You are on page 1of 11

JU UNIVERZITET U TUZLI

TEHNOLOSKI FAKULTET
Predmet: Konstrukcioni materijali,korozija i zaštita I

Vježba
ANODNA POLARIZACIJA I PASIVNOST METALA

Studenti:
Huso Jašarević
Amira Imširović
Uvod
Pasivno stanje je stanje povećane korozijske otpornosti metala ili legura
uzrokovano usporavanjem anodnog dijela procesa. Pojava pri kojoj dolazi do
promjene osobina metala, koji postaje koroziono postojaniji naziva se
pasivacija, a stanje metala pasivno. Najčešće je metal prekriven neporoznim
slojem koji onemogućava njegovo daljnje rastvaranje. Zahvaljujući pojavi
pasivacije korozioni procesi u svkodnevnim uslovima korišćenja metala nisu
tako intenzivni koliko bi bili da nejma pasivacije. Metal se može prevesti u
pasivno stanje anodnom polarizacijom i promjenom oksidacijskog
djelovanja otopine.

Tipičan oblik krive anodne polarizacije pasivirajućeg metala


shematski je prikazan na slici 1.

Slika 1. Šematski prikaz krive anodne polarizacije


pasivirajućeg metala

Anodnom polarizacijom metala od korozionog potencijala Ekor


prema pozitivnijim potencijalima, gustina struje otapanja metala raste do
maksimuma struje ikrit –kritične gustine struje, odnosno do potencijala
pasivacije Ep. Kritična struja i potencijal pasivacije važne su karakteristike

2
korozionog sistema i ovise o osobinama metala, satavu i koncentraciji
elektrolita, temperaturi, miješanju i brzini polarizacije. Što je napon
pasivacije negativniji, a struja pasivacije manja, metal će lakše preći u
pasivno stanje. Nakon prijelaznog stanja i uspostave pasivnog sloja na
površini metala uspostavlja se struja pasivacije ip, na potencijalu potpune
pasivacije Epp. Potencijal na kojem prilikom polarizacije iz pasivnog stanja u
katodnom smjeru, dolazi do naglog porasta struje (depasivacije) naziva se
Fladeov potencijal, EF i ne mora biti jednak naponu potpune pasivacije Epp.
U pasivnom stanju, struja je nezavisna od napona sve do potencijala
transpasivnosti Etp. U transpasivnom stanju, odvija se reakcija oksidacije
metala uz razvijanje kisika, zajedno s oštećenjem zaštitnog sloja i porastom
struje otapanja metala.

Brzina korozije mnogih metala (npr. željeza, hroma, nikla, titana,


aluminija) u otopinama jako oksidativnih tvari, može biti sporija nego u
otopinama slabooksidativnih tvari (npr. željezo se otapa u razrijeđenoj
nitratnoj kiselini, a pasivira u koncentriranoj). Neki metali (npr. aluminij,
hrom, titan), pasiviraju se ili nalaze u blizini pasivnog stanja čak i u vodi, što
omogućava njihovu široku upotrebu kao konstrukcionih materijala. Pasivno
stanje metala može se duže ili kraće vrijeme zadržati i nakon izmene
spoljašnjih uslova a koji su doveli do pasivacije. Na primer, željezo
pasivirano u koncentrovanoj nitratnoj kiselini zadržava postojanost i u
razblaženoj nitratnoj kiselini dugo nakon pasiviranja, iako bi se bez
prethodne pasivacije vrlo brzo otopilo.

Svaka oksidativna tvar koja može oksidirati metal, pomiče njegov


korozijski potencijal u pozitivnom smijeru.

Anodna polarizacijska kriva željeza u otopini sulfatne kiseline 3 <


pH < 6, shematski je prikazana na slici 2.9. Obzirom na procese koji se
odvijaju na željeznoj elektrodi, anodna kriva može se podijeliti na šest
područja. Mehanizmi prema kojima se odvijaju reakcije u pojedinom
području, date su u tabeli 2.4

3
Slika 2. Anodna polarizaciona kriva željeza u kiseloj otopini: A-aktivno
područje, B-prelazno područje, C-predpasivno područje, D-područje
stvaranja pasivnog sloja, E-pasivno područje, F-transpasivno područje

U aktivnom području, otapanje čistog željeza u kiseloj otopini bez


kisika, odvija se prema Bockrisovom mehanizmu. Međuprodukt reakcije
otapanja je FeOH koji se nalazi adsorbiran na površini elektrode.
Prekrivenost površine ovim međuproduktom, zavisi o pH i može biti opisana
Langmirovom, odnosno Temkinovom adsorpcijskom izotermom. Najsporiji
stupanj je reakcija elektrohemijske desorpcije (reakcija II, tabela2.4).
U prelaznom području javlja se maksimum struje na vrijednosti
potencijala, koja ovisi od pH sredine.
U predpasivnom području odvijaju se dvije paralelne
elektrohemijske reakcije (reakcija V i VI, tabela 2.4)
U području stvaranja pasivnog sloja odvijaju se reakcije VII i VII
(tabela 1.). Nastaje neporozni oksidni sloj maghemita (γ - Fe2O3) i magnetita
(Fe3O4)
U transpasivnom području počinje se odvijati reakcija izdvajanja
kisika (2.21) i struja raste.

2 H2O + 4e → 4H + + O2 (2.21)

4
Tabela 1. Mehanizam otapanja čistog željeza od aktivnog do pasivnog
područja.

Područje Mehanizam reakcije


Fe + H2O → (FeOH)ads + H + + e (I)
Aktivno (FeOH)ads → FeOH + + e (II)
FeOH + + H + → Fe2+ + H2O (III)
Prelazno (FeOH)ads + H2O → [Fe(OH)2]ads + H + + e (IV)
Predpasivmo Fes [Fe(OH)2]ads → FeOH + + (FeOH)ads + e (V)
[Fe(OH)2]ads + H2O → [Fe(OH)3] + H + + e (VI)
Nastajanje 2[Fe(OH)3] → γ - Fe2O3 + 3H2O (VII)
pasivnog sloja [Fe(OH)2]ads + Fe2O3 → Fe3O4 + 3H2O (VIII)

Zadatak vježbe
Snimiti anodnu polarizacijsku krivu željeza u otopini sulfatne
kiseline od potencijala korozije do transpasivnog područja
Na dobivenom dijagramu odrediti kritičnu struju, napon pasivacije,
struju potpune pasivacije te napon transpasivacije.

Aparatura i metoda rada


a) Elektrohemijska pasivacija
Pripremi se otopina kiseline zadane koncentracije. Elektroda od
željeza, posebno konstruisana za ove namjene u vidu valjka (slika 2.10),
izbrusi se brusnim papirom, odmasti organskim otapalom i ispere
destilovanom vodom.

5
Slika 3. Izvedba radne elektrode: 1-željezo (čelik), teflonska traka,
3-plastična cijevčica

Radna elektroda, referentna zasićena kalomel elektroda i platinska


elektroda (protuelektroda), postave se na stalak i urone u otopinu kiseline u
kojoj će se vršiti anodna polarizacija. Radna i referentna elektroda spoje se
na voltmetar visokog unutarnjeg otpora prema shemi na slici 4. Nakon 10-15
minuta očita se potencijal otvorenog kola.

Slika 4. Shema za mjerenje potencijala otvorenog kola

6
Nakon što se sistem stabilizovao, elektrode se prema shemi na slici
5. spoje na potenciostat koji je priključen na računar. Softveru se zada
početna vrijednost modulacijskog napona koja odgovara potencijalu
otvorenog kola ranije očitanog . Napon na izvoru mijenja se korakom od 2
mV s -1, te se za svaku vrijednost napona automatski očitava struja u
strujnom kolu između radne i protuelektrode. Tokom vremena, prati se
vrijednost struje i mjerenje se prekida u transpasivnom području.

POTENCIOSTAT

Radna
elektroda

Referentna
Računar
elektroda

Protu-
elektroda

Slika 5. Shema aparature za polarizaciona mjerenja

7
Tabela 2. Eksperimentalni podaci
Čelik…. Čelik 4582
Potencijal Struja Struja
(mV) I (mA) I (mA)
-500 0.100 0.655
-400 0.118 0,090
-300 0.040 0,222
-200 0.025 0,416
-100 0.018 0,110

8
0 0.004 0.002
100 0.006 0,016
200 0.009 0,007
300 0.006 0,011
400 0.005 0,008
500 0.005 0,001
600 0,003 0,002
700 0,001 0,005
800 0,007 0,016
900 0,015 0,029
1000 0,026 0,046
1100 0,028 0,060
1200 0,081 0,090
1300 0,820 0.165
1400 0.374

1500 0.409

9
Shematski prikaz krive anodne polarizacije
pasivirajuceh metala celik.....

0.9

0.8

0.7

0.6

0.5
Struja

0.4 Struja

0.3

0.2

0.1

0
Potencijal
00
00

00

00

00
10

70

90
30

50

11
-5

-3

-1

13

10
Shematski prikaz krive anodne polarizacije
pasivirajuceg metala čelik 4582
0.7

0.6

0.5

0.4
Struja

Struja
0.3

0.2

0.1

0
Potencijal
0
0

0
0

00
00
00
00
00
00

10
30
50
70
90
11
13
15
-5
-3
-1

11