You are on page 1of 24

ASTLER VE BAZLAR

SULU ZELTLERDE AST BAZ TANIMLARI


ARHENUS AST BAZ TANIMI: Suda zndklerinde H+ katyonu veren maddeler asit, OH anyonu veren maddeler baz olarak tanmlanr. LOWRY BRONSTED AST BAZ TANIMI: H+ iyonu (proton) verebilen maddelere asit, H+ iyonu alabilen maddelere de baz denir. LEWS AST BAZ TANIMI: Bir elektron ifti alabilen maddeler asit, bir elektron ifti verebilen maddeler baz olarak tanmlanr.

SUYUN YONLAMA DENKLEM VE ON MLYONDA BR ORANINDA YONLAMASININ FAYDALARI


H2O(s) H+1(suda) + OH1(suda) 10 000 000 H2O moleklnden 1 tanesi iyonlarna ayrr. Hi ayrmasayd veya daha fazla oranda ayrsayd ne olurdu? Saf su, ok hassas aletlerle anlalabilecek derecede iletkendir. Elektrik kaann olduu, ii su ile dolu bir amar makinesinde elimizi suyun iine sokarsak, bize zarar vermez, ancak elektrik kaan anlayabiliriz. H2O molekl iyonlarna hi ayrmasayd, elektrik kaan hissedemediimizden tedbir
1

alamayacaktk; su, sigorta grevini yapamadndan bir anda daha byk zararlar, derecesine gre ortaya kacakt, yaam son bulacakt. Elektrikli aletin iine su kaarsa kontak yapar. Bu bir sigortadr ve uyardr; tedbirli olmamz, elektrikli aletin tamirini yapmamz iin bir ikazdr; nk tedbirsiz ve ihtiyatsz olarak aletin tamiriyle uralrsa, elektrik arparak ldrr. H2O molekl iyonlarna hi ayrmasayd, tedbirli olmamz iin ikaz meselesi ortadan kalkacakt. H2O molekl iyonlarna daha fazla ayrsayd, saylamayacak kadar ok arza ortaya kard. rnein; su ntr olmayacakt, hem asidik hem de bazik zellikte olduundan dolay hayatn canllar iin devam mmkn olmayacakt. Yine elektrikli aletin iine su katnda, alet kendi kendini durduramayacak, kontak yapamadan, bir anda byk ve lmcl patlamalar, yangnlar meydana gelecekti.

SUYUN YONLAMASI (SAF SUDA [H+1] VE [OH] HESABI)


H2O(s) + H2O(s) H3O+(suda) + OH(suda) Ksu = [H3O+(suda)] [OH(suda)] Ksu = 1,008 x 1014 (25 Cta) Denge bants yazlr. [H+1] = [OH] olduuna gre; [H+1] = 107 M olur. [OH] = 107 M olur.

SAF SUDA pH VE pOH HESABI


p, power kelimesinin ksaltlm olup herhangi bir saynn eksi logaritmasdr. pH = log [H+1] formlnden; [H+1] = 107 M olduuna gre;
2

pH = 7 olur. pOH = log [OH] formlnden; [OH] = 107 M olduuna gre de; pOH = 7 olur.

Ksu
Ksu, suyun denge sabitidir. 2H2O(s) H3O+(suda) + OH(suda) Bu denklemin denge bantsn yazalm: Ksu = [H3O+] [OH] Ksu = 1014 olduuna gre u iki forml yazabiliriz: [H3O+] [OH] = 1014 [H3O+] = 1014 / [OH] [OH] = 1014 / [H3O+]

pH VE pOH
Ksu = 1014 pKsu = log [1014] pKsu = 14 Ksu = [H+] [OH] log Ksu = log [H+] [OH] log Ksu = (log [H+]) + (log [OH]) pKsu = pH + pOH pH + pOH = 14

KUVVETL AST VE KUVVETL BAZLARIN YONLAMASI


Kuvvetli asitler ve kuvvetli bazlar suda tam olarak iyonlarna ayrr. Bu nedenle suda znme denklemleri tek ynl okla ifade edilir. rnein;
3

HCl(g) H+(suda) + Cl(suda) + NaOH(k) Na (suda) + OH (suda)

KUVVETL ASTLER
HCl HNO3 H2SO4

KUVVETL BAZLAR
LiOH NaOH KOH RbOH CsOH FrOH

ZML pH PROBLEMLER
RNEK: [H+1] = 101 M olan zeltinin pOHn bulunuz. ZM [H+] [OH] = 1014 [H +] = 101 M [101] [OH] = 1014 [OH] = 1014 / [101] [OH] = 1013 M pOH = log [OH] [OH] = 1013 M olduuna gre; pOH = 13 olur. RNEK: pOH 5 olan zeltide H+1 molar deriimi katr? ZM pOH = 5 pH = 9 [H+1] = 109 M
4

RNEK: 0,1 M NaOH zeltisinde pH katr? ZM [NaOH] = [OH] = 0,1 M = 1x 101 M pOH = 1 pH = 13 RNEK: 0,05 M H2SO4 zeltisinin pHn bulunuz. ZM H2SO4(suda) 2H+1(suda) + SO42(suda) [H2SO4] = 0,05 M [H+1] = 0,1 M = 1x 101 M pH = 1 RNEK: Deniz suyundan alnan bir numunede OH iyon deriimi 108 M olduuna gre; deniz suyunun pOHn ve pHn bulunuz. ZM: pOH = log [OH] [OH] = 108 M pOH = 8 pH = 14 pOH pH = 14 8 pH = 6

KUVVETL AST VEYA KUVVETL BAZIN MOLAR DERM < 107 M SE SORU FARKLI ZLR
RNEK: 109 M HCl zeltinin pHn bulunuz. YANLI ZM: Dorudan doruya formlden zlrse yanl sonu kar. pH = log [H+1] formlnden; [H+1] = 109 M olduuna gre; pH = 9 olur. denilemez.
5

DORU ZM: Soruda [H+1] < 107 M ise zm ortak iyon etkisi dnlerek zlebilir; bu zm uzun bir yoldur. Sudan gelen [H+1] = 107 Mdr. Seyreltik asit zeltisinden gelen [H+1] = 109 Mdr; bu ok kk bir say olduundan ihmal edilir, hesaplamaya katlmaz. Netice olarak asit zeltisi, saf su gibi alglanp zm yaplr. Saf suda; [H+1] = 107 M olduuna gre; pH = 7 bulunur.

MATEMATK LE KMYA FORMLNN UZLAMASI VEYA BR KMYA PARADOKSU


108 M HCl zeltisinin pH 8 deildir. 109 M HCl zeltisinin pH da 9 deildir. Asit zeltisinde sudan gelen H+ deriimi zaten 107 Mdr. Bir de ne kadar seyreltik olursa olsun asitten gelen H+ vardr. hmal edilmeden yaplan ince hesap sonucunda pH, 7den kk ama 7ye ok yakn bir rakam kar. Grld gibi hem matematiksel hem de kimyasal zm belli noktalarda yetersiz kalyor; baka eylerin de dnlmesi gerekiyor. RNEK: 109 M HCl zeltinin pOHn bulunuz. ZM: [H+1] = 109 Bu soru bir nceki soru gibi zlemez. Saf su gibi kabul edilerek zme gidilmelidir. pOH = 7 olur. RNEK: 1011 M HCl zeltisinin pHn bulunuz. ZM: [H+1] = 1011 pOH = 7 RNEK: 1010 M NaOH zeltinin pOHn bulunuz. ZM [OH] = 1010 M pOH = 7

ASTLERN VE BAZLARIN AYRIMA DENGELER ZAYIF ASTLER VE ZAYIF BAZLAR Ksu, Ka, Kb
Ka, asitlik denge sabitidir. Kb, bazlk denge sabitidir. Ksu, suyun denge sabitidir.

ZAYIF ASTLERN VE ZAYIF BAZLARIN YONLAMASI


Konjuge asit baz iftlerinin Klarnn arpm Ksuyu verir. HA(s) + H2O(s) H3O+(suda) + A(suda) A(suda) + H2O(s) HA(s) + OH(suda) Bu iki denklem taraf tarafa toplanrsa aadaki denklemi verir: 2H2O(s) H3O+(suda) + OH(suda) Bu denklemin denge bantsn yazalm: Ksu = [H3O+] [OH] Ksu = 1014 olduuna gre u iki forml yazabiliriz: [H3O+] [OH] = 1014 [H3O+] = 1014 / [OH] [OH] = 1014 / [H3O+] Konjuge asit baz iftlerinin Klarnn arpm Ksuyu verir. Ksu = Ka Kb Ksu = 1014 olduuna gre u iki forml yazabiliriz: Ka = 1014 / Kb Kb = 1014 / Ka

ELENK AST-BAZ FTLERNDE Ka ve Kb LKS


7

Konjuge asit baz iftlerinin Klarnn arpm Ksuyu verir. Ka Kb = Ksu Soru: HCOOHn Ka deeri 1,8x104tr. HCOOHn konjuge baznn Kb deerini bulunuz. Cevap:1014/1,8x104=5,56x1011

pKsu, pKa, pKb


pKa, asitlik sabitinin eksi logaritmasdr. pKa = log Ka pKb, bazlk sabitinin eksi logaritmasdr. pKb = log Kb pKsu, suyun denge sabitinin eksi logaritmasdr. pKsu = log Ksu Ksu = 1014 pKsu = log [1014] pKsu = 14 olur. pKsu = pKa + pKb

ZAYIF AST VE ZAYIF BAZLARIN YONLAMASI


Zayf asit ve bazlara u rnekler verilebilir: HF, HCN, CH3COOH, H2S, H2CO3, H3PO4, NH3, AgOH, Fe(OH)3, Mg(OH)2, Cu(OH)2 Zayf asit ve zayf bazlarn suda az bir ksm iyonlarna ayrlrken byk bir ksm molekl hlinde kalr. yonlama denklemleri ift ynldr. rnein HCN nin suda iyonlama denklemi; HCN(suda) H+(suda) + CN(suda) eklindedir.

ZAYIF AST VE ZAYIF BAZLARDA DENGE


8

BAINTISI
Ka asitlik sabitidir. Ka (asitlik sabiti) deeri ne kadar bykse asit o kadar kuvvetli, ne kadar kkse asit o kadar zayftr. rnlerin molar deriimlerinin, girenlerin molar deriimlerine oran Ka asitlik sabitine eitse sistem dengededir. Kat saylar s olarak yazlr. Kat ve svlar alnmaz.

HDROLZ
Kuvvetli asitlerle zayf bazlarn reaksiyonlarndan oluan asidik tuzlarn katyonu ve kuvvetli bazlarla zayf asitlerin reaksiyonundan oluan bazik tuzlarn anyonu suda hidroliz olur. Ntr tuzlar, suda hidroliz olmazlar. Bazik tuzlara KCN, NaF, CH3COONa rnek verilebilir. Asidik tuzlara NH4Cl, FeCl3, AlCI3 rnek verilebilir. Ntr tuzlara KCl, NaNO3, Na2SO4 rnek verilebilir. Ntr tuz zeltilerinin pH 7dir.

ASDK TUZ ZELTLERNDE pH BULUNMASI


Asidik tuz zeltilerinin pH bulunurken Kb verilmitir. 1,85 Mlk NH4Cl tuzu zeltisinin (asidik tuz) pH katr? (NH3 iin Kb=1,85x105) Kh=Ksu/Kb Kh=1014/1,85x105 Kh=5,4x1010 NH4Cl NH4+ + Cl NH4+ + H2O NH4OH + H+ Balang: 0,185 M 0 0 Deiim: -X +X +X
9

Dengede: (0,185-X) Kh= X2/0,185-X (X ihmal edilir.) 5,4x1010= X2/0,185 X2=1010 X=H+= 105 M pH= 5

BAZK TUZ ZELTLERNDE pOH BULUNMASI


Bazik tuz zeltilerinin pOH bulunurken Ka verilmitir. 102 molar KCN tuzu zeltisinde OH ve pOH katr? (HCN iin Ka=1010) (KCN, hidroliz olan asidik bir tuzdur.) Kh=Ksu/Ka Kh=1014/1010 Kh=104 CH3COONa Na+ + CH3COO KCN K+ + CN CN + H2O HCN + OH Balang: 102 M 0 0 Deiim: -X +X +X 2 Dengede: 10 -X X X 2 2 Kh= X /10 -X (X ihmal edilir.) 104= X2/102 X2=106 X=OH= 103 M pOH= 3

ZAYIF AST VE BAZLARDA ORTAK YON ETKS (TAMPON ZELTLER)


10

ki eit tampon zelti vardr. Birincisi (Asidik tampon): Zayf bir asit ile bu asidin kuvvetli bir bazla olan asidin anyonunu ieren tuzu ayn kapta znrse oluan zelti asidik tampondur. kincisi (Bazik tampon): Zayf bir baz ve bu bazn kuvvetli bir asitle olan bazn katyonunu ieren tuzu ayn kapta znrse oluan zeltiye bazik tampon zelti denir.

BAZK TAMPONLARDA pOH BULUNMASI


0,54 mol NH3 ve 1 mol NH4Clnin znmesiyle 1 L tampon zelti elde ediliyor. H+ ve pH nedir? (NH3 iin Kb=1,85x105) OH=Kb[Baz]/[Tuz] OH=1,85x105x0,54/1 M OH=105 M pOH=5

ASDK TAMPONLARDA pH BULUNMASI


0,1 mol HCN ve 1 mol NaCNnin znmesiyle 1 L tampon zelti elde ediliyor. H+ ve pH nedir? (Ka=1010) H+ =Ka[Asit]/[Tuz] H+ = 1010x0,1/1 M H+ = 1010x101 M H+ = 1011 M pH =11

NTRALLEME
Asit ve baz zeltilerinin kartrlmas ile ntrleme ya tam ya da ksmen olur. Karm sonucunda arta kalan madde yoksa % 100 ntralleme olmutur. Karm sonucunda arta kalan madde varsa ksmen ntralleme
11

olmutur.

AST VE BAZ ZELTLERNN KARITIRILMASI SONUCUNDA TAM NTRLEME VE pH


Kuvvetli asit ile kuvvetli bazn kartrlmas sonucunda % 100 ntralleme olduysa pH=7dir. Kuvvetli asit ile zayf bazn kartrlmas sonucunda % 100 ntralleme olduysa pH, 7nin altndadr. Kuvvetli baz ile zayf asit % 100 ntralletiyse pH, 7nin stndedir. Zayf baz ile zayf asit % 100 ntralletiyse pH, 7nin stnde de olabilir, altnda da olabilir.

AST VE BAZ ZELTLERNN KARITIRILMASI LE HDROLZ LKS


Asit veya bazdan birisi zayf, birisi kuvvetliyse ve ayn zamanda % 100 ntralleme gerekletiyse (arta kalan madde yoksa) ortamda yalnz hidroliz olan bir tuz var demektir. nce bu tuzun molaritesi bulunur, sonra hidroliz denklemi yazlr, [H+1] hidroliz denge bantsndan hesaplanr.

KARITIRILAN AST VE BAZ ZELTLERNDEN BRS ZAYIFSA VE % 100 NTRALLEME OLMAMISA BU KARIIMLARIN BR KISMINDA TAMPON ZELT OLUUR
12

Kuvvetli asit ile zayf bazn karmas sonucu arta kalan zayf baz veya zayf asit ile kuvvetli bazn karmas sonucu arta kalan zayf asit ise oluan tampondur. nce karmdaki molar deriimler, sonra tampon zelti formlnden [H+1] bulunur, son olarak da pH hesaplanr.

KARITIRILAN AST VE BAZ ZELTLERNDEN BRS ZAYIFSA VE % 100 NTRALLEME OLMAMISA BU KARIIMLARIN BR KISMINDA TAMPON ZELT OLUMAZ
Kuvvetli asitle zayf baz karnca kuvvetli asit arta kalrsa veya zayf asitle kuvvetli bazn karnca kuvvetli baz arta kalrsa, tampon zelti olumaz. Byle karmlar kuvvetli asit veya kuvvetli baz zeltisi gibi dnlr. Karmda kuvvetli asit arta kaldysa nce toplam hacimdeki kuvvetli asit molar deriimi, dolaysyla H+1 molar deriimi, son olarak da pH bulunur. Karmda kuvvetli baz arta kaldysa nce toplam hacimdeki kuvvetli baz molar deriimi, dolaysyla OH molar deriimi, son olarak da pH bulunur. Ortamdaki asidik tuzun hidrolizinden gelen H+1 mol veya ortamdaki bazik tuzun hidrolizinden gelen OH mol hesabna gerek yoktur; ihmal edilir.

HAYATIMIZDAK DOAL NORGANK ASTLER


HCl (Hidroklorik asit): Mide asididir.
13

H2CO3 (Karbonik asit ): Doal maden sodalarnda en ok oranda bulunan maddedir.

HAYATIMIZDAK YAPAY NORGANK ASTLER


HCl (Hidroklorik asit): Tuz ruhu adyla bilinen ve temizlikte dorudan kullanlan madde, % 36lk deriik HCl (hidroklorik asit)tir. Sv olup younluu 1,16 g/mLdir. Fayans, ta vb. slak zeminde, ar kirleri temizlemek iin kullanlr. Tuvaletlerde de kullanlmaktadr; fakat sala zararldr. H3PO4 (Fosforik asit): Kolalarda bulunur. H2CO3 (Karbonik asit): Merubatlarda bulunur. H2SO4 (Slfrik asit): Akde kullanlan svdr. HNO3 (Nitrik asit): Kezzap da denir. Nitrat gbresinin elde edilmesinde kullanlr. TNT (trinitro toluen) ve nitro gliserin (dinamitin esas maddesi) patlayclarnn imalinde nitrik asit gereklidir. H3BO3 (Borik asit ): Alerjik gz kantlarnda borik asit zeltisi kullanlr. Borik asit, beyaz toz hlinde kat bir bileiktir. Borik asit yapay bir bileiktir. Ktahya Emette bulunan Eti Maden letmeleri Genel Mdrlne ait devletin borik asit fabrikasnda, yine Emette karlan bor cevherinden borik asit elde edilmektedir. Bor, en ok borik asit olarak ihra edilmektedir. Borik asit, pek ok sektrde yaygn olarak kullanlmaktadr. Yapay olduundan ve toksik etkisinden dolay hassas kiilerde yan etki olarak gzde ar, yanma ve kzarklk grlr. Ayrca ba ars ve grmede geici bozukluk da yapar.
14

HAYATIMIZDAK BAZLAR
Ca(OH)2(k): Snm kiretir. Yalnz kire denince de snm kire anlalr. Ca(OH)2(suda): Kire suyu, kalsiyum hidroksitin doymam veya doymu zeltisidir. CO2 gaznn ayracdr. Ca(OH)2(sspansiyon): Badana yapmnda kullanlan kire bulamacdr. KOH: Potas kostik ismiyle bilinin maddedir. Gbre ve arap sabunu yapmnda kullanlr. NaOH: Kostik adyla bilinir. Sabun imalinde ve yeil zeytinleri 5 6 gnde sarartp piyasaya srmek iin katk maddesi olarak kullanlr. Mg(OH)2(k) ve Al(OH)3(k): Antiasit mide pastilleridir. Yapay olduklarndan kabzlk yaparlar ve uzun sreli kullanmlarda fosfat yetersizlii grlr. NH3 (Amonyak): Gbre yapmnda kullanlr. Amonyak, ou temizlik malzemesinin bileimine girer. % 25lik olan deriik amonyak 510 misli seyreltildikten sonra dorudan temizlik maddesi olarak koltuk, deme, hal temizliinde ve kuma lekelerinin karlmasnda kullanlr. Gm eyalar da amonyakla temizlenir. Amonyak, yksek scaklk ve basnta retilir. N2 + 3H2 2NH3 + 22 kcal

MDE EKMESNDE KULLANILAN MDE


15

PASTLLERNN GREVNN REAKSYON DENKLEMYLE GSTERLMES


Mg(OH)2 + 2HCl MgCl2 + 2H2O Al(OH)3 + 3HCl AlCl3 + 3H2O

MDE EKMESNDE KULLANILAN KARBONATIN GREVNN REAKSYON DENKLEMYLE GSTERLMES


NaHCO3 + HCl NaCl + H2O + CO2

MADEN SODASININ GREVNN REAKSYON DENKLEMYLE GSTERLMES


(HCO3)

+ H H2O + CO2

AST YAMURU
SO2 + O2 SO3 SO3 + H2O H2SO4 Filtresi olmayan fabrika bacalarndan kan SO2 gaz; havadaki O2 ile birleir, SO3 gaz oluur SO3gaz; yamur yadnda H2O ile birleir. Asit yamuru adyla bilinen H2SO4 meydana gelir.

HNO3
16

ENDSTRDE YKSEK BASIN VE SICAKLIKTA ELDE EDLR


Btn yanma reaksiyonlar ekzotermik olduu hlde azotun yanmas endotermiktir. Endotermik reaksiyonlar, kendiliinden gereklemez. Endstride yksek scaklk ve basnta gerekleir. N2 + 2,5O2 + yksek scaklk + yksek basn N2O5 Azot oksitlerin suyla birlemesine ait reaksiyon da ift ynl olup ileri reaksiyonun hz ok yavatr. N2O5 + H2O 2HNO3

EKZOTERMK OLDUU HLDE GEREKLEMEYEN REAKSYON (SULARIN ACILAMAMASI)


Havada N2 ve H2 bulunduu ve tepkime ekzotermik olduu hlde NH3 olumaz. Olusayd sular aclaacakt. NH3, sular aclatran bir maddedir. N2 + 3H2 2NH3 + 22 kcal NH3 + H2O NH4OH

AMAIR SUYU VE TUZ RUHU BRLENCE AIA IKAN KLOR GAZI LDRR
NaOCl + 2HCl NaCl + H2O + Cl2

VCUT SIVILARINDA pHIN NEM


Vcut svlarnn belli pH deerlerinde olmas gerekir. Aksi hlde eitli hastalklar meydana gelir.
17

Kann pH 7ye derse veya 7,8e karsa insan lr. drarn pH, alnan besin maddelerine gre deiir. Tkrn pH az mukozasnn fonksiyonlarn en iyi yapabilecei seviyededir. Mide z suyu pHnn 2nin altna dmesi lser rahatszlndandr; pHn artmas ise hazmszlk demektir. Shhatli durumlarda pH belli aralklarda tutulmaktadr. Hcre iinde her an asidik ya da bazik zellikte maddeler meydana gelmesine ramen meydana gelen asitler, bazlarla; bazlar ise asitlerle birleerek tuzlar yapar. Bylece hcre ii pH deeri sabit tutulur. Hcre zarnn seici geirgenlik zellii vardr. Grld gibi; hcrede, hayatn devam iin nemli tedbirler vardr. pHn sabit tutulmas iin; zardan belli maddelerin hcre iine girmesi, bazen de pH bozan maddelerin hcre dna atlmas gerekmektedir. Baz hcrelerde her an 2000 kimyasal reaksiyonun olduu gz nne alnrsa pHn sabit tutuluundaki hassasiyet daha iyi anlalm olur. pHn deimemesi iin hcrenin ihtiyac olan maddeler hcreye zamannda ve ihtiya miktarnda girmekte, zararl maddeler de hcreden atlmaktadr; bylece pH korunmaktadr. Vcudun ihtiyac olan molekller, gerektiinde hcre iinde de sentezlenebilir. Bu sentez esnasnda pHn da korunduu grlmektedir. Her bir molekl iin hcre zarnda zel bir ifre vardr. Bylece hcreye girmek zere gelen her eit molekln faydals zararlsndan ayrlmaktadr. Gereksinim duyulduka da yeni ifrelemeler olmaktadr. Gereksinim; yeni ortaya kan, yapay olduundan dolay da sala zararl baz molekllere kar duyulmaktadr. Bu ifreleme, elbette her zaman olmaz. nsan, kendi isteiyle zarara raz olmu olabilir. Hastalklarda ve
18

lmde sebeplerin perde olduu da unutulmamaldr. Sal bozacak lde pH deiimine neden olan yabanc molekllere kar hcre zar kar koyar; kar koyamazsa, hcre ya hastalanr ya da lr. len hcreler, vcudun dna bilinen yollarla karlr.

GASTROENTESTNAL SSTEM VE pH
Mide ve barsak asitliinin derecesinin ayarlanmasnda ok hassas dengeler gzetilir. Bu dengeler bozulursa deiik rahatszlklar ortaya kar. zellikle insann ruhsal durumunun, mide hareketleri ve mide salgsna etkisi byktr. Gdalardan yalnz proteinlerin sindiriminin bir ksm midede olur ve kuvvetli asidik ortamda yrtlr. Midede pepsin enzimi ve hidroklorik asit etkisiyle proteinler peptonlara paralanr. nce barsakta; yalar, karbonhidratlar, bir de midede peptona paralanan proteinler yap tana ayrr. nce barsaktaki sindirimde ortamn; ntre yakn asidik veya ntre yakn bazik olmas gerekir. Her bir besin maddesinin sindirimi iin gereken pH deerleri farkldr. nce barsakta farkl pH deerlerinin ayarlanmasnda; ince barsak duvar, pankreas ve safra salgs grevlidir. Midenin knda 47,2 arasnda deien pH deeri, ince barsan balangcnda 5,6 ile 7 arasnda, ince barsan ortalarnda 6,8 ile 7,6 aralnda, ince barsan sonlarnda ise 7,2 ile 8,3 arasnda olur. Mide, salg yaptnda koruyucu mukusun altndaki pH, 7dir. Mukusun stndeki pH, 2dir. Kr barsakta 5,87,6 olarak belirlenen pH derecesi, kaln barsakta 6,57,8dir. Dknn (gaita) pH 6 ile 7,3 arasnda deiir. Mide ve barsakta pH deerlerinin belli aralklarda olmas, hem
19

sindirim ve hem emilmenin devam hem de barsak bakterilerinin grevlerini yapabilmeleri iin gereklidir. Mideden yemek borusuna geri kaan karmn pH dk olduundan refl hastalna sebep olur. Refl; yemek borusundaki ar, yanma ve iltihaptr.

YAAM VE TAMPON ZELTLER


Baz kimyasal deneylerde ortam pHnn uzun sre sabit kalmas istenir. Bu deneylerde tampon zeltiler kullanlr. Hcre ancak ntre yakn ortamda fonksiyonlarn yrtr. Hcre ii ve hcre d svnn ntr ortam kaybetmesi hcre almasn imknsz hle getirir. Bu nedenle vcut svlarnn ntr ortamda tutulmas iin denetim mekanizmalar kurulmutur. Bunlardan en nemlisi proteinlerdir. Proteinler, tampon grevi yaparak pH deiikliklerine mani olmakla grevlidir. Denetim mekanizmalarndan ikincisi ise mineral maddelerdir. yonlarn bazlar asit, bazlar da baz oluturma zelliine sahiptir. Asit oluturanlar kkrt, fosfor ve klorr iyonlar; baz oluturanlar ise sodyum, potasyum, kalsiyum, magnezyum ve demir iyonlardr. Bu iyonlar yiyeceklerle alrz. Bunlar birbirleriyle birleerek tuz oluturup vcut svsnn ntr ortamda kalmasna yardmc olurlar. Asit yamurundan sonra deniz ve gl sularnn pHnda deiiklik olmaz. pH deiseydi yaayan canllar iin tehlike sz konusuydu. Deniz ve gldeki tampon sistemler, asit yamurundan dolay pH dmesine engel olur.

pH, KUVVETLLK VE OKLUK LKS


pHn kuvvetlilikle ilikisi yoktur. Kuvvetli asit ayet seyreltik ise pH yksektir. HCl kuvvetli asit, CH3COOH ise zayf asittir. 10 M HCl zeltisinin pH 6dr. 0,05 M CH3COOH zeltisinin pH
6

20

ise 3tr.

Kuvvetlilik ok H olmasna gre deildir. Kendinde mevcut olann tamamn vermesi ile ilgilidir. pH ise H okluuyla ilgilidir.
+

ASDN KUVVETYLE REAKSYONA GRME KABLYET FARKLIDIR


aydanlktaki kire, limon suyu ile zlr. Limon suyu, zayf asit olan sitrik asittir. Kireci kuvvetli asitlerle bile zemeyiz.

pH 0DAN KK, pOH DA 14TEN BYK OLABLR


1in logaritmas 0dr. 1den byk saylarn eksi logaritmas 0dan kktr (eksidir). H deriimi 1den byk asitlerin pH eksidir. pH + pOH = 14 olduuna gre pOH da 14ten byktr. Bu nedenle skalann ucu ak olmaldr.
+

ASTLK VE BAZLIK VARDIR, AST VE BAZ YOKTUR


Asitlik ve bazlk kimyasal bir zelliktir. pH 7den kk diye her maddeye asit, pH 7den byk diye de her maddeye baz denmez. rnein; Sabun bazdr., NH4Cl asittir. gibi sylemler yanltr; nk ikisi de tuzdur. Sabun, bazik zelliktedir. NH4Cl asidik zelliktedir. Bununla beraber asitbaz denince HCl, NH3 vb. sadece baz maddeler de anlalr.

21

ASTBAZ TTRASYONLARI
Titrasyon, titrimetri demektir. Titrimetri; volumetrik (hacim lmne dayanan) nicel (kantitatif) analiz metodudur. Titrimetrik yntemlerde kullanlan balca aralar bret, mesnet, mesnet kskac, mesnet nvesi, erlenmayer, balon joje, dereceli silindir, zelti iesi ve pipettir. Titrant bretteki zeltidir. Titre edilecek madde erlenmayere konulur. Titrant, ayarl zeltidir. Edeerlik noktas (ekivalens nokta) ile dnm noktas kartrlmamaldr. Edeerlik noktas (ekivalens nokta) ile dnm noktas arasndaki fark titrasyon hatasndan kaynaklanr. Titrasyon hatas yoksa edeerlik noktas (ekivalens nokta) ile dnm noktas ayndr. Titrimetride, titrasyon hatasn nlemek iin kr zelti kullanlr. Dnm noktas titrasyonun bittii noktadr. Dnm noktasna titrasyon biti noktas da denir. Edeerlik noktas (ekivalens nokta) ise reaksiyon denklemine gre titrasyonun gerekten bitmesinin gerektii noktadr. ndikatr, titrasyonun biti noktasnda renk deitiren fenolftalein, metil oranj vb. organik maddelerden hazrlanm zeltilerdir. Bretteki ayarl zelti erlenmayerdeki karma damla damla ilave edilir ve srekli alkalanr. lave edilen titrantn son bir damlasyla dnm noktasnda ortamn rengi deiir. Bu anda bretin musluu kapatlr, sarfiyat okunur. Hesaplamalar yaplr.

AYARLI ZELT HAZIRLANMASI


Ayarl zelti, kesin molaritesi bilinen zeltidir; bir de yaklak molariteli zelti vardr. Ayarl zelti yle hazrlanr: nce genelde 0,1 Mlk zelti
22

hazrlanr. Hazrlanan 0,1 Mlk bu zeltiye yaklak molariteli zelti denilir. Primer standart madde kullanlarak yaplan bir titrasyonla faktr bulunur. Faktr, kesin molaritenin bulunmas iin yaklak molaritenin arplmas gereken 1e yakn bir saydr. Primer standart madde, %100 yalnz kendisini ieren saf bir maddedir ve hava, rutubet, gne vb. d artlardan etkilenmez. Bylece ayarl zelti hazrlanm olur.

TTRMETRK YNTEMLER
1. Asitbaz titrasyonlar (Ntralimetri) 2. Redoks titrasyonlar a. Potasyum permanganatla yaplan titrasyon (Permanganometri) b. yodr ile yaplan titrasyon (yodimetri) c. Seryum iyonuyla yaplan titrasyon (Serimetri) 3. Cu+2 iyonunun EDTA (etilen di amin tetra asetik asit) ile fotometrik titrasyonu 4. ktrme titrasyonlar (Arjantimetri) 5. Kompleksletirme titrasyonlar (Kompleksometri)

NTRALMETR
Titrimetrik yntemler iinde en ok kullanlan ntralimetridir. Asitbaz titrasyonlarna ntralimetri denir. Ntralimetri asidimetri ve alkalimetri olmak zere iki eittir. Asidimetri, bretteki ayarl asit zeltisiyle yaplan titrasyondur. Alkalimetri, bretteki ayarl baz zeltisiyle yaplan titrasyondur. Ntralimetrik yntemde titrant madde kuvvetli asit veya kuvvetli baz olmaldr. Erlenmayerdeki analizi yaplacak madde ise zayf asit veya zayf baz olabilir. Uygun indikatrn seimi nemlidir; ayn titrasyon iin birden fazla uygun indikatr olabilir. Ayarl 0,1 M HCl zeltisiyle
23

yaplan asidimetrik titrasyonda indikatr olarak hem metil oranj zeltisi hem de fenolftalein zeltisi kullanlr. Ayarl 0,1 M NaOH zeltisiyle yaplan alkalimetrik titrasyon iin de indikatr olarak hem fenolftalein zeltisi hem de metil oranj zeltisi kullanlr.

ASTLER VE BAZLAR KONUSUNDA KARILAILAN DER SYLEM HATALARI


Bir maddenin baz olmas iin yapsnda (OH) bulunmas gerekmez; rnein, NH3(g), (OH) iermedii hlde bazdr. Asit olmas iin de suya H vermesi gerekmez. rnein; CH3COOH(s), su olmadan da ortama H verir.
+ +

SOSYAL ALANDA KULLANILAN KMYA KELME VE DEYMLER


Baz hadiseler; sap ile samann birbirinden nasl ayrldn bir turnusol kd gibi gsteren nemli olaylardr.

24