You are on page 1of 63

1

HAYATIMIZDA
KMYA
NTENN BLM BALIKLARI

1. TEMZLK MADDELER
2. YAYGIN MALZEMELER
3. BYOLOJK SSTEMLERDE KMYA
4. EVRE KMYASI


1. TEMZLK MADDELER
AMAIR SUYU

amar, bulak, fayans, slak zemin, tuvalet, banyo
temizliinde kullanlr.
amar ve bulakta; 2 litre suya 1 yemek ka amar suyu
katlr.
Dier temizliklerde; saf olarak kullanlabilir.
amar suyunun forml NaClOdir. Sodyum hipoklorr veya
sodyum hipoklorit diye okunur.
Saf (% 100lk) svdr; zelti deildir.

TUZ RUHU RETM

H
2(g)
+ Cl
2(g)
2HCl
(g)

HCl
(g)
+ su HCl
(suda)

2

Temizlikte dorudan kullanlan % 36lk deriik HCl (hidroklorik
asit), tuz ruhudur; svdr.

Fayans, ta vb. slak zeminde, ar
kirleri temizlemek iin kullanlr. Tuvaletlerde de kullanlmaktadr;
fakat sala zararldr.

AMAIR SUYU VE TUZ RUHU BRLENCE
AIA IKAN KLOR GAZI LDRR

NaClO

+ 2HCl NaCl

+ H
2
O + Cl
2

Tuvalet temizliinde ayn anda hem amar suyu hem de tuz
ruhu kullanlmamaldr. Aa kan Cl
2
ldrc dozdadr.

EHR SULARININ TEMZLENMES

Byk belediyelerde Cl
2
(klor) gaz katlarak ehir suyu
temizlenir.
Kk belediyelerde NaClO (sodyum hipoklorit) svs katlarak
ehir suyu temizlenir.
Eczanelerde musluk suyunun dezenfekte edilmesi iin satlan
bileik ise kire kayma diye bilinen Ca(ClO)
2
(kalsiyum
hipoklorit) tabletleridir.
En zararls Cl
2
gazyla yaplan klorlamadr.
Cl
2
gaz yeil renklidir.
NaClO (sodyum hipoklorit), renksiz ve saydam svdr.
Ca(ClO)
2
(kalsiyum hipoklorit) ise beyaz tozdur.

KLOR YERNE AM IRASI KULLANILABLR
M?

am rasnn sudaki dezenfektan etkisi, ispatlanmtr.
Dezenfektan etki; mikrop remesini engelleyen ve mikrobu
ldren etkidir.
3

Eskiden su depolarna am ras konurdu.
am aacndan imal edilmi su testileri, gemite ok yaygnd.

AMONYAK RETM

N
2
+ 3H
2
+ yksek scaklk ve basn 2NH
3
+ 22 kcal
Amonyak, ou temizlik malzemesinin bileimine girer. % 25lik
olan deriik amonyak 510 misli seyreltildikten sonra dorudan
temizlik maddesi olarak koltuk, deme, hal temizliinde ve
kuma lekelerinin karlmasnda kullanlr. Gm eyalar da
amonyakla temizlenir.

SODA (AMAIR SODASI)

Van gl suyu, amar sodas zeltisidir. Ancak, iinde her
eit deterjan da vardr.
Soda saf hlde Beypazarnda bulunur.
Doada beyazms renksiz, effaf ve ta eklindedir.
Piyasadaki sodalar, sodann toz edilmiidir.
amar sodasna, trona da denir.
Van glndeki amar sodas, dnyann ihtiyacn karlayacak
kadar okluktadr.
Forml Na
2
CO
3
tr.
leride sabun ve deterjann yerini alacak kymette bir
kaynamzdr.
Soda denildiinde amar sodas anlalr, yemek sodas
anlalmaz.

2. YAYGIN MALZEMELER
HAYATIMIZDAK BAZI ELEMENTLERN
ELEMENTEL HLDE KEN NEML
4

KULLANIM ALANLARI

H
2
(HDROJEN): Sv hidrojen roket yaktdr. H
2
gaz; margarin
elde edilirken sv yalarn doyurulmas ileminde, uan
balonlarda, NH
3
(amonyak), HCl (hidroklorik asit) ve CH
3
OH
(metil alkol) bileiklerinin sentezinde kullanlr. Havann hacimce
% 0,00005i hidrojendir.

Pb (KURUN): Matbaaclkta, atlarn kaplanmasnda, boru,
halat, ak ve boya yapmnda kullanlr. Lehim; kurun ve kalay
karmdr. Sama; kurun ve arsenik karmdr. Matbaa harfi;
kurun, kalay ve antimon karmdr.

Zn (NKO): Pirin alamnda inko ve bakr vardr. at
kaplamalarnda, otomobil endstrisinde, kaplamaclkta ve boyar
madde retiminde kullanlr.

Ti (TTANYUM): lk olarak titan uydusunda kefedildiinden bu
isim verilmitir. Tpta beyin tmrlerinin tedavisinde, gdml
mermi ve uak gvdesi imalinde, uydu alclarn saptrmada ve
anmayan balata retiminde kullanlr. Titanyum ile krom
karmndan oluan alamdan, elektrik israfnn olmad
elektrik kablosu yapmnda faydalanlr.

W (VOLFRAM VEYA TUNGSTEN): Ampullerin iindeki teller
volframdr.

I
2
(YOT): Tentrdiyot; I
2
(iyot) ve KI (potasyum iyodr)n
C
2
H
5
OH (etil alkol)deki zeltisidir. Radyoaktif izotopu,
hipertiroidizimde kullanlr.

P (FOSFOR): Krmz fosfor, kibrit retiminde kullanlr.

Ne (NEON) VE Ar (ARGON): Floresanl lambalarda tplerin
iine bu gazlar doldurulur. Havann hacimce % 0,0012si neon,
% 0,94 ise argondur.
5


Bi (BZMUT), Po (POLONYUM), At (ASTATN), Rn (RADON),
Fr (FRANSYUM), Ra (RADYUM), Ac (AKTNYUM), Th
(TORYUM), Pa (PROTAKTNYUM), U (URANYUM): Radyoaktif
elementlerdir. Enerji retimi ve n elde edilmesinde kullanlr.

Sn (KALAY): Teneke, kalaylanm sacdr. Sac, ince demirelik
rndr. Bronz (tun) alam; kalay ve bakrn karmdr.
Lehim; kurun ve kalay karmdr. Matbaa harfi; kurun, kalay
ve antimon karmdr.

Mn (MANGAN): Sert elik imalinde kullanlr. Panzer paletleri,
manganl eliktir. Madeni para alamnda da, mangan metali de
vardr.

Pt (PLATN): Platin tel ve platin elektrot gibi laboratuvar
aralarnda, tak yapmnda, sanayide sv yalardan
hidrojenlendirmeyle margarin elde edilmesinde katalizr olarak,
cerrahide ve di protezlerinde kullanlr.

Cu (BAKIR): Elektrik kablosu, mutfak arac, elektrot ve ss
eyas yapmnda kullanlr. Bronz (tun) alam; kalay ve
bakrn karmdr. Pirin; bakrn inkoyla olan alamdr.
Bakrn erime noktas dktr. Bakr, yeryznde elementel
hlde bulunan be metalden birisidir. Bakr, korozyona kar
dayankl bir metaldir. Bu saylan zelliklerinden dolay; eskiden
beri, hatta gnmzde de bakrdan faydalanlmtr.
nsanolunun gemiten gnmze; medeniyette ilerlemesi ve
maddi g ynyle nemli bir kalknma elde etmesi; bakrn
eritilmesi iledir.

Si (SLSYUM): Kuvars, akik ta ve akmak ta silisyum
kristalidir. Kuvars kristali, enerji verir ve tansiyonu dzenler.
Btn akik talar stres ve gama iyi gelir. Krmz akik ta meni
6

noksaniyetini tamamlar, kan dolamn dzenler. Mavi akik ta,
dnce yeteneini gelitirir ve gzel konumay salar. Pembe
akik ta, kt duygulara frsat vermez ve sempati kazandrr.
Mor akik ta, ametist olarak bilinir.

Cr (KROM): elik retiminde ve kaplamaclkta kullanlr.

Hg (CIVA): Termometre yapmnda, bileik elde edilmesinde,
barometre retiminde, cva buharl lamba imalinde kullanlr.
Amalgam alam, di hekimliindeki di dolgu maddesidir; cva
ve gmten oluur.

Ni (NKEL): Paslanmaz elik retiminde, madeni para
yapmnda kullanlr. Magma; erimi demir ve erimi nikeldir.

S (KKRT): Tarmsal mcadelede ve aklerin svs olan
slfrik asit retiminde kullanlr.

O
2
(OKSJEN): Havann hacimce % 21i azottur; azot solunum
maddesidir. Kaynaklkta ve elik endstrisinde kullanlr.
Oksijenin allotropu O
3
(ozon); havann hacimce % 0,00006sdr.
Ozon tabakas, gne nlarnn zararn filtre eder.

Al (ALMNYUM): Otomobil, gemi, vagon ve uak yapmnda;
elektrik ve kimya endstrisinde; mutfak aragerelerinin ve
elektrikli ev aletlerinin imalinde kullanlr. Vagonlar, alminyum
metalinden olmaldr; nk alminyum metali hafiftir. Vagonlara
demir tatmamaldr. Manavgat suyu ad altnda Toros
dalarnda Al aratryoruz.

Fe (DEMR): nsanlk, sosyal yaamnda demire ok muhtatr.
naat sektrnde, harp sanayisinde, otomotiv ve ulam
alannda demirelik endstrisinin nemi ok byktr.
Mekanik, elektronik vb. her dalda kullanlan, her eit alet
demirden yaplr. Demiri hamur gibi yumuatmak, tel gibi
7

inceltmek ve ekil vermek, endstriyel kalknmann asl, anas,
esas ve kaynadr. Bu sebeple demirin nemine vurgu iin;
Demir yerden kmyor, gkten iniyor. denmitir. Yerkrenin
merkezi; erimi demir ve erimi nikel karmdr. Semadan
den talara, gk ta denir. Den gk talarnn tetkik edilen
paralarnda; demir, elik ve baka maddeler kark olarak
bulunmaktadr.

Os (OSMYUM): Kaliteli tkenmez kalemlerin ucu osmiyumdur.

N
2
(AZOT): Havann hacimce % 78i azottur. Azot; amonyak ve
nitrik asit retiminde kullanlr.

Th (TORYUM): nmzdeki yllarda nkleer reaktrlerin yakt
toryumdur.

Mg (MAGNEZYUM): Alamlar uak, fze ve ev eyas
yapmnda, ayrca fotoraflkta fla olarak kullanlr.

Kr (KRPTON) VE Xe (KSENON): Fotoraflkta, ok hzl
hareket eden cisimlerin grntlenmesinde kullanlr. Havann
hacimce % 0,0001i kripton ve % 0,94 ise ksenondur.

He (HELYUM): Uan balonlarn iirilmesinde kullanlr. Havann
hacimce % 0,000009u helyumdur.

Rn (RADON): Kanser tedavisinde alfa n kayna olarak
kullanlr.

C (KARBON): Kmr, elmas ve grafit olmak zere allotropu
vardr. Kmr yakacak, elmas ziynet eyas, grafit ise elektrot ve
kurun kalem ucu olarak kullanlr.

U (URANYUM): Nkleer reaktrlerde hlen kullanlan yakttr.
Ar danda, Somada ve Van glnde uranyum yataklar
8

vardr.

As (Arsenik): Ar metaldir. Ar metallerin hepsi, hem kendileri
hem de bileikleri zehirdir. Kaynak sularnda bulunmazlar. Yer
altndan gelen ar metal ieren sular Burdur gl, Ac gl gibi
gllerde, ar olduklarndan toplanrlar; yeryzne kamazlar.
Dier sularla bulunan arsenik, evre kirlenmesi sebebiyledir.
Halk arasnda zrnk adyla bilinen madde arseniktir.

ARSENK LE ZEHRLEME

Arseniin zehir olarak kullanlmas ok eskidir. Roma tarihinde
Hristiyanlara kar kullanmlardr, eskilere dayanmaktadr.
Fatih Sultan Mehmet, Yavuz Sultan Selim bata olmak zere
ok sayda Osmanl padiahnn, gnmzde de Turgut
zaln, Blent Ecevitin zehirlendii sylenmektedir.
Zehirlenenler genelde iyi insandr, vcutlar rmeden
duruyordur.

TARH AHSYETLERN MEZARLARI
AILARAK ZEHRLENDKLER AIA
IKARILMALI MI?

Byle tarih ahsiyetler iin bu yaplmaldr. Mezarlar almal
ve adli tpa gnderilmelidir, bunun hibir mahzuru yoktur, en
azndan mesele kestirilip atlarak konu kapatlm olur.

B (BOR)

Dnya bor rezervinin % 76s Trkiyededir. Bor madeninin
retiminde ve ihracatnda Trkiye dnyada birinci sradadr.
9

lkemizde en ok bor KtahyaEmette bulunmaktadr. Bolu
tneli havalisinde de bor bulunmutur. Bolu tneli yapm 15
sene srmtr.
lkemizdeki bor retim merkezleri; BalkesirBandrma,
BalkesirBigadi, EskiehirKrka, BursaKestelektedir.
Bor bileikleri, hidrojen kaynadr. Bordan elde edilen hidrojen,
yakt olarak kullanlr. Bor bileiinin ierdii hidrojen yaktyla
alan arabalar vardr. Bunlara bor arabalar denir. Yine bor
cevherindeki hidrojenin, hava oksijeniyle yanmas suretiyle
alan bor pili ve bor reaktr de vardr. Borun yakt olarak
kullanlmas, en nemli kullanm alandr. Bu alanda, gelecekte
ok ileri gelimelerin olaca tahmin edilmektedir.
nemli bir dier kullanm alan da bor alamlardr. Borun
elikle olan alam elastikiyet kazanr. Bu zelliinden dolay
150 katl binalarda kullanlr.
Uzay mekii yapmnda da bor kullanlmaktadr.
LCD televizyon ekran yapmnda da bor kullanlmaktadr.
Bor madeni 400 farkl alanda katk maddesi olarak
kullanlmaktadr.
Bor; deterjan, seramik, s izolasyonu, ila, elektronik, tarm,
salk, tekstil, cam vb. pek ok sektrde yaygn olarak kullanlr.
Hzl tren raylarnda kullanmnn ayr bir nemi vardr.
Borun dnya fiyatn Trkiye belirlemektedir. Bor madeni Trkiye
iin stratejik neme sahiptir, lkemizi ilerilere gtrecek bir
kaynaktr.
Gnmzde bor, en ok borik asit olarak ihra edilmektedir.
Borik asit, yapay bir bileiktir.
Bor, doada genelde cevherleri hlinde bulunur.
Nadiren elementel hlde de bulunur.
Elementel hldeki kullanm alanlar ve yakt olarak kullanm
aslnda ok daha nemlidir.
eitli yntemlerle, doal bor bileiinden bor elementi elde
edilir. Trkiyede bu retime henz balanmamtr.

10

BOR CEVHERLER

Na
2
B
4
O
7
x 10H
2
O (SODYUM TETRABORAT DEKAHDRAT):
Tabiattaki boraks bileiidir. Cam yapmnda ve sularn
sertliinin giderilmesinde kullanlr.

NaBO
2
H
2
O
2
x 3H
2
O (KATI PETROL): Doadaki bor filizinin en
nemlisidir. Bu bileikten elde edilen H
2
ile havadaki O
2

yaklarak enerji elde edilir.

NaBO
3
X 4H
2
O (SODYUM PERBORAT TETRAHDRAT):
Otomobil cam imalinde yaygn olarak kullanlr.

KALSNE TNKAL: % 33 B
2
O
3
bileii ieren bor cevheridir.
Bileim; CaO de ihtiva eder.

KOLEMANT: % 45 B
2
O
3
bileii ieren bor cevheridir. Bileim;
SiO
2
ve CaO de ihtiva eder.

KATI PETROL ADIYLA BLNEN BOR
CEVHERNDEN (NaBO
2
H
2
O
2
x 3H
2
O)
HDROJEN ELDE EDLMES

Kat petrol de denilen NaBO
2
H
2
O
2
x 3H
2
O bileiinden bir dizi
reaksiyon sonucu nce NaBH
4
(sodyum borohidrr) elde edilir.
NaBH
4
bileiinin H
2
O ile tepkimesinden NaBO
2
(sodyum meta
borat) bileii oluur.
NaBH
4
+ 2H
2
O 4H
2
+ NaBO
2

Son olarak da oluan H
2
(hidrojen) gaz havadaki O
2
(oksijen) ile
yanarak enerji verir.
2H
2
+ O
2
2H
2
O + enerji

BOR NN ZELLETRLMED? (BOR
11

POLTKAMIZ)

Yakn bir gemite Trkiyedeki bor rezervlerini uluslararas
trstler ele geirmeye altlar.
zelletirme gnlerinde bora talipmi gibi gzken yerli firmalar,
yabanclarn taeronuydu.
Bu ayak oyunlarndan dolay bor, zelletirme kapsamndan
karld.
Bor, Eti Maden letmeleri tarafndan karlmaktadr ve
ilenmektedir. Eti Maden letmeleri, bir devlet kuruluudur.
Bor madeni Trkiye iin stratejik neme sahiptir, lkemizi
ilerilere gtrecek bir kaynaktr.
Ktahya Emette borik asit fabrikasnda; yine Emette karlan
bor cevherinden, borik asit elde edilmektedir.

YAPAY BOR BLE

H
3
BO
3
(BORK AST): Alerjik gz kantlarnda borik asit
zeltisi kullanlr. Yapay olduundan ve toksik etkisinden dolay
hassas kiilerde yan etki olarak gzde ar, yanma ve kzarklk
grlr. Ayrca ba ars ve grmede geici bozukluk da yapar.
Borik asit, beyaz toz hlinde kat yapay bir bileiktir. Ktahya
Emette, Eti Maden letmeleri Genel Mdrlne ait devletin
borik asit fabrikas vardr. Borik asitten, ayrca pek ok sektrde
yaygn olarak faydalanlr.

Au (ALTIN)

Altn, kadnlarda yksek ahlakn temini iindir.
Altn, hem erkekte hem de kadnda kadnlk hormonunu arttrr.
Erkek ile kadn arasndaki muhabbeti altn, ayet kadn takarsa
arttrr.
Altnn bakr ve gm alamlar, altnn yumuakln
gidermek iin retilir.
12


ALTIN REZERVLERMZ NEREDEDR?

Altn yataklar lkemizde Hatay ve Konyada bulunmaktadr.
Bakr madeninin bulunduu her yerde altn da karlr. Bakr ile
altn, beraber bulunur.
Frat nehri Murguldan gemektedir. Murgulda bakr madeni
vardr. Henz bulunmasa da Murgulda altn rezervi
aratrmalar srdrlmektedir.

ALTIN REZERVNDE DNYA
DOKUZUNCUSUYUZ, KAYNAKLARIMIZI
SPAT ETTMZDE DNYA KNCS
OLACAIZ

Dnyada tak olarak kullanlan 650 000 ton altnn 65 000 tonu
Trkiyededir.
Fratn suyu ekilince altndan altn kaca sylenmektedir.

FIRATIN SUYU EKLR VE ALTIN
MADENNDEN BR DA ZUHUR EDER.
SZNDE HANG OLAYLARA ARETLER
VARDIR?

Frat suyunun altn deerinde olabilecei bir dneme mecaz
olarak iaret olabildii gibi yaplacak barajlardan elde edilecek
gelirlere de altn szyle iaret olabilir.
Fratn suyu tamamen ekilerek, altnda ok byk altn ve
petrol yataklarnn kaca da bildirilmi olabilir. Ayrca, toprak
kmeleri neticesinde altn madeninin de bulunmas olasdr.
Szn devamndaki Kim orada bulunursa bir ey almasn.
13

sznden de o blgenin, bnyemizde, bir dinamit gibi,
potansiyel bir tehlike olduunun anlatlmasnda phe yoktur.

GM VE ALTIN CNSNDEN OLMAYAN
HAZNELER

Peygamber Efendimiz buruk bir tebessmle Mjde Tlekana!
Orada Allah'n gm ve altn cinsinden olmayan hazineleri var.
demitir.
Tlekan, petrol yataklar bol olan bir mntkann addr. Tlekan
blgesinde bulunan Kazvin ehrinde petrol kmaktadr. Kazvin,
gnmzde ran snrlar ierisindedir.
leride o blgede uranyum, elmas vb. baka deerli madenler de
bulunabilir.
Raif Karada Petrol Frtnas adnda bir kitap yazm, otel
odasnda ldrlmtr.

TOPRAKTAK ALTINI SYANR YNTEMYLE
IKARTMAK ZARARLI MIDIR?

Bergamada altnn kartlmamas iin, uzun zaman yry
yapld. Necip Hablemitolu lmnden az nce siyanr
yrynn bahane olduunu aklamt.
Bergamada altn karlmaya baland. Senede 100 ton siyanr
kullanlyor, tamam yok ediliyor. Bu sebeple evreye zarar
olmuyor.
lkemizde evreye baka sebeplerle atlan zaten 265 000 ton
siyanr vardr.

SYANR YNTEMYLE ALTIN ELDE
EDLMESNE AT KMYASAL REAKSYON
DENKLEMLER
14


4Au + 8NaCN +2H
2
O + O
2

4NaAu(CN)
2
+ 4NaOH

2Na + 2Au(CN)
2
+ Zn
2Au + Na
2
Zn(CN)
4

ALTININ AYARININ BELRLENMES (ALTIN
SAHTECLNN NLENMES)

Cabir bin Hayyan; HCl formlyle gsterilen hidroklorik asidi (tuz
ruhu), HNO
3
formlyle gsterilen nitrik asidi (kezzap) elde
etmitir.
Cabir bin Hayyan bu iki buluundan baka bir de; 3 hacim
deriik HCl ile 1 hacim deriik HNO
3
karmndan oluan,
gnmzde de btn dnyada kullanlan kral suyunu
kefetmitir.
Altn, yalnz kral suyuyla kimyasal reaksiyona girer. Kral suyu,
baka hibir elementle kimyasal reaksiyona girmez.
Bu zellikten, hem altnn saf olup olmadnn anlalmasnda
hem de altn alamlarndaki altnn yzde bileim miktarnn
bulunmasnda (altnn ayarnn tayini) yararlanlr.
Altnn saflnn belirlenmesi ve zellikle sahteciliin
nlenmesinde gnmzde de kullanlan drt ilem basama
olan en yaygn ve nemli bir yntemdir.
Birinci basamakta; altn yzdesi tayin edilmek istenen metal
karmndan oluan bileimden (ayarndan veya sahteliinden
phe edilen altn) hassas tartm alnr.
kinci basamakta; zerine kral suyu ilave edilir. Kral suyuyla,
yalnz altn kimyasal reaksiyona girdiinden yalnz altnn
bileikleri oluur; gm, bakr, nikel, inko gibi altnla beraber
bulunmas muhtemel olan metallerin bileikleri olumaz. Altn
ykseltgenmi; dier metaller ise kimyasal reaksiyona girmemi
olur.
15

nc basamakta ise; ikinci basamakta oluan altn
bileiindeki altn katyonu, tekrar sfr deerlikli altna indirgenir.
Bu ilem yle yaplr: Altn bileiindeki altn katyonu, Fe
+2
zeltisi ile reaksiyona sokulur; bylece altn katyonu tekrar
elementel altna indirgenir, Fe
+2
ise Fe
+3
e ykseltgenir.
Drdnc (son) basamakta ise; ele geen saf altn tartlr;
bataki tartmla oranlanarak altnn yzde safiyeti bulunmu olur.

ALTIN ALAIMLARI

Renk Ayar Almdaki Elementlerin
Yzdeleri
Sar 22 Altn 91,67%
Gm 5%
Bakr 2%
inko 1,33%
Krmz 18 Altn 75%
Bakr 25%
Gl 18 Altn 75%
Bakr 22,25%
Gm 2,75%

Renk Ayar Almdaki Elementlerin Yzdeleri
Pembe 18 Altn 75%
Bakr 20%
Gm 5%
Beyaz 18 Altn 75%
Palladyum veya Platin 25%
Beyaz 18 Altn 75%
Palladyum 10%
Nikel 10%
16

inko 5%
GriBeyaz 18 Altn 75%
Demir 17%
Bakr 8%
Yeil 18 Altn 75%
Gm 25%

Renk Ayar Almdaki Elementlerin Yzdeleri
Ak Yeil 18 Altn 75%
Bakr 23%
Kadmiyum 2%
Yeil 18 Altn 75%
Gm 20%
Bakr 5%
Koyu
Yeil
18 Altn 75%
Gm 15%
Bakr 6%
Kadmiyum 4%
Beyaz
Mavi
veya Mavi
18 Altn 75%
Demir 25%
Mor Altn 80%
Alminyum 20%

Renk Ayar Almdaki Elementlerin Yzdeleri
Sar 22 Altn 91,6%
Gm 5,5%
Bakr 2,9%
17

Sar 18 Altn 75%
Gm 16%
Bakr 9%
Youn
Sar
22 Altn 91,6%
Gm 3,2%
Bakr 5,1%
Sar 14 Altn 58,5%
Gm 30%
Bakr 11,5%
Koyu
Sar
9 Altn 37,5%
Gm 31,25%
Bakr 31,25%

ELN PASLANMAMASI

elik, demire gre daha kararl olduundan kimyasal
tepkimelere kar ilgisiz hle gelir.


ALTIN ALAIMI FOTORAFLARI

18



BALICA ALAIMLAR

ALAIMIN ADI BLEM
PRN % 63 Cu
% 37 Zn
BRONZ (TUN) % 7095 Cu
% 530 Sn
LEHM % 60 Sn
% 40 Pb
SAMA % 99,5 Pb
% 0,5 As
MATBAA HARF % 73 Pb
% 15 Sb
% 12 Sn
AMALGAM D
DOLGUSU
% 4055 Hg
% 4560 Ag
Mor
Mavi Yeil
Pembe
Gl
Beyaz
Sar (24 Ayar)
Sar (22 Ayar)
19

22 AYAR ALTIN % 91,7 Au
% 5 Ag
% 2 Cu
% 1,3 Zn

HAYATIMIZDAK BAZI BLEKLER

HCl (HDROKLORK AST): Tuz ruhu adyla bilinir, ktlece %
36lk deriik HCl (hidroklorik asit) zeltisidir. Mide asidi de
HCldir.

NH
3
(AMONYAK): Temizlik malzemesidir. Ar sokmasnda
kullanlr. Yapay gbre sentezinde temel maddedir. Kimya
laboratuvarnn temel zeltisidir.

NaClO (SODYUM HPOKLORR): amar suyu adyla
bildiimiz renksiz ve saydam saf svdr.

Ca(OH)
2
(KALSYUM HDROKST): Snm kire ismiyle
satlan, suda znmeyen beyaz tozdur. Kire denince, snm
kire anlalr. Badana yapmnda kire sspansiyonu kullanlr.
Kire suyu; doymu veya doymam Ca(OH)
2
zeltisidir. Har;
Ca(OH)
2
in kum, imento ve suyla olan karmdr.

CaSO
4
x 2H
2
O (KALSYUM SLFAT DHDRAT): Cevher ad
jipstir. Doal bileiktir. Piyasada al olarak satlr.

CaCl
2
(KALSYUM KLORR): Nem ekicidir. Gelimi
lkelerde, toz kalkmasn nlemek amacyla yollara serpilir.
Laboratuvardaki hassas elektronik cihazlar nemden korumak
iin kullanlr. rnein; st cameknla kapal hassas elektronik
terazilerde, cameknn iinde, naylona sarl CaCl
2
bulunur.

H
2
O
2
(HDROJEN PEROKST): Deriik H
2
O
2
% 30luktur,
20

perhidrol adyla bilinir. Eczanelerde oksijenli su diye satlan
zelti, % 3lk H
2
O
2
zeltisidir; tpta yaralar temizlemek iin
yararlanlr. Salar hafif sarartmak iin de oksijenli su kullanlr.
Boyamadan nce san doal rengini gidermek iin de 34 kez
seyreltilmi perhidrol kullanlr. Perhidrol ak renk salarda 3
kez sulandrlr, koyu renk salarda ise 4 kez sulandrlr. Sa
boyamadan nce, rengini amak iin kullanlan yaklak %
10luk H
2
O
2
ciddi bir ilatr. Bu nedenle sanatkr, iinin ehli
kiilere sa boyatlmaldr; insan, san kendisi boyamamaldr.
Dikkatli olmaldr. San derisine H
2
O
2
dedirilmemelidir; nk
scaklk, 50 C 60 Ca kar. Temas durumunda kafada
imeler, yaralar, alerjik reaksiyonlar olur.
Ayrca H
2
O
2
pamuklu kuma endstrisinde renk aartc olarak
kullanlr.

NH
4
Cl (AMONYUM KLORR): Niadr olarak bilinir. Pil
yapmnda ve kalay kaplamaclnda kullanlr.

KOH (POTASYUM HDROKST): Teknikteki ad potas kostiktir.
Yapay gbre ve arap sabunu sentezinde kullanlr. Doada
bulunmaz, yapay elde edilir.

NaNO
3
(SODYUM NTRAT): Yapay gbre retiminde kullanlr.
ili gherilesi de denir. Doada bulunmaz, yapay elde edilir.

Ba(OH)
2
(BARYUM HDROKST): Dier ad barittir. Barit suyu,
doymu veya doymam Ba(OH)
2
zeltisidir.

Ca(ClO)
2
(KALSYUM HPOKLORR): Kire kaymadr.

BaSO
4
(BARYUM SLFAT): Ameliyat esnasnda kullanlan
sarg bezi, pamuk, makas vb. steril ameliyat malzemeleri
baryum slfat zeltisine batrlmtr. Ameliyat esnasnda
vcudun iinde unutulan ameliyat malzemelerini, rntgen
ekiminde BaSO
4
gsterir. Ayrca BaSO
4
ve hint ya karm;
21

XM solsyonu adndaki ilatr. Rntgen filmi ekiminden az nce
hastaya iirilir. irilen svnn mideden barsaa ka dakikada
getii BaSO
4
ile anlalr; gei sresine gre hastala tehis
konur.

KMnO
4
(POTASYUM PERMANGANAT): Antibiyotik,
antibakteriyel ve antifungal (mantar hastalna kar) etkilidir.
Toz hlinde veya tablet eklinde satlr. Hamamlara ve yzme
havuzlarna girerken; nce ayamz KMnO
4
zeltisinin iine
daldrp sonra gireriz. Mantar pomatlar kullanlmadan, srlecek
yer nce bu zeltiyle ykanr. Kimyada manganometrik
titrasyonlarda da kullanlmaktadr. Doada bulunmaz, kimyasal
yolla elde edilir.

CaC
2
(KALSYUM ASETLENR): Karpit adyla tandmz kirli
beyaz grnml tatr. Olgunlamam muzlar, olgun
gsterilmek iin karpitlenir; salk asndan dalnda
olgunlam tercih edilmelidir. Ayrca karpit zerine basit bir
dzenekle su dklr, asetilen gaz aa kar; aa kan
asetilen gaz ile de kaporta kayna yaplr.

H
2
CO
3
(KARBONK AST): Kola ve gazoz gibi ieceklerdeki
gazn esas maddesidir. H
2
CO
3
, CO
2
(karbon dioksit) zeltisidir.

Al
2
O
3
(ALMNYUM OKST): Boksit cevheridir. Alminyum oksit
bileiinin elektroliziyle Seydiehir alminyum tesislerinde
alminyum metali elde edilir. lkel bir metot olsa da, Seydiehir
alminyum tesislerinde alminyum metali, hl bu yntemle
elde edilmektedir. Alminyum kaplar, mutfakta
kullanlmamaldr; ayet kullanlrsa, alminyum korozyonu
sonucu kronik zehirlenme tehlikesi vardr.

PbS: Kurun(II)slfr galen filizidir.

22

CaCO
3
(KALSYUM KARBONAT): Kalsiyum karbonatn piyasa
ad, kire tadr. Mermer ta, % 98 ile % 100lk; kalker ta ise
% 90 ile % 98lik kalsiyum karbonat bileiidir. CaCO
3
tan;
imento, tula, fayans ve har gibi eitli maddeler retilir.
imento; CaCO
3
n piirme, soutma ve tme ilemlerinden
geirilmesiyle elde edilir.

CaO (KALSYUM OKST): Snmemi kiretir.

CH
3
COOH (ASETK AST): Sirke asidi de denir. Yapay sirke
ktlece % 5lik CH
3
COOHtir. Sirke ruhu ise % 100lk
CH
3
COOHtir. Sirke ruhunun kimyasal ad, anhidr asetik asit
veya susuz asetik asittir. Doal sirke de % 5lik CH
3
COOHtir;
ayrca iinde yzlerce az veya eser miktarda eitli maddeler
vardr. Bu maddelerin balcalar; mineral maddeler, vitaminler
ve faydal mikroorganizmalardr.

Fe
3
O
4
(FeO + Fe
2
O
3
): Manyetit filizidir.

SiO
2
(SLSYUM DOKST): Kumun asl maddesidir.

(NH
4
)
2
SO
4
(AMONYUM SLFAT): Fenni slfat gbresidir.
Yapay maddedir.

(NH
4
)
3
PO
4
(AMONYUM FOSFAT): Fenni fosfat gbresidir.
Yapay bir maddedir.

NH
4
NO
3
(AMONYUM NTRAT): Fenni nitrat gbresidir. Yapay
bir maddedir.

H
2
SO
4
(SLFRK AST): Aklerdeki asittir. Yapay bir maddedir.

Mg(OH)
2
(MAGNEZYUM HDROKST) ve Al(OH)
3

(ALMNYUMYUM HDROKST): Talcid, Mucain vb. antiasit
mide ilalardr. Yapay olduklarndan kabzlk yaparlar ve uzun
23

sreli kullanmlarda fosfat yetersizlii grlr.

NaHCO
3
(SODYUM BKARBONAT): Yemek sodas ve
kabartma tozu olarak satlan maddedir.

FeO: Demir(II)oksit siyah zeytinleri abuk olgunlatrmak iin
hile amacyla kullanlr. Zeytin boyas olarak bilinir.

Sb
2
S
3
(ANTMON SLFR): Kibrit plerinin ba ksmndaki
madde karmnn bileimine girer.

C
6
H
12
O
6
(GLKOZ): Kan ekeridir. En ok zm ve balda
bulunur. Serum dekstroz, % 5lik glikoz zeltisidir.


NaCl (SODYUM KLORR): Yemek tuzudur. Serum fizyolojik, %
0,9luk NaCl zeltisidir.

Na
2
CO
3
(SODYUM KARBONAT): Soda, amar sodas, trona
dier isimleridir. Doal bileiktir.

C
12
H
22
O
11
(SAKKAROZ): ay ekeridir.

ZENCEFRE: HgS

formlyle gsterilen

cva(II)slfr filizinin zel
addr.

NaOH (SODYUM HDROKST): Teknikteki ad kostiktir. Beyaz
sabun imalinde kullanlr. Ayrca piyasada bulunan yeil
zeytinlerin tamam kostiklidir; kostiksiz zeytin bulmak zordur;
bununla beraber mevsimi geldiinde (ekim, kasm aylarnda)
aatan toplanm zeytini pazardan alarak ev ortamnda her
eit zeytini kurmak hi de zor deildir. Kostik; zeytini, normal
sresinden ok daha ksa srede, yaklak 56 gnde sarartr;
bu nedenle Daha fazla kr veya hile amac ile kullanlr. bile
diyebiliriz. Kostikli zeytinlerin farkl, ho olmayan bir kokusu
vardr; maalesef insanlarn ounluu bu kokuya altklarndan
dolay, kokunun ho olmadnn farkna bile varamazlar. Kostik
24

ayrca kimya laboratuvarlarndaki nitel ve nicel analizlerde ok
kullanlr. Yapay bir maddedir.

KAl(SO
4
)
2
(POTASYUM ALMNYUM SLFAT): ap adyla
bilinir.

HNO
3
(NTRK AST): Yapay gbre retiminde ve patlayc
madde yapmnda kullanlr. Kezzap; deriik nitrik asittir. Yapay
maddedir.

CH
4
(METAN): Doal gaz adyla bilinir.

C
2
H
2
(ASETLEN): Kaporta kaynaklnda kullanlan gazdr.

C
3
H
8
(PROPAN) VE C
4
H
10
(BTAN) GAZLARI KARIIMI: LPG
gazdr.

C
8
H
18
(OKTAN): Benzinin bileiminde en fazla bulunan bileiktir.

C
2
H
5
OH (ETL ALKOL): Etanol dier addr. Yzlerce alkol
vardr. Alkol denince de, etil alkol anlalr. kilerdeki alkol, etil
alkoldr. Kolonya, hacimce % 80lik etil alkol zeltisidir.

KROMT FLZ: Cr
2
O
3
formlyle gsterilen (krom oksit) ve FeO
formlyle gsterilen demir(II)oksit karmndan ibaret
cevherdir.

CaF
2
(KALSYUM FLORR): Florit filizidir.

C
2
H
4
(ETLEN): Erken toplanan turungillerin kabuu yeildir.
Kabuun doal rengini almas iin, hile amacyla, C
2
H
4
(etilen)
gaz odalarnda; turungiller bekletilir. Bu suretle; portakal,
mandalina ve limonun erken topland ve eki tatta olduu
saklanr. Salk asndan dalnda olgunlam portakal,
mandalina ve limon tercih edilmelidir. Ayrca kuru temizlemede
etilenin trevi olan bir bileik kullanlr.
25


CuSO
4
x 5H
2
O (BAKIR SLFAT PENTAHDRAT): iftilerin gz
ta veya gk ta dedikleri bileiktir. Mavi kristallerden oluan,
suda ok znen bir maddedir. Elmann kabuu, ok faydal
olmasna ramen yenmemelidir. Elma, kabuu soyularak
yenmelidir; nk elma aalar CuSO
4
zeltisiyle ilalanr. Bol
suyla ykansa bile kabukta Cu
+2
kalr. Cu
+2
sapta en oktur. Cu
+2
dzeyinin kanda ykselmesi ile Wilson ad verilen lmcl
karacier hastal ba gsterebilir. Yapay bir maddedir.

PbO
2
: Kurun(IV)oksit gze ekilen srmedir. Erkekler gece,
kadnlar her zaman kullanrlar. Gz radyoaktiviteden korur.

AlPO
4
x nH
2
O (HDRATLI ALMNYUM FOSFAT): Kymetli
talardan turkuazdr. Firuze ta da denir. Yetenei arttrr.
Tansiyonu ayarlar. Kalp ve damar hastalklarna kar iyi gelir.
Kpe ve yzk ta olarak kullanlr. Yeilimsi mavi renktedir.
Saydam deildir.

Al
2
(SiO)
3
(ALMNYUM SLKAT) VE BeSiO
3
(BERLYUM
SLKAT) : Cam parlaklnda, yeil renkte, saydam ve zmrt
adyla bilinen ss tadr.

ZEBERCET: FeSiO
3
ve MgSiO
3
formlyle gsterilen
demir(II)silikat ve magnezyum silikat tadr. Sar renkte ve cam
parlaklndadr. Kalp arpnts ve korkuya iyi gelir. Krizalit
adyla da bilinir.

TiO
2
(TTANYUM DOKST): Pomza veya dier adyla ponza
tadr.

STRONSYUM BLEKLER: Strese kar iyi gelir. Suda
znmeyen herhangi bir stronsiyum bileii, ime suyunun
iine konur veya odann bir kesinde bulundurulur.
26


% 99 Al
2
O
3
(ALMNYUM OKST) VE % 1 Cr
2
O
3
(KROM
OKST): Yakut tadr. Koyu krmz, krmzturuncu ve hafif
morumsu renklerdedir. Yakutun pembe olan safir adn alr.

MALAHT: CuCO
3
ve Cu(OH)
2
formlyle gsterilen
bakr(II)karbonat ve bakr(II)hidroksit filizi veya deerli tadr.
Sol elde bulundurulursa, vcuttaki elektriin fazlasn alr.

FeS
2
(FeS + S): Demir(II)slfr ve S (kkrt) elementini beraber
bulunduran pirit cevheri veya tadr. Altn sars renktedir. rade
gcn arttrr.

HEMATT: Fe
2
O
3
formlyle gsterilen demir(III)oksit filizi veya
deerli tadr. Dier ad krmz demir tadr. Kan dolamn
dzenler. Mafsal romatizmasna iyi gelir. Dalan shhatli
almasn salar. Fe
2
O
3
n C (kmr) ile stlmasndan Fe
(demir), elde edilir.

FELDSPAT: Kil endstrisinin ana ham maddesidir. Volkanik
kayalarn yapsnda tip feldspat bulunur.
Potas feldspat: K
2
O
.
Al
2
O
3
. 6SiO
2
(potasyum oksit) (alminyum
oksit) (silisyum dioksit)
Soda feldspat: Na
2
O
.
Al
2
O
3
. 6SiO
2
(sodyum oksit) (alminyum
oksit) (silisyum dioksit)
Kire feldspat: CaO
.
Al
2
O
3
. 6SiO
2
(kalsiyum oksit) (alminyum
oksit) (silisyum dioksit)

KL: Hidratl alminyum silikattr. Kil adyla bilinen birok mineral
vardr. Bunlardan en saf olan Al
2
O
3
. 2SiO
2
. 2H
2
O formlyle
gsterilen kaolindir. Kaolin; feldspatn, su ve karbon dioksit ile
ayrmas sonucu oluur.
K
2
O
.
Al
2
O
3
. 6SiO
2
+

CO
2
+

2H
2
O
K
2
CO
3
+

Al
2
O
3
. 2SiO
2
. 2H
2
O +

4SiO
2
27

Yapsnda demir oksitleri ieren kaolin, adi kil ad ile bilinir.
Seramik, fayans, porselen, emaye ve tula yapmnda kil
kullanlr.


OPAL: Silisyumlu bileiklerin tamamn ieren, ok kymetli bir
tatr. Opalde, btn deerli talarn hasiyeti vardr. zellikle
eklem iltihabna iyi gelir.

KEHRBAR, MERCAN, NC, SEDEF: Organik kaynakldrlar ve
formlleri komplekstir.

KEHRBAR: Fosillemi reinedir. Guatr, astm, bronit ve
alerjiye iyi gelir. Ak sardan kzla kadar trl renklerde olan,
yar saydam, kolay krlan, ss eyas yapmnda kullanlan bir
tatr.

SEDEF: Midye vb. deniz hayvanlarnn kabuklarnn i ksmn
astarlam olarak bulunur. Kalker ta (% 90 ile % 98lik
kalsiyum karbonat bileii) ile organik madde karmndan
ibarettir. Gk kua gibi grnen, parlak yzeyli olan bir tatr.

MERCAN: Mercan iskeletinden elde edilir. Solunum acdr.
Krmz renkli bir tatr. Ss eyas yapmnda kullanlr.

NC: stiridye vb. deniz hayvanlarnn iinde oluan sedef
renginde ss tanesidir.

FULVK AST: Btn elementleri ieren organik maddedir.

HUMK AST: Fulvik asit zamanla humik aside dnr.

SLFATO: Slfonamit grubundan, fulvik asit trevi olan bir
maddedir. Gelecekte birok ilacn yerine geecei tahmin
edilmektedir.

28

TALAR

TALARIN GREVLER

Talarn deeri, en az kymetli talar kadardr.
Talarn ounluu topran altndadr.
Yerkrenin temel ta, ta tabakasdr.
Ta tabakasnn nemli grevi vardr:
Birinci grevi; topran, bitkilere analk edip yetitirdii gibi, ta
da topraa dayelik edip yetitiriyor.
kinci grevi; yeryz bedeninde kan damarlar hkmnde olan
sularn dzenli olarak dolanmalarna hizmetidir.
nc grevi; rmaklarn, nehirlerin, aylarn muntazam bir
l ile kmalarna ve devamlarna kaynaklk etmektir.
Talarn asl suydu. Suyun katlamas sonucu ta olumutur.
Dalar, yekpare tatr.
Gemite dalarn bir ksm ufalanp topraa dnm,
bitkilerin oluumuna vesile olmutur. Dier bir ksm ta kalarak,
yuvarlanp derelere, ovalara dalp zemin yzndekilere
hizmetkrlk etmilerdir.

TALARIN KMYASI

Talarn bileiminde 20003000 kadar bileik belirlenmitir.
Tek bir ta cinsinde bile onlarca bileik vardr.
Talarn bileiminde baz elementler de bulunur.

TALARIN BLEMNDEK ELEMENTLER

Au
Ag
Pt
Hg
Sn
S
C
29


TALARDAK BLEKLER

Talarn bileimindeki bileikler; hidroksit, karbonat, oksit, silikat,
slfat, klorr, slfr bileikleridir.

TALARDAK HDROKST BLEKLER

Ca(OH)
2
(KALSYUM HDROKST)
Mg(OH)
2
(MAGNEZYUM HDROKST)
Al(OH)
3
(ALMNYUMYUM HDROKST)

TALARDAK KARBONAT BLE

CaCO
3
(KALSYUM KARBONAT)

TALARDAK OKST BLEKLER

K
2
O (POTASYUM OKST)
Al
2
O
3
(ALMNYUM OKST)
MgO (MAGNEZYUM OKST)
TiO
2
(TTANYUM DOKST)
SiO
2
(SLSYUM DOKST)
SnO
2
(KALAY DOKST)
MnO
2
(MANGAN DOKST)
Na
2
O (SODYUM OKST)
Fe
3
O
4
(FeO + Fe
2
O
3
) (DEMR OKSTLER)

TALARDAK SLKAT BLEKLER

Al
2
(SiO)
3
(ALMNYUM SLKAT)
MnSiO
3
(MANGAN SLKAT)
MgSiO
4


TALARDAK SLFAT BLEKLER

CaSO
4
(KALSYUM SLFAT)
30

BaSO
4
(BARYUM SLFAT)

TALARDAK FLORR BLE

CaF
2
(KALSYUM FLORR)

TALARDAK KLORR BLEKLER

NaCl (SODYUM KLORR)
KCl (POTASYUM KLORR)

TALARDAK SLFR BLEKLER

HgS

CIVA(II)SLFR
PbS

KURUN(II)SLFR
ZnS

NKO SLFR
FeS
2
(FeS + S) DEMR(II)SLFR ve S (KKRT) ELEMENT
KARIIMI


POLSLKLE LGL BAZI KMYA BLGLER

POLSLKLE LGL BLEKLER

BBER GAZI: Toplanty belli etmeden datr. Toplantya
katlacaklarda aksrk ve ksrk balar. 1997 ylndan beri ABD
ve Brezilyadan ithal edilen biber gaz, 2010 ylndan itibaren
MKEde retilmeye balanmtr.

AMYANT: Bugn insanolu amyant maddesini kefederek,
atete yanmamann bir ksmn gerekletirmi saylr.

SHT OTU VE TATULA BTKS: Her iki bitki de mazi ile irtibat
keser.

VX GAZI: Odaya sklr veya uakla belli bir blgeye havadan
31

verilir. Mankafa yapar. Buna kar ard ya veya titanyum
kullanmaldr.

SNR GAZI

HARDAL GAZI

SYANR

ARSENK (ZIRNIK)

AFYONUN EN OK BULUNDUU LKELER

TRKYE
AFGANSTAN
RAN

AFGANSTAN VE SOMAL

Ruslar, gemite Afganistan dalarndaki madenleri boalttlar.
ABD de Somali dalarndaki madenleri boaltt.

SPEKTRAL ANALZ (ALEV RENGNDEN
MADDE TAYN)

Her bir maddenin alevdeki rengi farkldr. Bu esasa dayanarak
yaplan analize spektral analiz denir. Spektral analiz;
spektroskopi veya kolorimetri cihazlaryla nicel olarak yaplr.
Platin tel vastasyla da nitel olarak yaplr.
Tayini istenen maddenin hazrlanan zeltisine, temiz platin tel
nce daldrlr; daha sonra aleve tutulur. Alev rengine gre
maddenin cinsine karar verilir.
Stronsiyum bileikleri, alevin rengini koyu krmzya deitirir.
Bakr bileikleri, alevin rengini yeile deitirir.
Sodyum bileikleri, alevin rengini sarya deitirir.
32

Baryum bileikleri, alevin rengini parlak yeile deitirir.
Lityum bileikleri, alevin rengini krmzya deitirir.
Potasyum bileikleri, alevin rengini soluk viyola rengine
deitirir.
Kalsiyum bileikleri, alevin rengini tula krmzsna deitirir.

HAVA FEKLERE HANG ELEMENTLER
IIINI VERR?

Havai fiekleri yerden kendine has sesiyle izgi hlinde ykselir.
Belirli bir ykseklikte patlar.
Patlama ile gkyznde, elementlerin farkl alev renkleri ortaya
kar.
Stronsiyum koyu krmz, bakr yeil, sodyum sar, baryum
parlak yeil, lityum krmz, potasyum soluk viyola, kalsiyum
tula krmzs, magnezyum ise parlak beyaz k vererek yanar.

KTLE SPEKTROMETRES ALET

Elementlerin izotoplarnn tabiattaki bulunma yzdeleri ve
dolaysyla da ksurlu ve net olarak atom ktleleri, ktle
spektrometresi aleti ile belirlenir.

ZOTOP

Belirlenen ve tayin edilen yzdede her elementin doal izotopu
vardr. rnein;
12
C,
13
C karbonun doal izotoplardr.
zotopu olmayan element yoktur.
Sentetik izotoplar da vardr.
Yan etkisi olanlar, sentetik izotoplardr.

SENTETK ZOTOPLARI KULLANMA
33

(Sentetik izotoplar, radyoaktiftir.)

Belirli bir dozaj geerse, kansere sebep olur.




60
Co sentetik izotopu, ambalajl gdalarn nlanmasnda
kullanlr. Inlamadaki radyoaktif madde belirli bir limiti geerse,
alet otomatik olarak durur. Bu amala eskiden
60
Cs de
kullanlrd, kanser riski fazla olduundan artk
kullanlmamaktadr.

14
C sentetik izotopu eskiden, aalarn ve fosillerin yann
tayininde kullanlrd. Bulunan sonularn yanl olduu
belirlendiinden gnmzde terk edilmitir. Gvenilir bir metot
olmad aa kmtr.

99
Tc,
201
Tl,
67
Ga,
111
In,
123
I sentetik izotoplar, sintigrafi
ekimlerinde kullanlr.

131
I ve
60
Co sentetik izotopu, kanser tedavisinde kullanlr.
Sentetik izotoplar bilimde hibir ekilde ve hibir alanda
kullanlmamaldr. diyen ilim adamlar oktur.
Kanserden ld. denilen hastalarn ou kanserden deil,
kanser ilalarnn yan etkisinden lmektedir.
Sentetik izotop vb. ilalarla son derece riskli olan kanser tedavi
yollar denenmektedir. Gelecekte bir ksm antikorlarn
retilmesiyle kanser tedavisinde daha baarl olunacaktr.
Radyoaktif sentetik izotoplarn ve radyoaktif nlarn kansere
kar kullanm nmzdeki gnlerde terk edilecektir. Bylece
hastalar gnmzn kanser ilalarnn lmcl bile olabilen yan
etkisinden kurtulacak ve zarar grmeyeceklerdir. Kanser
hastal, insanln korkulu ryas olmaktan kacaktr.

EN NEML KAYNAKLARIMIZ (YER ALTI
ZENGNLKLERMZ)

Madenlerimizi, deerli talarmz ve cevherlerimizi bulmak,
zaman gelince karmak ve ilemek; endstriyel kalknmamzn
34

asl, esas ve kaynadr. Yerin derinliklerinde ok zenginlikler
vardr. Enerjinin hem kolay ele gemesi hem de pahal
olmamas tercih nedenidir.

TORYUM (TOR)
BOR
TTANYUM
URANYUM
ALTIN
GM
HDROJEN
ALMNYUM CEVHER
BAKIR
PERLT
TUZ
SODA (TRONA)
PETROL
DOAL GAZ
SU
FOSFAT CEVHERLER

DOAL KAYNAKLARIMIZDAN BAZILARININ
BULUNDUU YERLER

Petrol, rnakta bulunur.
Alminyum, Hakkride, Seydiehirde ve Toros dalarnda
bulunur.
Titanyum Ispartada bulunur.
lkemizdeki toryum madeni kaynaklar EskiehirSivrihisar
BeylikahrKzlcaren kynde ve Malatyada Hekimhan
Kulancaktadr.
Tuz, Krehirde bulunur.
Altn, Hatay ve Konyada bulunur.
Bakr, Ergani ve Murgulda bulunur.
Bor; KtahyaEmet, BalkesirBandrma, BalkesirBigadi,
35

EskiehirKrka ve BursaKestelekte bulunmaktadr.
Uranyum; Ar danda, Somada ve Van glnde vardr.

HANG NEML CEVHER REZERVNDE
DNYADA BRNCYZ?

Dnyadaki bor cevherinin % 76s Trkiyededir.
Dnyadaki toryum cevherinin % 80i Trkiyededir.
Dnyadaki titanyum cevherinin % 100 Trkiyededir.

ETL KAYNAKLARDA LKELERN MADEN
YZDELER NN FARKLIDIR?

Bir element, farkl cevherlerden elde edilebilir. ayet herhangi
bir elementin; cevherdeki yzde ierii azsa ve gnmz
tekniine gre henz o cevherden elde edilmesi ucuz yolla
gerekletirilemediyse, o kaynak yok saylyor.
lkemizde ok bulunan titanyumun bir grevi de, uydu
haritalarnda maden kaynaklarmz tam gstermemektir.
Hazinelerin stn rtme konusu, kaynaklarmzn stne
lmesini nlemesi asndan gnmzde nem
tamaktadr. Biz, hazinenin stn rtyor veya rttryor
olabiliriz.
Kapatlm araziler bor dnda olabilir. Bor madeni
devletletirilmitir. Kapatlm araziler, devlet dnda cereyan
eder. Devlet kendi, arazi kapamaz. Kapasa da, kapadm
demez. Derse Abdlhamit siyaseti olmaz.
Cevher olmasna ramen, bizi uyutmak iin yabanc gler yok
diyebilirler. Gerekten, zellikle de eski yllarda, aldanm
olabiliriz veya salaa yatyoruzdur.
Yer alt zenginliklerinde deiim de vardr. rnein; gnmze
gelene kadar ka defa denizler da, dalar da deniz olmutur.
Henz muttali olmadmz baka zenginliklerimiz de vardr.
Zenginliklerimizi aratrma ak, sonsuza dek ilim insanlarnca
36

srdrlmelidir. Maddeten terakkimiz buna da baldr.

KEND DERNLKLERMZDEN GAFL
YAAMAMALIYIZ

Kendi derinliklerimizden gafil yaamamalyz. Dier derinlikler
gibi, yerin derinlikleri de insan mest eder. Bor, toryum ve altn
bizi mest etmeye yetecek en nemli yer alt zenginliklerimizdir.
Yaratc kendine Gizli Hazine demitir. Bunun anlam, yer alt
hazinelerinin kefi orannda, insann Yaratcya da
yanamasdr.
Yaratc, arz ve semaya smam, mmin kulunun kalbine
smtr.
nsanlar, madene benzetilebilir. Her bir insan, farkl bir maden
gibidir. Altn, en kymetli madendir. Altn, Trkiyede azdr.
Yeryznde de altn rezervi azdr. Bununla beraber ekstradan
altn yaratlabilir; buna inancmz tamdr.

PERLT

Cam gibidir. nci ta da denir. Doaldr.
Volkanik kayadr. Feldspat cinsindendir.
Pudra hline getirilerek yem maddelerinin preslenmesinde
kullanlr.
Bileiminde aadaki bileikler vardr:
Na
2
O
K
2
O
CaO
Al
2
O
3
SiO
2


EVRENN %90 ELEMENTEL HDROJEN

Yldzlarda ve gezegenlerin birounda elementel hidrojen
37

bulunur. Evrenin %90 elementel hidrojendir. Elementel
hidrojen, sfr deerliklidir. Elementel hidrojene serbest hidrojen
de denir.
Dnyada elementel hidrojen ok azdr. Dnyamzdaki hidrojen
kaynamz sudaki hidrojendir. Sudaki hidrojen +1 deerliklidir.

HDROJEN ENERJS (SU LE ALIAN
ARALAR)

Bir ynyle Aracn benzin deposuna su koyacaz, ara
gidecek. diyebiliriz.
Sudaki hidrojen elektrolizle elementel hidrojene ayrtrlr.
Ayrtrma ilemi iin uygun olan gne enerjisidir.
Elde edilen elementel hidrojen, havadaki oksijenle birleerek
enerji verir. Su veya su buhar da aa kar.
Aa kan su veya su buharndan tekrar hidrojen retilir.
Bu ekilde alan sisteme hidrojen pili denir.

GELM LKELERDE HDROJEN
ENERJSYLE LGL ALIMALAR

almalar henz deneme amaldr; nk gne enerjisini
belirli bir noktada odaklayarak elektrolizin gerekletirilmesi zor
bir ilemdir. Yaygn olarak yaplamamaktadr.
Buna ramen gelimi lkelerde hidrojenle alan piller ticari
olmutur.
Hidrojenle alan otomobil, otobs ve uak yaplmtr.
nsanlarn merak konusu olduundan dolay gelimi lkelerde
su ile alan ara kiralamak mmkndr.

HDROJEN ENERJS VE TRKYE

Uluslararas Hidrojen Enerjisi Birlii bakan Nejat
38

Veziroludur.
Nejat Vezirolu, Miami niversitesi profesrlerindendir. Bu
niversitenin Temiz Enerji Aratrma Enstitsnde grev
yapmaktadr.
Nejat Vezirolu, 2000 ylnda Nobele aday gsterilmitir.
Nejat Vezirolu, ayn zamanda stanbuldaki UNIDOICHET
mdrln de yrtmektedir.
UNIDO (United Nations Industrial Development Organization),
Birlemi Milletler Endstriyel Geliim Organizasyonudur.
UNIDOnun alt kuruluu olan ICHET (International Centre for
Hydrogen Energy Techologies) ise Uluslararas Hidrojen
Enerjisi Teknolojileri Merkezidir.
Karadeniz blgesinde, zellikle Samsunda mavi akm projesi
ad altnda hidrojen aratrmas yapyoruz.

DEKEN DEERLKL CEVHERLERN
TEKNKTE ZEL SMLER

Hg (I) bileikleri: Merkro
Hg (II) bileikleri: Merkri
Cu (I) bileikleri: Kupro
Cu (II) bileikleri: Kupri
Fe (II) bileikleri: Ferro
Fe (III) bileikleri: Ferri adyla bilinir.

ASTLERN ELDE EDLMESNE AT
REAKSYON DENKLEMLER

SO
3
+ H
2
O H
2
SO
4
P
2
O
5
+ 3H
2
O 2H
3
PO
4
N
2
O
5
+ H
2
O 2HNO
3

H
2
+ Cl
2
2HCl

39

ALTIN, GM, PLATN BAKIR, AZOT VE
OKSJEN ELEMENTLERNN ELDE EDLMES

Altn, gm, platin gibi soy metaller doadan dorudan alnr.
Bakr gibi yar soy metaller de doadan dorudan alnr.
Azot ve oksijen havadan fiziksel yntemle elde edilir.

HAYATIMIZDAK BALICA METALLERN
ELDE EDLME REAKSYONLARI

ELEKTROLZLE ALMNYUM ELDE
EDLMES

2Al
2
O
3
4Al + 3O
2

CIVA ELDE EDLMES

HgS + O
2
+ yksek scaklk Hg + SO
2


NKEL ELDE EDLMES

NiO + H
2
+ yksek scaklk Ni + H
2
O

DEMR ELDE EDLMES

Fe
2
O
3
+ 3C + yksek scaklk 2Fe + 3CO

KURUN ELDE EDLMES

PbO

+ C + yksek scaklk Pb + CO

40

NKO ELDE EDLMES

ZnO

+ C + yksek scaklk Zn + CO

ANTMON ELDE EDLMES

Sb
2
O
3
+ 3C + yksek scaklk 2Sb + 3CO

KROM ELDE EDLMES

Cr
2
O
3
+ 2Al + yksek scaklk 2Cr + Al
2
O
3

MEYVE SULARINDA ETL ALKOL YOKTUR

% 100 doal meyve sularnda etil alkol yoktur. Meyve suyu
nadiren de olsa bozunabilir. Meyve suyu bozununca; nce
maltozun (meyve ekeri veya malt ekeri) hidrolizi, sonra da
oluan galaktozun fermantasyonuyla etil alkol meydana gelir ve
C02 gaz aa kar.

C
12
H
22
O
11
+ H
2
O C
6
H
12
O
6
+ C
6
H
12
O
6
Meyve ekeri Galaktoz Galaktoz
(Malt ekeri)

C
6
H
12
O
6
2C
2
H
5
OH

+ 2CO
2
Galaktoz

Bozunan kt ambalajl meyve sularnda aa kan CO2
gazndan dolay kt ambalajn imesi, etil alkoln
olutuunun gstergesidir.
Doala zde meyve aromas ieren meyve sularnda etil alkol
vardr. Bu etil alkol zc amal ilave edilen etil alkoldr. Bu
tr meyve sularnn tad ve kokusu doal deildir. Ho olmayan
41

kokusu vardr. Boaz yakar, genizde gck yapar.

MERUBATLARECEKLER VE ETL ALKOL

Merubatlardaki alkol; doala zde meyve aromasndan
kaynaklanmaktadr.
Gazozlarda tat ve koku verici esanslar kullanlmaktadr. Bu
esanslar suda znmez, etil alkolde znr.
Etil alkolden baka zcler de kullanlabilir, ancak maliyet
artar.
Merubatlarda genelde bu nedenle alkol vardr.
Gazozlardaki alkol oran % 0,05 ile % 0,15 arasndadr. Sar
ieceklerde ve kolalarda ise en fazla % 0,01 alkol vardr.
Boza, kefir, kmz gibi ieceklerdeki etil alkol ise fermantasyon
sonucu ortamda oluan etil alkoldr.
Zaman gemi koruk ekisinde de fermantasyon ile ortamda etil
alkol oluur.
Sonu olarak; gazoz, kola, sar iecek gibi merubatlardaki etil
alkol, ortama dardan ilave edilmitir. Kefir, kmz, boza, koruk
ekisi ve bozulmu meyve sularndaki etil alkol ise ortamda
tahammr sonucu olumutur.
lave edilmi etil alkol ieren gazoz, sar iecek ve kola gibi
merubatlar ne kadar iilirse iilsin zaten sarholuk vermez.
Olumu etil alkol ieren boza, kefir, kmz ve koruk gibi
iecekler ise belli bir dereceye kadar iilirse yine sarholuk
vermez.
Bundan dolay gazoz, sar iecek ve kola gibi merubat veya
boza, kefir, kmz ve koruk gibi iecek imek ikiden ayr
tutulmutur.
arap hangi maddeden yaplyorsa, o maddeden elde edilen
ikiye iki denilmitir.
Dier maddelerden yaplan iecekler (boza, kefir, kmz veya
koruk) ise sarholuk verdii zaman ve sarholuk verecek kadar
sakncal saylmtr. Dolaysyla kimilerine gre o trl
ieceklerin birka barda mahzurlu olmayabilir; bunun belli bir
42

dayanann olduu da sylenilebilir.
Eer Osmanlda bazlar, denildii gibi bu ii yapmlarsa ihtimal
byle bir iecek (boza, kefir, kmz veya koruk) imeleri sz
konusudur.
II.Selim, Sar Selim, Kanuninin Olu, Hrremin Olu, Yldrm
iin de bu byledir.
Bir menkbede yle anlatlr: Yldrm Han Bursadaki camiyi
yaptrrken Emir Sultan Hazretleri diyor ki: Caminin bir eksiyi
var. 4 kesinde 4 tane de meyhane lazmd.
Yldrm Hann bu cmleyi garipsemesi zerine, ondan sonra da
Emir Sultan Hazretleri Senin yaptn binann drt kesinde
drt meyhane olmu ne mahzuru var ki; sen asl Beytullah olan
kendi mahiyetini, kendi kalbini kirletiyorsun. demitir.
Yldrm Han ile Emir Sultan arasnda olan bu muhaverenin bir
benzeri de farkl zamanlarda yaam olsalar da bni Sina ile
mam Gazali arasnda nakledilir.
mam Gazali, bni Sinaya Fazlas zararl olann az da
mahzurludur. Alkol tedavide kullanma iini nereden kardn.
der.

BAZI MEYVELERDE ETL ALKOL VAR MIDIR?

Yediimiz doal hibir besin maddesinde etil alkol yoktur. Bu
konu; halk arasnda yanl bilinen bir mevzudur.
Alkoller, bir konu baldr. Baka bir ifadeyle, alkol denince
yzlerce alkol anlalr.
kilerde bulunan alkol, etil alkol (etanol) adyla bilinen alkoldr.
Etil alkol ise yzlerce alkolden sadece birisidir.
nsanlar artan husus; meyvelerde etil alkolden baka baz
faydal alkollerin bulunmasdr.
rnein; karbonhidratlar, polihidroksi alkoldr.
Baz alkoller de faydal olmamalarnn yan sra ok zararldrlar.
rnein; metil alkol, sarholuk vermez ama gzleri kr eder,
insan ldrr.
43


ARAP ELDE EDLMES (FERMANTASYON)

zmn posas ayrldktan sonra kalan suyuna ra denir. ra
flara aktarlr. Fnn tpas O
2
gaznn girmemesi
gerektiinden kapal olmaldr. O
2
gaz girerse sirke olur.
Bununla beraber tpa, karbon dioksit gaznn da kmas iin sk
kapatlmamaldr. 35 ay sonra arap elde edilir.

C
6
H
12
O
6
2C
2
H
5
OH

+ 2CO
2

FERMANTASYONLA E ANLAMA GELEN
DER KELMELER

Mayalanma, ekime, tahammr etme fermantasyonla ayn
manaya gelir. Fermantasyonun anlam; glikozdan etil alkoln
olumas ilemidir. Etil alkol, sarholuk veren alkoldr.

HANG LKEDE HANG K EN ZARARLI
OLMUTUR?

Votka Rusyada
Bira Almanyada
arap ngilterede
Rak Trkiyede en zararl olmutur.

SAHTE K

kilerde yalnz etil alkol vardr.
Metil alkol etil alkolden daha ucuzdur. Metil alkoll ikiler sahte
ikidir.
Metil alkol gz kr eder, insan ldrr.
2004 ylnn Yeilay haftasnda sahte iki imal ederek piyasaya
sren ikili restoran sahibi iki kii sahte ikiden lmtr.
44

2005 ylnn Yeilay haftasnda lke genelinde 5 milyon rak
toplanmtr (Yeilay haftas 17 Mart tarihleri arasndadr).

EKMEKTE ETL ALKOL YOKTUR

Hazr mayalarda % 1,5 etil alkol vardr.
Ekmek pierken etil alkol uar.
Eki mayalarda etil alkol yoktur.
Eki mayayla yaplan ekmekler daha lezzetlidir. Hazr mayayla
yaplan ekmein tad yar yarya azalr.
1 gn beklemi hamur eki mayadr ve doaldr.
Hazr maya ya ve kuru olmak zere ikiye ayrlr. Kuru maya
bira mayasdr, ya maya ise pak maya adyla yaygn olan
mayadr.
Hazr mayayla yaplan ekmekte etil alkol yoktur. Etil alkol,
ekmek pierken buharlar. Etil alkoln kaynama noktas 76
Ctr; bu nedenle 76 Ctan sonraki scaklklarda, etil alkoln
zerresi kalmaz.

FERMANTASYONA URAMAYAN TEK
EKER: LAKTOZ

Stn fermente olmas iin kefir bitkisi gereklidir. St ekeri
(laktoz) zel artlarda ve ok zor fermente olur. Bu bize stn
nemini gsterir.
rnein; stten yaplan ve etil alkol ieren kefirin yapm ile ilgili
u bilgiler bize bu zorluu gsterir.

KEFR

Kefir kuru iken kirli beyaz renkli, kkrdak grnndedir. Taze
hldeyken ise parlak beyaz renkli, nohut byklnde kremsi
45

tanelerdir.
Kefir yumrusu iinde birok mikroorganizma bulunur.
Stn fermente olmas iin kefir yumrusuna ihtiya vardr.
Laktoz dndaki fermente olan ekerlerde hibir d etkene
gerek olmakszn doal olarak maya oluur.

DSAKKARTLERDEN KEFR VE KIMIZ MAL

Kefir ve kmz imalinde; stte bulunan st ekeri ad verilen
laktoz fermente olarak etil alkole dnr.

C
12
H
22
O
11
+ H
2
O C
6
H
12
O
6
+

C
6
H
12
O
6
Laktoz Glikoz Galaktoz
(St ekeri)

C
6
H
12
O
6
2C
2
H
5
OH

+ 2CO
2


DSAKKARTLERDEN MUTLAK ETL ALKOL
ELDE EDLMESNE AT REAKSYON
DENKLEMLER

eker pancarndan mutlak etanol elde edilir.

C
12
H
22
O
11
+ H
2
O C
6
H
12
O
6
+ C
6
H
12
O
6

Sukroz Glikoz Fruktoz
(ay ekeri)

C
6
H
12
O
6
2C
2
H
5
OH

+ 2CO
2

ZMDEN ETL ALKOL ELDE EDLMESNE
AT REAKSYON DENKLEM

46

C
6
H
12
O
6
2C
2
H
5
OH

+ 2CO
2
Glikoz

POLSAKKARTLERDEN MUTLAK ETL
ALKOL ELDE EDLMESNE AT REAKSYON
DENKLEMLER

(C
6
H
10
O
5
)
n
+ nH
2
O nC
6
H
12
O
6
Niasta Glikoz

C
6
H
12
O
6
2C
2
H
5
OH

+ 2CO
2

ARPADAN BRA ELDE EDLMESNE AT
REAKSYON DENKLEMLER

(C
6
H
10
O
5
)
n
+ nH
2
O nC
6
H
12
O
6
Arpa niastas Glikoz

C
6
H
12
O
6
2C
2
H
5
OH

+ 2CO
2

DNYA SALIK TEKLATININ
ARATIRMASI

Cinayetlerin % 85inin
iddet olaylarnn % 50sinin
Trafik kazalarnn % 60nn
Elerin maruz kald iddetin % 70inin
Akl hastalklarnn % 40nn sebebinin etil alkol olduu bu
aratrma ile gsterilmitir.

ETL ALKOLN TEDAVDE KULLANILMASI
47


Dezenfekte edici olarak kullanlr.
lalardaki etken maddeyi zmek iin kullanlr.
Yzlerce ilata yardmc madde olarak bulunur.
lalarda ad; etanol, ethanol, etil alkol veya alkol olarak geer.
Sadece alkol denildiinde etil alkol kastedilmitir.
lalarda bulunan izopropil alkol, dikloro benzil alkol, setil alkol
gibi zcler sarholuk veren alkol deildir. Etil alkol dndaki
alkoller iin yalnzca alkol ismi kullanlmaz.
Alkol en ok; urup, az gargaras, sprey, buu, enjektabl
preparat, losyon ve damlalarda bulunur.

ETL ALKOL KOMASINDAN LM

Alkol komas, alkol yzdesi % 40 % 50 olan ikileri bir kerede
fazla miktarda ienlerde grlr.
Etil alkol doal olarak en fazla % 16lk olur. Bundan fazla
yzdelerde maya bile lr, fermantasyon sona erer.
% 16dan daha fazla etil alkol ieren ikiler, dtan doal veya
sentetik etil alkol ilave edilerek retilmilerdir. Etil alkol oran %
16dan fazla olan ikileri ienler alkolik olmasalar dahi, alkol
komas sonucu ani lm riski ile kar karyadrlar.

MUTLAK ETL ALKOL

Etil alkol su ekicidir. Bu sebeple % 100lk elde edilemez.
Ancak % 95,5 saflkta olabilir. Buna mutlak etil alkol denir.
Etil alkolde, havadan nem kaparak kendini seyreltme eilimi
vardr.
Mutlak etil alkol, doal yolla elde edileni ve yapay yolla elde
edileni olmak zere iki eittir.

DOAL MUTLAK ETL ALKOL ELDE
48

EDLMES

Doal mutlak etil alkol elde edilmesinde; etil alkol % 16lk
olunca maya ldnden dolay bu yzdeye gelmeden nce etil
alkol ortamdan destilasyonla ekilir. Kalan ksmda
fermantasyon devam eder. Bu ilem srekli tekrar edilir. Bylece
% 95,5 etil alkol ieren mutlak etil alkol elde edilmi olur.
Doal mutlak etil alkol eker pancar, zm ve polisakkaritlerden
elde edilir.

ETL ALKOL ORANI YKSEK KLERDEK
DOAL ETL ALKOL NASIL ELDE EDLR?
(SUMA FABRKASI)

Etil alkol oran % 16nn zerinde olan ikiler rak, votka, viski,
cin, kanyak ve likrdr.
Bu ikilerde bulunan belirli yzdelerdeki doal etil alkol,
sumadr.
Rak imalatnda genelde doal etil alkol kullanlr. Etil alkol oran
yksek dier ikilerde sentetik etil alkol olabilir. Bu nedenle
suma kelimesi rakyla zdelemitir.
Rak retiminde iine henz anason konulmam ve damtlarak
elde edilen % 40 ila % 50lik etil alkole suma ad verilir.
Suma da mutlak etil alkoln elde edilmesinde olduu gibi
damtmayla elde edilir. Suma, ilk damtlandr ve etil alkol
yzdesi daha dktr.
Suma kelimesi Osmanlca lgatte gizli riyakrlk anlamn da
tar. Bu belki de, dnlmesi gereken bir denk gelitir.
kilerdeki etil alkol genelde zmden elde edilir. Bildiimiz etil
alkol, bu fabrikalarda, fermantasyon ve damtma yoluyla
retildii hlde adna, etil alkol fabrikas denilmemitir. zellikle
Anadoluda suma fabrikas denilmitir!..
Suma fabrikas, raknn esas maddesini elde etmek iin alr.
Tpta kullanlan doal etil alkoln elde edildii fabrikaya mutlak
49

etil alkol fabrikas denir, suma fabrikas denilmez.
Zaten 2005 Bask TDK Trke Szlkte, suma kelimesinin
karlnda lk damtlan ve iinde anason bulunmayan rak.
denilmektedir. Dolaysyla Rak fabrikas ayoruz. demelidir.
Halk iin dorusunu bilmektedir.

YAAMIMIZDAK YAPAY KARBOKSLL
ASTLER

Asetik asit, yapay sirkede bulunur.
Salisilik asit, nasr ilalarnda bulunur.
Askorbik asit, C vitaminidir.
Asetil salisilik asit, aspirindir.
Sitrik asit (limon tuzu), koruyucu katk maddesidir.


HAYATIMIZDAK DOAL NORGANK
ASTLER

HCl: Hidroklorik asit Mide asidi
H
2
CO
3
: Karbonik asit Maden sodas

HAYATIMIZDAK YAPAY NORGANK
ASTLER

HCl: Hidroklorik asit Tuz ruhu adyla bilinen maddedir.
H
2
CO
3
: Karbonik asit Merubatlarda kullanlr.
H
2
PO
4
: Fosforik asit Kolalarda kullanlr.
H
2
SO
4
: Slfrik asit Akde kullanlan svdr.
HNO
3
: Nitrik asit Kezzap Gbre ve patlayc elde
edilmesinde kullanlr.
HBO
3
: Borik asit: zeltisi alerjik gz kantlarnda kullanlr.

50

HAYATIMIZDAK BAZLAR

Ca(OH)
2(sspansiyon)
: Badana yapmnda kullanlan kiretir.
Ca(OH)
2(k)
: Snm kire veya kire adyla bilinen maddedir.
Ca(OH)
2(suda)
: Kire suyu olarak bilinen CO
2
nin ayrac olan
zeltidir.
KOH (Potas kostik): Gbre ve arap sabunu yapmnda kullanlr.
Mg(OH)
2
: Antiasit mide pastilleridir.

Al(OH)
3
:

Antiasit mide pastilleridir.

NaOH: Kostik adyla bilinir. Sabun imalinde ve yeil zeytinleri 56
gnde sarartp piyasaya srmek iin katk maddesi olarak
kullanlr.

NH
3
: Gbre yapmnda, Ag eyalarn temizlenmesinde, kuma
lekelerinin kartlmasnda kullanlr.

KLERDEK ETANOL YZDELER

Birada % 6 etil alkol vardr.
arapta % 16 etil alkol vardr.
Rakda % 40 % 50 etil alkol vardr.
Votkada % 65 % 70 etil alkol vardr.
Viskide % 65 % 70 etil alkol vardr.

ETANOL YZDES YKSEK OLAN
ECEKLER

Kmz: Dii at (Ksrak) stnn fermantasyonu ile elde edilir. %
2 etil alkol vardr.
Boza: Msrn (Darnn) fermantasyonu ile elde edilir. % 0,3
(Mevzuat limiti en fazla % 2dir.) etil alkol vardr.
Kefir: nek, koyun veya kei stnn fermantasyonu ile elde
edilir. % 0,5 etil alkol vardr.

51

3. BYOLOJK
SSTEMLERDE KMYA
BYOLOJK SSTEMLER LE HAYAT,
CANLILIK, KMYASAL MADDE LKS

Biyolojik sistemlerdeki btn atom, iyon ve molekller
kendilerine den grevi hi aksatmadan yerine
getirmektedirler. Bu grev, biyolojik sistemin yapsna, genel
dzenine uygun bir uyum ve mkemmellik iinde
srdrlmektedir. Bu uyum ve mkemmellik, milyonlarca
seneden beri mthi bir yardmlama zinciri ierisinde devam
etmektedir.
Biyoloji, hayat bilimi manasna gelir. Biyolojik sistem, hayatl
sistemlerdir.
lkretim, ortaretim, niversite ve lisansst seviyesinde
biyoloji kitaplar incelendiinde, hayat aklamad grlecektir.
Ksacas biyoloji, canllk ve ruhun devreye girdii hayat
aklamakta aciz kalr.
Gnmzde Canllk ve hayat nedir? sorusuna verilen
cevaplarn, canllk ve hayat aklamaktan daha ok canllk ve
hayata grnte sebep olan perdeleri tarif etmeye ynelik
olduu grlr.
Havay teneffs etmemiz, su imemiz veyahut beslenmemiz
aldmz gdalardaki atom, molekl ve iyonlarn sebep
olmasyla cereyan eder. Byle olmas, canlln ve ruhla irtibatl
biyolojik hayatn, perdelere bal olarak devam etmesi iindir.
Szgelimi, bir bakteri veya virsn maddi yapsn oluturan yap
talar en ileri laboratuvarda bir araya getirilse bile, bu bir araya
getirilen maddelerin canl ve hayat sahibi olabilmesi; sebeplerin,
hatta en byk sebep olan insann baarabilecei bir husus
deildir. Bu durumda l bakteri veya l virs elde etmi
52

olacaz.
Koparlan bir iein, koparmakla hibir maddesi eksilmedii
hlde, iek lm, canllk ve hayat kalmamtr.
Canllk ve hayatta, maddi hibir sebep yoktur.
Aslnda canllk ve hayatta var gibi grnen sebepler, perde
olmas iin zahirde sebeptir. Biraz dnlse bunlarn sebep
olmad anlalacaktr.
Hayat denilen srl durum, bir anda belirtileriyle ortaya
kmaktadr. Bu hl, hayatn hakikatinin aklamasn, fenlerin ve
felsefenin dnda aramaa, bizi mecbur brakmaktadr.
Evrenin en yksek hakikati hayattr.
Kinatn ruhu, mayas, esas, neticesi, z hayattr.

NSAN VCUDUNDAK ATOMLARIN MR

Baz atomlarn birka saniyelik mrleri vardr.
Her senede iki defa, derece derece ve yava yava; insan
vcudunun atomlar tazelenmektedir.
Her bir ruh ka yl yaam ise; o kadar sene, insan bedenindeki
atomlar komple yenilenmektedir.
56 senede insann btn atomlar deimektedir.

ATOMLAR CANLI MIDIR?

Bitki, hayvan ve insan olmak zere grup canl varlk vardr.
Canllkla, atomun canll arasnda dorudan bir iliki yoktur.
Dnyadaki canllarn bnyesindeki atomlar canl deildir.
Canllardaki atomlar canszdr.
Her bir cansz atom; canl olan insan, hayvan, hatta bitki cismine
girince, orada adeta canllk kazanr. Bu canl bnyeler, cansz
atomlar iin bir nevi misafirhane, kla ve okul gibidir. Burada bir
talim ve terbiye yarndadrlar. Bu yar; btn atomlarn hayat
sahibi olduu bir yerde bulunabilmek iindir.

53

BLNEN SANK CANLI GB BR ORGANK
MOLEKL: FULVC AST (FULVK AST)

Fulvik asit; btn elementleri ihtiva eden ve molekl ktlesi 500
ile 2000 arasnda olan bir organik molekldr.
Fulvik asit; bilinen sanki canl gibi organik bir molekl olarak
literatre geen tek organik maddedir.
Fulvik asit; Trkiyede Ispartann kazas Keiborluda, dnyada
ise Himalaya dalarnda ve ABDnin Utah (Yuta) eyaletinde vb.
baz yerlerde yer altndan kar.
Fulvik asit; magma tabakasndan gelerek yeryzne ulaan
sularn iinde bulunan kompleks bir bileiktir.
Fulvik asidi 2005 yl kasm aynda U.S. FDA [United States
Food & Drug Administration] (Yunaytd Steyts Fuud end Drog
Edministreyn) (ABD Gda & la letimi) ila olarak kabul
etmitir.
Fulvik asit organizmaya girdiinde, acilen vcutta ihtiya olan
maddeler sentezlenir.
Fulvik asit; lam suyu, ar metal iyonu, kimyasal kalnt,
kimyasal atk madde, kimyasal artk madde ve eitli zehirlerin
kart kirlenmi sular 2 ay ierisinde berrak hle getirir.
Fulvik asit zamanla humik aside dnr. Humik asit, siyah
renktedir ve molekl ktlesi 1 000 000dur.
Slfato adyla bilinen slfonamitler, fulvik asit trevidir.
Gelecekte birok ilacn yerine geecei tahmin edilmektedir.
Fulvik asit, genetik bozukluu birinci jenerasyonda kalc olarak
dzeltir.
Fulvik asit, lmcl olan en ar gda zehirlenmelerini, birka
dakikada ortadan kaldrabilir.
Fulvik asidin bulunduu svda 5 grup faydal mikroorganizmann
tamam bulunur.
5 grup faydal mikroorganizma; fotosentez bakterileri, laktik asit
bakterileri, mayalar, kf mantarlar ve aktinomiset adyla bilinen
toprak mikroorganizmalardr.
54

Bu faydal mikroorganizmalar, yeryzne ktnda s, k ve
oksijenle aktif hle gelerek eeysiz ve eeyli reme ile
probiyotikleri retirler.
Probiyotikler; doal amino asit, vitamin, nkleeik asit, enzim,
hormon, esansiyel ya asidi, antioksidan, antibiyotik, antifungal,
nano gda zerresi, keton, sterol, tanen, flavon, flavonoit vb.
biyoaktif maddelerdir.
Fulvik asidin bulunduu svda bu bileiklerin tamam doaldr.

ATOMLARIN HAREKET

Cesedimiz, atomlardan oluur.
Cesedimiz, ruhumuzun evidir; elbisesi deildir.
nsan vcudundaki atomlarn belli bir mr vardr.
Organizmadaki atomlar, srekli deimektedir.
Vcudun deitirilmesi ve devam iin; yklan, atlan atomlarn
yerini dolduracak, onlar gibi alacak yeni atomlar lazmdr.
Yeni atomlarn insan vcuduna gelmesi iin eitli bileiklere
ihtiya vardr. Bu bileikler, alnan gdalarla salanr.
Gdalarla alnan bileiklerdeki atomlar, giden atomlarn yerine
datlr.
rnein; kalsiyum kemiklere, demir kana, flor die, kkrt saa,
fosfor beyne gider.
Beyinde len bir fosfor atomunun yerine gelen fosfor atomu;
topraktan bitkiye, bitkiden hayvana, hayvandan insana, yenilen
gdalar ile gemi ve sonunda da beyne sevk olunmutur.
Fosfor atomu bu yolculuunda hangi eye girmi ise;
gryormuasna, duyuyormuasna, biliyormuasna
muntazam hareket edip ve sonuta gerekli olduu yerine ve
hedefine giderek, rnein; beyne girmi, oturmu ve
almasna balamtr.
Bu bize, balangta, o fosfor elementinin; hangi kiinin beyni
iinse, o kii iin planl olduunu gsterir. Her adamn alnnda
rzk yazldr. bilimsel bir gerektir.
55

Atomlarn hareketi bou bouna deildir. Kendilerine uygun bir
ykselme iindedirler: Elementteki atomlar maden derecesine,
madendeki atomlar bitki hayat tabakasna, bitkideki atomlar
hayvann otlanmas sonucu hayvan mertebesine, hayvandaki
atomlar insann beslenmesiyle insan hayat makamna, insann
vcudundaki atomlar da szle szle saflaarak beynin ve
kalbin en ince ve kritik yerine karlar.
Canllarn ekirdek ve tohumlarndaki atomlar, aaca bir ruh
hkmne geer. Aacn btn atomlar iinde bir ksm
atomlarn bu dzeye kmalar, o aacn hayata sahip olmas ve
hayata hizmet etmesi gibi nemli grevleri yerine getirmesiyle
anlalr.
Evrendeki atomlarn her birisi, her tr zelliinde, her ey
olabilme ihtimalinde iken, o atom sonsuz yollar iinde yalnz tek
bir yola ynlenir, snrsz durumlara girebilme alternatifinde
syrlarak bir vaziyete girer, saysz sfatlardan bir sfatla
sfatlanr. Doru bir kanun zerine programdaki hedefe doru
harekete balar ve grev ald herhangi bir gereklilii derhl
yerine getirir. O faydal hllerin ortaya kmas ancak o atomun
o eit hareketiyle olabilir.

SOLUNUM

C + O
2


CO
2
+ 94 kcal

FOTOSENTEZ

6CO
2
+ 6H
2
O + gne enerjisi + klorofil C
6
H
12
O
6
+ 6O
2


EKER PANCARINDA SAKKAROZUN
OLUUMUNA AT REAKSYON DENKLEM

6CO
2
+ 6H
2
O + gne enerjisi + klorofil C
6
H
12
O
6
+ 6O
2
56


C
6
H
12
O
6
+

C
6
H
12
O
6


C
12
H
22
O
11
+ H
2
O
Glikoz Fruktoz Sakkaroz

DSAKKARTLERN SNDRMNN
REAKSYON DENKLEMLER

C
12
H
22
O
11
+ H
2
O + Sakkaraz C
6
H
12
O
6
+ C
6
H
12
O
6
Sakkaroz Glikoz Fruktoz

C
12
H
22
O
11
+ H
2
O + Maltaz C
6
H
12
O
6
+ C
6
H
12
O
6
Maltoz Glikoz Glikoz

C
12
H
22
O
11
+ H
2
O + Laktaz C
6
H
12
O
6
+ C
6
H
12
O
6
Laktoz Glikoz Galaktoz

POLSAKKARTLERN (NASTA, SELLOZ
VE GLKOJEN) OLUUMUNA AT
REAKSYON DENKLEM

6CO
2
+ 6H
2
O + gne enerjisi + klorofil C
6
H
12
O
6
+ 6O
2

nC
6
H
12
O
6


(C
6
H
10
O
5
)
n
H
2
O + (n1)H
2
O
Polisakkarit

MDE EKMESNDE KULLANILAN MDE
PASTLLERNN GREVNN REAKSYON
DENKLEMYLE GSTERLMES

Mg(OH)
2
+ 2HCl MgCl
2
+ 2H
2
O

Al(OH)
3
+ 3HCl AlCl
3
+ 3H
2
O
57


MDE EKMESNDE KULLANILAN
KARBONATIN GREVNN REAKSYON
DENKLEMYLE GSTERLMES

NaHCO
3
+ HCl NaCl

+ H
2
O + CO
2



MDE EKMESNDE LEN MADEN
SODASININ GREVNN REAKSYON
DENKLEMYLE GSTERLMES

(HCO
3
)


+ H
+
H
2
O + CO
2


YAAMIMIZDAK DOAL KARBOKSLK
ASTLER

Btirik asit (Tereya asidi): Tereyanda bulunur.
Kat ya asitleri (Palmitik asit, stearik asit): Kat yalarda
bulunur.
Sv ya asitleri (Oleik asit, linoleik asit, linolenik asit): Sv
yalarda bulunur.
Sitrik asit (Limon asidi): Limonda bulunur.
Malik asit (Elma asidi): Elmada bulunur.
Asetik asit (Sirke asidi): Sirkede bulunur.
Okzalik asit: Kuzukula bitkisinde bulunur.
Laktik asit (St asidi): Yourtta, ekimi stte ve yorulunca
kaslarda bulunur.
Formik asit (Karnca asidi): Karnca salgsnda ve srgan otunda
bulunur.
Askorbik asit (C vitamini): Kuburnu, limon, portakal vb.
58

meyvelerde bulunur.
22 amino asit: Proteinlerin yap tadr.

4. EVRE KMYASI

AST YAMURU

SO
2
+ O
2
SO
3


SO
3
+ H
2
O H
2
SO
4

Filtresi olmayan fabrika bacalarndan kan SO
2
gaz; havadaki
O
2
ile birleir, SO
3
gaz oluur SO
3
gaz; yamur yadnda H
2
O
ile birleir. Asit yamuru adyla bilinen H
2
SO
4
meydana gelir.


SULARIN ACILAMAMASI

N
2
+ 3H
2
2NH
3
+ 22 kcal

NH
3
+ H
2
O NH
4
OH

Havada N
2
ve H
2
bulunduu ve tepkime ekzotermik olduu
hlde NH
3
olumaz. Olusayd sular aclaacakt. NH
3
, sular
aclatran bir maddedir.

KRESEL ISINMAYA BALI KURAKLIKTAN
SZ ETMEK, BUNA DAR SOMUT VER
BULMAYA ALIMAK BLMSEL
SKANDALDIR

59

Trkiye son senelerde kuraklk yayor.
Dnyada yalar azalmad.
Yalar yer deitirdi.
Dnyann baz blgeleri ok ya alrken baz blgelerinin daha
az ya aldn gryoruz.
rnein; Trkiyede yalar azald, Amerikada yalar artt.
Sorun da buradan kyor.

SYANR YNTEMYLE ALTIN IKARTMAK

Bergamada altnn kartlmamas iin, uzun zaman yry
yapld. Necip Hablemitolu lmnden az nce siyanr
yrynn bahane olduunu aklamt.
Bergamada altn karlmaya baland. Senede 100 ton siyanr
kullanlyor, tamam yok ediliyor. Bu sebeple evreye zarar
olmuyor.
lkemizde evreye atlan 265 000 ton siyanr vardr.

NKLEER SANTRAL ATIKLARI

Yanm yakt, 10 sene yksek scaklk ve basnca dayankl
havuzda muhafaza edilir. Bu suretle radyoaktivitenin % 99u
lm olur.
Kalan % 1i pltonyumdur. Pltonyumun yar mr 24 000 yldr.
Yenilse bile zarar olmaz. Pltonyum eitli ekillerde
deerlendirilebilir veya depolanabilir.
Pltonyum at, tekrar yakt olarak kullanlabiliyor; yapay
elementtir.

NKLEER SANTRALN ZARARI YOKTUR

Evde veya i yerinde otururken bile bir nkleer santralin evreye
yayd radyasyondan 460470 misli daha fazla radyasyona
60

maruz kalnr. Reaktrn yan bana oturulsa dahi bu kadar
radyasyon olmaz.
Dnyann her tarafnda uranyum vardr.
Uranyum zamanla bozunup radona dnr veya baka bir
element uranyuma dnr. Radon gaz her yerden geer.
Srekli etki hlindeyiz. Bunlar doal ve faydal olaylardr.
Ayrca doal kozmik nlarla gelen radyasyon bile, bir nkleer
reaktrden gelen radyasyondan 120 kat daha fazladr.
Nkleer santraller, kaza durumunda snnca kendi kendini
kapatp zincirleme reaksiyonu kapatacak ekilde tasarlanmtr.
Nkleer kaza riski ve evreye zarar konusu ve iddialar, kastl
ve cahillie bal abartlardr.
Soutma suyu nedeniyle kaybolan enerji ihmal edilebilir
boyuttadr.

SALIIMIZA ZARARLI BAZI
MADDELER

SYAH ZEYTNLERN OUNDA ZEYTN
BOYASI VARDIR

Siyah zeytinleri abuk olgunlatrmak iin hile amacyla FeO
forml ile yazlan demir(II)oksit kullanlr. Zeytin boyas olarak
bilinir.

NARENYE ETLEN GAZI ODALARINDA
BEKLETLR

Erken toplanan turungillerin kabuu yeildir. Kabuun doal
rengini almas iin hile amacyla turungiller, C
2
H
4
(etilen) gaz
odalarnda bekletilir. Bu suretle; portakal, mandalina ve limonun
61

erken topland ve eki tatta olduu anlalmam olur.

PYASADA SATILAN YEL ZEYTNLERN
HEPS KOSTKLDR

NaOH (sodyum hidroksit)in teknikteki ad kostiktir. Piyasada
satlan yeil zeytinlerin tamam kostiklidir. Kostik; yeil zeytini,
normal sresinden ok daha ksa srede, yaklak 56 gnde
sarartr; bu nedenle ksa srede daha ok kazan temin edilmi
olur. Kostikli zeytinlerin farkl istenmeyen bir kokusu olur. Kostik,
siyah zeytinin rengini koyulatrmak iin de kullanlr.

ELMAYI SOY DA YE!

Elmann kabuu, ok faydal olmasna ramen yenmemelidir.
Elma, kabuu soyularak yenmelidir; nk elma aalar, gz
ta veya gk ta denilen CuSO
4
zeltisiyle ilalanr. Bol suyla
ykansa bile, kabukta Cu
+2
kalr. Zehirli Cu
+2
kalnts, en ok
elma sapnda bulunur. Karacier, Cu
+2
nin yklmas ve

kanda
ykselmemesi iin ok alr, sonunda iflas eder. Cu
+2
dzeyinin kanda ykselmesi neticesinde Wilson ad verilen
lmcl karacier hastal ba gsterebilir.

KLORSUZ DOAL KAYNAK SUYUNUN
NEM

Dr. Masaru Emoto, Japon bilim adamdr. 1943 ylnda Japonyada
domutur. Alternatif tp doktorudur. Yapt deneylerden elde
ettii su kristalleri fotoraflarn Suyun Verdii Mesajlar isimli
kitabnda yaynlamtr.

62

Dr. Masaru Emoto Su cansz bir madde deildir. Canl ve
duygular alglayan kristallerden olumaktadr. evresinden pozitif
ve negatif bilgileri alr ve ona gre tepki verir. demektedir.

Suyun Verdii Mesajlar adl kitabnda suyu eitli ynlerden ele
alan Dr. Masaru Emoto, almalarnn bilimsel temelini
olutururken din gereini de gz ard etmemitir. Dr. Masaru
Emoto yle demektedir: "21. asrda en nemli olayn ilimle dinin
yeniden bulumas olacan dnyorum. Eer din olmasayd
insan aptallaacak, modern ilim de hibir zaman ortaya
kmayacakt."

Dr. Masaru Emoto yapt deneylerde; temiz kaynaklardan alnan
su rneklerinin ve kendilerine sevgi dolu szckler sylenen su
rneklerinin aynen kar tanesi kristallerine benzeyen ok parlak,
youn motifli, simetrik, estetik, ok ince dizayn edilmi, ok renkli
ve altgen kristallerden olutuklarn gstermitir.

Kar tanelerinden hibirisinin birbirine benzemedii bilinmektedir.
Bunun gibi su kristalleri de birbirinden farkldr. Zaten karn sudan
meydana geldii de malumdur.

Dr. Masaru Emoto klorlu eme sularyla, evre kirliliinin ok
olduu blgelerden ald su rnekleriyle ve negatif dncelere
maruz braklan su rnekleriyle yapt deney sonucunda ise
kristal yapnn bozulduunu gzlemlemitir. Kfr szlerinin
aksettii suyun kristal yaps tamamen paralanp dalmtr.

Demek ki kt sz de iyi sz de su zerinde tesirli oluyor.
Dr. Masaru Emoto, bu almalaryla grnmeyen bir ruh leminin
varlna da iaret etmektedir.

Dr. Masaru Emoto, dnyann her tarafna konferanslar vermek
zere davet edilmektedir. Japonya, Avrupa ve Amerikada yapt
63

canl deneylerle dnce, davran ve duygularmzn evre
zerinde ne derece derin etkileri olduunu gstermitir.

Bu konu ile ilgili olarak Amerikan Holistik Tp Dernei (American
Holistic Medical Association) Bakan Dr. Norman Shealy u
yorumu yapmtr: Dnyann yars sularla kapldr ve bizim
vcudumuzun drtte de sudur. Su, bizim iinde yaadmz
drdnc boyutla ruhumuzun beinci boyutu arasndaki
balanty temsil eder. Suyun infrared (kzl tesi) IR nlarn
emmesi gibi su ile ilgili pek ok alma, suyun gzle grnmeyen
etkilerini meydana kartmtr. Ancak, bu almalarn hibirisi Dr.
Masaru Emotonun zarif almas ile boy lemez. Dnce ve
gzelliin etkisi bundan evvel bu kadar iyi bir eklide bilim
adamlarnca hi anlatlmamt.
Holistik dnde; hayatn fiziksel, mental ve ruhsal ynlerine
balantl, btncl ve dengeli baktr. Baka bir ifadeyle bilim ve
ruhun birlemesiyle dnyay alglamaktr.
Naturally Well mecmuasnn editr olan Dr. Marcus Laux ise
yle bir yorum yapmtr: Galileo, Newton, Einstein gibi Dr.
Masaru Emotonun net vizyonu da bize hem kendimizi hem de
evreni farkl bir ekilde alglamay gstermitir. Burada bilim ve
ruh birleerek bizim dnyay alglaymzla ilgili inkr
edilemeyecek bir kuantum sramas yapm, salmz
kazanarak nasl huzur duyabileceimizi gstermitir.

SOSYAL ALANDA KULLANILAN KMYA
KELME VE DEYMLER

Kaynaa cva aktmak: Kayna kurutmak demektir.
Zrnk: Arsenik.
Zrnk bile koklatmamak: En ufak bir ey bile vermemek
demektir.
Sar
(24
Ayar)
Beyaz Gl Mavi
Yeil
Pemb
e
Mor