UVOD

Monetarizam se na intelektualnoj sceni ekonomske misli pojavio krajem 40-ih i polovinom 50-ih godina sa značajnim radovima svog utemeljivača Miltona Friedmana1. Monetarizam takođe predstavlja školu ekonomske misli po kojoj su poremećaji u monetarnom sektoru glavni uzročnici ekonomskih kriza, i predstavlja ekonomski pravac koji pokušava da objasni nastanak kriza u privredi. Uz Kejnzijanizam i Novu klasičnu makroekonomiju, predstavlja jednu od tri najuticajnije makroekonomske škole 20. vijeka. U pogledu teorije, ovaj pravac ekonomske misli predstavlja modernu verziju neoklasične ekonomske škole, jer oživljava i reformuliše kvantitativnu teoriju novca i ulogu monetarne politike. Jednim dijelom monetarizam je nastao i kao odgovor na vladajuću kejnzijansku paradigmu, pa se stoga pojava i jačanje uticaja monetarizma u literaturi često označava kao monetaristička kontrarevolucija. Po monetaristima, ključnu ulogu u regulisanju ekonomskih tokova ima novac. Monetarizam pretpostavlja da su tržišna konkurencija, fleksibilnost i potpuna liberalizacija tržišta, uz povlačenje države najbolji lijek protiv inflacije.

Milton Friedman (rođen 1912.) profesor Univerziteta u Chicagu, koji je nastavio tradiciju Čikaške škole karakteristične po očuvanju i daljoj nadogradnji kvantitativne teorije novca.
1

1

2 . urednik časopisa Economic Journal. (1883–1946) – engleski ekonomista. uvođenje stabilne funkcije tražnje za novcem. jedan od glavnih predstavnika građanskih ekonomista. kapitalizam je pogodila Velika depresija. odbacivanje preferencije likvidnosti. U domenu teorije i ekonomske politike. Kejnzijanska škola zalaže se za intervenicionističku ekonomsku politiku. godine kada je uslijedio napad na kejnzijanski koncept Philipsove krive. a od 1912. Kriza je zahvatila čitav svijet. To je bila nesumnjiva intelektualna i politička pobjeda monetarizma. 1936. Predvodnik ove struje kao moderne verzije neoklasične škole. godine ugrađujući kejnzijanske stavove posle Velike depresije. odbacuje Sayov zakon tržišta i punu zaposlenost i minimizira ulogu novca i monetarne politike. 3 Reč je o Zakonu o zaposlenosti (The Emplyment Act) koji je američki Kongres doneo 1946. ekonomska nauka u liku neoklasične teorije bila je uzdrmana i u nju je poljuljano povjerenje akademske javnosti i političara. bio je Milton Friedman. Prema ovom zakonu vlada treba da nastavi da dostigne nivo pune zaposlenosti i maksimalne proizvodnje. godine pojavila se knjiga (John Maynard Keynes2. John Maynard. jesu teorijski argumenti nastali u direktnoj polemici sa kejnzijancima. pojavili su se monetaristi oživljavajući neoklasičnu paradigmu i krećući u kontraofanzivu protiv osnovnih postavki kejnzijanizma. Teorija permanentnog dohotka. U hronološkom smislu razlikujemo pet etapa u razvoju monetarizma:   Prva etapa tokom 50-ih godina kada je formulisana teorija permanentnog dohotka i teorija stabilne tražnje za novcem. U tim okolnostima. Treća etapa od 1967. čini Predsjednika i vladu odgovornim za aktivnu ekonomsku politiku i nisku stopu nezaposlenosti. Tako se od kejnzijanskog stava da "novac nije važan" dospjelo do stava da su novac i upravljanje ponudom novca najvažniji. Depresiju je pratio dubok pad proizvodnje. deflacija. negiranje Philipsove krive u dugom roku i potenciranje pravila naspram diskrecije. masovna nezaposlenost i serija bankrotstva banaka i preduzeća.godine predavač na Kembridžu. Druga etapa tokom 60-ih godina kada su se pojavili radovi o značaju i ulozi monetarne politike u monetarnoj istoriji SAD i model optimalne količine novca. dok je oporavak bio spor i dugotrajan. The General Theory Employment.  2 Keynes. uvođenjem prirodne stope nezaposlenosti i adaptivnih inflacionih očekivanja. Osnovni makroekonomski problem Kejnzijanizma je borba protiv nezaposlenosti. Proučavanje monetarizma neodvojivo je od proučavanja i dobrog poznavanja kejnzijanske ekonomske škole. Od 1908. a da je inflacija najznačajniji problem privrede nastao neefikasnom intervencijom države. a posebno najrazvijenije zemlje.3 Kada se činilo da je Kejnzijanizam potpuno prevladao. Monetarizam je značajnim dijelom nastao kao reakcija liberalne desnice i neoklasike na pojavu kejnzijanizma i na njegovu dominaciju u teoriji i politici sve do kraja 60-ih godina. Interest and Money). a zakon koji je Američki kongres donio 1946.OSNOVE MONETARIZMA U periodu 1929-1933. Tokom narednih desetak godina Kejnzijanizam postaje vladajuća ekonomska doktrina u teoriji i politici.

njena uloga mora da se svede na zaštitu unutrašnje i spoljašnje bezbjednosti. 6 "Država blagostanja" (Welfare state) je koncept države čiji je cilj visok nivo zadovoljenja individualnih i kolektivnih potreba ljudi. Grad je postao poznat zbog Međunarodne monetarne konferencije koja je održana u ovom gradu 22.Četvrta faza uslijedila je posle 1973 god. godine. kontraproduktivni su. Moć vlade treba da bude disperzovana i decentralizovana. 4 Fed je skraćenica za Federal Reserve System i predstavlja centralnu banku SAD. prenaglašena fiskalna politika. Takođe. zaštitu zakona. Tokom 70-ih godina monetarizam odnosi prevagu u ekonomskoj politici. U obrazloženju Nobelovog komiteta stoji: nagrada se dodjeljuje za doprinos monetarističkoj teoriji i stabilizacionoj ekonomskoj politici.  Privatni sektor je po prirodi stabilan. a posebno u Fed-u4 kada na njegovo čelo staje P. Jačanju ovih političkih uticaja prethodio je rast inflacije u zapadnim zemljama. devalvacija funte 1967 god. Takvu državu karakteriše visok nivo oporezivanja i društveni konsenzus. Peta faza počinje krajem 60-ih i odvija se tokom 70-ih godina sa pojavom Nove klasične makroekonomije. tome treba dodati neuspjeh kejnzijanske politike u obračunu sa inflacijom i u izgradnji koncepta "države blagostanja". pojava stagflacije i prvi naftni šok 1974. i u ekonomskim programima konzervativnih stranaka i stranaka desnog centra. Osnovna načela za koja se zalagao tokom čitavog svog intelektualnog i praktičnog rada mogu se sažeti u sledeće: Vlada treba da bude ograničena. ugovora privatne svojine i konkurentskog tržišta. a ne samo dobra djela. konkurentsko tržište i privatna svojina su preduslovi političke slobode.]. Ekonomske slobode. i značajna socijalna pomoć siromašnima.6 Nobelovu nagradu za ekonomiju 1976. Volcker. ali i kao odgovor na sistem centralnoplanskih privreda. 3 . država treba da promoviše privatni interes i individualne vrijednosti i preferencije. koja se često naziva i Novi monetarizam. Prekomjerna državna intervencija. jer iskustvo pokazuje da vlada koja ima preveliku moć može da čini i loša. kao i u međunarodnim institucijama kao što su Međunarodni monetarni fond i Svjetska banka. kada monetarizam počinje da dominira u akademskim institucijama na Zapadu. jula 1944. a sačinjava ga 12 najvećih banaka federalnih rezervi u velikim gradovima SAD. 5 Bretton Woods je maleni grad u američkoj saveznoj državi New Hampshire. godine dobija Friedman i ta činjenica predstavlja završno priznanje njemu i monetarističkoj školi. Nastala je delimično na kejnzijanskoj teoriji i na teoriji ekonomije blagostanja. kada su stvorene sljedeće organizacije: Međunarodni monetarni fond MMF i Međunarodna banka za obnovu i razvoj ili Svjetska Banka. Sistem postoji od 1913. monetarnim institucijama. a vlada treba da kontroliše ponudu novca i da se u ekonomskoj politici opredjeli za čvrsta pravila. Smithova "nevidljiva ruka" efikasnija je od državne intervencije. jer slabe privatnu inicijativu i dovode do neoptimalne alokacije ograničenih resursa. kolaps Bretton-Woodsa5 [mart 1973.. a najviše mu se približila Švedska sa dugogodišnjom socijal-demokratskom vladavinom. rat u Vijetnamu. Posle II svjetskog rata mnoge zapadne zemlje su gradile ovaj koncept.

Pigou u formi tzv. Tu se polazi od koncepta novca kao oblika držanja imovine pojedinca – aktive tj. godine i to je i do danas jedna od najčešće navođenih formula u ekonomskim radovima.1. Još u 16-om vijeku u doba cjenovne revolucije u Evropi. Ideja permanentnog dohotka i stabilne tražnje za novcem upućuje na važno načelo monetarizma o prirodnoj stabilnosti privrede i automatskom mehanizmu uspostavljanja ravnoteže putem fleksibilnih cijena i slobodne tržišne igre. Na taj način i potrošnja i tražnja za novcem su funkcije permanentnog dohotka koji ima znatno niže oscilacije od tekućeg dohotka i agregatne tražnje. Na tražnju za novcem utiču brojni faktori od kojih najveći značaj imaju permanentni dohodak i stopa inflacije. 1911. U teoriju Philips_ove krive uvodi se pojam prirodne stope nezaposlenosti (NRU) koja označava dugoročnu – valrasijansku ravnotežu na tržištu rada u uslovima nesavršene konkurencije. Friedman uvodi koncept permanentnog dohotka koji definiše kao dugoročni stabilni – ravnotežni nivo dohotka pojedinca. Neoklasičnu varijantu kvantitativne teorije dao je 1917. kao kapitalnog dobra za firmu. Teorijski postulati monetarizma Najbitniji teorijski postulati Monetarizma su: Prihvata se kvantitativna teorija novca preformulisana u obliku dugoročno stabilne agregatne funkcije tražnje za novcem. Tražnja za novcem je dugoročno stabilna funkcija prikazana kao realna količina novca. Kembridžke jednačine. A.2. Fisher. Brzina opticaja novca stabilna je tokom vremena. a kamatna stopa ima neznatan uticaj na tražnju za novcem. 4 . od novca ka nivou inflacije. Po njima je inflacija posledica priliva plemenitih metala u Evropu i povećanja količine novca u opticaju usljed čega je on izgubio svoju vrijednost. OSNOVNA NAČELA MONETARIZMA Monetarizam je preformulisao kvantitativnu teoriju novca i nastavio usmenu tradiciju Čikaške škole koja je proučavala ovaj problem. 2. Svi ovi navedeni mogu se smatrati prethodnicima monetarističke škole. Stoga postoji duga lista prethodnika monetarizma koji su formulisali ranije primitivne i manje sofisticirane verzije kvantitativne teorije novca. Umesto Keynes_ovog koncepta apsolutnog dohotka. kvantitativnu teoriju novca formulisali su nezavisno jedan od drugog španski teolog Mercado i francuski pisac Boden. Ponuda novca u privredi ima egzogeni karakter (određena je politikom Centralne banke) i uzročnost ide od novca ka nominalnom dohotku tj. Prvu matematički izraženu verziju dao je američki ekonomista I. Stabilnost tražnje za novcem održana je čak u uslovima hiperinflacije.

novac djeluje na društveni proizvod. koja je pokazivala inverznu korelaciju nadnica (kasnije inflacije) i nezaposlenosti. a napredak u objašnjenju postiže se većom preciznošću u predviđanju događaja. porast konkurentnosti tržišta (u prvom redu tržišta radne snage). Pozitivistički empirijski pristup u pogledu metoda istraživanja. Zahvaljujući adaptivnim očekivanjima moguć je kratkoročni efekat "novčane iluzije" i aktivistička ekonomska politika u kratkom roku. 7 Philips_ova kriva – mnogo godina je bila osnov Kejnzijanske makroekonomske politike. Teoriju sačinjavaju dva elementa modela: uprošćen prikaz složenog svijeta i skup pravila o relacijama između ekonomskih veličina u privredi. a to su prije psihološke nego logičke kategorije. Ipak. ističući svoju dihotomiju da je novac u kratkom roku neneutralan. Teorija će biti prihvaćena ukoliko prognoza odgovara ishodu. jer je nastala kao posljedica pogrešnog upravljanja ponudom novca.  Državna intervencija je neefikasna. inspiracija. i smanjenje socijalnih izdataka.Postoji stabilan odnos između ponude novca i nominalnog dohotka. porast profitne motivacije u korist privatnog sektora. jer dovodi do istiskivanja privatnog sektora (crowding-out efekat). Time je objašnjavala i na neki način omogućavala da se "trguje"(tzv. intuicija i inventivnost. presudnu ulogu u razvoju ekonomske teorije igra kreativnost. formalna matematika i statističko-ekonometrijsko testiranje sastavni su dio ekonomske nauke. Velika depresija dokaz je važnosti novca i moći monetarne politike.  Monetaristi u ekonomsku teoriju unose koncept adaptivnih inflacionih očekivanja i ugrađuju ih u funkciju tražnje za novcem. Monetaristi prave razliku između kratkog i dugog roka. inflacije i neefikasne alokacije resursa. Logika. Stoga se u ekonomskoj politici prednost daje pravilima. smanjenje budžetskih izdataka i poreskih opterećenja. a 12-18 mjeseci prethodi rastu stope inflacije. jer je i inflacija najznačajniji privredni problem koji nastaje kao posljedica prekomjerne ekspanzije u ponudi novca i pretjeranih fluktuacija – varijacija u ponudi kojom upravljaju centralne banke. Trade-off) između nezaposlenosti i inflacije.  Liberalistička ekonomska filozofija i ekonomske slobode od ključnog su značaja za ponašanje ekonomskih aktera kao racionalnih subjekata. Zato ključni instrument ekonomske politike treba da bude ponuda novca. To znači da je cilj ekonomske nauke razvoj teorija – hipoteza koje dobro predviđaju događaje i fenomene koje istražuju. a ne diskreciji. Adaptivna očekivanja dovode do različitog ponašanja ekonomskih subjekata u kratkom i dugom roku i znače dinamički koncept proučavanja makroekonomije. Kratkoročno. Zbog toga primat mora da ima monetarna politika upravljanja ponudom novca na osnovu dugoročne konstantne stope monetarnog rasta. dugoročno djeluje na cijene. Rast ponude novca za 6-9 mjeseci prethodi rastu nominalnog dohotka. 5 . potrošnu funkciju i Philips_ovu krivu7. Neophodno je dugoročno smanjenje uloge države. a ne kamatna stopa. a u dugom roku utiče samo na apsolutni nivo cijena.

U funkcionalnom obliku to se može izraziti na sledeći način: M d / P = f(π. Kembridžska verzija poslužila je kao osnova za tumačenje inflacije koju su kasnije preuzeli i monetaristi. Prvu matematičku verziju teorije dao je Fisher. Simbol k na desnoj strani jednačine predstavlja recipročnu vrijednost brzine opticaja novca i pokazuje željeni nivo novčane mase u nominalnom dohotku. Y ) − + 6 . a desna strana tokovima dobara i usluga koje novac opslužuje. a P prosječna cijena od T. Lijeva strana jednačine odgovara tokovima novca. Kasnije. uzročnost ide od novca ka cijenama. Dohodna verzija omogućila je lakši statistički prikaz kvantitavine teorije i u njoj je naglasak na ulozi novca kao zalihe vrijednosti. Modifikovana verzija glasi: MV=M1V1=PT U ovom slučaju M i M1 su gotov novac i depozitni novac. a značenje simbola je sljedeće: Md je tražnja za novcem. tako da teško može da se aplicira na druge privrede koje nemaju takve karakteristike. s razvijenom finansijskom strukturom i finansijskim instrumentima (tržištem). V transakciona brzina novčanog opticaja. da su V i T konstantni tj. jer cijene predstavljaju trošak držanja novca. Funkcija tražnje za novcem Model tražnje novca neokvantitativne teorije građen je za jednu visokorazvijenu i monetarizovanu privredu (npr. a V i V1 su brzina opticaja gotovog novca i brzina opticaja depozita. Time izraz Py postaje nominalni dohodak. godine. SAD). tražnja za novcem jednaka je egzogenoj ponudi novca. pri čemu važi da je M d = M = M tj. jer je P indeks cijena. a ne kao transakcionog sredstva Kembridžska verzija kvantitativne teorije glasi: Md=kPy Ovu jednačinu formulisao je Pigou 1917. T ukupan broj transakcija u određenom vremenskom periodu. To je transakciona jednačina koja glasi: MV=PT pri čemu je M nominalna količina novca.2. a y je realni nacionalni dohodak. Suština je da se rastom ponude novca povećava nivo cijena. transakciona jednačina zamjenjena je dohodnim oblikom kvantitativne jednačine koja glasi: MV=Py U ovoj jednačini na desnoj strani imamo nominalni dohodak. a rast nivoa cijena smanjuje realnu količinu novca koju pojedinci žele da drže. Dvije su pretpostavke: 1. zavise od realnih faktora i 2.2. posebno na našu privredu.

tokom rasta inflacije smanjuje se k.Tražnja za novcem u ovom slučaju raste sa rastom realnog dohotka. Grafički ovo se može prikazati na sljedeći način: 1/P MS1 MS2 1/P1 A B 1/P2 Md Na x-osi je količina M novca. realnom količinom novca. dovodeći do rasta dohotka u kratkom roku. Ovo je tzv. pa se analiza integriše u teoriju kapitala i portfolio pristup. Rast ponude novca na nivo M2S dovodi do uspostavljanja nove ravnoteže u tački B u kojoj je viši nivo cijena (1/P2) i niži novo realne količine novca. a realna količina novca samo se prilagođava prema principu optimizacije korisnosti. Na taj način tražnja za novcem zavisi od prinosa i troškova novca kao oblika aktive. a povećava V. a do rasta nivoa cijena u dugom roku. a opada sa rastom stope inflacije. Na taj način rast ponude novca ima za posljedicu rast cijena. smanjenje realne količine novca i izjednačavanje ponude i tražnje za novcem pri višem nominalnom nivou cijena. Tražnja za novcem i brzina opticaja novca suštinski su stabilni čak i tokom hiperinflacija. Vlasnik novca kao imovine raspodjeljuje ga na takav način da za sebe ostvari maksimum korisnosti. a za firmu je kapitalno dobro. Tražnja za novcem zavisi od imovine.  Najvažniji činioci u tražnji za novcem su permanentni dohodak i stopa inflacije kao trošak držanja novca. Novac je za pojedinca oblik držanja imovine – aktive. Pretpostavke Friedman_ove funkcije tražnje za novcem su: Kvantitativna teorija novca je stabilna funkcija tražnje za novcem sa realnim veličinama tj. kao i od ukusa i preferencija pojedinaca. Prema tome. jer inflacija smanjuje prinos na novac tj. 7 . Friedman_ova dihotomija. nivoa cijena i prinosa alternativnih oblika imovine. a ponuda i tražnja za novcem izjednačavaju se na sve višem nivou cijena. U tački A je ravnoteža ponude i tražnje novca pri nižem nivou cijena. a na y-osi je vrijednost novca kao recipročna vrijednost apsolutnog nivoa cijena (1/P). predstavlja oportunitetni trošak držanja novca. Nominalna količina novca utiče na nominalni dohodak sa vremenskim pomakom.

jer to ima stabilizirajući efekat na privredu.8 Istovremeno. dovodi do inflacije i neefikasne alokacije resursa. u ekonomske slobode i privatnu inicijativu. Inflacija je "uvijek i svuda monetarni fenomen". Ključni instrument monetarne politike nije kreditna politika (upravljanje kamatnom stopom). Kao što inflacija postaje prioritetni privredni problem. Prihvataju Sayov zakon tržišta. jer smanjuje motivaciju pojedinaca. već monetarna politika koja upravlja ponudom novca. 8 Austerity je tip konzervativne ekonomske politike koju su upražnjavali hrišćanski demokrati u Nemačkoj. a monetarna politika mnogo je efikasnija u obračunu sa inflacijom. Pomak je vidljiv prelaskom sa "države blagostanja" i klasnog kompromisa – društvenog konsenzusa na austerity-politiku "stezanja kaiša". Osnovna načela monetarističke ekonomske politike su: Monetaristi vjeruju u stabilnost privatne privrede. vrši zaštitu građana i institucija tržišne privrede. U upravljanju ponudom novca Centralna banka treba da svede fluktuacije u ponudi novca na minimum. usmeravanje resursa iz potrošnje na investicije i smanjenje troškova za administraciju. Promjena prioriteta prisutna je čak i kod socijaldemokratskih partija i partija lijevog centra.MONETARIZAM. Liberalistička ekonomska politika podrazumijeva da država određuje minimalna pravila igre. uočljiv je pomak ka monetarističkoj ekonomskoj politici u većini vodećih kapitalističkih zemalja. Fiskalna politika je neefikasna zbog efekta istiskivanja investicija privatnog sektora i rasta inflacije kao posljedice budžetskog deficita i teoreme o akceleraciji. Novac je neneutralan isključivo u kratkom roku. EKONOMSKA POLITIKA I PRIVREDNI RAST Sredinom i krajem 70-ih godina. veruju u model potpune konkurencije i fleksibilnih cijena i zastupaju liberalističku ekonomsku politiku. Pristup ekonomskoj politici konzistentan je sa teorijskim postavkama monetarizma i zasnovan je na liberalističkoj ekonomskoj filozofiji. a u dugom roku utiče samo na cijene. Reč je o restriktivnoj fiskalnoj politici. prioritet dobija borba protiv inflacije i kontrola ponude novca naspram niske stope nezaposlenosti. Phillips_ova kriva i kriva agregatne ponude vertikalne su u dugom roku. Odlučujući uticaj u stabilizacionoj politici ima smanjenje ponude novca i eliminisanje budžetskog deficita. Kako je to Friedman istakao u knjizi "Capitalism and Freedom" pretjerana državna intervencija je štetna. Opredjeljenje za ova dva instrumenta povećava kredibilitet programa i reputaciju vlade. već inflacija. Osnovni problem privrede nije nezaposlenost. Osnovna načela su smanjivanje budžetskog deficita. 8 . a pogotovu kod konzervativnih i partija desnog centra. Aktivna ekonomska politika neefikasna je u dugom roku. tako i monetarna politika dobija primat u okviru ekonomske politike. Stabilizaciona politika po pravilu ima znatne socijalne troškove.

dok u dugom roku povećava inflaciju i smanjuje efikasnost u alokaciji resursa. Tako su definisani sledeći kriterijumi koje zemlje članice moraju ispuniti da bi se priključile jedinstvenoj valuti: budžetski deficit treba da bude ne veći od 3% društvenog proizvoda. Ovo liči na kompromis kejnzijanaca i monetarista. smanje izdatke za nezaposlene. a javni dug ne smije da pređe nivo od 60% društvenog proizvoda. feedback-pravilo (ovo pravilo znači da će stopa ponude novca da se koriguje kad god postoji odstupanje tekuće nezaposlenosti od ravnotežne tj. Aktivna i pasivna ekonomska politika Kejnzijanci su za aktivnu ekonomsku politiku. oni polaze od Pigouovog efekta i ističu neposredni uticaj ponude novca na realne agregate bez posredovanja kamatne stope. Monetaristi su načelno protiv aktivne ekonomske politike. (iz 1991. Oni smatraju da je moć monetarne politike privremena. a povećan stepen konkurentnosti i liberalizacija privrede. U transmisionom mehanizmu monetarne politike. ali po cijenu značajnog rasta stope nezaposlenosti što su monetaristi i isticali kao neizbježan trošak. daju podstrek privatnoj inicijativi i krupnom kapitalu. Među makroekonomistima kejnzijanskog i monetarističkog opredjeljenja skoro da je postignut konsenzus da ekonomska politika u kratkom roku može da utiče na realne agregate. Prioritet je postala niska stopa inflacije i tu su postignuti značajni rezultati. Privatizacija je postala svjetski trend. U politici deviznog kursa monetaristi se zalažu za fleksibilni devizni kurs. Aktivnu ulogu treba da igra samo monetarna politika i to ograničeno aktivnu slijedeći fiksno pravilo o konstantnoj stopi monetarnog rasta. 3. kad god se nezaposlenost smanjuje za određeni procenat). KRITIKA MONETARIZMA 9 . punu konkurenciju i slobodne cijene. a da je u dugom roku primaran uticaj na cijene. Takođe. cilj Centralne banke Evropske unije biće nulta stopa inflacije. Moguća su dva tipa pravila ekonomske politike: 1) Pasivno pravilo (Friedman). ograniče moć sindikata i da povećaju konkurentnost tržišta rada.) pruža primjer korišćenja pravila u ostvarivanju određenih institucionalnih ciljeva i ciljeva ekonomske politike. mada je zapravo bliže monetarističkim tvrdnjama. 2) Aktivno. Oni su za slobodnu tržišnu igru. nivo zaposlenosti i društvenog proizvoda.1. putem raznih stimulativnih mehanizama i poreskih olakšica. smanjen je budžetski deficit i umanjena aktivna uloga države. Tokom 90-ih godina u gotovo svim razvijenim zapadnim zemljama vodi se ekonomska politika zasnovana na liberalno-konzervativnim načelima. jer veruju da se putem fiskalne i monetarne politike može uticati na agregatnu tražnju. gde stopa monetarnog rasta treba da bude dugoročno stabilna (3-5% godišnje) i da prati stopu rasta realnog društvenog proizvoda. jer vjeruju u vertikalnu Philips_ovu krivu i vertikalnu krivu agregatne ponude u dugom roku. U skladu sa konceptom ekonomskih sloboda. Ugovor iz Maastrichta o formiranju Centralne banke Evropske unije i stvaranju jedinstvene evropske valute.Na tržištu rada monetaristi nastoje da smanje troškove radne snage.

liberalna načela ekonomske politike i danas dominiraju kod kreatora i realizatora te politike bez obzira da li je riječ o partijama lijeve ili desne provenijencije. Određenu kritiku monetaristima upućuju i predstavnici Nove klasične makroekonomije. LITERATURA 10 . a Monetarizam i danas najuticajnija škola ekonomske politike. a u ekonomskoj politici tokom druge polovine 70-ih godina. teorije inflacije i adaptivnih inflacionih očekivanja. teorije nominalnog dohotka i uloge koju igra ponuda novca. Većina kritičkih argumenata može se grupisati u sljedeća područja: funkcije tražnje za novcem i permanentnog dohotka. Monetaristi su bili vrlo uporni i veoma homogeni. osnovna načela svoje doktrine. Druga grupa prigovora upućena je Cagan_ovom modelu hiperinflacija. koncepta prirodne stope nezaposlenosti. ili na osnovu konstrukcije drugačijeg tipa teorijskih i makromodela privrede. Brojne kritičke primjedbe upućene su konceptu Philips_ove krive u koju je Friedman ugradio adaptivna inflaciona očekivanja i prirodnu stopu nezaposlenosti. ZAKLJUČAK Monetaristi su odgovarali na brojne primjedbe pretežno kejnzijanske škole. Kritički argumenti su teorijske i empirijske prirode.  ekonomske politike i njenih učinaka. da je u kontekstu pozitivne ekonomije monetarizam vjerovatno i najbliži ekonomskoj stvarnosti koju proučava. proistekli ili na osnovu konkretnih empirijskih istraživanja. braneći manje ili više uspješno. Friedman uz Keynes_a je svakako najznačajniji ekonomista proteklog vijeka. U najnovije vrijeme na teorijskom planu monetarizam je zamijenila Nova klasična makroekonomija koja zastupa visoko sofisticiranu matematičko-ekonometrijsku metodologiju i ima rigoroznije pretpostavke u vezi sa modelom licitacije cijena.Najžešča kritika monetarizma dolazi iz redova kejnzijanaca i Novih kejnzijanaca kao moderne verzije. predavanjima i javnim nastupima vodio iscrpljujuću polemiku sa svojim teorijskim protivnicima. člancima. Monetaristička kontrarevolucija odnijela je prevagu u akademskim krugovima tokom prve polovine 70-ih godina. Friedman je u svojim knjigama. Ipak. "čišćenja" tržišta i inflacionih očekivanja.Tako da se slobodno može reći. Predstavnici Nove klasične makroekonomije upućuju monetaristima dve grupe prigovora: Prva grupa prigovora vezana je za adaptivna inflaciona očekivanja koja treba zameniti racionalnim očekivanjima.

www. Prof.Univerzitet za poslovne studije Banja Luka. dr Radovan Klincov.rs/nastava/osnovi_makro_ekonomije/ www.org/wiki/Monetaristička_teorija 11 .ac. 2008 god.wikipedia. Prof. Dr Slobodan Komazec. Banja Luka.sh. Prof. Dr Jovan Sejmenović.ekof. dr Žarko Ristić. Makroekonomija.bg. Prof.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful