1

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1Ο
ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ

Γραμμική Εξίσωση Δύο Αγνώστων
Ορισμός: Κάθε εξίσωση που έχει (ή μπορεί να πάρει) την μορφή:
αχ+βy=γ, με α,β,γε

και χ,yε

λέγεται γραμμικη εξίσωση με δύο αγνώστους.

Τα χ και y είναι οι άγνωστοι της εξίσωσης.

Τα α και β λέγονται συντελεστές των αγνώστων.

Το γ λέγεται σταθερός όρος.

Προσοχή: Για να είναι μία εξίσωση γραμμική,πρέπει οι άγνωστοι να έχουν εκθέτη τη
μονάδα,να μην βρίσκονται σε παρονομαστή ή σε υπορριζη ποσότητα και να μην
πολλαπλασιάζονται μεταξύ τους.

Τι παριστάνει το σύνολο των λύσεων της αχ+βy=γ;
Το σύνολο των λύσεων της αχ+βy=γ με α

0 ήβ

0 παριστάνει μία ευθεία του

επιπέδου,και μάλιστα αν:

α

0 και β

0 η ευθεια είναι της μορφής y=-

διεύθυνσης λ= -

α=0 και β

a
γ
χ+ , με συντελεστή
β
β

a
β

0 η ευθεία είναι της μορφής y=

γ
,παράλληλη στον χχ’ με
β

συντελεστή διεύθυνσης λ=0.

EΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΡΑΝΤΖΕΣΚΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

www.georgefrang-math-trip.blogspot.com

2

Αν α

0 και β=0 η ευθεία είναι της μορφής χ=

γ
,κάθετη στον χχ’ για την
α

οποία δεν ορίζεται συντελεστής διεύθυνσης.

Γραμμικό Σύστημα Δύο Εξισώσεων με Δύο Αγνώστους
Ορισμός: Δύο γραμμικές εξίσώσεις με δύο αγνώστους χ και y:
αχ+βy=γ
α'χ+β'y=γ'

ονομάζεται γραμμικό σύστημα δύο εξισώσεων με δύο αγνώστους.
Λύση του γραμμικού συσστήματος ονομάζεται κάθε ζεύγος (χ,y) που επαληθεύει
ταυτόχρονα και τις δύο εξισώσεις του συστήματος.

Τι εκφράζει γεωμετρικά η επίλυση ενός γραμμικου συστήματος 2χ2;
Η λύση ενός γραμμικού 2χ2 συστήματος μας δίνει τα κοινά σημεία των δύο ευθειών
και μάλιστα αν:

το σύστημα έχει μοναδική λύση, οι ευθειές τέμνονται και το σημείο τομής
τους είναι η λύση του συστήματος.

το σύστημα είναι αδύνατο,οι ευθείες είναι παράλληλες.

το σύστημα ειναι αόριστο(άπειρες λύσεις),οι ευθείες έχουν άπειρα κοινά
σημεία άρα συμπίπτουν(ταυτίζονται).

EΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΡΑΝΤΖΕΣΚΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

www.georgefrang-math-trip.blogspot.com

3

Aλγεβρική Επίλυση Συστήματος
1. Με αντικατάσταση:

Λύνουμε μία από τις δύο εξισώσεις ως προς τον ένα άγνωστο.

Αντικαθιστούμε στην άλλη εξίσωση τον άγνωστο αυτό μετ ην
παράσταση που είναι ίσος.

Λύνουμε την εξίσωση που προκύπτει και βρίσκουμε την τιιμή του ενός
αγνώστου.

Αντικαθιστούμε την τιμή αυτή στην πρώτη εξίσωση και βρίσκουμε την
τιμή και του άλλου.

π.χ: Να λυθεί το σύστημα

2x+y=-4
x+3y=3

Λύση
2x+y=-4

2x+y=-4

2(3-3y)+y=-4

-6y+6+y=-4

-5y=-10

x+3y=3

x=3-3y

x=3-3y

x=3-3y

x=3-3y

y=2

y=2

y=2

x=3-3y

x=3-3 2

x=-3

‘Αρα η λύση του συστήματος είναι (χ,y)=(-3,2).
2. Με αντίθετους συντελεστές:

Πολλαπλασιάζουμε τα μέλη των δύο εξισώσεων με κατάλληλους
αριθμούς,ώστε οι συντελεστές του ενός αγνώστου στις εξισώσεις που
θα προκύψουν να είναι αντίθετοι.

Προσθέτουμε κατά μέλη τις δύο εξισώσεις.

Προκύπτει εξίσωση με έναν άγνωστο,την οποία και λύνουμε.

Αντικαθιστούμε την τιμή του αγνώστου που βρήκαμε σε μία από τις
αρχικές εξισώσεις και βρίσκουμε την τιμή του άλλου αγνώστου.

π.χ Να λυθεί το σύστημα

2x-3y=16
3x+4y=-10

Λύση
2x-3y=16
3x+4y=-10

3

6x-9y=48

( 2) -6x-8y=20

EΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΡΑΝΤΖΕΣΚΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

www.georgefrang-math-trip.blogspot.com

4

Προσθέτουμε κατά μέλη τις δύο εξισώσεις,οπότε προκύπτει:
-17y=68

y=-4.

Aντικαθιστούμε την τιμή y=-4 στην εξίσωση 2χ-3y=16 έχουμε χ=2.
Αρα η λύση του συστήματος είναι (χ,y)=(2,-4).

Παρατήρηση
Στην περίπτωση ενός αόριστου συστήματος δεν αρκεί να αναφέρουμε μόνο ότι το
σύστημα έχει άπειρες λύσεις,πρέπει να βρούμε και την μορφή των λύσεων.
π.χ Να λυθεί το σύστημα

x-2y=1
4x-8y=4

Λύση
x-2y=1
4x-8y=4

( 4) -4x+8y=-4
1

4x-8y=4

Προσθέτουμε κατά μέλη τις δύο εξισώσεις,οπότε προκύπτει:
0χ+0y=0 δηλαδή το σύστημα είναι αόριστο.
Μορφη Λύσεων: Λύνουμε μία από τις δύο ως προς έναν άγνωστο, πχ χ=2y+1 και
για y=k έχουμε χ=2κ+1.
‘Αρα κάθε ζεύγος της μορφής (χ,y)=(2κ+1,κ) ,κεR είναι λύση του συστήματος.
Γενικά,για να λύσουμε ένα σύστημα:

Κάνουμε απαλοιφή παρονομαστών,αν υπάρχουν,

Κάνουμε τις πράξεις και χωρίζουμε γνωστούς από αγνώστους.

Κάνουμε αναγωγή ομοίων όρων,

Βάζουμε τα χ κάτω από τα χ και τα y κάτω από τα y,

Εφαρμόζουμε μία από τις μεθόδους επίλυσης που αναφέραμε.

EΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΡΑΝΤΖΕΣΚΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

www.georgefrang-math-trip.blogspot.com

5

Ορίζουσα Δεύτερης Τάξης
Ορισμός: Μία διάταξη αριθμών ή παραστάσεων της μορφής:
α β
γ δ

ονομάζεται ορίζουσα(2ης τάξης) και είναι ίση με:
α β
γ δ

=αδ-βγ

Επίλυση Συστήματος με την Μέθοδο των Οριζουσών
Στο γραμμικό σύστημα

αχ+βy=γ
α'χ+β'y=γ'

αντιστοιχούν τρεις ορίζουσες,οι D Dx και Dy .

Η ορίζουσα D έχει ως στοιχεία τους συντελεστές των αγνώστων:
D=

α

β

α' β'

=αβ’-α’β

Η ορίζουσα D ονομάζεται ορίζουσα του συστήματος.

Η ορίζουσα Dχ προκύπτει από την D ,αν στην στήλη με τους συντελεστές του
χ θέσουμε τους σταθερούς όρους.
Dx=

γ

β

γ' β'

=γβ’-γ’β

Η ορίζουσα Dy προκύπτει από την D ,αν στην στήλη με τους συντελεστές του
y θέσουμε τους σταθερούς όρους.
α

Dy=

γ

α' γ'

=αγ’-α’γ

‘Ετσι λοιπόν έχουμε:

Αν D

0,το (Σ) έχει μοναδική λύση την :
Dy
D
x= x και Υ=
D
D

EΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΡΑΝΤΖΕΣΚΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

www.georgefrang-math-trip.blogspot.com

6

Αν D=0 και Dχ

0 ή Dy

0,το (Σ) είναι αδύνατο.

Αν D=0 και Dχ =0 ή Dy =0,το (Σ) έχει άπειρες λύσεις εκτός από την
περίπτωση που οι συντελεστές των αγνώστων είναι όλοι
μηδέν(α=α’=β=β’=0),ενώ ένας από τους σταθερούς όρους είναι διάφορος του
μηδενός(γ

0 ή γ’

0).Σε αυτή την περίπτωση το (Σ) είναι αδύνατο.

Προσοχή: Στην περίπτωση όπου το (Σ) είναι αόριστο πρέπει να βρίσκουμε
την μορφή των άπειρων λύσεων.
π.χ Να λυθεί το (Σ):
ι)

x+y=2

ιι)

x-2y=-1

2x+y=3
4x+2y=-1

ιιι)

2x+y=3
-6x-3y=-9

Λύση
ι) D=

1

1

1 (-2)-1 1=-3

1 -2

2 1
Dx =
-1 -2
1 2
Dy =
1 -1

0

2 (-2)-(-1) 1=-3

1 (-1)-1 2=-3

Dy -3
D
-3
= =1
Το σύστημα έχει μοναδική λύση την : x= x = =1 kaι y=
D -3
D -3

ιι) D=

2 1

2 2-4 1=0

4 2

3 1
Dx =
-1 2

3 2-(-1) 1=7

0.

‘Αρα το (Σ) είναι αδύνατο.
ιιι) D=

2

1

-6 -3

2 ( 3)-(-6) 1=0

3 1
Dx =
-9 -3

3 (-3)-(-9) 1=0

2 3
Dy =
-6 -9

2 (-9)-(-6) 3=0 .

EΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΡΑΝΤΖΕΣΚΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

www.georgefrang-math-trip.blogspot.com

7

‘Αρα το (Σ) είναι αόριστο και βρίσκουμε την μορφή των άπειρων λύσεων,λύνοντας
την μία από τις δύο ως προς τον έναν άγνωστο:
2x+y=3

y=3-2x. Eτσι έχουμε (χ,y)=(k,3-2k) keR.

Παραμετρικά Συστήματα
‘Ενα σύστημα στο οποίο οι συντελεστές ή οι σταθεροι όροι εξαρτώνται από μία
παράμετρο,ονομάζεται παραμετρικό.
Για να λύσουμε ένα γραμμικό παραμετρικό σύστημα,εργαζόμαστε ως εξής:

Υπολογίζουμε τις ορίζουσες D.Dx και Dy και (αν είναι δυνατόν) τις
παραγοντοποιούμε.

Βρίσκουμε για ποιές τιμές της παραμέτρου ισχύει: D=0.

Για τις τιμές της παραμέτρου που ισχύει D
Dy
D
λύση την x= x και Υ=
.
D
D

Για τις τιμές της παραμέτρου που ισχύει D =0 ,το σύστημα είτε είναι αδύνατο

0 ,το σύστημα έχει μοναδική

είτε έχει άπειρες λύσεις.’Ετσι,πρέπει να αντικαταστήσουμε τις τιμές αυτές
της παραμέτρου στο (Σ) και να εξετάσουμε αν είναι αδύνατο ή αόριστο.
π.χ Να λυθεί το (Σ)

(λ+2)χ-y=λ
3χ+(λ-2)y=1

για τις διάφορες τιμές της παραμέτρου λ.

Λύση
D=

λ+2

-1

3

λ-2

2
2
=(λ+2)(λ-2)-3 (-1)=λ -4+3=λ -1=(λ-1)(λ+1)

λ -1
2
2
2
Dχ =
=λ(λ-2)-1 (-1)=λ -2λ+1=λ -1=(λ-1)
1 λ-2
λ+2 λ
Dy =
=1(λ+2)-3λ=-2λ+2=-2(λ-1) .
3 1

Αν D
λύση

0

(λ-1)(λ+1)
0
λ 1 και λ -1 το σύστημα έχει μοναδική
(λ-1)2
λ-1
-2(λ-1)
-2
x=
=
και Υ=
.
(λ+1)(λ-1) λ+1
(λ+1)(λ-1)
(λ+1)

Αν λ=1 έχουμε: D=Dx=Dy=0
Μορφή Λύσεων: 3χ-y=1

Aν λ=1 έχουμε D=0 και Dx=4

Αόριστο

y=3x-1. ‘Aρα (χ,y)=(κ,3κ-1) με κεR.
0

EΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΡΑΝΤΖΕΣΚΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

Aδύνατο

www.georgefrang-math-trip.blogspot.com

8

Σύστήματα

Εξισώσεων

Με

Περισσότερους

από

Δύο

Αγνώστους
ax+βy+γω=δ
3χ3 Γραμμικό Σύστημα:

a'x+β'y+γ'ω=δ'
a''x+β''y+γ''ω=δ''

Για να επιλύσουμε ένα 3χ3 γραμμικό σύστημα,προσπαθούμε συνδιάζοντας τις δύο
από τις τρείς εξισώσεις,να φτιάξουμε δύο εξισώσεις με δύο αγνώστους.στην
συνέχεια επιλύουμε το 2χ2 σύστημα που δημιουργήσαμε και στην συνέχεια γυρίζουμε
σε μία από τις τρείς εξισώσεις του αρχικού συστήματος και βρίσκουμε και τον άλλο
άγνωστο.
2x-4y+ω=5

π.χ Να λυθεί το (Σ) -3x+5y-3ω=-2
5x+2y+4ω=-4
Λύση
Απαλείφουμε το χ μεταξύ των δύο πρώτων εξισώσεων:
3 6χ-12y+3ω=15
2 -6x+10y-6ω=-4

2χ-4y+ω=5
-3x+5y-3ω=-2

Και παίρνουμε -2y-3ω=11
Απαλείφουμε το χ μεταξύ της πρώτης και τρίτης εξισώσης:
2x-4y+ω=5

5

10x-20y+5ω=25

5x+2y+4ω=-4

(-2)

-10x-4y-8ω=8

Και παίρνουμε -8y-ω=11.
Τωρα λύνουμε το (Σ)

-2y-3ω=11
-8y-ω=11

( 4) 8y+12ω=-44
1

-8y-ω=11

Με προσθεση των δύο εξισώσεων παίρνουμε: 11ω=-33
Για ω=-3 και y=-1 η 2χ-4y+ω=5 γίνεται 2χ+4-3=5

2χ=4

ω=-3 άρα και y=-1.
χ=2.

Τελικά η λύση του (Σ) είναι (χ,y,ω)=(2,-1,-3) .

Ομογενές Σύστημα

EΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΡΑΝΤΖΕΣΚΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

www.georgefrang-math-trip.blogspot.com

9

Ορισμός: ‘Ενα γραμμικόν σύστημα στο οποίο όλοι οι σταθεροί όροι είναι ίσοι με
μηδέν ονομάζεται ομογενές.

Λύσεις Ομογενούς Συστήματος
‘Ενα ομογενές σύστημα δεν είναι ποτέ αδύνατο.

είτε έχει μοναδική λύση την μηδενική (0,0,0)

είτε έχει απειρες λύσεις στις οποίες περιλαμβάνεται και η μηδενική.
-3x+2y-4ω=0

π.χ Να λυθεί το (Σ)

2χ-y+3ω=0
-3χ+4y-2ω=0

Λύση
Από τις δύο πρώτες εξισώσεις απαλοίφουμε το χ:
-3x+2y-4ω=0
2χ-y+3ω=0

2 -6x+4y-8ω=0
και προθέτοντας τις δύο εξισώσεις παίρνουμε:
3 6χ-3y+9ω=0

y+ω=0 (α)
Από την πρώτη και τρίτη εξίσωση απαλοίφουμε το χ:
-3x+2y-4ω=0
-3χ+4y-2ω=0

1

-3x+2y-4ω=0
και προθέτοντας τις δύο εξισώσεις
(-1) 3χ-4y+2ω=0

παίρνουμε:
-2y-2ω=0 (β)
Λύνουμε το σύστημα των (α),(β) κα έχουμε :

y+ω=0

2 2y+2ω=0

-2y-2ω=0

1 -2y-2ω=0

από

όπου με πρόσθεση των δυό εξισώσεων παίρνουμε 0y+0ω=0.
‘Ετσι λοιπόν το (Σ) είναι αδύνατο και βρίσκουμε την μορφή των λύσεων:
Βρήκαμε y+ω=0

y=-ωκαι γυρνώντας στην εξίσωση 2χ-y+3ω=0 του αρχικού μας

συστήματος παίρνουμε 2χ+ω+3ω=0

2χ=-4ω

χ=-2ω.

Τελικά η μορφή των λύσεων είναι: (χ,y,ω)=(-2κ,-κ,κ) με κεR.

EΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΡΑΝΤΖΕΣΚΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

www.georgefrang-math-trip.blogspot.com

10

Mη Γραμμικά Συστήματα

Όταν σε ένα σύστημα 2ου βαθμού η μία από τις δύο εξισώσεις είναι
γραμμική,τότε το (Σ) λύνεται με αντικατάσταση.Δηλαδή λύνουμε την γραμμική
ως προς τον έναν άγνωστο και αντικαθιστούμε την τιμή του στην άλλη
εξίσωση.
π.χ

-χ+y=-3

y=x-3

y=x-3

y=x-3

y=x-3

x2 +2y2 =9

x2 +2y2 =9

x2 +2(x-3)2 =9

x2 +2x2 -12x+18=9

3x2 -12x+9=0

y=x-3
x=1 ή x=3

y=-2 kaι
y=0 kaι

x =1
x=3

‘Οταν σε ένα σύστημα και οι δύο εξισώσεις είναι δευτέρου βαθμού,τότε με
κατάλληλο μετασχηματισμό(θέτοντας)το σύστημα μετατρέπεται σε γραμμικό.
π.χ
-2χ2 +5y2 =1
x2 -2y2 =2

-2a+5β=1
α-2β=2
β=1
α=2β+2

Θέτουμε χ2=α και y2=β και έχουμε:
-2a+5β=1
α=2β+2

-2(2β+2)+5β=1
α=2β+2

-4β-4+5β=1
α=2β+2

β=1
.
α=4

‘Ετσι έχουμε: x2=4
2

y =1

x=

2

y=

1

‘Αρα οι λύσεις του (Σ) είναι: (2,1) (2,-1) (-2,1) και (-2,-1).

Παρατήρηση: Γενικά στα μή γραμμικά συστήματα προτιμούμε την αντικατάσταση.

EΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΡΑΝΤΖΕΣΚΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

www.georgefrang-math-trip.blogspot.com

11

Θέματα για Λύση
1.Να λυθούν γραφικά τα παρακάτω συστήματα:

   2y  6
  y3

ι) 

 y2
2  2y  9

    2y  4
2  4y  8

ιι) 

 y  2x  4
 yx  2

ιιι) 

ιν) 

2.Να λυθούν αλγεβρικά τα παρακάτω συστήματα:

7  2y  24
 4x  y  15

ι) 

5  4  9
10  7  18

 7    19

 2  3  19

ιν)

 4  9  9
  3  6

ιι) 

ν) 

ιιι) 

  7  14
 4  14  28

  3y  4

νι) 

 2x  y  8

3.Ομοίως:


  3  2    1  21

 5       0

  2  3    1  0
 5  2  4

ι) 

ιιι) 

ιι) 

2  3    2  1

  3  7  4   

 x 1
 3  1  y
ν) 
 x  3  1 2 y
 4

x y
 3  2  4
ιν) 
 y x 5

6

 x5 6 y
 2  4  2
ιν) 
 x 1  5y  2  3
 4
6

4. Να λυθούν τα συστήματα:

3 4
 x  y  5

ι) 
 2  6 1
 x y

 1 3
 x  y 1

ιι) 
  2  9  1
 x y

 ( y  2 x)( x  y )  0
( x  y  6)(2 x  y)  0

ιν) 

EΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΡΑΝΤΖΕΣΚΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

( x  1)2  y 2  x 2  ( y  2)2  1

ιιι) 

x  6y  2

(2 x  y  6)( x  2 y  3)  0
x  2y  2

ν) 

www.georgefrang-math-trip.blogspot.com

12

5. Να υπολοιστούν οι ορίζουσες:

5 2

ι)

ιι)

7 3

2 4

ιιι)

3 6

2 5
4 9

ιν)

6 4
7 5

6.Να λυθούν οι εξισώσεις:

 1

ι)

1
=0
x

6

ιν)

x2  4 x  2
x2

x2

ιι)

x2

1 2x

1

x2

=0

ιιι)

x2

2x  2

4  2x

x2

=0

=0

7.Να λυθούν για τις διάφορες τιμές του λ τα συστήματα:

 2   2 y    4

ι) 

ιι)

   y    1

   y    1

   (  2) y  2

 2   3 y  6  

ιιι) 

   y  3

  2 y  1

 (   1)  y  1
ν) 

6 x  (  1) y    1
 4 x   ( y  1)

ιν)

 y  1  
    ( y  1)

vι) 

 1   (   y)  0
(  1)(   1)  2 y

 x   (1  y )  0
 x  y  1  2

νιι) 

νιιι) 

7.Δίνεται το σύστημα :

  y2

2x  2y  

α)Να εξετάσετε αν το σύστημα μπορεί να έχει μοναδική λύση.
β)Να βρείτε για ποιά τιμή του λ το σύστημα έχει άπειρες λύσει
9.Δίνεται το σύστημα :


     1 y  2  1


 2   2  1 y  5

Nα βρείτε για ποιές τιμές του λ το σύστημα : α)έχει άπειρες λύσεις β)είναι αδύνατο.
10.Αν το σύστημα :


    1   8y  4


     3 y  3  1

είναι αδύνατο ,τότε να αποδείξετε οτι το σύστημα :


   1     1 y  2

2
 2   y   

έχει άπειρες λύσεις

EΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΡΑΝΤΖΕΣΚΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

www.georgefrang-math-trip.blogspot.com

13

2
 x     2  y    1

3
 x    1 y  

  1    y  1

11.Δίνονται τα συστήματα: 

  y  1

Nα αποδείξετε οτι αν το πρώτο έχει άπειρες λύσεις τότε το δεύτερο είναι αδύνατο.

2  3y  11  
   5y    7

12.Δίνεται το σύστημα : 

α)Nα αποδείξετε οτι για κάθε λ έχει μοναδική λύση (
β)Να βρείτε για ποιά τιμή του λ ισχύει : x0

y0

0

, y0 )

11
.
13


    1     1 y  3


    1    (y  1)  0

13.Αν το σύστημα :
έχει μοναδική λύση (

0

, y0 ) να βρείτε την τιμή της παράστασης Α= x0

y0

14.Σ΄ένα σύστημα δύο γραμμικών εξισώσεων με αγνώστους χ,y ισχύει:

DX

DY

D και DX

DY

3D .Αν το σύστημα έχει μοναδική λύση, να βρεθεί η

λύση αυτή.
15.Σ’ένα σύστημα δύο γραμμικών εξισώσεων με αγνώστους χ,y ισχύει:

D

(

3) DX

(

1) DY .Να βρείτε τον αριθμό λ ,αν το σύστημα έχει μοναδική

λύση τη (χ,y)=(-2,-4).
16. Σ’ένα σύστημα δύο γραμμικών εξισώσεων με αγνώστους χ,y ισχύει:

D2

D2 X

D2Y

4D

2DX

5 .Να λύσετε το σύστημα αυτό.

17. Σ’ένα σύστημα δύο γραμμικών εξισώσεων με αγνώστους χ,y ισχύει:

D

( 1)2010 και D2 x

D2Y

4( DX

1) .Να λύσετε το σύστημα αυτό.

18. Σ’ένα σύστημα δύο γραμμικών εξισώσεων με αγνώστους χ,y ισχύει:

D2

D2 X

5 2( D 2DX ) και D2Y

DX DY

EΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΡΑΝΤΖΕΣΚΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

D

0 .Να λύσετε το σύστημα αυτό.

www.georgefrang-math-trip.blogspot.com

14

19.Na λυθούν τα συστήματα:

α)

x+y=1
2

x+2y=-1

β)

2

2x +y =6

2

x-3y=2

γ)

2

x -4y =5

2

2

x -5y =-4

20. Na λυθούν τα συστήματα:

α)

2
2
x -3y =1
2

2 2
-4x +y =5

β)

2

x +y =5

2

2

2x -y =-7

2
2
2x +5y =-3

γ)

2

2

2x -y =-7

21. Na λυθούν τα συστήματα:
α)

x-y=3
xy=-2

β)

2x-y=4

γ)

xy=6

(y-2x)(x+y)=0
x-2y=3

22.Για τις ορίζουσες D, Dx και Dy ενός γραμμικού συστήματος δύο εξισώσεων με
δύο αγνώστους χ και y ισχύουν οι σχέσεις:

D Dx 2
Dx Dy -2
Dy D -8
Να βρείτε την λύση (x,y) του γραμμικού συστήματος.
23.Δίνεται η συνάρτηση f(x)=ax2+βx+γ, με α,β,γ εR,της οποίας η γραφική
παράσταση διέρχεται από το σημείο Μ(1,-5) και τέμνει τον άξονα χχ’ στο σημείο με
τετμημένη 2 και επιπλέον ισχύει f(-3)-f(0)=3.Na βρείτε τις τιμές των α,β,γ.
24.Για τις ορίζουσες D , Dx και Dy ενός γραμμικού συστήματος δύο
εξισώσεων με δύο αγνώστους x , y ισχύει :
D2 + Dx2 + Dy2 = 2D 6Dx +10Dy  35
α) Να δείξετε ότι : ( Dx + 3 )2 + ( Dy  5 )2 + ( D  1 )2 = 0
β) Πόσες λύσεις έχει το σύστημα ; Να δικαιολογήσετε την απάντηση.
γ ) Αν ( x0 , y0 ) είναι

λύση του συστήματος, η τιμή της παραστάσεως

Α = x02 + y02 είναι
ι) 20

ιι ) 34

ιιι ) 28

ιν) 43

EΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΡΑΝΤΖΕΣΚΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

ν ) τίποτε από αυτά

www.georgefrang-math-trip.blogspot.com

15

25. Na λυθούν τα συστήματα:

x+y+z=1 


α) 2x+y-z=6 
x-y+2z=-5

x + 2y + z = 0

β) 2x + 3y + 2z = 0
3x + 4y + 3z = 0

EΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΡΑΝΤΖΕΣΚΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

x + y = 2

γ)  y + z = 5
z + x = 7

www.georgefrang-math-trip.blogspot.com

16

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2Ο
ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ

Επαναληπτικές Γνώσεις Συναρτήσεων

Ορισμός: Συνάτηση από ένα σύνολο Α σε ένα σύνολο Β ονομάζουμε μία
διαδικασία(κανόνα)με την οποία κάθε στοιχείο του συνόλου Α αντιστοιχίζεται σε ένα
μόνο στοιχείο του συνόλου Β.

‘Εστω μία συνάρτηση από ένα σύνολο Α σε ένα σύνολο Β,τότε:

Το σύνολο Α ονομάζεται πεδίο ορισμού της συνάρτησης.

Το y ή f(x) ονομάζεται τιμή της f στο χ.

Το χ ονομάζεται ανεξάρτητη μεταβλητή,ενώ το y εξαρτημένη μεταβλητή.

Το σύνολο Β=f(A) ονομάζεται σύνολο τιμών της συνάρτησης.

Η παραπάνω συνάρτηση συμβολίζεται ως εξής:
f:Α

Β

χ

f(x)

Πραγματική Συνάρτηση Πραγματικής Μεταβλητής
Μία συνάρτηση f:Α

Β ονομάζεται πραγματική συνάρτηση πραγματικής

μεταβλητής,όταν ισχύει:

A
Με την παραδοχή A

και Β

δηλ.ωνουμε ότι οι τιμές της μεταβλητής χ είναι

πραγματικοί αριθμοί(πραγματικής μεταβλητής),ενώ με την παραδοχή Β
δηλώνουμε ότι οι τιμές f(x) είναι πραγματικοί αριθμοί(πραγματική συνάρτηση).

EΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΡΑΝΤΖΕΣΚΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

www.georgefrang-math-trip.blogspot.com

17

Εύρεση Πεδίου Ορισμού Συνάρτησης

Πολυώνυμική Συνάρτηση :f(χ)=ανχν+αν-1χν-1+......+α1χ+α0 έχει πεδίο ορισμού
όλο το

,δηλαδή Α=

.

Ρητή Συνάρτηση: f(x)=

P(x)
Q(x)

όπου Ρ(χ) και Q(x) πολυώνυμα,έχει πεδίο

ορισμού όλο το

εκτός από τις τιμές που μηδενίζουν τονπαρονομαστή,

δηλαδή:

/ Q(x)

Α={χε

0}

‘Αρρητη Συνάρτηση: f(x)= A(x) ,έχει πεδίο ορισμού το σύνολο

A= x

/A(x) 0

Συνάρτηση με ρίζα στον παρονομαστή: f(x)=
σύνολο:

A= x

1
A(x)

,έχει πεδίο ορισμού το

/A(x)>0

Παρατήρηση:
Αν έχουμε συνάρτηση με συνδιασμό των παραπάνω τύπων,τότε για να βρούμε το
πεδίο ορισμού της,βρίσκουμε ξεχωριστά τους περιορισμούς που αναφέρθηκαν και
τους συναληθεύουμε.
Παραδείγματα: Να βρεθούν τα πεδία ορισμού των παρακάτω συναρτήσεων:
ι) f(x)=

x-5
1
3-x-2
ιι) f(x)= 2x-6+x-1 ιιι) f(x)=
ιν) f(x)= x+22
x-3
2x+8
x +2x-3

Λύση
ι)Πρέπει χ2+2χ-3
‘Αρα Α=

0

χ

1 και χ

-3.

-{-3,1}

ιι)Πρέπει 2χ-6≥0
‘Αρα χε[3,+

2χ≥6

χ≥3

)

ιιι)Πρέπει 3-χ≥0

χ≤3 και 2χ+8>0

2χ>-8

χ>-4

Η συναλήθευση των δύο περιορισμών μας δίνει -4<χ≤3.
‘Αρα Α=(-4,3].

EΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΡΑΝΤΖΕΣΚΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

www.georgefrang-math-trip.blogspot.com

18

ιν)Πρέπει χ+2≥0

χ≥-2 και χ-3

0

χ

3.

Από την συναλήθευση των περιορισμών παίρνουμε Α=[-2,3)

(3,+

).

Πολύκλαδη Συνάρτηση
Πολύκλαδη ονομάζεται η συνάρτηση που περιγράφεται από δύο ή περισσότερους
τύπους(κλάδους)π.χ:
f(x)=

3x-2,

aν χ 1

-x2 +2x+8,

αν χ<1

Για να βρούμε το πεδίο ορισμού σε μία τέτοια συνάρτηση,απλά ενώνουμε τα
διαστήματα στα οποία ορίζεται ο κάθε κλάδος,πχ:
Α=(-

,1]

(1,+

)=

Καρτεσιανές Συντεταγμένες-Απόσταση Σημείων
Ορισμός: ‘Ενα ζεύγος δύο κάθετων αξόνων χ’χ και y’y με κοινή αρχή ‘ενα σημείο Ο
το ονομάζουμε καρτεσιανο σύστημα συντεταγμένων και το συμβολίζουμε με Οχy,ενώ
το επίπεδο στο οποίο ορίστηκε αυτό το σύστημα,το ονομάζουμε καρτεσιανό επίπεδο.

Ο άξονας χ’χ ονομάζεται άξονας τετμημένων και ο y’y άξονας τεταγμένων.

Για το σημείο Μ(α,β) οι αριθμοί α,β ονομάζονται συντεταγμένες του σημείου
Μ και εδικότερα το α τετμημένη και το β τεταγμένη του σημείου Μ.

Αν οι άξονες χ’χ και y’y έχουν το ίδιο μήκος το σύστημα Οxy ονομάζεται
ορθοκανονικό.

EΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΡΑΝΤΖΕΣΚΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

www.georgefrang-math-trip.blogspot.com

19

Σημεία των Αξόνων

Κάθε σημείο του άξονα χ’χ έχει y=0,δηλαδή οι συντεταγμένες του είναι της
μορφής Μ(χ,0).

Κάθε σημείο του άξονα y’y έχει χ=0, δηλαδή οι συντεταγμένες του είναι της
μορφής Μ(0,y).

‘Αρα ένα σημείο Μ(x,y) ,βρίσκεται:

στον χ’χ αν y=0

στον y’y αν χ=0.

Η αρχή των αξόνων Ο είναι κοινό σημείο και για τους δύο άξονες και έχει
συντεταγμένες (0,0)

Τεταρτημόρια
Οι άξονες χωρίζουν το επίπεδο σε 4 τεταρτημόρια,όπως φαίνεται στο παρακάτω
σχήμα:

Αν το Μ(χ,y) είναι σημείο του:

1ου τεταρτημορίου,τότε χ,y>0.

2ου τεταρτημορίου,τότε χ<0 και y>0.

3ου τεταρτημορίου,τότε χ,y<0.

4ου τεταρτημορίου,τότε χ>0 και y<0.

EΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΡΑΝΤΖΕΣΚΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

www.georgefrang-math-trip.blogspot.com

20

Συμμετρικά Σημεία
Εστω Μ(α,β) ένα σημείο του επιπέδου,τότε:

το Μ’(-α,β)είναι το συμμετρικό του ως προς τον άξονα y’y.

το Μ’’(α,-β) είναι το συμμετρικό του ως προς τον χ’χ.

το Μ’’’(-α,-β) είναι το συμμετρικό του ως προς την αρχή των αξόνων Ο(0,0).

το Μ’’’’(β,α) είναι το συμμετρικό του ως προς την διχοτόμο της πρώτης και
τρίτης γωνίας των αξόνων y=x.

Aπόσταση Δύο Σημείων
‘Εστω Α(χ1,y1) και Β(χ2,y2) δύο σημεία του επιπέδου,τότε η απόστασή τους(δηλαδη το
μήκος του ευθυγράμμου τμήματος που ορίζουν) είναι:
ΑΒ= (x2 -x1 )2 +(y2 -y1 )2

Γραφική Παράσταση Συνάρτησης
Ορισμός: ‘Εστω μία συνάρτηση f με πεδίο ορισμού το A

.Στο καρτεσιανό

επίπεδο Οχy,το σύνολο των σημείων Μ(χ,f(x)),για κάθε χεΑ το ονομάζουμε γραφική
παράσταση της συνάρτησης f.
H γραφική παράσταση της συνάρτησης f συμβολίζεται με Cf.
Παρατήρηση: ‘Ενα σημείο Μ(α,β) ανήκει στην γραφική παράσταση της συνάρτησης f
,μόνο όταν ισχύει: f(α)=β
Πότε μία γραφική παράσταση ειναι γραφική παράσταση συνάρτησης;
Για μία συναρτηση f κάθε χ του πεδίου ορισμού αντιστοιχεί σε ένα και μόνο
πραγματικό αριθμό f(x).’Αρα δεν υπάρχουν σημεία της γραφικής παράστασης της f
με την ίδια τετμημένη.Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι κάθε κατακόρυφη ευθεία(δηλαδή
κάθετη στον χ’χ)τέμνει την γραφική παράσταση της f το πολύ σε ένα σημείο.
π.χ η παρακάτω γραφική παράσταση δεν είναι γραφική παράσταση συνάρτησης(είναι
γραφική παράσταση εξίσωσης).

EΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΡΑΝΤΖΕΣΚΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

www.georgefrang-math-trip.blogspot.com

21

Σημεία τομής Γραφικής παράστασης με τους ΄Αξονες
Για να βρούμε σημεία τομής μίας γραφικής παράστασης:

με τον άξονα χ’χ:
Θέτουμε στην εξίσωση y=f(x) όπου y=0 δηλαδή λύνουμε την εξίσωση f(x)=0
και οι λύσεις της (αν υπάρχουν) είναι οι τετμημένες των σημείων τομής.

με τον άξονα y’y:
Θέτουμε στην εξίσωση y=f(x) όπου χ=0.Ο αριθμός y=f(0) είναι η τεταγμένη
του σημείου τομής.
Προσοχή: Αν το 0 δεν ανήκει στο πεδίο ορισμού της συνάρτησης,η
συνάρτηση δεν έχει κοινό σηνείο με τον άξονα y’y.

Παρατήρησεις:
 Η Cf μπορεί να τέμνει τον χ’χ ακόμα και σε άπειρα σημεία,τον y’y τον τέμνει
όμως το πολύ σε ένα σημείο(γιατι αλλιώς δεν ισχύει ο ορισμός της συνάρτησης).
 Η Cf βρίσκεται πάνω από τον χ΄χ αν f(x)>0 kαι κάτω από τον χ’χ αν f(x)<0.
π.χ ι)Να βρεθούν τα σημεία τομής με τους άξονες της συνάρτησης f(x)=2x-4.
ιι)Να βρεθούν τα διαστήματα στα οποία η γραφική παράσταση της παραπάνω
συνάρτησης βρίσκεται:
α)πάνω από τον χ’χ’

β)κάτω από τον χ’χ

Λύση
ι) Η συναρτησή μας έχει πεδίο ορισμού το

.

Σημεία Τομής με χ’χ: Λύνουμε την εξίσωση f(x)=0

2x-4=0

2x=4

x=2.’Aρα η γραφική παράσταση τέμνει τον χ’χ στο σημείο Α(2,0).

Σημεία Τομής με y’y: Για χ=0 έχουμε f(0)=-4.’’Aρα η γραφική παράσταση
τέμνει τον y’y στο σημείο B(0,-4).

ιι) Η Cf βρίσκεται πάνω από τον χ’χ αν f(x)>0

EΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΡΑΝΤΖΕΣΚΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

2x-4>0

2x>4

x>2.

www.georgefrang-math-trip.blogspot.com

22

Η Cf βρίσκεται κάτω από τον χ’χ αν f(x)<0

2x-4<0

2x<4

x<2.

‘Αρα η γραφική παράσταση της f βρίσκεται πάνω από τον χ΄χ αν χε(2,+
κάτω απ’ο τον χ΄χ αν χε(-,

) και

2).

Σχετική Θέση Γραφικών Παραστάσεων δύο Συναρτήσεων
Αν f,g δύο συναρτήσεις και Cf,Cg οι γραφικές τους παραστάσεις,τότε:

Για τα χ εκείνα που ισχύειf(x)=g(x),οι Cf,Cg τέμνονται.

Για τα χ εκείνα που ισχύειf(x)>g(x),η Cf βρίσκεται πάνω από την Cg.

Για τα χ εκείνα που ισχύειf(x)<g(x),η Cg βρίσκεται πάνω από την Cf.

π.χ Να βρείτε τα κοινά σημεία των γραφικών παραστάσεων των συναρτήσεων
f(x)=x2+8x-12 και

g(x)=-x2+2x+8.

Λύση
Λύνουμε την εξίσωση f(x)=g(x)

x2+8x-12=-x2+2x+8

2x2+6x-20

x=2 ή χ=-5 .
Για χ=2 έχουμε f(2)=8 και για χ=-5 έχουμε f(-5)=-27
’Αρα οι γραφικές παραστάσεις των δύο συναρτήσεων τέμνονται στα σημεία Α(2,8)
και Β(-5,-27).

EΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΡΑΝΤΖΕΣΚΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

www.georgefrang-math-trip.blogspot.com

23

Κατακόρυφη-Οριζόντια Μετατόπιση Καμπύλης
Κατακόρυφη Μετατόπιση
Η γραφική παράσταση της συνάρτησης f,με:

f(x)=φ(x)+c,όπου c>0,προκύπτει από μία κατακόρυφη μετατόπιση της
γραφικής παράστασης της φ κατά c μονάδες προς τα πάνω.(Σχήμα 1)

f(x)=φ(x)-c,όπου c>0,προκύπτει από μία κατακόρυφη μετατόπιση της
γραφικής παράστασης της φ κατά c μονάδες προς τα κάτω.(Σχήμα 2)

(Σχήμα 1)

(Σχήμα 2)

Οριζόντια Μετατόπιση
Η γραφική παράσταση της συνάρτησης f,με:

f(x)=φ(x-c),όπου c>0,προκύπτει από μία οριζόντια μετατόπιση της γραφικής
παράστασης της φ κατά c μονάδες προς τα δεξιά.(Σχήμα 3)

f(x)=φ(x+c),όπου c>0,προκύπτει από μία οριζόντια μετατόπιση της γραφικής
παράστασης της φ κατά c μονάδες προς τα αριστερά.(Σχήμα 4)

(Σχήμα 3)

EΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΡΑΝΤΖΕΣΚΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

www.georgefrang-math-trip.blogspot.com

24

(Σχήμα 4)

Παρατήρηση:
Η γραφική παράσταση της συνάρτησης f,με :

f(x)=φ(x+c)+d, όπου c,d>0 προκύπτει από την γραφική παράσταση της φ με
οριζόντια μετατόπιση προς τα αριστερά κατα c μονάδες και με κατακόρυφη
μετατόπιση κατά d μονάδες προς τα πάνω.

f(x)=φ(x+c)-d, όπου c,d>0 προκύπτει από την γραφική παράσταση της φ με
οριζόντια μετατόπιση προς τα αριστερά κατα c μονάδες και με κατακόρυφη
μετατόπιση κατά d μονάδες προς τα κάτω.

f(x)=φ(x-c)+d, όπου c,d>0 προκύπτει από την γραφική παράσταση της φ με
οριζόντια μετατόπιση προς τα δεξιά κατα c μονάδες και με κατακόρυφη
μετατόπιση κατά d μονάδες προς τα πάνω.

f(x)=φ(x-c)-d, όπου c,d>0 προκύπτει από την γραφική παράσταση της φ με
οριζόντια μετατόπιση προς τα δεξιά κατα c μονάδες και με κατακόρυφη
μετατόπιση κατά d μονάδες προς τα κάτω.

Μονοτονία Συνάρτησης
Ορισμοί:
1. Μία συνάρτηση f λέγεται γνησίως αύξουσα σε ένα διάστημα Δ του πεδίου
ορισμού της ,όταν για οποιαδήποτε χ1,χ2 με ισχύει:
αν χ1<χ2, τότε f(χ1)<f(χ2)
Αν η f είναι γνησίως αύξουσα στοΔ,τότε καθώς το χ κινείται στο Δ από
αριστερά προς τα δεξιά(δηλαδή αυξάνει),η γραφική παράσταση ανεβαίνει.
(Σχήμα 1)

EΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΡΑΝΤΖΕΣΚΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

www.georgefrang-math-trip.blogspot.com

25

2. Μία συνάρτηση f λέγεται γνησίως φθίνουσα σε ένα διάστημα Δ του πεδίου
ορισμού της ,όταν για οποιαδήποτε χ1,χ2 με ισχύει:
αν χ1<χ2, τότε f(χ1)>f(χ2)
Αν η f είναι γνησίως αύξουσα στοΔ,τότε καθώς το χ κινείται στο Δ από
αριστερά προς τα δεξιά(δηλαδή αυξάνει),η γραφική παράσταση κατεβαίνει.
(Σχήμα 2)

(Σχήμα 1)

(Σχήμα 2)

3. Μία συνάρτηση γνησίως αύξουσα ή γνησίως φθίνουσα ονομάζεται γνησίως
μονότονη.

Μέλέτη Μονοτονίας

Κατασκευαστικός
Θεωρούμε δύο τυχαία σημεία χ1,χ2 εΔ με χ1<χ2 και με κατάλληλες
πράξεις κατασκευάζουμε τα f(χ1),f(χ2) (παράδειγμα ι).

Με τη διαφορά f(χ1)-f(χ2)
Θεωρούμε δύο τυχαία σημεία χ1,χ2 εΔ με χ1<χ2 και στη συνέχεια
βρίσκουμε το πρόσημο της διαφοράς f(χ1)-f(χ2).
Αν f(χ1)-f(χ2)>0,τότε η φ είναι γνησίως αύξουσα
Αν f(χ1)-f(χ2)<0,τότε η φ είναι γνησίως φθίνουσα (παράδειγμα ιι).

Με το λόγο μεταβολής λ
Θεωρούμε δύο τυχαία σημεία χ1,χ2 εΔ με χ1
τον λόγο μεταβολής λ=

χ2 και υπολογίζουμε

f(x1 )-f(x2 )
.
x1 -x2

Αν λ>0,τότε η f είναι γνησίως αύξουσα στο Δ.
Αν λ<0,τότε η f είναι γνησίως φθίνουσα στο Δ. (παράδειγμα ιιι)

EΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΡΑΝΤΖΕΣΚΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

www.georgefrang-math-trip.blogspot.com

26

Παραδείγματα: Να μελετηθούν ως προς την μονοτονία οι παρακάτω συναρτήσεις:
ιι)f(x)=x2+4x-5 στο (-2,+

ι) f(x)=2- x-5
ιιι) f(x)=

3x+1
στο ( x-2

)

,2).

Λύση
ι)Αρχικά βρίσκουμε το πεδίο ορισμου της f.Πρέπει 5-χ≥0
‘Αρα Α=(-

,5]

Θεωρούμε δύο τυχαία χ1,χ2ε(χ <χ
1 2

χ≤5

-χ >-χ
1 2

,5] με χ1<χ2 και θα κατασκευάσουμε τα f(χ1)-f(χ2).

5-χ >5-χ
1
2

5-χ > 5-χ
1
2

- 5-χ <- 5-χ
1
2

f(χ1 )<f(χ2 ) ‘Αρα f γνησίως αύξουσα στο Α=(-

ιι) Θεωρούμε δύο τυχαία χ1,χ2ε(- 2,+

2- 5-χ <2- 5-χ
1
2

,5].

) με χ1<χ2 και θα βρούμε το πρόσημο της

διαφοράς f(χ1)-f(χ2):
f(χ1)-f(χ2)=χ12+4x1-5 -( χ22+4x2-5 )= χ12- χ22+4x1-4x2=( χ1-χ2)( χ1+χ2)+4(χ1-χ2)=
( χ1-χ2)( χ1+χ2+4).’Ομως ισχύει:

χ1<χ2

χ1-χ2<0(1)

χ1,χ2ε(- 2,+

) άρα χ1>-2 και χ2>-2 δηλαδή χ1+χ2>-4

χ1+χ2+4>0(2)
Από (1),(2)

( χ1-χ2)( χ1+χ2+4)<0

f(χ1)-f(χ2)<0

‘Αρα η f είναι γνησίως αλυξουσα στο (-2,+
ιιι) Θεωρούμε δύο τυχαία χ1,χ2ε( -

f(χ1)<f(χ2).

).

,2) με χ1

χ2 και υπολογίζουμε το λόγο

μεταβολής.

λ=

f(x1 )-f(x2 )
=
x1 -x2

3x +1 3x +1
1 - 2
(3x1 +1)(x2 -2)-(3x2 +1)(x1 -2)
x -2 x -2
(x1 -2)(x2 -2)
1
2
=
=
x 1 -x2
x -x
1 2

7x2 -7x1
-7(x 1 -x2 )
3x1x2 -6x1 +x2 -2-3x1 x2 +6x2 -x1 +2
=
=
=
(x1 -2)(x2 -2)(x 1 -x2 ) (x1 -2)(x2 -2)(x 1 -x2 )
(x1 -2)(x2 -2)(x1 -x2 )
-7
.’Ομως χ1<2
(x1 -2)(x2 -2)

χ1-2<0

και χ2<2

EΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΡΑΝΤΖΕΣΚΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

χ2-2<0 άρα (χ1-2)( χ2-2) >0.

www.georgefrang-math-trip.blogspot.com

27

Τελικά λ<0 και η f είναι γνησίως φθίνουσα στο (

-,2).

Παρατήρηση:
Αν μία συνάρτηση ορίζεται σε ένωση δύο διαστημάτων Δ1 Δ2,τότε μελετάμε την
μονοτονία σε καθένα απο τα διαστήματα Δ 1 και Δ2 ξεχωριστά.
Προσοχή:

Αν f γνησίως φθίνουσα στα Δ1 και Δ2,τότε δεν είναι υποχρεωτικά γνησίως
φθίνουσα στο Δ1 Δ2.

Αν f γνησίως αύξουσα στα Δ1 και Δ2,τότε δεν είναι υποχρεωτικά γνησίως
αύξουσα στο Δ1 Δ2.

Η παραπάνω συνάρτηση είναι γνησίως αύξουσα στα (α,β) και (β,γ) ,όμως δεν είναι
αύξουσα στο (α,β)

(β,γ) και αυτό γιατί:

αν χ1ε(α,β) και χ2ε(β,γ) δεν ισχύει πάντα f(x1)<f(x2).

Aκρότατα Συνάρτησης
Ορισμοί:
1. Μία συνάρτηση f με πεδίο ορισμού Α παρουσιάζει ελάχιστο στο χ0εΑ,όταν
f(x)≥f(x0) για κάθε χ0εΑ
Η τιμή f(x0) ονομάζεται ελάχιστο της συνάρτησης f.

2. Μία συνάρτηση f με πεδίο ορισμού Α παρουσιάζει μέγιστο στο χ0εΑ,όταν
f(x)≤f(x0) για κάθε χ0εΑ
Η τιμή f(x0) ονομάζεται μέγιστο της συνάρτησης f.

EΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΡΑΝΤΖΕΣΚΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

www.georgefrang-math-trip.blogspot.com

28

Παρατήρηση για τις Ασκήσεις
‘Οταν μας ζητούν να αποδείξουμε ότι μία συνάρτηση έχει μέγιστο το Μ ή ελάχιστο
το μ,τότε :

Αποδεικνύουμε ότι f(x)≤M ή f(x)≥μ αντίστοιχα.

Λύνουμε και τις εξισώσεις f(x)=M ή f(x)=μ αντίστοιχα,και έτσι βρίσκουμε
και τις θέσεις των ακροτάτων.

π.χ Να αποδείξετε ότι η συνάρτηση f(x)=

2x
έχει ελάχιστη τιμή το -1 και
2
x +1

μέγιστη τιμη το 1.
Λύση
H συνάρτηση f έχει πεδίο ορισμού Α=
Πρέπει να δείξουμε ότι:
f(x)

2x
2
x +1

-1

κάθε χε

2x
+1
2
x +1

-1

2
2x+x +1
2
x +1

0

0

2
(x+1)
2
x +1

0 Ισχύει για

.

Eπίσης f (x )

1

Ισχύει για κάθε χε

2x
2
x +1

1

2x
2
x +1

1

0

2
2x-x -1
2
x +1

0

2
-(x-1)
2
x +1

0

.

Εύρεση Θέσεων ακροτάτων
Λύνουμε τις εξισώσεις:
f(x)=-1

2x
=-1
2
x +1

f (x )=1

2x
=1
2
x +1

2x
+1=0
2
x +1
2x
2
x +1

1=0

2
2x+x +1
=0
2
x +1
2
2x-x -1
=0
2
x +1

EΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΡΑΝΤΖΕΣΚΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

2
(x+1)
=0
2
x +1

2
(x+1) =0

x=-1

2
-(x-1)
=0
2
x +1

2
-(x-1) =0

x=1

www.georgefrang-math-trip.blogspot.com

29

‘Αρα η f παρουσιάζει ελάχιστο στο χ=-1 την τιμή -1 και μέγιστο στη θέση χ=1 την
τιμή 1.

‘Αρτια –Περιττή Συνάρτηση
Ορισμόι:
1) Μία συνάρτηση f με πεδίο ορισμού το Α είναι άρτια ,όταν:

για κάθε χεΑ και –χεΑ και

f(-x)=f(x) κάθε χεΑ.

2) Μία συνάρτηση f με πεδίο ορισμού το Α είναι περιττή ,όταν:

για κάθε χεΑ και –χεΑ και

f(-x)=f(x) κάθε χεΑ.


Για να ικανοποιείται η συνθήκη για κάθε χεΑ και –χεΑ,πρέπει το πεδίο ορισμού Α
να είναι συμμετρικό ως προς το 0.Τέτοια σύνολα είναι:

(-α,α)

[-α,α]

(-

,-α) (α,+

(-

,-α] [α,+

(-β,-α)

(α,β)

[-β,-α]

[α,β]

)

a ,a


)

*

Αν μία συνάρτηση είναι άρτια,τότε η γραφική της παράσταση έχει άξονα συμμεετρίας
τον y’y.
Αν μία συνάρτηση είναι περιττή,τότε η γραφική της παράσταση έχει κέντρο
συμμετρίας την αρχή των αξόνων.

EΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΡΑΝΤΖΕΣΚΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

www.georgefrang-math-trip.blogspot.com

30

Πως εξετάζουμε μία συνάρτηση ως προς τις συμμετρίες της;
Για να εξετάσουμε αν μία συνάρτηση είναι άρτια ή περιττή,ακολουθούμε τα επόμενα
βήματα:

Βρίσκουμε το πεδίο ορισμου Α της συνάρτησης

Εξετάζουμε αν το Α είναι συμμετρικό ως προς το 0,δηλαδή αν ισχύει ότι για
κάθε χεΑ και –χεΑ.

Βρίσκουμε το f(-x),θέτοντας στον τύπο της συνάρτησης όπου χ το –χ και
έχουμε:
 αν f(-x)=f(x),τότε η συνάρτηση f είναι άρτια,
 αν f(-x)=-f(x),τότε η συνάρτηση f είναι περιττη.
 f(-x)

f(x) και f(-x)

-f(x) δεν είναι ούτε άρτια ούτε περιττή.

Παρατήρηση: Για να αποδείξω ότι μια συνάρτηση δεν άρτια ή περιττή, αποδεικνύω
ότι ι)υπάρχει χεΑ τέτοιο ώστε -χ
f(-x)

Α

ή ότι ιι) υπάρχει χεΑ ώστε f(-x)

f(x) ή

-f(x).

Προσοχή δεν δείχνω και τα δύο,αρκεί το ένα μόνο.

EΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΡΑΝΤΖΕΣΚΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

www.georgefrang-math-trip.blogspot.com

31

Θέματα για Λύση
1.Να σχεδιάσετε στο ίδιο συστημα αξόνων τις γραφικές παραστάσεις των
συναρτήσεων:
f(x)=|x|

, g(x)=|x|+2

, h(x)=|x|-2

2.Να σχεδιάσετε στο ίδιο συστημα αξόνων τις γραφικές παραστάσεις των
συναρτήσεων:
f(x)=|x|

, g(x)=|x-2|

, h(x)=|x+2|

3. Να σχεδιάσετε στο ίδιο συστημα αξόνων τις γραφικές παραστάσεις των
συναρτήσεων:
a)f(x)=|x| και g(x)=|x+2|+1
β)f(x)=|x| και g(x)=|x-1|-2.
4. Να μελετήσετε ως προς την μονοτονία τις παρακάτω συναρτήσεις:
ι) f ( x)  x3  5x ιι) f ( x)  2 x  x ιιι) f ( x)  12  3x  4 x ιν) f ( x)  4  x  3
5.Αν η συνάρτηση f είναι γνησίως αύξουσα στο

να λύσετε τις ανισώσεις

i)f(x-4) f(3x) ii)f(|x|) f(2).
6. Αν η συνάρτηση f είναι γνησίως φθίνουσα στο

να λύσετε τις ανισώσεις

ι)f(|χ-2|) f(4) ιι)f(|2χ-3|) f(5).
7.Να βρείτε τα ακρότατα των συναρτήσεων :
2
ι) f ( x)  3x  2

f ( x)  5  2( x 1)

2
ιι) f ( x)  1  x ιιι) f ( x)  2 x 4  6

2
ιν) f ( x)  3( x  5)  11

ν)

2

8.Δίνεται η συνάρτηση f(x)=

2
4x -4x+5
2
.Να αποδείξετε ότι η f έχει ελάχιστο το
2
3
4x +3

και μέγιστο το 2.

EΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΡΑΝΤΖΕΣΚΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

www.georgefrang-math-trip.blogspot.com

32

9. Να εξετάσετε αν οι παρακάτω συναρτήσεις είναι άρτιες ή περιττές:
2
ι) f ( x)  x 4  2 x 2 ιι) f ( x)  x3  3x ιιι) f ( x)  5 x  4 x ιν) f ( x)  x x

ν) f ( x) 

x

νι) f ( x) 

x2  x

νιι) f ( x)  x  3  x  3

x3  9 x
x2  4
2x  4 x 1
νιιι) f ( x) 
ιχ) f ( x)  x 2  4 x  2  x 2  4 x  4

x 3 x 3
10. Για την συνάρτηση f :

ισχύει f ( y  x)  f ( y)  f ( x) για κάθε x, y 

.

ι)Να βρείτε το f(0) ιι)να δείξετε οτι είναι περιττή.

11. Για την συνάρτηση f : 
κάθε x, y 

ισχύει f ( y  x)  f ( y  x)  2 f ( x)  f ( y) για

. ι)Να βρείτε το f(0) ιι)να δείξετε οτι είναι άρτια.

12.Η συνάρτηση f:

είναι περιττή.Να αποδείξετε ότι η συνάρτηση:
g(x)=xf(x)-|f(x)|

είναι άρτια.
13. Η συνάρτηση f:

είναι περιττή.Να αποδείξετε ότι η συνάρτηση:
g(x)=f(f(x))-x4f(x)

είναι περιττή.
14.Δίνεται η συνάρτηση φ(χ)3χ2-4χ+5.Να βρείτε τον τύπο της συνάρτησης f της
οποίας η γραφική παράσταση προκύπτει από μετατοπίσεις της γραφικής παράστασης
της φ:
α)κατά 2 μοναδες προς τα αριστερά
β)κατά 3 μονάδες προς τα κάτω
γ)1 μονάδα αριστερά και 7 μονάδες κάτω
δ)2 μονάδες δεξιά και 1 πάνω

EΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΡΑΝΤΖΕΣΚΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

www.georgefrang-math-trip.blogspot.com

33

15. Να μελετήσετε ως προς την μονοτονία τις παρακάτω συναρτήσεις:
α)f(x)=1-2x3-3x

β)f(x)= 10 - 2x - x + 3 γ)f(x)=

5
x

x

16.H συνάρτηση f έχει πεδίο ορισμού το R,είναι γνησίως αύξουσα και η γραφική της
παράσταση διέρχεται από το Α(3,5).Να λύσετε τις εξισώσεις:
α)f(|2x-1|-4)=5
β)f(x2-4)-f(2x-1)=0
17.Aν η f είναι γνησίως αύξουσα στο R,να λύσετε τις ανισώσεις:
α)f(x-4)<f(3x)
β)f(|x|)<f(2)
γ)f(x2-5)-f(3-2x)<0
18.Aν η συνάρτηση f(x) είναι γνησίως φθίνουσα στο διάστημα Δ,να αποδείξετε ότι
η συνάρτηση g(x)=-f(x) είναι αύξουσα στο Δ.
19. Aν η συνάρτηση f(x) είναι γνησίως αύξουσα στο R και η g(x) είναι γνησίως
φθίνουσα στο R,να αποδείξετε ότι η συνάρτηση:
h(x)=3f(x)-5g(x)
είναι γνησίως αύξουσα στο R.

EΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΡΑΝΤΖΕΣΚΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

www.georgefrang-math-trip.blogspot.com

34

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3Ο
ΤΡΙΓΩΝΟΜΕΤΡΙΑ

Τριγωνομετρικοί Αριθμοί Οξείας Γωνίας



απέναντι κάθετη ΑΓ
=
υποτείνουσα
ΒΓ
προσκείμενη κάθετη ΑΒ
συνΒ=
=
υποτείνουσα
ΒΓ
απέναντι κάθετη
ΑΓ
εφΒ=
=
προσκείμενη κάθετη ΑΒ

ημΒ=

Γ
Α

Β

προσκείμενη κάθετη ΑΒ
=
απέναντι κάθετη
ΑΓ

σφΒ=

Τριγωνομετρικοί Αριθμοί Γωνίας ω με 0

ω

360

Α(χ,y)
y

ημω=

συνω=

εφω=

σφω=

ρ

p

x
p

y
x
x
y

2 2
με p= x +y
x

0

y

0

O

Μονάδα Μέτρησης Γωνιών-Τόξων : Μοίρες και ακτίνια(rad)

Σχέση Μοιρών-Ακτινίων :

μ

α
=
όπου μ: η γωνία σε μοίρες
180o π

EΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΡΑΝΤΖΕΣΚΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

www.georgefrang-math-trip.blogspot.com

35

α: η γωνία σε ακτίνια
Τριγωνομετρικοί Αριθμοί Γνωστών Γωνιών
γωνία σε
μοίρες
γωνία σε
rad
ημφ

0

30ο

45ο

60ο

90ο

180ο

270ο

360ο

0

π/6

π/4

π/3

π/2

π

3π/2

1
2

2
2

3
2

1

0

–1

0

2
2

1
2

0

–1

0

1

δεν

0

δεν

0

0

συνφ

1

εφφ

0

3
2

3
3

3

1

ορίζεται
3

σφφ

δεν

1

3
3

ορίζεται

ορίζεται

0

δεν

0

ορίζεται

δεν
ορίζεται

Τριγωνομετρικός Κύκλος: Είναι ο κύκλος με κέντρο Ο(0,0) και ρ=1.
Μνημονικός κανόνας για το πρόσημο των τριγωνομετρικών αριθμών

Ο: όλα θετικά
Η: ημίτονο θετικό

Η

Ε: εφαπτομένη(και συνεφαπτομένη) θετική

Ο
Ρ=1

Σ: συνημίτονο θετικό

Ε

EΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΡΑΝΤΖΕΣΚΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

Σ

www.georgefrang-math-trip.blogspot.com

36

Παρατήρηση:
Οι αριθμοί ημω και συνω μίας γωνίας ω είναι φραγμένοι δηλαδη:

-1

ημω

1

και -1

συνω

1

ενώ οι αριθμοί εφω και σφω μπορούν να πάρουν όλες τις τιμές.

Βασικές Τριγωνομετρικές Ταυτότητες
2
2
ημ ω+συν ω=1

2
2
Από αυτήν προκύπτουν οι τύποι : ημ ω=1-συν ω
2
2
συν ω=1-ημ ω

 εφω=

σφω=

ημω

με συνω

συνω
συνω
ημω

με ημω

0
0

 εφω σφω=1
Από αυτήν προκύπτουν οι σχέσεις : εφω=

1
σφω

ή σφω=

1
εφω

ΑΝΑΓΩΓΗ ΣΤΟ 1Ο ΤΕΤΑΡΤΗΜΟΡΙΟ
ΑΝΤΙΘΕΤΕΣ ΓΩΝΙΕΣ

ΠΑΡΑΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΕΣ ΓΩΝΙΕΣ

ημ(-ω)=-ημω

ημ(π-ω)=ημω

συν(-ω)=συνω

συν(π-ω)=-συνω

εφ(-ω)=-εφω

εφ(π-ω)=-εφω

σφ(-ω)=-σφω

σφ(π-ω)=-σφω

ΔΙΑΦΕΡΟΝΤΕΣ ΚΑΤΑ π

ημ(π+ω)=-ημω
συν(π+ω)=-συνω

EΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΡΑΝΤΖΕΣΚΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

www.georgefrang-math-trip.blogspot.com

37

εφ(π+ω)=εφω

ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΕΣ ΓΩΝΙΕΣ

σφ(π+ω)=σφω

π
2

ΔΙΑΦΕΡΟΝΤΕΣ ΚΑΤΑ

π
+ω =συνω
2

ημ

εφ
σφ

ημ

π
+ω =-εφω
2


2

εφ

π
-ω =σφω
2

σφ

π
-ω =εφω
2


2


-ω =-ημω
2

εφ


-ω =σφω
2

σφ


-ω =εφω
2

ημ(2π+ω)=ημω
συν(2π+ω)=συνω


+ω =ημω
2

εφ(2π+ω)=εφω
σφ(2π+ω)=σφω


+ω =-σφω
εφ
2

+ω =-εφω
σφ
2

π
-ω =ημω
2

ΔΙΑΦΕΡΟΝΤΕΣ ΚΑΤΑ 2π


+ω =-συνω
ημ
2

συν

συν


-ω =-συνω
2

συν

π
+ω =-σφω
2

ΔΙΑΦΕΡΟΝΤΕΣ ΚΑΤΑ

π
-ω =συνω
2

ΜΕ ΑΘΡΟΙΣΜΑ

π
+ω =-ημω
2

συν

ημ

ΜΕ ΑΘΡΟΙΣΜΑ 2π

EΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΡΑΝΤΖΕΣΚΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

ημ(2π-ω)=-ημω

www.georgefrang-math-trip.blogspot.com

38

συν(2π-ω)=συνω
εφ(2π-ω)=-εφω
σφ(2π-ω)=-σφω

Παρατηρήσεις για την Επίλυση ασκήσεων

Αν έχουμε έναν τριγωνομετρικό αριθμό μίας γωνίας και ζητάμε
τους άλλους:

1. Αν μας δίνουν το ημίτονο ή το συνημίτονο χρησιμοποιούμε τη σχέση
ημ2χ + συν2x = 1. Αντικαθιστούμε τον τριγωνομετρικό αριθμό που μας δίνεται
και λύνουμε τη σχέση ως προς τον άλλο. Όταν αποτετραγωνίζουμε
λαμβάνουμε υπόψιν το τεταρτημόριο στο οποίο ανήκει το x ώστε να βρούμε
το σωστό πρόσημο.
π.χ Αν x 

1

και  x   να βρεθούν οι υπόλοιποι τριγωνομετρικοί αριθμοί της x
2
2

Λύση:
x 

1
2
2 1 

 x 

1
32
3
2
2
2
  x  
ημ2χ + συν2x = 1      x  1   x  1    x 
4
4
2
2

EΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΡΑΝΤΖΕΣΚΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

www.georgefrang-math-trip.blogspot.com

39

x 

 x 

x

 x

 x

x

1
2
3
2



3
3

3
2  3
1
2

2. Αν μας δίνουν την εφαπτομένη ή την συνεφαπτομένη , χρησιμοποιούμε πρώτα
τη σχέση x 

 x
x
ή  x 
ώστε να εκφράσουμε το ημx συναρτήσει
x
 x

του συνx ή το συνx συναρτήσει του ημx. Έπειτα αντικαθιστούμε στη σχέση
ημ2χ + συν2x = 1 και συνεχίζουμε όπως και παραπάνω.
πχ Αν x  3 και 0  x 


να βρεθούν οι υπόλοιποι τριγωνομετρικοί αριθμοί της x
2

Λύση:

x  3 

x
 3  x  3 x
 x

ημ2χ + συν2x = 1

x  3x

( 3 x) 2   2 x  1  3 2 x   2 x  1 

0 x 

2
1
1
4 2 x  1   2 x    x  (1)
4
2

(1)
1 3
x  3 x  3 
2 2

 x 

1
1 3
3



x
3 3 3

Ασκήσεις

όπου

ζητείται

να

αποδειχθεί

μία

σχέση

με

πράξεις που σημειώνονται

(π.χ

τριγωνομετρικούς αριθμούς:
Σ’αυτές

τις ασκήσεις

κάνουμε

επιμεριστικές,ομώνυμα,ταυτότητες

τις

κ.τ.λ) και χρησιμοποιούμε τις γνωστές

τριγωνομετρικές ταυτότητες:

2
2
ημ ω+συν ω=1

EΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΡΑΝΤΖΕΣΚΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

www.georgefrang-math-trip.blogspot.com

40

π.χ. Να αποδείξετε ότι

ημω

εφω=

σφω=

εφω σφω=1

συνω
συνω
ημω


1  
2


1  



Λύση:


1 

(1   ) 2

 2 
1  
2
2






1  


(1   ) (1   ) 

 2   1  2   2 
2
1  1  2
2
2  2
2






(1   )
 (1   )  (1   ) 

2(1   )
2
2
2



ισχύει.
(1   )   

 Υπολογισμός Παράστασης που περιέχει Τριγωνομετρικούς Αριθμούς
όλων των Τεταρτημορίων :
Σ’αυτήν την περίπτωση κάνουμε αναγωγή όλων των γωνιών στο πρώτο
τεταρτημόριο χρησιμοποιώντας τους τύπους που αναφέρθηκαν παραπάνω.
π.χ Να υπολογιστεί η παράσταση:

 5

(1710   )  (2  )        (270   )
 2


 7

(90   )   (603   )   (1170   )      
 2

Λύση:
ημ(1710ο + ω) = ημ(4 . 360ο + 270ο + ω) = ημ(270ο + ω) = - συνω
ημ(2π + ω) = ημω

EΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΡΑΝΤΖΕΣΚΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

www.georgefrang-math-trip.blogspot.com

41

 
 5 
 4  

          2     
2
 2

 2 2



ο
συν(270 + ω) = ημω
εφ(90ο + ω) = - σφω
σφ(603ο – ω) = σφ(360ο + 270ο – ω) = σφ(270ο – ω) = εφω
συν(1170ο – ω) = συν(3 . 360ο + 90ο – ω) = συν(90ο – ω) = ημω

3 
 7 
 4 3 

 3 
             2          
2
 2

 2 2



2

Άρα



         

  2  .
       





1

Μελέτη Τριγωνομετρικών Συναρτήσεων
Oρισμός :Μία συνάρτηση f με πεδίο ορισμού το σύνολο Α ονομάζεται
περιοδική,όταν υπάρχει πραγματικός αριθμός Τ>0 τέτοιος,ώστε:

για κάθε χεΑ να ισχύει χ+Τ εΑ και χ-Τ εΑ.

f(x-T)=f(x)=f(x+T) για κάθε χεΑ.

Ο πραγματικός αριθμός Τ ονομάζεται περίοδος της συνάρτησης f.

Παρατηρήσεις:

Αν το πεδίο ορισμού είναι διάστημα ,ανοικτό ή κλειστό,με πραγματικά
άκρα,τότε η συνάρτηση δεν είναι περιοδική.

Η σχέση f(x-T)=f(x)=f(x+T) για κάθε χεΑ, δεν εξασφαλίζει από μόνη της
ότι η f είναι περιοδική.

Για να μελετήσουμε μία περιοδική συνάρτηση στο πεδίο ορισμού της αρκεί να
την μελετήσουμε σε διάστημα μίας περιόδου Τ.

EΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΡΑΝΤΖΕΣΚΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

www.georgefrang-math-trip.blogspot.com

42

Μελέτη της f(x)=ημχ

Πεδίο Ορισμού : Α=R

Σύνολο Τιμών : f(A)=[-1,1]

Περιοδικότητα : Είναι περιοδική με Τ=2π

Συμμετρίες : Είναι περιττή αφού για κάθε χεR και –χεR και ισχύει ότι
f(-x)=ημ(-χ)=-ημχ=-f(x).
Aυτό σημαίνει ότι έχει κέντρο συμμετρίας την αρχή των αξόνων Ο(0.0).

Μονοτονία : Γνησίως Αύξουσα στο διάστημα 0,
π

Γνησίως Φθίνουσα στο διάστημα

Ακρότατα : ‘Εχει μέγιστο στο χ=

π
2

‘Eχει ελάχιστο στο χ=

το f(


2

το f(

2

π
2

2

2

π,

,2π


2

)=1


2

π

)=-1

Σημεία Τομής με τους άξονες : Τέμνει τον yy’ στο σημείο Ο(0,0)
Τέμνει τον χχ’ στα σημεία με χ=0,π,2π,3π,.....

Γραφική Παράσταση

Μελέτη της f(x)=συνχ

Πεδίο Ορισμού : Α=R

Σύνολο Τιμών : f(A)=[-1,1]

Περιοδικότητα : Είναι περιοδική με Τ=2π

EΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΡΑΝΤΖΕΣΚΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

www.georgefrang-math-trip.blogspot.com

43

Συμμετρίες : Είναι άρτια αφού για κάθε χεR και –χεR και ισχύει ότι
f(-x)=συν(-χ)=συνχ=f(x).
Aυτό σημαίνει ότι έχει άξονα συμμετρίας την αρχή τον άξονα yy’..

Μονοτονία : Γνησίως Φθίνουσα στο διάστημα

0,π

Γνησίως Aύξουσα στο διάστημα π,2π

Ακρότατα : ‘Εχει μέγιστο στο χ=0

το f(0)=1

‘Eχει ελάχιστο στο χ=π το f(π)=-1

Σημεία Τομής με τους άξονες : Τέμνει τον yy’ στο σημείο Ο(0,1)
Τέμνει τον χχ’ στα σημεία με χ=

π 3π 5π
,
,
.
2 2 2

Γραφική Παράσταση

Μελέτη της f(x)=εφχ
0}={χεR/x

κπ+

π

Πεδίο Ορισμού : Α={χεR/συνχ

Σύνολο Τιμών : f(A)=R

Περιοδικότητα : Είναι περιοδική με Τ=π

Συμμετρίες : Είναι περιττή αφού για κάθε χεR και –χεR και ισχύει ότι

2

, κεΖ}

f(-x)=εφ(-χ)=-εφχ=f(x).
Aυτό σημαίνει ότι έχει κέντρο συμμετρίας την αρχή των αξόνων Ο(0.0).

π π
, )
2 2

Μονοτονία : Γνησίως Aύξουσα στο διάστημα (-

Ακρότατα : Δεν έχει ακρότατα

Σημεία Τομής με τους άξονες : Τέμνει τον yy’ στο σημείο Ο(0,0)
Τέμνει τον χχ’ στα σημεία με χ=0,π,2π....

EΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΡΑΝΤΖΕΣΚΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

www.georgefrang-math-trip.blogspot.com

44

‘Εχει κατακόρυφες Ασύμπτωτες τις ευθείες χ=κπ+

π
2

με κεZ.

 Γραφική Παράσταση :

Μελέτη της f(x)=σφχ

Πεδίο Ορισμού : Α={χεR/ημχ

0}={χεR/x

κπ, κεΖ}

Σύνολο Τιμών : f(A)=R

Περιοδικότητα : Είναι περιοδική με Τ=π

Συμμετρίες : Είναι περιττή αφού για κάθε χεR και –χεR και ισχύει ότι
f(-x)=σφ(-χ)=-σφχ=f(x).
Aυτό σημαίνει ότι έχει κέντρο συμμετρίας την αρχή των αξόνων Ο(0.0).

Μονοτονία : Γνησίως Φθίνουσα στο διάστημα (0,π)

Ακρότατα : Δεν έχει ακρότατα

Σημεία Τομής με τους άξονες : Δεν τέμνει τον yy’
Τέμνει τον χχ’ στα σημεία με χ=

π 3π 5π
,
,
...
2 2 2

‘Εχει κατακόρυφες Ασύμπτωτες τις ευθείες χ=κπ με κεZ.
 Γραφική Παράσταση :

f(x)=ρημ(ωχ)+c

Περίοδος : Τ=


ω

EΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΡΑΝΤΖΕΣΚΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

www.georgefrang-math-trip.blogspot.com

45

Μέγιστη Τιμή : |ρ|+c

Eλάχιστη Τιμή : -|ρ|+c

Πίνακας Τιμών :

ωχ

0

π

π
2

χ

0

2

π

π

ω

ω

ημ(ωχ)

0

1

0

-1

0

ρημ(ωχ)

0

ρ

0

0

f(x)

c

ρ+c

c

-ρ+c

c

f(x)=ρσυν(ωχ)+c

Περίοδος : Τ=

Μέγιστη Τιμή : |ρ|+c

Eλάχιστη Τιμή : -|ρ|+c

Πίνακας Τιμών :

ωχ

ω

0

π

π
2

χ

0

2

π

π

ω

ω

συν (ωχ)

1

0

-1

0

1

ρσυν(ωχ)

ρ

0

0

ρ

f(x)

ρ+c

c

-ρ+c

c

ρ+c

Eπίλυση Τριγωνομετρικών Εξισώσεων
x=2κπ+θ

ημχ=ημθ

ή

χ=2κπ+π-θ

EΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΡΑΝΤΖΕΣΚΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

www.georgefrang-math-trip.blogspot.com

46

x=2κπ+θ

συνχ=συνθ

ή

,

χ=2κπ

θ κ

χ=2κπ-θ

εφχ=εφθ

χ=κπ+θ, κ

σφχ=σφθ

χ=κπ+θ, κ

Ειδικές Μορφές Τριγωνομετρικών Εξισώσεων

ημf(x)=ημg(χ)
Eφαρμόζουμε τους βασικούς τύπους επλιλυσης των τριγωνομετρικών
f(x)=2κπ+g(x)

εξισώσεων: ημf(x)=ημg(χ)

ή

και λύνουμε

f(χ)=2κπ+π-g(x)

καθεμία από τις δύο εξισώσεις ως προς χ.

συνf(x)=συνg(χ)
Eφαρμόζουμε τους βασικούς τύπους επλιλυσης των τριγωνομετρικών
f(x)=2κπ+g(x)

εξισώσεων: συνf(x)=συνg(χ)

ή

και λύνουμε

f(χ)=2κπ-g(x)

καθεμία από τις δύο εξισώσεις ως προς χ.

εφf(x)=εφg(χ)
‘Οταν έχουμε αυτήν την μορφή ξεκινάμε λαμβάνοντας περιορισμούς:
π
συνf(x) 0 f(x) κπ+ , κ
2
π
συνg(x) 0 g(x) κπ+ , κ
,τους οποίους τους συνάληθεύουμε και
2
βγάζουμε έναν τελικό περιορισμό.
Στην συνέχεια εφαρμόζουμε τους γενικούς τύπους λύσεων:
εφf(x)=εφg(χ)

f(x)=κπ+g(x),

κ

,και λύνουμε ως προς χ.

Στο τέλος δεν ξεχνάμε να συναληθεύσουμε τις λύσεις που βρήκαμε με τον
περιορισμό.

σφf(x)=σφg(χ)
Οταν έχουμε αυτήν την μορφή ξεκινάμε λαμβάνοντας περιορισμούς:
ημf(x)

0

f(x)

κπ+π, κ

ημg(x)

0

g(x)

κπ+π, κ

,τους οποίους τους συνάληθεύουμε και

βγάζουμε έναν τελικό περιορισμό.

EΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΡΑΝΤΖΕΣΚΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

www.georgefrang-math-trip.blogspot.com

47

Στην συνέχεια εφαρμόζουμε τους γενικούς τύπους λύσεων:
σφf(x)=σφg(χ)

f(x)=κπ+g(x), κ

,και λύνουμε ως προς χ.

Στο τέλος δεν ξεχνάμε να συναληθεύσουμε τις λύσεις που βρήκαμε με τον
περιορισμό.

Παρατηρήσεις:
1) Η απαλοιφή του προσήμου (-) μπροστά από έναν τριγωνομετρικό
αριθμό,γίνεται χρησιμοποιώντας τους τύπους:
-ημω=ημ(-ω)
-συνω=συν(π-ω)
-εφω=εφ(π-ω)
-σφω=σφ(π-ω)
2) Μπορούμε να μετατρέψουμε το ημίτονο σε συνημίτονο,την εφαπτομένη σε
συνεφαπτομένη και αντίστροφα χρησιμοποιώντας τους τύπους:
ημω=συν

π

2

συνω=ημ

π

2

εφω=σφ

π

2

σφω=εφ

π

2

3) Κάποιες φορές προκειμένου να έχουμε μόνο έναν τριγωνομετρικό αριθμό
στην εξίσωση πρέπει να κάνουμε αντικαταστάσεις χρησιμοποιώντας τους
τύπους:
ημ2χ=1-συν2χ
συν2χ=1- ημ2χ
ημχ

εφχ=

συνχ
εφχ=

1
σφχ

σφχ=

1
εφχ

εφχσφχ=1
4) Κάποιες φορές η διαίρεση με ημχ ή συνχ μπορεί να οδηγήσει σε εξίσωση
που περιέχει μόνο την εφχ ή μόνο την σφχ.Προσοχή όμως μην ξεχάσουμε
να λάβουμε περιορισμούς(ημχ

0 ή συνχ

EΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΡΑΝΤΖΕΣΚΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

0)

www.georgefrang-math-trip.blogspot.com

48

Παραδείγματα
Να λυθούν οι εξισώσεις:

π

ι)6ημ(2χ-

ιν)σφ(χ-

)-3=0 ιι)συν(χ-

6

π

)+σφχ=0

4

π

)-συν(χ+

3

ν)ημ(2χ-

π
3

π
4

)=0 ιιι)εφ(χ-

)=συν(χ+

π

π
6

)=εφ3χ

)

6

Λύσεις
ι) 6ημ(2χ-

π
2χ6

χ=κπ+

6

)-3=0 6ημ(2χ-

π
π
=2κπ+
6
6
ή

2χ-

ιι) συν(χ-

π

3

)=συν(χ+

π
24

3

ημ(2χ-

2χ=2κπ+

π
2κπ+π6

π

π
)
6

π
4

ή

π
)
6

1
2

π π
+
6 6

ή

0χ=2κπ+

π
Αδύνατη
4
ή

2χ=2κπ+

π
12

, κ

0

λπ+

λπ π
+
3 6

και συν(χ-

π
6

π
κπ+
2

χ

π
π
χ- =2κπ-χ3
4

ιιι)Πρώτα λαμβάνουμε περιορισμούς : συν3χ

χ

π
π
)=ημ
6
6

χ=κπ+

2κπ+π

π
π
χ- =2κπ+χ+
3
4
ή

)

ημ(2χ-

π
)
6

0

χ-

‘Αρα έχουμε εφ3χ=εφ(χ-

π
6
π
6

λπ+

)

π
2

χ

3χ=κπ+χ-

λπ+
π
6

π

π

2

6

2χ=κπ-

χ
π
6

π
2

, λ

λπ+

χ=


3

, λ
π

κπ
2

12

, κ

Εξετάζουμε αν οι λύσεις ικανοποιούν τους περιορισμούς:
κπ
2

-

π

λπ

12

3

+

π
6

6κπ-π

4λπ+2π

EΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΡΑΝΤΖΕΣΚΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

(6κ-4λ)π

2π+π

6κ-4λ

3

2(3κ-2λ)

3

www.georgefrang-math-trip.blogspot.com

49

Αυτό όμως ισχύει πάντα γιατι ο αριθμός 2(3κ-2λ) είναι άρτιος ενώ το 3 είναι
περιττός.
Ομοίως

κπ

-

π

λπ+

6κπ-π 12λπ+8π (6κ-12λ)π 8π+π 6κ-12λ 9 2(3κ-6λ)
2 12
3
Αυτό όμως ισχύει πάντα γιατι ο αριθμός 2(3κ-6λ) είναι άρτιος ενώ το 9 είναι

9

περιττός.
ιν) Η σφ(χ-

σφ(χ-

π

π
4

) ορίζεται αν ημ(χ-

)=-σφχ

π

σφ(χ-

π
4

)

0 και η σφχ αν ημχ

)=σφ(π-χ)

π

χ-

=κπ+π-χ

0.

2χ=κπ+π+

π

2χ=κπ+


4

4
4
4
4
Συναληθεύοντας με τους περιορισμούς βρίσκουμε ότι οι λύσεις είναι δεκτές.

ν) ημ(2χ-

2χ-

2χ-

π
3

π
3

π
3

)=συν(χ+

2κπ+
ή

π
3

2κπ+π-

π
6

)

π
3

ημ(2χ-


χ

π
3

)=ημ[

2κπ+

3
ή
2κπ+π

π
2

-(χ+

π
6
χ

)]

ημ(2χ-

π
3

)=ημ(

2κπ 2π
+
3
9
ή

χ 2κπ+π

π
3

χ=

κπ
2

-χ)

.

Θέματα για λύση
1. Να βρείτε τους τριγωνομετρικούς αριθμούς των παρακάτω γωνιών:
ι)420ο

ιι) 750ο

2. α)Αν ισχύει

ιιι)

25π
6

ιν)

33π
4

π
<χ<π ,να βρείτε το πρόσημο της παράστασης: Α=ημχ-εφχ-συνχ
2

EΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΡΑΝΤΖΕΣΚΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

www.georgefrang-math-trip.blogspot.com


8

50

β)Αν ισχύει π<χ<
3.


,να βρείτε το πρόσημο της παράστασης:Β=σφχ-ημχ-συνχ
2

Να βρείτε την μέγιστη και την ελάχιστη τιμή των παραστάσεων:
5
2

ι)Α=2ημφ-3συνω ιι)Β=2-ημ ω ιιι) Γ= ημω+2
4. Να βρείτε το πρόσημο της παράστασης Α=ημ2ω-2ημω-8
5. Αν ισχύει συνω=

3
5

και 0<ω<

π
να βρείτε τους υπόλοιπους τριγωνομετρικούς
2

αριθμούς της γωνίας ω.
6. Αν ισχύει ημω=

5

και

3

π
<ω<π να βρείτε τους υπόλοιπους
2

τριγωνομετρικούς αριθμούς της γωνίας ω.
7. Αν ισχύει εφω=

7

και

3


<ω<2π να βρείτε τους υπόλοιπους
2

τριγωνομετρικούς αριθμούς της γωνίας ω.
8. Αν ισχύει εφω=-

2 6
5

και


<ω<2π να βρείτε τους υπόλοιπους
2

τριγωνομετρικούς αριθμούς της γωνίας ω.
9. Να αποδείξετε τις παρακάτω ταυτότητες:
ι)εφ2χσυν2χ+συν2χ=1

ιι)εφχ-εφχημ2χ=ημχσυνχ ιιι)

ιν)

1+ημ2χ
2
-2εφ χ=1
2
συν χ

νιι)

2
2
1+εφ ω
1+σφ ω
4
.
σφ ω=
2
2
συν ω
ημ ω

ν)

συνφ

+

συνφ

1-ημφ 1+ημφ

1-εφ2χ
2
=1-2ημ χ
2
1+εφ χ

=

2
συνφ

10. ‘Ομοίως:
2
2
συν ω
ημ ω
2
2
ι)
=συν ω-ημ ω
2
2
1+εφ ω 1+σφ ω

1+2ημω
3ημω
2
ιιι)
-1+
=3εφ ω
2
1+ημω
συν ω

11.
ι)

12.

Να αποδείξετε ότι:
2
2
συν a-ημ β 1+2ημα ημβ

ιι)

συνω

-

ημω

1+εφω 1+σφω

=συνω-ημω

2
2
2
2
εφ ω+σφ ω 1-2ημ ω συν ω
ιν)
=
εφω+σφω
συνω ημω

ιι)

2
2
9συν α+6ημα ημβ+συν β

10

Να υπολογίσετε τους τριγωνομετρικούς αριθμούς των γωνιων:

EΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΡΑΝΤΖΕΣΚΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

www.georgefrang-math-trip.blogspot.com

51

ι)-45ο
13.

ιιι)150ο

ιν)225ο

ν)240ο νι)

νι)

4


3

Να υπολογίσετε τις τιμές των παραστάσεων:
ημ

ι) Α=
ημ
ημ
Γ=
σφ

14.

ιι)-30ο


4

3

19π
6
20π
3

συν
εφ
συν
ημ

6

27π

4


3

συν

ημ

4
π
σφ
ημ(- )
6
6

4

4
37π

εφ

εφ

17π
3

συν

46π
3

ιι) Β=
εφ

29π

3

21π
4

σφ
+συν

43π
6
26π

ιιι)

3

Να υπολογίσετε τις τιμές των παραστάσεων:

ι) Α=

ημ(7π+χ) συν(21π-χ)
ημ(13π-χ) συν(38π-χ)

ιι) Β=

συν(8π-χ)+σφ(3π+χ)
συν(23π+χ)+σφ(27π-χ)

13π
21π
-χ συν

εφ(5π-χ)
2
2
ιιι) Γ=ημ(11π-χ)+ημ(15π+χ)+
ιν) Δ =
17π
25π
εφ(9π+χ)
ημ
+χ συν

2
2
ημ

15.

Να υπολογίσετε τις τιμές των παραστάσεων:
41π
35π
π
ημ(
-θ) εφ(21π-θ) συν(
+θ)
ημ(χ-π) εφ(χ- ) συν(χ-2π)
2
2
2
ι) Α=
ιι)
Β=
π
25π

συν(χ-3π) σφ(χ-π) συν(χ- )
συν(
+θ) σφ( -θ) συν(33π+θ)
2
2
2

16.

Αν Α,Β,Γ, γωνίες τριγώνου ΑΒΓ να αποδείξετε ότι:

ι)ημ2(Β+Γ)+συν2Α=1
17.

ιιι)συν2

ιι)εφ(Β+Γ)σφΑ=-1

Α
2

+συν2

Β+Γ
2

Να αποδείξετε ότι η συνάρτηση:

ι)f(x)=ημ2χ+εφχ έχει περίοδο Τ=π
ιι) f(x)=συν2χ-ημ4χ έχει περίοδο Τ=π
ιιι)f(x)=2ημ8χ-3συν4χ έχει περίοδο Τ=

18.

π
2

Να εξετάσετε αν καθεμία από τις παρακάτω συναρτήσεις είναι άρτια

περιττή:
ι)f(x)=2ημχ-εφχ
19.

ιι)f(x)=ημχσυνχ

ιιι)f(x)=x3εφχ

Να βρείτε την περίοδο,την μέγιστη και την ελάχιστη τιμή των παρακάτω

συναρτήσεων:

EΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΡΑΝΤΖΕΣΚΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

www.georgefrang-math-trip.blogspot.com

52

ι)f(x)=5ημ6χ ιι)f(x)=-12συν8χ
5
συν(πχ)
3

ν)f(x)=

ιιι)f(x)=

συν4χ
ημ10χ
ιν)f(x)=6
20

νι)f(x)=3ημx+2 νιι)φ(χ)=-2ημχ+4 νιιι)κ(χ)=2συνχ-5

ιχ)φ(χ)=-3συνχ-1 χ)φ(χ)=2συν(3χ)+4
20.

Na λύσετε τις εξισώσεις:
3
2

ι)ημχ= 21.

π
6

)=1 ιι)συν(χ+

π

4

)=1 ιιι)ημ(2χ+

π
3

)=-1

ιν)συν(

π
5

-2χ)=-1

4

π
3

) ιιι)εφχ=εφ(

π
6

-χ) ιν)σφ(χ-

π
3

)=σφ(

π
4

-χ)

π
8

)-ημ(χ+

π
6

π
4

)=0 ιι)ημχ+ημ(2χ-

π
3

) ιιι)συν(

π
3

-χ)-συν(

π
6

+2χ)=0

-χ)=0

Na λύσετε τις εξισώσεις:

ι)εφ(χ+


4

π

)+εφ(χ-

ιν)ημ2χ=συν (χ-

π
3

6

)

)=0

ιι)σφ(χ+

ν)εφχ=σφ(

π
4

π
6

)+σφ(χ+


3

-χ) ιν)εφ(χ-

)=0 ιιι)ημχ=συνχ

π
5

)=σφ(χ+


5

)

Na λύσετε τις εξισώσεις:

ι) ημ(


8

ημ(χ-

ιν)

π

)=ημ2χ ιι)συν3χ=συν(χ+

ιν)συν2χ+συν(

25.

ιν)σφχ=-1

Na λύσετε τις εξισώσεις:

ι)ημ(χ-

24.

3
3

Na λύσετε τις εξισώσεις:

ι)ημ(χ23.

ιιι)εφχ= -

Na λύσετε τις εξισώσεις:

ι)ημ(χ+
22.

2
2

ιι)συνχ= -

+χ)+συν(
π
6

π
4

-χ)=0 ιι) εφ(


10

-2χ)+σφ(


5

ημ(χ+


4

+χ)=0 ιιι)

)
1

ημχ

)
1

0

ημ2χ

26.

Na λύσετε τις εξισώσεις:

ι)|2ημχ|=1
27.

ιι)|4συνχ-1|=3

ιιι)|ημχ|=|συν2χ|

Να λύσετε τις εξισώσεις:

ι)2ημχσυν2χ=-ημχσυνχ

ιι)2ημχσυνχ-1=συνχ-2ημχ ιιι)σφχσυνχ+1=συνχ+σφχ

ιν) 2 3 ημχσυνχ-6συνχ=3-

3 ημχ ν)4ημ2χ-1=0

EΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΡΑΝΤΖΕΣΚΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

νι)ημχεφ2χ=3ημχ

www.georgefrang-math-trip.blogspot.com

53

28.

Na λύσετε τις εξισώσεις:

ι)ημ2χ-ημ2(
29.

π
4

ιι)ημ2χ=συν23χ ιιι)ημ3χ=ημχσυν2χ

-χ)=0

Na λύσετε τις εξισώσεις:

ι)2συν2χ+3συνχ+1=0

ιι)4ημ2χ-8ημχ+3=0

ιιι)2συν2χ+( 3 -2)συνχ- 3 =0

ιν)εφ2χ-( 3 -1)εφχ- 3 =0
30.

Na λύσετε τις εξισώσεις:

ι)2συν2χ-ημχ-2=0
31.

Na λύσετε τις εξισώσεις:

ι)3εφχ= 2 3 ημχ
ν)
32.

ιι)-2ημ2χ+συνχ+1=0

ιι)ημχσυνχ=εφχ ιιι)εφ4χσφ2χ=1 ιν)συνχ-εφχ=

1
συνχ

1
+2 3σφχ+2=0
ημ2χ
Na λύσετε τις εξισώσεις:

ι)2(1-συνχ)(1+συνχ)+ημχ=0 ιι)2ημ2χ-3|ημχ|+1=0 ιιι)εφ4χ-4εφ2χ+3=0
2
2
1
=
ιν) 4ημχ+1 1-ημχ συν2χ
33.

Δίνεται η συνάρτηση f(x)=(a+1)συν(πχ), με α,β>0.

Αν η f έχει μέγιστη τιμή 3 και περίοδο 4,τότε :
α)Να βρείτε τους αριθμούς α και β.
β)Να βρείτε την ελάχιστη τιμή της f καθώς και για ποια χ παίρνει την τιμή
αυτή.
γ)Να λύσετε την εξίσωση f(x)=

3
2

δ)Να λύσετε την εξίσωση f(x)+f(x-1)=0
34.

H γραφική παράσταση της συνάρτησης f(x)=ασυν(πχ)+βημ(πχ) διέρχεται

1
23
από τα σημεία Α( ,1) και Β(
, 3 ).
3
6
α)Να βρείτε τους αριθμούς α και β.
β)Να λύσετε την εξίσωση f(x)=0 στο διάστημα [-1,2].

35.

Η γραφική παράσταση της συνάρτησης f(x)=ασυν2χ+β διέρχεται από τα

σημεία Α


4

,- 3

και Β

, -2 3 .

12

EΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΡΑΝΤΖΕΣΚΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

www.georgefrang-math-trip.blogspot.com

54

α)Να βρείτε τους αριθμούς α και β.
β)Να βρείτε τα σημεία τομής της γραφικής παράστασης της f με τον άξονα χχ’.
γ)Να βρείτε την μέγιστη τιμή της f,καθώς και για ποιά χ παίρνει την τιμή αυτή.
δ)Να λύσετε την εξίσωση f

π

- χ - f(x) = 2

2

36.

H συνάρτηση f(x)=3συν(ωχ)+α έχει περίοδο Τ=π και η γραφική της

παράσταση διέρχεται από το σημείο Α

π 13
, 2 .
6

α)Να βρείτε τους αριθμούς α και ω.
β)Να βρείτε την μέγιστη και την ελάχιστη τιμή της f,καθώς και για ποιά χ
παίρνει τις τιμές αυτές.
γ)Να λύσετε την εξίσωση f(x)=

7
2

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4Ο
ΠΟΛΥΩΝΥΜΑ
EΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΡΑΝΤΖΕΣΚΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

www.georgefrang-math-trip.blogspot.com

55

ΔΙΑΙΡΕΣΗ ΠΟΛΥΩΝΥΜΩΝ
Ορισμοί
Μονώνυμο :Καλείται κάθε παράσταση της μορφής αχν με αεR και νεN.
Πολυώνυμο του χ :Καλείται κάθε παράσταση της μορφής ανχν+αν-1χν-1+....+α1χ+α0.
με α0,α1,.....,αν εR και νεN.
Τα πολυώνυμα της μορφής α0(δηλ. οι πραγματικοί αριθμοί) ονομάζονται σταθερά
πολυώνυμα και ειδικότερα το 0 ονομάζεται μηδενικό πολυώνυμο.
Οι αριθμοί α0,α1,.....,αν λέγονται συντελεστές του πολυωνύμου και ειδικότερα ο α 0
ονομάζεται σταθερός όρος.
Βαθμός πολυωνύμου : Ονομάζουμε τον μεγαλύτερο εκθέτη του χ που υπάρχει στο
πολυώνυμο με την προυπόθεση ότι ο συντελεστής του δεν είναι μηδέν.
Το σταθερό και μη μηδενικό πολυώνυμο έχει βαθμό 0.
Για το μη μηδενικό πολυώνυμο δεν ορίζεται βαθμός.

Βαθμός πολυωνύμου με παραμετρικούς συντελεστές
Αν μας δίνεται πολυώνυμο P(x)=akxk+ak-1xk-1+…….+a1x+a0 και οι συντελεστές
ακ,ακ-1,...,α1,α0 περιέχουν μέσα τους κάποια παράμετρο τότε λύνουμε αρχικά την
ακ

0 και έχουμε :

ι)Για όλες τις τιμές της παραμέτρου εκτός από αυτές που βρήκαμε το πολυώνυμο
έχει βαθμό κ
ιι)Στην συνέχεια βάζουμε στο πολυώνυμο μία μία τις τιμές που εξαιρέσαμε και
βρίσκουμε κάθε φορά τον βαθμό του (Σ’αυτήν την περίπτωση ο βαθμός είναι σίγουρα
μικρότερος από κ).
π.χ
Αν P(x)=(λ3-4λ)χ3+(λ2-2λ)χ2+(λ2-4)χ+λ-2 ,να βρείτε τον βαθμό του πολυωνύμου για
τς διάφορες τιμές του λεR.Λύση
3
λ -4λ

0

λ(λ

2

4)

0

λ

0 και λ

2

EΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΡΑΝΤΖΕΣΚΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

4

λ

2.

www.georgefrang-math-trip.blogspot.com

56

‘Αρα αν λ

0 και

λ

2 το πολυώνυμο είναι τρίτου βαθμού.

Αν λ=0 το πολυώνυμο γίνεται P(x)=-4x+2 και έχει βαθμό 1.
Αν λ=2 το πολυώνυμο γίνεται P(x)=0 οπότε δεν ορίζεται βαθμός.
Αν λ=-2 το πολυώνυμο γίνεται P(x)=8χ2-4 και έχει βαθμό 2.

Ισότητα Πολυωνύμων
Δύο πολυώνυμα P(x) , Q(x) με
Q(x)=βνχν+βν-1 χν-1+...+β1χ+β0 με μ

P(x)=αμχμ+αμ-1χμ-1+.....+α1χ+α0 και
νείναι ίσα P(x)=Q(x) αν και μόνο αν

α0=β0 ,α1=β1, .......αν=βν και αμ+1=αμ+2=....αμ=0.
π.χ
1. P(x)=a5x5+a4x4+a3x3+a2x2+a1x+a0 και Q(x)=β3χ3+β2χ2+β1χ+β0 είναι ίσα αν
α5=α4=0 και α0=β0 ,α1=β1 , α2=β2 , α3=β3.
2. P(x)=(a2-4)x3+(a2+2a)x2-a2x+3a-8 και Q(x)=(3a+2)x2-2ax+a-a2.
Nα βρείτε το α ώστε τα δύο πολυώνυμα να είναι ίσα.
Λύση
2
2
Πρέπει α -4=0
α
2
και
α +2α=3α+2

και

2
-α =-2α

4
α= 2
2
α -α-2=0
α=-1 ή α=2

2
α -2α=0

α(α-2)=0

α=0 ή α=2 .

Η κοινή λύση των παραπάνω εξισώσεων είναι το α=2.’Αρα για α=2 τα
πολυώνυμα είναι ίσα.

Αριθμητική Τιμή Πολυωνύμου
Αριθμητική τιμή πολυωνύμου ή απλά τιμή του πολυωνύμου για χ=ρ ονομάζεται ο
αριθμός που προκύπτει αν στο πολυώνυμο P(x) βάλουμε στην θέση του χ τον
αριθμό ρ ,και συμβολίζεται με P(ρ).
Ρίζα ενός πολυωνύμου ονομάζεται ο αριθμός ρ για τον οποίο P(ρ)=0.

Πράξεις μεταξύ πολυωνύμων
‘Οπως γνωρίζουμε και από την γ’ γυμνασίου η πρόσθεση,η αφαίρεση και ο
πολλαπλασιασμός των πολυωνύμων γίνεται χρησιμοποιώντας τις ιδιότητες των
πραγματικών αριθμών.

EΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΡΑΝΤΖΕΣΚΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

www.georgefrang-math-trip.blogspot.com

57

Βαθμός Αθροίσματος πολυωνύμων: Είναι μικρότερος ή ίσος από τον μεγαλύτερο
βαθμό των πολυωνύμων που έχουμε.
Βαθμός Γινομένου πολυωνύμων: Είναι ίσος με το άθροισμα των βαθμών των
πολυωνύμων που πολλαπλασιάζονται.

Tαυτότητα Διαίρεσης πολυωνύμων
Δ(χ)=δ(χ)π(χ)+υ(χ) δ(χ)

Δ(χ): Διαιρετέος

δ(χ): Διαιρέτης

π(χ): Πηλίκο

υ(χ): Υπόλοιπο

0 και 0 Βαθμός υ(χ)<Βαθμός δ(χ)

Παρατηρήσεις

Το άθροισμα των βαθμών του διαιρέτη δ(χ) και του πηλίκου π(χ) είναι ίσο με
τον βαθμό του διαιρετέου Δ(χ).

Αν υ(χ)=0 η διαίρεση ονομάζεται τέλεια και το δ(χ) ονομάζεται παράγοντας
του Δ(χ).

Το πηλίκο είναι ένα άθροισμα μονωνύμων. Για να βρούμε το μονώνυμο που
κάθε φορά προστίθεται στο πηλίκο, διαιρούμε τον πρώτο όρο του
πολυωνύμου με τον 1ο όρο του διαιρέτη.
Πολλαπλασιάζουμε το αντίστοιχο μονώνυμο με το διαιρέτη και μετά
αφαιρούμε το γινόμενο από το διαιρετέο. Βρίσκουμε έτσι ένα μερικό
υπόλοιπο, που παίρνει το «ρόλο» του διαιρετέου για τη συνέχεια της
διαίρεσης. Η ίδια διαδικασία συνεχίζεται για το μερικό υπόλοιπο, μέχρις ότου
το υπόλοιπο υ(x) να γίνει μηδέν ή ο βαθμός του υ(x) να είναι μικρότερος από
το βαθμό τον δ(x).

Διαιρετέος Δ(χ)

Διαιρέτης δ(χ)

EΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΡΑΝΤΖΕΣΚΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

www.georgefrang-math-trip.blogspot.com

58

χ+1
3χ3 + 2χ2 + 5χ + 1

Χ+1

– 3χ3 – 3χ2

3χ2 – χ + 6

– x2 + 5χ + 1

πηλίκο π(χ)

χ2 + χ
6χ + 1
– 6χ – 6
–5
υπόλοιπο υ(χ)
Άρα 3x3 + 2χ2 + 5χ + 1 = (χ + 1) (3χ2 – χ + 6) – 5
Βαθμός υ(χ) < βαθμός δ(χ)
Ο Διαιρετέος – διαιρέτης κατατάσσονται κατά τις φθίνουσες δυνάμεις του χ.Αν
κάποιος όρος λείπει από τον Διαιρετέο τότε αυτός αντικαθίσταται από τον όρο 0χν.
Έτσι αφενός μεν ο διαιρετέος Δ(χ) δεν μεταβάλλεται, αφετέρου έχουμε παρούσες
όλες τις δυνάμεις του χ που απαιτούνται για να γίνει η διαίρεση.

Σχήμα Horner
(x3 – 3χ2 – 2) : (χ + 2)

1

–3

0

–2

–2

10

– 20

1

–5

10

– 22

–2

συντελεστές του πηλίκου υπόλοιπο

 Για να εφαρμόσουμε το σχήμα Horner τα μονώνυμα του πολλαπλασιασμού πρέπει
να είναι διατεταγμένα κατά φθίνουσες δυνάμεις του χ

EΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΡΑΝΤΖΕΣΚΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

www.georgefrang-math-trip.blogspot.com

59

 Αν κάποιος όρος από το πολυώνυμο λείπει στο πινακάκι στη θέση του βάζουμε το
μηδέν
Ο πίνακας μετά το σχήμα Horner αποτελείται από τρεις γραμμές
1. Στην 1η γραμμή βάζουμε τους συντελεστές του διαιρετέου και δεξιά τη ρίζα του
διαιρέτη
2. Το 1ο στοιχείο της 1η γραμμής το γράφουμε και στην 3η γραμμή ως 1ο στοιχείο
3. Το 1ο κουτάκι της 2ης γραμμής μένει κενό
4. Κάθε στοιχείο της 2ης γραμμής προκύπτει με πολλαπλασιασμό του αμέσως
προηγούμενου στοιχείου της 3ης γραμμής επί το – 2
5. Κάθε στοιχείο της 3ης γραμμής (εκτός του 1ου) προκύπτει από το άθροισμα των
αντίστοιχων στοιχείων της 1ης και της 2ης γραμμής.

Θεώρημα:
Το υπόλοιπο της διαίρεσης ενός πολυωνύμου με το χ-ρ είναι ίσο με την τιμή του
πολυωνύμου για χ=ρ ,δηλαδή υ=Ρ(ρ).
Απόδειξη
Η ταυτότητα της διαίρεσης του πολυωνύμου Ρ(x) με το πολυώνυμο x - ρ γράφεται.
P(x) = (x - ρ)π(x) + υ(x)
Επειδή ο διαιρέτης x - ρ είναι πρώτου βαθμού, τότε το υπόλοιπο της διαίρεσης θα
είναι ένα σταθερό πολυώνυμο υ.
Έτσι έχουμε:

P(x) = (x - ρ)π(x) + υ

Αν θέσουμε x = ρ, παίρνουμε: P(ρ) = (ρ - ρ)π(ρ) + υ = 0 + υ = υ
Επομένως το υπόλοιπο της διαίρεσης ενός πολυωνύμου Ρ(x) με το x-ρ είναι ίσο με
την τιμή που πολυωνύμου για x = ρ .

Θεώρημα:

EΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΡΑΝΤΖΕΣΚΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

www.georgefrang-math-trip.blogspot.com

60

‘Ενα πολυώνυμο Ρ(χ) έχει παράγοντα το χ-ρ αν και μόνο αν το ρ είναι ρίζα του
Ρ(χ),δηλαδή αν και μόνο αν Ρ(ρ)=0.
Απόδειξη
ΕΥΘΥ
Έστω ότι το x - ρ είναι παράγοντας του Ρ(x). Τότε ισχύει: P(x) = (x - ρ)π(x)
Από την ισότητα αυτή για x = ρ παίρνουμε
P(ρ) = (ρ - ρ)π(ρ)  P(ρ) = 0π(ρ)  P(ρ) = 0
δηλαδή το ρ είναι ρίζα του Ρ(x).
ΑΝΤΙΣΤΡΟΦΟ
Έστω ότι το ρ είναι ρίζα του Ρ(x) τότε ισχύει Ρ(ρ) = 0.
Είναι: P(x) = (x - ρ)π(x) + υ (1)
για x = ρ παίρνουμε
P(ρ) = (ρ - ρ)π(ρ) + υ 
0 = 0π(ρ) + υ  υ = 0
Και η (1) σχέση γράφεται: P(x) = (x - ρ)π(x) που σημαίνει ότι το x - ρ είναι
παράγοντας του Ρ(x).

Παρατήρηση
Για ένα πολυώνυμο Ρ(χ),οι παρακάτω εκφράσεις είναι ισοδύναμες:

Το χ-ρ διαίρει το Ρ(χ).

Η διαίρεση του Ρ(χ) με το χ-ρ είναι τέλεια.

Το χ-ρ είναι παράγοντας του Ρ(χ).

Το ρ είναι ρίζα του Ρ(χ).

Το Ρ(χ) διαιρείται με το χ-ρ.

Το χ-ρ είναι διαιρέτης του Ρ(χ).

Το υπόλοιπο της διαίρεσης Ρ(χ): (χ-ρ) είναι μηδέν.

Αυτό σημαίνει ότι αν σε μία άσκηση μας δωθεί μία απο τις παραπάνω εκφράσεις,
τότε θα ισχύουν ταυτόχρονα όλες μαζί και μπορούμε να εκμεταλλευτούμε ότι
Ρ(ρ)=0

EΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΡΑΝΤΖΕΣΚΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

www.georgefrang-math-trip.blogspot.com

61

Προσδιορισμός Παραμέτρων
Στις ασκήσεις που μας δίνονται κάποιες συνθήκες και απαιτείται ο προσδιορισμός
κάποιων παραμέτρων χρησιμόποιούμε τα δύο παραπάνω θεωρήματα.
Πχ
1.Να βρείτε τις τιμές του κ, για τις οποίες το x + 1 είναι παράγοντας του
g(x) = 2κ2x1000 + 5κx500 + 3x
Λύση
x + 1παράγοντας του g(x)  g(– 1) = 0  2κ2(– 1)1000 + 5κ(– 1)500 + 3(– 1) = 0 
2κ2 + 5κ – 3 = 0 

κ =– 3 ή 

1
2

2.Να βρείτε τους πραγματικούς αριθμούς λ, μ ώστε το P(x) = x4 – λx2 + 2x + μ να
έχει ρίζα το 1 και η τιμή του για x = 2 να είναι 5
Λύση
(1)
P(1)  0
1    2    0
     3
    3



P(2)  5
16  4  4    5
 4    15
 4    1  5 (2)

Αρκεί 

Προσθέτουμε κατά μέλη τις (1), (2)
Έχουμε – 3λ = – 12  λ = 4 και με αντικατάσταση του λ = 4 στην (1) έχουμε:
4–μ=3–μ–1μ=1
3.Δίνεται το πολυώνυμο Ρ(χ)=χ3+αχ2-12χ+β.Το χ-3 είναι παράγοντας του Ρ(χ) και το
υπόλοιπο της διαίρεσης του Ρ(χ) με το χ+1 είναι 28.Να βρείτε τις τιμές των α,β εR.
Λύση
‘Αφου το χ-3 είναι παράγοντας θα ισχύει Ρ(3)=0

27+9α-36=β=0

Το υπόλοιπο της διαίρεσης με το χ+1 είναι 28 άρα Ρ(-1)=28

9α+β=9 (1)

-1+α+12+β=28

α+β=17 (2)
(1) -(2) έχουμε: 8α=8

α=-1 τότε από (2)

β=18.

Αν μας δίνεται ότι το (χ-ρ)2 είναι παράγοντας του Ρ(χ) :

Το (χ-ρ) είναι παράγοντας του Ρ(χ),δηλαδή Ρ(ρ)=0.

Το πηλίκο π(χ) της διαίρεσης Ρ(χ): (χ-ρ) έχει και αυτό παράγοντα το
χ-ρ,δηλαδή π(ρ)=0

EΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΡΑΝΤΖΕΣΚΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

www.georgefrang-math-trip.blogspot.com

62

Αν μας δίνεται ότι το αχ2+βχ+γ με α

0 και Δ

0 είναι παράγοντας του Ρ(χ) :

Βρίσκουμε την διακρίνουσα και το παραγοντοποιούμε οπότε:

Αν Δ>0 έχει δύο πραγματικές ρίζες ρ1,ρ2 και παίρνει την μορφή
α(χ- ρ1)(χ- ρ2) οπότε δείχνουμε ότι έχει παράγοντες τους χ- ρ1, χ- ρ2,δηλαδή
δείχνουμε Ρ (ρ1)=0 και Ρ(ρ2)=0.

Αν Δ=0 έχει μία διπλή ρίζα και παίρνει την μορφή α(χ- ρ1)2,οπότε δείχνουμε
οπως αναφέρθηκε πριν ότι Ρ(ρ1)=0 και π(ρ1)=0.

4. Δίνεται το πολυώνυμο Ρ(χ)=χ3+αχ2+β.Να βρείτε τις τιμές των α,β ώστε το Ρ(χ)
να έχει παράγοντα το χ2-4χ+4.
Λύση
Παρατηρούμε ότι χ2-4χ+4=(χ-2)2 άρα το Ρ(χ) έχει διπλή ρίζα το 2.
Αρχικά ισχύει Ρ(2)=0

8+4α+β=0

4α +β=-8

(1)

Κάνοντας την διαιρεση Ρ(χ) :(χ-2) με το σχήμα Horner έχουμε
1

α

0

β

2

2α+4

4α+8

1 α+2 2α+4

2

β+4α+8

Επομένως το πηλίκο της διαίρεσης είναι π(χ)=χ2+(α+2)χ+2α+4 και ισχύει π(2)=0
4+2(α+2)+2α+4=0

α=-3 και από (1)

β=4.

Κοινοί Παράγοντες Πολυωνύμων
‘Οταν θέλουμε να αποδείξουμε ότι δύο πολυώνυμα έχουν κοινούς παράγοντες:

Βρίσκουμε τους παράγοντες του ενός πολυωνύμου(αυτού που είναι πιο
εύκολο να παραγοντοποιηθεί)

Ελέγχουμε αν οι παράγοντες που βρήκαμε είναι παράγοντες και του άλλου
πολυωνύμου.

ΠΟΛΥΩΝΥΜΙΚΕΣ ΕΞΙΣΩΣΕΙΣ
Ορισμοί:

EΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΡΑΝΤΖΕΣΚΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

www.georgefrang-math-trip.blogspot.com

63

Πολυωνυμική εξίσωση βαθμού ν :ονομάζεται κάθε εξίσωση της μορφής:
ανχν + αν-1χν-1 + …. + α1χ + α0, αν ≠ 0
Ρίζα μιας πολυωνυμικής εξίσωσης ονομάζουμε κάθε ρίζα του πολυωνύμου
P(χ) = ανχν + αν-1χν-1 + …. + α1χ + α0 δηλαδή κάθε αριθμό ρ για τον οποίο ισχύει:
P(ρ) = 0
π.χ.
2χ5 – 3χ2 – 3χ + 4 = 0 είναι πολυωνυμική εξίσωση 5ου βαθμού, μια ρίζα της εξίσωσης
είναι το 1 διότι: P(1) = 0, όπου P(χ) = 2χ5 – 3χ2 – 3χ + 4
Πλήθος Ριζών μιας Πολυωνυμικής Εξίσωσης : Μία πολυωνυμική εξίσωση βαθμού
ν έχει το πολυ ν πραγματικές ρίζες(Αυτό σημαίνει ότι μπορει να έχει από καμία ρίζα
εως ν το πλήθος ρίζες).

Θεώρημα (ακέραιων ριζών)
Έστω η πολυωνυμική εξίσωση: ανχν + αν-1χν-1 + …. + α1χ + α0 = 0 με ακέραιους
συντελεστές. Αν ο ακέραιος ρ ≠ 0 είναι ρίζα της εξίσωσης, τότε ο ρ είναι διαιρέτης
του σταθερού όρου α0.
Απόδειξη
Αν o ρ ≠ 0 είναι ρίζα της εξίσωσης, τότε διαδοχικά έχουμε
αvρν + αv-1ρν-1 + … + α1ρ + α0 = 0 
α0 = – αvρν – αv-1ρν-1 – … – α1ρ 
α0 = ρ(–αvρν-1 – αv-1ρν-2 – … – α1)
Επειδή οι ρ, α1, α2, …, αν είναι ακέραιοι έπεται ότι και o – αvρν-1 – αv-1ρν-2 – … – α1
είναι ακέραιος. Από την τελευταία ισότητα συμπεραίνουμε, ότι ο ρ είναι διαιρέτης του
α 0.

Παρατήρηση:

EΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΡΑΝΤΖΕΣΚΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

www.georgefrang-math-trip.blogspot.com

64

Οι διαιρέτες του σταθερού όρου είναι πιθανές ρίζες. Με αντικατάσταση (ή με σχήμα
Horner) εξετάζουμε ποιοι από τους διαιρέτες του σταθερού όρου είναι ρίζες.
Δηλαδή, το αντίστροφο του θεωρήματος δεν ισχύει γιατί μπορεί το πολυώνυμο να
έχει και ρίζες πχ ρητές ή άρρητες.

Θεώρημα (ρητών ριζών)
‘Εστω η πολυωνυμική εξίσωση : ανχν + αν-1χν-1 + …. + α1χ + α0 = 0 με ακέραιους
συντελεστές. Αν ο ρητός

κ
λ

0 (όπου είναι

κ
λ

ανάγωγο κλάσμα δηλαδή δεν

απλοποιείται)είναι ρίζα της εξίσωσης, τότε:

ο κ είναι διαιρέτης του σταθερού όρου α 0.

ο λ είναι διαιρέτης του αν.

Eπίλυση Πολυωνυμικών Εξισώσεων
Οι πολυωνυμικές εξισώσεις βαθμού 3 ή μεγαλύτερου λύνονται με παραγοντοποίηση.
Παραγοντοποίηση μπορούμε να κάνουμε είτε με όλους τους γνωστούς τρόπους από
το γυμνάσιο είτε πλέον με το σχήμα Horner.
π.χ
Να λυθεί η εξίσωση :χ3 + χ2 – 4χ – 4 = 0
Λύση
χ2(χ + 1) – 4(χ + 1) = 0  (χ + 1)(χ2 – 4) = 0  x+1=0
2
x -4=0

2
x =4

x=-1

ή

x=-2ή x=2

Να λυθεί η εξίσωση 3x4 – 14x3 – 8x2 + 14x + 5 =0
Λύση
Διαιρέτες του 5:  1,  5
EΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΡΑΝΤΖΕΣΚΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

www.georgefrang-math-trip.blogspot.com

65

P(1) = 3 . 14 – 14 . 13 – 8 . 12 + 14 . 1 + 5 = 0 άρα 1 ρίζα του P(x)

3

3

– 14

–8

14

5

3

– 11

– 19

–5

– 19

–5

– 11

1

0

Άρα P(x) = (x – 1)(3x3 – 11x2 – 19x – 5)
Συνεχίζω ίδια με το πολυώνυμο Q(x) = 3x3 – 11x2 – 19x – 5
Διαιρέτες του 5:  1,  5
Q(1) = 3 . 13 – 11 . 12 – 19 . 1 – 5 = 0 άρα 1 ρίζα του Q(x)

3

3

– 11

– 19

– 5

–3

14

5

– 14

–5

1

0

Άρα Q(x) = (x + 1)(x2 – 14x – 5)
Τελικά P(x) = (x – 1)(x + 1)(x2 – 14x – 5)






x  1  0  x  1

P( x )  0  x  1  0  x  1



x 2  14 x  5  0 



1

x  3

ή
x  5

Παρατηρήσεις :

‘Οταν όλοι οι συντελεστές μίας πολυωνυμικής εξίσωσης είναι ομόσημοι (είτε
θετικοί είτε αρνητικοί),τότε η εξίσωση δεν μπορεί να έχει θετικές ρίζες.

EΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΡΑΝΤΖΕΣΚΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

www.georgefrang-math-trip.blogspot.com

66

‘Οταν οι συντελεστές μίας πολυωνυμικής εξίσωσης είναι ρητοί αριθμοί,τότε
κάνουμε απαλοιφή παρονομαστών ώστε να γίνουν ακέραιοι.Στη συνέχεια
εφαρμόζουμε το θεώρημα των ακέραιων ριζών.

Ειδικές Μορφές
 [Ρ(χ)]ν=α
Λύνονται όπως η εξίσωση χν=α

χ=

ν

α.

Αν ν άρτιος και α>0, τότε

Αν ν άρτιος και α<0, τότε είναι αδύνατη.

Αν ν περιττός και α>0,τότε

χ= ν α .

Αν ν περιττός και α<0, τότε

χ=- ν |α| .

Πολλές φορές η μορφή

χν =α

προκύπτει αφού φέρουμε όλους τους όρους στο

πρώτο μέλος και κάνουμε παραγοντοποίηση.
 α[Ρ(χ)]2ν+β[Ρ(χ)]ν+γ=0 με α

0

Να λυθεί η εξίσωση: (χ – 1)4 – 3(χ – 1)2 – 4 = 0 (1)
Λύση

Θέτουμε (χ – 1)2 = ω, όπου ω  0 οπότε (χ – 1)4 = ω2

ω  1, απορρίπτεται

ή
Η (1) γράφεται: ω  3ω  4  0  
ω  4

2

x  1  2  x  1

ή
Για ω = 4 έχουμε ( x  1)  4  
x  1  2  x  3

2

 Αντίστροφες Εξισώσεις
Μια εξίσωση είναι αντίστροφη όταν οι όροι που ισαπέχουν από τα άκρα έχουν ίσους
συντελεστές
 3ου βαθμού: αχ3 + βχ2 + βχ + α = 0

EΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΡΑΝΤΖΕΣΚΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

www.georgefrang-math-trip.blogspot.com

67

Λύνονται με παραγοντοποίηση
 4ου βαθμού:αχ4 + βχ3 + γχ2 + βχ + α = 0
1. Στις αντίστροφες εξισώσεις 4ου βαθμού (και μόνο) πρώτα διαιρούμε με το χ2 (χ
= 0 δεν είναι λύση της εξίσωσης)
αx 2  βx  γ 

2. Βγάζουμε κοινούς παράγοντες τα α, β:

β
α
 2  0.
x x

1   1

α x 2  2   β x    γ  0 (1)
x   x

2

1
1 1
1
 1
2
2
2
2
2
3. Θέτουμε: x      x      x  2x   2    x  2    2
x
x
x
x
x


4. Η εξίσωση (1) γράφεται: α(ω2 – 2) + β ω + γ = 0  αω2 + βω + γ – 2 α = 0
5. Λύνουμε την δευτεροβάθμια εξίσωση και τα ω που βρίσκουμε τα
αντικαθιστούμε στην x 

1
 ω από όπου βρίσκουμε το χ
x

πχ
Να λυθεί η εξίσωση: 6χ4 – 35χ3+ 62χ2 – 35χ + 6 = 0
Λύση
6χ4 – 35χ3+ 62χ2 – 35χ + 6 = 0  6x 2  35x  62 

35 6

0 
x x2

(αφού το μηδέν δεν είναι ρίζα της εξίσωσης)

1 
1


6 x 2  2   35 x    62  0 (1)
x

x 

EΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΡΑΝΤΖΕΣΚΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

www.georgefrang-math-trip.blogspot.com

68

Θέτουμε x 

2

1
1
1

 ω οπότε  x    ω  ....  x 2  2  ω 2  2 . Η (1) γίνεται:
x
x

x

6(ω2 – 2) – 35ω + 62 = 0  6ω2 – 12 – 35ω + 62 = 0  6ω2 – 35ω + 50 = 0 
10

ω1  3

 ή

5
ω 2 
2

1

x 1  3

10
1 10
Για ω 
έχουμε: x    3x 2  3  10x  3x 2  10x  3  0   ή
x 3
3
x  3
 2

1

x 3  2

1 5
5
Για ω  έχουμε: x    ....   ή
x 2
2
x  2
 4

Εξισώσεις που ανάγονται σε πολυωνυμικές

Κλασματικές Εξισώσεις

Για να λύσουμε μία κλασματική εξίσωση ακολουθούμε τα παρακάτω βήματα:
 Παραγοντοποιούμε τους παρονομαστές.
 Βρίσκουμε το Ε.Κ.Π και βάζουμε περιορισμούς(όλοι οι παράγοντες του
Ε.Κ.Π πρέπει να είναι διάφοροι του μηδενός).
 Κάνουμε απαλοιφή παρονομαστών πολλαπλασιάζοντας όλους τους όρους
με το Ε.Κ.Π .
 Κάνουμε τις πράξεις και λύνουμε την εξίσωση που προκύπτει με μία από
τις μεθοδους που αναφέρθηκαν.
 Συναληθεύουμε τις λύσεις με τους περιορισμούς.

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ
Να λυθεί η εξίσωση

χ
χ+10
2
- 2
=
χ+2 χ -4 χ-2

EΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΡΑΝΤΖΕΣΚΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

www.georgefrang-math-trip.blogspot.com

69

ΛΥΣΗ
χ
χ-10
2
=
χ+2 χ2 -4 χ-2

χ
χ-10
2
=
χ+2 (χ-2)(χ+2) χ-2

Περιορισμοι: χ+2

0 και χ-2

0

χ
χ-10
2
-(χ-2)(χ+2)
=(χ-2)(χ+2)
χ+2
(χ-2)(χ+2)
χ-2
(χ-2)χ-(χ-10)=2(χ+2)
χ2 -2χ-χ+10=2χ+4
(χ-2)(χ+2)

χ2 -5χ+6=0 άρα Δ=(-5)2
χ =
1,2

4 1 6

1

5± 1 5±1
=
= 3 ή 2
2
2

Η λύση χ=2 όμως απορρίπτεται λόγω των περιορισμών.
Παρατήρηση
Αν η εξίσωση που προκύπτει μετά την απαλοιφή των παρονομαστών είναι βαθμου
τρία ή μεγαλύτερου,την λύνουμε χρησιμοποιώντας το θεώρημα των ακέραιων ριζών
και το σχήμα Horner.
‘Aρρητες Εξισώσεις

Μία εξίσωση ονομάζεται άρρητη όταν περιέχει μία τουλάχιστον ρίζα,που έχει ως
υπόρριζη ποσότητα παράσταση του χ.
1ος Τρόπος Επίλυσης
Βάζουμε περιορισμούς για να ορίζονται οι ρίζες.Κάθε υπόρριζη ποσότητα

πρέπει να είναι μεγαλύτερη ή ίση του μηδενός( 0).

Απομονώνουμε στο ένα μέλος το ριζικό.

Υψώνουμε, ανάλογα με την τάξη του ριζικού, σε κατάλληλη δύναμη,ώστε να

φύγουν τα ριζικά.

Λύνουμε την εξίσωση που προκύπτει.

Αντικαθιστούμε όλες τις ρίζες που βρήκαμε στην αρχική εξίσωση.Αν την

επαληθεύου τις δεχόμαστε,αλλιώς τις απορρίπτουμε.
Π.χ

x

x

2

x

4

x

2

4

x

2

16

8x

Πρέπει χ+2 0

x
x

2

2

x

2

2

(4
9x

χ -2

2

x)
14

0

‘Αρα χ1=2 και χ2=7

EΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΡΑΝΤΖΕΣΚΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

www.georgefrang-math-trip.blogspot.com

70

Στην συνέχεια βάζουμε τις λύσεις στην αρχική εξίσωση:
Για χ1=2 : 2

2

2

4 που ισχύει.’Αρα το χ1=2 το δεχόματε ως λύση.

Για χ2=7 : 7

2

2

4

9

2

4

5

4 ‘Ατοπο.’Αρα το χ2=7

απορρίπτεται.
2ος Τρόπος Επίλυσης
Βάζουμε περιορισμούς για να ορίζονται οι ρίζες.Κάθε υπόρριζη ποσότητα

πρέπει να είναι μεγαλύτερη ή ίση του μηδενός( 0).

Απομονώνουμε στο ένα μέλος το ριζικό.

Βάζουμε νέους περιορισμούς ,ώστε και τα δύο μέλη να είναι ομόσημοι

αριθμοί.Τους νέους περιορισμούς που βρίσκουμε ,τους συναληθεύουμε με τους
αρχικούς και έτσι δεν χρειάζεται στο τέλος να επαληθεύσουμε τις λύσεις.
Λύνουμε την εξίσωση που προκύπτει.


Π.χ

x

x

2

x

4

x

2

4

x

2

16

8x

x
x

2

2

x

2

2

(4
9x

2

x)
14

Πρέπει χ+2 0

χ -2

Πρέπει 4-χ 0

χ 4

Τελικά -2 χ 4

0

‘Αρα χ1=2 και χ2=7 που απορρίπτεται.

ΑΝΙΣΩΣΕΙΣ

ΑΝΙΣΩΣΕΙΣ 1Ου ΒΑΘΜΟΥ

‘Οταν έχουμε να επιλύσουμε μία ανίσωση πρώτου βαθμού,ακολουθούμε διαδικασία
ανάλογη με την διαδικασία επίλυσης των εξισώσεων 1 ου βαθμού:

Κάνουμε

όλες

τις

πράξεις

που

σημειώνονται(απαλοιφή

παρονομαστων,επιμεριστικη )

Χωρίζουμε γνωστούς από αγνώστους

Διαιρούμε με τον συντελεστή του αγνώστου (προσοχή αν συντελεστής του
αγνώστου είναι αρνητικός ,μέτα την διαίρεση αλλάζει η φορά της ανίσωσης
ενώ αν είναι θετικός η φορά παραμένει ίδια).

EΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΡΑΝΤΖΕΣΚΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

www.georgefrang-math-trip.blogspot.com

71

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ

x

Να λυθεί η ανίσωση: x-3

4

5
2

1

10
4

x

ΛΥΣΗ
2x-4 x+5
10+x
2x-4
x+5
10+x
<-14
-4
<4 (-1)-4
4
2
4
4
2
4
2x-4-2(x+5)<-4-(10+x)
2x-4-2x-10<-4-10-x

2x-2x+x<-10+10-4+4

x<0

ΕΙΔΙΚΕΣ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΙΣ

0χ < αρνητικού αριθμού Αδύνατη

0χ> αρνητικού αριθμού

αρνητικού αριθμού

Αδύνατη
Ισχύει για κάθε πραγματικό χ

αρνητικού αριθμού Ισχύει για κάθε πραγματικό χ

0χ<0

Αδύνατη

0χ>0

Αδύνατη

0

Ισχύει για κάθε πραγματικό χ

0

Ισχύει για κάθε πραγματικό χ

0χ> θετικού αριθμού

Αδύνατη

Οχ< θετικού αριθμού

Ισχύει για κάθε πραγματικό χ

Αδύνατη

θετικού αριθμού

θετικού αριθμού Ισχύει για κάθε πραγματικό χ

ΠΡΟΣΗΜΟ ΤΡΙΩΝΥΜΟΥ

ΕΠΙΛΥΣΗ ΑΝΙΣΩΣΕΩΝ 2ου ΒΑΜΟΥ
ΠΡΟΣΗΜΟ ΤΡΙΩΝΥΜΟΥ
Για να βρούμε το πρόσημο του τριωνύμου αχ2 +βχ+γ βρίκουμε την διακρίνουσα Δ=β24αγ και αν:

Δ>0 ,το τριώνυμο έχει δυο ρίζες χ1,χ2 και το προσημό του φαίνεται παρακατω
χ
αχ2+βχ+γ

Ομόσημο

χ1
του α

EΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΡΑΝΤΖΕΣΚΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

χ2

Ετερόσημο του α

+
Ομόσημο του α

www.georgefrang-math-trip.blogspot.com

72

Δ=0 ,τότε το τριώνυμο έχει μία διπλή ρίζα χ1,2 και το προσημό του φαίνεται

παρακάτω

-

χ
αχ2+βχ+γ

+

χ1,2

Ομόσημο

του α

Ομόσημο του α

 Δ<0, τότε το τριώνυμο δεν έχει πραγματικές ρίζες και το προσημό του
φαινεται παρακάτω

+

-

χ
αχ2+βχ+γ

Ομόσημο

του α

ΕΠΙΛΥΣΗ ΑΝΙΣΕΩΝ 2ου ΒΑΘΜΟΥ
Για να επιλύσουμε μία ανίσωση της μορφής αχ2 +βχ+γ<ο ή
+βχ+γ

ή αχ2 +βχ+γ

0

αχ2 +βχ+γ>0 ή αχ2

0:

Βρίσκουμε την Δ και τις ρίζες(αν έχει)

Κάνουμε τον πίνακα για το πρόσημο του τριωνύμου

Διαλέγουμε τα κατάλληλα διαστήματα για το χ,ανάλογα με τι μας έχει
ζητηθεί.

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ
Να λυθούν οι ανισώσεις ι) χ2+3χ-10>0 ιι) -χ2+2χ-1<0
ιν) χ2+4χ+16<0 ν) 2χ2-4χ+3>0

νι)χ2+2χ+1

ιιι) 3χ2+2χ+4>0

0

ΛΥΣΕΙΣ
ι) χ2+3χ-10>0 , Δ=32-4 1
‘Αρα

3

x1,2

(-10)=49

49
2

χ

-

Χ2+3χ-10
‘Αρα

. x
2

ιι) -χ +2χ-1<0

(-

3 7
2
-5
+

,-5)

(2,+

χ1=-5 και χ2=2
2
-

+
+

)

2

, Δ=2 -4(-1)(-1)=4-4=0

EΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΡΑΝΤΖΕΣΚΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

www.georgefrang-math-trip.blogspot.com

73

‘Αρα

2
2( 1)

x1,2

1

-

χ
-Χ2+2χ-1
‘Αρα

x

(-

+

1
-

,1)

(1,+

-

).

ιιι) 3χ2+2χ+4<0 , Δ=22-4 3 4=4-48=-44<0
‘Αρα το τριώνυμο δεν έχει πραγματικές ρίζες και διατηρεί προσημο,το οποίο επειδή
α=3>0είναι και θετικό.

+

-

χ
3Χ2+2χ+4

+

‘Αρα η παραπάνω ανίσωση είναι αδύνατη.
ιν) χ2+4χ+16<0 , Δ=42-4 1 4=16-16=0
‘Αρα

4
2 1

x1,2

2
-

χ

+

-2

Χ2+4χ+16

+

+

‘Αρα η παραπάνω ανίσωση είναι αδύνατη.
ν) 2χ2-4χ+3>0

, Δ=(-4)2 -4 2 3=16-24<0

‘Αρα το τριώνυμο δεν έχει πραγματικές ρίζες και διατηρεί πρόσημο το οποίο επειδή
α=2>0 είναι θετικό.

+

-

χ
2Χ2-4χ+3

+

‘Αρα η ανίσωση επαληθεύεται για κάθε πραγματικό αριθμό δηλαδή

x

2

2

νι) χ +2χ+1

0 , Δ=2 -4 1 1=4-4=0

‘Αρα

2
2 1

x1,2

χ
Χ2+2χ+1

1

-

+

-1
+

EΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΡΑΝΤΖΕΣΚΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

+

www.georgefrang-math-trip.blogspot.com

74

Παρατηρούμε ότι το τριώνυμο δεν μπορεί να είναι αρνητικό πουθενά,μοναδική λύση
είναι το χ=-1 (για χ=-1 ισχύει χ2+2χ+1=0)
ΑΝΙΣΩΣΕΙΣ ΒΑΘΜΟΥ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΟΥ ΙΣΟΥ ΤΟΥ 3

Για να επιλύσουμε ανισώσεις αυτών των μορφών ακολουθούμε τα εξής βήματα:
Φέρνουμε όλους τους όρους στο Α’ μέλος και παραγοντοποιούμε με το

σχήμα Horner,σχηματίζοντας παράγοντες Α(χ),Β(χ),......,Φ(χ) πρώτου ή
δευτέρου βαθμού.

Βρίσκουμε τις ρίζες (αν υπάρχουν) των παραγόντων Α(χ),Β(χ),.......Φ(χ) .

Διατάσσουμε τις ρίζες σ’έναν άξονα απότην μικρότερη προς την μεγαλύτερη.

Κάτω από τον άξονα σχηματίζουμε πίνακα με τα πρόσημα των παραγόντων
στα διαστήματα που δημιουργήθηκαν από τις ρίζες.
Στην τελευταία γραμμή βρίσκουμε το πρόσημο του γινομένου

Α(χ)Β(χ).......Φ(χ) εφαρμόζοντας των κανόνα των προσήμων.

 Κλασματικές ανισώσεις
Μορφή

A(x)
>0 ή
B(x)

A(x)
<0
B(x)

Γνωρίζουμε ότι το πηλίκο δύο αριθμών ακολουθεί το ίδιο πρόσημο με το γινομενό
τους ,άρα προκύπτουν οι ισοδυναμίες:
 A(x) >0
Α(χ)Β(χ)>0 ,
B(x)

A(x)
<0
B(x)

Β(χ)

0

Α(χ)Β(χ)<0 , Β(χ)

0

Προσοχή : Αν η λύση περιέχει κλειστά διαστήματα
( A(x) 0 ή A(x) 0 ) πρέπει να εξαιρούμε τις ρίζες του παρονομαστή.
B(x)
B(x)
ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ
Να λυθούν οι ανισώσεις:
ι)

x-3

x2 3x 10

0

2
ιι) (x+2)(x

x2

2x

9)

3

0

ΛΥΣΗ
ι) Πρέπει πρώτα να πάρουμε τον περιορισμό :
x2

3x

10

0

x

5 και χ

EΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΡΑΝΤΖΕΣΚΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

-2

www.georgefrang-math-trip.blogspot.com

75

Στη συνέχεια έχουμε

x-3
2
x
3x 10

3x

(χ-3)(x

2

0

10)

0

Βρίσκουμε τις ρίζες των παραγόντων του γινομένου και φτιάχνουμε τον πίνακα
προσήμων
χ-3=0

χ=3 και χ2-3χ-10=0

χ

-

χ=5 ή χ=-2

-2

χ2-3χ-10

+

Χ-3

-

Π

0

-

-

‘Αρα χε ( -

+

- 0

+

+

0

+

,-2)

5

3

+

-

+

(3,5).

ιι) Πρέπει πρώτα να πάρουμε τον περιορισμό
χ2+2χ-3

0

χ

1 και χ

-3 .

2

Στη συνέχεια έχουμε (x+2)(x 9)
x2 2x 3

0

(x+2)(x2

9)(x2

2x

3)

0

Βρίσκουμε τις ρίζες των παραγόντων του γινομένου και φτιάχνουμε τον πίνακα
προσήμων
χ

-

-3

+

-2

χ+2

-

Χ2-9

+

0

-

-

Χ2+2χ-3

+

0

-

-

Π

-

-

+

‘Αρα χε( -

,-3)

-

1

(-3,-2]

0

+

3

+

+
0

+
0

+

+
-

+
+

(1,3].

Η διπλή γραμμή στις τιμές -3 και 1 σημαίνει ότι οι τιμές αυτές δεν είναι δεκτές
γιατί μηδενίζουν τον παρανομαστη .
Ειδικές Περιπτώσεις
Αν η κλασματική ανίσωση περιέχει και άλλα κλάσματα ή ακόμα και κάποιον αριθμό
εκτός της παράστασης A(x) δεν κάνουμε απαλοιφή παρονομαστών
B(x)
Βρίσκοντας το Ε.Κ.Π.
Για να λύσουμε μία τέτοια ανίσωση εργαζόμαστε ως εξής:
EΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΡΑΝΤΖΕΣΚΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

www.georgefrang-math-trip.blogspot.com

76

Παίρνουμε περιορισμούς (οι παρονομαστές διάφοροι του μηδενός).

Μεταφέρουμε όλους τους όρους στο πρώτο μέλος της ανίσωσης και κάνουμε
ομώνυμα.
Το πρώτο μέλος παίρνει τώρα την μορφή

A(x) ,οπότε λύνουμε την ανίσωση
B(x)

που προέκυψε όπως αναφέρθηκε πρίν.
ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ
Να λυθούν οι ανισώσεις : ι) 2x-1
x2

ιι)

1

4

4
x+1

10
2
x
1

x
x 1

ΛΥΣΗ
ι)Πρέπει χ2-4
2x-1
x2 4

0

χ

2x-1
-1
x2 -4

1

2x-1-x2 +4
x2 -4

2x-1
x2 4

0

-x2 2x 3
x2 4

0

-

χ

2

-2

-χ2+2χ+3

-

Χ2-4

+

Π

-

0

x2 4
x2 4
2
(-x

-1
-

0

2
3)(x

2x

2
0

-

4)

0

+

3

+

+

-

+

‘Αρα οι λύσεις είναι χε(-2,-1]

0

0

-

0

-

+
+

+
-

(2,3]

Η διπλή γραμμή στις τιμές -2 και 2 σημαίνει ότι οι τιμές αυτές δεν είναι δεκτές
γιατί μηδενίζουν τον παρανομαστη .
ιι) Πρέπει χ2-1
4
x+1

10
2
x 1

4(χ-1)
(x+1)(χ-1)

0

χ

x
x 1

4
x+1

10
(x-1)(χ+1)

4(χ-1)-10+χ(χ+1)
(x+1)(χ-1)

1

0

10
(x+1)(χ-1)

χ(χ+1)
(χ-1)

x
x 1

4(χ-1)
10
χ(χ+1)
+
(x+1)(χ-1) (x-1)(χ+1) (χ-1)

4χ-4-10+χ2 +χ
(x+1)(χ-1)

EΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΡΑΝΤΖΕΣΚΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

0

χ2 +5χ-14
(x+1)(χ-1)

0

0

www.georgefrang-math-trip.blogspot.com

77

Βρίσκουμε τις ρίζες των παραγόντων του γινομένου και φτιάχνουμε τον πίνακα
προσήμων
(χ2 +5χ-14)(χ-1)(χ+1)

΄Αρα χ2+5χ-14=0

-7

χ2+5χ-14

+

-1

0

-

-

-

χ+1

-

-

+

1

-

χ-1

Π

χ=1 και χ+1=0

χ=-1

χ=-7 ή χ=2

-

χ

χ-1=0

0

‘Αρα οι λύσεις είναι χ

(-

-

(-1,1)

+

+

+

[2,+

+

+

+
+

,-7]

0

0

0

-

+

2

+

] .Η διπλή γραμμή στις τιμές

-1 και 1 σημαίνει ότι οι τιμές αυτές δεν είναι δεκτές γιατί μηδενίζουν τον
παρανομαστη .
 ‘Αρρητες Ανισώσεις
Μορφή

f(x)> g(x) ή f(x) < g(x)
Παίρνουμε περιορισμούς για τις υπόρριζες ποσότητες και τους

συναληθεύουμε.
Υψώνουμε στο τετράγωνο ,ώστε να φύγουν οι ρίζες και λύνουμε την

ανίσωση.
Συναληθεύουμε τις λύσεις που προέκυψαν με τους αρχικούς μας

περιορισμούς.
Π.χ

Να λυθεί η ανίσωση:

2χ+6- 9-χ

Αρχικά παίρνουμε περιορισμούς:
και
Τελικά

3

2χ+6 0
9-χ 0

2χ -6

χ -3

χ 9

-3 χ 9.

2χ+6- 9-χ

0

χ

0

2χ+6

9-χ

2χ+6

2

9-χ

2

2χ+6

9-χ

1.

Από την συναλήθευση της λύσης και των περιορισμών προκύπτει ότι:
-3 χ 1
Μορφή

f(x)

g (x ) ή f(x)

g (x )

Παίρνουμε περιορισμούς για την υπόρριζη ποσότητα.

EΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΡΑΝΤΖΕΣΚΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

www.georgefrang-math-trip.blogspot.com

78

Παίρνουμε

μετά

περιορισμούς για το g(x)

(δηλαδή μία φορα <0 και

0),λύνουμε την ανίσωση και συναληθεύουμε τις λύσεις με τους

περιορισμούς που έχουν προκύψει.
Π.χ

Να λυθεί η ανίσωση :

χ+10

χ-2

Αρχικά παίρνουμε περιορισμό για την υπόρριζη ποσότητα: χ+10 0

Αν χ-2<0

χ -10.

χ<2 η ανίσωση ισχύει πάντα.’Αρα οι λύσεις που προκύπτουν από

την συναλήθευση είναι -10 χ<2.

Αν χ-2 0

χ 2 έχουμε .’Αρα οι λύσεις που προκύπτουν είναι 2

Τελικά οι λύσεις συνολικά είναι

-10 χ

χ

6 .

6

Θέματα για Λύση
1. Να βρείτε ποιες από τις παρακάτω παραστάσεις είναι πολυώνυμα του x:
α) 1 + x – x4

ε) x 

1
x3

β)

3x 4  2 x 2  

γ)  2 x 2 

1
x   δ) x-2 + 5x

στ) x 2  x  5

2. Δίνεται το πολυώνυμο Ρ(χ)=2χ3-3χ2+4χ-1
Να βρείτε:
α)το πολυώνυμο Q(x)=P(2x).
β)τον βαθμό του Q(x).
γ)τους όρους,τους συντελεστές και τον σταθερό όρο του Q(x).
3. Βρείτε για ποια λ  R το πολυώνυμο:
P(x) = (λ2 – 5λ + 4)x3 + (λ2 – 3λ + 2)x2 + λ2 – 1 είναι το μηδενικό.
4. Να βρείτε για τις διάφορες τιμές του λ  R το βαθμό του πολυωνύμου:
P(x) = (λ3 + 2λ2 – 3λ)x4 – (λ2 – λ)x2 + λ + 1
5. Oμοίως Ρ(χ)=(λ2-1)χ2+(λ2+λ)χ-λ-1
6. Δίνεται το Ρ(χ)=(λ3+λ2-6λ)χ2+(λ2+λ-6)χ-λ+2.
EΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΡΑΝΤΖΕΣΚΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

www.georgefrang-math-trip.blogspot.com

79

Να βρείτε το λ ώστε:
α)Το Ρ(χ) να είναι μηδενικού βαθμού.
β)να μην ορίζεται βαθμός για το Ρ(χ).
7. Δείξτε ότι το πολυώνυμο P(x) = (κ + 5)x2 + (3λ + 6)x + κ – λ + 6 είναι διάφορο
του μηδενικού.

8. Βρείτε για ποια κ είναι ίσα τα πολυώνυμα:
P(x) = (κ2 – 5κ)x5 + 4x2 + κ και Q(x) = - 6x5 + κ2χ2 + (κ3 – 8)x + 2
9. Δίνονται τα P(x) = 4x2 – κ και Q(x) = x2 + κx + λ,
Βρείτε τα κ, λ αν ο αριθμός 1 είναι κοινή τους ρίζα.
10. Δείξτε ότι για κάθε x  R το P(x) = (κ + 2)x2000 + (2κ2 + 1)x1999 + κ δεν έχει ρίζα
το p = 1.
11. Έστω τα πολυώνυμα P(x) = 2x2 – x + 1 και π(x) = 1 + x.
Να βρείτε τα i. P(π(x))

ii. π(3 – π(x + 1))

iii. π(π(x) – 1)

12. Δίνεται το πολυώνυμο P(x) = x2 + x + 2. Βρείτε το λ  R έτσι ώστε: P(λ – 1) = 3
13. Να δείξετε ότι αν το πολυώνυμο P(x) = 2αx3 + 2βx2 – 4x + β έχει ρίζα το 1, τότε
το πολυώνυμο

Q(x) = x4 + 2αx3 – 3β + 3 έχει ρίζα το – 1.

14. Να βρείτε τα πολυώνυμα P(x) για τα οποία ισχύουν:
i. (x – 5)P(x) = x3 – 10x2 + 31x – 30

ii. [P(x)]2 = 4x2 – 12x + 9

15. Να βρείτε πολυώνυμο P(x), αν γνωρίζουμε ότι:
i. P(2x – 1) = x – 1

EΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΡΑΝΤΖΕΣΚΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

ii. P(x + 1) = x2 – x + 2

www.georgefrang-math-trip.blogspot.com

80

16. Να γίνουν οι παρακάτω διαιρέσεις και να γραφεί η ταυτότητα της διαίρεσης σε
κάθε περίπτωση:
i. (x5 + x4 – 1) : (x4 + x2 – 2)
ii. (x2 – x3 + 2x4 – x + 1) : (3 + x2 + x)
iii. x6 : (x + 1)2
17.Να βρείτε πολυώνυμο Δ(χ),το οποίο όταν διαιρεθεί με το πολυώνυμο χ 2-3 δίνει
πηλίκο χ2-4χ+1 και υπόλοιπο -3χ+2.
18. Να βρείτε το υπόλοιπο της διαίρεσης:
(4x2001 – x1821 + 7x1453 – 6) : (x + 1)
19. Να βρείτε το λ  R ώστε το υπόλοιπο της διαίρεσης:
(λ2x6 – 5x3 + 4λx – λ) : (x + 1) να είναι – 1
20. Δίνεται το πολυώνυμο P(x) = κ2x2 + 2(κ2 – 3κ + 2)x – 3(4κ + 7).
Να δείξετε ότι το υπόλοιπο της διαίρεσης P(x) : (x + 2) είναι ανεξάρτητο του κ.
21. Να βρείτε τα α, β  R ώστε τα x – 2 και x + 4 να είναι παράγοντες του
P(x) = x3 – αx2 – αx – βx + 24
22. Να βρείτε το α, β  R ώστε το P(x) = x4 + αx3 + x2 + βx + 6 να διαιρείται με το
Q(x) = x2 + 4x + 3
23. Να βρείτε τα α, β  R ώστε το P(x) = x3 – (α + 1)x2 + βx – 1 να έχει παράγοντα
το x2 – 3x + 2
24. Αν το υπόλοιπο της διαίρεσης ενός πολυωνύμου P(x) με το x – 3 είναι 1 και με
το x + 1 είναι – 3, να βρείτε το υπόλοιπο της διαίρεσης του P(x) με το (x – 3)(x + 1)
25. Να βρείτε τις ακέραιες ρίζες των εξισώσεων:
i. 5x3 – 7x2 + 9x – 7 = 0

EΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΡΑΝΤΖΕΣΚΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

www.georgefrang-math-trip.blogspot.com

81

ii. 5x3 + 6x2 + 3x + 2 = 0
iii. – 2x3 – 5x2 – 3x – 2 = 0
26. Βρείτε τις τιμές του λ  R για τις οποίες η εξίσωση x3 + λx2 – 3x + 2 = 0 έχει
μια τουλάχιστον ακέραια ρίζα. Στη συνέχεια λύστε την εξίσωση για τη μεγαλύτερη
τιμή του λ που βρήκατε.
27. Βρείτε τα σημεία τομής του άξονα xx΄ και της γραφικής παράστασης της
f(x) = x4 – x3 – x2 – 5x + 6

συνάρτησης

28. Να βρείτε τα σημεία τομής των γραφικών παραστάσεων των συναρτήσεων
f(x) = 5x3 – 7

και

g(x) = 7x2 – 9x

29. Να λυθούν οι ανισώσεις:
i. x3 – 7x2 – 21 x + 27 ≤ 0
ii. x4 – x3 – 4x2 – 2x – 12 > 0
iii. x6 > 64
iv. x4 – 5x2 + 4 < 0
30. Το πολυώνυμο Ρ(χ)=3χ3+αχ2-2χ+α+15 έχει παράγοντα το χ-2.
α)Να βρείτε το α
β)Να λύσετε την ανίσωση Ρ(χ) ≤0.
31. Να βρείτε τα διαστήματα στα οποία η γραφική παράσταση της f(x) = 4x3 – 15x2 –
24x – 5 βρίσκεται πάνω από τον άξονα xx’.
32. Να λυθούν οι εξισώσεις:

α) 3χ+2-

γ)

χ(3χ2 -8)
8
=2χχ-2
χ-2

χ2 -3χ+2 1-3χ2
2
=
χ
χ-1
χ2 -χ

EΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΡΑΝΤΖΕΣΚΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

β)

14
7
χ2 +χ+1
=4χ+1
χ2 -1 χ-1

2 χ+2 χ2 +2χ-1
2 3(χ+1)
=
δ) (χ+1) +
χ
χ
χ(χ+1)

www.georgefrang-math-trip.blogspot.com

82

33. Να λυθούν οι εξισώσεις:
α)

χ2 +4χ-5=4 β)

25-χ2 -3=0 γ)

3χ+18=χ δ)

20-8χ-χ=0 ε) 2χ+13=χ+7

34. Να λυθούν οι εξισώσεις:
α)

χ- 14-2χ=3

3χ-χ+3=0

β)

χ+8- χ-4 =2

γ)

δ)

χ-5-3= χ-8

ε) 2χ-3- χ-2=1

35. Να λυθούν οι εξισώσεις:
α)

9-χ2 - χ-5=2

1-χ2 + χ-1=χ γ)

β)

1+4 χ =1+ χ δ)

12- χ =6- χ

36. Να λυθούν οι ανισώσεις:

α) χ-

γ)

ε)

χ+8
χ-1

2
χ
χ+2

>

β)

0

4(χ-2)
χ

2
3χ -6χ+2
χ-2

-

-

χ-10
2
χ +2χ
2

2
χ -3χ+2

δ)

+

5
χ-3

+2

3
χ +3χ-6

+2χ

0

3
χ +6χ-5 3χ
5
+
+
+2
2
χ+3
χ-3
χ -9

0

χ-4

2
χ -5χ+6
χ-1

37. Να λυθούν οι ανισώσεις:
α)

2χ-1< 9-3χ

ε)

χ+4

β)

1-χ

χ+3

γ)

2χ+1- χ+3

χ-3

γ)

χ2 +3χ-10

0

δ)

χ-3

χ-5

χ+7

38. Να λυθούν οι ανισώσεις:
α)

χ-6

3-χ

β)

χ2 -3χ

χ+5

δ)

2
-χ2 +9χ-8<χ -8χ

39.Δίνεται το πολυώνυμο Q
P(x)=2x3+7x2-5x-4

EΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΡΑΝΤΖΕΣΚΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

www.georgefrang-math-trip.blogspot.com

83

Na βρείτε τους πραγματικούς αριθμούς α,β,γ εR για τους οποίους το πολυώνυμο
P(x) παίρνει την μορφή:
Ρ(χ)=(αχ+β)(χ2+3χ+γ)
40.Δίνεται το πολυώνυμο :
P(x)=(λ+1)x3+λ2x2-(λ2+λ-1)x-λ2-1
Να βρείτε το λ ώστε το Ρ(χ) να έχει ρίζα το 2.

41. Δίνεται το πολυώνυμο :
P(x)=x3+(λ2 +1)x2+(λ2-λ)x-λ2
Να βρείτε για ποιές τιμές του λ η αριθμιτική τιμή του πολυωνύμου για χ=-2 είναι ίση
με 4.
42. Δίνεται το πολυώνυμο :
P(x)=-x3+αx2+βχ+4
Να βρείτε τους αριθμούς α,β ώστε να ισχύουν:
Ρ(-1)=10 και

Ρ(2)=-2

43.Δίνεται το πολυώνυμο :
Ρ(χ)=(χ-1)10-χ9+αχ+β
Να βρείτε τους αριθμούς α,β αν ο σταθερός όρος του Ρ(χ) είναι 6 και το άθροισμα
των συντελεστών του Ρ(χ) είναι 7.
44. Δίνεται το πολυώνυμο :
P(x)=x3+αx2-(β-2α)x+3α+4
Να βρείτε τους αριθμούς α,β ώστε το Ρ(χ) να έχει ρίζα το -1 και η τιμή του για χ=-2
να είναι -5.
45.Δίνεται το πολυώνυμο
P(x)=(λ2-4)x4+(λ2-λ-2)x3-(4λ+1)x2+(λ+3)χ-3λ
Αν το Ρ(χ) είναι τρίτου βαθμού να βρείτε:
α)τον αριθμό λ
EΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΡΑΝΤΖΕΣΚΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

www.georgefrang-math-trip.blogspot.com

84

β)πολυώνυμο Q(x) για το οποίο να ισχύει: (χ+2)Q(x)=P(x)
46.Δίνεται το πολυώνυμο
Ρ(χ)=χ4+αχ2+(1-α)χ-2.
Αν το υπόλοιπο της διαίρεσης του Ρ(χ) με το χ+2 είναι -6 ,να βρείτε το α.

47. Δίνεται το πολυώνυμο :
P(x)=x3+αx2+βx-α+1
Αν το Ρ(χ) έχει παράγοντα το χ-3 και το υπόλοιπο της διαίρεσης με το χ+2 είναι -5,
να βρείτε τις τιμές των α,β.
48. Δίνεται το πολυώνυμο :
P(x)=3x3+αx2-13x+β
Το Ρ(χ) έχει παράγοντα το χ+1,ενώ η διαίρεση του με το χ-2 αφήνει υπόλοιπο -24.
α)Να βρείτε τις τιμές των α,β.
β)Να λύσετε την ανίσωση Ρ(χ)<0
49.Δίνονται τα πολυώνυμα:
Ρ(χ)=3χ3+αχ2-(β+4)χ-17

και Q(x)=x3+(a-1)x2+βx-2.

Το Ρ(χ) διαιρούμενο με το χ-2 αφήνει υπόλοιπο -29,ενώ το Q(x) έχει παράγοντα το
χ-1.
α)Να βρείτε τις τιμές των α,β.
β)Να λύσετε την ανίσωση P(x)≥Q(x)
50.To πολυώνυμο Q(x)=αχ3+(α+β)χ2-2(β+γ)χ+4γ-3δ είναι ίσο με το πηλίκο της
διαίρεσης του Ρ(χ)=χ4-2χ2+3χ-2 με το χ+2.Να βρείτε τις τιμές των α,β,γ,δ εR.
(Θέμα Εξετάσεων)

EΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΡΑΝΤΖΕΣΚΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

www.georgefrang-math-trip.blogspot.com

85

 

51. Δίνεται το πολυώνυμο f x  ax3  β  1 x  2 όπου α, β πραγματικοί αριθμοί.
α. Αν το f(x) έχει ρίζα το -1 και το υπόλοιπο της διαίρεσης του f(x) με το x  2
είναι -4, να βρεθούν τα α, β.
β. Για a  1 και β  4
i.

Να γράψετε το πολυώνυμο f(x) ως γινόμενο παραγόντων.

ii.

Να λύσετε την εξίσωση f ημx  0

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5Ο
ΕΚΘΕΤΙΚΗ-ΛΟΓΑΡΙΘΜΙΚΗ
ΣΥΝΑΡΤΗΣΗ

Iδιότητες Δυνάμεων
Ορισμος : Αν α πραγματικός αριθμός και ν φυσικος τότε

α α α ........ α , ν 2
α =
α
,ν=1
ν

1

,ν=0

Προσοχή : Αν α=0 τότε η δύναμη 00 δεν ορίζεται (είναι απροσδιόριστη μορφή).
Αν α,β θετικοί πραγματικοί και χ,χ1,χ2εR,τότε ισχύουνΑ




x
x
x x
a 1 a 2 a 1 2
x
x
x x
a 1 :a 2 a 1 2
x x2
x x
(a 1 )
a 1 2
χ
χ
α
α
= χ
β
β
χ χ χ
αβ =α β

EΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΡΑΝΤΖΕΣΚΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

www.georgefrang-math-trip.blogspot.com

86

μ
ν μ ν
α =α

Εκθετική Συνάρτηση
f(x)=ax με α>1

‘Εχει πεδίο ορισμού το R.

‘Εχει σύνολο τιμών το (0,+

Η γραφική της παράσταση τέμνει τον yy’ στο (0,1) και έχει ασύμπτωτη

),δηλαδή παίρνει μόνο θετικές τιμές.

ευθεία τον αρνητικό ημιάξονα Οχ.

χ χ
Είναι γνησίως αύξουσα δηλαδή αν χ1<χ2 τότε α 1 <α 2

Καθώς το χ τείνει στο +
το χ τείνει στο -

και η συνάρτηση αχ τείνει στο +

,ενώ όταν

η συνάρτηση αχ τείνει στο 0.

f(x)=ax με 0<α<1

Εχει πεδίο ορισμού το R.

‘Εχει σύνολο τιμών το (0,+

Η γραφική της παράσταση τέμνει τον yy’ στο (0,1) και έχει ασύμπτωτη

),δηλαδή παίρνει μόνο θετικές τιμές.

ευθεία τον θετικό ημιάξονα Οχ.

χ χ
Είναι γνησίως φθίνουσα δηλαδή αν χ1<χ2 τότε α 1 >α 2 .

Καθώς το χ τείνει στο +
τείνει στο -

και η συνάρτηση αχ τείνει στο 0,ενώ όταν το χ

η συνάρτηση αχ τείνει στο +

EΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΡΑΝΤΖΕΣΚΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

.

www.georgefrang-math-trip.blogspot.com

87

Παρατηρήσεις για την Επίλυση των Ασκήσεων
Η συνάρτηση f(x)=ax

ορίζεται σε όλο το R αν α>0

είναι εκθετική,αν α>0 και α

είναι γνησίως αύξουσα στο R αν α>1

είναι γνησίως φθίνουσα αν 0<α1

π.χ Δίνεται η συνάρτηση f(x)=

1

λ+4

χ

.Να βρείτε τις τιμές του λε R- 2 ,ώστε η

2-λ

f(x) να:
ι)έχει πεδίο ορισμού το R

ιι)είναι εκθετική

ιιι)είναι γνησίως αύξουσα

ιν)είναι γνησίως φθίνουσα.
Λύση
ι)Για να έχει πεδίο ορισμού όλο το R πρέπει:

λ+4
2-λ

>0

(λ+4)(2-λ)>0

Λύνοντας την ανίσωση έχουμε λε(-4,2)
ιι) Για να είναι η συνάρτηση εκθετική πρέπει: :

Επίσης πρέπει:

λ+4
2-λ

1

λ+4

2-λ

λ+4
2-λ

>0

-2

Συναληθεύοντας τα παραπάνω έχουμε ότι λε(-4,-1)

(λ+4)(2-λ)>0 άρα λε(-4,2)

λ

1
(-1,2).

ιιι)Η εκθετική είναι αύξουσα αν :
λ+4

1

2-λ

λ+4
2-λ

1

0

λ+4

2-λ

2-λ

2-λ

0

2λ+2
2-λ

0

(2

2)(2

)

0

0

(2

2)(2

)

0

Λύνοντας την ανίσωση έχουμε λε(-1,2)
ιν) Η εκθετική είναι φθίνουσα αν :

λ+4
2-λ
λ+4
2-λ

>0

(λ+4)(2-λ)>0 άρα λε(-4,2)

1

λ+4
2-λ

1

0

λ+4

2-λ

2-λ

2-λ

και

0

2λ+2
2-λ

από όπου παίρνουμε λ<-1 ή λ>2.

EΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΡΑΝΤΖΕΣΚΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

www.georgefrang-math-trip.blogspot.com

88

Συναληθελυοντας τα παραπάνω έχουμε λε(-4,-1)

Εκθετικές Εξισώσεις

af(x)=β

Για τις εξισώσεις αυτής της μορφής με 0<α

1,διακρίνουμε τις εξής

περιπτώσεις:
i.

Αν β 0,τότε η εξίσωση είναι αδύνατη

ii.

Αν β>0,τότε προσπαθούμε να γράψουμε και τα δύο μέλη ως δύναμη με την
ίδια βάση.Στην συνέχεια εκμεταλλευόμαστε την ιδιότητα

x
a 1

x
a 2

x1

x2

Αν δεν μπορούμε να γράψουμε και τα δύο μέλη ως δύναμη με την ίδια βάση,τότε η
εξίσωση λύνεται με την βοήθεια των λογαρίθμων.

Να λυθεί η εξίσωση ι)2χ=32 ιι)4χ-64=0

π.χ
Λύση

ι)2χ=32

2χ=25

ιι)4χ-64=0

χ=5

4χ=64

4χ=43

χ=3

af(x)=βg(x)
Για τις εξισώσεις αυτής της μορφής με 0<α,β

1, προσπαθούμε να

γράψουμε και τα δύο μέλη ως δύναμη με την ίδια βάση.Στην συνέχεια
εκμεταλλευόμαστε την ιδιότητα

a

f(x)

g(x)

a

f(x)

p g(x)
=(a )

a

f(x)

=a

pg(x)

f (x )

pg (x )

Στην συνέχεια λύνουμε την εξίσωση που έχει προκύψει.
x2 -x x2 +2
π.χ Να λυθεί η εξίσωση 8
=4

EΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΡΑΝΤΖΕΣΚΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

www.georgefrang-math-trip.blogspot.com

89

Λύση

x2 -x
x2 +2
3
2
2
= 2

x2 -x x2 +2
8
=4
2
x -3x-4=0

x

3x2 -3x 2x2 +4
2
=2

2
2
3x -3x=2x +4

1 ή χ=4

f(ax)=0
Eξισώσεις που περιέχουν εκθετικά τα οποία μπορούν όλα να γραφούν ως
εκθετικά με την ίδια βάση α,λύνονται συνήθως θέτοντας ω=α
π.χ
ι)2χ+3-2χ+2+6 2χ-1=56

ιι)4χ+1-9 2χ+2=0

Λύση
ι)

χ1
3 χ 2 χ
2 2 -2 2 +6 2 =56
2

ιι) 4

χ+1

χ
χ
χ
8 2 4 2 3 2

χ
χ
4 22 -9 2 +2=0

χ
-9 2 +2=0

56

7 2

χ

56

2

χ

8

2

χ

3
2

χ=3

2
χ
4 2χ -9 2 +2=0

Θέτω ω=2χ και προκύπτει 4ω2-9ω+2=0 από όπου παίρνουμε

ω=2 ή ω=
ω=

1

1
4

και έχουμε : ω=2χ

χ 1
2 =
4

4

χ -2
2 =2

2χ=2

χ=1 ή

χ=-2 .

f(ax)=g(βχ)
Σε εξισώσεις που περιέχουν εκθετικά τα οποία δεν μπορούν να γραφούν όλα
με την ίδια βάση,αλλά εμφανίζονται δύο διαφορετικές βάσεις,έστω α και
β,εργαζόμαστε ως εξής:
1. Μεταφέρουμε τις δυνάμεις με τις ίδιες δυνάμεις σε ξεχωριστά μέλη.
2. Καταλήγουμε σε μία εξίσωση της μορφής λα χ=μβχ η οποία λύνεται ως
εξής:
χ

λα =μβ

χ

αχ
βχ

μ
λ

α
β

χ

μ
λ

3. Εκμεταλλευόμαστε το γεγονός ότι οι εκθετικές συναρτήσεις είναι 1-1
και τελικά λύνουμε την εξίσωση που προκύπτει.
π.χ Να λυθεί η εξίσωση 9χ+1-4χ+2=44 4χ-1+32χ
Λύση

EΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΡΑΝΤΖΕΣΚΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

www.georgefrang-math-trip.blogspot.com

90

9

χ+1 χ+2
χ-1
-4
=44 4


3
27
=
2χ 8
2

3
2


3

3
2

=

9 9

3

χ

2 χ
4 4

2χ=3

44

χ=


4


3


9 3


3



11 2 +16 2

3
2

Μορφή κα2χ+λ(αβ)χ+μβ2χ=0

Σ’αυτήν την περίπτωση διαιρούμε και τα δύο μέλη με α 2χ ή β2χ οπότε

χ χ

κα
λα β
μβ
+
+
=0



β
β
β
χ
α
Στη συνέχεια θέτουμε ω=
β

προκύπτει η μορφή

κ

α
β

α
β

χ

+μ=0

π.χ Να λυθεί η εξίσωση 4χ+1-13 6χ+9χ+1=0
Λύση
4

χ+1

4

2
3

χ χ+1
-13 6 +9

-13

2
3

χ

0

4 4

χ

13(2 3)

2
3

+9=0 και θέτουμε ω=

παίρνουμε ω=1 ή ω=

χ

9 9

χ

χ


χ χ

4 2 -13 2 3 +9 3

0

οπότε έχουμε 4ω2-13ω+9=0 από όπου

9
.
4

Επομένως έχουμε:
ω=1

2
3

χ
=1

9
χ=0 ή ω=
4

Μορφή f(x)

g(x)

2

χ

3

9
=
4

2
3

χ
=

2
3

-2
χ=-2

=1

Μια εξίσωση αυτής της μορφής επαληθεύεται για εκείνα τα χ,για τα οποία
ισχύει:
ι)f(x)=1 ή
ιι)g(x)=0 και f(x)

0 ή

ιιι)f(x)=-1 και g(x)=άρτιος
π.χ Να λυθεί η εξίσωση (χ2-3χ+1)3χ-5=1

EΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΡΑΝΤΖΕΣΚΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

www.georgefrang-math-trip.blogspot.com

91

Λύση
Η εξίσωση επαληθεύεται για εκείνα τα χ για τα οποία ισχύει:

2
x -3x+1=1

2
3χ-5=0 και x -3x+1

2
x -3x=0

2
x -3x+1=-1

x=0 ή χ=3
0 απ’ όπου παίρνουμε χ=

2
x -3x+2=0

5
3

και 3χ-5=άρτιος άρα χ=1

χ=1 ή χ=2

Μορφή f(x)g(x)=f(x)h(x)
Για να λύσουμε μία εξίσωση αυτής της μορφής εργαζόμαστε ως εξής:
f(x)g(x)=f(x)h(x)

f(x)g(x)-f(x)h(x)=0

f(x)h(x)[ f(x)g(x)-h(x)-1]=0

και

παίρνουμε: f(x)h(x)=0 και (1) ή f(x)g(x)-h(x)=1 (2)
Η (1) επαληθεύεται όταν f(x)=0

και h(x)

0 ενώ η (2) λύνεται όπως η

προηγούμενη μορφή.
π.χ Να λυθεί η εξίσωση

χ-3

2χ2 -5χ-3

=(χ-3)

χ2 -4χ+3

Λύση

χ-3

2χ2 -5χ-3

(χ-3)

(χ-3)

χ2 -4χ+3

χ2 -4χ+3

=(χ-3)

χ2 -4χ+3

χ-3

2χ2 -5χ-3

2
2
(χ-3)2χ -5χ-3-(χ -4χ+3) 1 =0

=0

2
χ-3=0 και χ -4χ+3

-(χ-3)
(χ-3)

χ2 -4χ+3

χ2 -4χ+3

0 άρα χ=3 και χ

0
2
(χ-3)χ -χ-6 -1 =0

1 και χ

3

Η οποία τελικά είναι αδύνατη.
Η εξίσωση (χ-3)


χ2 -χ-6

=1 επαληθεύεται όταν:

χ-3=0 χ=3
2
χ -χ-6=0 και χ-3

0

χ=-2 ή χ=3 και χ

2

χ-3=-1 και χ -χ-6=άρτιος

3

χ=-2

χ=2 η οποία είναι δεκτή.

Εκθετικές Ανισώσεις
EΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΡΑΝΤΖΕΣΚΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

www.georgefrang-math-trip.blogspot.com

92

Οι ανισώσεις αντιμετωπίζονται,ανάλογα με την μορφή τους,όπως και οι
εξίσώσεις,μόνο που πρέπει να θυμόμαστε ότι:

χ χ
Αν α>1 η f(x)=ax είναι αύξουσα ,δηλαδή: α 1 <α 2

χ χ
Αν 0<α<1 η f(x)=ax είναι φθίνουσα ,δηλαδή: α 1 <α 2

χ <χ
1 2
χ >χ
1 2

Λογάριθμοι
χ
Ορισμός: α =θ

χ=logaθ δηλαδή ο loga θ είναι ο εκθέτης στον οποίο πρέπει να

υψώσουμε τον α για να βρούμε θ και ονομάζεται λογάριθμος του θ με βάση α.
Περιορισμοι: α>0 ,α

1 και θ>0

Συνέπειες του Ορισμού:

χ
loga α =χ

α

loga 1
logaa

logaθ

0

1

Ιδιότητες Λογαρίθμων:
Αν α>0,με α≠1,τότε για οποιαδήποτε θ1,θ2>0 και κεR ισχύουν:
1.

loga (θ θ )=logaθ +logaθ
1 2
1
2

θ
2. oga ( 1 )=loga θ -loga θ
1
2
θ
2
κ

3. logaθ =κlogaθ

EΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΡΑΝΤΖΕΣΚΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

www.georgefrang-math-trip.blogspot.com

93

Απόδειξη
1. Έστω ότι είναι: logαθ1 = x και logαθ2 = y, τότε ισοδύναμα έχουμε

 log  1  x 


log   2  y

  x  1 
 y

   2 

και πολλαπλασιάζοντας κατά μέλη έχουμε:
αx1·αx2 = θ1θ2  αx1+x2 = θ1θ2  logα(θ1θ2) = x1 + x2  logα(θ1θ2) = logαθ1 + logαθ2
2. Έστω ότι είναι: logαθ1 = x και logαθ2 = y, τότε ισοδύναμα έχουμε:
  x  1 
 log  1  x 



 y

log   2  y
   2 

και διαιρώντας κατά μέλη έχουμε: α x1 : αx2 = θ1: θ2  αx1- x2 = θ1 : θ2 

logα(θ1:θ2) = x1 - x2 logα 1 = logαθ1 - logαθ2
2
3. Αν ονομάσουμε : logαθ = x έχουμε ισοδύναμα:
logαθ = x  αx = θ  αkx = θk  kx = logαθk  logαθk = k·logαθ

Παρατήρηση:
logα ν θ =

1
 logαθ
ν

Απόδειξη
Επειδή για κάθε θ > 0 ισχύει
1

logα   = logα   =

=

1

, έχουμε:

1
 logαθ

Δεκαδικός Λογάριθμος: Aν α=10 έχουμε logθ=χ

10χ=θ

Νεπέριος ή Φυσικός Λογάριθμος: Αν α=e έχουμε lnθ=χ

ex=θ

Τύπος Αλλαγής Βάσης: Αν α,β>0 ,με α,β≠1 ,τότε για κάθε θ>0 ισχύει
log θ
logβθ= α
logαβ

EΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΡΑΝΤΖΕΣΚΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

www.georgefrang-math-trip.blogspot.com

94

Λογαριθμική Συνάρτηση
f(x)=logax με α>1
ι) Πεδίο Ορισμού: Αf= (0,+ )
ιι) Σύνολο Τιμών: f(A)=R
ιιι) Μονοτονία: Είναι γνησίως αύξουσα,δηλαδή αν χ1<χ2 τότε logax1<logax2
ιν) Σημεία Τομής με τους ‘Αξονες: Τέμνει τον χχ’ στο σημείο Α(1,0) ενώ έχει
ασύμπτωτη ευθεία τον ημιάξονα Οy’
ν) Συμπεριφορα στις Ακραίες Θέσεις του Π.Ο: Αν χ
,ενώ αν χ

τότε logax

+
0 τότε logax

.

νι) Γραφική Παράσταση:

Παρατήρηση: Οι συναρτήσεις f(x)=logx και f(x)=lnx αντιστοιχουν στην παραπάνω
περίπτωση.

f(x)=logax με 0<α<1
ι) Πεδίο Ορισμού: Αf= (0,+ )
ιι) Σύνολο Τιμών: f(A)=R
ιιι) Μονοτονία: Είναι γνησίως φθίνουσα,δηλαδή αν χ1<χ2 τότε logax1>logax2
ιν) Σημεία Τομής με τους ‘Αξονες: Τέμνει τον χχ’ στο σημείο Α(1,0) ενώ έχει
ασύμπτωτη ευθεία τον ημιάξονα Οy

EΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΡΑΝΤΖΕΣΚΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

www.georgefrang-math-trip.blogspot.com

95

ν) Συμπεριφορα στις Ακραίες Θέσεις του Π.Ο: Αν, χ
τότε logax

,ενώ αν χ

+
0 τότε logax

.

νι) Γραφική Παράσταση:

Παράτηρήσεις για την Επίλυση Ασκήσεων:
1. ‘Οταν θέλουμε να μελετήσουμε γραφικά την συνάρτηση f(x)=logA(x) ή
f(x)=lnx ακολουθούμε τα εξής βήματα:

Βρίσκουμε πεδίο ορισμού,λύνοντας την ανίσωση Α(χ)>0

Βρίσκουμε τα κοινά σημεία της γραφικής παράστασης Cf με τον άξονα
χχ’ λύνοντας την εξίσωση f(x)=0

A(x)=1

Βρίσκουμε τα διαστήματα στα οποία η Cf βρίσκεται πάνω(αντίστοιχα
κάτω)από τον χχ’,λύνοντας την ανίσωση f(x)>0

Α(χ)>1 ( f(x)<0

0<Α(χ)<1 αντίστοιχα).

Εξετάζουμε την συνάρτηση ως προς την μονοτονία.

Εξετάζουμε την συνάρτηση για το αν είναι άρτια ή περιττή.

2. Η γραφική παράσταση της συνάρτησης f(x)=logax+c προκύπτει με
κατακόρυφη μετατόπιση της f(x)=logax κατά |c|μονάδες:

προς τα πάνω,αν c>0

προς τα κάτω αν c<0

3. Η γραφική παράσταση της συνάρτησης f(x)=loga(x+c) προκύπτει με οριζόντια
μετατόπιση της f(x)=logax κατά |c|μονάδες:

προς τα αριστερά,αν c>0

προς τα δεξιά,αν c<0

EΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΡΑΝΤΖΕΣΚΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

www.georgefrang-math-trip.blogspot.com

96

Λογαριθμικές Εξισώσεις
Μορφή logaf(x)=k
Aρχικά θέτουμε τον περιορισμό f(x)>0.Στη συνέχεια σύμφωνα με τον ορισμό του
λογαρίθμου έχουμε:
logaf(x)=k

f(x)=k

Λύνουμε την τελευταία εξίσωση και δεν ξεχνάμε να συναληθεύσουμε με τον αρχικό
περιορισμό.
π.χ Να λυθεί η εξίσωση log2(x-2)=3
Λύση
Αρχικά παίρνουμε τον περιορισμό χ-3>0

χ>3.

Στη συνέχεια λύνουμε την εξίσωση log2(x-2)=3

χ-2=23

χ-2=8

χ=10 η οποία

είναι τελικά δεκτή .

Μορφή logaf(x)=logag(x)
Σ’αυτήν την περίπτωση έχουμε τους περιορισμούς f(x)>0 και g(x)>0 ,τους οποίους
λύνουμε και συναληθεύουμε.
Στη συνέχεια εκμεταλλευόμαστε το γεγονος ότι οι λογάριθμικές συναρτήσεις είναι
1-1 και έχουμε logaf(x)=logag(x)

f(x)=g(x).

Λύνουμε την παραπάνω εξίσωση και συναληθεύουμε με τους περιορισμούς.
Παρατήρηση: Με αυτόν τον τρόπο λύνονται και οι εξισώσεις που μπορούν να πάρουν
αυτήν την μορφή εφαρμόζοντας τις ιδιότητες των λογαρίθμων.
Προσοχή Οι περιορισμοί πρέπει να λαμβάνονται πρίν εφαρμόσουμε τις ιδιότητες των
λογαρίθμων.
π.χ Να λυθούν οι εξισώσεις: i)ln(3x-1)=ln(9-x2) ii)log(x-6)+log(x+1)=3log2
Λύση
ι) Περιορισμοί: 3x-1>0
2
9-x >0

x>

1
3

2
x <9

-3<x<3

EΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΡΑΝΤΖΕΣΚΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

www.georgefrang-math-trip.blogspot.com

97

Τελικά έχουμε :

1
<x<3
3

Στη συνέχεια λύνουμε την εξίσωση ln(3x-1)=ln(9-x2)

3χ-1=9-χ2

χ2-3χ+10=0

χ=2 ή χ=-5.
Σύμφωνα μετους περιορισμούς μας δεκτή είναι μόνο η χ=2.
ιι)Περιορισμοί: χ-6>0

χ>6

χ+1>0

χ>-1

Τελικά έχουμε

χ>6.

Στην συνέχεια λύνουμε την εξίσωση χρησιμοποιώντας τις ιδιότητες των
log[(x-6)(x+1)]=log23

λογαρίθμων : log(x-6)+log(x+1)=3log2
x2-5x-6=8

x2-5x-14=0

log(x2-5x-6)=log8

x=-2 ή x=7.

Με βάση τους περιορισμούς μας δεκτή είναι μόνο η χ=7.
Εξισώσεις που λύνονται με αντικατάσταση
Σε εξισω΄σεις που εμφανίζεται ο ίδιος λογάριθμος logaf(x),συνήθως θέτουμε:
ω=logaf(x) και λύνουμε την εξίσωση που προκύπτει.
π.χ Να λυθεί η εξίσωση log2x2+logx4-8=0
Λύση
Αρχικά παίρνουμε τους περιορισμούς: χ2>0 Ισχύει πάντα
χ4>0 Ισχύει πάντα
‘Αρα η μεταβλητή χ μπορεί να πάρει όλες τις τιμές.
log2x2+logx4-8=0

(2log|x|)2+4log|x|-8=0

(πρέπει να βάλουμε |χ| και όχι χ

γιατι το χ μπορεί να παρει όλες τις τιμές,συμφωνα με τον αρχικό περιορισμό).
4log2|x|+4log|x|-8=0. Θέτουμε ω=log|x| και έχουμε να λύσουμε την εξίσωση
4ω2+4ω-8=0 από όπου παίρνουμε ω=1 ή ω=-2.
‘Αρα έχουμε: ω=1
ω=-2

log|x| =1
log|x| =-2

|χ|=10

χ=

|χ|=10-2

EΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΡΑΝΤΖΕΣΚΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

10
χ=

1
100

www.georgefrang-math-trip.blogspot.com

98

Εξισώσεις που λύνονται λογαριθμίζοντας
Να λυθούν οι εξισώσεις: ι)2χ+4=52-χ

ιι)χlogx=

10x

Λύση
ι) 2χ+4=52-χ

log2χ+4=log52-χ

(x+4)log2=(2-x)log5

xlog2+4log2=2log5-xlog5

xlog2+xlog5=2log5-4log2

x(log2+log5)= log25-log16

xlog10= log25-log16

x=log

ιι) Αρχικά παίρνουμε τους περιορισμούς: χ>0 και 10χ≥0

25
.
16

χ≥0

Τελικά ο περιορισμός μας είναι χ>0.

logx
x

2
log x

logx
logx

10x

1
1
log10
log x
2
2

Θέτουμε ω=logx

2
2log x

2
2log x

log10 log x

2
log x

1 log x

1
(log10
2

log x )

2
2log x log x 1 0

και έχουμε 2ω2-ω-1=0 από όπου παίρνουμε ω=1 ή ω= -

Για ω=1 έχουμε logx=1
1
Για ω= 2

log 10x

1
logx logx=log(10x) 2

1
2

ω=10 Δεκτή

1
έχουμε logx= 2

1
x= 10 2
-

x=

1
10

x=

10
Δεκτή.
10

Λογαριθμικές Ανισώσεις
Οι λογαριθμικές ανισώσεις λύνονται όπως ακριβώς και οι λογαριθμικές
εξισώσεις,προσέχοντας όμως την μονοτονία των λογαριθμικών συναρτήσεων.

Αν α>1,τότε η συνάρτηση f(x)=logax είναι γνησίως αύξουσα και έχουμε
logaA(x)≥logaB(x)

A(x)≥B(x)

Αν 0<α<1 ,τότε η συνάρτηση f(x)=logax είναι γνησίως φθίνουσα και έχουμε
logaA(x)≥logaB(x)

A(x)≤B(x).

EΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΡΑΝΤΖΕΣΚΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

www.georgefrang-math-trip.blogspot.com

99

π.χ Να λυθούν οι ανισώσεις: ι)log(2x+4)<log(13-x) ιι)ln[log(3x-5)-1]<0
ιιι)ln(x+3)+ln(2-x)<ln(5-x)
Λύση
ι)Αρχικά παίρνουμε περιορισμούς: 2χ+4>0

χ>-2

13-χ>0

χ<13

Η συναλήθευση των περιορισμών μας δίνει: -2<χ<13
Η συνάρτηση f(x)=logx είναι γνησίως αύξουσα ,οπότε έχουμε:
log(2x+4)<log(13-x)

2χ+4<13-χ

2χ+χ<13-4

3χ<9

χ<3,η οποία με βάση

τους περιορισμούς μας είναι δεκτή.
ιι)Αρχικά παίρνουμε τους περιορισμούς : 3χ-5>0

χ>

5
3

log(3x-5)-1>0

log(3x-5)>1

log(3x-5)>log10

3x-5>10

x>5

H συναλήθευση των περιορισμών δίνει: χ>5
ln[log(3x-5)-1]<0
log(3x-5)<2

ln[log(3x-5)-1]<ln1

log(3x-5)<log100

[log(3x-5)-1]<1

3x-5<100

3x<105

log(3x-5)-1<1
x<35.

Τελικά οι λύσεις μας είναι: 5<χ<35.
ιιι)Αρχικά έχουμε τους περιορισμούς: χ+3>0

χ>-3

2-χ>0

χ<2

5-χ>0

χ<5

Συναληθεύοντας τους περιορισμούς έχουμε: -3<χ<2.
Εδώ θα χρησιμοποιήσουμε τις ιδιότητες των λογαρίθμων:
ln(x+3)+ln(2-x)<ln(5-x)
-x2-χ+6>5-χ

x2>1

ln[(x+3)(2-x)]<ln(5-x)

|χ|>1

ln[(-x2-χ+6)<ln(5-x)

-1<χ<1.

Τελικά έχουμε -3<χ<-1 ή 1<χ<2.

EΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΡΑΝΤΖΕΣΚΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

www.georgefrang-math-trip.blogspot.com

100

Λογαριθμικά Συστήματα
Τα λογαριθμικά συστήματα λύνονται εφαρμόζοντας σε κάθε εξίσωση ξεχωριστά
τις μεθόδους επίλυσης των λογαριθμικών εξισώσεων.
π.χ Να λυθεί το σύστημα

log(20x+10y)=2
log(x+1)+logy=1

Λύση
Αρχικά έχουμε τους περιορισμούς 20χ+10y>0
x+1>0

2x+y>0

x>-1

y>0
20x+10y=100
(x+1)y=10

log(20x+10y)=2
log(x+1)+logy=1

log(20x+10y)=log100
log[(x+1)y]=log10

y=10-2x
(x+1)(10-2x)=10

y=10-2x

y=10-2x

-2x2 +8x+10=10

-2x2 +8x=0

2x+y=10
(x+1)y=10

y=10-2x
x=0 ή x=4

y=10
y=2
ή
x=0
x=4

Oι λύσεις (χ,y)=(0,10) και (χ,y)=(4,2) είναι δεκτές αφού επαληθεύουν τους
περιορισμούς.

EΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΡΑΝΤΖΕΣΚΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

www.georgefrang-math-trip.blogspot.com

101

Θέματα για Λύση
1.Να βρείτε για ποιές τιμές του αεR ,η συνάρτηση f(x)=(2a-5)x:
ι)ορίζεται σε όλο το R,
ιι)είναι εκθετική,
ιιι)είναι γνησίως αύξουσα στο R,
ιν)είναι γνησίως φθίνουσα στο R.
2.Na βρείτε για ποιές τιμές του λεR η συνάρτηση f(x)=(|λ|-3)χ:
ι)ορίζεται σε όλο το R,
ιι)είναι εκθετική,
ιιι)είναι γνησίως αύξουσα στο R,
ιν)είναι γνησίως φθίνουσα στο R.
3. Na βρείτε για ποιές τιμές του λεR η συνάρτηση f(x)=

λ+1

χ

:

5-λ

ι)ορίζεται σε όλο το R,
ιι)είναι εκθετική,
ιιι)είναι γνησίως αύξουσα στο R,
ιν)είναι γνησίως φθίνουσα στο R.
4.Αν η συνάρτηση f(x)=(-3λ2+12λ-8)χ με λεΖ,είναι γνησίως αύξουσα στο R να
υπολογίσετε την τιμή του λ.
5.Να λυθούν οι εξισώσεις :
ι) 11

χ2 -3χ-4

-1=0

|χ|-6 1
χ
χ2
3χ-5 χ+2
- =0 ιιι) 6 6
ιι) 2
ιν) (3 +9)(2 -4 2)=0
=6
4

6. Να λυθούν οι εξισώσεις :
χ-5 χ+3
ι) 8
ιι)
=4

1
16

χ-3

2χ-1
=8

ιιι) 27

χ2 +2χ-1

=9

χ2 +4χ

ιν)

1
8

χ

3χ+5
=4 2

ιν)e6x=e4ex+1

EΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΡΑΝΤΖΕΣΚΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

www.georgefrang-math-trip.blogspot.com

102

7. Να λυθούν οι εξισώσεις :
χ+2 χ+3
χ-4
χ-1
χ χ+3
χ-1
2χ+1
ι) 2
+2
+48 2
+2 2
=1 ιι) 5 2 =2
-3 2 ιιι) 12 4
=32+2

ιν)2χ+23χ-1=48 ν)4χ+252χ-1=3200
8. Να λυθούν οι εξισώσεις :
ι)22χ-10.2χ+16=0 ιι)9χ-3.3χ-3=0 ιιι)9χ+1-36.3χ-1+3=0 ιν)3χ+1-28+9.3-χ=0
ιν)e2x+e=ex+ex+1 n)8x-5.4x-28.2x+32=0
9. Να λυθούν οι εξισώσεις :
ι)72.3χ-2=9.2χ+1 ιι)100.4χ-1=52χ+1-25 ιιι)9χ+1=2.4χ+1-6.32χ+1 ιν)2χ+2χ-1=24-χ-22-χ
ν)2χ+3.3χ+1=3χ+3-5.2χ+2
10. Να λυθούν οι εξισώσεις :

χ2 +3χ
2
ι) (χ +χ-1)
=1

χ2 +3χ 2
χ2 -3χ
2
ιι) (χ -χ-1)
=(χ -χ-1)

11.Nα λυθούν οι ανισώσεις:

x2 13
16 ιι) 3

|x |-1
ι) 2

1
ν)
27

x2 +2x

1
>
9

1
27 ιιι)
5

x2 -x-6

x2 x

1
|x|-1 |x|
ιν) 8
>4
25
3
1 νιι)
5

|2x-3|-5
νι) 7

4x 2 9

1

12. Nα λυθούν οι ανισώσεις:

ι)

ιν)

e

x2 -4x

e

3
1
9

2x-3

3
x-8

1

1

x2
x
ιι) 2
16

1

|x| 9 |x|
ν) 3
9

x 3

27

1 ιιι) 4

x-2

1
8

x+3

1
32

x 1

2x-1
27 νιι) 2

8

2

13. Nα λυθούν οι ανισώσεις:
2x
ι) 2

x

5 2

x2 -7x+6
<1
ιν) 3

4

x

x

0 ιι) 9

ν) 4

x

2 3

x

6 2

8

3

x
x+1
+16
0 ιιι) 4 -5 2

0 νιι) 2

EΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΡΑΝΤΖΕΣΚΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

x

3 x
2

0

9

www.georgefrang-math-trip.blogspot.com

103

14. Nα λυθούν οι ανισώσεις:

x

x

ι) 3

6 3
1
2x
x
ιιι) 2 3
5 6

x 2

x+3
x-1
ιι) 2
+15 3

2x
3 2

x+1

ιν) 6

0

+4

x+1

<10 9

3
x

x

2

15.Να λυθούν τα συστήματα:

ι)

y

x

2

3

x

3 2

2 3

x y 3
ιν) x
y
2

y

13

3

6

ιι)

ν) y
x

288

y

x

2

3

1

4

9

7

x

y

x 2 7 x 12
y

ιιι)

1

6

νι)

x y+1
3 5 -2
=59
5

x+1

y

x

2

2

y

+2 =133

y

3 =108

x

3 =72

16.’Ενας βιολόγος μελετώντας την ανάπτυξη ενός είδους βακτηριδίων παρατηρεί
ότι:

2 ώρες μετά την έναρξη της παρατήρησης τα βακτηρίδια ήταν 400

4 ώρες μετά την έναρξη της παρατήρησης τα βακτηρίδια ήταν 3200.

Αν ο τύπος που δίνει τον αριθμό των βακτηριδίων είναι:
P(t)=P02kt
όπου P(t) ο αριθμός των βακτηριδίων σε χρόνο t(σε ώρες),Ρ0 ο αρχικός αριθμός και
κ σταθερά που έξαρτάται από το είδος των βακτηριδίων,τότε να βρείτε :
ι)τη σταθερά κ
ιι)τον αρχικό αριθμό των βακτηριδίων
ιιι)σε πόσα λεπτά ο αρχικός αριθμός των βακτηριδίων είχε διπλασιαστεί.
17. Να δείξετε ότι:
α.

1
2

log25+

1
3

log8+

1
5

log32=1+log2

β. 3log2+log5-log4=1

18. Αν x, ψ, z    εφαρμόστε όλες τις δυνατές ιδιότητες των λογαρίθμων
3x
α. log 3x
3
2x

β. log

3
x ψ
3
4 xψ

EΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΡΑΝΤΖΕΣΚΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

γ. log

34 2
5x
ψ z
2 2 2
7ψ x ψz

www.georgefrang-math-trip.blogspot.com

104

2 3
19. Αν log(x ψ )=a και logx-logψ=β να βρεθούν οι logx και logψ συναρτήσει των

α, β.
20. Αν α > 1 και β > 1 να υπολογισθεί η τιμή της παράστασης
2
2
2
2
ψ=log(a -1)+log(β -1)-log[(αβ+1) -(α+β) ]

21. Αν log2=α και log3=β να υπολογισθούν συναρτήσει των α, β οι λογάριθμοι των
αριθμών 4, 5, 6, 12, 15, 30, 36,

72
50

.

ν(ν-1)
β
22. Σε Α.Π. είναι α =loga και α =logβ με α, β > 0. Να δείξετε ότι Sν =log
1
2
ν(ν-3)
α

23. Αν α, β, γ  * με β 1 και αβ 1 να δείξετε ότι logαβ γ=

24. Αν α, β > 0, α, β 1 να δείξετε ότι

logβ γ
1+logβα

.

logα x logβx
.
=
logα ψ logβψ

1
25. Αν α, β, x > 0 και β, x 1 να δείξετε ότι log αlog β= logxα .
2
2
β
x
4
26.Αν

α,

β,

x

 * με

α

1

β

1

και

αβ

1

να

δείξετε

ότι

2
logαx+logβx=logαβ(1+logβα) logαβx .
27. Να δείξετε ότι log 3 log 4....log 8=3 .
2
3
7
28.Να βρείτε τα πεδία ορισμού των συναρτήσεων:
ι)f(x)=log(2x-6)

ιιι)f(x)=log(x2-9)

ιι)f(x)=ln(15-3x)

ν)f(x)=log(2x3+3x2-11x-6)

νι)f(x)=ln(-x3+7x+6

ιν)f(x)=ln(x2+2x-8)

νιι)f(x)=log(4x-10.2x+16)

νιιι)f(x)=ln(4.9x+3.16x-7.12x)

x+ψ 1
2 2
= (logαx++logαψ) .
29. Αν x, ψ > 0 και x +ψ =7ψx να δείξετε ότι logα
3
2

30. Αν x, ψ > 0 και x, ψ 1 να δείξετε ότι

logx+logψ

EΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΡΑΝΤΖΕΣΚΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

2

log

x+ψ
2

.

www.georgefrang-math-trip.blogspot.com

105

31. Να λυθούν οι εξισώσεις
2
α) 2(logx 8) +logx 64+logx 8=9

β) logx 3 625-logx 125+

2
γ) logx 1000=(logx 10) +2 .

1
6

=0

32. Να λυθούν οι εξισώσεις
α. log(x-2)+log(x-1)=log(2x+8)

β. log(x-6)+log(x-7)=1-log5

γ. log(x-9)+2log 2x-1=2

δ. 2logx=log(x+

2
ε. 2log(2x-1)-log(3x-2x )=log(4x-3)-logx

11
10

)+1

33. Να λυθούν οι εξισώσεις

2x-2
x-1
+7)=2+log (3 +1)
α. log (3
2
2
x
x
x-1
γ. log(2 +2×3 )+log81=xlog(3
+1)

x
β. log(3 +2)=2xlog3

34. Να λυθούν οι εξισώσεις
logx 2
α. 10x
=x x

β.

log x
x
=10

35. Να λυθούν οι εξισώσεις
α. log x log x=2
3
9

β. log

2

x log x log
x log x=54
2
4
2 2

36. Να λυθούν οι εξισώσεις
2
α. log (log x)=log (log x) β log[log(2x +x-2)]=0 . γ. log[log(3x-5)]=0
2
2
4
4

37.Για ποιες τιμές του α  

2
η εξίσωση log[log(2x +x-2)]=0 έχει ρίζες

πραγματικές και άνισες;
log 3
38. α. Να υπολογίσετε τον αριθμό 100
.
2logx
logx
log 3
β. Να λύσετε την εξίσωση: 3
-2 3
-100
=0 .

EΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΡΑΝΤΖΕΣΚΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

www.georgefrang-math-trip.blogspot.com

106

39. Αν σε μια αριθμητική πρόοδο (αν) ο πρώτος όρος είναι a =log 3 και ο δεύτερος
1
3
όρος της είναι a =log 81 .
2
3
α. Να βρείτε την διαφορά ω της αριθμητικής προόδου.

log x3
log x2
log x
β. Να λύσετε την εξίσωση: 3 ω -9 3 ω -9 3 ω +81=0

logx log3
40. i. Να αποδείξετε ότι: 3
=x

logx
log3
ii. Να λύσετε την εξίσωση: 3
=54-x

41.Να λυθούν οι εξισώσεις:
2 2
ι) log x

10 log x

4

0

2
ιι) log x-logx-2=0

ιιι) log2x+3log x-1=0

3 2
2 2
ιν) log x -2log x -6logx+20=0

42. Να λυθούν οι εξισώσεις:
ι)

logx+1
2
4
=
logx logx+2 log2x+2logx

ιιι)

1

ln2x+lnx2

=1-

ιι) 1-

logx2 -10 20-logx
=
logx3
logx2

lnx2
ln(xe2 )

43.Να βρείτε τον θετικό αριθμό x ώστε να ισχύει:
3
5
2ν-1
2
logx+logx +logx +...+logx
=2 ν .
44. Να λυθούν οι ανισώσεις:
2
ι) log (x-1)<log 3 ιι) log (x -2)>log 7
2
2
1
1
3
3

ιιι)log5(3-x)≤0

ιν)log5(x+7)≤log5(3-x)

ν)log(|x|+2)-log(6-|x|)>0.
45. Να λυθούν οι ανισώσεις:
ι)log(x+3x)≤1
. x

. x

ιι)log3+log(x+2)≤2log6

ιν)log(2 5 +5 4 )≥x+log7

ιιι)2lnx≥ln(x-2)+ln(x+6)

2

ν)log x-2logx-3>0.

EΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΡΑΝΤΖΕΣΚΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

www.georgefrang-math-trip.blogspot.com

107

46. Να λυθούν οι ανισώσεις
ι) log[log

5x+3
5-2x

]>0

ιι) log[log

x+5
x-8

]<0

47. Να λυθούν οι ανισώσεις:
2
ι) log x

vi)

4 ιι)ln2x<2lnx ιιι)log3x-log2x<0 ιν)log2x≤logx4 v)

logx-2
logx

logx-1
vii)xlogx≤10
logx+3

viii)xlnx≤

2lnx-1
lnx

1

e3
x

48. Να λυθούν τα συστήματα
α.

logx+logψ=3
3
4
logx -logψ =2

β.

2x=ψ+log3
log27=x+ψ

49. Να λυθούν τα συστήματα
α.

2
x +ψ=12
logψx+logx ψ=2

β.

log xlog (x+ψ)=-1
9
3
log x-log (ψ-x)=0
3
9

logψ logx
50. i. Να αποδείξετε ότι x
με x, ψ > 0

ii. Να λύσετε το σύστημα:

logψ logx
x

=20
log xψ=1

2
iii. Αν οι λύσεις του (ii) είναι ρίζες της εξίσωσης: log[log(x +xlogθ-110)]=0 να

βρείτε το θ  * .
51. Να λυθούν τα συστήματα

α.

γ.

log3
log5
(3x)
=(5ψ)
logx logψ
5
=3

β.

4x
logψ
5
=25
logψ
ψ x+2 =104

logψ logx
x

=200
1
ψ x
[(logx) (logψ) ] =1024
ψ

EΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΡΑΝΤΖΕΣΚΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

www.georgefrang-math-trip.blogspot.com

108

52.Δίνεται η συνάρτηση f(x)=

a -1

x

5

α)Να βρείτε τις τιμές του αεR ,για τις οποίες η συνάρτηση f είναι αύξουσα.
β)Αν α=11,να λύσετε την εξίσωση:
f(x)+f(x+1)=6
(Θέμα Εξετάσεων)
53.Η γραφική παράσταση της συνάρτησης f(x)=3x-3x+a-2x+2-2x-1 διέρχεται από το
σημείο Α(3,-12).Να βρείτε :
α)την τιμή του α,
β)τα σημεία τομής της γραφικής παράστασης με τον άξονα χχ’.
54.Το πολυώνυμο :
λ+ 1 2
2λ-1 3
λ
φ(χ)= χ + 5
χ - 2 3 2 χ + 25 χ - 1 έχει παράγοντα το χ-1.
4

α)Να βρείτε την τιμή του λ,
β)Να βρείτε τα διαστήματα στα οποία η γραφική παράσταση της φ βρίσκεται πάνω
από τον χχ’.
55.Δίνεται το πολυώνυμο Ρ(χ)=2λχ3+3χ2-18χ+2 4λ-2λ+1.Η διαίρεση με το χ+1 αφήνει
υπόλοιπο 23.
α)Να βείτε την τιμή του λ,
β)Να λύσετε την εξίσωση Ρ(χ)=-7χ+10

(1)

γ)Αν α είναι η μικρότερη ρίζα και β η μεγαλύτερη ρίζα της εξίσωσης (1),να λύσετε το
σύστημα:
2
χ
(β-α)3 -(4β) 3 5χ-y =25
3x 5y a 5x

EΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΡΑΝΤΖΕΣΚΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

24 5y

www.georgefrang-math-trip.blogspot.com

109

56.Δίνεται ο αριθμός α=ln(100)log(e4).
a)να βρείτε τον αριθμό α,
β)Να λύσετε την εξίσωση:
ασυν2χ=eln18-2ln3
57.Δίνεται η συνάρτηση:

f(x) = log

6-x
6+x

α)Να βρείτε το πεδίο ορισμού της f,
β)Να υπολογίσετε το άθροισμα f(2)+f(4),
γ)Να αποδείξετε ότι η f είναι περιττή.
58.Η γραφική παράσταση της συνάρτησης
11 - 1
a
f(x) = x log
11 + x

διέρχεται από το σημείο Μ(9,-272).
α)Να βρείτε την τιμή του α,
β)Να βρείτε το πεδίο ορισμού,
γ)Να αποδείξετε ότι η f είναι άρτια.
59.Η γραφική παράσταση της συνάρτησης f(x)=olg(x+1)+a τέμνει τον άξονα χχ’ στο
σημείο με τετμημένη 9.
α)Να βρείτε τον αριθμό α,
β)Να βρείτε σε ποιό σημείο τέμνει τον άξονα yy’ η γραφική παράσταση της
συνάρτησης f.
60.Δίνεται η συνάρτηση:
f(x)=log[log(x+10)]
a)Να βρείτε το πεδίο ορισμού,
β) Να βρείτε σε ποιό σημείο τέμνει τον άξονα yy’ η γραφική παράσταση της
συνάρτησης f.

EΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΡΑΝΤΖΕΣΚΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

www.georgefrang-math-trip.blogspot.com

110

γ)Να λύσετε την ανίσωση f(x)≥0
61.Δίνονται οι συναρτήσεις:
f(x)=ln(e2x-2ex+) και g(x)=ln3+ln(ex-1)
a) Να βρείτε το πεδίο ορισμού των f,g,
β) Nα λύσετε την εξίοσωση f(x)=g(x)
γ)Να λύσετε την ανίσωση f(x)>2g(x)
(Θέμα Εξετάσεων)
63. Δίνεται η συνάρτηση:
f(x)=a(logx)4+8(logx)2log(100x)
για την οποία ισχύει f(10)=25.
α)Να βρείτε το πεδίο ορισμού και την τιμή του α,
β)Να λύσετε την εξίσωση f(x)=0.
(Θέμα Εξετάσεων)
64. Δίνεται η συνάρτηση:
f(x) = ln

e2x -1
ex +5

a)Να βρείτε το πεδίο ορισμού,
β) Να λύσετε την εξίσωση f(x)=ln2,
γ) Να λύσετε την ανίσωση f(x)>0
(Θέμα Εξετάσεων)
65. Δίνεται η συνάρτηση:
f(x) = ln

3-x
3+x

α) Να βρείτε το πεδίο ορισμού,
β) Να αποδείξετε ότι η f είναι περιττή.

EΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΡΑΝΤΖΕΣΚΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

www.georgefrang-math-trip.blogspot.com

111

γ)Να συγκρίνετε τους αριθμούς f(0) και f

1
3

δ)Να λύσετε την εξίσωση f(x)+f(x+1)=0
66.Oι αριθμοί: log(3 2x-1) , log(4 2x-1) , log(8 2x-2) με τη σειρά που δίνονται
είναι διαδοχικοί όροι αριθμητικής προόδου.
α)Να βρείτε την τιμή του χ,
β)Αν οτέταρτος όρος της παραπάνω προόδου είναι –log2,να βρείτε τον πρώτο όρο
της προόδου.
(Θέμα Εξετάσεων)
67. Δίνεται η συνάρτηση:
f(x) =

logx + 1
logx - 1

a)Να βρείτε το πεδίο ορισμού,
β)Να βρείτε τα σημεία τομής της γραφικής παράστασης με τον άξονα χχ’,
γ)Να λύσετε την ανίσωση f(x)≥2,
δ)Να αποδείξετε ότι f(x) f

1
x

1,

δ)Να λύσετε την εξίσωση εφ2ω+ f( 10 ) =0

EΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΡΑΝΤΖΕΣΚΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

www.georgefrang-math-trip.blogspot.com

112

EΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΡΑΝΤΖΕΣΚΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

www.georgefrang-math-trip.blogspot.com

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful