You are on page 1of 21

Yoksul alg c - Franz Grillparzer DNYA KLAS KLER D Z S : 103 YOKSUL ALGICI Bu kitab n haz rlanmas nda MEB

B Alman Klasikleri dizisinde yay nlanan birinci bask s temel al nm 2 ve eviri dili gnmz Trkesine uyarlanm 2t r. Yay na haz rlayan: Egemen Berkz Dizgi: Yeni Gn Haber Ajans Bas n ve Yay nc l k A.<. Bask : a=da2 Matbaac l k Yay nc l k Ltd. <ti. Haziran 2000 FRANZ GRILLPARZER YOKSUL ALGICI eviren: Basir Feyzio=lu - <ahap S tk lter Hmanizma ruhunu anlama ve duymada ilk a2ama, insan varl = n n en somut anlat m olan sanat yap tlar n n benimsenmesidir. Sanat dallar iinde edebiyat, bu anlat m n d2nce =eleri en zengin olan d r. Bunun iindir ki bir ulusun, di=er uluslar n edebiyatlar n kendi dilinde, daha do=rusu kendi d2ncesinde yinelemesi; zek ve anlama gcn o yap tlar oran nda art rmas , canland rmas ve yeniden yaratmas demektir. 2te eviri etkinli=ini, biz, bu bak mdan nemli ve uygarl k davam z iin etkili saymaktay z. Zeks n n her yzn bu trl yap tlar n her trlsne dndrebilmi2 uluslarda d2ncenin en silinmez arac olan yaz ve onun mimarisi demek olan edebiyat n, btn kitlenin ruhuna kadar i2leyen ve sinen bir etkisi vard r. Bu etkinin birey ve toplum zerinde ayn olmas , zamanda ve meknda btn s n rlar delip a2acak bir sa=laml k ve yayg nl = gsterir. Hangi ulusun kitapl = bu ynde zenginse o ulus, uygarl k dnyas nda daha yksek bir d2nce dzeyinde demektir. Bu bak mdan eviri etkinli=ini sistemli ve dikkatli bir biimde ynetmek, onun geni2lemesine, ilerlemesine hizmet etmektir. Bu yolda bilgi ve emeklerini esirgemeyen Trk ayd nlar na 2kran duyuyorum. Onlar n abalar yla be2 y l iinde, hi de=ilse, devlet eliyle yz ciltlik, zel giri2imlerin abas ve yine devletin yard m yla, onun drt be2 kat byk olmak zere zengin bir eviri kitapl = m z olacakt r. zellikle Trk dilinin bu emeklerden elde edece=i byk yarar d2np de 2imdiden eviri etkinli=ine yak n ilgi ve sevgi duymamak, hibir Trk okurunun elinde de=ildir. 23 Haziran 1941. Milli E=itim Bakan Hasan li Ycel SUNU< Cumhuriyet'le ba2layan Trk Ayd nlanma Devrimi'nde, dnya klasiklerinin Hasan li Ycel ncl=nde dilimize evrilmesinin, ku2kusuz nemli pay vard r. Cumhuriyet gazetesi olarak, Cumhuriyetimizin 75. y l nda, bu etkinli=i yineleyerek, Trk okuruna bir "Ayd nlanma Kitapl = '' kazand rmak istedik. Bu erevede, 1940'l y llardan ba2layarak Milli E=itim Bakanl = 'nca yay nlanan dnya klasiklerini okurlar m za sunmaya ba2lad k. Byk ilgi gren bu etkinli=i Milli E=itim Bakanl = 'nca yay nlanmam 2 -ancak Ayd nlanma Devrimi yar da kalmasayd yay nlanaca= na kesinlikle inand = m z- dnya klasiklerini de katarak srdryoruz. Cumhuriyet YAZAR VE "YOKSUL ALGICI" ZER NE Avusturyal byk sahne 2airi Franz Grillparzer 15 Ocak 1791'de Viyana'da do=mu2, 21 Ocak 1872'de ayn kentte lm2tr. Uyan k gr2l bir avukatla, mzik dostu fakat ruha hasta bir anan n o=ludur. 1811'de hukuk =renimini bitirdi, 1832'den 1856'ya kadar saray zel kaleminde evrak mdrl= yapt . Bu

tekdze memurluk ya2am n , talya'ya, Almanya'ya, Paris'e, Londra'ya, Trkiye'ye (1843), Yunanistan'a yapt = gezilerle e2nilendirmeye al 2m 2t r. Uzun bekleme ve duraksama y llar ndan sonra yap tlar byk ilgi grd, kendisine birok sanlar verildi (1859'da Leipzig niversitesi'nin onursal doktorlu=u, 1861'de sekinler meclisi yeli=i, 1864'te Viyana'n n onursal kentlili=i). Ayr ca 80'inci y ldnm Avusturya'da ve btn Almanya'da benzersiz bir biimde kutlanm 2t r. Viyana Bilim Akademisi 1875'ten beri her y lda bir en gzel sahne yap t n yazana Grillparzer dl vermektedir. nce, canl , sevimli bir anlat mla kaleme ald = fakat tragedya ciddili=inden uzak "Yalanc n n Vay Haline" (1840) gldrs ilk oynan 2 nda halk ve ele2tirmenlerce o kadar kaba kar2 lanm 2t ki buna ok zlen 2air sahne ve yaz n ya2am na bsbtn ksm2, bu tarihten sonra yazd = yap tlar yaz masas na kilitlemi2ti. Bu arada byk yap t 1873'te miras lar taraf ndan yay nlanm 2t r. Grillparzer "Goethe ile Schiller'den sonra -aralar nda az ok bir mesafe de olsa- gelen en iyi yazar" oldu=unu kendisi syler. Belki hakl d r da. Co2umculardan etkilenmesine ve gerekili=e gei2te byk pay bulunmas na kar2 n bu Avusturyal klasik as l Alman klasikleri aras nda nc gelir. Yaz n tarihinde k sa dnemler ok kolay gzden yiter. byk Yunan tiyatro yazar n n (Aisklos, Sofokles, Euripides) birincisiyle sonuncusunun do=um y llar aras nda k rk be2 y ll k -a2a= yukar yar m yzy ll k- bir zaman dilimi oldu=u halde, bu yazar nas l gzmzde Yunan tragedyas n n y ld z ysa; birincisiyle sonuncusu aras nda bir insan mr oldu=u halde nas l Corneille, Molire ve Racine hep birlikte say l rsa; Almanlar iin de Goethe, Schiller ve Grillparzer, bu yzy lda olmasa bile nmzdeki yzy lda birle2eceklerdir. Hatta Goethe ile Grillparzer aras ndaki zaman Aiskhlos ile Euripides aras ndaki kadar bile uzun de=ildir. Schiller'le aras ndaki zaman da Corneille ile Racine aras ndakinden daha k sad r. Ama bu byk Alman 2airi ayr ca sanat anlay 2lar bak m ndan da birle2mi2lerdir. Schiller nas l Almanya'n n Aiskhylos ve Corneille'i ise; Goethe, nas l Sophokles ve Molire'le baz bak mlardan akrabaysa; Grillparzer de Almanya'n n Euripides'idir. Grillparzer'in zellikle Frans z dram yazar Racine'le k yaslanmas ok yerinde olur. Hatta Alman'n nki dramatik zelli=i olmas bak m ndan Frans z' geer. Bizim anlad = m z anlamda olmayan bir miras , lnn mal n mlkn o=altan bir varis; Shakespeare'in, Yunan ve Frans z klasik dramlar n n etkilerine spanyollar nkini ekleyen, Goethe'nin ya2am a2k na, Schiller'in cretli idealizmine zveri ve boyune=i2in bykl=n katan, dile getiren bir btnleyicidir. 2te bylece Franz Grillparzer, gl olmasa bile byk gzellikten zevk alan, ama kendisi mutlu olmayan bir insand r. Ba2ka hibir ulusun eri2emeyece=i kadar zengin olan klasik Alman dram n n klasik geli2iminin yan ba2 nda ba2ka bir geli2meye daha tan k oluruz: Grillparzer'den nce Kleist ve hemen sonra Hebbel gelir. Grillparzer'i Hebbel'le birlikte sayarlar. Ama bu do=ru de=ildir. Avusturyal yazar ne Kleist' , ne de Hebbel'i anlar. Bunun nedeni, bunlar n yzde yz Almanyal olmalar de=il, sanat anlay 2 bak m ndan birle2ememi2 olmalar d r. Grillparzer bu bak mdan on sekizinci yzy l n adam d r. Romantik konular ele almas na kar2 n ak lc bir hmanisttir. Kleist ile Hebbel ise gerekte romantik yoldan getikleri halde yaln zca tarihi d2nrler, ulusudurlar, onlar n hedefi genel insanc l k, tipilik de=il, karakteristikiliktir. Grillparzer ne gl, ne de mutludur. Ya2am umutsuzluk iinde geen bir Alman 2airi varsa o da Grillparzer'dir. ok gzel yap tlar verdi=i halde onda derin bir ne2esizlik egemendir. Kendisini dnyaya bir yk saym 2t r. Hele "Yalanc n n Vay Haline" gldrsnn ba2ar s zl = zerine dnyaya bsbtn s rt evirmi2tir. Yahut i2in daha gere=i, kendi kendine, kendi talihine ksm2tr. Grillparzer yaratma a2k yla karamsarl = , umutsuzlu=u aras nda rp n p bocalay p durmu2tur. Dramlar nda Schiller ve Goethe'den esinlenilmi2 co2kularla co2umcu ve barok dnemlere zg co2kular kat 2t rm 2t r. Yap tlar nda genellikle d2 k r kl = na raslan r. Ona gre mutluluk yaln zca alakgnll ve ll bir ya2amda bulunabilir. Ama kahramanlar n n hibirinde byle bir alakgnlllk yoktur, dnya zevkleriyle zveri aras nda bir karars zl k iinde ya2arlar. Kahramanlar n n karars zl = , alakgnll olmay 2lar , bu yzden mutsuz olmalar na neden olur. Yaln zca "Yoksul alg c "da yle de=ildir. Bu yknn kahraman s n r n bilmekte, onu a2mamaktad r. Hatta ya2am pahas na da olsa. <air teki yap tlar nda kazananlar n mutsuzlu=una ac n rken bu yap tta yenileni mutlulu=a ula2t r r. <air kendi iste=iyle bir yaln zl k k2esine ekilmi2tir. Btn mr boyunca kapal ya2ayacakt r. <airin bu yaln zl =a ekilmesinin nedeni vard r. Ama bu ekilme Cermen rk na zg h r nca ve ma=rurca bir yazg ya boyun e=i2 de=il, etkili ta2lamalarda esasl bir biimde sakl duran uyu2uk ve irkin bir ekilmedir. <airin yarad l 2 ndaki gariplik, belki de a2k n kendisine verece=i mutlulu=u mutsuzlu=a evirmi2tir. Kathie Frhlieh'le olan ili2kisi pek tuhaft r. Bu kad n n yan nda mrnn son yirmi iki y l n geirmi2tir. Onu ld ras ya sevdi=i halde ne onunla evlenmi2, ne de sevgili edinmi2tir. Kendini ldrmeye kadar srekleyen

derin bir umutsuzluk iinde k vran p durmu2tur. Bu bak mdan nas l Goethe Werther'de kendi ya2am n anlatm 2sa, Grillparzer de Yoksul alg c 'da t pk yle kendi ya2am n yazm 2t r. Ya2l alg c ne kadar da Grillparzer'e benzer. O da onun gibi ekingen, merakl , kendi iine k vr lm 2 olarak ya2ar. Hibir zevk inceli=i olmad = halde her 2eyi baya= , s radan bulur. Her 2eyde bir duygu, bir yaln z k2e s cakl = arar. Kirpiklerinin arkas ndan dnyaya derin bir gvensizlikle bakan, her duygusunu t pk bytele bytlm2 gibi abartmayla duyan bir adam. Sevdiklerinin dizinin dibinde bile ne mutlu, ne de mutsuz olmas na olanak yoktur. Zeki de=ildir, ya2amak iin zekaya gereksinimi olmad = n da bilir. evresindeki insanlarla derin ruhsal ili2kiler kurmay sevmez. Bir insandan ya dpedz nefret eder, yahut bsbtn ona sar l r. Grillparzer'in canl , srkleyici bir deyi2i vard r. ykde olayla ilgisi olmayan tek szc=e raslanmaz. Gereksiz ruh zmlemeleri grlmez. Her 2ey do=al bir hava iinde geer. Yazar a2a= yukar ba2 ndan geen bir olay anlat r. A2a= yukar diyoruz, nk "Yoksul alg c "n n kahraman ya2am ko2ullar ve evresi bak m ndan hi de Grillparzer de=ildir; ama huyu suyu, zyap s , evresiyle olan ili2kileri, ruhsal durumu bak m ndan t pk odur. Bu benze2me yknn belkemi=ini olu2turur ve btn olay byle bir hava iinde geer. "Yoksul alg c " klasik Alman ykcl=nn tipik bir rne=idir: sa=lam bir yk anlatma sanat , sonucu nceden kestirmeye izin veren bir ykleme merak , merak avlamaya kalkmadan syleyiveren bir anlat m, yapayl =a, zorlamaya d2meden her 2eyi oldu=u gibi, grd= gibi yazma hneri; i2te btn bunlar bir ykcy ykc yapan 2eyler de=il de nedir. Grillparzer'in bir tragedya 2airi olmas ykde zaman zaman ba2 n kald ran bir 2iirselli=e yol a yor. Hele ba2lang ta Viyana'daki bayram betimlemesinde bu apa k grlr. ykde kahramanlar n hepsi canl d r. Olay n ba2lang c ndan sonuna kadar da canl l klar n korurlar. Bir bakkal, bir sokak sat c s , olayla uzaktan ilgili bir ki2i bile ylesine canl d r. Grillparzer elli kk sayfada bir yk anlat yor.Olay Viyana'da geiyor. Viyana 2airin do=up byd=; sokak sokak, hatta ev ev tan d = kenttir. Karakterlerin ba2ar yla izilmi2 olmas 2airin hepsini iyi bilmesinden, tan nmas ndan ileri geliyor. Ama byle olmasa da olurdu. nk yazar yaln zca bir ki2iyle ilgilidir. Bir olay elbette bir evrede geer ve yazar kesinlikle bu evreden sz edecektir. Do=all kla bu evre de bir resim kartmas gibi asl n n t pk s olur, abart dan, zentiden uzak kal rsa, o zaman yk tad ndan yenmez. B. Feyzio=lu - <.S. lter YOKSUL ALGICI E=er halk bayram denen bir 2ey varsa, o da, her y l n temmuzunda gkteki ay on drd buldu mu o gnden sonra gelen pazarla onu izleyen gnde, Viyana'da yap lan bayramd r. Halk bu bayram kutlar, hem de yaln zca halk kutlar. E=er kibarlar da bu bayrama kat l rlarsa ancak halktan bir adam olarak kat l rlar, bugnlerde ay rmak, semek denen bir 2ey yoktur, hi olmazsa birka y l ncesine kadar bu byle olmu2tur. O gn Augarten, Leopoldstadt, Prater park yla tek bir bayram haline gelen Brigittinau'da kilisenin y ldnm bayram yap l r. 2i halk bir Brigitte kilise bayram ndan br Brigitte kilise bayram na kadar gnleri adeta iple eker. Uzun beklemelerden sonra o gn de gelir atar. O zaman sessiz kentte bir k yamettir kopar. nsan dalgalar caddeleri doldurup doldurup ta2 r r. Ayak sesleri, u=ultu halinde ykselen sesler, sonra bunlar n aras nda yer yer ykselen ba=r 2 p a=r 2malar... S n f fark kalkm 2t r. Sivillerle askerler bayram n heyecan n ortakla2a payla2 rlar. Kentin kap lar nda kalabal k artmaktad r. Kap lar al n r, kaybedilir, yeniden al n r; sonunda bir k 2 yeri kazan l r. Ama Tuna Kprs yeni glkler gstermektedir. Burada iki kar2 t ak m, ya2l Tuna ile kabarm 2 bir halk y = n , birbirini aprazlar. Biri alttan, teki stten akar; ya2l rmak eski yata= ndan akar, halk ak nt s na gelince o da kpr engelini a2t ktan sonra geni2 bir gl olu2turur. Buraya yeni gelen biri kar2 s ndaki grnme tasayla bakar. Oysa bu, ne2enin ta2mas , sevincin bo2anmas d r. Kentle kpr aras nda st tenteli arabalar, bu bayram n as l kutlay c lar n , yani u2aklarla i2ileri ta2 mak iin s ralanm 2t r. Bunlar t kl m t kl m dolu olduklar halde korkmadan, bir kazaya u=ramadan nlerinde a lan, arkalar nda kapanan halk y = nlar aras nda drtnala giderler. Kazaya u=ramazlar, nk Viyana'da arabalarla insanlar aras nda gizli bir anla2ma vard r: Dolu dizgin gidilse bile i=nememek, bsbtn dalg n olunsa bile i=nenmemek. Arabalar aras ndaki aral k her saniye k salmaktad r. S k s k kesilen kafileye bazen kibarlar n birka ssl arabas kat l r. Art k arabalar eski h z n yitirir. Sonunda geceye be2 alt saat kala atlar, arabalar bir yere m hlan r kal r.

Hem birbirlerine engelolurlar, hem de ara sokaklardan gelen arabalarla yollar kesilerek s k 2 r kal rlar. 2te o zaman "Yaya yrmektense kt de olsa binmek daha iyidir" zdeyi2i a ka suya d2er. Bu yerlerine m hlanm 2 arabalara kurulmu2 oturan ssl psl han mlara evreden 2a2k n 2a2k n bak l r, durumlar na ac n r, alaya al n r. Uzun boylu bir yerde durmaya al 2mam 2 olan kadanalar, nnde giden tenteli araban n kapad = yolu a2mak iin sanki onun stnden atlamak istiyormu2 gibi 2ahlan r. Nitekim a2a= s n ftaki arabalardaki kad nlarla ocuklar n ba=r 2malar ndan korktuklar a ktan a =a grlr. Hep h zl srmeye al 2m 2 olan, ilk kez dedi=ini yapamayan arabac , her zaman be2 dakikada geti=i yolda saat saplan p kalmak zorunda oldu=u iin fkelenir, yitirdi=i zaman hesaplar. Kavga, =l k, arabac lar n kar2 l kl sv2p say 2malar , arada kam 2aklamalar . Sonunda, nas l yeryznde en kararl duru2 bile az ok bir ilerleme gsterirse, bu bekleme iin de bir umut 2 = belirir. Augarten'in ilk a=alar ve Brigittinau grnr. Kara. Kara. Kara. Btn ac lar unutulmu2tur. Arabadakiler arabalar ndan atlarlar, yayalar aras na kat l rlar. Uzaktan ykselen dans alg s n n ezgileri, yeni gelenlerin sevin nlemelerine kar 2 r. Bu minval zere yrnr. Derken ne2enin geni2 liman a l r, ormanla ay r, alg yla dans, 2arapla 2len, glge oyunlar , ip cambazlar , 2 k, donanma fi2ekleri. Bir bolluk lkesi, bir Eldorado (*) bu gerekten bereket lkesinde birle2mi2tir. Ne yaz k yahut ne iyi ki -anlay 2a gre- mr ancak iki gn srer. Bir yaz gecesi d2 gibi yitip gider, insanda yaln zca bir an ve bir umut b rak r. Bu bayram yle kolay kolay ka rmam. Bu bayrama kat lmak, insanlar n, hele halk n tutkulu bir a2 = olarak, bir dram 2airi olan benim iin, a= z a= za dolu bir tiyatroda seyircilerin co2up ta2mas ; vcuta ve ruha sakat olan ve kan emilen yazarlar n kan yla rmcek a= gibi 2i2irilmi2 bir yaz n metadorunun inceden inceye d2nerek verdi=i yarg dan yz kez daha yararl , hatta daha ibret verici olmu2tur insanlar n bir a2 = olarak diyorum zellikle bu insanlar kitle halinde hi olmazsa geici bir zaman iin ki2isel tasalar n unutup kendilerini btnn bir paras olarak duyumsarlarsa, gene bu oyunda sonunda bir tanr sall k vard r-; i2te byle birisi olarak benim iin her halk bayram gerek bir ruh bayram , bir ha ziyareti, bir tap n md r. D 2 grn2leriyle ne2eli, ama iten ie tasal yzlerden, o canl veya s k nt l gidi2ten, aile bireylerinin birbirlerine kar2 tak nd klar tav r ve davran 2lardan, yar yar ya isteksiz anlatan, sanki Plutarkhos'un bir kitab n n erevesinde ta2m 2 kocaman bir yap t ndan okuyor gibi, o nsz insanlar n ya2amlar n okuyordum. Hem de do=ru okudu=um kan s nday m. E=er insan k2ede bucakta kalanlar n iini okuyamazsa, nlleri hi anlayamaz. <arapla ileri k zm 2, el arabalar sren hamallar n konu2malar nda havada gzle grlmeyen, ama srekli bir iplik Tanr o=ullar n kavgalara kadar srklyor. As lan a2 = n n stelemesine yar isteksiz uyup, dans edenlerin kalabal = ndan ayr larak, a2 = n n arkas ndan srklenen gen hizmeti k zlar Yulialar n, Didolar n, Medealar n tohumlar n ta2 r. Her zaman oldu=u gibi, iki y l nce de bu bayrama gelen zevk d2kn konuk kalabal = na ben de kar 2t m. Gezintinin belli ba2l zorluklar atlat lm 2t . Aurgarten' n sonuna gelmi2tik, nmde istenen Brigittinau uzan yordu. <imdi -son da olsa- bir sava2 mdan daha kazanarak k lmal yd : ne2eli insan itinin arkas ndan geen dar bir yol iki 2enlik yeri aras ndaki biricik ula2 m olu2turuyordu. Bu 2enlik yerlerinin ortak s n r n ysa aradaki tahta parmakl kl bir kap gsteriyordu. Ba2ka gnler, yaya yryenler iin bu ba=lant yolu gereksiz bir 2eydir. Kilise bayram ndaysa yolun geni2li=i birka kat na ksa bile gene o sonsuz kalabal =a dar gelirdi. tile kak la geri dnenlerle kar2 dan gelenlerin, bu 2enlik ziyaretilerinin her yanda kar2 l kl ho2grmeleri i2i oluruna ba=lamaya neden oluyordu. Ben de kalabal k kafileye kar 2t m. Yolun ortas ndayd m. Ne yaz k ki, boyuna ayn yerde saplan p kalmak, yol vermek, beklemek zorundayd m. Bu arada yolun iki yan ndakileri seyretmek iin yeterli zaman m vard . Ne2eye susayan kalabal = bekledi=i mutluluktan yoksun b rakmamak iin yolun sol yamac nda yksek bir yerde bir alg c toplulu=u oturmu2tu. Belki de o grkemli ne2e saray na a lan bu giri2 yerinde, byk rekabetten korkmakla birlikte, halk n henz taze olan ilgisinin ilk meyvelerini toplamak istiyorlard . Korkun ve kt k m lt s z bak 2lar yla bir harp . Ya2l , tahta bacakl bir sakat. Herhalde kendi elinden kma yar et tahtas , yar laternay and r r korkun aletiyle. Yaralar n n ac s kadar ac ektirmeye u=ra2 yordu. Topal bir ocuk, keman yla sarma2 dola2 olmu2, biimsiz g=snn veremli h z yla boyuna vals al yordu. Sonra, btn dikkatimi zerine eken ya2l bir adam. Yetmi2 ya2lar nda kadar grnyordu. zerinde, lime lime ama temiz bir ceket vard . Gler yzyle adeta kendi kendini alk 2l yordu. Sas z ba2 a kt . Bu gibi insanlar n hep yapt = gibi, o da 2apkas n , para toplamak iin kullan lan kutular gibi, nne koymu2tu. Eski, atlak keman yla al yor, yaln zca aya= n kald r p indirerek de=il, kambur vcudunun btn uyumuyla tempo tutuyordu. Ama ald = 2eye bir btnlk vermek iin harcad = btn emekler bo2tu. nk ald = 2ey zaman lsnden ve melodiden yoksundu, birbiriyle ilgisiz ezgiler birbirini izliyordu. ald = paraya kendini kapt rm 2t . Dudaklar titriyordu, gzleri nndeki notaya dikilmi2ti. <a2 lacak 2ey, nnde nota vard . Btn sokak alg c lar ezbere ald klar halde, bu ya2l adam, kalabal = n ortas nda

nne kk ve kolayca ta2 n r bir rahle koymu2tu, rahlenin stnde kirli, y rt k notalar tmyle ba=lant s z bir biimde kula=a do=an ezgilere dzen vermek iin konmu2 olacakt . Btn bu garip e2ya dikkatimi zerine ekmesine neden oldu. Nitekim bu durumu nnde dalgalanan kalabal = n ne2esini k 2k rt yor ve bir alay konusu oluyordu. br alg c lar y = n y = n bak r paralar keseye indirirken ya2l adam n 2apkas bombo2 duruyordu. Bu garip ya2l y rahats z etmeden iyice seyretmek iin yolun k y s ndaki tmse=e ekildim. O bir sre daha ald , sonunda durdu. Uzun bir dalg nl ktan sonra kendine geliyormu2 gibi nce yakla2an ak2am n izleri beliren gkyzne bakt , sonra da 2apkas na. Bombo2tu. Hi ne2esi kamadan 2apkas n ald , ba2 na geirdi. Yay tellerin aras na soktu. "Sunt certi denique fines" diye sylendi, rahlesini ald . Bayram yerine do=ru akan kalabal k aras nda ters ynde, sanki evine dnen birisi gibi, itile kak la yol amaya u=ra2 yordu. Ya2l adam n hali, davran 2lar , adeta benim insanlar stne olan merak m sonuna kadar k 2k rtmak iinmi2 gibiydi. Yoksul, yoksul oldu=u kadar soylu olan bu adam n giderilmez ne2esi, o kadar beceriksiz olmas na kar2 n sanata olan iste=i; tam para toplamas gerekti=i bir s rada kalk p evine gitmesi; sonunda dzgn bir 2iveyle ve tam bir ak c l kla syledi=i birka Latince szck. Demek bu adam iyi bir =renim grm2 ve epeyce bir bilgi edinmi2 olmal yd . <imdiyse sokak alg c l = yap yordu. 2in asl n =renmek iin adeta meraktan atlayacakt m. Ama ne yaz k ki aram zda kal n bir insan duvar vard . Ben hl yolun ortas nda kar2 dan gelen insan seliyle u=ra2 p dururken o ufac k boyuyla ve evresindekileri rahats z eden elindeki rahleyle itile kak la parmakl =a kadar srklendi. Bylece onu gzden yitirdim. Sonunda alana kt = m zaman onu hibir yerde gremedim. Benim iin, ka r lan bu f rsatla birlikte, bayram n da tad kat . Augarten' drt bir ynden ar2 nlad m, sonunda eve dnmeye karar verdim. Augarten'dan Tobor Caddesi'ne a lan kk kap n n yan na varm 2t m. O anda kulaklar ma o eski keman n tan d k ezgileri geldi. Ad mlar m s kla2t rd m. 2te orada, merak m n konusu olan ya2l adam oradayd . Kendisinden steleyerek bir vals almas n isteyen birka ocu=un ortas nda var gcyle al yordu. ocuklar: Bir vals alsana, bir vals, duymuyor musun, diye ba=r 2 yorlard . Ya2l adam onlara nem vermiyormu2 gibi bildi=ini al yordu. Sonunda, bu kk dinleyici toplulu=u ona sverek, e=lenerek uzakla2t , yak nlarda bir yere laternas n yerle2tirmi2 olan bir alg c n n evresini sard . Ya2l adam, mzik gerelerini toplayarak, biraz zgn: Dans etmek istemiyorlar, diye sylendi. Ona yakla2t m: - Ne yapars n, ocuklar valsten ba2ka bir 2ey bilmezler, dedim. Biraz nce ald = paran n notas n gstererek: - Ben de vals al yordum zaten, diye yan t verdi. Kalabal kta byle 2eyler de almak gerek. Ama ocuklar bundan bir 2ey anlamaz, dedi ve ac ac ba2 n sallad . Cebimden bir gm2 para kar p ona uzatt m: - zin verin de onlar n de=erbilmezli=ini ben gidereyim, dedim. Ya2l adam elleriyle geri evirir gibi endi2eli birtak m hareketler yaparak: - Rica ederim, rica ederim, 2apkam n iine, 2apkama, dedi. Paray nndeki 2apkan n iine koydum. O hemen ald , ok ho2nut, cebine indirdi. Gle bir yzle: - Demek bir kez de bolca bir kazanla eve dnmek nasip olacakm 2, dedi. - Ne gzel, dedim, daha nce merak m eken bir halinizi an msatt n z. Bugn en ok kazand = n z gn m? Herhalde daha ok kazand = n z gnler olmu2tur. Buna kar2 n tam para toplanacak bir saatte gidiyorsunuz. Biliyorsunuz bugn bayram, btn gece srecek, bugn, bir haftada toplayaca= n zdan daha fazlas n toplayabilirsiniz. Buna ne demeli? Ya2l adam: - Ne mi demeli, diye yan t verdi, af buyurun, kim oldu=unuzu bilmiyorum; ama hay rsever bir adama ve bir mzik dostuna benziyorsunuz. Cebinden verdi=im paray kard , g=sne do=ru kald rd = ellerinin aras nda s kt : - Ka kez benimle alay ettiler, ama gene de size bu i2in asl n anlataca= m, dedi. Birincisi ben hibir zaman gece ge vakte kadar sokaklarda dola2mam. Bu nedenle alg alarak, 2ark syleyerek kimseyi kt durumlara srklemeyi do=ru bulmam. kincisi, insan her i2te az ok dzenli olmay bilmelidir. Tersi halinde kar 2 kl =a d2er, bir daha yakas n kurtaramaz. Sonra, ncs efendi, ben gndzleri yaln zca halk iin alar m, yavan ekme=i bile binbir glkle kazan r m. Gecelerimse yoksul sanat ma ayr lm 2t r. Evet, geceleri evde kal yorum ve -konu2mas gittike yava2lad , yzne bir k rm z l k kt, gzlerini yere dikti, o zaman esinle al 2 yorum. <yle kendi kendime ve notas z. San rsam mzik kitaplar nda bunun ad na do=alama almak derler.

kimiz de sustuk. O gizini ele verdi=i iin utanc ndan, ben de en kolay bir valsi bile duyumsan r biimde alacak gte olmayan bir adam n sanat n en yksek a2amalar nda sz edi2inin verdi=i 2a2k nl ktan. O, bu arada szn srdrmeye haz rlan yordu: - Nerede oturuyorsunuz? diye sordum. Siz yaln z ba2 na alarken yan n zda bulunmak isterdim. Adeta yalvar rcas na: - Yoo, dedi, bilirsiniz ki tap nma bile gizli olur. - yleyse sizi grmeye gndz geleyim. - Gndzleri ekmek paras pe2indeyim. - Sabahleyin erkenden olmaz m ? Ya2l adam glerek: - Sayg de=er efendi, dedi, neredeyse siz ikram edilen konumuna d2yorsunuz, ben de, e=er deyim yerindeyse, bir velinimet oluyorum. Siz bu kadar iyi yreklilik gsteriyorsunuz, bense baya= ca bundan ka n yorum. Nazik ziyaretiniz benim iin bir onurdur. Yaln z rica ederim, gelece=iniz gn ltfen nceden kararla2t ral m da ne siz bo2u bo2una i2inizden gcnzden olun, ne de ben bugn ba2layan kazanc m kesintiye u=ratm 2 olay m. Yar n m dolu. Koruyucular m , velinimetlerimi, bana yapt klar iyilikler iin, onlar lay k olduklar biimde kar2 lamay bir grev bilirim. Ben bir dilenci olmak istemem, sayg de=er efendi. teki ayak alg c lar n n ezbere, =rendikleri birka sokak havas n , Alman valslerini, hatta a k sa k 2ark lar boyuna yineleyerek almaya yeltendiklerini bilirim. Onlara, ellerinden kurtulmak iin, yahut alg lar ya2anm 2 bir dans ne2esinin an lar n uyand rd = , yahut da kopuk kopuk an msad klar gemi2 gnleri canland rd = iin para verirler. Bu nedenle onlar ezbere alarlar ve o=unlukla da yanl 2 yaparlar. Benim elimden aldatmak gelmez. Belle=im pek gl olmad = iin, bir de nl bestecilerin kar 2 k yap tlar n n btn notalar n toplamak g oldu=u iin, bu defteri kendi elimle temize ektim. Bu arada mzik defterinin yapraklar n evirip bana gsterdi. <a2 rarak grdm ki, eski nl ustalar n son derece zor olan yap tlar ndan seilme paralar ift seslerle, zene bezene, ama hi de yatk n olmayan bir elden kt = anla2 lan bir yaz yla yaz lm 2t . Demek ya2l adam o beceriksiz parmaklar yla byle 2eyler al yordu: - Ben bu paralar alarken, dedi, konum ve de=er olarak ykselmi2 ve oktand r lm2 olan ustalara ve bestecilere sayg gsteririm. Bylece kendimi de doyurmu2 olurum. Zaten drt bir yandan bozulan ve yanl 2 yola gtrlen dinleyici kitlesinin zevkinin ve ruhunun soylula2t r lmas suretiyle byk bir ltuf eseri bana verilen arma=an n kar2 l ks z kalmad = umuduyla ya2ar m. Fakat byle 2eyler, konudan ayr lmayal m; -bu arada yzne kendi kendini be=endi=ini gsteren bir glmsemenin izgileri yay ld fakat byle 2eyler al 2t rmayla elde edilir. Sabah saatlerim tmyle bu al 2t rmaya ayr lm 2t r. Gnn iki saati al 2t rmaya; ortas ekmek paras na, ak2am da kendime ve yce Tanr 'ya. Olduka insafl bir bl2m de=il mi? dedi. Bunlar sylerken gzleri ya2arm 2 gibi parl yor, fakat glmsyordu. - Pekl, dedim, ben de sizi bir sabah vakti grmeye gelirim. Nerede oturuyorsunuz? - Gartener Soka= nda. - Ev numaras ? - 34, birinci kat. - Ya, demek kibarlar n oturduklar katta. - Asl nda tek katl d r ama, tavan aras ndaki ambar n biti2i=inde kk bir oda daha var. 2te bu kk odada iki i2iyle birlikte oturuyorum. - Demek ki2ilik bir oda. - Odam z blnm2tr. Yata= m ayr d r. - Vakit ge oldu. Siz de eve gideceksiniz. Ho2a kal n. Bu s rada nce verdi=im az bah2i2i iki kat na karmak iin elimi cebime soktum. Ya2l adamsa bir eliyle rahlesini, teki eliyle keman n kavrad ve abuk abuk 2unlar syledi: - ok rica ederim vazgein. alg cretim fazlas yla lutfedilmi2tir. Yeni bir paray hak etmi2 de=ilim. Bunlar syledikten sonra bir aya= n olduka beceriksiz bir biimde geri iterek yerlere kadar e=ildi ve ya2l bacaklar n n gc oran nda h zla uzakla2t . Az nce de syledi=im gibi bu bayrama daha fazla kat lma iste=ini yitirmi2tim. Bu nedenle Leopoltstadt yolunu tutarak evime do=ru yrmeye ba2lad m. Tozdan, s caktan bitkin bir durumda o yak nlardaki ikili bahelerden birine girdim. Buralarda ba2ka gnler oturulacak yer bulunmad = halde bugn btn m2terilerini Brigittunau'ya gndermi2ti. O grltl kalabal kla kar2 tl k olu2turan buran n sessizli=i bana biraz ferahl k verdi. Ya2l alg c n n pek de az pay olmayan trl d2ncelere dald m. Eve gitmek zere hesab grp, kalkt m. Gece bast rm 2t .

Ya2l adam Gartener Soka= 'nda oturdu=unu sylemi2ti. Kk ocuklardan birine Gartener Soka= 'n n nereye d2t=n sordum. Bir ara soka= i2aret ederek: <uras efendi, dedi. Bu sokak kentin d 2 mahallesindeki evlerden ba2l yor, k ra do=ru uzan yordu. Oraya do=ru yrdm. Byk sebze bahelerinin aras nda da= n k birka evden ibaret olan bu sokak burada oturanlar n u=ra2 lar n n (*) ne oldu=unu ve sokak ad n n nerden geldi=ini a ka anlat yordu. Acaba bizim ya2l adam bu y k k dkk kulbelerden hangisinde oturuyordu? Aksi gibi evin numaras n unutmu2tum. Hava karard = iin zaten herhangi bir numaray semek de olanaks zd . Bu s rada, elinde a=z na kadar sebze dolu bir zembil bulunan bir adam grnd; gecenin bu saatinde i2inden gcnden yorgun arg n dnen insanlar rahats z ediyor, diye homurdan yordu. Biraz daha ilerleyince kula= ma bir keman n hafif ve uzay p giden sesi al nd ; biraz uzaktaki yoksulca bir evin a k at kat penceresinden geldi=i anla2 l yordu. Bu ev de alakt ve tek katl yd . Yaln z, at penceresiyle tekilerden ayr l yordu. Oldu=um yerde durdum. Hafif fakat gizemli bir perde alal yor, susuyor, sonra birden yine keskinle2iyordu. Hem de hep ayn ton bir tr zevkli stelemeyle yineleniyordu. Sonunda bir enterval yapt . Bu bir kuarteydi. Btn perdelerde bu uyumlu entervali adeta zevkle tatt = duyumsan yordu. Atlaya atlaya tellere dokunuyor, yay n ekiyor, aradaki perdeleri aksayarak birle2tiriyor, tersler yap yor, yineliyor, araya bir kuinte s k 2t r yor, iin iin a=lamay and r r titrek bir sesle titreyerek uzuyor, yava2l yor, duruyor. Ayn tonlar , ayn gei2leri bu kez byk bir h zla yineleyip duruyor. Me=er ya2l adam n fantazya dedi=i 2ey buymu2. Bu asl nda gerekten bir fantazyayd , ama alan iin bu byleydi, dinleyen iin asla. Bunun ne kadar srd=n, ne kadar ekilmez bir durum ald = n bilmiyordum. Birden evin kap s a ld , stnde yaln zca bir gmlek ve yar iliklenmi2 bir pantolon olan birisi soka= n ortas na kadar geldi, at penceresine do=ru ba= rd : - Bu ne zamana kadar srecek? Sesinin tonu k zg nd ama ac ve a2a= lay c de=ildi. O szn bitirmeden keman susmu2tu. Adam eve dnd. at penceresi kapand . Az sonra sokak hibir 2eyin bozamayaca= bir lm sessizli=ine gmld. Bu bilmedi=im yerlerden binbir zorlukla evime do=ru yrdm. Ben de kafamda bir fantazya d2lyordum, ama kendi kendime, kimseyi rahats z etmeyen bir fantazya. Sabah n erken saatleri benim iin zel bir de=er ta2 r. Gnn ilk saatlerinde insan ruha ycelten bir 2eyle u=ra2mak, gnn geri kalan blmn sanki bir gereksinmeymi2 gibi, az ok iyiye harcamak gibi bir 2eydir. Bu nedenle sabahlar erkenden evimi b rakmaya ok zor karar veririm. E=er tam bir neden olmaks z n bunu yapmak zorunda kal rsam gnn geri kalan blmnde ya d2ncesiz, avare bir 2a2k nl k iinde dola2 r yahut da can s k nt s ndan patlayarak azaplar iinde geiririm. Ya2l adama, kararla2t r ld = zere, sabah n erken saatlerinde gitmem gerekiyordu. Bu ziyaretimi birka gn geciktirdim. Sonunda sab rs zl = m son kertesine geldi, bir sabah gittim. Gartener Soka= 'n kolayca buldum, evi de yle. Gene keman sesleri duyuluyordu. Ama pencere kapal oldu=u iin ses ok hafif geliyordu. Eve girdim. <a2k nl = ndan ne diyece=ini bilemeyen bah van kad n tavan aras merdivenini gsterdi. Alak ve yar yar ya aral k bir kap n n nndeydim. Kap ya vurdum. Yan t veren olmad . Sonunda mandala bast m, ieri girdim. Olduka geni2 ama son derece yoksul bir odadayd m. Duvarlar drt bir yandan dik at n n e=imini izliyordu. Kap n n yan ba2 na i=ren denecek kadar karmakar 2 k bir yatak serilmi2ti. Kar2 mdaki dar pencerenin hemen yan ba2 nda ba2ka bir yatak vard , yoksul ama temizdi. Titiz bir zenle dzeltilmi2 ve rts rtlm2t. Pencerenin nnde kk bir masa vard , stnde nota k= tlar ve bir yaz tak m duruyordu. Pencerenin nne birka saks konmu2tu. Oda, tam ortas ndan, bir duvardan tekine tebe2irle i2aretlenmi2ti. Kk ldeki bir dnyan n bu ekvator izgisinin iki yan nda, pislikle temizli=in bu kadar a k bir kar2 tl = asla d2nlemezdi. Tam bu tebe2ir izgisinin yan na ya2l adam rahlesini yerle2tirmi2ti. zenle giyinmi2, rahlenin nnde ayakta duruyor, al 2t rma yap yordu. Sevdi=im, korkar m ki yaln zca benim sevdi=im insan, o kadar keskin, o kadar kulak t rmalay c sesler kar yordu ki, okuyucular m bu cehennem konserinin betimlenmesini dinlemekten uzak tutmak isterdim. Genellikle otuz ikilik, altm 2 drtlklerden ibaret olan ve h zl al nan, zaten pek de kolay olmayan paralar tan mak ak ldan bile gemezdi. Biraz dinledikten sonra bu karmakar 2 k Arap sa n n, bu lg nl = n yntemini bulup karm 2t m. Ya2l adam alarken zevk duyuyordu, yle anl yordum ki, onun alg s iki 2eyi kavr yordu: gzel ve kt sesi. Bunlardan birincisi onu ho2nut ediyor, hatta kendinden geiriyordu. Kt seslerden de, mzi=e uyup al nmas gerekse bile, gene elinden geldi=i kadar ka n yordu. Bir mzik paras nda yap t n ruhuna ve ritmine nem verecek yerde kula=a ho2 gelen notalara dokunuyor, aralar belirgin biimde veriyor, bunlar istedi=i gibi uzatmaktan ekinmiyor, yznden adeta dal p gitti=i anla2 l yordu. Disonanlar ok abuk geti=i halde, kendisine g gelen yerleri bir tek notas n bile ka rmadan olabildi=i kadar a= r bir tempoyla al yordu. 2te btn bu anlat lan 2eylerden ortaya kan curcuna zerine kolayca bir gr2 edinilebilir. Bu durum benim bile

sinirime dokunuyordu. Onu bu dalg nl = ndan uyand rmak iin birok areye ba2vurduktan sonra bilerek 2apkam d2rdm. Ya2l adam birdenbire rkt. Dizleri titriyordu. Yere kadar indirdi=i keman kald ramaz durumdayd . Ona yakla2t m, kendine geldi: - Ah siz misiniz, say n efendim, dedi. Yksek sznzn yerine getirilece=ini ummuyordum. Yer gsterdi. te beriyi dzeltmeye koyuldu. Birka kez utanga utanga evresine bak nd . Sonra birden kap n n yan nda duran masadaki bo2 taba= ald , d 2ar kt . D 2arda bah van kad nla bir 2eyler konu2tu=unu duydum. Az sonra utanarak geri dnd. Taba= arkas nda sakl yordu. Gizlice yerine koydu. Anla2 lan bana ikram etmek iin meyve istemi2, ama koparamam 2t . Onu utangal = ndan kurtarmak iin: - Buras ho2uma gitti, dedim. - Hi olmazsa dzenli, diye yan t verdi. Dzen denen 2ey buradan kovulmu2tur ama, henz e2ikten de d 2ar kmam 2t r. Odan n ortas ndaki tebe2ir izilmi2 izgiyi gstererek, 2u izgiye kadar benim, dedi, 2u kar2 da da iki i2i yatar. - Bari bu i2arete uyuyorlar m ? - Onlar de=il ama, ben uyuyorum. Yaln zca kap m z bir. - Kom2ular n z sizi rahats z etmiyorlar m ? - Pek de=il, gece ge vakit gelirler. O zaman ben yatm 2 olurum. Biraz tedirgin ederler ama yeniden uyumak iste=i de o oranda artm 2 olur. Sabahlar odam yerle2tirirken ben onlar uyand r r m. O zaman da onlar beni biraz azarlar, sonra i2lerine giderler. Bu s rada onu inceliyordum. Son derece temiz giyinmi2ti. Ya2 na oranla din grnyordu. Yaln zca bacaklar biraz k sayd , elleriyle ayaklar dikkati ekecek derecede zarifti. Ya2l adam: - Bana bak yorsunuz ama ba2ka 2eyler d2nyorsunuz, dedi. - Evet yknz ok merak etti=imi... - ykm m? Benim ykm falan yok. Bugn dnden farks z, yar n da bugn gibi olacak. Do=all kla br gn, daha br gn, oras n Tanr bilir. O byktr. - Ya2am n z bir hayli tekdze olsa gerek, daha, daha nceki ya2am n z, nas l oluyor da... Elimde olmadan konu2mama verdi=im aradan yararlanarak: - alg c lar aras na d2tm, yle mi? dedi. Ona ilk raslad = m zaman nas l dikkatimi ekti=ini, syledi=i Latince szlerin bende nas l bir etki b rakt = n , anlatt m. - Latince, dedi, Latince mi? Elbet, bir zamanlar =renmi2tim. Daha do=rusu =renmek zorundayd m, =renmeliydim. Yzn te yana evirerek: - Loqueris Latine, dedi. Ama srdremedim. Aradan ok zaman geti. Buna m yk diyorsunuz? - Evet, nas l oldu da... - Elbet trl trl 2eyler oldu. nemli 2eyler de=ilse bile birok 2ey... Bunlar bir kez kendi kendime an msamak isterdim. Bir bakal m, acaba bsbtn unuttum mu? Elini, do=al olarak iinde saat bulunmayan, saat cebine att : - Vakit pek erken, diye srdrd. Saatimi kar p bakt m, daha dokuza gelmemi2. - Vaktimiz var, dedi, biraz gevezelik etmek isterdim. Deminkine gre daha rahatlam 2t . Vcudu dikle2ti. <apkam elimden kaparcas na ald , yata= n stne koydu. Oturdu, bacak bacak stne att . Rahata konu2an bir adam n durumunu alm 2t : - Ku2kusuz saray dan 2man ...i duymu2sunuzdur, diye sze ba2lad . Syledi=i ad geen yzy l n ortalar nda, bro 2efi gibi alakgnll bir san n alt nda ok byk, hemen hemen bir bakan etkisine sahip bir devlet adam n n ad yd . Onu tan d = m syledim. - 2te o babamd , dedi. Babas m , bu ya2l alg c n n, bu dilencinin babas ha; o etkili, o erk sahibi adam babas olsun. Ya2l adam 2a2k nl = m fark etmemi2 grnd. Hatta o gle yzyle yksn srdrd: - Ben devlet katlar nda yksek konumlara eri2mi2 karde2in ortancas y m. Onlar ld, ben ya2 yorum. Bunlar sylerken yere bak yor, hav dklm2 pantolonundan see see iplikler didikliyordu. Babam yksek konumlara d2kn ve sert bir adamd . Karde2lerimden ho2nuttu. Bana kafas ge i2ler, derdi. Do=ruydu, kafam yava2 i2lerdi. E=er yan lm yorsam... Uzaklara bak yormu2 gibi yana dnd, ba2 n sol eline dayad : - E=er yan lm yorsam, dzenli bir ya2am sa=lansayd ve zaman da verilseydi birok 2ey =renecek durumdayd m. Karde2lerim, t pk da= keileri gibi, doruktan doru=a s rayarak ders yaparlard . Bense

hibir 2eyi kapal geemez, savsaklamazd m. Bir szck eksi=im olsa i2e ba2tan ba2lamak zorunda kal rd m. Boyuna s k 2 k durumlara d2yordum. Daha nce =rendiklerimi iyice sindiremeden yeni 2eyler =renmem gerekiyordu. Ben yerimde say yordum. Bu yzden, bugn ya2am m n ne2esi ve ayn zamanda dayana= olan mzikten beni nefret ettirdiler. Ak2am karanl = nda, ne vakit, notas z almak, 2yle kendimi e=lendirmek iin elime keman m alsam, hemen ekip al yorlard . Notas z alman n parmaklar bozaca= n , kula=a bir i2kence olaca= n ileri sryorlar ve as l benim iin bir i2kence olan teki derslere al 2maya zorluyorlard . ocuklu=umda kemana duydu=um nefret kadar, btn ya2am mda hibir 2eyden ve hibir kimseden nefret etmemi2imdir. Durumumdan yak nan babam beni s k s k azarlar, beni bir i2e rak vermekle korkuturdu. Oysa byle bir 2eyin beni ne kadar sevindirece=ini sylemeye cesaret edemezdim. Bir tornac veya bir dizgici olmay ne kadar ok isterdim. Babam elbette onuruna dokunaca= iin buna izin vermezdi. Babama yaranmak iin onun nnde yap lmas na karar verilen s nav sonunda gelip att . Drst olmayan bir =retmen bana s navda soraca= 2eyleri daha nceden syledi. Bylece i2ler yolunda gidiyordu. -Horasius'un bir 2iirini ezbere okuyordum. Ama bir szc=e tak ld m- onay makam nda boynuna ba2 n sallayarak ve babama kar2 glmseyerek beni dinleyen =retmenim yard m etti, o tak ld = m szc= yava2a f s ldad . Oysa ben o szc= teki szcklerle birlikte an msamaya al 2t = m iin syledi=ini anlamad m. Birka kez yineledi, ama bo2una. Sonunda babam n sabr tkendi, kprerek: "Cachinum" diye ba= rd . (Arad = m szck buydu.) Art k i2 i2ten gemi2ti. O szc= an msasayd m bile brlerini unutmu2tum. Kendimi toplamak iin di2imi t rna= ma takt m, ama olmad . Utana utana aya=a kalkt m. Al 2 ld = zere babam n elini pmek istedim. O beni geri itti. Aya=a kalkt , orada bulunanlar ba2 yla hafife selamlad , kt . Beni Ce guex (*) diye azarlam 2t . Vaktiyle yle de=ildim, ama 2imdi yleyim. okluk analar-babalar konu2urken adeta gelece=i grrler. Babam iyi bir adamd , ama sertti, yksek konumlara d2knd. O gnden sonra benimle tek szck konu2mad . Buyruklar n aile bireylerinden birisi gelir sylerdi. Hemen ertesi gn =renimime son verildi=i bildirildi. Babam ne kadar ac bir biimde k rd = m bildi=im iin ok korktum. Btn gn a=lamaktan, alt st dizelerini de =rendi=im o Latince 2iiri ezbere okumaktan ba2ka yapaca= m i2 yoktu. Beni yeniden okumaya verirlerse anadan do=ma eksiklerimi al 2makla giderece=ime kendi kendime sz veriyordum. Fakat babam dnya y k lsa verdi=i karardan dnmezdi. Bir sre babam n evinde i2siz gsz oturdum. Sonunda denemek zere beni bir mali kuruma verdiler. Hesap en zay f yan md . Askere yaz lmak iste=ini byk bir korkuyla geri evirdim. <imdi bile bir korku duymadan hibir niformaya bakamam. nsan n ya2am n tehlikeye koyarak yak n bir akrabas n n ya2am n korumas do=ru ve ak lc d r. Ama kan dkmek veya sakat b rakmay i2 edinmek ha, asla, asla, asla. Bunlar sylerken sanki kendisinin ve ba2kalar n n yaralar n n ac s n duyuyormu2 gibi iki kolunu s vazlad . - Bylece daireye kopyac olarak girdim. Tam yerimi bulmu2tum. Yaz yazmak zevkle yapt = m bir i2ti. Bugn bile iyi bir mrekkeple iyi bir k= t zerine inceli kal nl szckleri yan yana getirerek yazmaktan daha ho2 bir u=ra2 bilmem. Hele mzik notalar ok ho2tur. Ama o zamanlar mzik akl ma bile gelmezdi. al 2kan, fakat ok korkakt m. Bir k= d n kopyas n kar rken do=ru olmayan bir i2aret, unutulmu2 bir szck, hatta anlam ndan anla2 lsa bile, bana ok ac saatler geirtirdi. Asl na tmyle uymaz yahut kendili=imden bir szck eklerim diye akl m kar, zaman m korku iinde geirirdim. Dairede herkesten fazla al 2 p didindi=im halde gene tembel lakab tak lm 2t . Byle birka y l geti. Para da alm yordum. Ykselme s ras bana geldi=i zaman babam oyunu ba2ka birine verdi, brleri de babama duyduklar sayg yznden, babama uyup ba2kas na verdiler. Sznn buras nda: Bak hele, bir tr yk oluverdi, dedi. <imdi yky anlatay m. O s ralarda ya2am m n en mutlu ve ac kl iki olay ba2 mdan geti. Birisi babam n evinden uzakla2mam, teki o yce mzi=e, bugne kadar bana ba=l kalan keman ma kavu2mak. Babam n evinde, ev halk ndan kimse bana nem vermiyor, bir arka odaya at lm 2 oturuyordum. Bu oda kom2umun avlusuna bakard . lk s ralar aile sofras nda yemek yiyordum. Yemekte hibiri benimle tek szck konu2mazd . Karde2lerim yabanc lkelerde memuriyetlere atand klar ve babam da her gn 2lenden 2lene dola2t = iin -annem leli ok olmu2tu- salt benim iin evde kazan kaynamas gereksiz grld. U2aklara d 2arda yemek yemeleri iin para veriliyordu. Bana da yle. Ama para benim elime verilmiyor, aydan aya lokantaya deniyordu. Bu yzden evde kald = m zamanlar pek azd . Ak2amlar d 2 nda. nk babam daire tatilinden sonra en ge yar m saat iinde evde bulunmam buyru=unu vermi2ti. Hep odamda oturuyordum. Hem de gzlerim bozuk oldu=u iin 2 =a dayanamad = mdan karanl kta otururdum. Geli2igzel 2eyler d2nrdm. Ne zgndm, ne de ne2eliydim.

Byle odamda otururken bir gn kom2u avluda 2ark sylendi=ini duydum. Daha do=rusu birok 2ark . Ama bunlardan biri ok ho2uma gitti. Bu 2ark o kadar yal n, o kadar dokunakl , edas o kadar ho2tu ki szckleri anlamaya bile gerek yoktu. Zaten szcklerin mzi=i bozaca= kan s nday m. Bu anda a=z ndan k s k ve bo=uk sesler dklyordu. - Sesim iyi de=il, dedi. Kemana sar ld . almaya ba2lad . Hem bu kez do=ru drst al yordu. ald = 2ey cana yak nd , ama yle ah m 2ah m bir 2ey de de=ildi. alarken parmaklar teller zerinde titriyordu. Sonunda yanaklar ndan birka damla ya2 yuvarland . Keman yerine koyarken: - 2te bu 2ark , dedi. Onu hep taze bir zevkle dinlerim. Tmyle belle=imde yer etti=i halde sesimle do=ru drst iki notas n bile karam yordum. Her seferinde bu 2ark y dinlemek iin adeta sab rs zlan rd m. Bu s rada gzlerime keman m, ocukluk y llar ndan beri unuttu=um, duvarda antika bir silah gibi as l duran keman m ili2ti. <yle bir yoklad m. -Herhalde ben yokken u2ak alm 2 olacak- akortluydu. Yay teller zerinde gezdirirken, Tanr m sanki alan ben de=ildim, Tanr 'n n eli de=mi2 gibiydi. Ses iime ak yor, sonra gene iimden d 2ar k yordu. Soludu=um hava bir kendinden gei2le doluydu. Avludan gelen 2ark yla keman mdan dklen ses yaln zl = m n iki yolda2 yd . Diz ktm, yksek sesle yakarmaya ba2lad m. O yce, o tanr sal varl = , ocuklu=umda nas l oldu da kmsemi2 hatta ondan nefret etmi2tim. Keman pyor, yre=ime bast r yor, yeniden yeniden al 2 yordum. Avludan gelen 2ark -bu bir kad n sesiydi- durmadan uzuyordu. Ama bu 2ark y kemanda karmak pek de kolay de=ildi. Zaten 2ark n n notas da yoktu bende. O anda 2unun da fark nday m ki mzik ad na =rendi=im blk prk bir para 2eyi de hemen hemen unutmu2tum. Akl ma ne eserse geli2igzel 2eyler al yordum. Zaten, bu 2ark d 2 nda, ald = m 2eyin ne oldu=u umurumda de=ildi. Bugne kadar da yle kald m. Volfgang Amadeus Mozart' , Sebastian Bach' al yorlar, ama sevgili Tanr 'y alam yorlar. Sesin ve uyumun o sonsuz ltfu, onun zlemle susam 2 bir kulakla bir tans k olarak uyu2mas - ekinerek hafif bir sesle konu2may srdryordu- nc notan n birincisine uymas , be2incisinin de gene yle olu2u, nota duyarl = n n gerekle2mi2 bir umut gibi ykselmesi, uyum bozuklu=unun inat bir ktlk veya kstah bir gurur gibi eksilmesi, uyumun kuca= nda tanr sal dinginli=e kavu2mas . Bana btn bunlar , epey sonralar , bir mziksever anlatm 2t . Ama benim anlamad = m bir 2ey varsa fgler, puanlar vekar2 puanlar, kanonlar, la majrler ve benzeri ve benzeri, hepsi bir Tanr vergisi gibi birbirine dokunuyor, birbirine has z ba=lanm 2 ve Tanr 'n n eliyle tutunuyor gibi. Btn bunlar birka ki2iden ba2ka kimse bilmek istemiyor. Nas l Tanr 'n n ocuklar yeryz k zlar yla birle2iyorlarsa, t pk yle ruhlar n soluk al 2 veri2i olan mzi=i bir y = n sz ekleyerek bozuyorlar. Bunlar ancak nas rl ruhlar kavrar, onlar sarar. Yar bitkin bir durumda szlerini 2ylece bitirdi: - Dil bir insan iin yemek yemek kadar zorunludur. Fakat Tanr 'dan gelen ikinin safl = n bozmamal . Ya2l adam o kadar canlanm 2t ki, adeta tan nmaz duruma gelmi2ti. Biraz sustu, sonra: - ykmn neresinde kalm 2t m, diye sordu. Ha evet 2ark mda, 2ark y kemanda karmak iin u=ra2t = mdan sz ediyorum. Bir trl olmuyordu. Daha iyi duymak iin pencereye yana2t m. Tam bu s rada 2ark syleyen k z avludan geiyordu. Onu arkadan grdm, fakat gene de bana tan d k gibi geldi. Elinde bir sepet vard . Sepette de henz pi2memi2 rekler duruyordu. Avlunun k2esinde kk bir kap dan girdi. Burada bir f r n olmal yd . nk bir yandan 2ark sylerken bir yandan da tahta kreklerin srtnmesi, bu arada sesin bazen bo=uk, bazan da duru bir biimde duyulmas , birinin bir kovu=a e=ilip 2ark syledi=ini sonra yine do=ruldu=unu gsteriyordu. Bir sre sonra yeniden grnd. Nereden tan d = m anlad m: Onu gerekten epeydir tan yordum, hem de daireden tan yordum. Bu 2yleydi: 2 erken ba2l yor, =le sonuna kadar sryordu. Ac kan veya yar m saat dinlenmek isteyen gen memurlardan biro=u saat on bire do=ru biraz bir 2ey yemeyi al 2kanl k edinmi2lerdi. Her 2eyde kar n bilen sat c lar midesine d2kn olanlar yrmek s k nt s ndan kurtar r, satacaklar 2eyleri daireye getirirlerdi. Dairede merdiven ba2 na, koridora dizilirlerdi. Bir ekmeki kk francalalar satard , meyveci de kiraz. Kom2u bir bakkal n k z n n kendi eliyle yapt = ve s cak s cak getirdi=i rekler en ok ilgi greniydi. M2terileri o=unlukla onun yan na gidip rek al rlard . Ender olarak, a=r l rsa, dairenin odalar na kadar gelirdi. O zaman, biraz as k suratl olan daire yneticisi, fark na var rsa k zca= z kovmaktan geri kalmazd . Gen k z bu i2e fkelenir, kt kt sylenirdi, ama aresiz boyun da e=erdi. Bu k z arkada2lar m gzel bulmazlard . K sa boylu oldu=unu sylerlerdi. Salar n n rengine bir trl ad bulamazlard . Gzlerinin kedi gz gibi oldu=una baz lar kar2 kard , ama iek bozu=u oldu=unda herkes d2nde2ti. Yaln zca vcudunun dolgunlu=unda birle2iliyordu. Herkes ona kaba davran rd , ama birisi ondan bir tokat yemi2. yle bir tokat ki yana= ndan bir hafta izi kaybolmam 2.

Ben onun m2terisi de=ildim. nk bir yandan paras zd m, bir yandan da yiyip imeyi hep bir gereksinme sayard m. ok kez bu gereksinmeyi duyar m. Zevk ve tat aramak akl mdan bile gememi2tir. Bu nedenle birbirimize ald r 2 etmezdik. Yaln zca bir kez arkada2lar m, bana tak lmak iin, k za kendisinden bir 2ey sat n almak istedi=imi sylemi2ler. K z masam n yan na geldi ve sepeti uzatt . "Ben bir 2ey istemiyorum k zca= z m" dedim. fkeli fkeli "Ya yleyse herkesi ne diye a= r yorsunuz" dedi. zr diledim. 2 anla2 l nca ona tatl l kla durumu anlatt m. "yleyse hi olmazsa bana bir para k= t verin, reklerimin alt na serece=im" dedi. nmdeki k= tlar n dairenin mal oldu=unu, benim olmad = n syledim. Fakat evde benim kendi k= tlar m var, istersen onlardan getireyim, dedim. Alayl bir edayla: "Benim de evimde ok" dedi, k sa bir kahkaha atarak uzakla2t . Aram zda bu olay geeli birka gn olmu2tu. Bu tan 2 kl ktan hemen yararlanmay d2ndm. Ertesi sabah, evimizde hi eksik olmayan k= tlardan bir tomar al p daireye gittim. K= tlar , kimse fark na varmas n diye, rahats z bir biimde koynumda saklam 2t m. =leye do=ru arkada2lar m n giri2 k 2 ndan, bir 2eyler yemelerinden rek sat c s n n geldi=ini anlad m ve m2terilerin 22mesi yava2lay nca hemen d 2ar kt m. K= d kard m. Di2imi t rna= ma tak p gen k za do=ru yrdm. K z sepeti yere koymu2, sa= aya= n genellikle oturdu=u alak iskemleye dayam 2 duruyor, bir yandan alak sesle 2ark sylerken bir yandan da iskemleye dayad = aya= yla tempo tutuyordu. Ona yakla2t = m zaman beni tepeden t rna=a bir szd. Bu durum bsbtn cesaretimi k rd . Sonunda "K zca= z m," diye sze ba2lad m, "siz geenlerde benden k= t istemi2tiniz, o zaman yan mda de=ildi. 2te evden getirdim"... ve k= tlar uzatt m. "Size o zaman da syledim ki," diye yan t verdi, "bende de k= t ok. Ama fazla mal gz karmaz." Bu szleri syleyerek hafif bir ba2 e=mesiyle k= tlar ald , sepetine koydu. rekleri gstererek, "rek istemiyor musunuz? En iyileri sat ld ama" dedi. Kendisine te2ekkr ettim, ba2ka bir ricam oldu=unu syledim. Elini sepetin sap na geirerek: "Ya, ne imi2 o?" dedi ve fkeyle yzme bakt . Bir mzik heveslisi oldu=umu ama bu i2e yeni ba2lad = m , kendisinden ok gzel 2ark lar dinledi=imi, hele bir tanesinin ok ho2uma gitti=ini syledim. "Siz mi? Beni mi? <ark lar m ?" diye k 2t . "Peki nerde?" Kendisinin kom2usu oldu=umu, avluda al 2 rken gizlice dinledi=imi anlatt m. "<ark lar n zdan bir tanesi ok ho2uma gitti," dedim, "o derece ki onu kemanda karmaya al 2t m." Ah," diye ba= rd , "keman c z r c z r ttren siz miydiniz?" O zamanlar, demin de syledi=im gibi acemiydim. Sonralar yava2 yava2 byk emekle bu parmaklara gereken oynakl = kazand rd m. Bunlar sylerken -keman alan birisi gibi sol elinin parmaklar n havada oynat yordu- yzne bir ate2 bast . Onun yznden de syledi=ine pi2man oldu=u okunuyordu. "Kk han m," dedim, "bende ald = m paran n notas yok da onun iin c z rd yor" dedim. " 2te salt bunun iin sizden bu notan n bir kopyas n ltfetmenizi rica ediyorum." "Kopyas m ?" dedi, "2ark n n bas lm 2 var. Sokak ba2lar nda sat l yor." "<ark m ?" dedim, "herhalde o dedi=in gftesi olacak." "yle ya gftesi. Gftesi, gftesi, 2ark s ." "Fakat ben seslerini =renmek istiyorum." "Byle 2eylerin de yaz l s olur muymu2?" diye sordu. "Elbet," diye yan t verdim, "as l sorun da burada. Peki siz bunu nas l =rendiniz, kk han m?" "Sylenirken duydum, ben de sylemeye ba2lad m." Bu do=u2tan sanat kar2 s nda 2a2 r p kalm 2t m. Zaten bilgisiz kimseler o=unlukla yetenekli olurlar. Ama do=ru olan, as l olan sanat bu de=ildir. Yeniden cesaretim k r lm 2t . "Hangi 2ark dan sz ediyorsunuz?" diye sordu, "pek ok 2ark biliyorum." "Hepsini de notas z m ?" "Ee tabii. Peki hangisini istiyorsunuz?" "O kadar gzeldi ki," diye a klad m, "ba2lang ta ykseliyor, sonra gayet yava2l yor. Hem can m en ok syledi=iniz 2ark ." "Ha 2u olacak" dedi. Sepeti yine yere koydu, aya= n iskemleye dayad , ba2 n ne e=di ve ok alak, duru bir sesle 2ark y sylemeye ba2lad . O kadar gzel, o kadar cana yak n sylyordu ki, daha bitirmeden elim onun sarkan eline gitti. Elini ekerek, "Oo," dedi. Elini yak 2 k almayacak biimde tutmak istedi=imi sanm 2t . Fakat asla, ben elini pmek istiyordum. Yoksul bir k z oldu=u halde. Ben de 2imdi yoksul bir adam oldum. <ark y =renmek iste=iyle, ellerimi umutsuzluk gsterir biimde salar ma gtrd=m zaman beni avutmaya ba2lad : Peter Kilisesi'nde org alan adam hindistancevizi sat n almak iin s k s k babas n n dkkn na gelirmi2. Kendisinden 2ark y notaya ekmesini rica edecekmi2. Birka gn sonra dkkna u=ray p alabilirmi2im. Bunlar syledikten sonra sepetini ald , yrmeye ba2lad . Kendisini merdiven ba2 na kadar gtrdm. st basamakta son kez diz bkerken daire yneticisi taraf ndan yakaland m. Ynetici masama dnmem iin uyard , k z da azarlad . Bu k z be2 para etmezmi2. Bu sze ok k zd m. zniyle ayn kan da olmad = m syleyece=im s rada odas na girmi2 oldu=unu fark ettim. Ben de kendimi toplay p odama girdim. O zamandan sonra da ne dzensiz bir memur oldu=um kald , ne yolunu sap tm 2 bir insan oldu=um... Denmedik kalmad . Gerekten de o gn ve onu izleyen gnler do=ru drst al 2amaz olmu2tum. Akl m fikrim 2ark dayd . Kendimden gemi2 gibiydim. Aradan birka gn geti=i halde notay almaya gitmenin zaman gelip

gelmedi=ini bir trl kestiremiyordum. K z, orgcunun hindistancevizi almak iin babas n n dkkn na s k s k u=rad = n sylemi2ti. Orgcu hindistancevizini olsa olsa bira iin sat n al rd . Oysa birka gnden beri hava serinlemi2ti. Bu nedenle sayg de=er mzik adam herhalde 2arab ye=leyecek ve hindistancevizine gereksinme duymayacakt . ok abuk gitmek yzszlk, beklemek de ilgisizlik olarak yorumlanabilirdi. K zla ilk konu2mam z arkada2lar m aras nda yay ld = ve onlar bana bir oyun oynamak hevesiyle yand klar iin k zla koridorda konu2maya pek yana2am yordum. Bu arada yeniden hevesle keman ma sar ld m. Ara s ra kafadan al yordum. Fakat ald = m 2eylerin ho2a gitmeyece=ini bildi=im iin pencereyi dikkatle kapat yordum. Pencereyi at = m zamanlar da art k k z n 2ark s n duyamaz olmu2tum. K z ya hi 2ark sylemiyor, yahut da kap lar kapat p o kadar alak sesle sylyordu ki iki sesi bile ay rt edemiyordum. Sonunda -aradan a2a= yukar hafta gemi2ti- sabr m tkendi. Geri iki ak2am soka= n k2esine kadar gittim -hem de u2aklar grrse beni evde bir 2ey ar yor sans nlar diye 2apkas z olarak gittim- ama dkkna yakla2 nca iimi ylesine 2iddetli bir heyecan kapl yordu ki ister istemez geri dnmek zorunda kal yordum. Ama -nce de syledi=im gibi- dayanma gcm kalmam 2t , bir ak2am ne pahas na olursa olsun dedim, odamdan f rlad m -gene 2apkas zd m- usul usul merdivenleri indim, dkkna do=ru kararl ad mlarla yrdm. Dkkna yakla2 nca biraz duraklad m ve ne yapmam gerekti=ini d2ndm. Dkknda 2 k vard ve birtak m sesler geliyordu. Biraz duraksad ktan sonra e=ilip yan gzle ieriyi gzetledim. Gen k z, stnde lamba duran masan n hemen nne oturmu2, 2 kta mercimek yahut nohut ay kl yordu. Kar2 s nda da iri yar , zorlu bir adam oturuyordu. Bu adam ceketini omuzlar na atm 2t , elinde de bir lobut vard , sat ra benzer bir 2ey. Keyifli bir 2ey konu2tuklar anla2 l yordu. nk gen k z birka kez kahkaha att , ama ara vermeden, hatta ba2 n bile kald rmadan i2ini grmeyi srdryordu. ne e=ildi=im iin rahats z olu2umdan m , yoksa ba2ka bir nedenden mi bilmiyorum heyecan m yeniden artt . Tam bu s rada arkamdan gl bir elin beni yakalad = n ve ileriye do=ru srkledi=ini grdm. Gzm a p kapay ncaya kadar kendimi dkknda bulmu2tum. Serbest b rak l nca dnp arkama bakt m; kar2 mdaki adam beni dkkn gzetlerken grp durumumu ku2kulu buldu=u iin yakama yap 2an bakkald . "Seni kr olas seni," diye ba= rd . "Eriklerimin nereye utu=unu, karanl kta dkkn n nndeki sepetlerden avu avu a2 r lan mercimeklerin, arpan n ne oldu=unu 2imdi iyice anl yorum. <imdi gnn grrsn sen." Gerekten de beni pataklamak iin zerime yrd. Mahvolmu2tum. Ama onurumun lekelendi=i d2ncesiyle hemen akl m ba2 ma toplad m. Hafif bir ba2 selam yla bu kaba adama ziyaretimin amac n n ne erikleri, ne de mercime=i oldu=unu, yaln zca k z iin geldi=imi anlatt m. Ben bunlar sylerken dkkn n ortas nda ayakta duran kasap bir kahkaha att ve e=ilip gen k z n kula= na bir 2eyler f s ldad . Bunun zerine k z da gld ve kasab n s rt na bir tokat atarak onu yan ts z b rakmad . Bakkal kasab kap ya kadar gtrp u=urlad . Ben bu arada gene btn cesaretimi yitirmi2tim. O anda btn bu olup bitenlerle zerrece ilgisi yokmu2 gibi kay ts zca mercimek ve fasulyesini ay klamay srdren k zla ba2ba2a kalm 2t m. Bakkal 2amatayla ieri girdi: "Hay Tanr 'n n gazab ," dedi, "efendi, k z mdan ne istiyorsun?" Ziyaretimin nedenini anlatt m. "Ne 2ark s ym 2 bu?" dedi, sonra sa= elini 2pheli 2pheli sallayarak; "ben sana bir 2ark okuyay m da gr" dedi. Gen k z nndeki tablan n yerini de=i2tirmeden sandalyesiyle yana dnp eliyle tezgah i2aret etti: " 2te, orada" dedi. Hemen tezgaha ko2tum. Gerekten orada bir nota vard . Bu, arad = m 2ark olacakt . Ama bakkal benden atik davrand , o gzelim notay kapt , buru2turdu: "Syle bakal m" dedi, "Bu neymi2? Bu adam da kim?" K z, kurtlu bir mercime=i al p yere atarken: "Daireden bir efendi" diye yan t verdi. Bakkal: "Daireden bir efendi mi?" diye ba= rd , karanl kta, stelik 2apkas z. Ba2 mda 2apka olmay 2 n n -oturdu=umuz evi gstererek- buraya ok yak n bir yerde olmam zdan ileri geldi=ini syledim. "O evi tan r m" dedi, "orada yaln zca saray dan 2man ...... -babam n ad n syledi- oturur. U2aklar n n da hepsini tan r m." Sanki yalan sylyormu2um gibi yava2a: " 2te ben o saray dan 2man n n o=luyum" dedim. Ya2am mda insano=lunun nas l birdenbire de=i2ti=ini pek ok grm2tm. Ama bylesini, bu szleri syledi=im zaman adam n durumunda, davran 2 nda grd=m de=i2iklik gibisini hi grmemi2tim. Bana svp saymak iin a lan a=z ylece a k kald . Ama gzleri hl fkeliydi. Dudaklar nda beliren glmseme yava2 yava2 yzne yay l yordu. K z o kay ts z duru2unu hi bozmam 2t . Ba2 e=ik i2ini grmeyi srdryordu. Yaln zca da= lan salar n kulaklar n n arkas na att . Yznde glmsemesi tamamlanm 2 olan bakkal: "Demek dan 2man hazretlerinin o=lu ha?" dedi, "ltfedip oturmaz m s n z? Barbara bir sandalye." K z istemeye istemeye, k zg n yerinden k m ldad . Ama babas hemen bir sepeti kald r p alt ndaki sandalyeyi bir bezle silerken: "Sana gsteririm ben, seni sinsiz k z," dedi. "Sayg de=er beyefendi, dan 2man hazretleri - yani mahdum beyefendi demek istiyorum - demek mzikle u=ra2 yorlar. Acaba bizim k z gibi 2ark da sylerler mi? Herhalde notas na uyarak, sanatkarca sylerler." Kendisine do=u2tan sesimin kt oldu=unu syledim. "Yoksa kibarlar aras nda grenek oldu=u zere klavsen mi alars n z?" dedi. Keman ald = m

syledim. "Ben de genli=imde epeyce keman c z rdatt m." dedi. Bu szc= sylerken istemim d 2 nda k za bakt m. Onun alayl alayl glmsedi=ini grp sars ld m. "K z mla ilgilenmek ister misiniz, yani mzikte demek istiyorum," diye konu2may srdrd. "Bir adam n iyi bir sesi olursa ba2ka nitelikleri de olur. Ama o incelik," -bunu sylerken sa= elinin gsterme parma= yla ba2parma= n birbirine srtyordu"onu nerde bulmal ?" Hi de lay k olmad = m halde bana mzikte bu kadar derin bilgim varm 2 gibi davran lmas ndan ok utand m. Tam gere=i oldu=u gibi anlatmak istedi=im anda dkkn n nnden birisi geti. eriye "Hepinize iyi ak2amlar " diye seslendi. Birden rktm. nk bu ses bizim u2aklardan birinin sesiydi. Bakkal da tan d . Dilinin ucunu gsterip omuzlar n kald rarak: "Baban z n u2aklar ndan biriydiler. Sizi grmedi, nk arkan z kap ya dnkt." diye f s ldad . 2te byle oldu. Ama saklanmak, yalanc kmak duygusu iimi kurt gibi kemirmeye ba2lad . Birka esenle2me szc= kekeledikten sonra dkkndan kt m. Notay bile unutmu2tum. Bereket ya2l adam arkamdan ko2up onu elime s k 2t rd . Bylece eve, odama dndm, i2 nereden patlak verecek diye beklemeye ba2lad m. Nitekim gecikmedi. Me=er u2ak beni tan m 2. Aradan birka gn geince babam n yazman odama geldi ve bana baba evinden ayr lmam gerekti=ini syledi. Babam n bu karar na kar2 ne syledimse para etmedi. Kentin d 2 mahallelerinden birinde bana kk bir oda tuttular. Bylece baba oca= ndan srgn edilmi2tim. <ark c k z da grmez olmu2tum. Daireye rek satmas yasaklanm 2t . Babas n n dkkn na gitmeye de bir trl cesaret edemiyordum nk ailemin buna k zaca= n biliyordum. Evet, ya2l bakkala yolda raslad = m zaman fkeyle ba2 n evirdi. O zaman yerin dibine getim. Gnn yar s n dairede geiriyordum, yar s n da evde keman almakla. Me=er ba2 m za daha neler gelecekmi2. Ailemizin talihi snmeye ba2lad . Ba2 na buyruk ve atak bir svari subay olan kk karde2im delice bir bahse tutu2mu2tu. Bu bahis Macaristan'da oluyordu. Terli terli at yla, z rh yla Tuna'y yzerek geti ve do=al olarak bunu ya2am yla dedi. En ok sevilen byk karde2im bir eyaletteki dan 2manl kta al 2 yordu. Hep stlerine kar2 gelirdi ve sylendi=ine bak l rsa babam taraf ndan da gizlice korunuyordu. Hatta rakibini ezmek iin ona karaalacak kadar ileri gitti. Soru2turma a ld , karde2im de gizlice lkeden kat . Babam n say s z, ok olan d2manlar onun yerinden etmek iin bu olay bir vesile sayd lar. Drt bir yandan sald r ya u=rayan ve etkisinin sars lmas na ierleyen babam dan 2manlar toplant s nda kar2 sald r da bulunuyordu. Bir gn tam konu2urken inme indi. Bu durumda eve getirdiler. Benim olup bitenlerden hi haberim yoktu. Ertesi gn dairede arkada2lar n gizli gizli f s lda2t klar n ve parmaklar yla beni gsterdiklerini fark ettim. Ama byle 2eylere al 2 k oldu=um iin bir 2eyden ku2kulanmad m. Onu izleyen cuma gn -bu olay ar2amba gn olmu2tu- birden odama kapkara bir yas giysisi getirildi. <a2k nl k iinde sordum, ac gere=i =rendim. Asl nda yap m gl ve dayan kl yd ama bu haberi i2itince dizlerimin ba= zld, bayg n bir durumda yere yuvarlanm 2 m. Beni bir yata=a gtrm2ler. Btn gn ve btn geceyi say klamalar, bunal mlar iinde geirdim. Ertesi sabah her 2ey eski durumuna dnd. Ama babam gmlm2t. Art k bir daha onun sesi duyulmayacakt . Ona ektirdi=im ac lardan tr ba= 2lamas n dileyemeyecek, hatta bana gsterdi=i lay k olmad = m ltuflardan -evet ltuflardan- tr minnetlerimi sunamayacakt m. Evet o hep hakk mda hay rl olan 2eyleri istiyordu. Bir gn onunla, yapt klar m za gre de=il, d2ndklerimize gre hakk m zda yarg ya var lacak bir yerde bulu2aca= m z umuyorum. Gnlerce odamda kald m. A=z ma bir lokma bir 2ey bile girmemi2ti. Sonunda d 2ar kt m, abucak yeme=imi yiyip eve dndm. Ama ak2am olunca karanl k sokaklarda karde2 katili Kabil gibi dola2t m. Babam n evi bana korkun bir tablo gibi grnyordu. Elimden geldi=i kadar onu grmekten ka n yordum. Ama bir seferinde ba2 m nmde dola2 rken birden kendimi korktu=um evin nnde buldum. Dizlerim mthi2 titredi=i iin oldu=um yerde duraklamak zorunda kald m. Elimle arkamdaki duvar yoklarken birden bakkal n kap s gzme ili2ti. Barbara ierdeydi, elinde bir mektup vard . Yan ba2 ndaki tezgahta 2 k yan yordu. Onun yan nda da babas ayakta duruyordu. Bir 2eyler konu2uyorlard . Neye mal olursa olsunu oraya gitmeliydim. Derdimi dkecek, derdime ortak olacak kimsem yoktu. Bakkal n bana k zg n oldu=unu biliyordum. Ama k z ne de olsa gler yz gsterirdi. D2nd=mn tam tersi oldu. Ben dkkna girer girmez Barbara aya=a kalkt , beni kibirlice szd, sonra yandaki odaya girdi, kap y kilitledi. Oysa ya2l adam beni elimden yakalad , oturacak yer gsterdi, avuttu. Art k zengin oldu=umu, kimseye boyun e=memem gerekti=ini syledi. Ne kadar mirasa kondu=umu sordu, bilmiyordum. Mahkemeye ba2vurmam sal k verdi. Ben de bunu yapaca= m syledim. "Devlet dairesinden," diyordu, "i2 kmaz." Konaca= m mirasla ticaret yapmal ym 2 m. Deri ve meyve ticareti iyi kazan sa=l yormu2. Bu i2ten iyi anlayan bir ortak kuru2lar alt na evirebilirmi2. Kendisi de bir zamanlar bu gibi i2lerle u=ra2m 2. Bunlar sylerken ikide bir k z n a= r yordu. K z, kap duvar, ses vermiyordu. Ama kap n n arkas nda ara s ra bir h 2 rt duyar gibi oluyordum. K z bir trl kmad = , ya2l adamda boyuna paradan sz etti=i iin dkkndan ayr ld m. Adam dkknda yaln z oldu=u iin beni geiremedi=ine yaz kland = n sylyordu. Umdu=umu

bulamad = m iin zgndm. Ama ne de olsa bir hayli avuntu bulmu2tum. Soka=a k nca biraz durdum. Tam babam n evine bakt = m bir s rada ans z n arkamdan bir ses geldi. K s k ve k zg n bir sesti bu: "abucak inan vermeyin," diyordu, "onlar sizin iin iyi 2eyler d2nmyorlar." Hemen geri dndm ama kimsecikleri gremedim. Yaln zca, bodrumda bakkal n oturdu=u evin penceresinin a l p kapanmas ndan, sesi tan mam 2 olsam bile gizemli uyar c n n Barbara oldu=unu anlam 2t m. Demek dkknda konu2ulanlar dinlemi2ti. Demek benim babas ndan sak nmam istiyordu. Yoksa kula= ma m yle gelmi2ti? Zaten babam n lmnden sonra daire arkada2lar m olsun, tan mad = m insanlar olsun, bana, korunma ve yard m dile=iyle ba2vuruyorlard . Ben de paraland = m zaman yard m edece=imi sylyordum. Bir kez sz verince szm tutmam gerekirdi. Ama ilerde daha sak ngan olmaya karar verdim. Miras m almak iin ba2vuruda bulundum. San landan daha azd , ama gene de oktu, on bir bin alt n tutuyordu. Odam, btn gn ziyaretiler ve yard m isteyenlerle dolup dolup ta2 yordu. Bense adeta kat yrekli bir adam oluvermi2tim. Ancak ok byk zorluk iinde olduklar n bildi=im insanlara yard m ediyordum. Bu arada Barbara'n n babas da geldi. Barbara'y gndr ziyaret etmedi=im iin sitemlerde bulundu. Onu rahats z etmekten korktu=umu syledim. O, byle 2eylere kulak asmamam , zaten onu yola getirdi=ini syledi. Bunlar sylerken yle sert bir gl2le gld ki adeta korktum. Bylece Barbara'n n uyar s n an msad m da, az sonra konu2mam z miras n ne kadar tuttu=una dklnce, miktar sylemedim. Ticaret nerilerini de ustaca atlatt m. Gerekten de kafamda ba2ka amalar vard . Babam n hat r iin al 2mama gz yumduklar dairede yerime ba2ka birini alm 2lard . Zaten ayl k almad = m iin buna pek ald r 2 etmedim. Son olaylar dolay s yla meteliksiz kalan babam n yazman bana bir mektup yazarak bir dan 2ma, kopya ve tercme brosu kurma nerisinde bulundu. Bunun iin ilk kurulu2 harcamalar n pe2in vermem gerekti=ini yaz yor, kendisinin ynetimi ele almaya haz r oldu=unu ekliyordu. stelemem zerine kopya i2i iine notalar da kat ld . 2te sonunda mutluydum. Bro iin gereken paray verdim. Ama art k sak ngan bir adam oldu=umdan, verdi=im paraya kar2 l k bir senet imzalatt m. Kurulu2 iin gene pe2in dedi=im gvence akesi epeyce bir toplam tutmakla birlikte, ondan korkum yoktu; nk para benim ad ma mahkeme veznesine yat r lm 2t . Ha kendi kasamda durmu2, ha orada, fark yoktu. Karar verildi. Kendimi, ferahlam 2, ycelmi2, ya2am mda ilk kez olarak ba= ms z; bir szckle adam olmu2 gryordum. Babam hemen hi akl ma gelmiyordu. Daha iyi bir ev dzdm. Gardrobumda baz de=i2iklikler yapt m. Gn karar nca bildik sokaklardan yryerek bakkala gittim. Ama bu kez, pek ho2 bir davran 2 olmamakla birlikte, aya= mla tempo tutarak 2ark m m r ldan yordum. Ama 2ark n n ikinci blmndeki bemol karam yordum. Ne2em stmdeydi. Ama Barbara'n n so=uk bir bak 2 beni gene o eski cesaretsizli=ime srkledi. Babas ok iyi kar2 lad . K z, sanki evresinde kimse yokmu2 gibi, k= t klahlar yapmay srdryor, tek szckle olsun konu2maya kar 2m yordu. Ama sz mirasa gelince oturdu=u yerde do=ruldu, adeta gzda= veriyormu2 gibi: "Baba" dedi. Ya2l adam hemen laf de=i2tirdi. Orada kald = m srece ne bir kez olsun dnp bakt , ne de a=z ndan bir szck kt . Sonunda ayr l rken "Gle gle" szlerini hele 2kr der gibi syledi. Ama ben oraya gitmeyi srdrdm. O da yava2 yava2 yumu2ad . Bu yumu2ama kendisi iin minnet duyaca= bir i2 yapmamdan ileri gelmiyordu. O gene boyuna beni azarl yor, payl yordu. Yapt = m hibir i2i be=enmiyordu. Tanr bana iki tane sol el vermi2, ceketim bir bostan korkulu=una geirilmi2 gibi duruyormu2 stmde. Horozlara kafa tutan rdekler gibi yryormu2um. Hele m2terilere kar2 sayg s zl = ma ok k z yordu. 2 yerim a l ncaya kadar i2im gcm olmad = iin, biraz da m2terilerle ili2kim olup elim i2e yats n diye dkknda yard m ediyordum. Bu i2 genellikle gnlerimin yar s n al yordu. Baharat tart yor, ocuklara ceviz ve erik kurusu say yor, m2terilere paralar n n stn veriyordum. Bu sonuncu i2te s k s k yan l yordum. Her seferinde Barbara kar 2 yor, zorla paray elimden al yor, m2terilerin yan nda beni kk d2ryordu. M2terilerden birine biraz fazla e=ilsem, yahut a=z mdan emrinize amadeyim gibi gnl al c bir sz ka rsam, daha m2teri d 2ar kmadan, bana serte, sen yaranmay b rak, emre amade olan mallar olsun der; s rt n bana evirirdi. Bazan da pek iyi davran rd . ocukluk an lar mdan, birbirimize ilk kez raslad = m z dairede al 2t = m zamanlarla ilgili yklerden sz ederken beni dikkatle dinlerdi. Ama hep beni konu2tururdu. Ara s ra, tek tk szcklerle ya beni onaylar veya -s k s k- yzn buru2tururdu. Mzikten veya 2ark lardan hi konu2ulmazd . "nce," derdi, "insan ya 2ark sylemeli yahut bu konuyu hi amamal . Bu konu konu2ulmaz." Art k kendisi de 2ark sylemiyordu. Dkknda ay p kaard . Babas yla birlikte oturduklar arka odaya girmeyeyse izinli de=ildim. Ama bir keresinde akt rmadan ieriye kayd m. S rt bana dnkt, ayaklar n n ucunda ykselmi2, ellerini, bir 2ey ar yormu2 gibi, raflarda gezdiriyor, bir yandan da 2ark sylyordu. Bu o 2ark yd , benim 2ark md - ayda tylerini y kayan, ba2 n sa=a sola sallay p tylerini kabartarak gagas yla dzelten ay rku2lar gibi c v ld yordu. Bir ay rl kta

yryormu2um gibi geliyordu bana. Ayaklar m n ucuna basarak usulca ona yakla2t m. O kadar sokulmu2tum ki 2ark d 2ardan de=il, iimden k yormu2 gibi gelen bir ruhlar 2ark s oluvermi2ti. O zaman kendimi tutamad m, omuzlar arkaya do=ru e=ilmi2 ama vcudu ne do=ru kan k z yakalad m. Ah bilemezsiniz ne oldu, bir f r ldak gibi yerinde dnd, fkeden yz ate2 kesilmi2ti, elleri titriyordu, daha zr dilemeye vakit kalmadan... Barbara'n n dairede rek satarken bir s rna2 =a nas l tokat att = n arkada2lar s k s k anlat rlard . Daha ok ufak tefek say lan bu k z n gc ve elinin a= rl = zerine anlat lan 2eyler pek fazla 2i2irilmi2 gibi gelirdi insana. Ama gerekte bu do=ruydu. Y ld r mla vurulmu2a dnm2tm. Gzlerimin nnde 2 klar yand snd. Ama bunlar gksel 2 klard . Gne2 gibi, ay gibi, y ld zlar, saklamba oynarken 2ark syleyen kk melekler gibi. Hayaller gryordum. Kendimden gemi2tim. O da benden az korkmam 2t . yi etmek istiyormu2 gibi elini yzme gtrd. "Biraz fazla kam 2 olacak" dedi. Birden yana= mda -ikinci kez y ld r mla vurulmu2 gibi- onun s cak solu=unu ve dudaklar n duydum. Beni pm2t; ama hafif, hafife, i2te bu yanak zerine, ama pck diye buna derlerdi. Ya2l adam, bunlar sylerken hafife yana= na vuruyordu. Gzlerinden ya2lar dklmeye ba2lad : - Bundan sonras n an msayam yorum, diye srdrd, yaln zca 2unu anams yorum, birden k z n stne at ld m, ama o yatak odas na kat ve cam kap y kapad . Kap y zorlamaya ba2lad m. S rt n vermi2 btn gcyle dayan yordu, adeta yap 2m 2 gibiydi. Birden iime bir cesaret geldi, pc=n cam n arkas ndan yan tlad m. Arkamdan bir ses: "Allah versin" dedi. Bu yeni gelen bakkald : "Vay can na ne de gzel 2akala2 yorlar," diyordu, " k d 2ar aksi k z, oyun bozanl k etme. Onurlu bir pc=e kimse kar2 koyamaz." K z inat ediyor, km yordu. Yar bitkin bir durumda birka szck kekeleyerek oradan ayr ld m. Kendi 2apkam diye bakkal n 2apkas n giymi2im. Bakkal glerek arkamdan ko2up 2apkalar de=i2tirdi. Biraz nce de syledi=im gibi o gn ya2am m n en mutlu gnyd. Hatta biricik gnyd desem yerinde olur. Ama bunu sylemek do=ru olmaz, nk Tanr 'n n iyilikleri eksik de=ildir. K z n hakk mda ne d2nd=n kestiremiyordum. Acaba daha m fkeliydi, yoksa yumu2am 2 m yd ? Yeni bir ziyarete karar vermek hayli g oldu. Ama o bana kar2 iyi davrand . Her zamanki gibi ters de=ildi, tersine alakgnllyd, sakin sakin i2iyle u=ra2 yordu. Ba2 yla bana yan ndaki yeri gstererek oturmam ve kendisine yard m etmemi i2aret etti. Oturup al 2maya ba2lad m. Ya2l adam gitmek istiyordu. "Ne gidiyorsun baba," dedi, "istedi=in 2ey oldu." Bu sz zerine bakkal gitmekten vazgeti. Odada a2a= be2 yukar dola2arak 2undan bundan konu2maya ba2lad . Ben konu2maya kat lmaya cesaret edemiyordum. Bu s rada k z birden hafif bir =l k kopard . Parma= na bir 2ey batm 2t . Pek yle can n n de=erini bilmedi=i halde elini sallamaya ba2lad . Bakmak istedim, izin vermedi. Babas : "Sen de amma da aksi 2eymi2sin" diye homurdand ve k z n nne gelip bu kez yksek sesle: "Benim istedi=im 2ey henz olmam 2" dedi. Sonra grltl ad mlarla kt gitti. Ben dnk dolay s yla dolay s yla zr dilemek istiyordum. Ama szm kesti ve: "Can m b rak 2u laflar , do=ru drst 2eyler konu2al m" dedi. Sonra ba2 n kald rd , beni tepeden t rna=a kadar szdkten sonra sakin bir edayla konu2may srdrd: "Sizinle tan 2t = m z gn art k an msam yorum. Ama son gnlerde s k s k buraya gelir oldunuz. Biz de size al 2t k. Sizin mert bir insan oldu=unuzu kimse yads yamaz. Ama siz zay fs n z ve hep kendinize yak n buldu=unuz bir kimseye ba= ml oluyorsunuz. O derece ba=lan yorsunuz ki kendi i2lerinizi bile yapam yorsunuz. Y k ma srklenmemeniz iin dostlar n z n olsun, ahbaplar n z n olsun sizinle ilgilenmeleri bir grev, bir bortur. Gnn yar s n bu dkknda geiriyor, say yor, tart yor, lyorsunuz. Ama bu i2in bir sonu yok. Gelece=iniz iin ne d2nyorsunuz?" Babamdan kalan mirastan sz ettim. "Bu miras bir hayli kabar k olabilir" dedi. Para syledim. "Bu para bir i2 yapmak iin ok, har vurup harman savurmak iin azd r. Geri babam size bir neride bulunmu2, ben de sizi uyarm 2t m. Hakl yd m. nk o bu tr i2lerde vaktiyle ok para yitirdi. Bir de..." diye k s k bir sesle srdrd. "O zaten ba2kalar ndan para ekmeye al 2k nd . Belki de dostlar ndan bile o kadar ustal kla ekemez. Sizin yan n zda hep iyi niyet sahibi biri bulunmal ." Kendisini gsterdim. Elini g=sne gtrp "Geri namusluyumdur," dedi, griye alan gzlerinde a k mavi, gk mavisi bir 2ey parl yordu, "fakat benim yolum ayr . Dkkn az kazan getiriyor. Babam n kafas nda hep bir meyhane amak d2lemi dola2 yor. Byle bir 2ey bana gelmez. Ben el hizmetleri yapmay severim, ayak hizmetleri beni amaz." Bunlar sylerken gzme bir kralie gibi grnyordu. nl=nden bir mektup kar p sinirli bir tav rla tezgah n zerine f rlatt : "Hem bana ba2ka bir neri de yap l yor. Bu durumda buradan gitmem gerek" dedi. "Uzaklara m ?" diye sordum. "Niin soruyorsunuz, size ne bundan?" dedi. O nereye giderse ben de oraya gidece=imi syledim. "ocuk musunuz?" dedi. Buna olanak yokmu2, i2 bildi=im gibi de=ilmi2. "Ama bana inan yorsan z ve yak n mda olmak isterseniz, biti2ikteki sat l k tuhafiye ma=azas n sat n al n," dedi, "ben bu i2ten anlar m, korkmay n paran za bir 2ey olmaz. Hem siz de hesap ve yaz i2lerini zerinize al rs n z, bylece size bir u=ra2 km 2

olur. Daha ba2ka 2eyler de olabilir, ama 2imdilik bunlardan sz etmeyelim. Ne olursa olsun siz kendinize biraz ekidzen vermelisin.Kad ns erkeklerden nefret ederim." Yerimden s ramamla 2apkam kapmam bir oldu. "Ne oluyor, nereye byle?" diye sordu. Soluk solu=a 2u yan t verdim: "Sz verdi=im i2ten vazgeti=imi sylemeye." "Hangi i2ten?" Kendisine bir yaz ve dan 2ma brosu ama tasar m anlatt m. "Bu i2ten kr kmaz," dedi, "bir 2ey dan 2mak iin kimsenin broya gereksinmesi yoktur. Yaz i2lerine gelince onu da zaten herkes okulda =reniyor." Notalar n da o=alt laca= n , bu i2i herkesin kolay kolay beceremeyece=ini anlatt m. "B rak bu sama 2eyleri," dedi, "notay bir yana b rak da zorunlu olan 2eyleri d2n biraz. Hem siz broyu tek ba2 na ynetecek durumda de=ilsiniz." Bir ortak buldu=umu syledim. "Ortak m ?" dedi, "herhalde sizi doland rmak iin... n2allah para vermediniz ya." Neden bilmem titremeye ba2lad m. "Yoksa para verdiniz mi?" diye yine sordu. lk kurulu2 giderlerini kar2 lamak zere 3000 alt n verdi=imi syledim. " bin alt n m ?" diye ba= rd , "O kadar ok para ha?" "Geriye kalan da," diye srdrdm, "mahkeme veznesine yat r ld ve herhalde gvendedir." "Demek dahas varm 2" diye ba= rd . Gvence akesinin ne tuttu=unu syledim. "Bari mahkemeye paray kendi elinizle mi yat rd n z?" "Bu i2i orta= m yapt ." "Makbuzunuz var m bari?" "Hay r." "<u namuslu orta= n z n ad neymi2?" Babam n yazman n n ad n sylerken bir para ferahl k duydum. "Vay can na," diye yerinden s ray p ellerini birbirine arpt , "Baba, baba" diye seslendi. Ya2l adam ieri girdi. "Bugn gazetede ne okuyordunuz?" Bakkal "Yazmandan m sz ediyorsun?" dedi. "Evet, evet." "Ha, herkesi doland r p bor stne bor yapt ktan sonra s v 2 p gitmi2. Tutuklanmas iin her yere emirler verilmi2." K z: "Baba," diye ba= rd , "bu da ona para emanet etmi2, mahvoldu demektir." "Amma da aptalm 2. Hep syleyip duruyordum sana, gene de ses karm yordum. Bir onunla alay edersin, bir dnyan n en namuslu adam oluverir. Ama art k i2i ben ele alaca= m. Bu evde kimin sz geermi2, gsterece=im. Sen Barbara, haydi yallah odana. Sana gelince efendi, sen de ek araban . Bundan sonra bizi rahats z etmeyin. Buras imaret de=il." K z: "Aman baba, ona kar2 bu kadar kaba davranma, zaten onun derdi kendine yetiyor" dedi. Bakkal: " yi ya i2te" dedi, "o mutsuz oldu diye ben de mi olay m? 2te efendi," diye szn srdrerek Barbara'n n az nce tezgaha f rlatt = mektubu gsterdi: " 2te erkek diye buna derler. Ak l da var, kese de dolu. Kimseyi doland rmaz, doland r lmaz da. Namuslu olmak da buna derler." "Gvence akesinin kayb kesin de=il" diye kekeledim. "Evet," diye ba= rd , "byle olmak iin o yazman n bir deli olmas gerek. O bir doland r c . Hem de doland r c n n daniskas . Haydi ko2un bakal m, belki de yakalars n z." Bunlar sylerken elini omzuma koydu ve beni kap ya do=ru itti. Elinden kurtularak k za dndm. K z tezgaha dayanm 2, gzlerini yere dikmi2ti, g=s 2iddetle inip kalk yordu. Ona yakla2mak istedim ama fkeyle aya= n yere vurdu. Elimi uzatt = m zaman da beni yeniden tokatlamak istiyormu2 gibi elini havaya kald rd . D 2ar kt m. Ya2l adam da arkamdan kap y kapad . Caddelerden geerek kent kap s ndan d 2ar kt m, k rlarda dola2maya ba2lad m. Kah umutsuz bir zntye d2yor, kah umutlan yordum. Yaln zca 2u hat r mdayd : yazman gvence akesini vezneye yat r rken ben de yan ndayd m. Orada kap n n nnde beklemi2tim. O ieri yaln z girmi2ti. D 2ar kt = zaman her i2in zmlendi=ini, makbuzun da evime yollanaca= n sylemi2ti. Geri makbuz gnderilmemi2ti, ama daha gndermeleri de mmknd. Gn a=ar r a=armaz kente dndm. lk i2im yazman n evine gitmek oldu. Fakat evdekiler bana glmeye ba2lad lar, gazeteleri okuyup okumad = m sordular. Ticaret mahkemesi oraya yak nd , gittim, defterlere bakt rd m. Ne onun, ne benim ad m yaz l yd , ne de denen bir paradan eser vard . Demek y k m m kesindi, evet ba2 ma daha kt 2eyler de gelecekti. Yazmanla aram zda bir ortakl k szle2mesi oldu=undan alacakl lardan biro=u benim yakama yap 2t lar. Ama mahkeme bunlar tan mad . Tanr bin kere raz olsun. Geri hepsi bir kap ya kard ya. Btn bu aksilikler iinde, itiraf edeyim ki, bakkal n k z ikinci plana d2m2t. Ama i2ler biraz yat 2t ktan ve ne olaca= m d2nmeye ba2lad ktan sonra son ak2am n an s d2lemimde canland . kar d2kn bakkal n ne mal oldu=unu anlam 2t m. Fakat k z, bazen kendi kendime syleniyordum: e=er servetim elimde kalsayd ona bir geim kayna= sa=lard m. Do=al olarak o... aresizlikten ellerini indirdi, bitkin vcudunu szerek: - ...O beni istemezdi, dedi, ba2kalar na kar2 tak nd = m nazike tav r ve davran 2 m bile onun gzne bat yordu. 2te gnler bu d2ncelerle geiyordu. Bir ak2am alacakaranl kta oturmu2, -vaktiyle bu saatlerde oturmay huy edindi=im- dkkn d2nyordum. Birden onun beni azarlayan sesini duydum, benimle alay ediyor gibi geliyordu. Birden bir h 2 rt oldu, sonra kap a ld , ieri bir kad n girdi. Bu Barbara idi. Bir hayalet grm2 gibi oturdu=um yerde donakald m. Onun da rengi uuktu, koltu=unda bir boha vard . Odan n ortas na kadar ilerleyip durdu. nce plak duvarlara, sonra yere, yoksul e2yalara bakt , iini ekti. Sonra duvara dayal dolaba do=ru yrd. inde birka gmlek ve mendil bulunan bohay zd. Vaktiyle ama2 rlar m o y kay p tlerdi- dolab n gzn ekti, iinde az ama2 r oldu=unu grnce

ellerini birbirine vurdu, sonra hemen gz dzeltti, yeni getirdiklerini stne koydu. Dolaptan birka ad m geri ekildi, gzlerini bana dikip parma= yla a k duran dolab n gzn gstererek: "Be2 gmlek, mendil," dedi. "Verdikleriniz bunlard , hepsini getirdim." Sonra yava2 yava2 gz yerine itti. Eliyle dolaba dayand , hngr hngr a=lamaya ba2lad . Adeta sanc lanm 2 gibiydi. Dolab n yan ndaki sandalyeye oturdu, yzn mendiliyle kapad . Kesik kesik soluk al 2 ndan hl a=lad = anla2 l yordu. Usulca yan na yakla2t m, elini tuttum. Kar2 koymad . Yzme bakmas n sa=lamak iin a2a= ya sarkan elini kald rd m. Birdenbire aya=a kalkt , elini ekti. 2itilir i2itilmez bir sesle: "Neye yarar, art k olan oldu," dedi, "bizim de, kendinizin de mutsuz olmam za neden oldunuz. Tabii en ok mutsuz olan sizsiniz. 2in asl na bak l rsa siz ac nmaya lay k de=ilsiniz." Sesi gittike ykseliyordu, insan olur olmaza namuslu mu, yankesici mi diye ara2t rmadan gvenecek kadar abuk kanarsa, elbette ac nmaya lay k de=ildir. Ama gene de size ac maktan kendimi alam yorum. Size ho2a kal demeye geldim. Evet 2imdi korkun bakal m, bu sizin eseriniz. Ta o zamandan beri kar2 koydu=um o kaba insanlar n yan na gnderiliyorum. Ba2ka are yok. Size vaktiyle elimi uzatm 2t m. Neyse, ho2a kal n, sonsuzlu=a kadar ho2a kal n." Gzlerinden yine ya2 bo2and . Sonra can s kk n, ba2 n iki yana sallayarak kap ya do=ru yrd. Vcudum kur2un gibi a= rla2m 2t . Kap n n e2i=ine var nca yine dnd: "ama2 rlar n z dzeltin," dedi, "dikkat edin bir 2ey kaybolmas n. Daha kt gnler gelecek." Elini kald rd , havada ha i2areti gibi bir 2ey yapt ve alak sesle: "Tanr yard mc n olsun Jacob, amin" dedi, gitti. O anda vcuduma bir para can gelmi2ti. Arkas ndan ko2tum, merdiven sahanl = nda durup: "Barbara" diye ba= rd m. Duraklad . Ben bir basamak inince dnp: "Gelmeyin" dedi. Sonra sokak kap s ndan kt . O gnden sonra ok ac gnler ya2ad m. Ama hibiri bana o gnk kadar ac gelmedi. Hatta onu izleyen gn bile. nk o gn ne edece=imi bilmiyordum. Ertesi sabah, belki bir 2ey =renirim diye, dkkn n evresinde dola2t m durdum. Bir 2ey gremiyordum. Sonunda yan taraftan ieriye bakt m. erde, bir 2eyler tartt ktan sonra m2teriye paras n n stn veren yabanc biri vard . Di2imi t rna= ma tak p dkkna girdim. Kad na: "Dkkn siz mi sat n ald n z?" diye sordum. "Henz de=il" dedi. "Sahibi nerede?" "Onlar bu sabah Langenlebarn'a gittiler." "K z da m " diye kekeledim. "Tabii o da," dedi, "o evlenecek." Kad n, herhalde sonralar ba2kalar ndan =rendi=im 2eyleri de o anda sylemi2 olacakt . Ad geen yerin kasab -ilk ziyaretimde dkknda raslad = m kasap- teden beri k zla evlenmek istiyordu. K z bu srekli nerileri geri evirmi2ti. Ama sonunda babas n n stelemelerine dayanamam 2 ve ba2ka kar yol da bulamam 2 oldu=u iin aresiz boyun e=mi2ti. O sabah baba k z Langenlebarn'a gitmi2lerdi. Zaten Barbara benim odama geldi=i zaman oktan kasab n kar s yd . Biraz nce de syledi=im gibi, dkknc kad n btn bunlar bana anlatm 2 olacakt . Fakat ben bir 2ey duymuyor, k m lt s z, donmu2 gibi duruyordum. Sonunda m2teriler beni bir yana ittiler. Kad n da ba2ka bir 2ey isteyip istemedi=imi sorunca, aresiz dkkndan uzakla2t m. nan n bana beyefendi diye konu2mas n srdrd, kendimi insanlar n en mutsuzu olarak gryordum. Nitekim ilk s ralar da byleydi. Dkkndan d 2ar k p da Barbara'n n kim bilir ka kez durup d 2ar ya bakt = pencereyi grd=m zaman adeta mutlu bir duygu iimi kaplad . O 2imdi btn dertlerden uzak, evinin han m yd ; ya2am n benim gibi yersiz yurtsuz birine ba=lasayd ac lardan, yoksulluktan bir trl kurtulamayacakt . 2te bu d2nce iimdeki yaraya bir merhem etkisi yapt . Onun mutlulu=u iin dua ettim. Parasal s k nt m gittike art yordu. Geimimi mzikle sa=lamaya karar verdim. Elimde kala paran n izni oran nda, btn ustalar n, zellikle eskilerin yap tlar n almak ve =renmek iin kopya ettim. Son meteli=imi de harcad ktan sonra =rendi=im 2eylerden yararlanma giri2iminde bulundum. nceleri zel toplant larda ald m. Nitekim kirac oldu=um ev sahibinin 2leni bana ilk f rsat verdi. ald = m paralar n ho2a gitmedi=ini grnce evlerin avlular nda almaya ba2lad m. Bu evlerde oturanlardan baz lar belki ciddi 2eylerden anlar diye d2nyordum. Sonunda kamuya a k gezinti yerlerine gitmeye ba2lad m. Buralarda baz kimselerin gelip nmde durmas , beni dinlemesi, benden baz 2eyler sormas , bsbtn de ilgisiz uzakla2mamas gerekten beni ho2nut ediyordu. nme para atmalar beni utand rm yordu. Zaten bu i2i bunun iin yapm yor muydum? Hem benim eri2ti=im konumdan daha ykseklere kan nl ustalar bile dinlettikleri 2eyler iin, hem de fazlas yla, para alm yorlar m yd ? 2te bylece bugne kadar yoksul fakat namuslu geinip gittim. Aradan uzun y llar geti. Me=er bir mutluluk aln mda yaz l ym 2. Bir gn Barbara kageldi. Kocas para tutmu2, kenar mahallelerin birinde bir kasap dkkn am 2. Barbara iki ocuk anas olmu2, byk ocu=una benim ad m koymu2. -U=ra2 m ve gemi2 gnlerin an lar ciddi davranmam gerektiriyordu.Sonunda byk o=lu Jacop'a keman dersi vermek zere evlerine a=r ld m. Bu ocuk ok yetenekli de=ildi. Hafta iinde babas n n dkkn nda al 2t = iin ancak pazarlar bo2 kalabiliyor, yaln zca pazarlar al 2abiliyorduk. Ama Barbara'n n 2ark s n =retmi2tim, gayet iyi de al yordu -biz al 2 rken bazen annesi

de kat l yordu- y llar onu ok de=i2tirmi2, 2i2manlatm 2t . Mzikle pek ilgisi kalmam 2t . Ama gene de sesi bir zamanlar oldu=u gibi ho2tu. Bu szleri syledikten sonra keman n kapt , 2ark s n almaya ba2lad . Benimle art k ilgilenmiyor, boyuna al yordu. Sonunda b kt m, aya=a kalkt m, masan n zerine birka gm2 para koyup kt m. O hl al yordu. K sa bir sre sonra sonra bir geziye kt m, ancak k 2 bast rd ktan sonra dndm. Grd=m yeni 2eyler eskilerini unutturmu2tu. Bizim kemanc ysa bsbtn akl mdan km 2t . lkyaz gelip de buzlar zlmeye ba2lay nca ve Tuna da ta2 nca, alaktaki d 2 mahalleleri sellerin basmas onu yeniden an msamama neden oldu. Gartener Soka= 'n n drt bir yan gle dnm2t. Ya2l adam n ya2am ndan endi2e edilemezdi. nk o at aras nda oturuyordu. Yer kat nda oturanlar aras nda lm i2ini grm2, kurbanlar toplam 2t . Ama gene de o btn yard mlardan uzak, kt bir durumda olmal yd . Su bask n srdke elden bir 2ey gelemezdi. Zaten resmi kurumlar ula2 m kesilmi2 olan yerlere, olanak oran nda, sallarla yiyecek gndermi2, yard m etmi2ti. Sular ekilip, caddeler geilebilir duruma gelince toplanmaya ba2lanan ve inan lmayacak tutarlara ykselen yard mdan pay ma d2eni, beni en nce ilgilendiren adama vermeyi kararla2t rd m. Leopolstadt' n grnm korkuntu; caddelerde para para olmu2 kay klar, ev e2yalar , bodrumlarda hl duran su ve yzen e2yalar. Birtak m engellerden atlayarak bir avlunun dayal duran kap s na do=ru yrdm. Kap y itip ieri girdi=im zaman gzme bir sr ceset ili2ti. Herhalde cesetler resmi makamlarca toplan p oraya konmu2tu. Odalarda hl pencere demirlerine elleriyle sar larak bo=ulup kalm 2 insanlar n lleri gze arp yordu. Zaman ve memur azl = yznden bu kadar ok lnn tan nmas na olanak olmam 2t . lerledim. Her yandan a= tlar, yas =l klar , ocu=unu arayan annelerle annesiz kalm 2 ocuklar n ba=r 2lar geliyordu. Sonunda Gartener Soka= 'na vard m. Orada da bir cenaze alay n n karalar giymi2 kalabal = vard . Anla2 ld = na gre benim gitmek istedi=im evden k yordu. Biraz daha yakla2 nca cenaze alay yla o ev aras nda baz kimselerin gidip geldiklerini grdm. Sokak kap s n n nnde temiz yzl, ya2l , ama din kalm 2 bir adam duruyordu. Aya= nda uzun konlu izmeler, sar me2in bir pantolon vard . Uzun bir pardes giymi2ti. Bu grn2yle bir ky kasab na benziyordu. Buyruklar veriyor, arada s rada kay ts zca yan ndakilerle konu2uyordu. Bu adam n nnden geip avluya girdim. htiyar bah van kad n beni kar2 lad ve hemen tan d . Gz ya2lar iinde selamlad : "Oo, ne mutlu, bize onur verdiniz," dedi. "Evet, zavall ya2l dostumuz, 2imdi meleklerle al yor. O melekler ki ondan daha iyi olamazlar. Sel geldi=i zaman o drst adam yukar da odac = nda oturuyordu. Su bas p da ocuklar ba=r 2 p a=r 2maya ba2lad = zaman hemen a2a= f rlad . Onlar kurtard , s rt nda ta2 d ; esenli=e kard ; g=s bir demirci kr= gibi kalk p iniyordu. -Evet, insano=lu bazen dalg n olur.- Kocam n vergi defterleriyle birka banknotu dolapta unuttu=u anla2 l nca, ya2l adam eline bir balta al p suya dald . Su g=sne kadar k yordu. Ama o dolab k r p unutulanlar getirdi. Herhalde 2tm2 olacak. nceleri say klamaya ba2lad , gittike ktle2ti. Geri hemen elimizden geleni yapt k ve ondan da ok zldk ama... O boyuna 2ark s n m r ldan yordu. Hem o sesiyle. Hem tempo tutuyor, hem ders veriyordu. Su biraz ekilince bir yzc gnderip papaz a= rtt k. Papaz geldi=i zaman o birden yata= nda do=ruldu, sanki uzaktan gelen gzel bir 2ark y dinlemek istiyormu2 gibi, yzn yana evirdi ve glmsedi. Sonra d2t, ld. Hele bir k n yukar ya, sizden s k s k sz ederdi. Madam da yukar da. Gmme giderlerini biz zerimize almak istedikse de kasab n han m raz olmad ." Kad n beni dik merdivenlerden yukar kard . Kap a kt , oda bombo2tu, tabut ortas nda duruyordu. Kapa= kapanm 2, gtrlmeye haz r bir durumdayd . Tabutun ba2 nda orta ya2l , olduka 2i2man bir kad n vard . Alaca basmadan bir eteklik giymi2ti, 2apkas na, kara bir tl ve bir kara kurdele takm 2t . Bu kad n ya2am n n hibir a= nda gzel olmam 2t . Yan nda epeyce sivrilmi2 iki ocuk duruyordu: Biri k z, biri o=lan. Herhalde anneleri cenaze treninde nas l davranmalar gerekti=ini =retiyordu. Ben ieri girdi=im zaman tabuta uygunsuz bir biimde kolunu dayayan o=lunun kolunu indirdi ve tabutun rtsn zenle dzeltti. Bah van kad n bizi tan 2t rd . Tam o s rada a2a= da trombonlar almaya ba2lad . Kasap d 2ardan ba= r yordu: "Barbara, vakit geldi!" Tabutu ta2 yacaklar grnd. Gemeleri iin yana ekildim. Tabut a2a= indirildi ve alay yola koyuldu. nde ha ve bayrak ta2 yan okul ocuklar , rahipler, kilise toplulu=u gidiyordu. Tabutun hemen arkas nda kasab n ocuklar ; ocuklar n arkas nda da kasapla kar s yryorlard . Adam hem dua okuyormu2 gibi boyuna dudaklar n k p rdat yor, hem de sa= na soluna bak n yordu. Kad nsa hararetli hararetli dua kitab n okuyordu. Yaln zca ocuklar ara s ra onu i2inden al koyuyordu. Kad n onlar bazen ileri itiyor, bazen geri ekiyordu. Bu davran 2 ndan cenaze alay n n dzeninin onu ne kadar ilgilendirdi=i anla2 l yordu. Ama her seferinde yine dua kitab n okumaya koyuluyordu. Sonunda mezarl =a var ld . Mezar kaz lm 2t . lk avu topra= ocuklar att lar. Adam da

ayakta dimdik durup ayn 2eyi yineledi. Kad n diz kt, dua kitab n yzne daha ok yakla2t rd . Mezar kaz c lar i2lerini bitirdiler. Kafile bozuk dzen geri dnd. Kent kap s nda kad nla cenazeyi haz rlayanlar aras nda kk bir tart 2ma oldu; anla2 lan kad n cenaze paras n ok bulmu2tu. Aradan birka gn gemi2ti -bir pazar gnyd- merak m yenemeyerek kasab n evine gittim. Neden olarak da ya2l adam n keman n an olarak saklama iste=imi ileri srdm. Aileyi toplu olarak, bir arada buldum. Kemanc n n kayb ndan ba2ka duyumsan r bir 2ey yoktu. Keman bir hala bak 2 ml olarak duvara as lm 2t . ste=imi syledim ve olduka yksek bir fiyat nerdim. Adam byle bir kelepiri ka rmak istemiyordu. Kad n sandalyesinde do=ruldu: "Nas l olur bu," dedi, "keman bizim Jacob'un. Birka alt n olmu2, olmam 2, fark etmez." Keman duvardan indirdi, gzden geirdi, tozunu fledi, ekmeye koydu ve sanki bir hayduttan korkuyormu2 gibi, serte kilitledi. S rt bana dnk oldu=u iin o anda yznde beliren anlat m bilemiyordum. Bu s rada hizmeti k z elinde orba kasesi ve etle ieri girdi, kasap benim varl = ma ald r 2 bile etmeden ocuklarla yemek duas n okumaya ba2lad . Kendilerine afiyet olsun diyerek ayr ld m. En son gzme ili2en kad n oldu. Yanaklar ndan a2a= bir oluktan bo2an rcas na gzya2 ak yordu.

C Ayd nlanma Kitapl = DNYA KLAS KLER D Z S Yay nlanan Kitaplar: 1- Sokrates'in Savunmas (Platon) 2- Devlet Adam (Platon) 3- Candide (Voltaire) 4- Atinal lar n Devleti (Aristoteles) 5- Top Oynayan Kedi Ma=azas (Balzac) 6- Devlet I-II (Platon) 7- Devlet III-IV (Platon) 8- Yzba2 n n K z (Pu2kin) 9- Philebos (Platon) 10- talya Hikyeleri I (Stendhal) 11- talya Hikyeleri II (Stendhal) 12- Ya2l l k/Dostluk (Cicero) 13- Masallar (Aisopos) 14- Pazartesi ykleri I (Alphonse Daudet) 15- Pazartesi ykleri II (Alphonse Daudet) 16- Rnesans (Jules Michelet) 17- Dr. Jekyll ve Mr. Hyde (Robert L. Stevenson) 18- Alice Harikalar lkesinde (Lewis Carroll) 19- Yntem zerine Konu2ma (Descartes) 20- G lgam 2 Destan 21- Mart /Vi2ne Bahesi (ehov) 22- Gulliver Cceler lkesinde (Jonathan Swift) 23- Totem ve Tabu I (Sigmund Freud) 24- Totem ve Tabu II (Sigmund Freud) 25- De=i2en Kafalar (Thomas Mann) 26- in ykleri (Anonim) 27- Gulliver Devler lkesinde (Jonathan Swift) 28- <iirler (Safo)

29- yk (Gogol) 30- Mozart Prag Yolunda (Eduard Mrike) 31- Masallar I (Jacob ve Wilhelm Grimm) 32- <eytanl Gl (George Sand) 33- ocukluk (Lev Tolstoy) 34- Tefeci Gobseck/ yk (Balzac) 35- Masallar II (Jacob ve W. Grimm) 36- Michael Kohlhaas (H. Von Kleist) 37- Y k nt lar I (Volney) 38- Y k nt lar II (Volney) 39- Pierre ve Jean (Maupassant) 40- Paul ve Virginie (Bernardin de Saint-Pierre) 41- Metafizik zerine Konu2ma (Leibniz) 42- van vanovi ile van Nikiforovi'in yks (Gogol) 43- Haks z Ynetime Kar2 / Tembellik Hakk (Henry D. Thoreau / Paul Lafargue) 44- Sad k-Safdil (Voltaire) 45- Yunus Emre I ( lhan Ba2gz) 46- Yunus Emre II ( lhan Ba2gz) 47- Yunus Emre III ( lhan Ba2gz) 48- Tours Papaz (H. de Balzac) 49- Bizans (Ferenc Herczeg) 50- Erzurum Yolculu=u /Byelkin'in ykleri (Pu2kin) 51- Macbeth (Shakespeare) 52- Gen Werther'in Ac lar (Goethe) 53- Yeralt ndan Notlar (Fiyodor Dostoyevski) 54- Pl Soka= 'n n ocuklar (Ferenc Molnar) 55- Yaln z Gezerin D2lemleri (J. J. Rousseau) 56- Ya2amlar (Plutarkhos) 57- ykler I (Oscar Wilde) 58- ykler II (Oscar Wilde) 59- Yeniyetmelik (Lev Tolstoy) 60- Beyaz Geceler/Uysal K z (Fiyodor Dostoyevski) 61- Dr. Faustus (Christopher Marlow) 62- Faust (Goethe) 63- Yazl k Dn2 (Goldoni) 64- Karac'o=lan I ( lhan Ba2gz) 65- Karac'o=lan II ( lhan Ba2gz) 66- Bilinmeyen Ba2yap t / K rm z Han (Balzac) 67- Sevil Berberi (Beaumarchais) 68- Ankara An t (Augustus) 69- Peter Schlemihl (Adelbert von Chamisso) 70- Yeni Atlantis (Bacon) 71- Knulp (Hermann Hesse) 72- Genlik I (Lev Tolstoy) 73- Genlik II (Lev Tolstoy) 74- Sezar ve Kleopatra (George Bernard Shaw) 75- K r Atl (Theodor Storm) 76- Mektuplar (Platon) 77- Bayaz t (Racine) 78- Tula Teyze (Miguel de Unamuno) 79- F dan ykler (Storm) 80- Apartman I (Zola) 81- Apartman II (Zola) 82- Apartman III (Zola) 83- Yol Arkada2 m - ykler (Maksim Gorki)

84. Bartleby (Herman Melville) 85. Bozk rda Bir Kral Lear (Turgenyev) 86. Son bni Sirac' n Servenleri (Chateaubriand) 87. Korkun Bir Gece / ykler (Anton ehov) 88. Yahudiler (Gotthold Ephraim Lessing) 89. Benito Cereno (Herman Melville) 90. Konu2an Kaftan (Kalman Mikszath) 91. Alacakaranl kta -Tonio Krger (Thomas Mann) 92. Oyunculuk zerine Ayk r D2nceler (Denis Diderot) 93. K sa Oyun (Luigi Pirandello) 94. Marie Grubbe I (Jacobsen) 95. Marie Grubbe II (Jacobsen) 97. Marie Grubbe III (Jacobsen) 98. Taras Bulb-I (Gogol) 99. Taras Bulba-II(Gogol) 100- Bu Hesapta Yoktu (Ostrovski) 101- Hastal k Hastas (Molire) 102- Konu2malar (Konfys) Okurlar m z, eksik kitaplar n Cumhuriyet Kitap Kulb'nden sa=layabilirler. Kaynak: ekitap@kolaymail.com http://ekitap.kolayweb.com/