You are on page 1of 10

AL FAT K AMONYAK TREVLER

AM NLER
Alkillenmi amonyak yap s ndaki maddelerdir. Amonya n hidrojenleri yerine alkil gruplar n n getirilmesiyle aminler olu ur. NH3n hidrojenlerinden birinin yerine alkil gelirse primer (birincil) amin, ikisinin yerine alkil gelirse sekonder (ikincil) amin, nn yerine de alkil gelirse tersiyer (ncl) aminler olu ur.

AM NLER N ADLANDIRILMASI
Aminler isimlendirilirken alkil gruplar ndan sonra amin kelimesi getirilir.

AM NLER N ELDE ED LMES


Alkil halojenrlerin NH3 ile tepkimesinden aminler elde edilir. HCl a a kar. Primer amin elde etmek iin alkoller ThO2 katalizrl nde NH3 ile tepkimeye sokulur. Primer amin olu ur, su a a kar.

AM NLER N GENEL ZELL KLER


Kk molekll olan aminler gaz, byk molekll olanlar s v d r. Aminler sulu zeltide zay f baz zelli i gsterirler. Suda OH iyonu vererek iyonla rlar. Aminler asitlerle reaksiyona girerek tuz olu tururlar.

AM TLER
Aillenmi NH3 yap s nda maddelerdir. NH3teki hidrojenlerin yerine ail gruplar getirilerek primer (birincil), sekonder (ikincil) ve tersiyer (ncl) amitler olu ur. Amitler karboksilli asitlerde OH grubu yerine NH2 grubunun gemesi ile elde edilebilirler. Bunlardan en nemlileri birincil amitlerdir.

AM TLER N ADLANDIRILMASI
Primer amitler karboksilli asitler gibi isimlendirilir. Karboksilli asidin zel ad n n sonundaki ik asit eki yerine amit kelimesi getirilir (formamit, asetamit). Sekonder ve tersiyer amitler primer amit gibi isimlendirilir. Azota ba l gruplar N yaz l p belirtilir (Nmetilformamit, N metilasetamit, N,Ndimetilpropiyonamit vb.).

AM TLER N ELDE ED LMES


1) Ailklorrlerin NH3 ile tepkimesinden primer amitler elde edilir. HCl a a kar. 2) Karboksilli asitler NH3 ile tepkimeye sokulur. Olu an karboksilli asitlerin amonyum tuzlar s t l rsa amit ve su olu ur. 3) Bir di amit olan renin elde edilme tepkimeleri nemlidir.

REN N ELDE ED LMES


Karbonik asidin iki OH grubunun yerine iki NH2 grubunun gelmesiyle olu an bir di amittir.

AM TLER N GENEL ZELL KLER


Formamit s v , di erleri kristal yap l d rlar. Aminlerden farklar ntr yap l olmalar d r. Aminler ise bazik
2

karakterlidir. Amitler genellikle suda znrler. Amitler sulu asitlerle ya da bazlarla kaynat l rsa hidroliz olurlar.

AM NO AS TLER
Moleklnde hem karboksil (COOH) hem de amino (NH2 ) grubu bulunduran bile iklerdir. Bir ba ka ifadeyle amino grubu ieren karboksilli asitlerdir.

AM NO AS TLER N ADLANDIRILMALARI
Amino (NH2) grubunun yeri, karboksilden sonraki karbonlar s ras yla alfa, beta, gama karbonu olarak adland r l r ve amino grubunun yeri belirtilir. Do al amino asitlerin zel adlar da vard r.

AM NO AS TLER N GENEL ZELL KLER


1) Amino asitler, renksiz, kristal yap l maddeler olup suda znrler. 2) ki molekl amino asitten bir molekl su karsa dipeptit molekl olu ur. Bu olaya peptitle me denir. n molekl amino asitten (n 1) molekl su k yla proteinler olu ur. Proteinlerin yap ta lar amino asitlerdir. Proteinler hidroliz edilirse amino asitler olu ur. 3) Amino asitlerdeki karboksil hidrojeninin NH2 grubuna gemesiyle i tuz olu ur. 4) Amino asitler hem asidik hem bazik grup ierdiklerinden amfoter karakterlidirler. Dolay s yla hem asitlerle hem de bazlarla tuz olu tururlar.

AM NO AS TLER N ELDE ED LMES


3

Proteinlerin hidroliziyle amino asitler elde edilebilir. Amino asitleri elde etmenin bir ba ka yolu da karboksilli asit ile Cl2 tepkimeye sokulursa karbon iskeletindeki hidrojenler Cl2 ile yer de i tirme tepkimesi verir. Olu an madde NH3 ile tepkimeye sokulur.

PROTE N OLU UMU


Hcrede protein moleklnn meydana gelmesinde amino asidin say s ve istenilen ekilde dizilmesi nem ta r. Bir tane protein molekl 100 adet amino asitten meydana gelmi se, bir zincir zerine dizilmi 100 amino asit kabul etmek laz m gelir ve bu zincir zerinde amino asitler s rayla dizilmi lerdir. Mesela; 1. olarak glisin amino asidi, 2. olarak serin, 3. olarak yine serin, 4. s rada triptofan, .10. s rada valin,.50. s rada aspartik asit,.100. s rada tirozin yerle mi olsun. Bu s ran n de i memi olmas laz md r. 1. s radaki glisin yerine ba ka bir amino asit gelirse ba ka bir protein meydana gelmi olur. Canl organizmada her saniye binlerce protein molekl sentezi olmaktad r. Buradan kar lacak sonu udur: 100 tane amino asitten meydana gelecek bir protein moleklnde amino asitlerin do ru yerle tirilme ihtimali 21100 de 1dir; nk 21 e it amino asit vard r. Amino asitlerin de i ik s ralarda yerle tirilmesiyle farkl protein meydana gelece inden trilyonlarca e it protein meydana gelebilir. Cans z olan bir tek protein moleklnn rastlant sonucu olu mas iin, dnyan n ya n kat kat a an seneler gerekti i hesaplanmaktad r.

Dnyan n en mkemmel kimya laboratuvarlar nda dahi elementlerden canl hcre yapmak mmkn de ildir.
Alexander Ivanovich Oparin (1894 1980)* hcre meydana getirmek iin 20 y l sreyle al ma yapan ve sonunda canl l kta maddi sebep olmad n belirten Rus bilim insan , biyokimya profesr.

*Rusya'da mkemmel bir kimya laboratuvar nda canl

PROTE N VE AM NO AS TLER N D Z L "Bir tane protein molekl ortalama, 40000 tane atomdan meydana geliyor. Dolay s yla bir protein molekl, ancak 10 st 60 rakam yla ifade edilen korkun ihtimalden ancak bir ihtimalle kendi kendine olu abilir."
Charles Eugenie Guye (18661942)* * sveli me hur ilim adam .

Canl varl klarda bir tek protein molekl yoktur. Sonsuza yak n tane diyebilece imiz protein molekl sz konusudur. Protein moleklleri de kendi arlar nda bir dizi protein molekl
5

olu tururlar. Bir dizi protein moleklnn tesadfen meydana gelmesi olas l k hesaplar a s ndan imkns zd r. Bunu Sorbonne (Sorbon) niversitesinden bir bilim adamlar ndan yle a klar:

"10 st 243 rakam yla ifade edilecek korkun bir rakamdan ancak bir ihtimalle bir protein dizisi tesadfen meydana gelebilir."
Dr. Pierre Lecomte du Noy (18831947)* *Frans z bilim adam d r. Pariste do mu ve ya am t r. Fen bilimleri ve fizyoloji dal nda al malar ile me hurdur.

nsan bir protein dizisi veya bir hcre de ildir. nsan, 60 trilyon hcreden meydana gelmi tir. Bazen bu hcrelerden bir tanesinin sisteminin bozulmas yla bile insan lebilir. Tm atomlar birbirleriyle mkemmel bir ili ki iindedirler. nsan hayat , bu hassas ili ki ve i birli i iinde devam etmektedir. Bir canl n n olu umunda proteinlerden nce amino asitlerin varl sz konusudur. Amino asit molekllerinin uygun dizilmesiyle de bir protein molekl meydana gelir. Yanl anla lmas n; meydana gelen protein molekl canl de ildir. Proteinlerden canl bir hcrenin meydana gelebilmesi iin de daha ba ka birok eye ihtiya vard r. Bu sebepler, ayr bir bilin dal olarak incelenmektedir. Her bir canl , belli bir plan dhilinde organize edilmi bir atomlar ve molekller sistemidir. Bu atomlar ve molekller, hem

olu umlar nda hem de olu tuktan sonra varl klar n devam ettirebilmek iin hem enerjiye hem de beslenmeye muhtat rlar.

Evrimci biyoloji, ilk canl n n bu enerjiyi gne , im eklerden ve mor tesi nlardan ald n iddia eder. Canl lar, hem meydana gelirken hem de meydana geldikten sonra varl klar n devam ettirebilmek iin dzenli ve kesintisiz olarak enerjiye gereksinim duyarlar. Gne nlar ise, bulut gibi bir engele tak lmazsa ancak gndz ortaya kar, Gece ise gne gzkmez. Ayr ca senenin bir k sm k t r. K mevsiminde gne enerjisi hibir zaman dzenli ekilde ve ayn miktarda gelmez. im ek, hibir zaman dzenli de ildir. im e in ne zaman akaca belli olmaz. Zaten im ek akmas bazen yak c ve y k c etki ortaya kar r. Bu iddialara do ruluk pay verilse bile im ek, gne ve mor tesi nlar n meydana gelmesi ile canl varl klar n var olmas aras nda var oldu u iddia edilen ili kinin dzenli olu unun da a klanmas gerekecektir. htimal hesaplar iinde bir protein moleklnn b rak n canl olmas n , cans z bir protein moleklnn bile olu mas imkns zd r. Bir adet amino asit veya bir adet protein moleklnn bile tesadfen meydana gelmesi iin ihtimal hesaplar yetmezken, evrendeki bu muazzam cans z sistemlerin ve yeryzndeki canl sistemlerin kurulmas , olu mas , geli mesi nas l tesadflere verilebilir? Baz lar byle bir skandala bilim ad n takmaktad rlar!..

JELAT N
7

Jelatinin kayna kesinlikle ara t r lmal d r. Kayna belirtilmeyen jelatinli haz r g dalar asla tketilmemelidir. Jelatin, % 83 protein ierir. G da katk maddesidir. Kodu E 441dir. G dalarda k vam artt r c ve jelle tirici zelli inden dolay kullan l r. Draje ekerleme, tablet ekerleme, puding, meyve jlesi, krem anti ve meyveli sak zlar n o unda; dondurma, yo urt, tatl , pasta, eritilmi peynir, kalitesiz ka ar peyniri, haz r reel, f nd k ezmesi, f st k ezmesi, marmelat, pekmez, tahin, helva, meyve suyu, salam, sucuk, sosis, jambon ve margarin gibi g da maddelerinin bir k sm nda bulunur. Eczac l kta ba ta kapsl yap m olmak zere baz tablet ve film tabletlerde, ayr ca kozmetik sanayisinde, temizlik endstrisinde, hayvan yemlerinde, karbonlu k t yap m nda ve foto raf l kta kullan l r. Jelatin, bitkisel jelatin ve hayvansal jelatin olmak zere ikiye ayr l r. Bitkisel jelatin soya fasulyesinden elde edilir. Hayvansal jelatin ise domuz, s r ve bal ktan elde edilir. Hayvansal jelatin, hayvan n kemi inden ve derisinden ele geer. Trkiyenin en k sa zamanda bitki kaynakl jelatin retimine ba lamas byk bir zorunluluktur. Trkiyede jelatin retilmemektedir. Jelatin genelde Mslman olmayan lkelerden ithal edilmektedir. Jelatin retiminin yap ld tek Mslman lke Pakistand r. rnlerdeki jelatinin men ei kesinlikle belirtilmelidir. G dalar n ieriklerindeki katk lar n men einin yaz l oldu u etiketleme yayg nla t r lmal d r ve zorunlu hle getirilmelidir; bununla ilgili ba lat lan al malar gerekli yasal dzenlemeler yap larak en k sa zamanda bitirilmelidir.

PROTE NLER VE KORUYUCU HEK ML K


8

Protein ihtiyac n n o unlu u bitkisel proteinlerden kar lanmal d r. Et yeme i gnde 1 kez yenmelidir. Do al ve hormonsuz g dalarla beslenmi hayvanlar n etinden yenmelidir. Hormon verilmi hayvan n eti yenmemelidir. Bakliyat a k sat n al nmal d r; nk paketli bakliyatlar, bozulmamas iin radyasyona maruz b rak l r. Bu i iin sentetik izotoplar kullan l r. 60Co sentetik izotopu, ambalajl g dalar n, zellikle de bakliyat n nlanmas nda kullan l r. Sentetik izotoplar, radyoaktiftir. Belirli bir dozaj geerse, kansere sebep olur. I nlama esnas nda, nlamadaki radyoaktif madde belirli bir limiti geerse, alet otomatik olarak durur. Bu amala eskiden 60Cs de kullan l rd , kanser riski fazla oldu undan art k kullan lmamaktad r. Sentetik izotoplar bilimde hibir ekilde ve hibir alanda kullan lmamal d r. diyen otorite ilim adamlar n n say s gnmzde artm t r; hatta ilim adamlar n n o unlu u sentetik izotoplar n kullan m na kar d r. Damar ve kalp sa l a s ndan en nemli protein kayna bal kt r. Kuru fasulye bbrek sa l iin gereklidir. Ye il mercimek zellikle haf za iindir. Leblebi ve nohut da haf zaya iyi gelir. Nohut, kuru fasulye ve mercimek protein, demir ve kalsiyum ynnden ete gre daha zengindir. Nohuttaki kalsiyum, ste yak n miktardad r. Kemikleri iyi besler. Nohut, leblebi ve mercimek beyin sa l n korumak iin en nemli proteinlerdendir. S r eti vcuda a rl k ve hantall k verir. Mide ve ba rsak bozukluklar na zemin haz rlar. Bilhassa e itli kal n ba rsak rahats zl klar na zellikle de kal n ba rsak kanserine sebep olur. S r eti uzun sre baharats z yenirse nzul ve fellere sebebiyet verir. S rdaki a rl k, hantall k, hareket
9

kabiliyetindeki azl k, intikal ve anlama zorlu u insana sirayet eder. S r eti hi yenmezse de insan hantalla r. S r etinin baharatlanarak yenmesi gerekir. Sucuk eklinde yenirse belirtilen zararlar bertaraf edilmi olur. Karadeniz insan hamsiyi ok yer, oynak ve k vrakt rlar. Avrupal lar n bir k sm domuz etini ok yerler, e lerini k skanmazlar. Do al peynir mayas yla yap lan peynir yenmelidir. Mmknse kltr mayas yla yap lan yenmemelidir. Kuzu eti di er etlere, koyun yo urdu di er yo urtlara, inek st di er stlere, kei peyniri di er peynirlere, manda kayma di er kaymaklara gre daha faydal oldu undan tercih edilmelidir. Ya s z peynir kirelenme yapt ndan tam ya l olan n tketmeliyiz. Baz g dalara domuz jelatini kat ld ndan dikkatli olunmal d r. Sakatat senede birka kez yenilmeli, daha fazla yenilmemelidir.

10