You are on page 1of 20

REDOKS TEPKMELER (YKSELTGENME NDRGENME TEPKMELER)

MADDE ELEKTRK LKS


ELEKTROLZ OLAYININ TANIMI
erisinde anyon ve katyonlarn bulunduu bir karmdan elektrik akm uygulamak suretiyle iyonlarn ntrlenmesidir.

ELEKTROLZ OLAYINDA BALICA NTEL KURALLAR


Anyonlar negatif ykl, katyonlar ise pozitif ykldr. Anot elektrot pozitif ykl, katot elektrot ise negatif ykldr.
1

Anyonlar anot tarafna, katyonlar katot tarafna gider. Anotta ykseltgenme, katotta ise indirgenme olur. Anyonlar negatif olduundan pozitif ykl anot tarafna, katyonlar pozitif olduundan negatif ykl katot tarafna gider. Anyonlar anotta, katyonlar katotta aa kar. Ortamda birden fazla katyon varsa katotta nce indirgenme yar pil potansiyeli byk olan indirgenir. Ortamda birden fazla anyon varsa anotta nce ykseltgenme yar pil potansiyeli byk olan ykseltgenir.

ELEKTROLZ OLAYINDA FARADAY PRENSPLER


1. Elektroliz devresinden geen akm miktar ile katot ve anotta toplanan ya da znen madde miktar doru orantldr. 2. Bir elektroliz devresinden 1 faradaylk akm geirilirse anot ya da katotta 1 edeer gram madde toplanr ya da znr. 1 faraday = 1 mol elektron = 96500 coulomb (kulon) Q= It Q: Elektrik yk (coulomb) I: Akm iddeti (amper) t: Zaman (saniye) 3. Seri bal elektroliz kaplarndan ayn akm getiinde birinin katodunda ya da anodunda toplanan ya da znen madde miktar bilinirse dier kaplarn katot ya da anotlarnda toplanan ya da znen madde miktarlar hesaplanabilir.

ELEKTROLZLE METAL KAPLAMA VE BALICA UYGULANDII YERLER


Kendiliinden gereklemeyen kimyasal reaksiyonlarda kaplama ileminin elektrolizle olmas arttr. Demirin krom ve inko ile kaplanmas, bakrn nikel ile kaplanmas buna rnektir.
2

Yanl uygulamalardr. Kendiliinden gerekleen kimyasal reaksiyonlarda kaplamann daha kaln olmas iin elektroliz yntemi kullanlabilir. Demirin nikel ile kaplanmas buna rnektir. Krom kaplamaya kromaj, nikel kaplamaya nikelaj denir.

ENDSTRDE ELEKTROLZ

2Al2O3 4Al + 3O2 2ZnSO4 + 2H2O 2Zn + O2 + 2H2SO4 2NaCl + 2H2O 2NaOH + H2 + Cl2 2NaCl(s) 2Na + Cl2

SODYUM KLORRN ELEKTROLZ


NaCl(s) elektrolizinde Na ve Cl2 elde edilir. NaCl(suda) elektrolizinde H2 ve Cl2 elde edilir. Ar gerilimde O2 de elde edilir.

STANDART ELEKTROT POTANSYELLER


AKTFLK
Elementlerin bileik oluturabilme kabiliyetlerine aktiflik denir. Kimyasal reaksiyonlarda, elektron veren element ykseltgenirken, elektron alan element indirgenir. Elektron veren (ykseltgenen) elemente indirgen, elektron alan (indirgenen) elemente ykseltgen denir.
3

Reaktifler arasnda elektron al verii olan reaksiyonlar redoks reaksiyonudur.

YKSELTGENME YARI PL POTANSYEL


Elementlerin aktifliinin karlatrlmasnn bir dier yolu da ykseltgenme yar pil potansiyelidir. Bir elementin ykseltgenme yar pil potansiyeli deeri ne kadar bykse elektron verebilme kabiliyeti (aktiflii) o kadar byktr.

NDRGENME YARI PL POTANSYEL


Ykseltgenme yar pil potansiyeli deerinin ters evrilmi hlidir.

YARI PL POTANSYEL DEERLER NE ANLAM TAIR?


Ykseltgenme yar pil potansiyeli veya indirgenme yar pil potansiyeli deerlerinin sfrdan byk (+) olmas, sz konusu yar reaksiyon denkleminin istemli olduunu; sfrdan kk () olmas ise sz konusu yar reaksiyon denkleminin istemsiz olduunu gsterir. Saysal deerin bykl veya kkl ise, mukayeseli olarak olayn ne derece istemli veya istemsiz olduunun gstergesidir.

YARI REAKSYONLARDA GERLM TABRN KULLANMAMAK GEREKR


Yar reaksiyonlarda gerilim tabirini kullanmamak lazmdr; nk gerilim, iki potansiyel arasndaki farktr. Yar reaksiyonda ise tek bir potansiyel sz edilmektedir. Standart elektrot potansiyeli denilmelidir, Standart elektrot
4

gerilimi denilmemelidir. Ayn ekilde standart anot potansiyeli veya standart katot potansiyeli denilmelidir. Standart anot gerilimi veya standart katot gerilimi denilmemelidir.

AVAMETRE
Gerilim deerleri, avametre ad verilen alet ile daha pratik olarak llebilir.

HANG ARET STANDART ARTINI GSTERR VE STANDART ART NE DEMEKTR?


Edaki Enin stndeki iaret, standart art gsterir. Standart scaklk (referans scaklk) genelde 25 Ctr. IUPACn nerdii standart basn 1 bardr. Kafa karmasn diye hl 1 atm denilmektedir (1 bar = 0,98692316931 atm).

STANDART HDROJEN YARI PL


Hidrojenin ykseltgenme ve indirgenme yar pil potansiyeli oda artlarnda (25 C ve 1 atm) 0,00 volt kabul edilmitir. H2(g) 2H+ + 2e E = 0,00 volt 2H+ + 2e H2(g) E = 0,00 volt Dier maddelerin ykseltgenme yar pil potansiyelleri standart hidrojen yar pilinden yararlanlarak bulunur.

KONSANTRASYON DEMESNN PL GERLMNE ETKS


Pillerde denge olay vardr. Pile yaplan etkilerle sistem rnler lehine kayarsa gerilim artar; girenler lehine kayarsa gerilim azalr. Gerilimin arttrlmas, pilin mrnn uzamas demektir.
5

Gerilimin azalmas ise, pilin mrnn ksalmas demektir. Pil kullanldka, gerilim azalr. Gerilim 0 volta dnce pil tkenmitir.

ELEKTROKMYASAL HCRE DENGEYE ULATIINDA, POTANSYEL VE AKIM DEERLER


Dengede pil tkenmitir. Potansiyel ve akm her ikisi de 0 (sfr) olur.

ELEKTROKMYASAL TEPKMELERDE HESS PRENSBNN UYGULANMASI


1) Bir elektrokimyasal pil tepkimesinde reaksiyon bir say ile arplrsa pil potansiyeli (E) bu say ile arplmaz. 2) Ykseltgenme ya da indirgenme yar reaksiyonlar ters evrilirse pil potansiyeli iaret deitirir. 3) Pil tepkimesi iki ya da daha fazla pil reaksiyonunun toplamndan elde ediliyorsa, bu tepkimenin pil potansiyeli dier reaksiyonlarn pil potansiyelleri toplamna eit olur.

ELEKTROKMYASAL HCRELER
ELEKTROKMYASAL PLLER
Kendiliinden olan bir kimyasal tepkime, elektrik enerjisi retiyorsa buna galvanik pil (pil) denir. Kimyasal enerjiyi elektrik enerjisine eviren sistemlerdir.
6

Pilin tersi de elektrolitik ilemdir (elektroliz). Pillerde ykseltgenme ve indirgenme yar reaksiyonlar ayr kaplarda gerekletirilir. Kaplar bir tuz kprs ile ve elektrotlar da iletken tel ile balandnda devreden akmn getii grlr. Bir elektrokimyasal pilde tuz kprs, her bir kaptaki yk dengesini salamak iindir. Tuz kprsnn ierisindeki zelti suda ok znen KNO3, KCl, NaNO3, NH4Cl gibi tuzlarn zeltisidir. zeltisi U borusunun ierisine konulmutur. Dklmemesi iin ular pamukla veya bir tamponla kapatlr. Kaplara ters olarak yerletirilir. Tuz kprsnde katyonlar katoda, anyonlar anoda g ederler. Bir kimyasal pildeki ykseltgenmenin ve indirgenmenin olduu ubuklar elektrottur. Ykseltgenmenin olduu elektrota anot, indirgenmenin olduu elektrota katot denir. Anot ve katotta gerekleen reaksiyonlarn toplam pil reaksiyonudur.

ELEKTROKMYASAL HCRELERDE PL GERLM YERNE BAKA HANG TABRLER KULLANILABLR? PL POTANSYEL ELEKTROKMYASAL PL GERLM ELEKTROKMYASAL PL POTANSYEL ELEKTROMOTOR POTANSYEL ELEKTROMOTOR GERLM ELEKTROMOTOR KUVVET ELEKTROMOTOR POTANSYEL REDOKS GERLM REDOKS POTANSYEL
7

LLEN DEERLERN ARTI VEYA EKS OLMASI SZ KONUSU DELDR (E0pil FORML)
Katot ve anotta llen potansiyel deerlerinin art veya eksi olmas sz konusu deildir. Katot potansiyelinden anot potansiyelinin karlmas ile pil gerilimi hesaplanm olur. E0pil = E0katot - E0anot Pil gerilimi her zaman pozitif kar. IUPAC kuralna gre forml u ekildedir: E0pil = E0sa - E0sol Sadaki hcre katot, soldaki hcre ise anottur.

E0katot ve E0anot DEERLER LE KAST EDLEN NEDR?


Hidrojen ile yaplan deneylerde katot ve anotta llen potansiyel deerleri (standart indirgenme potansiyelleri) kast edilmektedir.

STANDART NDRGENME POTANSYEL VE STANDART YKSELTGENME POTANSYEL ARTI VE EKSSZ OLMAZ


Standart indirgenme potansiyeli ve standart ykseltgenme potansiyelleri (hidrojen hari) art ve eksisiz olmaz.

PL GERLMNN (E0pil) KNC BR FORMLLE HESAPLANMASI


E0pil = E0indirgenme potansiyeli + E0ykseltgenme potansiyeli
8

STANDART POTANSYEL DENLNCE HANG POTANSYEL ANLAILIR?


Standart potansiyel denilince, standart indirgenme potansiyeli anlalr. Standart indirgenme potansiyeli de elbette denilebilir. Ykseltgenme standart potansiyeli kast ediliyorsa aynen sylemek gereklidir.

ELEKTROKMYASAL HCRELERDE ELEKTROT ARETLER


Katot elektrot pozitif ykl, anot elektrot ise negatif ykldr.

ELEKTROKMYASAL HCREDEK ELEKTROT ARET LE PLDEK ELEKTROT ARET BRBRNN TERSDR


Elektrokimyasal hcrelerde katot elektrot pozitif ykl, anot elektrot negatif ykldr. Elektrolizde ise anot elektrot pozitif ykl, katot elektrot negatif ykldr. Elektrokimyasal hcrelerde iaret terstir, dorusu elektrolizdeki iarettir; neticede bu bir gsterimdir, bundan dolay nemli deildir.

KONSANTRASYON FARKINDAN DOLAYI ALIAN PLLER (DERM PL)


Ayn cins elektrotlardan oluan pillerde pil zeltileri arasnda konsantrasyon fark varsa bu tr piller de alr.
9

REDOKS REAKSYONUNUN PL OLABLMES N GEREKL ARTLAR


1) Ykseltgenme ve indirgenme reaksiyonlar ayr kaplarda gerekletirilmelidir. 2) Elektronlarn d devreden iletken tel yardmyla ak salanmaldr. 3) zeltiler tuz kprs ile birletirilmelidir. 4) Bir kimyasal pilin alabilmesi iin pil iftleri arasnda ya konsantrasyon ya da aktiflik fark olmaldr.

ARJ EDLEBLEN PL VE ARJ EDLEMEYEN PL ARASINDAK FARK


arj edilebilen pillerdeki tepkimeler tersinirdir; arj edilemeyen pillerdeki tepkimeler ise tersinir deildir.

PLN ARJ EDLMES LE ELEKTROLZ AYNIDIR


Pilin arj edilmesi ile elektroliz ayn anlama gelmektedir.

DOAL METAL KAPLAMA


Kaplama esnasndaki kimyasal reaksiyon kendiliinden gerekleiyorsa buna doal kaplama denir. Doal kaplama ince olur, buna ramen yllar sonra bile anmaz. ndirgenme potansiyeli en byk olan, soy metallerdir. Soy metal iyonu ieren bir zelti (altn suyu) iine rnein bir demir yzk daldrlrsa yzk altnla kaplanr.
10

DOAL METAL KAPLAMA VE UYGULANDII YERLER


Kaplama esnasndaki kimyasal reaksiyon kendiliinden gerekleiyorsa buna doal kaplama denir. Doal kaplama ince olur, buna ramen yllar sonra bile anmaz. ndirgenme potansiyeli en byk olan, soy metallerdir. Soy metal iyonu ieren bir zelti (altn suyu) iine rnein bir demir yzk daldrlrsa yzk altnla kaplanr. Sanayide uyguland yerler; demir metalinin nikel ile kaplanmas, deersiz metalden yaplm ss eyalarnn gm ile kaplanmas ve deersiz metalden yaplm taklarn altn ve gm ile kaplanmasdr.

ELEKTROLZLE METAL KAPLAMA VE BALICA UYGULANDII YERLER


Kendiliinden gereklemeyen kimyasal reaksiyonlarda kaplama ileminin elektrolizle olmas arttr. Demirin krom ve inko ile kaplanmas, bakrn nikel ile kaplanmas buna rnektir. Yanl uygulamalardr. Kendiliinden gerekleen kimyasal reaksiyonlarda kaplamann daha kaln olmas iin elektroliz yntemi kullanlabilir. Demirin nikel ile kaplanmas buna rnektir. Krom kaplamaya kromaj, nikel kaplamaya nikelaj denir.

DEMRN PASLANMASI
Metalik demirin, hava oksijeniyle paslanmasna ait reaksiyon denkleminin toplam gerilimi, pozitif saysal deerdir. Rutubetli ortam oto katalizrdr; nk oksijenin indirgenme yar reaksiyonu tam yazldnda rnlerde su kmaktadr.
11

Fe2O3 pastr. Paslanmayan borular kullanlmad mddete, sulardan pas akacaktr. Demirin; yal boya, paslanmaz elik retimi vb. yollarla paslanmaya kar korunmas nemlidir.

EHR EBEKE SULARINDAN PAS AKMASI NORMALDR


4Fe0 8e 4Fe+2 E0ykseltgenme = +0,44 V 4Fe+2 4e 4Fe+3 E0ykseltgenme = 0,77 V 3O2 + 12e 6O2 E0indirgenme = +1,23 V Bu 3 tepkime toplandnda aadaki tepkime elde edilir: 4Fe0 + 3O2 2Fe2O3 E0redoks= +0,90 V Metalik demirin, hava oksijeniyle paslanmasna ait reaksiyon denkleminin toplam gerilimi, pozitif saysal deerdir. Rutubetli ortam oto katalizrdr. nk; oksijenin indirgenme yar reaksiyonu tam yazldnda rnlerde su kmaktadr. Fe2O3 pastr. Paslanmayan borular kullanlmad mddete, sulardan pas akacaktr. Demirin; yal boya, paslanmaz elik retimi vb. yollarla paslanmaya kar korunmas nemlidir.

Al(NO3)3 ZELTS Zn KAIK LE KARITIRILABLR M?


Al+3 n Al0 a indirgenme potansiyeli = 1,66 V Zn0 n Zn+2 ye ykseltgenme potansiyeli = +0,76 V

12

Bu 2 tepkime toplandnda aadaki gerilim elde edilir: Redoks tepkimesinin gerilimi = 0,90 V E0redoks < 0 olduundan kartrlabilir; nk reaksiyon olmaz.

AgNO3 ZELTS DEMR KAPTA SAKLANABLR M?


2Ag+1 + 2e 2Ag0 E0indirgenme = +0,80 V Fe0 2e Fe+2 E0ykseltgenme = +0,44 V Bu 2 tepkime toplandnda aadaki tepkime elde edilir: 2Ag++Fe0 2Ag0+Fe+2 E0redoks = +1,24 V E0redoks > 0 olduundan saklanamaz; nk reaksiyona girer.

PLDEN BAKA KENDLNDEN GEREKLEEN YAAMIMIZDAK REDOKS TEPKMELERNE K RNEK 1. Asit Yamurunun inko Oluklar Andrmas 2. Demirin Altnla ve Gmle Kaplanmas AST YAMURUNUN NKO OLUKLARI
13

AINDIRMASI
Zn + H2SO4 ZnSO4 + H2

DEMRN ALTINLA VE GMLE KAPLANMASI


Fe + 3AuNO3 Fe(NO3)3 + 3Au Fe + 3AgNO3 Fe(NO3)3 + 3Ag

BTKLERLE TEDAV VE HJYEN


Fotosentez olay bir redoks reaksiyonudur. Bunun sonucunda bitkiler oluur. Fotosentezde ve fotosentezin devamnda yaprak gereklidir. Tedavide ve hijyende bitki yapraklar nemlidir. Sigara kd gibi ince yeil yapraklar, yazn ok iddetli scaklkta bile aylarca ya kalr, kurumaz.

DOAL FALI SULARLA TEDAV


Yeraltndan gelen su lar karlatklar sert ta, kaya ve topraa arptnda elektron aktarm olur. rnein, elementel demir (sfr deerlikli demir) ieren bir kayayla su temas edince; demir, +2 hline geer. Sfr deerlikli demir suda znmez. Oluan demir +2 bileii ise suda az znr. Bu redoks tepkimeleri sonucunda yeryzne kan kaynak sular ve ifal sular az veya eser miktarda onlarca farkl minerali ierir. lkemizde Keiborlu suyu, ifal sulara rnektir. Kklerin ipek gibi yumuak damarlarnn sert talar delmesi annda da benzer redoks reaksiyonlar gerekleir.
14

KMYA LABORATUVARLARINDAK LAVABO VE PS SU BORULARI LE KENDLNDEN OLUAN TEPKME LKS


Kimya laboratuvarlarndaki lavabolar, elik lavabo olmamaldr; nk elik, asitlerle kimyasal tepkimeye girer. Zaten bu hususa dikkat edilmektedir. Kimya laboratuvarlarnda lavabolar ve alma tezghlar laminant da olmamaldr; nk laminant, ou zelti ile tepkimeye girer ve leke kalr. Kimya laboratuvarlarnda pis su borular, bakr ve inko olmamaldr. Bakr asitlerle tepkimeye girer. inko ise hem asit hem baz hem de baz zeltilerle tepkimeye girer. Bu hususlara kimya laboratuvarlarnn kurulmasnda dikkat edilmektedir.

DEMRN KROMLA KAPLANMASI


Hem kromun ele batma tehlikesi vardr hem de alttaki demir paslanr. Krom kapl musluklarda buna rastlanr. Kromaj kapl et kyma makinelerinde ise alttaki demir paslandndan kyma makinesinde sabahlar ilk ekilen kymalar pasl olur.

PL ETLER
Pilleri genel olarak iki ana gruba ayrmak mmkndr: DOLDURULAMAYAN PLLER erisindeki kimyasal enerji tkendiinde arj edilemeyen pillerdir. DOLDURULABLEN PLLER erisindeki kimyasal enerji tkendiinde arj edilebilen pillerdir.
15

PL KONUSUNDA DKKAT EDLMES GEREKEN HUSUSLAR


Piller daima taze satn alnmaldr. Gereksiz yere bol miktarda pil alp saklanmamaldr; nk zamanla bayatlar ve mr azalr. Saklanmas gerekiyorsa, buzdolab gibi souk ve serin yerlerde saklanmaldr. Piller, devaml gne alan yerlerde tutulmamaldr, souk ve karanlk yerlerde saklanmaldr. Pillerin kutuplar birbirine dedirilmemeli, ksa devre yaptrlmamaldr. Aksi durumda pil mrn kaybeder. Uzun sre kullanlmayan cihazlardaki piller akarak cihaza zarar verebilir. Bu nedenle kullanlmayan cihazlarn pillerini karmak ihmal edilmemelidir. Bir aleti pil takl iken 30 gn altrmyorsak, pili aletin iinden karmalyz. Aksi durumda pil szmasndan ve pilin kendi kendine dearjndan dolay alet zarar grr. arj edilmeyen piller ve zellikle de lityum trleri kesinlikle arj ilemine tabi tutulmamaldr. Aksi takdirde ar snma, ime, gaz k, alevlenme ve hatta patlama grlebilir.

PLN EVREYE ZARARI


Piller en pahal enerji kaynaklar arasnda yer almaktadr. Ayrca bnyesinde ok pahal rnler bulundurmaktadr. Hatta ieriinde riskli kimyasallar vardr. Bu yzden piller yutulduunda tehlikeli ve lmcl olabilirler. Artk ou blgelerde, kullanlm pillerdeki toksik maddelerin geri kazanm iin, geri dnm merkezleri kurulmutur. evreye atlan atk piller evre kirliliine sebep olur. Gne ssnn etkisiyle atk pillerin patlama olasl kanlmazdr. Patlama mekanik zarar dourur. Bundan baka,
16

patlama sonucu pilin iindeki kimyasal maddeler dar kar. Bu kimyasallar, insan sal iin risk unsuru tar.

ATIK PLLER NEREYE ATILMALI?


mrleri tkenen piller, dier evsel atklardan ayr olarak atk pil kutularna atlmaldr. Biriktirilen bu atk piller geici depolama alanlarnda depolandktan sonra gerekli birimlerce ve gerekli yntemlerle bertaraf edilmektedir. Atk piller yaklmamaldr, denize atlmamaldr ve topraa gmlmemelidir.

ATIK PLLERN TOPLANMASI


Atk piller evsel atklardan ayr toplanmaldr. Atk piller, pil rnlerinin datmn ve satn yapan iletmeler veya belediyeler tarafndan oluturulan atk pil toplama noktalarna braklmaldr. Atk piller, ekolojik sisteme uyum salayabilecek ekilde depolanmal, toplanmal, tanmaldr.

ATIK PLN BERTARAFI VEYA GER DNM


Atk piller toplandktan sonra toprak altnda ina edilmi, geirimsizlik koullar salanm, nemden arndrlm, meteorolojik artlardan korunmu, kapal, szdrmaz ve su geirmez zellikli depolama alanlarna gmlr veya geri kazanm yaplr veya ihracat yoluyla muhtemel olumsuz evresel etkileri giderilir.

REDOKS TEPKMES VE ELMA


17

Elma 1 sene boyunca ihtiyacmzn olduu bir meyvedir, her mevsim turfanda elma bulunur. Fe+2 kanmzdaki hemoglobinin temel maddesidir. Gdalardaki ve ilalardaki demir iyonu ise Fe+3tr. Fe+2 ihtiyacmz elma ve nisan yamuru ile karlamamz gerekir. Veyahut elma ekirdei yenilmelidir. Kanszlk iin alnan Fe+3 preparatlar barsaklar tahrip eder ve genelde faydas grlemez; nk ila olarak veya gdalarla aldmz Fe+3 vcudumuzda ancak elma ekirdeiyle indirgenerek Fe+2ye dnebilir. Gnde 1 tane elma ile beraber 1 tane de elma ekirdei yenilmelidir. Elma ekirdei 1 taneden fazla yenilmemelidir. 1 adet elmada bulunan Fe+2, insann gnlk Fe+2 ihtiyac kadardr. Elmada Fe+2 zaten vardr. Elma aac, kkleri vastasyla topraktan ald Fe+3 indirgeyerek Fe+2 hline getirir ve meyvesinde depolar. Bu redoks tepkimesi gnmzde laboratuvarda henz gerekletirilememitir; nk zor bir kimyasal ilemdir. Krmz renkli Fe+2nin laboratuvarlarda elde edilmesi bu nedenle mmkn deildir. Nisan yamuru bereketlidir ve iilirse ifaldr. Genelde nisan aynda yaan ikinci yamur, krmz renkli Fe+2 ierir. Bu Fe+2nin kayna llerdeki tozdur. Sahra tozlar nisan aynda rzgrla dnyann her yerine tanr. Tozlar bulutlarn iine girince de ya oluur. Bu yamurdan sonra arabalarn zeri krmzlar.

YERYZNDE BULUNAN DOAL ELEMENTLER VE DOAL BLEKLER HANGLERDR? METALLERN SERBEST YA DA BLEK OLARAK DOADA BULUNMASIDAK KURAL
18

ndirgenme yar pil potansiyeli listesinde; indirgenme potansiyeli hidrojenden yksek olan metaller, soy (altn, platin, gm) metaller ve yar soy (bakr, cva) metallerdir. Soy metaller doada yalnz elementel hlde bulunur, bileikleri hlinde bulunmaz. Yar soy metaller ise hem elementel hlde hem de bileii hlinde bulunur. Amalgam di dolgular; cva ve gm ierir. Altn di dolgusu da vardr. Platin metali ise, protezlerde kullanlr. Btn bu kullanmlarda altn, platin, gm ve cva; aynen doadaki gibi metalik hldedir. Sfr deerliklidir. Bu nedenle de sala zararlar yoktur. Bakr ve cva da soy metaller gibi genelde doada serbest hlde bulunur. Bakr ve cva metallerine, yar soy metal denmesinin sebebi; doada doal bileiklerinin de olmasdr. Bu 5 element dndaki btn metaller, yaklak 70 metal doada yalnz bileikleri hlinde bulunur, hibiri serbest hlde bulunmaz. rnein doada Na, Ca, Al yoktur. NaCl (yemek tuzu), CaCO3 (mermer), Al2O3 (alminyum metalinin elektroliz yntemiyle elde edildii boksit cevheri) vardr. Tabiatta bulunan ve suda znmeyen doal metal bileiklerine cevher (filiz) denir. Genellikle kaya tuzu gibi suda znenler yerin derinliklerinde, suda znmeyenler ise yerin stndedir. Demir ve nikelin indirgenme potansiyeli hidrojenden az olmasna ramen, yerkrenin merkezinde erimi elementel hlde de bulunurlar. nsan evrenin kltlm bir rnei olduundan; evrende hangi doal element ve bileik varsa, insanda numunesi vardr. Zemin yzndeki doal element ve doal bileiklerin ok faydal grevleri vardr. zellikle de insann hizmetine komaktadrlar.

19

AMETALLERN SERBEST YA DA BLEK OLARAK DOADA BULUNMASIDAK KURAL


F2 gaz ve Cl2 gaz, tabiatta bulunmaz. Doada florr bileikleri ve klorr bileikleri vardr. F2 gaz ve Cl2 gazndan baka btn ametaller; doada, hem elementel hlde hem de bileii hlinde bulunur.

CABR BN HAYYAN (721805)


Paslanmayan elik alam elde etmitir. eliklerde paslanmay nlemitir.

20