'

.

._

I,

-

::1....-_

"I

.

_

__~I

__

J ...EPOHA SEOBE NARODA
,

'"

VIr
_

.."

-;;;:

..

Dinamika hisroriiskog zbivanja na osvitu srednjeg vijeka odrazuje se nesumniivo i u slozenorn urn] etnickom stvaranju epohe zvane seoba naroda. Ona obuhvata u. jugoistncnoj Evropi vremenski raspon ad kraja IV vijeka do u IX viiek, Provala nomadskih ratnika ]2;' d .. "," 1'_ ·~ kih · "'k'il ii.. ' - Azii poe d .ommacuom -Huma poxrenuia'1''' Je 37··..... go d b uncu b atbarsktn erruckrn ssupina, lJe •. )., prvensrveno germanske, ali i sarrnatske pripadnosti, na Crnom morn. i u Karpatsko] kotlini, prouzroeivsi pad Zapadnorirnskog Carstva (476" g.) .. Hunska prevlast ubrzo nesta]e ·U Podunavliu (453:,. gr), a tada se pojavliuju :na historijskoj pozornici ~ da spomenemo samo glavne --- Istocnogotski, gepidski i Iangobardski narodi sa manje Hi vise uspiesnim nastojanjern da stvore drzavne organizacije ill Podunavlju i u Italiji, zapravo u latentnom odmieravaniu snaga i povremenom sukobliavanju sa moci Istocnorimskog Carstva, odnosno Bizanta od. \III vijeka dalie (tada je car Heraklije uvea grCki iezik kao sluzbeni), Nove azijske plemenske sknpine nomada-ratnika 'pod dominaciiom Avara nadolaze u jugoistocnu Evropu u nekoliko valova, i to vee' u drugoj polovini VI vijeka (567~g.) za prvoga avarskog kaganata, podj armivsi ostatke Gepida i ratujuci .ofenzivno sa Bizantom do u VII viiek (opsada Carigrada 626" g.), To je i vrijeme seobe Iuznih Slavens, koja je historijski povezana sa kracom Hi. dtLZO,m.avarskom prisutnoscu na danasniem teritoriju jugosfavije. U' kasnom VII viieku stizu u Karpatsku kotlinu ponovo Avari, koncentriraiuci se, bez Kutrigura,· samo nn. tlo Panonske nizine u drugogi avarskom kaganaru sa tezistem u "III r., t, . dii 1 na ',tans, I k":1· x'I'" V1Jth,U; na ..;( istocnom t neru B 11' k .og poruotosa ispreciu su im s,e nasuprot B" Bizantn vee u VII vijeku pridosli Bugari. Avarska vlast prestaje na panonskorn tlu tek oko 8.00.. god" kada se pocinju forrnirati prve drzavne organizacije Slav-ena, koii su primili krscanstvo diielorn iz Bizantskog Carstva, a dijelom ad tada Bizantu nepriiateljske franacke drzave
Ii I',.••.
+

putem Italije,
Treba ukazati jos j ria ovo: svi barbarski dosliaci, ,pocevsi od provale Huna, naisli su d·'1 XI.. .. ... ' "~"''V "• l' • kih na stares J"e. 1 'a~o stanovmstvo, man;..e tu vise romaruzirano, pogotovu na tru nmssi ". provincija, koje su obuhvatale sav danasnji teritorij jugoslavije, izuzevsi Backu, tada na1

, ..

?---

selienu sarmatskim jazigima. Vecinorn 3U spomenuti pridosli narodi, ostavivsi same po-' negdie tragove materijalne kulture, nesrali sa. tog teritorija; jedino su Slaveni uspjeli traino ... ,. .,.... "'.... Xf,,· . ..l·l "'Y'kj ga k 0 Iornzrran.;..1 namemuti ., sle:b arern jezicno kcao superstrat starosrecn acsom, dineiom etnicki '. 1 heterogenom stanovnisrvu, koje predstavlja, zapravo, etnicki supstrat. Ovoliko ovdje samo skiciranih cinjenica valja imati u vidu kao historiiski okvir arheoloskim spomenicima karasreristicnlm za navedenu epohu prije i nepcsredno poslije dolaska Slavens.
I"·

---

--

,Anticki svijet V do VII vijeka bio ie u previranju, jer se' njegova drustvena :i kulturna struktura mijenjala, Kasnoanticka civilizacija dozivjela je svoje opadanje, narocito u podunavskim kraievima na podrucju rimskog limesa, dok 8~ u primorskom jadranskom pojasu ~ (' .' 1 x,.,, - •• . 1 u vecim urtbani arum centnma na S-'" uspjeia 0.:drzati 'U nesto cjelovitijem obliku do U vrijerne cavi .rzan avarske najezde, Barbarski ,do.sljaci zatekli 31.1 na tlu rimskih provinciia tekovine rirnske gradske civilizacij e: urbane i ruralne cj eline, razvijeno gradevinarstvo u kamenu i oped samnostvom arhitektonskih oblika, ceste, mostove, akvedukte, grobnu arhitekturu, larinsko i grcko pismo itd. Spomenici arhitekture iz vremena seobe naroda na teritoriju Jugoslav~ije imaju vecinom izrazitc kasnoantieko obiljezje, napose u urbanim naseljima, kao sto su npl_r" Salona, Narona, Doclea, Emona, Celeia, Poetovio, Siscia, Mursa, Sirmium Singidunum i dr., cdnosno i rancbizantske znaeaike, kao npr, Naissus, Prima Iustiniana, Ulpiana, Stobi :i dr, Zivot ie- u tim gradovima tra] a'o sve do pod kraj VI i pceetka VII vijeka, kada su ih razorili Avari sa Slavenirna. U rimskoj provinciji DUID12Cij,i, napose na podruciu da. . nasnie Bosne, Hercegovine i Dahnatinske zagore, postoji niz skromno gradenih starekrscanskih sakralnih spomenika, i LO bazilika VI vijeka, koie sadrze Iinearno tretirarru skulpruru sa spljosreno radenim reljefima i sl, (npr, Zenica, Breza, Dabravina, Klobuk, Duvno, Dikovaca, Otok kod Sinia i dr.), Ta j'e rustificirana umjetnost odraz periferij:e i starosiedilackog negda ilirskog donekle romaniziranog stanovnistva, koje [e doslo do izrazaja u V] vijeku, ri, u vrijeme raspadanja rimske moci, U domacoj se literaturi nailazi doduse ria znatna razilazenja oko datiranja rib spomenika (pomislja se :i ria pojavu 'runa na polustupu u bazilici ·kod Breze), pa citav ta] doduse znacajan ali dijelorn jos -spomi kompleks spomenika skulpture u baziiikama .nece ovdje biti prikazan ..To iSiCQ vriiedi i za arhitektonske spomenike, jer oni nisu specificni za seobu naroda, vee pripadaju temi 0 kasnoantiekoi umietnosti. Takoder Eufrazijeva bazilika u Porecu iz Vl vijeka, sakralni spomenik til Istri cuven po svojim mozaicima ravenatskog kruga, TI,eulazi u podrucje oV teme. '" x. ~ .. d: ~ ~ Z a umj.etnost seo b ~ narpcda veoma S~, znacajru '. ,proLZVO; srtne 'urn}etnosn " (-1 arts ,-_ 1 :,»' es
i

r

I

-..... -c-,

'Gi ~\.

I c> ~

i~

1/\
/'

f

rnineurse), t], umjetnog -obrta, koji se ponaivise manifestiraiu u prilozima iz grobova, i to prven stveno 11 metaln im izradevin ama nakita i drugih ukrasnih oblika a predsta vlj'aju: .specificnu kulturnu bastinu te epohe, c_ .. : 'inp~emn{),j lil€:!an~ri r,azliR:qJe~ FI~~likG sldi~s~ih _se ,koj,e kratko rekapituliramo: filigranski stil primjeniuju barbarski narodi U prvome dodiru sa antickorn civilizacijom vee u rimsko carsko dobalCII-IV iiiek27~ra~vlillLem .pl~ilneriit~kovin,e_ ~rr~luiama i zicom, primijenivsi uz to u IVi Y v,Heku iskucavanje srebrnog lima, a, kasniie l·t utiskivanie matricom, Tada se poceo razvijati tzv peliliromni stir i tzv ~ .' I rovaseni ukrt1,8' ,:'50~5_50'i Za polihromiju su znacaini bljestavi efekti postignuf tila gani ern, 'poluffiag9'g kamenja, ponaivise crvene boje (almandin) iii staklene paste na zlatnu p'od~ Iogu. Ta] ie stil udomacen na 'Crnoln m.onl (odakle SU, ga prenijeli u Evropu Huni, Alani i G'oti), ali i na istocnom ,Mediteranu (Sirija~ odakle je dosegao u Italiiu). l{,ovaseni ukras_ (motivi viticaS-to-8' '-iralni i 'l1g1ato~,·eomelri j. sk i) [e zapadnorlmska .provincija Ina tehnika IV' vi:,eka~koja se ad V' '~~i;:ekapocela p'fimjenjivatizabH-rbarsk1inmn;Idt·~ Kasnije stilske kombi:nacij,~filigrana, polihromije :i rovasenja mogu se pratiti u VI viieku u Italiji za vladanja Istocnih Gota i Langobarda i dalje u VII vi:"e'KJl na u1e,rovin,skom, i anglosaksonskom nakitu. 2ivotinj:ski stilevi i ornament pletenioe -:550--800) ':,/ pori] eklo zivotiI).j ske ornamentike :je u Azi ji, aU su na genn,ansku o,rnamentilru sec'be n aroda n,eposred.hO u,c" ~caIi kasn'o',rims.ki barbarizi:nmi motivi ,zviJe;ri,~ c..esti 'pratioci rovasenog' uk,'rasa~ 'Tzv., _zv:·e.rinji stil I znacaj an je, po apstrak,mo"":kaotiCki obUkovanim glavama i dij.ei-()vima tij' eIa 'zvj era· ,.i, a 'prosirio se u VI vfeku sa. s:kandina,vsKQ-anglo::niksonskog' p-rostora p:O Sr-eooj,oj Evropi i u .l~lgobardskoj Italrm..), .dj:e mll s:e pridruZio'~u2noevrO', ,ski ··-',Q.riv ''-:. ,e1tej~~, koja je is:tis.-

,

'(aza:

t.1.
~.

l"faU.H:t~ca:
'). 7 ;(.~ '.

T" d L• sa pmtfJ'arSH.1m

_., .I., ~ t p'nVJB$!f:!Q,rJ1J .:ir~atO"2'.

el.I

staklo., 1lalaz; ,pripada z~mkom grobu 43l191)7 11ekt'Qpale Kranf. Drug,a polovina 'VI 'Vij'eka. Pro-rn:j,fJ"tkar~:ke 4,~7 Ljubl.}anaJi Narodui em:. ~~u-... '. .qr crveno
~~.~, . ;r<;'~-l

zVJ\erit1_~~; stH. I I 0 bili}. eie-n n10ti virna i ) tijeIa bez no-gu isprepletenih u, 'vidu pletenice u neknliko. varijan;ata, 'primijenjen u rHzlicitim, tehnikam,a na. m;etalu,. U Skandinaviji razvij;a s,e kasni veo-ma a._ps:traktn,o kompon.irani preple.,t ,z,ivotinjsJeog ornam,enta tzv,. Z"vjermj-i sill III (VIII vijek), koji je dielovao Sa,lno na,
i: e tzv,.
j,

itula -ranH i m.otiV-vi'tice..' Od t-e mJleSav.iIle n astao

__

,0;0

__

__

.......

,---

I"""""

__....-

umjetnost Vikinga, ali nije utjecao u VIII i IX viieku na stilsko stvaranje karolinskog kruga, uvjetovano pretezno insularnim (anglo saks on sk im i irskim) kao i mediteranim

impulsima. . Spornenute stilske faze cdrzavaju se djelornicno i na grobnoj ostavstini seobe naroda sa teritorija [ugoslavije, ovisnoi 0 njegovom geografskom polozaju i 0 dielovan]u historijskih cim.benlka 11a tom tiu. ~i'I!s:-tansk" stil rnanifestira se cesce dakako vee' na carsko-rimskom i na kasnoanticko-ranobizantskom nakiru sa antickih nalazista, ponekad u kornbinaciii, sa 0 blicima barbarskog ukusa, a tra J e dalj e kroz y"j ekove, bizantskim djelovanjem u rnaS ovno j primjeni uta. slavenskom :n akitu ~ Pb'1ilifnmira. te zastupljena sa oba njoj svojstvena stlls:1i~ smiera, prvi sa yidHivom zlattlonl podlogoll4 ier su celije sa ulozenim _all?1andinom (bilo konveksno bilo plosno bruseniIn) smj estelle na odstojan iima, te drngi sa ,gusto naniz.anim" celijama za (vecinorn plosno brusene) almandine, &0 p.?~ivaiu svu podlogu - nazvan takoder »erfevrerie cloisonnee«. Prvim smierom 'Ukrasavale BU se i kasnoanticke izradevine po ukusu barbarizirane antike vee u IV viieku, Reprezentativan primjer predstavlja [edan ad raskosno radel)ihparadnih slj.~q1ova iz Ber~asova u SriJem'u, ukrasen raznoboinim uloscima staklene Crte,g'.a poglaf.),lj'a V paste. Kao izrazita ~ejaya mode AtHmli. vremena, upotreba polihromiie znacaina je, pored,,~. Huna, za ,IGo:te i druge germanske narode, a gotskim posredstvom preuzeo je taj cmomorski ... uk '" ~ k 1 .,' v .... Ji' ~ Stl~ usrasavama ~'K'iz :,_arpat~r·:,ek or]" me u d orugoj .. poicvau V" VIJetUi, 1 merovms'Pjfk"k usrug, i\.rb'eoloske nalaze obiljezene polihromnim stilomvrazasute strom Iugoslavije, moguce je kronoloski i radionicki opre.d~jelitt Najraniii je nalaz par okova ad kor,fca maca, .po stilu I 5:' .' !t- .1,,: ... ~~~'jJ·:""'O?}.,.', A/Co\. J' -c: tjl ~" CA 2· Po ' . I' ''_' ''''"--7 . '~. ': ' .f 7,.,. , h mazda jo~ iz crnomorskih radionica, iz vrernena hunske dorninacije, tj prije sredine V L' I: ~-!&- -' ~ ,5 ,/?' ~. ~ .... je V"O',l\' C ,,~, ." J -, vijeka, a potjece sa utvrde rimskog limesa u Zmajevcu, 12' V vijeka postoji j'08 nekolicina polihromnih nalaza u Podunavlju i Pomoravlju, koji su po svo] prilici ostavsrina Istocnih Sl. 1.51 Gota prij~ n] ihova pohoda u Italiju .. Ostali nalazi sa. polihromiiom su iz VI vijek.a."'uglavnom ~_ irnportirani iz Ita.lije,) gdje sa se kasnorimske radionice (poznaiud 'W istocnomediteransku 1: ku ~d .. ik "1 'b' , .r, r ..)'. k zrataresu tte hn iku) za via anra T eo d:'tonka po desue potreoama 1 ,-L8KUSU istocnogotskog viauuku dajuceg sloja, Odande je ocigledno importiran Gepidirna u Potisje preko Sriiema (prije 535+ g.) luksuzno radeni prsten i.z Srpskog Krstura; iz istih radionica potj.ec!e·_ipolihromni Sl. 152 nakit u pojedinim istocnogotskim grobovima unutar provinciie Dalmacije, Par fibula u
2!L~
I

~X" • •• Ptouta l c. _.O'L. l tucna .sa rooasemm ornamentom Vtt~te' 1·" b I t. mean, Ira.,.lJcLl,a:na 5re': ro sa p{JJ~: a,tom~ N a d' '. .ej1~a .. k.om: gtt},bu 'U OTl·· .."noa Gracanice'" .. ireLd S u eens ",. 'pum. . ina 'VI' V1,.}e·.Q" D '''''.,"~' 3 cmr. P ..' ...... '.. k .. ..u.8,. 12 ,.. ,'nJcina_, M.'.u2.ei d" ' osova. :!. .. ,'et() h'" M ue K
j;"
. ",.' ".' ~ '• ..r:J:(.;:I" ..•. • ",-' -. ••• '. .• . '. ' .. ' •.•
-'.1 , •• ~ ."

'It'

-

'

,

II

ii'

h
'

c

~,I

'roo'\; .

.,

.

.

..

,

,

,

I

••

r---a'

.

.

I!'

.'

'.

I

I

11

147

,

.

-.:

_:_''_;--:.~-:;:..:~-: I~'::''''

_ - ........ .•

..:-:_-- -~····~-I__

o:

__

•• _o

So

_._

'V':·LKmga, ....1·· n'IJe uuecae u· VI I .'r- i I'~XVI)"e':u na stus k',,0 stvaranje k ~' '~k ..• ,. ,. ·,. k ,.1! .ie xarotmskog · A t; .. ad -.» .. ....~,.' ] .. '.' ·T·,..i ) k d. ~ sruga, uvjerovano pretezno msuiarmm (.ang 1 ,..1 .. ,.... ki osaksons rrm 1 trss..• rm xao"'. 1 mediterannn k irnpulsima, Spomenute stilske faze odrzavaiu se dielornicno i na grobno] ostavstini seobe naroda sa teritoriia jugoslavije, ovisnoi 0 njegovom geografskom polozaju i 0 djelovanju his t:orijskih cimbenika na tom..tlu .. Filigranski stil manifestira se c~es'c:e dakako vee na carsko-rimskom ' i na kasnoanticko-ranobizantskom nakitu sa. antiekih nalazista, ponekad u kornbin aciji . . '~'. .'.. .'...... 1... • sa 0 blici ucirna b.arars,"og-' uk :bk 'usa) a trate d a~.Je kr;-OZ vJCl:'.ove; b' »zanrs 1 . d" 1 {un _Je.JLOVilllJem u ma:sovno] primjeni na slavenskorn nakitu, - mromua '. b..·· 't ra ~ dl ·., 'Jena. sa ooa njo) svojstvena St1! Sk SIUJera, prvi sa vunnvom P'0 I"hromi je zastup I' '1' -'. " , ,', ' ,... ''',", ',,'hOOl1ve,;SllO b '~l" piosno k '.' , ,,1 Q . I'V . ziamom nod 1'ogom jer. su cenje sa U ozemrn, a,i[ man d' mom ('b' ..~- k POI, " , ," ' ." ,' '" -. ~'",1,~,~ '-. -1 ,-,....., , ~ ,' brus im) sm:"...... · " A 1"· (' ".' ruserurm estelle na 0'dstoi jan J,.' tsto ima, te druz: sa gusto namzamm \.._ejama za '..vecinom '. rugi r ... di .... ..... der »orrevrene· C1· 1.. p,1.... bmisenej.. a1 .osno imancune, sto 'pokri vaJU svu po d'l' rn '. .iogu __, nazvan taxocer sorfi ':01, .. '~' · l!aSnoantl!.;:·e izra devi )(_k · sonnee«. p" ,'rvnn smjerorn ukras rasavaie su se 1 k evine po uk .isusu barbari barbarizirane antike vee u IV- vijeku, Reprezenrativan primjer predstavlja [edan od raskosno I l' radenih paradnih sljelnova iz Berkesova u Srijemu, ukrasen raznoboinim uloscima staklene C '.,rt:e'.z' a .pogav.j.a 'paste.', Kao izrazita pojava mode Atilina vremena, upotreba polihromije znacajna je~,pored Huna, za Gote i druge germanske narode, a gotskim posredstvom prenzeo ie ta] crnomorski '1 lovi .' .... krug. ki Stl~l'ukr'·asava.nJa lZ K' arpatsse1,.. k tl" _'1:. _'., ,:0" me u .. d rugO) · .pOOVlnl~ 'y vneka 1. merovinskr k ·· .. '.... ~"~ ~ Arheoloske nalaze obUje.zene polihromnim stilom, razasute sirom [ugoslaviie moguce .. '1 ski i '·.x1.. '. Je k d kori . ie kr.onOlL.O~:.1 ra dilonl~ !' opre dii I" ,. N'" 1 lje rti, ~:arranni.~· na 1az par osova 0<, konca maca, po stilu d ~.X • d" '... 1, k d " ~., , ~· .. ,. mozc a JO~: iz crnomors kih rae iomca, .lZ vremena nunsxe ,..ommacne, t};, prtje sredine V Iieka ,', ..r.;........ itvrd "'~"--'" imesa u zmajevcu .. ,Z V'-: viieka poston J9s D·O rcma '," .koa VI}:} a ponece sa urvr e rnnskog Ii "':," Z"'" .'. v!Jea. -.. ,".~',,~ aekolicins polihromnih nalaza u Podnnavlju i P'omnrav[j'U; ko]i '5ll po svo] prilici ostavstina Istocnlh s: 1,,'5_'.' ' :. :li.. .': ' -1' ~. iih h '" "v ·iek ' G c t'a pnje :n,j1.;9va pone dta u 1'- '1lJU. 11._stC]'.~.....1'.. sa po 1"''1, ta '·' 0'" 'Ii" naiazr .inromuom su lZ VI ·'{1l····· .a}.uglavnorn importirani iz Italije, gdje su se kasnorimske radionice (poznajuci tu isrocnom.editerans.ku '· 1d · ukusu istocnogotskog vla.'.XZ Iatarsik u tel'hniuai) •. za viae anja l' eoc onka p10 d '" potre b '1. 1:.. ' . ' d ik aesue oama i ,,_.,~. l' Ie, no k' "' r1aJu,~eg 8',ola" Od rul de i OCi_g, d" rrnp,ortlran Gepi ·d~ : /,. e Je: ....... '. im,a u p" .. .pre'., 0 S.rlJe'ma (pr1.je .,otlsJe 535'. g;.) lliksuznn radeni prste.n jz S:rpskog Krstura.; iz istih ra.,won,ica pot.ieee i polHuomni Sl'" 1 2 ,"5, lakit 'il pajedinim istoCnogotskim grohovima unu,tar provincije' Dalrpiaci.je,. ,Par fibula u
i :

, umjetnost

I'

;0

F"-'

''f

I ..

a

v

V ,"

'j(,

,',

.>

'J

,ro:.'

I',

.,,',',

Ie

,I

"Ii

~

,0

A;

4,

147

Sl. 1'60

('o.lth'.y - /<"qa.nj{6 s~ )." .

I' IV' 0.. j. /

,_, ' > r:

p" .""",
".
"

C 'rtez b .x . '1'

iz langobardskog groba nekrc u Kraniu blizi se rnerovinskom stvaraniu, Polihrornija ~:eu.tjecala Pia razlicite obli1(e~ens~\ nakita, npr, ria luksuzne prirnjetke nausniee sa poliedrom (zlato i aimandin) kasricantick. porijekla, _adene ad kasnoan ti~ih zlatara ad usum barbarorum vee u V viieku sa traj anjen i u 'lI vijeku, Najkasniji su primierci iz druge polovine 'VI viieka iz jednog bogatog groba neKropo.Ie II Kraniu mozda starosiedilacke etnicke pripadnosti .. Nekolicina nnlaza polihromijom ukrasenog nakita ·V·-VI vijeka ne hi se smiela povezati sa germanskom prisutnoscu, jer su to krizevi sa ulozenim almandinima, bile na prsteniu bilo kao priviesci (npr, .iz istocnorirnskog groba u Gorniem Turbetu), koji su isto en om ed iter an skog, a ne crnomorskog obliku ptica grabilica (sokola) sa ulozenim almandinima

obiliez]a.

~

SL 153

8:1. 155~ 1.74 kasnocarskog vremena sa. m.o tivim a, sp:iraie" 'trokuta i rombOV3. Te 8U radionice u nerazorenim rimskim gradSkhn centrima u jugoslaviii, lao Ata suSalon~.) Sirmium, Siscia, Poetovio, Emona itd., nastavile sa proizvodniom nakita ukrasenog revaseniem u 'V viieku, ali U obliku i stUn podesenom zahtjevirna hunskih i germanskih dosliaka - narucitelia, Spiralno-viticasti is'til rovasenja na. metalnom nakitu seobe naroda V vijeka ·dje:,ov.ao je zapravo sa. panonskcg tla rra cmomorsse radioniee, pa su tamosnli primjerci rovasenog nakita seobe naroda nesto mladi;~ ·eollletrij sko-l1gjati InQtivi. rov.asenj a. ~u .'kao~za :.£d~a .!!~4~ia. k~!}'!l"" anticke radionieke basrme priblizno istovremeni u 'l vijeku .kako u Pcdunavliu tako t na .." ---= ~n;' m~·rui"""Navedeni rnotivi rovasenja cesto su zastupljeni na nakitu druge polovine V vi;eka 'U Karpatskoj kotlini sa arheoloski znacajnim nalazima u jugoslaviji, ":, ls"tQGD.o~ ~llr st. 154 gO[SKl _~;0ula. iz Zemlflla QG ·:;oz~lac~e~0gr€bFa r;iJedak j'~ j.·J:ilujer siedinjav.an~·a 'dID·iika fi:OuJ· , S 06 ~t~t1mog {hull. iZIad'enib tefiji~l~H:n 'lije,;nmja" teo g~e(ffi.eitrij-sKQ~U; lato'g stil~ ro\'tg.§en.ja. Sl. 158 Fibule iz Sremske l\1itrovice ukrasene su pretezno spiralnim ornamentom rovasenja, kornbiniranim dielomicno sa geometrijsko-uglatim rovasenirn motivima i uz to ulozenim alrnandinima, kao odrazom stila polihromije na tim raskosno ukrasenim primjercima nakita, U VI vijeku dozivljava ornament rovasenja izviesnu dekadansu, sto.razabiremc npr. na istocnoSl. 1'62 gotsko] lucno] fibuli iz nekropole u Kranju iako se ·lada j os nailazi na veom a, kvaliterno rovasene primierke fibula, kao s:to je ana iz germanskog 'zenskog groba sa. veoma bogatirn Crte,g' c prilozima u Ulpiani kod Gracanice, proizvod panonskih zlatarskih radionica u \71 viieku za npotrebu Langobarda prije njihova odlaska u Italiju (568 ... g.), Tehnika rovasen]a sa . spornenutim motivima traie i poslije Vl viieka, 8.10 vrijedi i za polihromni 8 til" a niihovo
. . ;==af'«±aJd
--= r . .• )

V~01l1a znacaina kornponenta u umietnickom stvaranju seobe naroda [e oblikovanie i ukrasavanie fibula kao karakteristicnog nakita ponaivise na .zensk.oj nosnji, Nle·du tzv. .. lucnim fibulama najstariji su oblici radeni od iskucanog srebrnog lima, a razvili su se od starij ih lucnih fibula sa povf enorn nozicom pretezno u em omorskim i transilvanskim krajevima .. U Podunavlju se susrece znatan broj limenih fibula razlieite velicine, a narocito se isticu veliki primjerci na panonskom tlu u drugo] polovini V' vi] eka, obicno u parovima 'U istocnogotskim zenskim grobovima .. Pod utjecajem zapadnorirnskog rovasenog stila primjenjivali su se na tim srebrnirn limenim fibulama rovaseni ukrasi .. Na tlu rimskih provinciia postojala [e [aka tradicija znalackog umiieca t.ehnike rO'y~,sen.ja me:tala, koja se d ~ k .netno ukr.asenu osova, l'.OPCfl i urugin iikras.a, .. pretezno · , 1 zrcau '· u cestim na 1"3ZlIDa.' orsta kva t·, " ... ih k - e; ¢ ;;zn=;d ··h v

.cesce

'Ii!'

,.

"., .,

djelovanie na ukrasavanje metala ocituje se napose na merovinsko-karolinskorn stvaranju u Evropi, kao i na -.zlatarstvu kasnijih epoha .i stilova kroz srednji vijek, U umietnosti seobe naroda osobito zna.ca.jnu. ulogu imaju prikazi z1v.otinJa, izvedeni u razlieitirn stilskim oblicirna 1. tehnikama. Lucne fibiile :zavrsav81ju se cesta gla.va.ma .zivotlllja) koj,e su tako stiHzir~e da .predstavljaju Jedv~f 'odredivi zo.am~rfn~i o'bHk.. G V· 1fijveku~ u ~.om,l~ks.:Qhllflskeg i ist.~cn:ogr;rtsk:Qgum,'f;ttH,}-o:j6)tt~nfjg 02 ::..'a oseb\1~ j:e ulotkv kuk e a... · -~,ikttde) pl!imiJ~:jeE. na l1~itu crno:nili6i~og' i in unav:sl~e'g .~orif~~" zasm·pljenag na lim-

Jug:g:slaviji s.a,·dvade.se __ ptitn·· er.ak~;" Spo,menut-a. Ornl1fl)J!n.tika tz.v ~ 'zvjermjeg .stila I i sti:1.a II .javlj-a se na. t.eritoriju Jugoslavije p,erife.m,o:l' i t.011on,ekad 'na Ia:ngooerds.kom n,aki~ u Kr~js.kQf· '" V oJ· T "S'I<1~ ~,/-1. /.. ,£. I~~ .. "_ .......... '"7F ,~.. .. " . 11 "
]A

tiekim l€lKa!:ftelima

l'e

pone kt.Ad
148
lA

l< ·y",.,j~'kQj··

",0.

L "'"i/a6nfAAifc.,

Ptica grabilica je naprotiv veoma offill;eni moti- .., koii primjenjuju razlicite etnicke .... kom trajanju, ..... 0.. k'I' B: skid supine U uuzem vremenssom trai "S cam 010tlV je azijs k og pornesra, preuzet . narsa lk anu, k.ako posredstvom antickog svneta, td.l\O 1 posredstvom noma d k ih strujanja . trnnog vre... t, J •... ~1' '. • .... :... 1 '. . ds '... A" ~ · .IS1 ~. mena s.a, Crnoga 010ra. Smisa.0 j'-~ magiena sHllboiilia, povezana sa samanistickirn vjero~va-e

njenl. N&jirnpre.sivllijri nacin prikaza orla pa:nnijenjen je na velikim masivnim kopcanla q;el1skQg' pojasa, ukrssenirn tehnikem rovasenia i ulagania ah1:handina ill stakla, Radionicko srediste au je Kerc na Croom rnpm, u '\'1 vijeku d\Qs,egli ""8U jugoslavensko Podunavlje kao rrakit Gepid.a~ a pojedinaeno dopirn i dalje u Eyropu .. Cesta. ie pojava primjena rnotiva St. 150 175 manjih glava price. grabilica na sHcn.im istocnogotskim Kopcama~. na lucnim fibulama, na Sl. 16.1' fibulama U 0bliku slova ))S(~;ove }}S (~ fibule izvedene u razlici tim tehnikama, cesto sa ukra- S1. 1'59 1._ 1 ... .... ,. 'l.. .. '..... .. d som RlJu.J[,ID dirna, germanssa: SUo nakrt u J'ugos 1· ..· ponajvise vezan HZ pnsustvo .L" ango b arc a _i " aVlj1
j
l

'VI viieka .. Za razliku ad fuven.ih gotskih orlovskih fibula (u Italiii, Francusko] i S.paniji)~. .",.:" Jugoslav·jj'u su dosegle kao merovinski import male tzv. sokolske fibule u upotrebi Lan- 8'7 ,J,. "1'6':,0:"
gobarda \7T vijeka, ~I.Gtiv· ptice grabilice, ken i nekih drugih zivotinja, primjenjivao se kao umjetnicki ... t..,f-· . ~'. • ~c'; l... 1"·' ..... :1........ "' ,d e!cor takoaer 1 na 011JZJU, K"araktensucan Je uxras na b akreni .:. ""l' oas rerum poziacenrm trakama S}' je... k ::! mova seobe naroda Iuksuzne izrade, i to cesro u kombinaciii sa motivom ribe ~oju..ptica - kljuje, Ovi dragocjeni sljemovi, razasuti po Evropi za vladania Istocnih Gota u Italiji, zastuplieni su u vise primieraka na jadranskorn poiasu Jugolslavije (Narona, Salona) u prvoj 1 .~ ..;.1~ •d .~ '. · :l>"' ezevs k .orn groou gepu ssog b .d.... ... .po 1 ,.. VI vijeka, a jecan na d'·en.:k' d B' OVllH .'. :'0: .-ataj'nlce prrpa d ao je kn"" .... .~.~ ... , ., .. ·... 67 .-ratnika, zakopanog vJ erojatno II vnjeme S1oma gepl'id Ske vlastr., 'U S···.. : l' . rijemu C'roo : ~ g'.) . 8 1.. jemovi · 1" .". k' A dasni ·"'1"··' ovog tipa nastan S:U U 'tTI vnesu, prema opcem d osaoasnjem rmsnenju vjerojatno u 1- liii \f. r Italiji, nesumniivo u radionicama sa izrazitom rnediteranom tradicijom umjetnickog izrazavanja, gdje su se izradivali pretezno za geramansku upotrebu sve do dolaska Langobarda u Italiju (568.. g.). S obzirom na nainoviie takve nalaze u Dalmaciji, lako je rnoguce da su se· oni ~ di · dioni S'" ~ .. .izradrvau.~ 1.1 srocdni mm raciontcama u .' atom.. il'" N aronr, I:]l ~:. -_. • ........ • Znat'an u di 'd' u stvaranm k 1 -jei. kurturnrn 'h tek '. vremena seo b naro da I I' 0 .Je VIse 111 .sovma _e una manje romanizirano etnicki heterogeno starosjedilacko stanovnistvo, koje se uspjelo odrzati u tom n.emimom zbivaniu sve do dolaska Avara i Slavens u poodmaklom VI viieku, Ono .. 1.;1.0. iza e k .....···~ l ako i ·~ _l.ebil nos il'[- ac .OJlZa el emenatacxako pratstorusl k e tako 1. anticke k'ntturne b ..... .. 1basnne, te ie in'i ft-Itnral.o s t· avens .. k e .' O'S }a e: ,1 dopruu,Je,,:.' form lranJU Dll.:h-ave ..-' It·er11wn,e , ~u",,11-.- ',.. u ..... dn.'Je.m '. ~. . 'd·. .'. '. - . dosliak -' '" .. .... ~.iielo :to' ~ .,.... ",:" mal ........'1. ... 1..... ,ture sred ;'. ..
i .. 0'

st.

157, 156

1-

-

.

_

0,

··X'j!...

l

I.

vijeku .... ovija istraaivanja su pokazala da tnnoga groblj'a \11 i VII vijeka sa svojim kuitur-, N T' nim inventaronl :na ,811.pskom i predalpskom tIu; u Istri, na podru.cju rims.kih pr;ovincija e. ~'.a~U,,)f.Gl.c.a sa Pl''[.''Oj' es f1!'om' Z'7)) e.'z doltkog oblika, s:reb'rQ i ,g-r r-tulaclJa.. lVadena u k:~1.ezevskom grobl~ a DaJmacij:e.,., 'Panonije.~ Iviezij:e itd.; .pt.ipadaju to'm dom.acem zivlju. NjeIn]U valja pripisati. hod s.ela Ca.daVI:ce.K -r'ai VI ~. poletaA V ll1Jt"jtfta,. .. prO:lzvo:.;a ulnJetnog 0 b'rta ve,l.!,l(e ne.ropo_.e 1" '". VlJ,aZa U.. K" 'd .. T ~ 1,.· 'k Tr ,......... , 1.. k. znatan d ]0 ·.·ranJu.;. n81oJe.m se V'l;~'.5)<7 etn .. Zagreb] A'rheolo§k£ 11lUz.ej ocitufu kako ant1.cki taka: i stariji sirvivaH utnjen1ickng izraza. Z·.animljiv primj'er fe kostani ·cesalj iz iste nekropole, ukras·en likovnom scenom.~na k.ojoj je p.rikaz zivotinje stiIs1~J :rodan s 'k' '."ki' fl' ··u, d 1 '0 ... ::oflJen .. ..... naCU1U tretJlranja ZlvotmJa stJ'as.nnan1:t.Ic: h:' .-.b 1a, a taJ· l.rna 'Jos .: a,e k' starlJl.. k ·· 'U plosno · ~ .. );,11". k' ~ ; 00' ... k' '. :ra.d .e:na). plLastiC! r)tra,~o-:-.1m.erlJS ~. k?'e~fptlpa·,'.:.ostt.. 1TI1"1 v11e,'''a stare f~r,e(' .y.... 'npr .. ap.l,:t ZlvotlnJe illt:a ..... .. zlatn og n ah"rza iz .D·alja na Dooavu). I{a:snoanrick.a tradicij a nci,gledna j' e.' na fibuli u, obliku .... k ,;:. · ~ ·d ...r:." .. . ,. pauna staro k rsL.an.s;.og snn b.Ol,n., ra·d,.eno'} u ..' Om,[h..:1m .ta-d" '. lOll1cama Sleverne I' ta1Ll~'e;. a otk.]~l- Sl.. 163 .. 1"'" 'venoj u n:ekropoli sto.rosJedilaCkog stan.ovnisPll3 .kasno,g VI i ranog VII vijeka na .Pristavi u Bl€du .. P'rolz.vodl. radl0nlc~ autoh,t,ono,g pucanS'tva u VI 1 VII Vl.JekU SU;, HZ, ostalo., 1. kval1: '''''-/: le:tni primjer~ci ziatarstva.) m.e·du. .koJima su karakteristicne :n,3wnice sa kosariconl n, nizu Crtez : varijan.ata oblika, c:esto zastupljene u. spomenutoj bledskoj ne1cropoli. Dosad su ustanovl;ena bar~m 'tri njihov8 radionicka zarLsta.; kao modni proizvod tog vremena on€ su bite u upotrebi .... k i...... "'~" . . k 0.'·.'·,· d s'[arosJeddao~og stanovnlstvu, a preuzele all, lh .1 geJ'111.anske. emlCke skupHle. ;edna ad komponenata. slozenog unljetniCko,g stva:ranja 'U vrijem,e seobe narodn ocituje se i 11 osobitos.tima.. Inetalnih u.kra.snih izra,devin{1 p'ovezanih sa seobrun luznih Slovena u P·odun.avlje· i .naBalkanski poluotok, .kao i 'U. ostavstini Avara u, okviru prvoga i drugogu avar= skag kaganata ...f.ucne ~l'5ule 8a~aN';,sefkom mage u pbflku a:llti&oJ;t~)lm~;tfne·QoF.',azinej nQs,enJ:~'
1\
,;t.,.~ • • • . ... • ..

J.

.... ,

.

..

¥ .•

.,..

0,

."!;!

I

l

~;

-..1

iJ

i.'

~

il

•.

-

i.

~ ....

J',

iii

L~'

...

149

:g>0jea:jiia .' :O,~':g.gyez:n~u se' sa g;la~ima VI i li11 vijeka kao niihovim nosiccima, a. PI : '1~" ,.... l, : ¥'''' ~ ~... d"" stav'lJa:Ju .cm.o-,"ki' :~·'·'IS('· bl: ~ens:~og ~ ,';'ll'"~·;t. ilast>m~g_u,tmnusB~llm rau~le'mGama.~Q'~' \I{,ee~.~t e ~;~ta. ~'l(l ... 1.-.1 !'l,.. 'L:. d 1: ' ~ '. k aSfi@antlCld1.'l X'e.l~!l1:~a Oc~Fa;: e mit tal . 'R .asprostranjene SU 0 d Dnjepra preko Podunavlj.
, ~!" .;f£" ...
1 '.

"'1t,.

1

Sf. J66

st.

1'64" 165
I,:,ez " Crt e
Y

si

"

16"·,'7' J' 1':·6';8' ',,':' ".,'.'

si.

oblici i mas! SU Vise poo uqecaiem srednjoazijski nomadskih 1Il crnomors fh sarrnatsko-helenistickih motiva dok bizantski utjecaji i importi nedostaiu, Cesta je pojava prikaz ..:c: b00·' '''. ki b~ blik jk' norte ,",," .. 169~172 170' grnona, b b zrvotmja, vegetaounirih ornamenara, a 'tl,ietl 8U oseouino oomcovaru pnxazi st. .171 Ijudske figure, kao sto se to razabire na zanimljivom jeziccu, iz Panceva. N'ak'ofl sloma avarske prevlasti 'U Podunavlju u ratovima .sa Karlom Velikim oko 8.00'" '~... prvepo ovine I:,: vuesa izradevlna.s ," A .go d., ,gu'bi se tioAo·m ., 1 '.. I'X'" k sav h onzont izra evma, sto se povezuru sa Ava'1 ~~ '" .. b jezerur ". b 1" rima k.ao tvonocnna 1 nOS10Clma~ 0.1·'1..... ih spomenutom ornament. ik com Jl onncrma •. pr, n '.. "m:' dn'~ ,. ~ hori . 1...""1' "" o kOVI remenja, opreme ratnr ik r k ..) Prosijeo :,}aC'. sa i konja), raza n3lZVOJa tom . ionzontu oeujezena u
." : II '. tfo '-I~' II'~

zanta, ,koJi je davao ,.l~varin1a·ribut u vrernenu od cara Mauricij.a Tiberija do cara 1<,On:t .' ........ ..t;. '" .';::1... • ~ st'antlna IV P '. ~ogonata..· U" Jugos 1 "~.'su ces""J ev,ak III nalazi U B aCA0J• 1 Banatu, npr. orraj'. lZ .., : ' .aVIJl II iiek ..... ,rX.. onegore umemm :;;:;r..._· usrasima V''..... v1l ' ,a o:p~a JOS 1 vanram ornaN ~,vog kneaevea.u-P' di se na 1';' · '" - "1 I :x 1-:;,. ... ~;... "". mena zVlermJ -eg stua u; m,ogt!l..,e .sao 'utjecal G-' ,epl.ls ~,...g,l~: -1;:~·· .•. ""d .i~~O:I1,mlZe 11 '('ttl'··'VlltJ{u mrjenja 'V:;J!i,1: 1,...' .... '.'.... T ......'" d' ' .' se u o~viru d ..rugoga avars kog xaganara, sa tezistem 'U, "{Il' I' VIJeku nacm izrac e urnjetnog '. k vau ",," su, ' .. ·.... .. '" x ., 'hnik-' o brta npicnog za A /,·,.vare, npr. jezicaca .Jl osova POJ3S8.; pnmjenjuje se ten .~a 1'. njevanta, a. du .' ~h '''1. ki -'
'11 .•
I.
1

12 primjeraka poznatih u jugoslaviji naireprezentativniii je onaj iz Velesnice, @~e' fibu:l~ pavezuju s.e, sa PQla;y""Qm 'tzv.. ma~' .:··"ov.s:kogilwtnog stnJ~) ~:'''l''' ..... ~ . ".vb'· k" '.. A ~ ... "il,..,...... '\ ;;:;ll" T''''ff; ~ .• {),'Ulhl}€ZeoQ5_ ~onJa¥!se .sre ·tt11In ,:v,a 'ltetnun tZ,raueVlnama tilA0uer ':;' Iau10n1.C~ 'U, l,...u\rapill, utjecanog ranoblzantskim stvaranjem U2 primjese nomadskih elemenata. Bogati nalazi ove nakitne skupine rasprostranjeni su preko Dnjestra i Karpatske kotline do U Podravinu, tkri ,d d ·~ l,..."'li:,,. "LL., ih 1 .. gdi Ie k d Cauavlce otkrtvena jedna 0'. narmar kantmjin !ukSuznl.". garrntura 'taAva- sre... Je .. ,0" r...A""",·' '. ., ~_ , .... ~ .. brnog nakira ranog V'II vuesa, N" .., .'.,:1... c>.akJt martinovskog stila gubi~ se II 'V' ',<III vijeku, jediao S~ ..., .' ....'. .. d 1!:~';' ·~k 1_ .. ,.~" ,. eli" o.drzao tip nausnica sa ZVJez..Ouarn jJtlV,J,eS_'om] d d v 'U sxromnuoj 1~ ',0 tuse i}evanoJ,.."izran u slavenskim grobovirna do 'U XI vijek. U prvome avar,skom kaganaru kasneg VI i VII vijeka znaca,j:ni su uktasi pojasa i konjske orme U obliku j'ezicaca, okova i sl., ponaivise ad lima otiskivanog matrieom sa jakim siilskim utjecajern ranobizantskog stvaranja i imp'or.tlma zlatnog ~tikitif. j zlatnog novca iz Bi...
'U
+
'i .....
, . i

do

Pomoravlje; od priblizno

!

'T}'!', ....,

....

'.i!

i

'.

,

11'

.'

'..'.

~

M'

'"

'I!

'I

!II

Ii ~

."

m

I:!

j,

M

'41'

a,

'"

~

.,

'.

5

(.,

"I' 'B~ · . '''.. ~ M' .. "1 ~ . sn·.orn::J.u,truc~,. k'.oJl le lZ,:," oravs ke utJecao !.la,p'anons k' 0 to .1 ostaVIO sVOle .tragov,e ' D,a_ nekoliko loludite-ta u sjev~rn,oj JugoslavijL IZao protu:teza, Bizanru dJeiuje.lada franaCka. ~ ~ .... ·k k ].' "." · 6to .dr",. zava." ne Sall10 po Ii' ','tiCk" nego I,ll. 1rurno" putem ..:at'o.llnsvk.e nm~e1l10St1} s~ illfil. '. J" ".tr1.ra na ana podrucja koja su dosi.a pod 'v,ecu, iIi olanju fran a Cku, ovisnost u kasnom, VIII i pogoto"\,11 U IX '\lijeku,. N'a tlu JugQslavije. se ti utjeca.ji oc~tuju, prvenstveno ,na ja.dranskom po~ jas'u, gdj,e se ukIstaju sa djelovaniem izv~ jadransko-bizantske 'umfetnosti U ,gradovima "~-. " k d.,.,l ,:.0 '. '. ik' dauiJlatll1Sog temata., }7 :~ao ,:''wek naJrepIezentanvnlll...,' ar,hi' -:~"r ; ltrcl\tons k" spomen.... ,lstlce .se 1
tzv,
l
r -

" je

j:(

..

1

,0

"').i'

poznata crkva Sv"Donat u, Zadru iz ranog IX vijek.a" 'cij'i sa rlo·crt podudara. sa 't[ocrr.oln, ka. . lin' J::k' '. ',' . zaje ·'" ·k' .' .' ' '" 't", ",_ ~ • ,.,.'~,.. " ·rt' 'L48iIlto,e .cr"ve 'V''. Vll'e:~ 'cl', t-c.k·e,,· . ':k': ,'!' ,"~····k_ ".~ TO.' · ~,e..' rotun: d e u A· h enu, a .,.' · dn'... , Ie.1 :r· protolip ' un le,~pU!Kf' _OC b"'~ ,..., ttale ~ d" "",'To.. l~ '.' d'" st., 173 San' V"" II R' aV'e.ill. J' e~ UIs.tvenl ,."prU11J~e'lilK rane k,'uro,~ "'1{e 'um}.''etn OStl· J't~;k':'-a· n:onlC~ :rz; S,.· 111;8 " tare I.; ~J ,. l" • d'" ...r· J k b'·l"' ... '. ~'.. .WOpI. tt:ck.va.sti'1s.og, o'lle:Z)iat '. :JlZ. d' ruge po I' ovme '-VI"I'I' V1J~" Vr~lk:e, }e.ina saeuvBlla U E'·' ,~,'CAlI ,/Ir; ,n I' ~ 'CA.. ." 'k k" d ,8tO j'e dospjela u daImatins.:.u H' :~rvats:,n kao tm:port povo,Om procesa '"kr; "~ ~ .. ts'tljianlZacIJe za 1'2 ,> f 'CA, 7"' e ''." , la 11.,.. '" '. ~ dn' • "1 '. .... Cd: V?'"' 'II If.<- e ,::o 'MO it\Olll,POZl.Cl ., p sro'.· ostJ,. sa CUVefllOl, T aSl,QVlffi k,:a1'ezem,:, .8,I.T:\..~r.. V",e11k'" g. '1,.... Gna mla u, ~,_ tir.aniin 777 g.)~ ipak je .za razliku od ,ni-ega,. koj'i _ie nastao pod, ,jakim, utJecajem insulame • !If • • ..~J,.., . dO"" hnik" .'''{ ~ . ak ~ umJetnostl; .' ,ran.(~n.a,prema uzornna k. ·.asnoantlue tra·..lC1Je) 'k.,;""j,t,.. te.·, _~"erovasenwa t··o 1. ii&O .motiva uglato=geom,etrijskih .sa kasn,oantic·kih ,pojasnih kop eft~ 'Na slavensku rnaterijalnu ku]turu ka.snijeg \711I i IX vijeka .nesunlllj.ivo je dj-elova:[a. .. ~'xk ,.,'... x "tu'" .. na "·b··~ik·'· k arOlm~ ""a un]JeOl,Qst, v,t 0 se.' OLl. J~ '. n "'''''' preuze, t~h el'emena ~a o· ',.K.',·a ~ 111":. .... ponaJ ' vwe. lZU '.. "'" l '""~'" . '. .... ,{rasa .- .. "~:;i . ~ t.· 'b '.' B' k d l:->oJl,UUl:" pore,', lUlpann:anl."h' d rnskos.ne oprenle ra011lt\::)1 OfUZ]a gro',OV] · lZ<'lS k~.upl'e. ,.,:0.., 1"7 .....") prin1jetaka umjetnog obrta (npr, srebrni relikvijari iz 'Nina)r S d.ruge st]'t~·ne,pak, Sluveni81: 1',' '7"'4": su,. napose na obali Jadrana od !(,otora do I<ika, imaH pred 8obom zi~u kasnoantiCk,u civilizaciju t'Oltlanizirnnog dOlnace.:g stanovnisrvH,~ koja. je do danas ostavila tragove u nizu
.i ...

'7 '"

'r-, '.

.,,1

1

,I'

+.

..

+

I.

-,;11 ........ ,

i"

y'

-81

I

'Ii'

c-·,-,

:~

V

I!'

('

+•

,I,

,

"

I'

••

1

{

'.

.... --r_',_~~=---=

......

- ·. ---_~_=---~'=- ......

....... '.___ ...

.I_lii~ ......

~==~·~!2!!!!i~-ft!!:2iJiik=!L.=.!O'======>g37l1:1n_W;;~;Iiiliir._ili··liirW.·iii~iiii--ii·IiiiWiii··"'ii·--ii·.ii.'.·--'·iiii·--_ .•..••

--

spomenika VII i pogotovu VITI vijeka (npr, kameni spomenici: ciborij i krstionica u Kotoru, sarkofag Ivana Ravenjanina u Spliru, ukrasni luk u Sucurcu, reljef kriza -u Sv, En .... .ferniji na Rabu, kapiteli u Kosljunu na Krku i dr., te srebrni relikvijar sa Lopuda), Iz sjleverne Italije prodire u kasnom \T1I1 vijeku kao sastavni dio sakralne arhitekture kamena ·.to·.,. ']1.' 1{8!} k " x: .' . r' .. '., 'N: .r:',. ···k·;!"· ". r.) ' ·1: p 1etei na .P'.as··t··1· .·oJa .pocevs1. 0 d- IX" Vl~el'a.. (.np'drsk stilonIca 1Z I.rna. 0··0 8"00. g...,.. daije,.' .~:, .~....~ ... .(leSarS k' ra:-,onlcam:a na din" latins k om 1 istarssk:om tru a:..rmrra. re.glo.naillU " ,., ,. firmi ~'·f ... , 'u .d·0l11aCml '1~ '~lnl di l '..(1 .•. ' "k urruetnost U mnogoorojmrn sacuvamm sp omen 1cim a, b ,~ """. ·· pre d,rOl1.1aI11C·"U "" Slaveni su cd preostalog antickog sviieta preuzeli tekovine obrtnicke proizvodnje, ,.' . . ..1;.... ~., ." :" tltu . '.' . M'~.. l.ll\JlJUC1V;jl ":. t· ., .. 1J. · a prCKo .n~·e], .0bl!.1'~··k ,.' " .. t le.ke .rna.t er1.Ja _Ie. k U .turne b asnne, ,.,'~' ~ ~;~ :i<.": lS...acne: t....'.. .. tsk .. · : JLJt...eaS110an e" ulzan . e i zapadne karolinske utjecaje, sto Je u manie ili vise transformiranom obliku bila podloga .... ),."l ... x • • 'k :r...." l"k U razvoja kasniiih regionalnih slavenskih kulrurnih skupina na teritoriju danasnie [ugosla- 1" J. ~ QUJ·.;tu.cQ, sa pn.V} est tom f(OsanCle U oou .- Cf..'!]e. au~ drlk:e~,srebro .. Nadena u zenskm~~l robu 256 neg .31 T' ~ ~" .. ih r rzavmrih orgamzacna is l'avensic :1naroda, hropole .. .,.. kil d V],Je0'd S"OO' goo. d 1"Je:~' 0 je 'VT1Jeme stvaranja prvin d·.... ~".' ....'. ua .. Bledu Pr ~·ta.'l)t;' K' :;"'QI',,; 'VI" e P""!:::"t'ak· - 'euuauzrna, oanosno preo: omanicse umretnosti,"'k 'O)i3. vremensk!d' VII vlieka V£s 3·2 am Liubliana Natrodni (··n .. do' dr ·Xl .. ''''.J.' "",...J'{.[""."," obili '.... ih pojavorn ranoga £.. d l' 1 jezem ~ no "i..... 1" d 1 sac rZ3J no pre; azi okvi urru etnostr seotbe naroaa, '.v ir
+. . . 1

t,

.... '!:l; ill

+ -,

r.·

.

'r

In' ·c

·

'<r,.

,-

L

,1'"

,.'.I

... .:·_·_ .... ·

u ~

:

.'-,:~!

...

',.-t.

'''/''L~'

,"~

·,·v'~Vt[.··,

e- ·

I..

.

....

;;t .. ,.

""'"'}:

...•

:;l.!*v_j

..... ·•·

j

..

e-e-

..

'"

...;;.~J

1

+

"

151

• ..,
~,

.NALJ.~ZISTA 1Z EPOHE S.EOBE NAAODA
I
2'

l~:oeto1.Ji'o ~ Ptu]
RZfn£k Rod Celia, ·C~rniun~---.". Kranj ,.._._ a lajhu N .Bled ~ Pn"sltr.ua I drija - Podmel fIC .P'£nque.ntUf11 ,""'__'" Bus et, ,Brei ac G'el.ega hod N (Jv£grada Brkac kod Mot,o'lnma Pola Pula
2J

.3 4
5'

22
23
)5

6 7 8 .9

.10 Zagreb ~ Kruge, Sl'eniev Q'C::J! 'Velika Gorica!) [Samobor . 1 J Siscia ~ Sisak ~ ..-1 1 p" . 12 G;a(.ia~v~caI-e.od" .:0dr aos ",(1 S-l'<!lUne '. 13 Mursa - Os~iekJ Biielo Brdo, Teut()burc.i~um~,
IJ

'j!:..

Dati

14 Cibalae' -=-, Vfnko'uci' 1.5' Vukooa», IC(}rnaCUJr~: ~ SOlin,,· Cuccium: _ J 10k J6 ,A d M£!iar,e.·? - Batina; A.d N oV(U t -, Zma~ jeoac, B.eU Mal'Uz'S'lir", B'alki MonoJt~r" Kolut 17' Suboti'c.a.y Nadrljan 18 Srpski Kr Slur J' it-Ja..jdan, N ov.l F:nd BfJClC;, Caka", -' k'"
M osrin _

13 Han Potoci kod ,lvlostar,a

Naissus ~ JViJ. 26 Ulpi:ana - Gracanica hod Priitine 27 Prima lwtiJ1~'aria -- [Caricin Grad kod Le'hana 28 Stobi --.,. Gradsk.() Rod SkoPia .29 'Vin.icar~i Rod ~t't{JV()g Velesa 30 Lychr.l£dos ----." hr£d" Rado.liste hod Strug« Q 31 D,ocfea~, Duklia hod -Tilag't"(uia, . 32 iVa-rona'~ Vid kod Merko'1}ica

24

S'lrln-lum _, Sremska Mitrooica, ,Bassianae ~ Donj£ Petrooci, V.o//Ul ,B eograd, B'cuaJrdca; .Jakovo'-,Kar1nad£n:t T aU:rn'~ . Z emun, [,,'rO',(:, ,Cl.} ,.l!;-'-,ancevo_, Koui 0- ·k· n,'" 7ium ~ '. o.Vln ,iWa~~gttJn'~,Dubr'a,vlca~"O~>aJie~ :ViminaciiJrn.- K rj_ ~ I..dD r02 D stotac k01 .' '" areoca, S· .apa]a na .Dunauu Pontes -=- Kostol, ICa:pu,t Bovis? ~ 'Velesn-ica

34' ,Sar.aiev'O~ Raj lavac...,.Mihalie'l;o:t·6~~ Bre.z,a 5 Pecim.ka RikaJ Gornie Turbe - ,kod Tra,'Vn{ka", j R'akoocani hod t)rije.dol'a 3'6 K... <' A" d' l.. ;; T-~'1u!num:.)} P [I ;J' :. run irauoes . -·:ao..no,_ B"~k .. ~S':'upiJa.~
.u (.

19 20

Mali /dioJ KulaJ ,Zm~iev'o) Vr,D-as Selenca_,.Neitin, Stemsk~·' KaTlo'lN::i~R,()ifJi~~e
j

37
38

,Undi>;r} hod Drniia Smrdelii hod Skrtldi'na
---=-

Salona. .SpUta

SGHn~ SiHi~. Stara

Vrlika ~

kod

!!!!!!I------lIiIiiiil!!lililiiii ....

lIIIIIIl_iiiIII-IIIII!!!!!i!!i!!!!!!!!!!!!

.......,,_. .......

~_~~_~~~_~~

----

-..;_~,

~~_~_..:.,

~

.. _

",.

,.,._,_.

_

.5'0

-~

-~--.

15 J Q,R,OV£:5 a korica maca iz ,Zrnaj evca, Z agr,e.b,~ ,Arh.leolo~~ki'muzej
152 Prs.t(B'jl £z Srpskog Vo,iv'{)aans k£ muse]
1TIUZ'e}

K'1.stura.

,NcnJi

Sad;

1.53 F£b'ula lucn(.{. iz

flak'a. Zagreb_, .l1:rheo1oJk£ Z'agneb) Arheo-

J 54 .Pibula Iucna :z Zemuna. los.ki iJ~UZsj'
J 55 O'ar'n itura pojasa Io.. U~.f,i m'UE ei
2 'tiJ"

S olina. .Split, .11 'l'he,o-

-,

. ~1'l.1,"~!I"

"

__

Ii"

':~'~""7

.

'

..••

_

'~I~

• _, ....

1$1

154
F

--

------~=~_=~== __....
.:..L" ,,_:

_
..... ,:,,_

... ~._
__ ~;;......t;

.._~

..__

....

.....

..-....

"' __ ~~='-=~"'.

.-r--'~I"""':""-''"-.'-''~'"'-O'i'''''

r-I-~~:

....

~"":_:'

......;;;. ........ _---_._---_..1-_. --

-.

.s'"i;Heln.~ etalj' d
grcb,

sf. Ij7

S lie m kcrrucnqg oblil~a iz B atajnice.
Arl: colo Jik £ musej
Sremske

Za-

llvfitrovice. SremllAuz,ej Sr,erna
obh'ku. slooa ~S~ '~~ana:J Narodni muzej'
'£(;

Fibula

iz Kranja, ,Lju-

r'b'" ~JUlJanaJ

Pibule u. obiiku pdce grabilic.e £z ]{ranj'a. N. d:' . ~: aroam n1UZ~j

-----"!~-------.......... . -~--~--~..

r

~57

.'

IU

J'.6! ]('op/Ja.. sa
1~ .....

r

l)

",J~",; L.t ~ "':"~1

poj'as m", 'U' '...... ,4·;
.' _ ~'Iil";J'

1,Z

Kranj' a " J~iubljm'U.l.;. .

1HUZe)

.

16] Fibula ,tJ,' obliJwu ptice-pauna ie Bleda~. staue. Ljubljana,., Narodm l11;uzq 164 Narukoica
l11.UZX;.?]

is i5:adavi:clJ"

Zagreb" Arheo)
tn

165 Jez'ic(lc' iz ,Cadavica. Zagreb, Arhe()loj:k~'
lrrUZC'J

166 .r/l:bula b (bl a. is: V cles nice. Beogra d J' N ar,j

16?

J.a z£ca'c!t uhTaS~1i:pr C,li/(3 t om, i'z
Kikinda, j\I,(p~odlJl' mueej
i~{J"V(j'!J
S,{,Z;

,No1.}og Kneiie

168

Jez.ic,~c sais:

biljni':~1:t rnament.om i nUHu~g"·:CJ~ o Kneiieuca. Kihinda, Narodni m
is: ·'Voike. Beograd,

169 Ohou

grifonom

n)(l~li nnJzej

110 JI.)Zi-Ca~c.SCl -nun.ivm}"'l. snnoue gr,ab:J A'rh~olQJ1?i tnuz~ I? J

loze is Dn~J~a;.,

JeZl:ca;c; sa

ceva..

aruropomovfne scene ,tz 1 Pan Cef_:,1o, N arodni, muse] tri

J 72 Jezi'cac sa scenom borbe zivO"tl~ly-a i OnlGt tom uitice iz V {)ike,. Beograd, j\lar.oibti" 111

158

.......
.-_ 'r

:

.:.~~
I···

-. ........~
f.. ~

.~ ....

I

'r ....

~-N
.

.-:--:: -{3

_~
v.-:

r... ~
~

_L_.;:.

....-~~; ..

......

.. :' ~:~

~.-' :
,-I.

;., ..

. ...
J .:

_.

.~.
.

'

.

.

I

l ~,.; .ll'"

"""9:'

174

Spii t, A rheol()fhi n1.:t~Z'ei

KopcC1", sa r.~iotieom 'ro~nba i trobuta iz S a lin a.
tla:-

I "15 () ken) hopt. e s.(l orloos kant. glaf)()tn ~ nepoznato lo.zi.fte.. Beograd, Narodni muzej

160

1.50 Oko'V Ropes sa ori()'1)skom glauom, srebro sa pozlaunn. Crnomorski imporl nakita iz gepithkog .... k' L.' • 0'0 zemog grooa ;U' Kooinu, ·Vr-·· ·vJ)ek., D'"ue, 10~' : 1 ..· '. em, Vrs a C:;. N Q'r'lJdn.i. m'uz.ej

OPIS lLUSTRA.CIJA

l- ,.l' l' Ok .. . . 1'51 ..' OVl" sa' k·'ortCa :maca", par, zuurussm t· a.·man d~~:ni ~·l··r. ····.If"·.r u ce i) ama tlpu;nt ~a· ma~eVe A' tumog, Vternena :. "]'
.i j

ukraiene lul?Suzno po.Uhromni'n1: stilom. ]:;ladeni 'U · D... ~. "" 1. .... 4 .ZrnaJevcu. Proa ,PCU()V.i1Ul. V v~JeJ,a. DO'. '·lI;Zi 'J': 9 em. ."
Zagreb) A1Jwoloski muse}

152 Prsten,

i almandini, pr£mierak 1uk:suznog kZ;rJazonitaJ~~g na.kit a po.lihrt;mnog slii a, 2.en.ski
zlato na'hit importiran N~Yvi Sed, iz istrDlnogo.t$.ke.
Italije .u Potisje.
J

Nader; u gep.id:sk·om grobu u Srps.ko'ln Krsturu, Proa polooina V J v~Jek'a. Pro.mier 2 5 i 1~1' em ..
V()j",!~dans.-kimuzej
}-3 .:):

.162 FibuJa .liICtlt!, lijevana brm2ca sa tragom paz late, 'ultras rovaStn. ]S'tocnogotski zenski tuz.;"'i"r. italske proizvodnjt. Nadena u, nenropali' u .Kranju .. Prua polovin:a VI 't.;ij.eka:. £mi, ,8 3 em. LiUbliana~ N arodni muzej
j

I 63 Fibula u. tJbliku ptice-pauna,
.:
-

#it1~·.aru1.. bronc-a:.

-, ..
u.

:J

·..154 Fibula

I

:r.

m$tr-iis.ki rO'l},Qseni ,ornament) degmeri1.~an.a zivoti1!.i'sha gl ava na z.a::vrs.e.tk:u noge thule. Tipl·can nak..i t - zenske noJnjg·, Q~t·a. N ad'enau £s.lOeno.g'OI.·shom g-robu u Zemunu. Drugt: polooina V vfj.eka" Duz. 16J3 em. Z ~greb)' Ar heel olk£ mueej
...

lUella,. lij"e:v'ano srebro sa poelatom,

_g,£O'"

realislicki' prikasan paun hao hasnoantir5k£ k~rJ6ansk£ simbol ~ evid,e';'tan primier na.k£ta au tohtonog ram'an£zi:ra.rwg stetnovni's toa. N adena u i,e.nshom grobu 252 nekropole U. Bledu- Pr£S&'(1..fJl+. Kra} V.I.,.pocerak V I I 'tJijeka.. D.uZ. 6 em. .Liue-, ljana, Narodni m,uzej"
Donekle

164 N arUkf},ic,rjj kompliR'ovane zl atarsk« izvedbe", srebro
na rozeti naki: tsu,
st aklena

j

155 Gamitura poiasa ka:rtuJ.ctfi'sk:e' oJici:rske nofnit; JIGS ud£ Sa od kopc.e. i dva okooa, sv~ bronca li.,fw(lnt:1.::J ukr aiena rouaienim po.naivfJ,(J spira bdrn orna,mentom, dj£J~'mictw vege'~abi':ln'£m i ammalnim
... , )';, .!J .r til·"UV.tm:a.. Naaena
:1"

.1 7~ em. 8,pl#;, Arhe'o,loIki rnuz,ej j' 156

k .' .. uS '··o,~;tnu.,i·V···Wje:',. DLtlZ .. ..<

em. .Z agrtJ.b~A rhe'olarki
. . •.... " .' ..•. ' .. ' ,;I..

Luksusno ·izraden mar-.t£novske skuptneJ.> proisoeden u z kuarskim radionicama na Crnom 'tn.OTU, .N'adena u knd'ev!i'~()m: grobu kod sela Cad'avice. K1>aJ' V I, pole'! ak· V.l.l 'V~~jt:k{J,.Ve·I.., o.bt"Uca ,5 X 6~8
mueej
_ . ' "".

pas ta.

S{i.eln·, detaij sf, 157.~ Gcon£ dio; bakar pozladetz.> sa scenom antit.etic1UJ pr£kcz&an£h doiju p·t·£c.a grabilica i rib om medu ni£ma ~ ok.ol:O :r)!1:o,r·£v.i kr-

liusri

157 Sl;"ern ~cm£lnag obl.il~akonstruiran od celir£u.kraJene');

165 Jeztcac.·· .sa o.t:name.n'·om·· ap' straktn« ., 'Z" ., . uJ--l SII.·J,·,lZZ·rane kompozicije ii'v.Qlinjskog' motiua u pa..rQ.v£:m·a~ srebrni lim: S!uzio je hao ukras poi as a. fCltn£ka-nomada, Naden u kneze.'V-skorn grobfJ .hod Ga-' dat: ic e.'. Kraj 'V1~ poletak V.I [ v..tiel~a. Duz. 11 ern" Zagrd», Arlvs.o/.osk£ muze] .
,J'I..
I~V

ba.ktene masione t·r:a-kej uezane tla »rhu eakouicama na ploci'cf.l sa iebocinom ; st~p1iine medu ,r; ~'akama is puniene zfll} eznim, i'(eHkras 6'11:i1'1'1 ploiama ; ceo-ni obruc ,obl()zen bah:r.r:nitn limom, obraena ploia ad po·z.lacenog bahra. N aden u

poslacene

gepidshom kneze.v'skom gr'o.bu 'U Bal'aj'tri'ci,. Sred-ina I oromier 1:"~... ~ ... v,' "".;';,'nb.n v~·,. J!i'1'{ff;m"" 2"() 6·. .... .~:-"":··Ib-i'''·V L..1~V.rj;.iJ.5: J - ·L.:ru~"" 1'9' cm'- d' it. .. ~1' 00 ~Cy. . 'i~'8 im, .~l/Z.. oorazne peace 1~3. em: . .:J,._. Zagreb, Ar.heoio'§ki muzej
. .: U~ilc.;{."LW'I. "
Ji~1I

Il':;;J~'''' L4 Ir'

"

,I"

~~/"[llj

~J'

,t7

or

166 Fibula .lul.n.a, pli.tk(J) rouasenie, uhralena. degeneriranim fivod~i:skim g Iacoma, hj'.evan.o sr ebro. Nalaz ie crnomorski import, a predst.avlj'tl. po veUlin£ £ ki6mosti [edan ad najrepreeentathmiiit» Pt%·n.~jeraka lulrn:h fibula p'f.ip£rla:nih doJ:asku Slc~ena. .Nad,en u V elesni c.£ ,.. - R a.n;ij:i V 1.1 vij'ek, Duz',;, 13 em. Beograd, N asodni rnuzej'

itd o

Fibule i'uc.ne.." par OJ #;j'evaniO srebro sa poxlatom, nielom ~' almtmdinima. B,oga..t£ r.avaJe.ni uhras ~~ st£li.':z.ir'Qt1,,£ f.ivot~"niskB glave. Naden« u Sr,e.m$koj Mitrovici' u .zenSk[l'Jl1: geptthkll'm: £U £s.tocnogots'kom gro/):u.. Kasni V viiek:. Du.i. 15;)1 (;In. Sreff.~ska AtH t f.o.vic a.:!. M uZt!j' Srsma

J59' P:i'bula. U obli'ku slova. ~S(tj sa-stoii" ss od .dv.£j'~ glave .pt£c.Q: gra·b£lic..a rJl'iien!."£ranin U p:rol.usmietuJ ,or'Dn.ca i alma'J.Jd£n,. Ff8ule U ob.HklJ. slrJva .f>S(~ vuku. s.voi kor(l en sa Is toka., a zmsk'l" $U ger'1Yi'an:s-ki
nak(t.

J.6B Je'z£lclC',
fl'

.Druga

V I £ ranijeg VII ~'a'J'dsk,()m gr(Jbu 96/1904

V-l f)ijt,'ka~ Najv,eii 2.J 5 em. LjublJana:, N ar-o.dni muzei potavina,

'lJ'iieka, Pr:£p'acia langollekropo/e u J<.l'aniu.

;glatni liH1~ .po .sre-d£ni 'Vidl/iv gtck£ nW'nogram A.rethu (vier~iatnlJ vla.m:ikoo), b£zantJk£ ·£rnpor!...Na'den l.. k. N' K '"", aV·Q'rS.H:O.fH ·,onJat:l~c.~om _gl'OdU U 1.. ,~,(jm .'·····,ti.e~ ie'tN:U', Kf'ai 'V 1:1 poceta'lr. V.II viie.k,{l+ Dul. 6 Cffj, ,Klk£l1da.~ Jla:todni muze}
-<Ii-t-'Io

ukr'tden

hilj 'Him ornament.o.mJ
'1r'I, 'I:.,

pro.mj';;.r

.

.169 0 kDV ,Sa r.eljefno raa.ent"m grijotlotn.' U ,g'on:j:ftm le-tvrttutom dl;ie.lu:J b,.'fevano ,s,rebro. Tipi~an r8-'

,..-

kv£zit nob·ife ,(f.'tJ'w.skO;g ratnika. .N (uien. u grobu 1'73 Kadionica; U/erfJ'arto srebro, diielom poetai« J(l. 2 nekropole u. ·Voiki. V I 11 vije'k~ VJ"s.,4,3 em .. 'yov.aJenj:em_ f. tl1.'elJr.aniem. Kadionica ( 't.~znurra Beograd, .Nar'odn£ m'W!~j' ~a.,kr,e.na. ko~k'ul(l) 'v£si na tri Ianca od isprepletene srebrne '"z:t"cei spfJfe.na u ev01 sa· 3 kraka~ koji' Z,G-170 Jezic.ac~ sa Qbje strane ukra.sen ie'tinako motioom v~~fa.vaju .st#t.zn-amm: z1:(J0't..~nls:ktm gla,varl'lQ.., :Je--. vinove ZO$,8j. lij ev,ana bronca. Dio garniture p,oias,a ,d£n-Jl"[h$n~ r£mjera'k .kad£ons~ce nastale u radiorzicama p ,. . "'k .stvaranJel'· ':I!:.. l" "k ]:. 1 iL ava'r';skog ra,mO:uJ. l\Tad,eu :ti Datiu (obal:a Dunaua], UJ1'1}e.mfC·.;pg k'ara.tn'!,·.og xtl. tu.rnog· x~~ ga N···:q:·~"ii<·a' S'" t~~r.y,: V: .... r'-~~·[selo C·' t;~ u ...... SreViI] 'a.~~ek,. Dus. 19)1 em. Zagre.b" Arheol()sk~imu.zej ~r r dina VII I: v,&:ek{f'. V-£s. hadionice 6. 2 em, dtci. J 7 1 Jezicac ukrasen sa tri antropomorfne scene. .: ,lanc'Q. 28 [em. SpUt; Institu: za nacionalnu arheogort, .£ po sredini /Jrt'k:azan iahac sa plaitom nalo.gz,/u
II

r

.;.

~I'"

...

'r

"io'

...

~,

..

1o+'U.~fil..

'""

.. "

.......

1lJ,)

"jII1r~

~~I.'U

:'::O:!'1 _-.~\C.~,lll'~~

'»,

",I

~

j

i£vOlJnj£, iudu ely ii rukama sa V1"a.tJ a dolj"e siitna.. I£gur-a hud.~~: ea Vt"'a·, p tic u» Ui£lV(lna . bronca, V eoma r-ij:e.'dak i' 1Jf'I,;r::rcaian prhnjer auars ke umjemosti, N aden u Panceeu. VI J 1:vije.h. Dui: 9' em. Panieuo, Narodni mu.zei

tant.a.s.tiC'n.oj

174 Kopc.a sa rooaienim Prip.adala
nih m'(Jlti~a romba

rfimkom: ofidr skom p'Dias.u", 1'1 adena u Solinu,. I V t!V~ek..Du.z.. .9 em. Split), A rhe.olo..lki· muzeJ' • sa orl.ov.skam glacom, bronca

i trQku[,{l;;,. lfie7:)~na. bro'Hca.

ornamentom

uJ~-()tnpom"ra-'

175 'Okov' hop,clt

slabo srebro sa tr,~,oi!ima. p.oSJlate. Zenski
nt"UZf';-

f.~U

. N" e 1 ..... crnomors k e prot.Z'V.() d+ mj«. ,"'., poznato n'Q'azas u u Srb£ji. VI rtJ.~iek." Dul .. 10 em. Beograd, N'arodni ,

naki.'&·

..:

.'

._

••

_Io.

---d

I:

•••

_

...... '""......

_J ••_~,

I'iIIII:~a..

-_._

•....,

-..

-_.

- ..----- ......

_._-.-

-..~ -

,

_._. -~-~.~-..,.."....----- ........... ,.......

~-'