You are on page 1of 9

KARBOKS LL AS TLER

KARBOKS LL AS TLER
Yap lar nda karboksil grubu bulunan bile iklerdir. R COOH yap s ndad rlar (R hidrojen atomu da olabilir). Genel formlleri CnH2nO2dir. Karboksilli asitler yap lar ndaki karboksil grubu (COOH) say s na gre mono karboksilli asitler ve poli karboksilli asitler olarak s n fland r labilir.

KARBOKS LL AS TLER N ADLANDIRILMALARI S STEMAT K ADLANDIRMA


Ayn say da karbon ta yan alkanlar n ad n n sonuna " oik asit" eki getirilir. Baz asitlerin zel adlar vard r. IUPAC sistemine gre adland rmada karbon zincirine herhangi bir grup ba lanm sa COOH grubundaki karbon birinci karbon olarak al n r, karbonlar numaralanarak ba l gruplar belirtilir.

ZEL ADLANDIRMA
COOH grubundan sonraki karbonlara s rayla alfa, beta, gama karbonlar denir. Ba l gruplar hangi karbonda ise belirtilerek okunur. Bu adland rmada asidin zel ismi sylenmelidir.
1

KARBOKS LL AS TLER N GENEL ZELL KLER


1) Karboksilli asitlerde asit hidrojeni karboksil ( COOH) grubundaki hidrojendir. Moleklleri aras nda 2 hidrojen ba ndan dolay ayn say da karbon ta yan alkollere gre daha yksek kaynama noktas na sahiptirler. 4 karbonluya kadar olan kk molekll karboksilli asitler suda znr. 2) Homolog s ra olu tururlar. 3) Suda iyonla rlar. Sudaki iyonla ma miktar molekldeki karbon say s artt ka azal r. Buna gre en iyi iyonla an ve en kuvvetli karboksilli asit formik asittir. Asitler suda iyonla t klar nda COOH (karboksil) grubundaki H+ iyonunu suya verirler. 4) Sudaki zeltileri zay f elektrolittir. 5) Mavi turnusolu k rm z ya evirirler. 6) Alkoller Na ve K gibi metallerle H2 gaz a a kar rken karboksilli asitler hem bu metallerle hem de Mg, Zn ve Ca gibi metallerle H2 gaz a a kar rlar. 7) Karboksilli asitler bazlarla tuz ve su olu tururlar. 8) Karboksilli asitler yap s nda karbonat iyonu ieren tuzlarla tepkime verirler. 9) Karboksilli asitlerin karboksil grubundaki OH grubunun kar lmas yla elde edilen gruba ail grubu denir. 10) Karboksilli asitlerin alkollerle tepkimelerinden esterler olu ur. Bu tepkimelerde asit OH grubunu, alkol ise H+ iyonunu verir. Dolay s yla bu tepkimelerde asit, asit zelli iyle davranmam t r. Bu nedenle bu tepkimeler asit baz tepkimeleri olarak de il, esterle me tepkimeleri olarak adland r l r. 11) 2 mol asitten 1 mol su kar lmas yla asit anhidritler elde edilir. 12) Ayn say da karbon ieren karboksilli asitler ve esterler birbirinin izomeridir. En kk ester iki karbonlu oldu undan
2

formik asidin izomeri olan bir ester yoktur. 13) ndirgenebilirler. Bir derece indirgenmelerinden aldehitler, iki derece indirgenmelerinden ise primer alkoller olu ur.

KARBOKS LL AS TLER N ELDE ED LMES


1) Primer (birincil) alkollerin iki derece ykseltgenmesinden karboksilli asitler olu ur. 3) Esterlerin hidroliziyle karboksilli asitler elde edilir. 4) Grignard bile iklerinden karboksilli asitler elde edilir. 5) Asit anhidritlerinden karboksilli asitler elde edilir. 6) Kolbe sentezi ile karboksilli asitler elde edilir: Sodyum alkolatlar yksek bas nta CO ile s t l rsa karboksilli asitlerin Na tuzlar olu ur. Bu tuzlar H2SO4 ile etkile tirilirse karboksilli asitler olu ur.

BAZI NEML AS TLER FORM K AS T (KARINCA AS D )


Kar nca salg lar nda ve s rgan otunda bulunur. Endstride bas n alt nda CO gaz n n NaOH ile s t lmas ndan elde edilir. Formik asit hem asit hem de aldehit zelli i gsterir. Karboksilli asitler ykseltgenmedi i hlde formik asit aldehit grubu iermesinden dolay ykseltgenebilir. Ykseltgenmesi sonucu karbonik asit olu ur. Karbonik asit de karars z yap s ndan dolay karbon dioksite dn r.

YA

AS TLER

Molekllerinde karbon atomu say s ift olan doymu ve doymam mono karboksilli asitlere ya asitleri denir. Bunlardan doymu ya asitleri kat ya lar n yap s nda doymam ya
3

asitleri de s v ya lar n yap s nda bulunur. S v ya lar n H2 ile doyurulmas sonucu margarinler elde edilir. Ya asitlerine baz rnekler a a da verilmi tir: C17H33 COOH Oleik asit C17H31 COOH Linoleik asit C17H29 COOH Linolenik asit C17H35 COOH Stearik asit C15H31 COOH Palmitik asit

OKS (H DROKS ) AS TLER


Yap lar nda karboksil ( COOH) grubunun yan s ra OH grubu da ta rlar. Hem asit hem de alkol zelli i gsterirler. Na ve K gibi elementlerle H2 gaz a a kard klar gibi Mg, Zn ve Ca gibi metallerle de H2 gaz kar rlar. Hidroksi asitlerin karboksil grubundaki hidrojen, soy ve yar soy d ndaki btn metallerle H2 gaz a a kar r. Hidroksil grubundaki hidrojen ise yaln z Na ve K gibi aktif metallerle H2 gaz kar r; Mg, Zn ve Ca gibi metallerle H2 gaz karmaz.

OPT KE AKT FL K VE OPT K ZOMER


Yap s nda asimetrik karbon atomu ta yan organik bile ikler, polarize evirme zelli i gsterirler. Bu maddelere optike aktif maddeler, bu izomeri e idine de optik izomerisi denir. st ste ak mazl k d nda optik izomerlerin yap lar ayn d r. rne in; saf optik izomerlerin erime ve kaynama noktalar ayn d r.

AS METR K KARBON ATOMU


4

Karbon atomunun 4 ba nda da farkl gruplar varsa bu karbon asimetriktir ve polarize a etki eder. Asimetrik karbon atomu sa st k ede bir y ld z i aretiyle gsterilir.

POLAR ZE I IK
Polarize k, tek dzlemde titre en kt r. Asimetrik karbon atomu ieren molekller kiral (asimetrik) molekller olarak adland r l r. Kiral (Asimetrik) bir molekl ve ayna grntsne, ikisine beraber enantiyomeri denir. Polarize sa a evirenlere (+), sola evirenlere de () denir.

RASEM K KARI IM
Optike aktif bir bile i in + ve - eklini e it miktarda bulunduran kar mlar polarize a etki etmezler. Bu kar ma rasemik kar m denir. Optike aktif bir bile i in D ve L ekilleri birbirinin ayna grnts gibidir. Ya da sa elle sol el gibidir. Birbirleri zerine ak mazlar.

YA AMIMIZDAK YAPAY KARBOKS LL AS TLER


Asetik asit, yapay sirkede bulunur. Salisilik asit, nas r ilalar nda bulunur. Askorbik asit, C vitaminidir. Asetil salisilik asit, aspirindir. Sitrik asit (limon tuzu), koruyucu katk maddesidir.

YA AMIMIZDAK DO AL KARBOKS L K AS TLER


Btirik asit (Tereya asidi): Tereya nda bulunur. Kat ya asitleri (Palmitik asit, stearik asit): Kat ya larda bulunur. S v ya asitleri (Oleik asit, linoleik asit, linolenik asit): S v ya larda bulunur. Sitrik asit (Limon asidi): Limonda bulunur. Malik asit (Elma asidi): Elmada bulunur.

Asetik asit (Sirke asidi): Sirkede bulunur. Okzalik asit: Kuzukula nda bulunur. Laktik asit (St asidi): Yo urtta, ek imi stte ve yorulunca kaslarda bulunur. Formik asit (Kar nca asidi): Kar nca salg s nda ve s rgan otunda bulunur. Askorbik asit (C vitamini): Ku burnu, limon, portakal vb. meyvelerde bulunur. 21 e it amino asit: Proteinlerin yap ta d r. Aspirin (Asetil salisilik asit): S t yapra nda ve s dn dallar nda bulunur. Salk m s dn yapra veya dal kl edilirse aspirin elde edilir.

S RKEN N ELDE ED LMES


S k l p suyu al nan zmn kalan posas na cibre denir. Cibrenin zerine l k su dklr. 1 hafta beklenir. Daha sonra cibrenin zerindeki seyreltik zm suyu diyebilece imiz k s m zmn posas ndan ayr larak kplere aktar l r. Hava ile temas kesilmeyecek ekilde kpn a z k sm ince bir tlbentle rtlr. Yakla k 1 sene sonra sirke olur.

YAPAY S RKE (MARKETLERDEK S RKE SENTET KT R VEYA DO AL B LE OLSA


6

KATKI MADDES ER R)
Sentetik sirke: Sanayide yapay yolla elde edilen anhidr asetik asidin % 5lik zeltisidir. Ayr ca katk maddesi ilave edilmi tir. Marketlerden al nan sirke, ya sentetik sirkedir ya da do al yollardan elde edilmi olsa bile koruyucu madde ieren sirkedir.

ASET K AS T
Asetik asit yapay maddedir. Piyasada sirke ruhu veya susuz asetik asit ad yla bilinir. % 100 asetik asit ierir. Gnmzde etanolun oksidasyonu ile elde edilmektedir. Bu nedenle yapay diyoruz. Eskiden araptan elde edilirdi.

DO AL S RKE (S RKE)
Do al sirkedeki % 5 asetik asit, do ald r. Ayr ca iinde yzlerce az veya eser miktarda e itli maddeler vard r. Bunlar n ba l calar ; mineral maddeler, vitaminler ve faydal mikroorganizmalard r. Do al sirke ancak ev ortam nda yap labilir. Marketlerde katk s z do al sirke bulmak mmkn de ildir. Do al sirkede katk maddesi yoktur. Do al sirkenin kendine has ok gzel tad , kokusu ve aromas vard r. Do al sirkede son kullanma tarihi olmaz.

S RKEN N FAYDALARI
Sirke do al asetik asidin seyreltik hlidir. Yemeklerimizde kulland m z ayn zamanda s hhatimize de faydal olan baz maddeler vard r ki o unun fark nda de ilizdir. Sirke bunlardan
7

biridir. Salatam za sirke koyarken sirkenin bize sa layaca faydalar hi d nmeyiz. Hele sirkenin yenmekten ba ka haricen de kullan labilece i o umuzun akl na bile gelmez. Karbonhidratlar n a zda sindirimi, salyan n iindeki pityalin enzimi ile ba lar. Sirke, tkrk salg lanmas n artt ran en mhim yiyeceklerdendir. Sirke ile ocuklardaki pi ik nlenebilir. Y kanan ama rlar n son durulama suyuna bir miktar sirke kat lmas ocukta pi ik meydana gelmemesine yard m eder. Sirke uygun ekilde suland r larak arpac kta da kullan labilir. Antibiyotiklerin hakk ndan gelemedi i ba l ca mikroplar pseudomonas ve proteustur. Sirke bunlar n hakk ndan gelebilir. Sirke kuvvetli bir mikrop ldrcdr. Orta kulak enfeksiyonlar nda kaynam sirkenin kullan lmas ile ba ar l neticeler al nm t r. Sirkenin damlat lmas yla mzminle mi kulak iltihaplar n n nne geilip ak nt kurutulabilir. Cildiyecilerin nemli tedavi usullerinden biri banyo tedavisidir. Bu tedaviyi antiseptik (mikrop ldrc) amal veya ka nt ya kar olarak kullan rlar. Alkali zehirlenmelerinde en mhim tedavi edici maddenin, suland r lm sirke oldu u eskiden beri bilinmektedir. Sirke, ate li hastalarda ate i d rmek iin de kullan lmaktad r. Bitli hastalarda %10luk sirke tedavi edicidir. Bit tedavisinde Kwell losyonu kullan l r. Fakat bu ila bitin sirkesine ait kitin tabakas n eritemez. % 10luk sirke solsyonu bu tabakay eritir. Sirke derideki lipit mantoyu eritmek suretiyle kepeklenmeyi de nleyebilmektedir. Sirke gne nlar na kar deriyi koruyucu hususiyete sahiptir. Yemekten nce bir ka k kolesterole iyi gelir. Vitamin ve mineral dengesinin korunmas na yard mc olur. Hazm kolayla t r r. Kan dola m n dzenler. Damarlardaki kal nla maya engel olur. Kilo kontrolne yard mc d r.
8

Vcudu osteoporoza kar korur. Ekleme yerle en zehirli art klar temizler. Eklem romatizmas na engel olur. Di ve di eti sa l iin ok faydal d r. Zenginlik kayna d r. Sirke olmayan ev fakirdir. zelli ini kaybeden m knat s, sirkede arj olur.

SA LI IMIZ N EN ZARARLI YAPAY KARBOKS LL AS TLER


S TR K AS T (L MON TUZU) En tehlikeli kanserojen etki maddesi olup ne yaz k ki birok haz r g dada bulunmaktad r. Ba l ca bulundu u haz r g dalar; gofretler, baz meyve sular , baz orbalar, tur ular, reeller ve baz ekerlemelerdir. Evlerde yap lan tur u ve reellerin o una da sitrik asit (limon tuzu) konulmaktad r. ASKORB K AS T (C V TAM N ) Kanserojen etki maddesidir. Baz ieceklerde bulunur.

MONOKROMAT K VE POL KROMAT K I IN


MONOKROMAT K I IN: Tek dalga boylu nd r. Sodyum rnek verilebilir. POL KROMAT K I IN: ok dalga boylu nd r. Beyaz k, rnek verilebilir. ,

SOSYAL ALANDA KULLANILAN K MYA KEL ME VE DEY MLER


Polar gr , polarize bak : evresinde olup bitenleri iyi alg lamama, de erlendirmeme, sabit fikirli olma hlidir. Atgzllkten fark ; atgzll n gayriiradi, polar gr n ise iradi olmas d r.
9