You are on page 1of 38

41

K
0
doğru doğru R yarıçaplı
daire
Eğrilik
Yay
Uzunluğu
L
i
1/R
B C
L
i
K
0
A D
Daire
Geçiş Eğrisi Geçiş Eğrisi 1/R
BÖLÜM 4

4. BİRLEŞTİRME EĞRİLERİ

Bir yolun aliyman kısmında eğrilik 1/R=0 dır. Aliymandan R yarıçaplı daireye geçildiği zaman eğrilik
1/R değerini alır ve eğriliğin kurb boyunca bu değeri sabit kalır. Kurp çıkışında aliymana girildiğinde
eğrilik yine sıfır olur. Böylece kurba giriş ve çıkışta bir kesinlik meydana gelir.












Şekil 50. Doğru ve daire yayında Şekil 51.Doğru, klotoid ve daire yayında
eğrilik fonksiyonu eğrilik fonksiyonu

Araçların süratli kullanıldığı otobanlarda bu durum sakıncalıdır. Çünkü araç aliymanda hiçbir yan
kuvvetin etkisinde olmamasına karşın, kurba girdiğinde R mv P / ) (
2
= merkezkaç kuvvetin etkisinde
kalır. Burada m aracın kütlesi, v aracın hızı ve R kurbun yarıçapıdır. Kurplarda merkezkaç kuvvetinin
etkisini azaltmak için ya v hızı azaltılır ya da R yarıçapı büyütülür. Bu da yolun hız esprisine terstir.

Merkezkaç kuvvetini etkisiz duruma getirmek için yola enine eğim “Dever” verilir. Bu eğim birden bire
verilmez. Yolun belli bir kısmından başlayarak yavaş yavaş artırılır. Aliymanda sıfır olan eğrilikten, 1/R
değerine ulaşma ve istenilen dever değerine varmak için aliymanla R yarıçaplı kurp arasına, eğriliği
yavaş yavaş artan bir eğri yerleştirilir. Bu eğriye “Birleştirme Eğrisi” denir. Birleştirme eğrisine geçiş
kurbu veya rakortman kurbu da denilmektedir.

R yarıçaplı kurp ile geçiş kurbu birleştirme noktasında aynı doğruya teğettirler. Geçiş eğrisi olarak;

• Klotoid
• Lemniskat
• Kubik spiral ve benzerleri
• Sinüsoid kullanılmaktadır.

4.1 KLOTOİD

Geçiş eğrisi olarak en çok kullanılan bir eğridir. Denklemi
2
. A R L = olup, L geçiş eğrisi uzunluğu ile R
kurb yarıçapının çarpımı bir A sayısının karesine eşittir. A’ ya kurbun parametresi denilmektedir. A=1
olarak alınırsa bu klotoide birim klotoid denir. Uygulamada klotoid cetvelleri kullanılmaktadır. Bu
cetvellerden bazıları birim klotoide göre hazırlanır ve esas klotoide geçmek için uzunluklar A ile
çarpılır. Açılar aynı kalır. Ayrıca geçiş eğrisinin herhangi bir noktasına kadar olan uzunluğunun o
noktadaki eğrilik yarıçapının çarpımı parametrenin karesine eşittir. Örneğin geçiş eğrisinin herhangi bir
noktadaki yarıçapı ρ
i
, o noktaya kadar olan uzunluk L
i
ise klotoidin denklemi,

2
. A L
i
= ρ (1)

şeklinde ifade edilir.





42
Kb
y
Ks
R
RCosτ
RSinτ

σ
∆R
L
S
Tk
τ
τ
Ym
Y
x
Xm
Tu
S
0 5
A=6
A=8
A=10














Şekil 52. Klotoidin Elemanları Şekil 53. Klotoidin parametrelerinin değişmesi

Bir klotoidin elemanları şunlardır:

A :Parametre
M :Dairenin merkezi
R :Klotoid ile kurbun, ortak noktası Ks deki eğrilik yarıçapı
Kb :Klotoidin başlangıcı (Aliyman sonu)
Ks :Klotoidin sonu (Kurbun başlangıcı)
L :Klotoidin boyu
∆R :Rakordman payı
Xm,Ym :Daire merkezinin koordinatları
X,Y :Ks’nin dik koordinatları
Tk :Kısa teğet
Tu :Uzun teğet
σ, S :Ks’nin ışınsal koordinatları
τ :Ks noktasındaki teğetin açısı

Klotoidin elemanları aşağıdaki eşitliklerden hesaplanabilir,

R . L A
2
=
R ve L proje mühendisi tarafından takdir edilir.
....
A 42240
L
A 336
L
A 6
L
Y ,
A 3456
L
A 40
L
- L X
10
11
6
7
2
3
8
9
4
5
− − = + =
.
R 2
L
ρ = τ

τ − =
τ + =
RSin X X
RCos Y Y
M
M

τ =
τ − − = − = ∆
Sin / Y T
) Cos 1 ( R Y R Y R
k
M
(2)
X
Y
Arctg
Y X S
YCot X T
2 2
u
= σ
+ =
τ − =






43
Örnek:

A=600, R=400 olarak verilmektedir. Klotoidin asal elemanlarını hesaplayınız.

6 . 80
861 . 431
689 . 480
218 . 308
42240
L
336
L
6
L
Y
m 792.768
3456 40
L
- L X
radyan 1.125 6197 . 71 .
2
900 /
10
11
6
7
2
3
8
9
4
5
2
= − = ∆
= − =
= + =
= − − =
= + =
= = =
= =
R Y R
RSin X X
RCos Y Y
m
A A A
A
L
A
R
L
m R A L
M
M
M
g
τ
τ
τ ρ τ

6060 . 23
576 . 850
476 . 645
604 . 341 /
g
U
K
S
YCot X T
Sin Y T
=
=
= − =
= =
σ
τ
τ


Görüldüğü gibi klotoidin elemanlarının hesabı zaman alıcıdır. Bu nedenle klotoid cetvelleri
hazırlanmıştır. Cetveller genellikle birim klotoide göre hazırlanır. Bu cetveller hazırlanırken;

X=Ax, L=Al
Y=Ay, R=Ar

alınır. Açılar aynı kalmaktadır. Yukarıdaki örneğe göre birim klotoid için hazırlanan cetvellerle geçiş
kurbu üzerinde 100 m aralıklarla alınan noktaların koordinatlarının hesabı aşağıda gösterilmiştir.


Şekil 54.

L 1 2 3 4 5 6 7 8
I=L/A 0.166 - - - 0.833 - 1.166
x=Klotoid 0.1666635 - - - 0.8233423 - 1.1137781
Y=cet.de 0.0007716 - - - 0.0956232 - 0.2560330
X=Ax 99.998 199.938 299.532 398.029 494.005 585.173 668.268 739.060
Y=Ay 0.463 3.707 12.486 29.525 57.374 98.228 153.620 223.991

Örneğin, 1 noktasının koordinatları

X=600 * 0.1666635=99.998 m , Y=600 * 0.0007716=0.463 m
K
B
T
K
44
şeklinde hesaplanır. Geçiş kurbu üzerindeki 2,3,….,8 noktalarının koordinatları da benzer şekilde
hesaplanır. X, Y’ler bulunduktan sonra koordinatlara göre aplikasyon işlemi yapılabilir.

Bir klotoidin tayini genellikle grafik olarak yapılmaktadır. Bunun için planda çizilen güzergah üzerine
çeşitli ölçek ve A parametre değerlerine göre hazırlanmış klotoid şablonları oturtulur. Klotoidin çeşitli
noktalarında, o noktadaki eğrilik yarıçapları yazılıdır. Ayrıca aynı şablon üzerinde uygun gelen klotoidin
parametresi parametre olarak, klotoidin biteceği yere rastlayan noktadaki yarıçap ise kurp yarıçapı
olarak alınır.









Şekil 55. Klotoid şablonu

Klotoidin hesapla tayininde klotoidin bağlanacağı kurbun yarıçapına ve geçiş eğrisinin uzunluğuna
göre yukarıdaki hesap işlemleri uygulanır.

Klotoidle ilgili eşitlikler aşağıdaki şekilde elde edilmektedir.











Şekil 56. Bir klotoid şekli ve eğriliği

Sabit LR rB L B
R r
= = → = :
1
:
1


veya klotoidin parametresi A ile tanımlanırsa,

2
. A L
i
= ρ yazılabilir. Bir dairenin R yarıçapı gibi bir klotoidin de A parametresi en önemli elemanıdır.
A=a=1 alınırsa buna birim klotoid denir.















Şekil 57. Bir klotoidin şekli
R
A
L
B
x
r
Y
E
B
L
1/r
1/R
E
Y M
t
T
u
X
E
X
K
x
E
F
τ
E
R
S
N
σ P
∆R T
K
X
τ
E
45
y
dy
dx
db
x
O
dt
r
τ
τ
Eğrilik, Yay Uzunluğu, Koordinatlar

Herhangi bir noktada klotoidin eğriliği

B
A RL
B
r
2
1 1
= =

B=L için

L
A R
2
1 1
=

şeklindedir. τ klotoidin teğet açısıdır. Şekilden

dB=r.d τ

yazılabilir. Buradan,

RL
B
r
=
1
















Şekil 58. Klotoid parçası

B.dB=R.L.d τ

İntegral alınarak

τ L R
B
.
2
2
=
yazılır. Herhangi bir noktaya kadar yay uzunluğu

τ RL B 2 ± =

olur.
Eğrilik,

τ
τ
2
1 2 2 2 1
2
A A
r
RL
r
RL
RL
r
= = = =

herhangi bir noktadaki yarıçap

46
τ 2
RL
r =

dur. Diğer taraftan

τ τ τ
τ τ τ
d rSin dBSin dY
d rCos dBCos dX


= =
= =


integral alınırsa;

∫ ∫
= =
τ τ
τ τ τ τ
0 0
d , d rSin Y rCos X

r yerine değeri konulursa

∫ ∫
= =
τ τ
τ
τ
τ
τ
τ
τ
0 0
d
2
Y , d
2
Sin RL Cos RL
X

......... ..........
! 4 ! 2
1
......... ..........
! 5 ! 3
4 2
5 3
+ − + − =
+ − + − =
τ τ
τ
τ τ
τ τ
Cos
Sin

Klotoidin herhangi bir noktasının koordinatları

|
|
.
|

\
|
+ − =
|
|
.
|

\
|
+ − =
|
|
.
|

\
|
+ − =
|
|
.
|

\
|
+ − =
1320 42 3 1320 42 3
2
216 10
1
216 10
1 2
5 3 5 3
4 2 4 2
τ τ τ τ τ τ
τ
τ τ τ τ
τ
i
i
L RL Y
L RL X
(3)
elde edilir.

|
|
.
|

\
|
+ ≅
2 2
4 2
20
1
2 L R
X
RL
X
τ alınarak

|
|
.
|

\
|
− + =
3 3
6
2 2
4 3
336 40
3
1
6 L R
X
L R
X
RL
X
Y
veya

|
|
.
|

\
|
− + =
6
6
4
4
2
3
336 40
3
1
6 A
X
A
X
A
X
Y

yazılabilir. Eğri üzerinde herhangi bir noktada

rB=RL

dir. Bir eğrinin denklemi B= f (τ) şeklinde ise bu eğri herhangi bir noktadaki eğrilik yarıçapı
τ d
dB
r =
şeklindedir. Klotoidde,
47

RL
d
dB
B =
τ


olur. Bunun integrali alındığında,

sabit RL
B
+ = τ
2
2


bulunur. B sıfır olduğunda τ=0 olur ve integrasyon sabiti sıfırdır. Eğri denklemi

τ 2 RL B =

eğrinin son noktası için

τ R A L =

yazılabilir. Bu bağıntı ve LR=A
2
bağıntısı dikkate alınarak R, L, A, τ arasında

2
2
2
2
2
2
2 2 2
2 2
2
2
R
A
A
L
R
L
A R
R
A
L
A L
L
A
R
= = =
= = =
= = =
τ
τ τ
τ
τ
(4)

dir. Ayrıca

τ
τ
2
2
2
R
L
RL A = = =

bağıntısı yazılabilir. Y ve X eşitliklerinde
2
2
2A
L
= τ yerine konulursa önce verilen (0) eşitliklerindeki
klotoidin herhangi bir noktasının koordinatları

8
9
4
5
3456 40 A
L
A
L
L X + − = (5)

10
11
6
7
2
3
42240 336 6 A
L
A
L
A
L
Y + − = (6)

eşitlikleri elde edilir. Ancak bu eşitliklerden hesaplama zaman alıcıdır. Bu nedenle (3) eşitlikleri
yeğlenmektedir.








48
Teğet Açısı, Teğet, Rakordman Payı



Şekil 59. Klotoid


r = R alınarak τ
τ τ τ
2
1 2 2 2 1
2
A A RL RL
RL
r
= = = = eşitliğinde yerine konulursa;

2
2 2 1
A RL R
τ τ
= =

yazılabilir. Teğet açısı için;

2
2
2
2
4 2 2 R
A
A
L
R
L
= = = τ (7)
ve buradan,

τ R L 2 =
τ 2
L
R =

yazılır. Şekil 59’ dan ∆R rakordman payı,

( )
E E
Cos R Y R τ − − = ∆ 1 (8)
49

R
L
Y
E
6
2
≅ ve
2
2
8
1
R
L
Cos
E
≈ − τ (
E
τ nin küçük değerleri için)

) ( ,
24 8 6
2 2 2
R L
R
L
R
L
R
L
R < = − = ∆ (9)

Daire merkezinin koordinatları,

R R Y
M
∆ + = ;
E E M
Sin R X X τ − = (10)

elde edilir.

Klotoidin diğer elemanları

Kısa teğet :
E
E
K
Sin
Y
T
τ
= (11)

Uzun teğet:
E E E U
Cot Y X T τ − = (12)

Normal:
E k
E
E
Tan T
Cos
Y
N τ
τ
= = (13)


E E E k U
Tan Y X N T T T τ + = + + =
2 2
(14)

eşitlikleri ile elde edilmektedir. Bu eşitliklerde T, klotoidin başlangıç F noktasına olan uzunluktur (Şekil
59).

Simetrik Geçiş Eğrisi Klotoid Elemanlarının Hesabı

Daire yayının her iki tarafında klotoid uzunlukları eşitse buna simetrik geçiş eğrisi denilmektedir.
Aşağıda simetrik geçiş eğrisine ait bir örnek verilmektedir.



Şekil 60. Simetrik geçiş eğrisi
50
Örnek:

A= 150 m, R = 350 m, γ = 60
0
(66,6667 grad) olarak verildiğine göre, klotoidin elemanlarını
hesaplayınız.

Çözüm:

m
R
A
L 286 . 64
2
= =

radyan
R
L
09184 . 0
2
= = τ

grad 847 . 5
200
= =
π
τ τ

m
R
L
R 492 . 0
24
2
= ≅ ∆

m A X 232 . 64
216 10
1 2
4 2
=
|
|
.
|

\
|
+ − =
τ τ
τ

m A Y 967 . 1
1320 42 3
2
5 3
=
|
|
.
|

\
|
+ − =
τ τ τ
τ

( ) m Cos R Y R
E E
492 . 0 1 = − − = ∆ τ

492 . 350 ; 134 . 32 = = − =
M E E M
Y m Sin R X X τ

m
Sin
Y
T
E
E
K
446 . 21 = =
τ


m
Tan
Y
Y X T
E
E
E E U
876 . 42 = − =
τ


m Tan R R X T
M
490 . 234
2
) ( = ∆ + + =
γ


( ) m R b
grad
233 . 302
200
2 = − =
π
τ γ

Simetrik Olmayan Bir Geçiş Eğrisi İçin Eleman Hesabı

Daire yayının iki tarafındaki geçiş eğriliği farklı uzunluklarda ise bu tür eğrilere simetrik olmayan geçiş
eğrileri denilmektedir. Aşağıda simetrik olmayan geçiş eğrisine ait bir örnek verilmektedir.


51

Şekil 61. Simetrik olmayan geçiş eğrisi


Örnek :

T
1
=

87.25 m

γ = 32.20 grad

A
1
=120 m

R = 200 m

A
2
= ?

Çözüm :

• A = 120 alınarak aşağıdaki değerler bulunur.

L
1
=72.00 m

τ
1
=0,1800 rad, τ
1
= 11.459 grad

∆R
1
=1.079 m

X
1
=71.767 m

Y
1
=4.310 m

X
M1
=35.961 m

T
K1
=24.075 m

T
U1
=48.081 m

52
• 2.Teğet üzerine M noktasının koordinatları:

( ) ( ) m Cos R R Sin X T R R
M
752 . 200
1 1 1 2
= ∆ + + − = ∆ + γ γ

( ) m Cos X T Sin R R X T
M M
120 . 52 ) (
1 1 1 2 2
= − − ∆ + = − γ γ

• = ∆
2
R 0.7522 alınarak,

( ) m R R R L 117 . 60 6 24
2 2 2
= ∆ ∆ + ≅

m RL A 651 . 109
2 2
= =

grad rad 561 . 9 1503 . 0
2
= = τ

X
2
= 59.981 m

Y
2
= 3.007 m

X
M2
= 30.036 m

T
K2
= 20.068 m

T
U2
= 40.096 m

T
2
= 82.593 m

18 . 11 ) (
2 1
g
= + − τ τ γ

b = 35.101 m

Toplam uzunluk 167.218 m

Klotoid Hesabına Ait Bir Sayısal Örnek

Verilenler

Teğet (X ekseni)

P
1
, P
2
, M noktasının koordinatları ve R

Koşul: Y
M
> R ( R > 0)

NN Y(m) X(m)
1 62488.65 99244.63
2 62913.55 98962.80
M 62580.36 98246.33

R = 780 m

İstenenler: L, A, τ, X
E
, Y
E
, T
K
, T
U
, T


53


Şekil 62. Klotoid

Çözüm

2842 . 137
2
1
g
t = m S 871 . 509
2
1
=

1680 . 194
1
g M
t = m S
M
504 . 1002
1
=

7117 . 27
2
g M
t = m S
M
155 . 790
2
=

m t t Cos S p
M M
235 . 628 ) (
2
1 1 1
= − =

m t t Cos S q
M M
364 . 118 ) (
2
2
1 2
− = − = (Dik ayağı dışta kalıyor)

Kontrol

2
1
S q p = −

( ) ( ) m q S p S Y
M
M
M
239 . 781
2
2
2
2
2
1
= − = − =

m R Y R
M
239 . 1 = − = ∆

m R R L 313 . 152 24 = ∆ =

m RL A 680 . 344 = =

2157 . 6 097637 . 0
2
g
R
L
= = = τ

m L X
E
168 . 152
216 10
1
4 2
=
|
|
.
|

\
|
+ − =
τ τ


54
m RSin X X
E E M
132 . 76 = − = τ

m
A
X
A
X
A
X
Y
E E E
E
957 . 4
336 40
3
1
6
6
6
4
4
2
3
=
|
|
.
|

\
|
− + =

m
Sin
Y
T
E
E
K
850 . 50 = =
τ


m
Tan
Y
Y X T
E
E
E E U
560 . 101 = − =
τ


m Tan R R X T
M
654 . 152
2
) ( = ∆ + + =
γ


m
Cos
Y
N
E
E
981 . 4 = =
τ


Geçiş eğrisinin başlangıcı m X p O
M
102 . 552 = − =

P
2
’ ye göre X değeri,

m S X p O
M
231 . 42
2
1
= − − = ; m O X E
E
400 . 194 = + =

m q M 364 . 118 = − = ; m O T P
N
885 . 194 = + =


Kesin A, R
min
ve Yaklaşık Olarak Verilen A Parametre Değerleriyle Simetrik Olmayan Tepe
Klotoidi



Şekil 63.




55
Verilenler

R
min
, A
1
, ≈A
2
, γ

İstenen

Her iki parça için klotoidin elemanları, teğet uzunlukları T
1
ve T
2

Çözüm

A
1
ve R
min
değerleri yardımıyla ilk klotoid parçasının elemanlarının bulunması, τ
1
değerinin
hesaplanmasıyla, tepe klotoidine teğet açılarının toplamı teğet kesim açısına eşittir, böylece

2 1
τ τ γ + = ya da
2 2
τ γ τ − =

Klotoidin ikinci parçası için bulunan
2
τ açısı alınarak, R
min
değerleriyle L, A değerleri hesaplanır. Teğet
uzunlukları,

( ) ( ) γ
τ

=
+ 200
2
2 1
1
Sin
Sin
T T
Z
K K

( ) ( ) γ
τ

=
+ 200
1
2 1
2
Sin
Sin
T T
Z
K K


γ γ Sin Sin = − ) 200 (

( )
γ
τ
Sin
T T Sin
Z
K K 2 1 2
1
+
=
( )
γ
τ
Sin
T T Sin
Z
K K 2 1 1
2
+
=

1 1 1
Z T T
L
+ =

( )
γ
τ
Sin
T T Sin
T T
K K
L
2 1 2
1 1
+
+ =
( )
γ
τ
Sin
T T Sin
T T
K K
L
2 1 1
2 2
+
+ =

elde edilir.

Örnek:

Verilenler

γ = 19.7205 grad

A
1
= 75 m

A
2
≈ 90 m

R
min
= 150 m

İstenen

Her iki klotoid parçası elemanları, teğet uzunlukları, T
1
ve T
2

Çözüm

A
1
= 75 m

R
min
= 150 m

56
Birinci klotoid parçası için hesaplanan değerler

m L 5 . 37
1
= m X 44 . 37
1
= 52 . 12
1
=
K
T

m R 39 . 0
1
= ∆ m Y 56 . 1
1
= 02 . 25
1
=
L
T

m X
M
74 . 18
1
= ) ( 9578 . 7
1
gon grad = τ

2
τ açısının hesaplanması

1 2
τ τ − = r

gon 7627 . 11 9978 . 7 7205 . 19
2
= − = τ

2
τ açısı yardımıyla R
min
= 150 m alınarak ikinci klotoid parçası için asal elemanlar:

m L
R
L
43 . 55
2
2
2
2
= ⇒ = ρ τ m R 85 . 0
2
= ∆

m A 18 . 91
2
= m X
M
68 . 27
2
= m T
K
54 . 18
2
=

X
2
= 55.24 02 . 37
2
=
L
T

Y
2
= 3.41 gon 7627 . 11
2
= τ

T
1
ve T
2
uzunluklarının hesaplanması

( )
γ
τ
Sin
T T Sin
T T
K K
L
2 1 2
1 1
+
+ =

( )
7205 . 19
54 . 18 52 . 12 7627 . 11
02 . 25
1
Sin
Sin
T
+
+ =

m T 74 . 43
1
=

( )
γ
τ
Sin
T T Sin
T T
K K
L
2 1 1
2 2
+
+ =

( )
7205 . 19
54 . 18 52 . 12 9578 . 7
02 . 37
2
Sin
Sin
T
+
+ =

m T 72 . 49
2
=








57
A
1
, A
2
Ve R Değerleriyle Simetrik Olmayan Geçiş Eğrisi

Verilenler

A
1
, A
2
ve R

İstenenler

T
1
ve T
2
teğet uzunlukları, daire yayının b yay uzunluğu

Çözüm

Her iki klotoid parçası için asal elemanlar hesaplanır (Şekil 64). Böylece,

2
) (
1 1
γ
Tan R R t ∆ + =

2
) (
2 2
γ
Tan R R t ∆ + =

d t X T
m
+ + =
1 1 1


d t X T
m
− + =
2 2 2


Bu toplamada işaretlere dikkat edilmeli, çünkü d ’nin değeri negatif olarak elde edilebilmektedir. Daire
yay parçasının merkez açısı;


) (
2 1
τ τ γ α + − =

Yay uzunluğu

200
πα R
b =

elde edilir (Şekil 64).


Şekil 64.

58
Örnek:

Verilenler

A
1
= 150 m

A
2
= 90 m

R = 200 m

γ = 30.1800 gon


İstenenler

T1, T2, b

ve tüm klotoid elemanları

Çözüm

m A 150
1
= m A 90
2
=

m L 50 . 112
1
= m L 50 . 40
2
=

m R 63 . 2
1
= ∆ m R 34 . 0
2
= ∆

m X
m
10 . 56
1
= m X
m
24 . 20
2
=

m X 61 . 111
1
= m X 46 . 40
2
=

m Y 49 . 10
1
= m Y 37 . 1
2
=

m T
K
78 . 37
1
= m T
K
51 . 13
2
=

m T
U
31 . 75
1
= m T
U
02 . 27
2
=

gon 9049 . 17
1
= τ gon 4458 . 6
2
= τ


2
) (
1 1
γ
Tan R R t ∆ + = m t 95 . 48
1
=
2
) (
2 2
γ
Tan R R t ∆ + = m t 40 . 48
2
=

d t X T
m
+ + =
1 1 1

1
T =100.03 m
d t X T
m
− + =
2 2 2

2
T =73.66 m
) (
2 1
τ τ γ α + − = = 5.8293
200
πα R
b =

= 18.31 m
59



Şekil 65.



Dönüm Eğrisi Uygulaması




Şekil 66



60
Verilenler:

Teğet kesim noktaları TS
g
, TS
12
, TS
10
, TS
11
’nin koordinatları

Teğet uzunluğu T
1
, T
w1
, T
w2
, T
2


Daire yayı uzunlukları b
1
ve b
2


Çözüm:

a) Klotoidin bütün elemanlarının hesabı

b) Küçük nokta ve yan nokta hesabına göre M1 daire merkez açısının koordinatları

c)
11 12
TS TS teğet üzerine M1 merkez noktasının koordinatlarının dönüşümü

Sonuçlar: n
m1
ve Z
m1


d)
2 1
M M merkez noktaları arasındaki uzaklıkların hesaplanması

( ) ( )
2
2 1
2
2 1 2 1 2 1 mw mw w w
X X R R R R M M + + ∆ + ∆ + + =

e) a, b ve c uzunluklarının hesaplanması

a = (R
2
+ ∆ R
2
)-n
m1


b =
2 2
2 1
a M M −

c = Z
m1
-b- X
m2


f) Yan nokta hesabına göre M
2
merkez noktasının koordinatlarının hesabı

g)M
1
ve M
2
koordinatlarından elde edilen v
2
1
M
M
açıklık açısının hesabı


h)δ açısının hesabı

i) tan δ =
2 1 1 2
2 1
w w
mw mw
R R R R
X X
∆ + ∆ + +
+





61

Şekil 67

j)γ
10
ve γ
11
açılarının hesabı

Teğet kesim noktalarının koordinatlarından, açıklık açısı
10
TS
TS
g
v ve
12
11
TS
TS
v hesaplanarak

düğüm teğetlerinin açıklık açısı γ
w
;

v
w
= v
2
1
M
M
± δ – 100 gon

elde edilir. δ’nın işareti farklı faktörlere bağımlıdır. Teğet kesim açıları γ
10
ve γ
11

γ
10
=
10
TS
TS
g
v - v
w
ve γ
11=
12
11
TS
TS
v - v
w


k)Teğet uzunlukları T
1,
T
w1,
T
w2,
T
2
’ nin hesaplanması, simetrik olmayan geçiş eğrisinde uygulanan
yöntem ve formüller uygulanarak elde edilir.

l)Teğet kesim açıları γ
10
ve γ
11
elde edilen teğet uzunlukları N, T
1,
T
w1,
T
w2
ve T
2
’ den TS
g
, TS
10
, TS
11
,
TS
12
kontrol poligonlarının hesaplanması

m)Daire yay uzunlukları b
1
ve b
2
’ nin hesaplanması

) (
1 1 10 1 w
τ τ γ α + − =
200
1 1
1
πα R
b =

) (
2 2 11 2 w
τ τ γ α + − =
200
2 2
2
πα R
b =

62
Örnek:



Şekil 68

Verilenler:

Teğet kesim noktalarının koordinatları


NN Y X

TS
g
140.10 530.27
(TS
10
’) -149.48 320.51
(TS
11
’) 215.92 280.12
TS
12


307.92 20.46



Yay Elemanları

A
1
= 100 m
R
1
= 75 m
A
w1
= A
w2
= 85 m
R
2
= 125 m
A
2
= 140 m

Klotoid başlangıç noktasına olan uzaklık N=73.13 m


İstenenler:

A
1
, A
w1
ve A
2
için klotoid elemanları
Teğet uzunlukları T
1
, T
w1
, T
w2
, T
2

Teğet kesim noktalarının koordinatları TS
10
ve TS
11
b
1
ve b
2
daire yayı uzunluğu



63
Çözüm:

a)











b) Küçük nokta ve yan nokta koordinatlarının hesabı

S=
2
2
) (
) (
A E
A E
X X
Y Y




Mesafe o=
e
A E
S
Y Y −

Y
a=
e
A E
S
X X −

X
NN ∆S
i
Y
n
=Y
n-1
+o.S
n
X
n
=X
n-1
+a.S
n
o= -0.80986 a=-0.58663
TS
g
+140.10 +530.27 İlave
hesaplamalar
138.08 N=73.13
F
pM1
+28.27 +449.27 X
M1
=64.95
(-84.60) +49.63 -68.52 138.08
M
1
+77.90 +380.75
219.49 +177.75 -128.76 R=75.00
F
p
-99.85 +251.99 ∆R
1
=9.60
(+84.60) -49.63 +68.51 84.60
TS
10
-149.48 +320.51
S= 357.57


c)
'
11
12
TS TS teğetleri üzerine, M
1
merkez noktasının koordinatlarının dönüşümü

NN S
o=
e
A E
S
Y Y −
Y
n
=Y
A
+oS
a=
e
A E
S
X X −
X
n
=X
A
+aS

∆Y
Y
∆X
X

+a. ∆Y
-o. ∆X
n
p

+a. ∆X
+o. ∆Y
z
p

S=275,48 o=0.33396 a=0.94257
TS
12
307.92 20.46 0.00 0.00 TS
12

-230.02 360.29 -261.81
120.32
339.60
76.82

M
1
77.90 380.75 -96.49 416.42 M
1

138.02 -100.63 130.09
-33.61
-94.85
-46.09

TS
11

215.92 280.12 -0.01 275.48 TS
11


-92.00 259.66 0.00 275.45



R
1
= 75 m
A
1
= 100 m
L
1
=133,33 m
∆R
1
=9.60 m
X
m1
=64.95 m
X
1
=123,18 m
Y
1
=37.33 m
1
τ =56.5884 gon
R
2
= 75 m
A
w1
= 85 m
L
w1
=96.33 m
∆R
w1
=5.08 m
X
mw1
=47.51 m
X
w1
=92.44 m
Y
w1
=20.02 m
1 w
τ =40.8851 gon
R
2
= 125 m
A
w2
= 85 m
L
w2
=57.80 m
∆R
w2
=1.11 m
X
mw2
=28.85 m
X
w2
=57.49 m
Y
w2
=4.44 m
2 w
τ =14.7187gon
R
2
= 125 m
A
2
= 140 m
L
2
=156,80 m
∆R
2
=8.08 m
X
m2
=77.38 m
X
2
=150,74 m
Y
2
=31.87 m
2
τ =39. 9288 gon
64
d)
2 1
M M merkez noktalarının mesafesinin hesabı

2 1
M M =
2
2 1
2
2 1 2 1
) ( ) (
mw mw w w
X X R R R R + + ∆ + ∆ + +

2 1
M M =
2 2
) 85 . 28 51 . 47 ( ) 11 . 1 08 . 5 125 75 ( + + + + +

2 1
M M =219.88 m

e) a, b, c uzunluklarının hesabı

a=
1 2 2
) (
m
n R R − ∆ +
a= 36.59 m
b=
2
2
2 1
a M M −
b= 216.81

c= Z
m1
-b-X
m2
= 416.42 – 216.81 – 77.38 = 122.23 m

f)

S=
2 2
) ( ) (
A E A E
X X Y Y − + −
Mesafe
o=
e
A E
S
Y Y −

Y
a=
e
A E
S
X X −

X

NN ∆S
i
Y
n
=Y
n-1
+oS
n
X
n
=X
n-1
+aS
n

S=275.48 o=-0.33396 a=0.94257
TS
12
0.00 307.92 20.46
199.61 -66.66 188.15 c=122.23
F
Pn2
241.26 208.61 X
m2
=77.38
-133,08 -125.44 -44.45 199.61
M
2
115.82 164.16
75.87 -25.34 71.52
F
p
90.48 235.68 R
2
+∆R
2
=133.08
133.08 125.44 44.44
TS
11
215.92 280.12
275.48 -92.00 259.66

g) v
2
1
M
M
açısının hesabı ve
2 1
M M merkez noktaları arasındaki mesafenin kontrolü

Y X
----------------------------------------------------------
M
1
77.90 380,75 tan v
2
1
M
M
=

+
= 0,17508

M
2
115,82 164,16 v
2
1
M
M
= 188.9659
----------------------------------------
+37.92 -216,59

2 1
M M = 88 . 219 59 . 216 92 . 37
2 2
= + m



65
h) δ açısının hesaplanması

tan δ =
2 1 2 1
2 1
W W
mW mW
R R R R
X X
∆ + ∆ + +
+


tan δ =
19 . 206
36 . 76
= 0.37034

δ = 22.5794 gon

i) Teğet kesim açıları olan γ
10
ve γ
11
hesabı

v
2
1
M
M
= 188.9659 gon

δ = 22.5794

-100
---------------------------

V
W
= 111.5453 gon


TS
g
+140,10 +530,27 TS
11’
215,92 280,12
TS
10
-149,48 +320,51 TS
12
307,92 20.46
-------------------------------------------- --------------------------------------------

' 10
9
TS
TS
V =


1.38053
12
' 11
TS
TS
V =

+
0,35431

' 10
9
TS
TS
V = 260.0911
12
' 11
TS
TS
V = 178.3224

-V
W
= 111.5453 -V
W
= -111.5453
--------------------------------------- ----------------------------------------
γ
10
= 148.5458 gon γ
11
= 66,7771 gon

j) Teğet uzunluklarının hesabı

TS
10
yayında TS
11
yayında
2
10
γ
= 74.2729
2
11
γ
= 33,3886
R
1
+∆R
1
= 84.60 R
2
+∆R
2
= 133,08
R
1
+∆Rw
1
= 80.08 R
2
+∆Rw
2
= 126,11
∆Rw
1
+∆R
1
= -4.52 ∆Rw
2
+∆R
2
= 6.97
---------------------------- ----------------------------
1
t = tan
2
10
γ
( R
1
+∆R
1
)
1
t = tan
2
11
γ
( R
2
+∆Rw
2
)
t
1
= 197,82 m t
1
= 72.96 m
------------------------------- -------------------------------

2
t = tan
2
10
γ
( R
1
+∆Rw
1
)
2
t = tan
2
11
γ
( R
2
+∆R
2
)
t
2
= 187,25 m t
2
= 76.99 m
------------------------------- --------------------------------
66
10
1 1
γ Sin
R R
d
W
∆ − ∆
=
11
2 2
γ Sin
R R
d
W
∆ − ∆
=
d = -6.25 m d = 8.04 m
-------------------------------- ---------------------------------
T
1
= X
m1
+ t
1
+ d T
W2
= X
mW2
+ t
1
+ d
T
1
= 64.95 + 197.82 – 6.25 T
W2
= 28.85 + 72.96 +8.04
T
1
= 256.52 m T
W2
= 109.85 m
-------------------------------- ---------------------------------
T
W1
= X
mW1
+ t
2
+ d T
2
= X
m2
+ t
2
- d
T
W1
= 47.51 + 187,25 + 6.25 T
2
= 77.38 + 76.99 – 8.04
T
W1
= 241,01 m T
2
= 146,33 m

k) Kontrol poligonlarının hesabı

NN β α S ∆Y ∆X Y X
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
TS
9
260.0911 329.65 -266.97 -193.38 140.10 530.27

TS
10
51.4542


111.5453 350.86 +345.11 -63.28 -126.87 336.89

TS
11
266.7771


178.3224 268.56 +89.69 -253.14 218.24 273.61

TS
12
307.93 20.47
-----------------------------
(307.92) (20.46)


Şekil 69.

l) Daire yay uzunluklarının hesabı
1
b

ve
2
b

1
α = ) (
1 1 10 W
τ τ γ + −
2
α = ) (
2 2 11
τ τ γ − −
W

1
α = 148.5458-(56,5884 + 40,8851)
2
α = 66,7771-(14,7187 – 39,9288)
1
α = 51.0723
2
α = 12.1296

1
b

=
200
1 1
πα R
=
200
0723 . 51 75π

2
b

=
200
2 2
πα R
=
200
1296 . 512 125π

1
b

= 60.17 m
2
b

= 23.82 m
67
4.1.1 Klotoidin Ara Noktalarının Aplikasyonu

Klotoidin ara noktaları

• Dik koordinat yöntemiyle
• Işınsal yöntemle
• Kestirme yöntemiyle aplikasyonu yapılabilir.


4.1.1.1 Dik Koordinat Yöntemiyle Aplikasyon

a- Teğetten Aplikasyon


Şekil 70. Dik koordinat yöntemi

AC arasına eşit aralıklı n tane nokta aplike edilmek isteniyorsa, örneğin yukarıdaki şekilde görüldüğü
gibi L
1
, L
2
, L uzunlukları bulunur. (7) eşitliklerinden τ τ τ , ,
2 1
değerleri bulunur. (1) eşitliğinden de
ρ ρ ρ , ,
2 1
değerleri hesaplanır. Sonra (5) eşitlikleri kullanılarak klotoidin ara noktalarının ve son
noktasının aplikasyon değerleri bulunur.


4.1.1.2 Işınsal Yöntem İle Aplikasyon




Şekil 71. Şekil 72.



S =
2 2
Y X + ,
X
Y
tg = γ ,
X
Y
arctg = σ (15)

Açı ve uzunluğa göre kirişten aplikasyon yapılır.



68
4.1.1.3 Kestirme Yöntemi İle Aplikasyon

Bu yöntem uzunluk ölçüsünü gerektirmediği için ve ayrıca yüksek presizyon sağladığı için tercih
edilmektedir. İki teodolitle KB ve KS noktalarında aplikasyon yapılmaktadır. δ
i
ve
i
∈ açıları
koordinatlardan hesaplanır.



Şekil 73. Kestirme yöntemi




4.2 LEMNİSKAT

Lemniskat, birleştirme kurpları içerisinde ideal birleştirme kurbu klotoidine en yakın eğridir.
Lemniskatın kutupsal koordinatlara göre denklemi;

S
2
= A
2
Sin 2σ veya A
2
= 3RS
L
(16)

şeklindedir.

S, σ eğri üzerindeki bir noktanın ışınsal koordinatları
A, eğrinin büyüklüğünü belirleyen parametreler






Şekil 74. Lemniskat


69


Şekil 75.

Lemniskatın en önemli özelliği sapma açısı (∆)’nın, teğet-kiriş açısı (τ )’nin üç katına eşit olmasıdır.

∆ :projeden hesaplanır
R :Lemniskat ile kurbun orta noktaları L
K
ve K
L
deki eğrilik yarıçapı, proje mühendisi tarafından
belirlenir.
S
L
:Lemniskatın kiriş uzunluğu
A :Lemniskatın parametresidir. A
2
=3RS
L
eşitliğinden hesaplanır.
L :Lemniskatın uzunluğudur.

.......... tg
12
1
tg
5
2
tg 2 (
2
A
L
9 5
σ + σ − σ =

bağıntısı ile hesaplanır.

X
P
, Y
P
lemniskat üzerindeki bir P noktasının aliyman doğrultusuna göre dik koordinatlarıdır.

X
P
=S
P
cos
P
σ Y
P
=S
P
sin
P
σ (17)
Sin2
P
σ =S
P
/3R

dir. Burada S
P
seçilir.
P
σ , S
P
lemniskat üzerindeki bir P noktasının kutupsal koordinatlarıdır.
T teğet uzunluğudur.

T=R(3sinσ -2sin
3
σ )+R(3cos σ -2cos
3
σ )tg
2

(18)

b kurp uzunluğudur.
L
2τ − ∆ = α alınarak b=
200
Rα π
bağıntısından hesaplanır.






70
4.3 KÜBİK SPİRAL



Şekil 76.



∆ :Projeden hesaplanır
R :Spiral ve kurbun ortak noktaları S
k
ve K
s
deki eğrilik yarıçapı, proje mühendisi tarafından
takdir edilerek belirlenir.
L
S
:Spiralin uzunluğu (SB-Sk) proje mühendisi tarafından takdir edilerek belirlenir.
S
τ :S
K
daki teğet açısıdır. ρ = τ
R 2
L
S
S

p
τ :Spiral üzerindeki bir P noktasındaki teğet açısıdır. Bir L
P
uzunluğu için
S
P
S
P
L
L
=
τ
τ

bağıntısından hesaplanır.
X, Y :S
k
noktasının aliyman doğrultusuna göre dik koordinatları

......)
216 10
1 ( L X
10
S
2
S
S

τ
+
τ
− = ......)
1320 42 8
( L Y
5
S
3
S S
S

τ
+
τ

τ
= (19)

bağıntıları ile hesaplanır.

X
P
, Y
P
:Spiral üzerindeki P noktasının aliyman doğrultusuna göre dik koordinatlarıdır. Yukarıdaki
bağıntılarda L
S
yerine L
P
ve
S
τ yerine de
P
τ konularak hesaplanır.

T Teğet uzunluğudur.

m=Y-R(1-cos
S
τ )
n=X-Rsin
S
τ eşitliklerinden
T=n+(R+m)tg
2

olarak hesaplanır.
B kurp uzunluğudur.
S
2τ − ∆ = α alınarak
b=
200
Rα π
bağıntısı ile hesaplanır.
71
4.4 KÜBİK PARABOL

X≅ l=S
L
alınırsa

RL 6
X
RX 6
X
Y
3 3
= = (20)



denklemi yazılabilir. C=LR, C sabitedir.




Şekil 77. Kübik parabol ve klotoidin grafiği

Kübik parabolün elemanları kübik spiral gibi hesaplanır. Kübik parabol demiryollarında çok kullanılır.
Çünkü geçiş kurbu yatık ve kısadır. Bazı yaylarda yukarıdaki eşitliğin ikinci kısmı kullanılmaktadır.
Kübik parabol için

X=l
Y=
2
3
A 6
l
(21)

değerleri kullanılmaktadır.


4.5 SINUSOID

Günümüzde klotoidin yüksek hızlarda, hareket dinamiğine karşın oluşturduğu sakıncaların daha üstün
geçiş eğrileriyle bertaraf edildiği ortaya çıkmıştır. Bu tarz için ideal çözüm olan sinusoid eğrisi, çok
yüksek hızlı manyetik raylı sistemlerde ve diğer mühendislik yapılarında uygulanmaktadır.



Şekil 78. Sinüsoid eğrisi ve asal eleman değerleri



Klotoid
Kübik Parabol
72
Şekil 78’e göre sinüsoidin eğrilik fonksiyonu

k =
(
(
¸
(

¸

|
|
.
|

\
| π
π

E E
L
L 2
Sin
2
1
L
L
R
1
(22)

τ teğet açısının diferansiyel değişimi

dL ))
L
L 2
( Sin
2
1
L
L
(
R
1
dL
r
1
d
E E
π
π
− = = τ

elde edilir.

Herhangi bir P noktasındaki τ teğet açısı



π
π
+ = τ = τ
=
L
0 L E
2
E
E
2
)) 1 )
L
L 2
(cos(
4
L
L 2
L
(
R
1
d (23)

L
E
= Sinüsoidin uzunluğu
R = Bağlanılan Daire Yarıçapı

bulunmaktadır.

Şekil 78 deki diferansiyel üçgenden

dy=dL sin τ , dx=dLcos τ

ve

Y=

τ
=
L
0 L
dL sin , X=

τ
=
L
0 L
dL cos (24)

formülleri elde edilir. Bu integrallerin hesabı için en uygun yöntem, yapılan bir program yardımıyla
(dL=1 m alınarak) Y ve X değerlerinin elde edilmesidir.

Sinüsoidin asal eleman değerlerinin hesaplanması klotoiddekinin aynısıdır.


Teğet açısı

π
= τ
200
R 2
L
E
E
(25)

Rakordman payı

) cos 1 ( R Y R
E E
τ − − = ∆ (26)

Daire merkezinin koordinatları

X
M
= X
E
-R sin
E
τ
Y
M
=R+∆R (27)






73
Kısa teğet

E
E
k
sin
Y
T
τ
= (28)

Uzun teğet

T
U
=X
E
-Y
E
cot
E
τ (29)


Normal

N=
E k
E
E
tan T
cos
Y
τ =
τ
(30)

Teğet uzunluğu

T=T
u
+
E E E
2 2
k
tan Y X N T τ + = + (31)

formülleriyle hesaplanabilir.

4.5.1 Simpson Kuralının Geçiş Eğrileri Uygulamalarında Kullanılması

Geçiş eğrileri olarak kullanılan klotoid, sinüsoid ve diğer eğrilerin koordinatlarının hesaplanması için
uygulanan sayısal integrasyon yöntemleriyle Fresnel integrallerinin çözümüne ait genel bir yaklaşım
olan Simpson kuralı bu bölümde incelemiş ve sayısal örnekler verilmiştir.

Harita ve Kadastro Mühendisi, yol inşaatında oluşturulan güzergâhı, mevcut bir poligon ağına
bağlamaktadır. Bu çalışma, yüksek bir duyarlılık ister. Çünkü güzergâhın cm’ye kadar doğrulukla
araziye aplikasyonu gerekmektedir. Ayrıca hesaplama işi ise oldukça zaman alıcıdır. Yol inşaatında,
Hharita ve Kadastro Mühendisinin işlevi iki kısımda toplanabilir. Bunlardan birisi güzergâhın hesabı,
diğeri ise aplikasyonudur.

Güzergâh elemanları olarak bilinen, doğru ile daire yayı arasına yerleştirilen geçiş eğrilerinin (Klotoid,
sinüsoid, v.d.) hesaplanmasına ait genel bir yaklaşım yöntemi olan simpson kuralı aşağıdaki gibi
açıklanabilir.

Belirli integrallerin hesaplanması için sayısal integrasyon yöntemleri olduğu gibi, belirsiz integrallerin
hesaplanması için de çeşitli yöntemler mevcuttur. Birçok sayısal integrasyon yöntemleri, temel olarak
f(L) fonksiyonunun | | b , a aralığında, n eşit parçada, ∆L =
n
a b −
yay parçalarına bölünmesi ile
hesaplanmaktadır. Burada ;

k = 0, 1, 2, 3, 4,……..,n , y
K
= f (L
K
) = f (a+k ∆L) şeklindedir.

Genel olarak n değeri arttıkça bu yaklaşımın doğruluğu da artmaktadır.

Şekil 78’de verilen diferansiyel üçgen yardımıyla geçiş eğrisi yay parçasının üzerindeki noktaların
koordinatları,

dX = dL Cosτ
(32)
dY = dL Sinτ



74
X =

τ
=
L
0 L
dL Cos =

=
L
0 L
dL ) L ( f (33)

Y =

τ
=
L
0 L
dL Sin =

=
L
0 L
dL ) L ( f (34)

eşitlikleri ile ifade edilmektedir.

Simpson kuralının genel eşitliği,

(
(
¸
(

¸

∆ + +
+ ∆ + + ∆ + + + +


=
=
L) n f(L ..... .......... .......... .......... .......... .......... .......... ..........
........ L) 3 4f(L L) 2 2f(L ∆L) 4f(L ) f(L
3
∆L
dL f(L)
0
0 0 0 0
L b
0 a
(35)

olup açılım yapılırsa ve (4) eşitliği, (2) ve (3) eşitliklerine uygulanırsa

| |

+ + + + + + + + + ≈ =
− −
b
a
4x 2x ....... 4x 2x 4x 2x 4x x
3
∆L
f(L)dL
n 1 n 2 n 5 4 3 2 1 0
x X (35a)

| |

+ + + + + + + + + ≈ =
− −
b
a
4y 2y ....... 4y 2y 4y 2y 4y y
3
∆L
f(L)dL
n 1 n 2 n 5 4 3 2 1 0
y Y (35b)

elde edilmektedir.

Bu yöntemin geçiş eğrisine uygulanması aşağıdaki biçimdedir. Eğrilik, k=
dL

alınarak geçiş eğrisinin
herhangi bir noktasındaki teğet açısı,



+ = τ
L
0
c kdL (36)

eşitliğiyle hesaplanmaktadır.

Şekil 79. Geçiş eğrisi

(33) ve (34) eşitliklerinin hesaplanması, çok karmaşık işlemleri içermektedir. Ancak program ya da
tablolar yardımıyla sonuçlara ulaşılabilmektedir. Simpson yöntemi, program düzenlemesini ve
karmaşık işlemleri ortadan kaldırarak, pratik şekilde hesaplama yapılması ve hassas sonuçlara
ulaşmamızı sağlamaktadır. Bu yöntem geçiş eğrileri olan klotoid ve sinüsoidin herhangi bir
noktasındaki koordinatlarının hesaplanmasına, teğet açıları ( τ ) ve yay aralığı ( ∆L ) esas alınarak,
Y
E
Tu

S
75
bitim noktasının (E) koordinatlarının ve bu koordinatlar yardımıyla da diğer elemanların bulunmasını
sağlamaktadır.


Simpson yönteminin, geçiş eğrilerine uygulandığında (35) eşitliğindeki değerler


n
L L
n
a b
L
0 E

=

= ∆ (37)



L
0
= Geçiş eğrisinin başlangıcı
L
E
= Geçiş eğrisinin uzunluğu
n = Geçiş eğrisinin bölündüğü parça sayısı
∆L = Geçiş eğrisinin yay uzunluğunu ifade etmektedir.


(35) eşitliğindeki L
0
, L
0
+∆L, L
0
+2∆L, L
0
+3∆L, …………, L
0
+n∆L yay parçalarına karşılık gelen teğet
açıları(τ), (36) eşitliği yardımıyla hesaplanabilir. (36) eşitliğinden elde edilen teğet açısı, (33) ve (34)
eşitliğinde yerine konularak (35a ve 35b) eşitlikleri yardımıyla çözülebilmektedir.

Simpson yöntemi, klotoid için aşağıdaki şekilde uygulanabilir.

A
2
= R L (38)

k =
R
1
(39)

k =
2
A
L
(39a)

olup k değeri, (5) eşitliğinde yerine konularak teğet açısı,

τ =
2
2
A 2
L
(40)

elde edilir.

Simpson kuralının genel eşitliğiyle, (33) ve (34) eşitlikleri uygulanarak klotoid için herhangi bir noktanın
ve bitim noktasının(E) koordinatları Tablo 1’de hesaplanmıştır.

Sinüsoid için (36) eşitliği uygulanarak,

k =
(
(
¸
(

¸

|
|
.
|

\
| π
π

E E
L
L 2
Sin
2
1
L
L
R
1
(41)

teğet açısı,


(
(
¸
(

¸

|
|
.
|

\
|

π
π
+ = τ 1
L
L 2
Cos
4
L
L 2
L
R
1
E
2
E
E
2
(42)

elde edilir. Bu yöntemin, sinüsoide uygulanması aşağıdaki tablolarda verilmektedir.

Simpson yöntemi, geçiş eğrilerinin koordinatlarının hesaplanması için bilgisayar programı yapmadan,
karmaşık işlemlerin ortadan kalkmasını, pratik şekilde hesap yapılmasını ve hassas sonuçlara
ulaşılmasını sağlamaktadır.
76

SİMPSON KURALI YARDIMIYLA KLOTOİD KOORDİNATLARININ HESABI

(DOĞRU – DAİRE ARASINDA UYGULANMASI)

Klotoid ve sinüsoid geçiş eğrileri (L
E
=250 m, R=1000 m) için 25 m aralıklarla Y, X koordinatları ve asal
eleman değerleri aşağıda hesaplanmıştır.

L :Geçiş eğrisinin herhangi bir noktadaki uzunluğu (m)
L
E
:Geçiş eğrisinin uzunluğu (m)
R :Bağlanılan daire yarıçapı (m)
2
2
A 2
L
) rad ( = τ
LE (m) R (m) L (m) τ (rad) sin τ cos τ Y (m) X (m)
250 m 1000 m 0 0,0000 0,0000 1,0000 Y
0
= 0,000 X
0
= 1,000
25 0,0013 0,0012 1,0000 4Y
1
= 0,005 4X
1
= 4,000
50 0,0050 0,0050 1,0000 2Y
2
= 0,010 2X
2
= 2,000
75 0,0113 0,0112 0,9999 4Y
3
= 0,045 4X
3
= 4,000
100 0,0200 0,0200 0,9998 2Y
4
= 0,040 2X
4
= 2,000
125 0,0313 0,0312 0,9995 4Y
5
= 0,125 4X
5
= 3,998
150 0,0450 0,0450 0,9990 2Y
6
= 0,090 2X
6
= 1,998
175 0,0613 0,0612 0,9981 4Y
7
= 0,245 4X
7
= 3,992
200 0,0800 0,0799 0,9968 2Y
8
= 0,160 2X
8
= 1,994
225 0,1013 0,1011 0,9949 4Y
9
= 0,404 4X
9
= 3,980
250 0,1250 0,1247 0,9922 Y
10
= 0,125 X
10
= 0,992
Y = 1,249 m
Y
3
L
Y
E

=
X = 29,953 m
X
3
L
X
E

=
n =10
∆L =
n
L L
0 E

= 25
m

Y
E
=10,405 m X
E
=249,610
m

Klotoidin orta nokta koordinatlarının hesaplanması için n=4 alınmalı ve

∆L =
n
L L
0 E

= 62.5 m

Simpson eşitliği orta nokta koordinatları için

| |

+ + ≈ =
b
a
x 4x x
3
∆L
f(L)dL
2 1 0
X =1.302 m

| |

+ + ≈ =
b
a
y 4y y
3
∆L
f(L)dL
2 1 0
Y =124.987 m

Sinüsoidin asal elemanları
m T
m N
m T
m T
m Y
m X
m R
grad
k
U
M
M
E
658 . 249
892 . 8
769 . 70
442 . 179
021 . 1001
983 . 124
021 . 1
9577 . 7
=
=
=
=
=
=
= ∆
= τ

77
SİMPSON KURALI YARDIMIYLA SİNÜSOİD KOORDİNATLARININ HESABI

(DOĞRU – DAİRE ARASINDA UYGULANMASI)

(
(
¸
(

¸

|
|
.
|

\
|

π
π
+ = τ 1
L
L 2
Cos
4
L
L 2
L
R
1
) rad (
E
2
E
E
2



L
E
(m) R (m) L (m) A
S
B
S
C
S τ (rad) sin τ cos τ Y (m) X (m)
250 m 1000 m 0 0,000 0,000 6,333 0,0000 0,0000 1,0000 Y
0
= 0,000 X
0
=1,000
25 1,250 -0,191 6,333 0,0000 0,0000 1,0000 4Y
1
= 0,000 4X
1
=4,000
50 5,000 -0,691 6,333 0,0006 0,0006 1,0000 2Y
2
= 0,001 2X
2
=2,000
75 11,250 -1,309 6,333 0,0030 0,0030 1,0000 4Y
3
= 0,012 4X
3
=4,000
100 20,000 -1,809 6,333 0,0085 0,0085 1,0000 2Y
4
= 0,017 2X
4
=2,000
125 31,250 -2,000 6,333 0,0186 0,0186 0,9998 4Y
5
=0,074 4X
5
=3,999
150 45,000 -1,809 6,333 0,0335 0,0335 0,9994 2Y
6
=0,067 2X
6
=1,999
175 61,250 -1,309 6,333 0,0530 0,0529 0,9986 4Y
7
=0,212 4X
7
=3,994
200 80,000 -0,691 6,333 0,0756 0,0756 0,9971 2Y
8
=0,151 2X
8
=1,994
225 101,250 -0,191 6,333 0,1000 0,0999 0,9950 4Y
9
=0,399 4X
9
=3,980
250 125,000 0,000 6,333 0,1250 0,1247 0,9922 Y
10
=0,125 X
10
=0,992
Y

=1,059 m
Y
3
L
Y
E

=
X = 29,959 m
X
3
L
X
E

=

n =10
∆L =
n
L L
0 E


∆L = 25 m

A
S
=
E
2
L 2
L


B
S
=
|
|
.
|

\
|

π
1
L
L 2
Cos
E

C
S
=
2
E
4
L
π

Y
E
=8,823
m
X
E
=249,658
m

Sinüsoidin orta nokta koordinatlarının hesaplanması için n=4 alınmalı ve

∆L =
n
L L
0 E

= 62,5 m

Simpson eşitliği orta nokta koordinatları için

| |

+ + ≈ =
b
a
x 4x x
3
∆L
f(L)dL
2 1 0
X = 124.996 m

| |

+ + ≈ =
b
a
y 4y y
3
∆L
f(L)dL
2 1 0
Y = 0.510 m

Klotoidin asal elemanları

m 610 . 249 T
m 487 . 10 N
m 457 . 83 T
m 804 . 166 T
m 603 . 1002 Y
m 935 . 124 X
m 603 . 2 R
grad 9577 . 7
k
U
M
M
E
=
=
=
=
=
=
= ∆
= τ




78
Yapılan uygulamalarda eşit geçiş eğrisi uzunluğu (L
E
= 250 m) ve bağlanılan daire yarıçapı (R=1000
m) dikkate alınarak sinusoid ve klotoid için büyüklükler hesaplanmıştır. Görüldüğü gibi sinusoid küçük
ordinat değerlerine (Y) ve buna bağlı olarak da küçük rakordman payına (∆R) değerlerine sahip
olmaktadır. Ayrıca her iki eğride de bitim noktası (E) deki teğet açıları (
E
τ ) birbirine eşittir.

Yukarıdaki Sinüsoide eğrisine ait τ formülünde
E
L
L 2
cos
π
işleminde
π
=180
o
alınmakta ve formüldeki
diğer
π
değerleri ise (
π
=3,141592654) alınarak τ değerleri elde edilir. Ayrıca sinüsoidde ki
rakordman payı için

R 21 , 61
L
R
2
E
= ∆ (43)

formülüde kullanılmaktadır.