është aftësi.”[2] .Martenos). diplomat etj.”Ajo është shkencë mbi marrëdhëniet ose punët e jashtme të shteteve.Njëra ndër shtyllat kryesore të rëndësishmë të politikës së jashtme të shteteve në kuadër të zhvillimit të marrëdhënieve ndërkombëtare është pikërisht diplomacia. shkenc ose art i bisedimëve “(CH.”Diplomacia është aplikim i intelegjencës dhe taktit në rregullimin e marrëdhënieve zyrtare në midis qeverive të shteteve të pavarura(Satoë)”.Nga kjo fjalë e kanë origjinën fjalët:diplomatik. “Fjala diplomaci origjinën e vet e ka nga fjala e greqishtës së vjetër ”diploma” e cila është shkruar në dy faqe të lidhura. gjegjësisht talnet absrakt. trup diplomatik.Diplomacia dhe fillet e saja Diplomacia Nocioni i diplomacisë Shumë herë e kemi dëgjuar apo ndeshur fjalën diplomaci si në TV. shërbim diplomatik.52 - . që i është dhënë kryesuesit të misionit dhe ka përmbajtur instruksione për qëllimet të misionit”[1]. radio. gazeta apo nga njerëz të ndryshëm. prandaj këtu dua të diskutoj lidhur me atë se çka është në të vërtete diplomacia. Ndërkaq sa i përket asaj se çka është diplomacia si definicion atëher shumë autor që janë marrë dhe mirren më këtë qështje kanëdhënë shum definicione rreth diplomacisë.de.Diplomacia janë proceset dhe mjetet.

Autori tjetër Barstone jep definicionin që vijon mbi diplomacinë në pikënisjen e analizës së tij. diplomacia merrte me këshilldhënie dhe realizim të politikës së jashtme.Nga këndvështrimi i shtetit. për veprimtarin e vet.53 - . dhe faktorëve tjerë”.”[5] Në bazë të atyre përkufizimëve që i ceka më lartë të dhëna nga shumë autor dhe njohës të mirë të diplomacisë mundë të konkludojë sa i përket përkufizimit se :diplomacia është mënyrë e rregullimit të marrëdhënieve ndërmjet shteteve sovrane dhe subjekteve tjera të së drejtës ndërkombëtare. i cili si i tillë duhet të bëjë pandërprerë gjeste simbolike . në mënryrë paqësore me biseda negociata etj.”Diplomacia merret me menaxhimin e marrëdhënieve ndërmjet shteteve.”[4] Për kuptimin e diplomacisë duhet njohur edhe funksionet diplomatike të cilat duhet t’i kryejë diplomacia zakonisht sipas porosisë të shtetit të vet. shërbimin për pune të jashtme në kryeqytetin e shtetit të vet dhe përfaqsusit diplomatikë të cilët I dërgon në kryeqytet e shteteve të jashtme. të cilat do të ma zgjerojnë konceptin e këtij nocioni kompleks. . në të cilat është akredituar . mbrojtja.”[3] Morgen Thau një njohës tjetër i mir i kësaj qështjë thotë se diplomacia. I ka në dispozicion dy instrumente.Shtjellimin tim të definicionit të diplomacisë do ta vazhdojë me prezantimin edhe të disa vështrimëve teorike.Sipas tij “diplomati para së gjithash është përfaqsues simbolik i shtetit të vet. vrojtimi dhe zhvillimi. e gjithashtu edhe tu nënshtrohet gjesteve simbolike të diplomatëve tjerë dhe shteteve tjera. negocimi.Këto funksione janë të përcaktuara saktësisht në Konventën e Vjenës mbi Marrëdhëniet Diplomatike të cilat Feltham i përmbledh kështu:prezantimi.

aleancat ushtarake.Në Greqinë e Vjetëe sistemi i legatarëve kishin një rëndësi të veçantë. pra para erës sonë. i cili traktat u lidhë ndërmjet Faraonit të Egjiptit Ramzesi II dhe Mbretërisë së Hetikëve Hatusillit III. të shkruara nga autorë të vjetër grekë si Homeri. Periudhën . e vërtetojnë shumë të dhëna që janë zbuluar dhe kanë vërtetuar se diplomacia ka ekzistuar edhe ne atë kohë .Dr. në haremin e tij gjejmë fjalor diplomatik me ç’rast Faraonit të Egjiptit të Amenophisit IV i shkruan disa fjalë si vijonë:Të shkruan Mbreti i Madh. ku për mesë shum shembujve prof.Historiku i diplomacisë Boshtin themelor të materies të se “Drejtës Ndërkombëtare”e përbëjnë: traktatet ndërkombëtare.Zenelaj e vertetonë këtë faktë . në një shkrim që ka shkruar për këtë tematik spjegonë në mënyrë të kjartë për ekzistimin e diplomacisë ne kohën antike. i cili e kishte marrë një princeshë nga Mbretëria Matani.54 - .Vjehrri Yt i cili të do vëllai yt””[6] Një llojë të veqantë të përdorimit të fjalort diplomatik e poltik në Botën antike e hasim në “Traktatin e Paqës” dhe të “Aleancës Ushtarake Defanisive” të vitit 1270. Eqrem Zenelaj ekspert is ë drejtës ndërkombëtare. për këtë çështje njoftojnë burimet e ndryshme. E.Profesor. Se diplomacia ka ekzistuar edhe në kohën e lashtë.Kjo vërehet me formimin e së . Mbret nga Metani. Tukidithi. Kontaktet diplomatike apo bisedimet paqësore ndërmjet shteteve në këtë kohë bëheshin ndërmjet”legatarëve apo misionëve të caktuara si grupe apo individë të veçantë”. i cili quhet si “Traktati i Kadeshit”. si dhe diplomacia dhe të dërguarit diplomatik. diplomatike kalimtare nga antika në Mesjetë e shënon epoka e zhvillimit të së drejtës ndërkombëtare ndërmjet vitëve 400 deri në vitet 800 pas erës së re.”Ku në kohën e Faraonit të EgjiptitAmenophis IV.

Padova etj. Firenca . .55 - .Tani në botën bashëkohore ndërtimi i diplomacisë.për të centralizuar politikën dhe për të siguruar kontroll mbi të dërguarit në ndjekje të politikës së: raion d’etat – interesit kombëtar (të shtetit). qoftë të zgjidhet përmes rrugës diplomatike këtu vlenë të theksojë një thënje të diploamtit të njohur amerikan Henry Kissinger në libirin e tijë të titulluar “Diplomacia”ku . Për të shteti ka interesa dhe nevoja që bazohen në ato interesa. të princit dhe të popullit. roli dhe rëndësia e saj është e madhë andaj diplomacia bashkëkohore ka për qëllim të promovojë paqen kontekste të cilat gjenden në mesë të qfarëdo shteti. pavarësisht nga konsideratat etike. Richeli shpalli atë që është bërë tashmë aksiomë.”[8] Arti i qeverisjes qëndron në njohjen e këtyre interesave dhe veprimit në përputhje më to. Ai iu përmbajt mendimit se shteti i kapërcente kufijtë e kurorës dhe të territorit. Ai nuk ishte dakord me dëshirat dhe ndjenjat e sundimtarit.Në shekullin e XIX dhe XX marrëdhëniet diplomatike të shteteve ishin të natyrës dhe të karakterit bilateral. ndërsa sot këto marrëdhënie dhe ky qarkullim diplomatik ndërmjet shteteve në kuadër të poltikës dhe marrëdhënieve ndërkombëtare më tepër i takojnë natyrës së diplomacisë multilaterale. Sistemi francez u imitua nga shtetet e tjera të mëdha gjatë procesit të ngritjes së Ministrive të tyre të jashtme. Gjithashtu dua të cekë diqka me rëndësi se në “Në vitin 1626 Kardinali Richelie. në shekullin 18-të. një rëndësi të veçantë paraqesin sidomos marrëdhëniet e qytet shteteve italiane :Venediku . – Ministrinë e Punëvë të Jashtme.ashtuquajturës “Corpus Iurs Civilis” me ç’rast pernadori Justiniani nënvizon në mënyrë të shkëqyshme “të drejtën” si një pikë më të lartë të zhvillimit të literaturës dhe burimëve juridike antike latine. emotive apo fetare.”[7] Ndërkaq për formimin e diploamcisë moderne.Napoli. krijoi të parën ministri të jashtmë moderne në Francë. që i kalojnë caqet e ngushta. për ata që drejtojnë politikat e jashtme të shteteve sovranë.

Vendosja e marrëdhënieve diplomatike – Trupi diplomatikë Vendimi për vendosjen e marrëdhënieve diplomatike është vullnet .thekson se “qëllimet ullsoniane të së kaluarës së Amerkiës janë paqeja stabiliteti progresi dhe liria”pra pikërisht këtë e ka edhe synim diplomacia bashkëkohore . tek e cila këta përfaqsues janë të akredituar. pasi që e paraqet komunikimin me qëllim të rregullimit të çështjeve të hapura ndërmjet dy subjekteve “[10] Diplomacia multilaterale: parqitet më vonë me krijimin e e konferencave ndërkombëtare në të cilin qeveritarë të shumtë dhe të ndryshëm janë marrë vesh për rregullimin e çështjeve të hapura të ndërsjellta”[11]Diplomacia multilaterale pra bazohet në komunikimin zyrtar të shumënsgëm ndërmjet përfaqsuesve të shteteve dërguse në selinë e organizatës ndërkombëtare.”[9] Llojet e diplomacisë Politika e sotme diplomatike bazohet në dy llojë të diplomacisë e këto jane : diplomacia bilaterale dhe diplomacia multilaterale por gjithashtu në kuadër të këtyre dyjave hynë edhe diplomacia poltike ushtarake dhe mbrojtëse. diplomacia parlamentare.Në vazhdim dua të ndalem të shkruaj së paku nga dy fjali për diplomacinë bilaterale dhe multilaterale sepse janë me karakter për ti ditur. Diplomacia bilaterale:mund të themi se është e pranushmë në politikën diplomatike që nga fillet e saj. Diplomacia kulturore e shkencore. diplomacia ekonomike.56 - .

secili shtet vendosë a do të mbajë marrëdhënie diplomatike më ndonjë shtet tjetëe dhe a do të ketë ne të mison të përhershëm”[12]Pra. Ajo përcaktoi tri klasa për kryetarë.politik i cili i takon dy subjekteve të ineteresuara pra shteteve. Ndërsa “Konferenca e OKB-së për Marrëdhëniet Diplomatike dhe Imunitetet”.Trupn diplomatikë në krye të të cilit gjendet dekani ose ne disa terminologji tjera e hasim edhe si “doajeni” zakonisht ky vend në disa shtete i takon automatikisht përfaqsuesit të Papës. të cilët akreditohen të kryetari i shtetit. që në gjuhën frënge donë të thot “Corps Diplomatique”.57 - . 2) të dërguar. ministra dhe internuncios.”[15] . shtet nuk janë të obliguara osë të detyruara të dërgojnë ose të pranojnë përfaqsues diplomatikë. miratoi Konventën e Vjenës për Marrëdhëniet Diplomatike më 1961. Vendosja e marrëdhënive diplomatike duhet të bëhet konform “Konventës së Vjenës “ ku u aprovua më 18 prill të vitit 1961 ndërsa hyri në fuqi me 24 prill të vitit 1962”[13]Kjo Konventë e cila në vitin 1814-15. kurse në shtetet e tjera brenda klasit më të lartë. përcaktoi rregullat e diplomaciesë. ad interim (të përkohshëm). me Aktin Final që u amendua më 1918 në AixlaChapelle. që akreditohen te ministrat e punëve të jashtme”[14] Diplomatët e akredituar në një shtet që vijnë nga i njejti shtet quhen ndryshe “trupa diplomatikë “ose shkurt me “CD”. misioni: 1) ambasadorët ose nucios.Në pajtim më këtë. që zëvendësoi rregullat e vendosura në shekullin e 19-të në Vjenë dhe Aix. të cilët akreditohen te kryetari i shtetit dhe kryetarë të tjerë misionesh me rangje ekuivalente. dhe 3) të ngarkuar me punë. përcaktoi katër klasa të kryetarëve të misioneve diplomatike.

Paraqitja e këtyre kredencialëv është mjaft formale.”[16] Para se të bëhet emërimi duhet të kërkohet nga pala tjetër se e pranon kandidatin e caktuar . funksionet e më parshme.”Në disa shtete kërkohet mosha e caktuar.Shteti i pranimit mund të japë pranimin.. gjendjen famjiljare e të tjera. kanditati për ambasador mundë të emërohet ne shtetin tjetër ku merr me vete edhe letrat kredenciale që kryetari i shtetit të tij i drejton kryetarit të shtetit pritës me prezantimin e ambasadorit të ri si përfaqësues të tij. është se për emërimin e përfaqësuesve diplomatikë vendosin pavarsisht shtet në bazë të kritereve të veta interne.origjina e mirë.58 - .Kjo kërkesë përmban të dhënat për kanditatin siç janë: të dhënat biografike. nderëshmëria. të cilën e përmbanë edhe “Konventa e Vjenës. edukata e mirë dhe ajo mmë kryesorja njohja e gjuhëve diplomatike e të tjera. duhet të ketë dëshmi dhe të jetë i sigurt se shteti i prannimite ka dhëne “agrementin” (pëlqimin)për emërimin e kandidatit. familjare. Funksionet e përfaqësuesit diplomatik Përfaqësimi i diplomatik përfshin detyra reprezantuese dhe . mirëpo të shumica e kërkohet plotësimi i një numri të madh të kushteve të ndryshme. me ç’rast plotësohet kushti formal për emërim. Pasi të jetë siguruar pëlqimi pra agrementi në gjuhën diplomatike.Pra secili shtet ka ato kriteret nësë mund ta quaj interne .Konventa e Vjenës parasheh që shteti që e bënë akreditimin. por në anën tjetër mund të jetë edhe e kundërta që mundë ta refuzojë dhënien e pajtimit.Emërimi i përfaqësuesve diplomatikë Një ndëer parimet më të njohura dhe më të vjetra të së drjetës diplomatike.

duhet kurdoherë të shfaqë siguri.Informimi me të gjitha mjetet e lejuara mbi kushetet dhe zhvillimin e ngjarjeve në shtetin ku janë akredituar dhe dhënien e raporteve mbi këto qeverisë së shtetit i cili i ka akredituar. që gjërat të bëhen kurdoherë me rregull. kulutroree shkencore midis shtetit që akrediton dhe shtetit ku janë akredituar. Ai kurdoherë duhet të përpiqet të krijojë besim dhe të duket i ndershëm dhe i drejtë. përmirësimi i marrëdhënieve dhe manaxhimi i ndryshimeve. besueshmëri dhe kredibilitet. (Bisedat me ministra të jashtëm. duhen raportuar me besnikëri.Përfaqësimi i shtetti i cili e akrediton në shtetin ku janë akredituar.Bisedimet më qeverinë e shtetit ku janë akredituar. 5. hollësi dhe saktësi të madhe. 3. . Detyra e ambasadorit. duke u përpjekur të kuptojë edhe shqetësimin e palës tjetër.59 - .) Pavarësisht nga natyra e problemit.”[17] Sipas “Konventës së Vjneës “ funksionet e misionit diplomatikë janë ne librin e profesorë Zenjullag Grudës ne librin e tijë e “E Drejta Ndërkombëtare i cekë funkisionet si vijojnë : [18]“ 1. 2 Mbrojtja e interesave të shtetit i cili i ka akredituar dhe të shtetasve të tij në shtetin ku janë akredituar.Përparimi i marrëdhënieve miqësore dhe zhvillimi i marrëdhënieve ekonomike.” Të gjitha këto funksione apo detyrat e ambasadorëve nëse i shohim total janë ulja e fërkimeve. 4.kontaktuese të llojëve te ndryshme .Në përfaqësimin diplomatik detyrë parësore dhe e dorës së parë të një misioni është vendosja apo rivendosja e komunimit të formës së përgjithshme ndërmjet shtetetit të tij dhe shtetit ku është akredituar. kryeministra dhe zyrtarë të tjerë kyç. Forca e karakterit. negociuesi (ambasadori). bashkëbieduesi. është edhe të japë këshilla dhe të paralajmërojë.

kur të përdorë paralajmërimin dhe kërcënimin ose koncesionin. imunitet nga taksat. durimi. imuniteti civil. së bashku me mosdurimin e kalkuluar që mund të përdoret taktikisht. kalojnë në një sitë rigoroze përzgjedhjeje dhe trajnimi. me përvojë e di mirë edhe sensin e kohës.60 - . Pra. Një gjë mjaft më rëndësi për diplomatët është se kanë të drjeta të shumëta gëzojnë privilegje pra posedojnë “imunitet diplomatik”e këto imunitete diplomatike janë :”Imunieti në lëmin penal. para se të përfaqësojnë vendin e tyre jashtë . dhe as lojë. diplomatët duhet të përmbushin shumë kritere.imuniteti në çështje policore. Nëse duhen kryer si duhet ato detyra. qartësia. dhe në mënyrë të veçantë ambasadorët. Diplomacia nuk është e thjeshtë. në shumicën e gjerë të rasteve dhe të vendeve. diçka që mund ta bëjë cilido dhe në çdo rethanë.precizioni. dhe të përgatitur realisht mire. siç theksuam më lart. diplomacia është një profesion që kërkon personel të trajnuar. nuk janë të lehta. imunitet nga të dhënat doganore”[19] Në vazhdën e fundit të këtij eseu do të paraqes edhe një institucionë diplomatik e që është “Marrëdhëniet kosullore” . Të gjithë. Në këto këndvështrime. Personeli diplomatik. duhet të jenë të përgatitur mirë. detyrat e diplomatit. që nga ambasadorë e poshtë. veçanërisht të rinjët që hyjnë në shërbim. dhe një gjendje e balancuar nervore. janë të domosdoshme. Një bisedues/negociator i aftë. kurajoja. Për këto diplomatët. janë të karrierës.

por janë “organe nacionale të shteteve të të tyre. Dallimi mes konsullit edhe diplomatit është sqaruar edhe në një document anglez “Court of Chancery” në rastin e të ashtuquajtur “Barbusits Case” i vitit 1737. Konkluzion: Në fundë të këtij punimi seminraik do të përpiqem të japë dhe një konkluzion sa i përket tërë kërsaj punës simë në ldhje me “diplomacinë”.Për dallim prej diplomatëve.Ndersa konsujt honorar jane kryesishtë njerëz tregtarë afaristë të cilët jane vendas më banim në vendin ku është formuar kosnullata dërguese. Konsujt dhe diplomatët kanë detyra të ndryshme. Llojet e konsujeve:Konventa e Vjenës dallon disa lloje te konsujve: a)Konsujt e karrieres dhe b)Konsujt honorar apo konsujt e nderit. andaj mu për këtë kanë edhe pozitë detyra dhe funskisone të ndryshme juridike . të cilat ngarkohen me detyra të cakturare jopolitike dhe teknike”. konsujt nuk janë reprezantues politikë të qeverive të shteteve të tyre.Dhe konkluza ime sa i përket tematikës në fjalë është së diplomacia me të vërtet e meritonë të jëtë një shtyllë kryesore e çdo .Detyre e konsujeve janë për të nxitut interesat e shtetit te tij në shtetin pranues ne sferen e tregtisë dhe të ekonomisë.61 - .Gjithashtu vlenë të ceki se edhe konsujt gezojnë imuntitet njësoj si diplomatët.Marrëdhëniet konsullore Instuticioni i konsullit është shumë më i vjetër i përfaqësimit sesa institucioni i misionëve diplomatike të instaluar në botën e jashtme.”[20] Konsujt e karrieres janë të punësuar në këtë detyrë si konsuj dhe këtë e kanë si detyrë kryesore .

si alternativë e luftës për të arritur synimin kombëtar. Kjo nuk arrihet lehtë.Gruda Zenjullah “E Drejta Ndërkombëtare” Botimi 2007 Prishtinë .iur.forumishqiptar. [1] Zenjullah Gruda “E Drejta Ndërkombëtare” ( faqe 248 Botim 2007 Prishtinë) [2] Zenjullah Gruda “E Drejta Ndërkombëtare” ( faqe 247 Botim 2007 Prishtinë) . Pra. historia. Rëndësia e diplomacisë siq e pamë ishte mjaft e madhe. por diplomacia ka nevojë për përfaqsues. dhe ekonomia.Prof dr.shteti ne raport me poltikën e jashtme që e ushtrone secili shtet kjo vërtetohet me faktin se synim i çdo diplomacie shtetrore është të çojë përpara interesat e shtetit. por jo gjithmonë. Diplomacia. Andaj njerëzit të ciliët do të na përfaqsojnë duhen të jenë më të vërtet njerz meritor. të cilat diktohen nga gjeografia.com/archive/index shkrim i publikuar nga Zef Mazi ambasadorë i Shqipërisë në Brintanin e Madhe.njerz të specializur në lëiminë e diploamcisë e që fatëkeqsisht janë të pakët në këtë sferë.Jazbec Milan “Bazat e Diplomacisë” Botim 2008 Prishtinë . e në veqanti për shtetin tonë të sapo formuar e qe në në këtë sferë jemi më me pak përvojë në krahasim me vendet tjera fqinje dhe me gjerë. ka armë fjalën.Si dhe jam shërbyer edhe me materiale të shumta nga interneti e vlenë ta ceki nga web faqeja http://www. Diplomacia përpiqet që të forcojë shtetin duke fituar avantazhe. Literatura e shërbyer: . duke bërë aleatë dhe duke neutralizuar oponentët.Zenelaj Eqrem (shkrim i tij me titull “Hapja e përfaqësive diplomatike dhe misoneve diplomatike në Botën e jashtme dhe dispozitave të së drejtës ndërkombëtare) . dhe kjo është mëse e nevojshme për secilin do shtet qoft.Kissinger Henry “Diplomacia” Botim 1999 Triranë . Sepse po e potencojë edhe njëherë është njevojë imediate për shtetin tonë. ajo përpiqet të ruajë dhe forcojë paqen. ajo përpiqet që të krijojë vullnet të mirë në drejtim të shtetit që përfaqëson. Shpesh.Kemë nevoj për përfaqsim të djënë të diplomacisë kosovare jashtë vendit tonë .62 - . në varësi të shtetit dhe fazës së zhvillimt të tij.sepse njerzëit qe e bëjnë diplomacine duhet te jenë “diplomat të karrieres” e që në të ardhmën besojmë se do të ketë edhe më shumë kësij llojë njerëzish.

forumishqiptar.iur. Eqrem Zenelaj (shkrim i tij me titull “Hapja e përfaqësive diplomatike dhe misoneve diplomatike në Botën e jashtme dhe dispozitave të së drejtës ndërkombëtare” faqe 9) [18] Zenjullah Gruda “E Drejta Ndërkombëtare” ( faqe 256 Botim 2007 Prishtinë) [19] Zenjullah Gruda “E Drejta Ndërkombëtare” ( faqe 263 Botim 2007 Prishtinë) [20] Prof dr.iur.iur. Eqrem Zenelaj (shkrim i tij me titull “Hapja e përfaqësive diplomatike dhe misoneve diplomatike në Botën e jashtme dhe dispozitave të së drejtës ndërkombëtare” faqe 6) [8] Zef Mazi ( ambasadorë i Shqiprisë ne Britanin e Madhe një shkrim i tij në lidhje me diplomacine në një forum shqiptarë http://www. Eqrem Zenelaj (shkrim i tij me titull “Hapja e përfaqësive diplomatike dhe misoneve diplomatike në Botën e jashtme dhe dispozitave të së drejtës ndërkombëtare” faqe 9) .forumishqiptar.iur. Eqrem Zenelaj (shkrim i tij me titull “Hapja e përfaqësive diplomatike dhe misoneve diplomatike në Botën e jashtme dhe dispozitave të së drejtës ndërkombëtare” faqe 9) [14] Zef Mazi ( ambasadorë i Shqiprisë ne Britanin e Madhe një shkrim i tij në lidhje me diplomacine në një forum shqiptarë http://www.iur.63 - .iur.com/archive/index) [9] Henry Kissinger “Diplomacia” ( faqe 835 Botim 1999 Tiranë) [10] Milan Jazbec “Bazat e Diplomacisë” ( faqe 16Botim 2008 Prishtinë) [11] Milan Jazbec “Bazat e Diplomacisë” ( faqe 17Botim 2008 Prishtinë) [12] Zenjullah Gruda “E Drejta Ndërkombëtare” ( faqe 250 Botim 2007 Prishtinë) [13] Prof dr. Eqrem Zenelaj (shkrim i tij me titull “Hapja e përfaqësive diplomatike dhe misoneve diplomatike në Botën e jashtme dhe dispozitave të së drejtës ndërkombëtare” faqe 12) [16] Zenjullah Gruda “E Drejta Ndërkombëtare” ( faqe 253 Botim 2007 Prishtinë) [17] Prof dr.com/archive/index [15] Prof dr. Eqrem Zenelaj (shkrim i tij me titull “Hapja e përfaqësive diplomatike dhe misoneve diplomatike në Botën e jashtme dhe dispozitave të së drejtës ndërkombëtare” faqe 5) [7] Prof dr.[3] Milan Jazbec “Bazat e Diplomacisë” ( faqe 13 Botim 2008 Prishtinë) [4] Milan Jazbec “Bazat e Diplomacisë” ( faqe 13 Botim 2008 Prishtinë) [5] Milan Jazbec “Bazat e Diplomacisë” ( faqe 14 Botim 2008 Prishtinë) [6] Prof dr.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful