You are on page 1of 3

Kelebekler yoksa, "salk" da yok

Trkiye'nin Kelebekleri Doa Rehberi kitabnn yazar Ahmet Bayta, Trkiye'deki Kelebeklerin Krmz Listesi adl kitap iin bakn neler yazm...

Ahmet Bayta
Gncelleme: 10:43 TS 15 ubat. 2011 Sal

"Eer imdiye kadar ngilterede 60, Amerika ve Kanadann tamamnda 700n biraz zerinde ve Avrupada 500 civarnda kelebek tr kaydedildiini dnecek olursanz, Trkiyenin ne kadar zel bir konumda olduunu fark etmeye balarsnz. Kuzeydou Anadoluyu ilk ziyaretimde, bir hafta iinde iki kilometre karelik bir alanda Trkiyedeki yaklak 380 trn 100 tanesinden fazlasn grdm. Ilman kuaktaki baka hibir yerde, byle kk bir alanda, bu kadar ok kelebek grmemitim; ne Bat Amerikann byk bakir blgelerinde, ne Kanadann Kayalk Dalarnda ne de svire Alplerinde. Kuzeydou Anadolunun nefes kesen gzellii ile de ayaklarm yerden kesilmiti; onun heybetli dalar, muhteem alpin ayrlar ve hepsinden nemlisi, kr iekleri, bcekler ve kularn olaanst eitlilii. ne yaprakl orman kenarlar ve gr alpin ve subalpin ayrlarn birleimi, oruh Nehrinin kuru ve talk kylar ve spirden Rizeye dalar zerinden giden ana yol boyunca yer alan iekli yamalar, Trkiyede bulunan tm kelebek trlerinin yzde 60 ila 70ine ev sahiplii yapar.Sadece tr says deil, kelebeklerin ne kadar bol olduu da artc idi; kk, amurlu bir yaya kprs civarnda, slak amurdan mineraller ien birka dzine tre ait belki 1.000 bireyi bir arada gzlemledim. Trkiyedeki bu ilk kelebek gzlem seyahatim 1999 ylnda idi.O zamanlar Trkiyenin kelebek faunas hakknda neredeyse hibir ey bilmiyor ve ne beklemem gerektiini tahmin edemiyordum. Bu unutulmaz deneyimimin ardndan, New Jerseydeki evime doru uama bindiimde oktan bir sonraki gezimin planlarn yapmaya balamtm. Daha Atlantik Okyanusuna ulamadan, Trkiyenin kelebekleri zerine bir rehber hazrlamaya karar vermitim. Ama neden kelebek trlerini korumalyz? Neden kelebek poplasyonlarn izlemeliyiz? Neden Trkiyedeki kelebeklerin krmz listesini oluturmalyz? Bu gibi sorulara cevap verirken, genellikle ahlaki ve estetik argmanlar pragmatik olanlara tercih ederim. Ben tm canllarn kendine zg deerleri olduuna ve korunmay hak ettiklerine inanyorum. Zaten kim kelebekleri sevmez ki? Korunmaldrlar nk onlar zarif, renkli, krlgan ve evrensel olarak poplerdirler ve nk onlar tm

dnyada yzyllardr zgrlk ve gzellik ile ilikilendirilmilerdir. Tabii ki, pratik nedenler de vardr. Kelebekler insan sal iin gerekli olan evre salnn mkemmel gstergeleridir. Bir blgedeki kelebek poplasyonlarndaki d, genellikle o evrenin bozulduuna iaret eder. Ksacas, kelebeklerin yereldeki eitlilik ve saylarnn izlenmesi evre korunmasnda nemli bir ara olabilir. Ayrca, tr eitlilii biz insanlar iin olduka yararldr; bir bitki veya hayvan trnn neslinin tkenmesi, sahip olabilecei esiz veya faydal niteliklerin sonsuza dek yok olmas anlamna gelebilir. Kelebekler nemli polen tayclardr ve birok trnn doal evremizin vazgeilmez paralar olan karncalar, kular, kertenkeleler ve dier yaban hayat ile nemli ilikileri vardr. Son olarak, tek bir trn bile yok olmasnn, tm canllarn karmak ekillerde birbirleriyle ilikili olduu btn bir ekosistemin dengesini olumsuz ynde etkileyebilecei gnmzde iyice anlalmtr. Ne yazk ki, gnmzde Trkiyede doal yaam alanlarnn tahribi endie verici bir hzda devam etmektedir. Byk ehirler ve kk kasabalar etrafnda kalan ayrlk ve fundalklar konut yapm ve alveri merkezleri iin kullanldka; sulak alanlar tarm veya endstriyel kullanm iin kurutulduka; deerli ky allklar ve kumullar turizm iin yok edildike; geleneksel tarm uygulamalar youn ticari tarm ve zirai ilalarn fazlaca kullanlmasn gerektiren monokltr tarm ile yer deitirdike; srdrlemez ve zararl madencilik uygulamalar ve baraj ve hidroelektrik santrallerinin yapm hem Kuzeydou hem de Gneydouda sahip olduumuz esiz doal yaam alanlarn yok ettike; tatl su kaynaklarnn artan ticariletirilmesi telafi edilemez bir ekilde Trkiye genelinde yaam alanlarn yok ettike ve buna benzeyen tm dier olaylarla, hzla birok kelebei ve dier yaban hayatn kaybediyoruz. Tm bu nedenlerle, Trkiyedeki evreciler byk zorluklarla kar karyadr. Yine de, kelebeklerle ilgili iyi haberler de var. Trkiyede, on yldan daha az bir sre ncesinde, arazide birok kelebei tanmlayabilen muhtemelen iki ya da ten fazla kelebek gzlemcisi yoktu. Kelebeklerin tanmlamas, dalm ve durumlar hakknda doa korumac, ynetici veya sadece doa ile ilgilenen sradan insanlarn kolayca ulaabilecei neredeyse hibir bilgi bulunmamaktayd. Halbuki, kelebekleri tanmlama bilgisine sahip olmak ve onlarn doal tarihleri ile ilgilenmek, ve kelebeklere tutkuyla bal olan bir semenler grubu olmak, onlarn korunmas iin en gerekli unsurlardan bir tanesi. ok az kii bilmedii varlklara tutkuyla balanr. Neyse ki, gnmzde kelebeklerin tanmlanmas ve korunmasyla ilgilenen pek ok nispeten gen, enerjik insan bulunmakta. Kelebeklerle ilgili kitaplar, posterler ve brorler daha kolay ulalabilir halde. Nihayet Doa Koruma Merkezi (DKM) altnda,saha aratrmalarn stlenen ve kelebekler hakknda veri toplayan bir doa aratrma grubu yer almakta. Birok kelebek gzlemcisinin saha almalar ve DKM alanlarnn youn abalar sonucunda, Trkiyedeki kelebeklerin krmz kitab ile birlikte imdi Trkiyedeki 380 civarndaki kelebek trnn dalm ve durumu konusuna olduka hakim durumdayz. Bu kitabn Trkiyedeki kelebek koruma tarihinin en nemli gelimelerinden biri olacana hi phe yoktur. Trkiyedeki nadir ve tehlike altnda olan trler hakknda daha fazla bilgi edinmeye devam etmemiz, periyodik olarak durumlarn yeniden deerlendirmeye almamz ve yaam alanlarnn korunmasna yardmc olmamz gerekir. Ayn zamanda toplumu doayla olan balarn yenidenkurmaya tevik etmek ve kelebekleri korumalar iin yerli fauna ve floraytakdir etmelerini salamak konusunda almalyz. evreci igdlerimizi

kendiliinden harekete geiren kelebeklerin popler cazibesini kullanarak doal yaam alanlarmz korumak iin daha iyi bir ansmz olabilir."