You are on page 1of 13

1

MADDENN GAZ
HL (GAZLAR)


GAZLAR KONUSUNDA YANLI ANLAILAN
BAZI KAVRAMLAR

Bir kapta su stlrken kan kabarcklar, hava
kabarcklar deildir; H
2
O
(g)
moleklleridir, su
buharlardr.

Madde hl deitirdiinde, maddenin tanecikleri hl
deitirmez. Tanecikler aynen kalr; yalnz
aralarndaki uzaklk farkllar. yonik bileiklerde
durum farkldr.

Her maddenin 4 hli de her an, her yerde vardr. ok
az miktarda olduundan fark etmiyoruz.

GAZLARIN GENEL ZELLKLER

1 Maddenin en yksek enerjili hlidir.
2 Maddenin en dzensiz hlidir.
3 Tanecikler aras boluklarn en ok olduu hldir.
4 Gazlar bulunduklar kabn her tarafna ayn basnc
2

uygularlar.
5 Gazlar bulunduklar kabn hacmini alrlar.
6 Akkandrlar.
7 Sktrlabilirler.
8 Gaz moleklleri hareketlidir.
9 Molekler hacim ihmal edilebilir dzeydedir.
10 Gaz molekllerinin arpmas esnek arpmadr.
11 deal gazda molekller aras etkileim yoktur. Gerek
gazlarda ise molekller aras itme ve ekme vardr.
12 Gaz moleklleri farkl hzdadr. arpnca enerjileri
fazlalar veya azalr; toplam enerji deimez.
13 Gaz molekllerinin ortalama kinetik enerjileri eittir.
14 Gaz molekllerinin ortalama kinetik enerjisi scaklkla doru
orantldr.

GAZLAR N DRT NCELK

Gazlar iin 4 niceliin nemi byktr: Bunlar P (basn), V
(hacim), n (mol says), T (mutlak scaklk)

BASIN VE LM

Basn ve lm: Birim yzeye etki eden kuvvete basn
denir.
1 Ak hava (atmosfer) basncnn lm
2 Kapal kapta basn lm

1 Ak hava (atmosfer) basncnn lm: Barometre ile
llr. Torielli cva ile yapt deneyle deniz seviyesinde
atmosfer basncn 0 Cta 76 cm Hg bulunmutur.
76 cm Hg = 760 mm Hg = 1atm
Svlarda basn forml: P=hd
P = 76 cm Hg x13,6 g/cm
3
P=1033,6 g/cm
2
(atmosfer basnc)
3

Gaz problemlerinde cva yerine baka bir sv kullanldnda;
h
1
d
1
= h
2
d
2
forml kullanlr.

2 Kapal kapta basn lm: Manometrelerle llr.

BASIN BRM EVRLER

1 atm = 101325 Pa
1 atm = 10
5
Pa (yaklak)
1 atm = 1,01325x10
5
Pa
1 bar = 10
5
Pa
1 atm = 1,01325010000438 bar
1 atm = 760 torr
1 atm = 760 mm Hg

KNETK TEOR KULLANILARAK IKARILAN
TEMEL ETLK

PV = 1/3 Nmv
2

N: Tanecik says
m: Molekl ktlesi
v
2
: Molekln hznn karesi

KNETK ENERJ, SADECE SICAKLIA
BALIDIR

E
K
= 3/2 nRT

SIFIR KELVNE NLMED

0 Ke inilmedi.
Helyum 4 Kde svlatrlmtr. Gnmzde inilen en dk
4

scaklk 4 Kdir. 0 Ke yanalmtr.
0 Kde gaz kalmaz.

VAN DER WAALS ETL

P
dzeltilmi
V
dzeltilmi
= nRT
Eitlikte basnta ilave, hacimde ise karma yaplr.
Van der Waals eitlii, ideal gaz denklemi olarak da bilinir.

GAZ KANUNLARI

1. PV LKS (n, T SABT) (BOYLE MARIOTTE KANUNU):
Miktar ve scakl sabit tutulan bir gazn hacmi ile basnc ters
orantldr.



2. Pn LKS (V,T SABT) (DALTON KISM BASINLAR
KANUNU): Hacmi ve mutlak scakl sabit tutulan bir gazn
miktar ile basnc doru orantldr.


3. PT LKS (V,n SABT) (GAY LUSSAC KANUNU): Hacmi
ve miktar sabit tutulan bir gazn mutlak scakl ile basnc doru
orantldr.

4. Vn LKS (P,T SABT) (AVOGADRO HPOTEZ): Ayn
koullarda (basn ve scaklk ayn) gazlarn eit hacimlerinde eit
sayda tanecik vardr. Basnc ve scakl sabit tutulan bir gazn
mol says ile hacmi doru orantldr.

NEML NOT: Gazlarla ilgili problem zmlerinde scaklk
birimi mutlaka Kelvin olarak alnmaldr.

5. VT LKS (P, n SABT) (CHARLES KANUNU): Basnc
ve mol says sabit tutulan bir gazn mutlak scakl ile hacmi
doru orantldr.
5


6. nT LKS (P, V SABT): Basnc ve hacmi sabit tutulan bir
gazn mutlak scakl ile mol says ters orantldr.

DFZYON VE EFZYON

Difzyon, bir gazn dier bir gaz iinde yaylmasdr. Difzyon
tabiri yaygn olmasa da, svlar iin de kullanlr.
Efzyon ise, bulunduu kabn duvarndaki kk bir delikten
gazn kadr.
Trke kaynaklarda efzyon da difzyon diye anlatlr. Aslnda
ikisi birbirinden farkldr.


KISM BASIN

Ksmi basn kapal bir kapta birden ok gaz bulunduu
durumda gazlardan her birinin basncna denir. Kaptaki gazlarn
ksmi basnc scaklk ve hacim deiiminden ayn oranda
etkilenir. Gazlarn ksmi basnlarn farkl oranda etkileyecek tek
faktr mol saysdr.

KAPLARIN BRLETRLMES
(GAZLARIN KARITIRILMASI)

Kartrlan gazlar tepkimeye girmiyorsa ve scaklk sabitse;

P
1
V
1
+ P
2
V
2
+ .....= P
s
V
s

DEAL GAZ

Gaz taneciklerinin z hacimlerinin ve gaz tanecikleri arasndaki
etkileimlerin ihmal edildii, baka bir deyimle 0 sayld gazdr.
6

Hibir gaz ideal olamaz, ancak ideale yaklaabilir.

GEREK GAZI DEAL GAZA YAKLATIRAN
ARTLAR

1 Dk basn
2 Yksek scaklk
3 Kk mol arl

DEAL GAZ VAR MIDIR?

Ulalan en dk scaklk 270 Ctr.
Kinetik teoriye gre ideal gaz 273,15 Cta (0 K) olur.
273,15 Cta gazn hacmi ve basnc 0 olmaktadr. Maddenin
hacminin ve basncnn 0 olmas ise maddenin yok olmas
anlamna gelmektedir. Bu nedenle madde olduu srece bu
dk scakla erimek mmkn deildir. Bundan dolay ideal
gaz yoktur.

GAZ KANUNLARI DEAL GAZLAR N
GEERLDR

Deneylerde kullanlan gazlar, gerek gazdr. Bu nedenle
sonular hatal kabilir.
rnein, PV arpmnn eit olduunun gsterildii deneyde
deerler byk alnmamaldr.


GAZLARDA YOUNLUK

Younluk problemlerinin zmnde d=m/V forml kullanlr.
Ancak baz gaz problemlerinde PMA=dRT forml kullanlr.

7

GAZLARDA KNETK ENERJ VE DFZYON

Ek = 3/2kT Ek = 1/2mv
2

Gazlarn ortalama kinetik enerjisi yalnzca scaklkla deiir. 1.
formlden de grlecei gibi mutlak scaklk ka katna karsa
ortalama kinetik enerji o kadar katna kar. (Toplam kinetik
enerji ise ktleyle de ilgilidir.)
ki gazn mutlak scaklklar eitse ortalama kinetik enerjileri de
eittir.
Buna gre; T
A
= T
B
ise
Ek
A
(ortalama) = Ek
B
(ortalama)
Ortalama kinetik enerjilerde ktle mol ktlesi olarak alnr.
M
A
V
A
2
= M
B
V
B
2

JOULE THOMSON OLAYI (JOULE
THOMSON GENLEMES)

E
k
= 3/2kT formlnde de grld gibi gazlar dk scaklkta
dk ortalama hza sahiptir. Buna gre gaz yavalatmak, gaz
soutmak anlamna gelir. Gazlar genletirildiinde molekller
birbirlerinden uzaklar ve ortalama hzlar der.
Genleen gazn molekllerinin arasndaki ekim kuvvetlerinin
yenilmesi iin gereken enerji, d sistem sca yaltlm
olduundan ortamdan alnamaz. Bu durumda molekller
enerjiyi, kendi z slarn kullanarak karladklarndan, hzla
genletirilen gaz sour. Souyan gaz, bulunduu ortam da
soutur.
Joule Thomson olay sonucunda genileme srasndaki
scaklk deiimi ne kadar kk ise gaz ideale o derece
yakndr.

8

JOULE THOMSON GENLEMES
KANUNUNDAN YARARLANARAK HAVANIN
SIVILATIRILMASI

Joule Thomson olayndan yararlanarak 1877 ylnda Louis
Paul Cailletet, nce havay soutmu, sonra hzla
genletirmitir. Bylece hava, sv hle gemitir.
Daha sonra svlatrlan havann iindeki azot gaz ve oksijen
gaz damtma yoluyla birbirinden ayrlarak elde edilmitir.

JOULE THOMSON GENLEMES
KANUNUNA GRE BUZDOLAPLARININ
SOUTMA PRENSBNN AIKLANMASI

Soutucularda da Joule Thomson olayndan yararlanarak
amonyak, metil klorr, propan gibi kolay buharlaabilen akc
maddeler kullanlr.
Sv hle getirilen madde, borularla buzdolabnn i yzeyine
verilir. Madde borular iinde gaza dnrken buzdolabnn iini
soutur. Ayn gaz kompresr tarafndan basn altnda yeniden
sv duruma getirilir.

JOULE THOMSON GENLEMES
KANUNUNA GRE KLMALARIN ISITMA VE
SOUTMA PRENSBNN AIKLANMASI

Klimalardaki gaz, kompresr aracl ile emilip sktrlarak
svlatrlr. Skma esnasnda aa kan s, bir fan
vastasyla d ortama atlr.
Sv zerindeki basn drlnce, sv bulunduu ortamdan s
ekerek gaz hle geer; bylece d ortamn scakln da
9

drm olur.
Soutma akkannn kompresr tarafndan emilmesiyle evrim
ayn ekilde tekrarlanr.

KRTK SICAKLIK

Bir gazn scakl ne kadar yksek ise svlamas o kadar
zordur ve gaz svlatrmak iin gereken basn o kadar
yksektir.
Her bir gaz iin farkl deerde olan yle bir scaklk vardr ki bu
scakln zerinde bulunan gaz, hibir basn altnda
svlatrlamaz.
Her bir gaz iin karakteristik olan bu scakla kritik scaklk
denir.
Kritik scaklk, bir gazn basn uygulanarak svlatrlabilecei
en yksek scaklktr. Kritik scakln zerinde basn ne kadar
arttrlrsa arttrlsn, svlama olmaz. H
2
O
(g)
n kritik scakl
374,3 Ctr. H
2
O
(g)
374,3 Cn zerinde sktrlsa bile
svlamaz.
Kritik scaklk, T
K
ile gsterilir.

BUHAR, GAZ VE KRTK SICAKLIK

Kaynama noktas ile kritik scakln arasnda buhardan, kritik
scakln zerinde ise gazdan sz edilir.

BASIN LS BRM PASCAL, BLAISE
PASCALA (16231662) ATTR

Mehur Fransz matematikisi, fizikisi ve kimyacsdr. Ayn
zamanda filozof ve yazardr.
Maddenin boluklu yaps zerinde almalar yapt. 1647
10

ylnda bu almalarn Bolukla lgili Yeni Deneyler ve Boluk
ncelemesine Giri adl kitaplarnda yaynlad.
lk hesap makinesinin mucididir.
Basn zerine ok sayda almalar vardr. Torielli (1608
1647)nin varsaymlarn yapt deneylerle dorulad.
Uluslararas sistemde (SI) basn ls birimi, pascaldr. Pa
ksaltmasyla gsterilir. Pa tanmn Pascal (Paskal) u ekilde
yapmtr: 1 m
2
lik yzeye dik dorultuda etki eden kuvvet 1
Newton ise bu yzeydeki basn 1 pascal olur.
1652de manastra kapanarak kendini ilme verdi. 1654te
yaad bir vecd hlinden sonra kesin kararlar ald. Bundan
sonra Pascal, btn varlyla Tanrya yneldi. Hayatndaki bu
kararndan sonra youn bir ekilde bilimsel aratrmalarna da
devam etti.
Descartes (Dekart), bilimin konusunu maddeyle snrlandrmt.
Hristiyanlk tahrif olduundan (bozulduundan) ve tam hayatn
iinde olmadndan kilise tekilat ilme karyd. Kilise
tekilatnda ilme kar olmayan, aznlk baz kiiler de az da olsa
mevcuttu.
Tahrif olmu din ile bilim arasnda Batda uzun sren atmalar
yaand. Sonunda bilim adamlarnn bir ksm yanl olarak din
ile bilim arasnda ayrlk var sandlar. Bylece dinbilim
ayrmas gerekleti.
Aslnda kilisenin yanllna karn bilim adamlarnda oluan
tepki, dine kar olduklarndan deildi, zaruretten ileri geliyordu.
Descartes (Dekart) bu tepkiyi gsterenlerin banda gelen aklc
insan olmasna ramen Allah vardr. diyordu.
Dekart dnceye, Kartezyen dnce baka bir ifade ile
Kartezyenizm denir. Kartezyen felsefe, din ile ilim ayrlmasn
netice vermitir.
O dnemde Kartezyenizm, pansuman tedavi olarak
mecburiyetten dolay ortaya atlmt.
lerici ve gerici deyimleri ilk olarak Batda kullanlmtr.
Kilisedekilere ve kilise taraftarlarna gerici, kiliseye kar
gelenlere de ilerici denilmitir.
11


TORELLDEN (16081647) OK DAHA
NCE AIK HAVA BASINCINI LEN BLM
ADAMI: BN SNA (9801037)

Eserleri Avrupa niversitelerinde 600 sene temel kitap olarak
okutulmutur.
Batllar ona Avicenna derler.
Zamannn en byk dhisidir.
Tp ve kimya ilminden baka; felsefe, jeoloji, corafya, fizik,
matematik, botanik, zooloji, mzik dallarnda da ok aratrma
ve keifleri vardr.
Is ve gazlarn basnc konularnda keifleri olmutur.
Torielliden (16081647) nce ak hava basncn lmtr.
slam hkemasnn Eflatunudur.
Filozoflarn staddr.
Sularn temizlenmesiyle ilgili almalar yapmtr. me
suyunun, salk zerindeki etkisini aratrarak, kalitesinin
nemini belirtmitir.
Kimya ilmini tbbn hizmetine sokmada, Raziyi rnek almtr; bu
konuda dnyada Raziden sonra ikincidir diyebiliriz.
Koruyucu hekimlik ve tedavide bni Sinann belirttii 780 ilacn
istisnasz hepsi gnmzde kullanlmaktadr.
Tp alannda onlarca hastal ilk tehis ve tedavi etmitir.
rnein; eker hastalnda, idrarda eker bulgusunun varln
ilk kefeden odur. Bulac hastalklara kk
mikroorganizmalarn sebep olduunu tespit etmitir.
Ameliyatlardan nce hastaya anestezik ila yapmak da onun
buluudur. Etil alkol tpta steril amal olarak ilk kullanandr.
Damar iine yaplan rnga da bni Sinann icaddr.
Doktorlarn sultan unvanyla anlmtr. En byk hizmeti tp
sahasndadr. alarn en byk tp aratrmacsdr. Tp
noktasnda Tp ilmini iki satrda topluyorum. Szn gzellii
ksalndadr. Yediin vakit az ye. Yedikten sonra drt, be saat
12

kadar yeme. ifa hazmdadr. Kolayca hazmedecein miktar
ye. Nefse ve mideye en ar ve yorucu hl, taam taam zerine
yemektir. demitir.
Yemek konusunda vcuda en zararl olan, drt, be saat ara
vermeden yemek yemek veyahut lezzet iin eitli yemekleri
birbiri stne mideye doldurmaktr.
Tp ve kimya ilminden baka felsefe, jeoloji, corafya, fizik,
matematik, botanik, zooloji, mzik dallarnda da ok aratrma
ve keifleri vardr.
Is ve gaz basnc konularnda keifleri olmutur. Torielliden
nce ak hava basncn lmtr.
Sularn temizlenmesiyle ilgili almalar yapmtr. me
suyunun, salk zerindeki etkisini aratrarak suyun kalitesinin
nemini belirtmitir.
Farkl branlardaki 29 meselede Avrupal bilim adamlarna
nclk yapmtr.

EBUL HEYSEM (9651051)

Atmosfer basncyla ilgili nc almalar yapmtr.

SOSYAL ALANDA KULLANILAN KMYA
KELME VE DEYMLER

Umumi atmosfer: Toplumun genel ahenk ve durumu. (Umumi
atmosfer maksad aan sz ve davranlarla kirlenir.)
Scak atmosfer: Etrafmzda cereyan eden gzel olaylarn tm
veya onlarn meydana getirdii mutluluk.
Souk atmosfer: Etrafmzda cereyan eden olumsuz olaylar
veya onlarn meydana getirdii menfilikler.
Olumlu atmosfer: evremizdeki olumlu durumlar.
Olumsuz atmosfer: Etrafmz saran olumsuz etmenler.
Hava boluuna dmek: nsann olumsuz bir atmosfere
dt hissine kaplmas.
13

Hava boluunu atlatmak: nsann dt olumsuz durumdan
kurtulmas.