You are on page 1of 14

ALKOLLER VE ETERLER

ALKOLLER

Alkanlardan bir hidrojen karlp OH grubu getirilmesiyle elde


edilirler ya da suyun hidrojenlerinden birinin yerine alkil gruplar
getirilerek alkoller olusturulur.
R OH ile gsterilirler.
C atomunda bir tane OH grubu olmaldr. Bir karbon atomuna
birden fazla OH grubu bagl olan maddeler kararszdr. Bunlara
alkol denilmez.

ALKOLLERN SNFLANDRLMAS

1) OH GRUBUNUN SAYSNA GRE

a) Mono aIkoIIer: Yapsnda 1 tane OH grubu ieren


alkollerdir.
b) PoIi aIkoIIer: Farkl karbonlarda 1'den fazla OH grubu
ieren alkollerdir. 2 tane OH grubu ieren alkollere diol denir. 3
tane OH grubu ieren alkoller ise triol olarak adlandrlr.

2) OH GRUBUNUN BAGL OLDUGU YERE
GRE

a) Primer aIkoI (BirinciI aIkoI): OH'n bagl bulundugu karbon


atomunda en az 2 tane H atomu (1 tane alkil grubu olan) olan
alkollerdir.

b) Sekonder aIkoI (kinciI aIkoI): OH'n bagl oldugu karbon

atomunda 1 tane H atomu (2 tane alkil grubu olan) olan alkollerdir.

c) Tersiyer aIkoI (ncI aIkoI): OH'n bagl oldugu karbon


atomunda hi H olmayan veya baska bir tanmla OH'n bagl
oldugu karbon atomunun tane alkil grubuyla bag yaptg
alkollerdir. Tersiyer alkoller en az drt karbonludur


ALKOLLERN ADLANDRLMALAR

Ayn sayda C tasyan alkanlarn adnn sonuna ol eki getirilir


ya da alkilin sonuna "alkol" szcg getirilir.

CH
3
OH Metanol ya da metil alkol
C
2
H
5
OH Etanol (Etil alkol)
C
3
H
7
OH Propanol (Propil alkol)
C
4
H
9
OH Btanol (Btil alkol)
C
5
H
11
OH Pentanol (Pentil alkol)

UPAC sistemine gre OH grubu ieren en uzun karbon zinciri
seilir ve zincir OH grubunun yakn oldugu utan baslayarak
numaralandrlr.

ALKOLLERN GENEL ZELLKLER

) Alkollerde molekller arasnda hidrojen baglar vardr.


Bundan dolay hidrojen bag tasmayan izomerlerine (eterler)
gre daha yksek scaklkta kaynarlar. Karbon says arttka
alkollerin kaynama noktas ykselir. Dallanma arttka kaynama
noktas dser. Alkoller suda iyonlasmadklarndan elektrolit
degildirler ve baz zelligi de gstermezler.
2) Homolog sra olustururlar.
3) 10 karbonluya kadar olan alkoller sv, 10'dan fazla karbon
tasyan alkoller kat hlde bulunurlar.
4) Alkoller Mg, Zn, Ca gibi metallerle tepkime vermezler. Na, K

gibi aktif metallerle H


2
gaz aga karrlar. Aga kan H
2
'in
mol says alkoln ierdigi OH grubu saysna gre degisir.
Tepkime sonunda olusan diger rn alkolat veya alkoksit olarak
adlandrlr.
) 2 mol mono alkolden 1 mol su ekilmesiyle eterler olusur.
6) 1 mol mono alkolden 1 mol su ekilmesiyle alkenler olusur.
7) Primer alkoller 1 derece ykseltgenerek aldehitleri
olustururken 2 derece ykseltgendiklerinde ise karboksilli asitleri
olustururlar. Sekonder alkoller yalnz 1 derece
ykseltgenebilirler ve ykseltgendiklerinde ketonlar olustururlar.
Tersiyer alkoller ise ykseltgenmezler.
8) Organik asitlerle ve halojen asitleriyle tepkime verirler.
9) Mono alkoller ayn sayda karbon ieren eterlerle izomerdirler.
) Yanma rnleri CO
2
ve H
2
O'dur.

ALKOLLERN ELDE EDLMES

) Alkenlere H
2
O katlarak elde edilir.
2) Alkil halojenrlerin seyreltik NaOH ya da KOH'n sulu
zeltisiyle kaynatlmasndan elde edilir.
3) Aldehit, keton ve karboksilli asitlerin indirgenmesiyle elde
edilir.
4) Grignard bilesiklerinden elde edilir.

KLERDEK ETANOL (ETL ALKOL)
YZDELER

Bira % 6
Sarap % 16
Rak % 40 % 50
Votka % 65 % 70
Viski % 65 % 70



ETANOL EREN ECEKLER

Kmz: Disi at (ksrak) stnn


fermantasyonu ile elde edilir.
% 2
Boza: Msrn (dar)
fermantasyonu ile elde edilir.
% 0,3 (Mevzuat limiti en
ok % 2'dir.)
Kefir: nek, koyun veya kei
stnn fermantasyonu ile elde
edilir.
% 0,5

MEYVE SULARNDA ETL ALKOL YOKTUR



% 100 dogal meyve sularnda etil alkol yoktur. Meyve suyu
nadiren de olsa bozunabilir. Meyve suyu bozununca; nce
maltozun (meyve sekeri veya malt sekeri) hidrolizi, sonra da
olusan galaktozun fermantasyonuyla etil alkol meydana gelir ve
C0

gaz aga kar.

C
12
H
22
O
11
+ H
2
O C
6
H
12
O
6
+ C
6
H
12
O
6
Meyve sekeri Galaktoz Galaktoz
(Malt sekeri)

C
6
H
12
O
6
2C
2
H
5
OH

+ 2CO
2
Galaktoz

Bozunan kgt ambalajl meyve sularnda aga kan CO

gazndan dolay kgt ambalajn sismesi, etil alkoln


olustugunun gstergesidir.
Dogala zdes meyve aromas ieren meyve sularnda etil alkol

vardr. Bu etil alkol zc amal ilave edilen etil alkoldr. Bu


tr meyve sularnn tad ve kokusu dogal degildir. Hos olmayan
kokusu vardr. Bogaz yakar, genizde gck yapar.

MESRUBATLARECEKLER VE ETL ALKOL

Gazozlarda tat ve koku verici esanslar kullanlmaktadr. Bu


esanslar suda znmez, etil alkolde znr.
Etil alkolden baska zcler de kullanlabilir, ancak maliyet
artar.
Mesrubatlarda genelde bu nedenle alkol vardr.
Gazozlardaki alkol oran % 0,05 ile % 0,15 arasndadr. Sar
ieceklerde ve kolalarda ise en fazla % 0,01 alkol vardr.
Mesrubatlardaki etil alkol, ilave edilmis etil alkoldr.
Boza, kefir, kmz gibi ieceklerdeki etil alkol ise fermantasyon
sonucu ortamda olusan etil alkoldr.
Zaman gemis koruk eksisinde de fermantasyon ile ortamda etil
alkol olusur.
lave edilmis etil alkol ieren gazoz, sar iecek ve kola gibi
mesrubatlar ne kadar iilirse iilsin zaten sarhosluk vermez.
Olusmus etil alkol ieren boza, kefir, kmz ve koruk gibi
iecekler ise belli bir dereceye kadar iilirse yine sarhosluk
vermez.
Bundan dolay gazoz, sar iecek ve kola gibi mesrubat veya
boza, kefir, kmz ve koruk gibi iecek imek ikiden ayr
tutulmustur.
Sarap hangi maddeden yaplyorsa, o maddeden elde edilen
ikiye iki denilmistir.
Diger maddelerden yaplan iecekler (boza, kefir, kmz veya
koruk) ise sarhosluk verdigi zaman ve sarhosluk verecek kadar
sakncal saylmstr. Dolaysyla kimilerine gre o trl
ieceklerin birka bardag mahzurlu olmayabilir; bunun belli bir
dayanagnn oldugu da sylenilebilir.
Eger Osmanl'da bazlar, denildigi gibi bu isi yapmslarsa ihtimal
byle bir iecek (boza, kefir, kmz veya koruk) imeleri sz

konusudur.
.Selim, Sar Selim, Kanuni'nin Oglu, Hrrem'in Oglu, Yldrm
iin de bu byledir.
Bir menkbede syle anlatlr: Yldrm Han Bursa'daki camiyi
yaptrrken Emir Sultan Hazretleri diyor ki: "Caminin bir eksiyi
var. 4 ksesinde 4 tane de meyhane lazmd.
Yldrm Han'n bu cmleyi garipsemesi zerine, ondan sonra da
Emir Sultan Hazretleri "Senin yaptgn binann drt ksesinde
drt meyhane olmus ne mahzuru var ki; sen asl Beytullah olan
kendi mahiyetini, kendi kalbini kirletiyorsun. demistir.
Yldrm Han ile Emir Sultan arasnda olan bu muhaverenin bir
benzeri de farkl zamanlarda yasams olsalar da bni Sina ile
mam Gazali arasnda nakledilir.
mam Gazali, bni Sina'ya "Fazlas zararl olann az da
mahzurludur. Alkol tedavide kullanma isini nereden kardn.
der.

BAZ MEYVELERDE ETL ALKOL VAR MDR?

Yedigimiz dogal hibir besin maddesinde etil alkol yoktur. Bu


konu; halk arasnda yanls bilinen bir mevzudur.
Alkoller, bir konu baslgdr. Baska bir ifadeyle, alkol denince
yzlerce alkol anlaslr.
kilerde bulunan alkol, etil alkol (etanol) adyla bilinen alkoldr.
Etil alkol ise yzlerce alkolden sadece birisidir.
nsanlar sasrtan husus; meyvelerde etil alkolden baska baz
faydal alkollerin bulunmasdr.
rnegin; karbonhidratlar, polihidroksi alkoldr.
Baz alkoller de faydal olmamalarnn yan sra ok zararldrlar.
rnegin; metil alkol, sarhosluk vermez ama gzleri kr eder,
insan ldrr.

SARAP ELDE EDLMES (FERMANTASYON)

zmn posas ayrldktan sonra kalan suyuna sra denir. Sra


flara aktarlr. Fnn tpas O
2
gaznn girmemesi
gerektiginden kapal olmaldr. O
2
gaz girerse sirke olur.
Bununla beraber tpa, karbon dioksit gaznn da kmas iin sk
kapatlmamaldr. 35 ay sonra sarap elde edilir.

C
6
H
12
O
6
2C
2
H
5
OH

+ 2CO
2

FERMANTASYONLA ES ANLAMA GELEN


DGER KELMELER

Mayalanma, eksime, tahammr etme fermantasyonla ayn


manaya gelir. Fermantasyonun anlam; glikozdan etil alkoln
olusmas islemidir. Etil alkol, sarhosluk veren alkoldr.

HANG LKEDE HANG K EN ZARARL


OLMUSTUR?

Votka Rusya'da
Bira Almanya'da
Sarap ngiltere'de
Rak Trkiye'de en zararl olmustur.

SAHTE K

kilerde yalnz etil alkol vardr.


Metil alkol etil alkolden daha ucuzdur. Metil alkoll ikiler sahte
ikidir.
Metil alkol gz kr eder, insan ldrr.
2004 ylnn Yesilay haftasnda sahte iki imal ederek piyasaya
sren ikili restoran sahibi iki kisi sahte ikiden lmstr.
2005 ylnn Yesilay haftasnda lke genelinde 5 milyon rak
toplanmstr (Yesilay haftas 17 Mart tarihleri arasndadr).

EKMEKTE ETL ALKOL YOKTUR

Hazr mayalarda % 1,5 etil alkol vardr.


Ekmek piserken etil alkol uar.
Eksi mayalarda etil alkol yoktur.
Eksi mayayla yaplan ekmekler daha lezzetlidir. Hazr mayayla
yaplan ekmegin tad yar yarya azalr.
1 gn beklemis hamur eksi mayadr ve dogaldr.
Hazr maya yas ve kuru olmak zere ikiye ayrlr. Kuru maya
bira mayasdr, yas maya ise pak maya adyla yaygn olan
mayadr.
Hazr mayayla yaplan ekmekte etil alkol yoktur. Etil alkol,
ekmek piserken buharlasr. Etil alkoln kaynama noktas 76
C'tr; bu nedenle 76 C'tan sonraki scaklklarda, etil alkoln
zerresi kalmaz.

FERMANTASYONA UGRAMAYAN TEK
SEKER: LAKTOZ

Stn fermente olmas iin kefir bitkisi gereklidir. St sekeri


(laktoz) zel sartlarda ve ok zor fermente olur. Bu bize stn
nemini gsterir.
rnegin; stten yaplan ve etil alkol ieren kefirin yapm ile ilgili
su bilgiler bize bu zorlugu gsterir.

KEFR

Kefir kuru iken kirli beyaz renkli, kkrdak grnsndedir. Taze


hldeyken ise parlak beyaz renkli, nohut byklgnde kremsi
tanelerdir.
Kefir yumrusu iinde birok mikroorganizma bulunur.
Stn fermente olmas iin kefir yumrusuna ihtiya vardr.
Laktoz dsndaki fermente olan sekerlerde hibir ds etkene

gerek olmakszn dogal olarak maya olusur.



DSAKKARTLERDEN KEFR VE KMZ MAL

Kefir ve kmz imalinde; stte bulunan st sekeri ad verilen


laktoz fermente olarak etil alkole dnsr.

C
12
H
22
O
11
+ H
2
O C
6
H
12
O
6
+

C
6
H
12
O
6
Laktoz Glikoz Galaktoz
(St sekeri)

C
6
H
12
O
6
2C
2
H
5
OH

+ 2CO
2


DNYA SAGLK TESKLATNN
ARASTRMAS

Cinayetlerin % 85'inin
Siddet olaylarnn % 50'sinin
Trafik kazalarnn % 60'nn
Eslerin maruz kaldg siddetin % 70'inin
Akl hastalklarnn % 40'nn sebebinin etil alkol oldugu bu
arastrma ile gsterilmistir.

ETL ALKOLN TEDAVDE KULLANLMAS

Dezenfekte edici olarak kullanlr.


lalardaki etken maddeyi zmek iin kullanlr.
Yzlerce ilata yardmc madde olarak bulunur.
lalarda ad; etanol, ethanol, etil alkol veya alkol olarak geer.
Sadece "alkol denildiginde etil alkol kastedilmistir.
lalarda bulunan izopropil alkol, dikloro benzil alkol, setil alkol
gibi zcler sarhosluk veren alkol degildir. Etil alkol dsndaki

alkoller iin yalnzca "alkol ismi kullanlmaz.


Alkol en ok; surup, agz gargaras, sprey, bugu, enjektabl
preparat, losyon ve damlalarda bulunur.

ETL ALKOL KOMASNDAN LM

Alkol komas, alkol yzdesi % 40 % 50 olan ikileri bir kerede


fazla miktarda ienlerde grlr.
Etil alkol dogal olarak en fazla % 16'lk olur. Bundan fazla
yzdelerde maya bile lr, fermantasyon sona erer.
% 16'dan daha fazla etil alkol ieren ikiler, dstan dogal veya
sentetik etil alkol ilave edilerek retilmislerdir. Etil alkol oran %
16'dan fazla olan ikileri ienler alkolik olmasalar dahi, alkol
komas sonucu ani lm riski ile kars karsyadrlar.

MUTLAK ETL ALKOL

Etil alkol su ekicidir. Bu sebeple % 100'lk elde edilemez.


Ancak % 95,5 saflkta olabilir. Buna mutlak etil alkol denir.
Etil alkolde, havadan nem kaparak kendini seyreltme egilimi
vardr.
Mutlak etil alkol, dogal yolla elde edileni ve yapay yolla elde
edileni olmak zere iki esittir.

DOGAL MUTLAK ETL ALKOL ELDE
EDLMES

Dogal mutlak etil alkol elde edilmesinde; etil alkol % 16'lk


olunca maya ldgnden dolay bu yzdeye gelmeden nce etil
alkol ortamdan destilasyonla ekilir. Kalan ksmda
fermantasyon devam eder. Bu islem srekli tekrar edilir. Bylece
% 95,5 etil alkol ieren mutlak etil alkol elde edilmis olur.
Dogal mutlak etil alkol seker pancar, zm ve polisakkaritlerden

elde edilir.

ETL ALKOL ORAN YKSEK KLERDEK
DOGAL ETL ALKOL NASL ELDE EDLR?
(SUMA FABRKAS)

Etil alkol oran % 16'nn zerinde olan ikiler rak, votka, viski,
cin, kanyak ve likrdr.
Bu ikilerde bulunan belirli yzdelerdeki dogal etil alkol,
sumadr.
Rak imalatnda genelde dogal etil alkol kullanlr. Etil alkol oran
yksek diger ikilerde sentetik etil alkol olabilir. Bu nedenle
suma kelimesi rakyla zdeslesmistir.
Rak retiminde iine henz anason konulmams ve damtlarak
elde edilen % 40 ila % 50'lik etil alkole suma ad verilir.
Suma da mutlak etil alkoln elde edilmesinde oldugu gibi
damtmayla elde edilir. Suma, ilk damtlandr ve etil alkol
yzdesi daha dsktr.
Suma kelimesi Osmanlca lgatte "gizli riyakrlk anlamn da
tasr. Bu belki de, dsnlmesi gereken bir denk gelistir.
kilerdeki etil alkol genelde zmden elde edilir. Bildigimiz etil
alkol, bu fabrikalarda, fermantasyon ve damtma yoluyla
retildigi hlde adna, etil alkol fabrikas denilmemistir. zellikle
Anadolu'da suma fabrikas denilmistir!..
Suma fabrikas, raknn esas maddesini elde etmek iin alr.
Tpta kullanlan dogal etil alkoln elde edildigi fabrikaya mutlak
etil alkol fabrikas denir, suma fabrikas denilmez.
Zaten 2005 Bask TDK Trke Szlk'te, suma kelimesinin
karslgnda "lk damtlan ve iinde anason bulunmayan rak.
denilmektedir. Dolaysyla "Rak fabrikas ayoruz. demelidir.
Halk isin dogrusunu bilmektedir.

DSAKKARTLERDEN MUTLAK ETL ALKOL

ELDE EDLMESNE AT REAKSYON


DENKLEMLER

Seker pancarndan mutlak etanol elde edilir.

C
12
H
22
O
11
+ H
2
O C
6
H
12
O
6
+ C
6
H
12
O
6

Sukroz Glikoz Fruktoz
(ay sekeri)

C
6
H
12
O
6
2C
2
H
5
OH

+ 2CO
2

ZMDEN ETL ALKOL ELDE EDLMESNE
AT REAKSYON DENKLEM

C
6
H
12
O
6
2C
2
H
5
OH

+ 2CO
2
Glikoz

POLSAKKARTLERDEN MUTLAK ETL
ALKOL ELDE EDLMESNE AT REAKSYON
DENKLEMLER

(C
6
H
10
O
5
)
n
+ nH
2
O nC
6
H
12
O
6
Nisasta Glikoz

C
6
H
12
O
6
2C
2
H
5
OH

+ 2CO
2

ARPADAN BRA ELDE EDLMESNE AT
REAKSYON DENKLEMLER

(C
6
H
10
O
5
)
n
+ nH
2
O nC
6
H
12
O
6
Arpa nisastas Glikoz


C
6
H
12
O
6
2C
2
H
5
OH

+ 2CO
2

ALKOLLER KONUSUNDA SOSYAL ALANDA
KULLANLAN KMYA KELME VE DEYMLER

Primer: 1. Birinci srada olan veya nemde ilk yeri alan. 2. Ana,
temel, esas, asl.
Sekonder: Srada veya nemde ikinci derecede olan.
Tersiyer: Srada veya nemde nc gelen.

ETERLER

Suyun hidrojenlerinin ikisinin de yerine alkil gruplarnn


gelmesiyle eterler olusur.
Eterler ikiye ayrlr.

BAST ETERLER (SMETRK ETERLER): Alkil gruplar


ayndr.

2 KARISIK ETERLER (ASMETRK ETERLER): Alkil gruplar
farkldr.

ETERLERN ADLANDRLMALAR

ZEL ADLANDRMA: Alkil gruplar okunduktan sonra eter


kelimesi getirilir ("Dialkil eter veya "alkil alkil eter).

SSTEMATK ADLANDRMA: "Alkoksi alkan kalbna gre


adlandrlr.

ETERLERN GENEL ZELLKLER

) Eterler moleklleri arasnda hidrojen bag iermezler. Bu


yzden kaynama noktalar kendisiyle ayn sayda karbon
tasyan alkollerden daha dsktr. Eterlerde de karbon says
arttka kaynama noktas artar.
2) Eterler polar molekller olmalarna ragmen suda
znmezler.
3) Homolog sra olustururlar.
4) Ayn sayda karbon tasyan mono alkollerle eterler birbirlerinin
yap izomeridir.
) Eterler yancdr. Yanma rnleri CO
2
ve H
2
O'dur.
6) Dietil eter bayltc etkisi nedeniyle tpta anestezik madde
olarak kullanlr.


ETERLERN ELDE EDLMES

) 2 molekl ayn cins alkolden 1 molekl su karlarak basit


eter elde edilir.
2) Villiamson (Vilymsn) sentezi: Alkil halojenrlerin alkolatlara
etkisiyle karsk eter elde edilir.