J. of Nuclear Sci. and Tech.

‫ﻣﺠﻠﻪ ﻋﻠﻮم و ﻓﻨﻮن ﻫﺴﺘﻪاي‬

No. 53, pp. 30-35, 2010

1389 ،30-35 ‫ ﺻﻔﺤﺎت‬،53 ‫ﺷﻤﺎره‬

Short Paper
‫ﻣﻘﺎﻟﻪ ﻛﻮﺗﺎه‬

‫ﻛﺎرﺑﺮد ﻓﻦآوري ﻫﺴﺘﻪاي ﺟﻬﺖ ﻛﻨﺘﺮل ﻋﻤﻠﻲ ﺧﺴﺎرت ﻛﺮم ﮔﻠﻮﮔﺎه اﻧﺎر‬
4

‫ ﺳﻴﺪﺿﻴﺎءاﻟﺪﻳﻦ ﻃﺒﺎﻃﺒﺎﻳﻲ‬،1‫ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﺎﺑﺎﻳﻲ‬،3‫ رﺿﺎ وﻓﺎﻳﻲﺷﻮﺷﺘﺮي‬،2‫ ﺣﺴﻴﻦ ﻓﺮازﻣﻨﺪ‬،1*‫ﺣﻤﻴﺪرﺿﺎ ذواﻟﻔﻘﺎرﻳﻪ‬

‫ اﻳﺮان‬- ‫ ﻛﺮج‬،31485-498 :‫ ﺻﻨﺪوق ﭘﺴﺘﻲ‬،‫ ﺳﺎزﻣﺎن اﻧﺮژي اﺗﻤﻲ اﻳﺮان‬،‫ ﭘﮋوﻫﺸﮕﺎه ﻋﻠﻮم و ﻓﻨﻮن ﻫﺴﺘﻪاي‬،‫ ﭘﺰﺷﻜﻲ و ﺻﻨﻌﺘﻲ‬،‫ ﭘﮋوﻫﺸﻜﺪه ﺗﺤﻘﻴﻘﺎت ﻛﺸﺎورزي‬-1
‫ اﻳﺮان‬- ‫ ﺗﻬﺮان‬،1935-1454 :‫ ﺻﻨﺪوق ﭘﺴﺘﻲ‬،‫ ﻣﺆﺳﺴﻪ ﮔﻴﺎه ﭘﺰﺷﻜﻲ ﻛﺸﻮر‬-2
‫ اﻳﺮان‬- ‫ اراك‬،38135-567 :‫ ﺻﻨﺪوق ﭘﺴﺘﻲ‬،‫ داﻧﺸﮕﺎه آزاد اﺳﻼﻣﻲ‬،‫ داﻧﺸﻜﺪه ﻛﺸﺎورزي‬،‫ ﮔﺮوه ﺣﺸﺮهﺷﻨﺎﺳﻲ‬-3
‫ اﻳﺮان‬- ‫ ﺳﺎوه‬،166 :‫ ﺻﻨﺪوق ﭘﺴﺘﻲ‬،‫ ﻣﺮﻛﺰ ﺗﺤﻘﻴﻘﺎت اﻧﺎر ﻛﺸﻮر‬-4

‫ ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ زﻳﺴﺖﺷﻨﺎﺳﻲ‬.‫ ﻛﺮم ﮔﻠﻮﮔﺎه اﻧﺎر آﻓﺖ ﻣﻬﻢ اﻧﺎر ﻛﺸﻮر اﺳﺖ‬.‫ اﻳﺮان از ﻧﻈﺮ ﺗﻮﻟﻴﺪ و ﺻﺎدرات اﻧﺎر در رﺗﺒﻪي اول دﻧﻴﺎ ﻗﺮار دارد‬:‫ﭼﻜﻴﺪه‬
‫ روش ﻧﺎﺑﺎرورﺳﺎزي ﻳﻜﻲ از‬.‫ درﺻﺪ ﻣﺤﺼﻮل ﻧﻴﺰ ﺗﺠﺎوز ﻣﻲﻛﻨﺪ‬30 ‫ ﻣﺒﺎرزهي ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﻋﻤﻠﻲ ﻧﺒﻮده و ﺧﺴﺎرت اﻳﻦ آﻓﺖ در ﻣﻮاردي از‬،‫ﺣﺸﺮه‬
‫ اﻳﻦ ﺗﺤﻘﻴﻖ ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ارزﻳﺎﺑﻲ ﻛﻨﺘﺮل ﻋﻤﻠﻲ ﻛﺮم ﮔﻠﻮﮔﺎه اﻧﺎر ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از‬.‫روشﻫﺎﻳﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺮاي ﻛﻨﺘﺮل آﻓﺎت ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺑﺎ ﺷﺮاﻳﻂ ﺧﺎص ﻛﺎرﺑﺮد دارد‬
‫ ﺑﻪ آزﻣﺎﻳﺸﮕﺎه‬،‫ اﻧﺎرﻫﺎي آﻟﻮده ﺑﻪ ﻣﺮﺣﻠﻪي ﻻروي و ﺷﻔﻴﺮﮔﻲ آﻓﺖ از ﺑﺎﻏﺎت اﻧﺎر ﺳﺎوه ﺟﻤﻊآوري‬.‫روش ﻫﺴﺘﻪاي ﻧﺎﺑﺎرورﺳﺎزي روي ﻣﻴﻮه اﻧﺠﺎم ﺷﺪ‬
‫ ﺳﺎﻋﺖ ﺗﺎرﻳﻜﻲ و‬10 ‫ ﺳﺎﻋﺖ روﺷﻨﺎﻳﻲ و‬14 ‫ رژﻳﻢ ﻧﻮري‬،‫ درﺻﺪ‬60±5 ‫ رﻃﻮﺑﺖ ﻧﺴﺒﻲ‬،‫ درﺟﻪي ﺳﻠﺴﻴﻮس‬28±2 ‫ در ﺷﺮاﻳﻂ دﻣﺎﻳﻲ‬،‫ﭘﮋوﻫﺸﻜﺪه ﻣﻨﺘﻘﻞ‬
‫ ﺗﺤﺖ ﭘﺮﺗﻮدﻫﻲ ﮔﺎﻣﺎ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ و ﺑﺎ ﻧﺴﺒﺖﻫﺎي‬،‫ ﺷﻔﻴﺮهﻫﺎي ﺟﻮان و ﻣﺴﻦ ﺑﻪ دﺳﺖ آﻣﺪه‬.‫ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﺟﻴﺮهي ﻏﺬاي ﻣﺼﻨﻮﻋﻲ ﭘﺮورش داده ﺷﺪﻧﺪ‬
‫ ﻧﺘﺎﻳﺞ ﺣﺎﺻﻞ‬.‫ ﻣﺎدهي ﻃﺒﻴﻌﻲ( روي ﻣﻴﻮهﻫﺎي اﻧﺎر در داﺧﻞ ﻗﻔﺲﻫﺎ رﻫﺎ ﺷﺪﻧﺪ‬:‫ ﻧﺮ ﻃﺒﻴﻌﻲ‬:‫ ﻣﺎدهي ﭘﺮﺗﻮدﻫﻲ ﺷﺪه‬:‫ )ﻧﺮ ﭘﺮﺗﻮدﻫﻲ ﺷﺪه‬1:1:9:9 ‫ ﺗﺎ‬1:1: º: º
‫ ﺗﺎ‬1:1:7:7 ‫ روزه و ﺑﺎ ﻧﺴﺒﺖ رﻫﺎﺳﺎزي‬4-3 ‫ روزه و ﻣﺴﻦ‬2-1 ‫ روي ﺷﻔﻴﺮهﻫﺎي ﺟﻮان‬،‫ ﮔﺮي‬160 ‫ و‬120 ‫ﻧﺸﺎن داد ﻛﻪ ﻛﺎرﺑﺮد دزﻫﺎي ﻧﺎﺑﺎرورﻛﻨﻨﺪهي‬
.‫ ﺧﺴﺎرت ﻛﺮم ﮔﻠﻮﮔﺎه روي ﻣﺤﺼﻮل اﻧﺎر را ﻛﻨﺘﺮل ﻣﻲﻧﻤﺎﻳﺪ‬1:1:º:º ‫ در ﻣﻘﺎﻳﺴﻪ ﺑﺎ ﺷﺎﻫﺪ ﺑﺎ ﻧﺴﺒﺖ رﻫﺎﺳﺎزي‬1:1:9:9
‫ ﻧﺴﺒﺖ رﻫﺎﺳﺎزي‬،‫ ﻧﺎﺑﺎرورﺳﺎزي‬،‫ ﻓﻦآوري ﻫﺴﺘﻪاي‬،‫ ﻛﺮم ﮔﻠﻮﮔﺎه اﻧﺎر‬:‫واژهﻫﺎي ﻛﻠﻴﺪي‬

The Application of Nuclear Technique for Practical Controlling of Ectomyelois
Ceratoniae Zeller (Lepidoptera: Pyralidae)
H.R. Zolfagharieh*1, H. Farazmand2, R. Vafaei Shoushtari3, M. Babaii1, S.Z. Tabatabaii4
1- Agricultural Medical and Industrial Research School, Nuclear Science and Technology Research Institute, AEOI, P.O. Box: 31485-498, Karaj-Iran

2- Iranian Institute of Plant protection (IRIPP), P.O.Box: 1935-1454, Tehran – Iran
3- Entomology Department, Agricultural Faculty, Islamic Azad University, Arak Branch, P.O.Box: 38135-567, Arak – Iran
4- Pomegranate Research Center, P.O.Box: 166, Saveh – Iran

Abstract: Iran ranks the first producer and exporter of pomegranate in the world. Carob moth

Ectomyelois ceratoniae (Lepidoptera: Pyralidae) has also been recognized as an important pest of
pomegranate in the country. Due to biology of the pest, the application of pesticide has not been
considered practical and the losses to this product are more than 30 percent of the yield. The application
of Sterile Insect Technique (SIT) is a method that is used on a few insects with the specific characters.
This research was accomplished for evaluation of the practical control of this pest upon application of
nuclear methods on pomegranate. Larval and pupal stages were collected from Saveh, transferred to
Agricultural, Medical & Industrial Research School and reared on artificial diet at 28±2ºC, 60±5% RH,
14:10 light: dark photoperiod. The produced pupae (young and old) were irradiated by gamma radiation
and were reared with 0:0:1:1-9:9:1:1 (Irradiated male: Irradiated female: Natural male: Natural female)
ratios on pomegranate fruits in the cages. The results show that the application of sterile doses (120 and
160Gy) on pupae (Young 1-2 days and old 3-4 days old) and releasing ratios 7:7:1:1 to 9:9:1:1 in
comparison with the controlled treatment by the releasing ratio of 0:0:1:1 that prevents damage of E.
ceratiniae on the pomegranate.

Keywords: Carob Moth, Nuclear Technique, Sterile Insect Teqnique, Releasing Ratio
*email: hzolfagharieh@nrcam.org

89/2/4 :‫ ﺗﺎرﻳﺦ ﭘﺬﻳﺮش ﻣﻘﺎﻟﻪ‬88/9/1 :‫ﺗﺎرﻳﺦ درﻳﺎﻓﺖ ﻣﻘﺎﻟﻪ‬

30

‫ﻣﺠﻠﻪ ﻋﻠﻮم و ﻓﻨﻮن ﻫﺴﺘﻪاي‪ ،‬ﺷﻤﺎره ‪1389 ،53‬‬

‫ﻣﻲﮔﻴﺮد‪ .‬در اواﺧﺮ ﺳﺎل ‪ 1970‬ﻧﻴﭙﻠﻴﻨﮓ روش رﻫﺎﺳﺎزي ﺣﺸﺮات‬

‫‪ -1‬ﻣﻘﺪﻣﻪ‬
‫آﻓﺎت از ﻋﻮاﻣﻞ ﻣﺤﺪودﻛﻨﻨﺪهي ﻣﺤﺼﻮﻻت ﻛﺸﺎورزي در دﻧﻴﺎ‬

‫ﻧﺎﺑﺎرور را ﻣﻄﺮح ﻛﺮد‪ .‬در اﻳﻦ روش از ﭘﺮﺗﻮﻫﺎي ﻳﻮﻧﻴﺰه اﺳﺘﻔﺎده ﺷﺪ‬

‫ﻣﻲﺑﺎﺷﻨﺪ‪ .‬در ﺣﺎل ﺣﺎﺿﺮ ﻣﻬﻢﺗﺮﻳﻦ روش ﺣﻔﻆ ﻣﺤﺼﻮﻻت‬

‫]‪ .[15‬اﺳﺘﻔﺎده از دز ﻣﻨﺎﺳﺐ ﭘﺮﺗﻮ ﮔﺎﻣﺎ ﻣﻲﺗﻮاﻧﺪ ﺑﺎﻋﺚ ﻧﺎﺑﺎروري در‬

‫ﻛﺸﺎورزي روش ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﻪ دﻟﻴﻞ ﻣﺴﺎﻳﻞ ﺧﺎص زﻳﺴﺖ‬

‫ﺣﺸﺮات ﺷﺪه و در ﻛﻨﺘﺮل آنﻫﺎ ﻣﺆﺛﺮ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﻣﺮاﺣﻞ ﻧﺎﺑﺎرورﺳﺎزي‬

‫ﻣﺤﻴﻄﻲ‪ ،‬ﺑﺮرﺳﻲ روشﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺑﺮاي ﻛﺎﻫﺶ ﻣﻘﺪار ﻣﺼﺮف‬

‫ﺷﺎﻣﻞ ﭘﺮورش ﺣﺸﺮهي ﻣﻮردﻧﻈﺮ‪ ،‬ﭘﺮﺗﻮدﻫﻲ ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﭘﺮﺗﻮﻫﺎي‬

‫ﺳﻤﻮم ﻣﺪﻧﻈﺮ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬وﻟﻲ در ﻣﻮرد ﺗﻌﺪادي از آﻓﺎت ﺑﻪ‬

‫ﻳﻮﻧﻨﺪه‪ ،‬رﻫﺎﺳﺎزي ﺑﻪ اﻧﺪازه ﻛﺎﻓﻲ و ﺑﺮاﺳﺎس ﻧﺴﺒﺖﻫﺎي ﺑﻪ دﺳﺖ‬

‫دﻟﻴﻞ ﺷﺮاﻳﻂ ﺧﺎص زﻳﺴﺘﻲ‪ ،‬ﺣﺘﻲ روش ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﻫﻢ ﻧﻤﻲﺗﻮاﻧﺪ‬

‫آﻣﺪه ﻣﻲﺑﺎﺷﺪ‪ .‬در ﺣﻘﻴﻘﺖ اﻳﻦ ﻋﻤﻞ از ﻃﺮﻳﻖ آﻣﻴﺰش ﺣﺸﺮات‬

‫ﻛﺎرﺳﺎز ﺑﺎﺷﺪ ]‪ .[1‬اﻳﺮان ﺑﺎ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﺳﺎﻻﻧﻪ ﺑﻴﺶ از ‪ 700‬ﻫﺰار ﺗﻦ اﻧﺎر‪،‬‬

‫ﻧﺎﺑﺎرور و ﺣﺸﺮات ﻃﺒﻴﻌﻲ و اﻧﺘﻘﺎل اﺳﭙﺮمﻫﺎي ﻧﺎﺑﺎرور ﺑﻪ آنﻫﺎ‬

‫اوﻟﻴﻦ ﺗﻮﻟﻴﺪﻛﻨﻨﺪه و ﺻﺎدرﻛﻨﻨﺪه در ﺟﻬﺎن ﺑﻪ ﺷﻤﺎره ﻣﻲآﻳﺪ ]‪.[2‬‬

‫ﺻﻮرت ﻣﻲﮔﻴﺮد ﻛﻪ ﻧﺘﻴﺠﻪي آن ﻛﺎﻫﺶ ﺟﻤﻌﻴﺖ ﺣﺸﺮه در ﻃﺒﻴﻌﺖ‬

‫ﻳﻜﻲ از ﻣﻬﻢﺗﺮﻳﻦ ﻋﻮاﻣﻞ ﻣﺤﺪودﻛﻨﻨﺪهي اﻧﺎر‪ ،‬ﺷﺐ ﭘﺮهاي ﻣﻮﺳﻮم‬

‫اﺳﺖ ]‪ .[16‬در اﻳﻦ روش ﺗﺎﻛﻨﻮن ﻫﻴﭻﮔﻮﻧﻪ ﮔﺰارﺷﻲ ﻣﺒﻨﻲ ﺑﺮ‬

‫ﺑﻪ ﻛﺮم ﮔﻠﻮﮔﺎه اﻧﺎر)‪ (1‬اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان آﻓﺖ اﺻﻠﻲ اﻳﻦ ﻣﺤﺼﻮل‬

‫ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﺣﺸﺮات ﻧﺎﺑﺎرور ﮔﺰارش ﻧﺸﺪه اﺳﺖ ]‪.[17‬‬

‫ﺗﻠﻘﻲ ﺷﺪه و ﻣﻲﺗﻮاﻧﺪ از ﻧﻈﺮ ﻛﺎﻫﺶ ﻛﻤﻲ و ﻛﻴﻔﻲ ﻣﺤﺼﻮل ﺑﺴﻴﺎر‬

‫ﻫﺪف از اﻧﺠﺎم اﻳﻦ ﺗﺤﻘﻴﻖ ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻧﺴﺒﺖﻫﺎي ﻣﻨﺎﺳﺐ رﻫﺎﺳﺎزي‬

‫ﻣﺆﺛﺮ ﺑﺎﺷﺪ ]‪ .[3‬ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ وﺟﻮد ﺷﺮاﻳﻂ ﮔﺮﻣﺎﻳﻲ‪ ،‬رﻃﻮﺑﺖ ﺳﺎﻻﻧﻪ و‬

‫ﺣﺸﺮات ﻧﺮ و ﻣﺎدهي ﺣﺎﺻﻞ از ﺷﻔﻴﺮهﻫﺎي ﺟﻮان ‪ 1‬ﺗﺎ ‪ 2‬روزه و‬

‫اﻧﻮاع ﻣﺨﺘﻠﻒ اﻧﺎر‪ ،‬ﺧﺴﺎرت اﻳﻦ آﻓﺖ در ﺳﺎلﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻣﺘﻔﺎوت‬

‫ﻣﺴﻦ ‪ 3‬ﺗﺎ ‪ 4‬روزهي ﻛﺮم ﮔﻠﻮﮔﺎه اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺎ دزﻫﺎي‬

‫ﻣﻲﺑﺎﺷﺪ‪ .‬در ﻛﺎرﻳﻮﺗﺎﻳﭗ ﻛﺮم ﮔﻠﻮﮔﺎه اﻧﺎر ﻣﺜﻞ ﻫﻤﻪي ﺑﺎﻟﭙﻮﻟﻜﺪاران‬

‫ﻧﺎﺑﺎرورﻛﻨﻨﺪهي ﮔﺎﻣﺎ ﭘﺮﺗﻮدﻫﻲ و ﺑﺎ ﺣﺸﺮات ﻧﺮ و ﻣﺎدهي ﻃﺒﻴﻌﻲ‬

‫)‪(2‬‬

‫ﺑﺮاﺳﺎس ﺗﺮﻛﻴﺐ )ﻧﺮ ﭘﺮﺗﻮدﻫﻲ ﺷﺪه‪ :‬ﻣﺎده ﭘﺮﺗﻮدﻫﻲ ﺷﺪه‪ :‬ﻧﺮ ﻃﺒﻴﻌﻲ‪:‬‬

‫‪ 2n=62‬ﻣﻲﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﻛﺮوﻣﻮزمﻫﺎي اﻳﻦ ﺣﺸﺮه از ﻧﻮع ﻫﻮﻟﻮ‪-‬ﻛﻴﻮﻧﻮﺗﻴﻚ‬

‫ﺑﻮده و ﻓﻘﻂ از ﻧﻈﺮ اﻧﺪازه ﻓﺮق ﻣﻲﻛﻨﺪ ]‪ .[4‬ﺧﺴﺎرت اﻳﻦ آﻓﺖ ﺑﺎ‬

‫ﻣﺎده ﻃﺒﻴﻌﻲ( روي ﻣﻴﻮهي اﻧﺎر آﻣﻴﺨﺘﻪ ﺷﺪﻧﺪ‪.‬‬

‫ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ارﻗﺎم‪ ،‬ﺷﺮاﻳﻂ آب و ﻫﻮاﻳﻲ‪ ،‬ﻣﻨﺎﻃﻖ ﻛﺸﺖ و ﺳﺎلﻫﺎي‬
‫ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺗﻘﺮﻳﺒﺎً ‪ 15‬ﺗﺎ ‪ 90‬درﺻﺪ ﻛﻞ ﻣﺤﺼﻮل ﺑﺮآورد ﻣﻲﺷﻮد ﻛﻪ‬

‫‪ -2‬روش ﻛﺎر‬
‫ﻧﻤﻮﻧﻪﻫﺎي اﻧﺎر آﻟﻮده ﺑﻪ ﻻرو و ﺷﻔﻴﺮهي ﻛﺮم ﮔﻠﻮﮔﺎه اﻧﺎر از‬

‫ﺑﻮده‪ ،‬و داراي دﮔﺮدﻳﺴﻲ ﻛﺎﻣﻞ اﺳﺖ؛ ﺑﻪ دﻟﻴﻞ ﭘﻠﻲﻓﺎژ ﺑﻮدن آن و‬

‫اﻳﺴﺘﮕﺎه ﺗﺤﻘﻴﻘﺎت ﺑﺎﻏﺒﺎﻧﻲ ﺳﺎوه ﺟﻤﻊآوري و ﺟﻬﺖ ﭘﺮورش ﺑﻪ‬

‫ﺧﺴﺎرت وارده از آن ﺑﻪ ﻣﻴﺰﺑﺎنﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ‪ ،‬ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮان زﻳﺎدي از‬

‫ﭘﮋوﻫﺸﻜﺪهي ﺗﺤﻘﻴﻘﺎت ﻛﺸﺎورزي‪ ،‬ﭘﺰﺷﻜﻲ و ﺻﻨﻌﺘﻲ واﻗﻊ در‬

‫ﺟﻤﻠﻪ در اﻳﺮان ﺑﺮ روي ﺟﻨﺒﻪﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ زﻧﺪﮔﻲ اﻳﻦ ﺣﺸﺮه از‬

‫ﻛﺮج اﻧﺘﻘﺎل ﻳﺎﻓﺖ‪ .‬ﭘﺮورش ﻛﺮم ﮔﻠﻮﮔﺎه اﻧﺎر در ﻳﻜﻲ از ﺳﻠﻮلﻫﺎي‬

‫ﺟﻤﻠﻪ زﻳﺴﺖﺷﻨﺎﺧﺘﻲ‪ ،‬رﻓﺘﺎرﺷﻨﺎﺳﻲ‪ ،‬ﻣﻴﺰﺑﺎنﻫﺎ‪ ،‬ﭘﺮورش و روشﻫﺎي‬

‫ﻓﻴﺘﻮﺗﺮون اﻳﻦ ﮔﺮوه ﺗﺤﺖ ﺷﺮاﻳﻂ‬

‫دﻣﺎﻳﻲ ‪ 28±1‬درﺟﻪي‬

‫ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻛﻨﺘﺮل آن ﺗﺤﻘﻴﻖ ﻧﻤﻮدهاﻧﺪ ]‪ .[6‬ﺑﺮرﺳﻲﻫﺎي اﻧﺠﺎم ﺷﺪه‬

‫ﺳﻠﺴﻴﻮس‪ ،‬رﻃﻮﺑﺖ ﻧﺴﺒﻲ ‪ 60±5‬و رژﻳﻢ ﻧﻮري ‪ 14‬ﺳﺎﻋﺖ روﺷﻨﺎﻳﻲ‬

‫ﺣﺎﻛﻲ از اﻳﻦ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻛﺮم ﮔﻠﻮﮔﺎه اﻧﺎر ﺑﺮ ﺧﻼف ﺗﺼﻮر ﭼﻨﺪ‬

‫و ‪ 10‬ﺳﺎﻋﺖ ﺗﺎرﻳﻜﻲ ﺻﻮرت ﮔﺮﻓﺖ‪ .‬ﻗﺒﻞ از ﺷﺮوع ﭘﺮورش و ﺑﻪ‬

‫ﻣﻴﺰﺑﺎﻧﻪ ﺑﻮده و وﺟﻮد آن ﺑﺮ روي ﺧﺮﻧﻮب‪ ،‬اﻗﺎﻗﻴﺎ‪ ،‬اﻛﺎﺳﻴﺎ‪ ،‬ﺑﺎدام‪،‬‬

‫دﻟﻴﻞ ﺣﺴﺎﺳﻴﺖ ﺑﺴﻴﺎر زﻳﺎد اﻳﻦ ﺣﺸﺮه ﺑﻪ ﺑﻴﻤﺎريﻫﺎي وﻳﺮوﺳﻲ اﺑﺘﺪا‬

‫ﭘﺴﺘﻪ‪ ،‬ﮔﺮدو‪ ،‬ﻓﻨﺪق‪ ،‬اﻧﺎر‪ ،‬اﻧﺠﻴﺮ‪ ،‬ﮔﻼﺑﻲ‪ ،‬زردآﻟﻮ‪ ،‬ﺧﺮﻣﺎ‪ ،‬زﻳﺘﻮن و‬

‫ﻣﺤﻞ ﭘﺮورش ﺑﻪ ﻫﻤﺮاه ﻇﺮوف و وﺳﺎﻳﻞ ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز ﭘﺮورش ﺑﺎ‬

‫ﻫﻠﻮ ﺑﻪ اﺛﺒﺎت رﺳﻴﺪه اﺳﺖ‪ .‬در اﻳﺮان ﻣﻬﻢﺗﺮﻳﻦ ﻣﻴﺰﺑﺎن آن اﻧﺎر اﺳﺖ‬

‫ﻫﻴﭙﻮﻛﻠﺮﻳﺖﺳﺪﻳﻢ ﺑﺎ ﻏﻠﻈﺖ ‪ 5‬در ﻫﺰار ﺿﺪﻋﻔﻮﻧﻲ ﺷﺪ‪.‬‬

‫از ﻧﻈﺮ رﻳﺎﻟﻲ ﻣﺒﻠﻎ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻬﻲ ﻣﻲﺑﺎﺷﺪ ]‪ .[5‬اﻳﻦ ﺣﺸﺮه‪ ،‬ﭼﻨﺪ ﻧﺴﻠﻲ‬

‫وﻟﻲ روي اﻧﺠﻴﺮ‪ ،‬ﭘﺴﺘﻪ و ﺧﺮﻣﺎ ﻧﻴﺰ ﮔﺰارش ﺷﺪه اﺳﺖ ]‪ .[7‬از ﺑﻴﻦ‬
‫روشﻫﺎي‬

‫ﻣﺨﺘﻠﻒ‬

‫ﻛﻨﺘﺮل‪،‬‬

‫روشﻫﺎي‬

‫ﻣﻜﺎﻧﻴﻜﻲ‬

‫] ‪، [8‬‬

‫‪ 1-2‬ﭘﺮورش‬

‫زﻳﺴﺖﺷﻨﺎﺧﺘﻲ ]‪ ،[9‬زراﻋﻲ ]‪ ،[10‬اﺳﺘﻔﺎده از ارﻗﺎم ﻣﺨﺘﻠﻒ ]‪،[11‬‬

‫ﻧﻤﻮﻧﻪﻫﺎي اﻧﺎر ﺟﻤﻊآوري ﺷﺪه‪ ،‬ﺗﺎ ﺧﺮوج ﺣﺸﺮات ﻛﺎﻣﻞ‪ ،‬در ﻗﻔﺲ‬

‫روش ﺣﺬف ﭘﺮﭼﻢ ]‪ ،[12‬ﻓﻴﺰﻳﻜﻲ ]‪ [13‬و ﺗﻠﻔﻴﻘﻲ ]‪ [14‬از‬

‫ﭼﻮﺑﻲ و ﻳﺎ در ﻇﺮوف ﭘﺮورش ﻧﮕﻪداري ﺷﺪ‪ .‬ﺳﭙﺲ ﺣﺸﺮات ﻛﺎﻣﻞ‬

‫روشﻫﺎي اﻳﻤﻨﻲ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻛﻪ ﺑﺮاي ﻛﺎﻫﺶ ﺟﻤﻌﻴﺖ آﻓﺖ و ﺧﺴﺎرت‬

‫ﺧﺎرج ﺷﺪه در ﻟﻮﻟﻪي آزﻣﺎﻳﺶ ﺟﻤﻊآوري و ﺑﻪ ﻇﺮوف ﺗﺨﻢﮔﻴﺮي‬

‫ﺑﺮ روي ﻣﻴﻮه ﺑﻪ ﻛﺎر ﮔﺮﻓﺘﻪ ﻣﻲﺷﻮﻧﺪ‪.‬‬

‫اﻧﺘﻘﺎل داده ﺷﺪﻧﺪ‪ .‬ﻇﺮوف ﺗﺨﻢﮔﻴﺮي‪ ،‬اﺳﺘﻮاﻧﻪاي ﺷﻜﻞ و از ﺟﻨﺲ‬

‫ﻛﺎرﺑﺮد رادﻳﻮاﻳﺰوﺗﻮپﻫﺎ در ﻧﺎﺑﺎرورﺳﺎزي ﺣﺸﺮات روﺷﻲ اﺳﺖ‬

‫ﭘﻼﺳﺘﻴﻚ ﺑﻮد ﻛﻪ در داﺧﻞ آنﻫﺎ ﺗﻮريﻫﺎﻳﻲ ﺑﺎ ﻣﺶ ‪ 38‬ﺑﺮاي‬

‫ﻛﻪ ﺑﺮاي ﮔﻮﻧﻪﻫﺎﻳﻲ از ﺣﺸﺮات ﺑﺎ ﺷﺮاﻳﻂ ﺧﺎص ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮار‬

‫ﺗﺨﻢرﻳﺰي ﺣﺸﺮهي ﻛﺎﻣﻞ ﻛﺮم ﮔﻠﻮﮔﺎه اﻧﺎر ﻧﺼﺐ ﺷﺪه ﺑﻮد‪ .‬ﺑﺮاي‬
‫‪31‬‬

‫ﻛﺎرﺑﺮد ﻓﻦآوري ﻫﺴﺘﻪاي ﺟﻬﺖ ﻛﻨﺘﺮل ﻋﻤﻠﻲ ‪. . .‬‬

‫ﺗﻐﺬﻳﻪي ﺣﺸﺮات ﻛﺎﻣﻞ‪ ،‬ﻳﻚ ﻇﺮف ﻛﻮﭼﻚ ﺣﺎوي ﮔﻠﻮﻛﺰ و آب‬

‫‪ -3‬ﻧﺘﺎﻳﺞ و ﺑﺤﺚ‬

‫ﺑﻪ ﻧﺴﺒﺖ ‪ 2‬ﺑﻪ ‪ 10‬در آن ﻗﺮار داده ﺷﺪ‪.‬‬

‫‪ 1-3‬ﺗﺠﺰﻳﻪي وارﻳﺎﻧﺲ ﺗﺄﺛﻴﺮ ﻧﺴﺒﺖﻫﺎي رﻫﺎﺳﺎزي ﺑﺮ درﺻﺪ‬
‫آﻟﻮدﮔﻲ ﻣﻴﻮه )ﺷﻔﻴﺮهﻫﺎي ﺟﻮان(‬

‫ﺗﻮريﻫﺎي ﺣﺎوي ﺗﺨﻢ ﺑﻪ ﻇﺮوف ﻣﻜﻌﺒﻲ ﺑﻪ اﺑﻌﺎد ‪25×15×15‬‬
‫ﺳﺎﻧﺘﻲﻣﺘﺮ ﻛﻪ ﻣﺤﺘﻮي ﺟﻴﺮهي ﻏﺬاﻳﻲ ﻣﺼﻨﻮﻋﻲ ﺷﺎﻣﻞ آرد ﮔﻨﺪم‪،‬‬

‫ﻃﺒﻖ ﺟﺪول ‪ ،1‬ﺗﺠﺰﻳﻪي وارﻳﺎﻧﺲ ﺗﺄﺛﻴﺮ ﻧﺴﺒﺖﻫﺎي رﻫﺎﺳﺎزي‬

‫ﻋﺴﻞ‪ ،‬ﮔﻠﻴﺴﻴﺮﻳﻦ‪ ،‬ﻣﺨﻤﺮ و آب ﻣﻘﻄﺮ‪ ،‬ﺑﻪ ﺗﺮﺗﻴﺐ‪ ،‬ﺑﻪ ﻧﺴﺒﺖ ‪،12 ،72‬‬

‫ﺣﺸﺮات ﻛﺎﻣﻞ ﺣﺎﺻﻞ از ﺷﻔﻴﺮهﻫﺎي ﺟﻮان ﭘﺮﺗﻮدﻫﻲ ﺷﺪه ﺑﺮ‬

‫‪ 1 ،10‬و ‪ 5‬درﺻﺪ ﺑﻮدﻧﺪ اﻧﺘﻘﺎل داده ﺷﺪﻧﺪ ]‪.[6‬‬

‫درﺻﺪ آﻟﻮدﮔﻲ ﻣﻴﻮهي اﻧﺎر ﻧﺸﺎن داد ﻛﻪ ﺗﻔﺎوت ﻣﻌﻨﻲداري در‬
‫ﺳﻄﺢ ‪ 1‬درﺻﺪ وﺟﻮد دارد‪.‬‬

‫ﺗﻔﻜﻴﻚ ﺷﻔﻴﺮهﻫﺎي ﺗﻮﻟﻴﺪي ﺑﺮاﺳﺎس ﺷﺮاﻳﻂ زﻳﺮ اﻧﺠﺎم ﮔﺮدﻳﺪ‪:‬‬
‫‪-‬‬

‫اﻧﺪازهي ﺷﻔﻴﺮهﻫﺎي ﻣﺎده ﺑﺰرگﺗﺮ از ﻧﺮ ﻣﻲﺑﺎﺷﻨﺪ‪.‬‬

‫‪-‬‬

‫در ﻗﺴﻤﺖ زﻳﺮﻳﻦ ﻫﺸﺘﻤﻴﻦ ﺣﻠﻘﻪي ﺷﻜﻢ در ﺟﻨﺲ ﻧﺮ ﻳﻚ‬

‫‪ 2-3‬ﻣﻘﺎﻳﺴﻪي ﻣﻴﺎﻧﮕﻴﻦ ﺑﻪ روش داﻧﻜﻦ ﺑﺮاي ﺑﺮرﺳﻲ ﻧﺴﺒﺖﻫﺎي‬

‫ﺟﻔﺖ ﺑﺮآﻣﺪﮔﻲ ﻛﻮﻫﺎن ﻣﺎﻧﻨﺪ وﺟﻮد دارد ﻛﻪ در ﺑﻴﻦ آن‬

‫ﻣﺨﺘﻠﻒ رﻫﺎﺳﺎزي ﺑﺮ روي اﻧﺎر )ﺷﻔﻴﺮهﻫﺎي ﺟﻮان(‬

‫ﻳﻚ ﺧﻂ ﺗﻴﺮه دﻳﺪه ﻣﻲﺷﻮد وﻟﻲ در ﺟﻨﺲ ﻣﺎده اﻳﻦ‬

‫ﻃﺒﻖ ﺟﺪول ‪ ،2‬ﻣﻘﺎﻳﺴﻪي ﻣﻴﺎﻧﮕﻴﻦﻫﺎ ﺑﻪ روش داﻧﻜﻦ ﺻﻮرت ﮔﺮﻓﺖ‬

‫ﺑﺮآﻣﺪﮔﻲ دﻳﺪه ﻧﻤﻲﺷﻮد و ﻓﻘﻂ دو ﺧﻂ ﭘﺸﺖ ﺳﺮﻫﻢ‬

‫و ﻧﺘﺎﻳﺞ ﻧﺸﺎن داد ﻛﻪ ﺑﻪ ﻏﻴﺮ از ﺗﻔﺎوت ﻧﺴﺒﺖﻫﺎي ‪،1:1:5:5‬‬

‫وﺟﻮد دارد‪.‬‬

‫‪ ،1:1:8:8 ،1:1:7:7 ،1:1:6:6‬و ‪ 1:1:9:9‬ﺑﺎ ﻳﻚدﻳﮕﺮ ﺑﻘﻴﻪي ﺗﻔﺎوت‬
‫ﻧﺴﺒﺖﻫﺎ در ﺳﻄﺢ ‪ 5‬درﺻﺪ ﻣﻌﻨﻲدار ﻣﻲﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬

‫در داﺧﻞ اﺗﺎق ﭘﺮورش ﻗﻔﺲﻫﺎﻳﻲ از ﺟﻨﺲ ﻓﺎﻳﺒﺮ ﮔﻼس ﺑﻪ اﺑﻌﺎد‬
‫‪ 30×30×30‬ﺳﺎﻧﺘﻲﻣﺘﺮ درﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪ ﻛﻪ دو ﭘﻨﺠﺮه از ﺟﻨﺲ‬

‫ﺟﺪول ‪ -1‬ﺗﺠﺰﻳﻪي وارﻳﺎﻧﺲ ﺗﺄﺛﻴﺮ ﻧﺴﺒﺖ رﻫﺎﺳﺎزي ﺣﺸﺮات ﻛﺎﻣﻞ ﺣﺎﺻﻞ از‬

‫ﺗﻮري ﺑﺮاي ﺗﺒﺎدل ﻫﻮاي داﺧﻞ ﻗﻔﺲ‪ ،‬و ﻳﻚ درب در ﻃﺮف دﻳﮕﺮ‬

‫ﭘﺮﺗﻮدﻫﻲ ﺷﻔﻴﺮهﻫﺎي ﺟﻮان ﺑﺮ درﺻﺪ آﻟﻮدﮔﻲ ﻣﻴﻮهي اﻧﺎر )‪(α=0.05‬‬

‫ﻗﻔﺲ در روي آن ﺗﻌﺒﻴﻪ ﺷﺪه ﺑﻮد‪ .‬در داﺧﻞ ﻫﺮ ﻗﻔﺲ ‪ 5‬ﻋﺪد اﻧﺎر‬
‫ﺳﺎﻟﻢ و ﻋﺎري از آﻟﻮدﮔﻲ ﻗﺮار داده ﺷﺪ‪ .‬داﺧﻞ ﻫﺮ ﻗﻔﺲ ﻧﻴﺰ در‬
‫ﻇﺮوف ﻛﻮﭼﻜﻲ ﺳﺎﻛﺎرز و آب ﺑﻪ ﻧﺴﺒﺖ ‪ 2‬ﺑﻪ ‪ 10‬ﻗﺮار داده ﺷﺪ‪.‬‬
‫ﭘﺲ از ﭘﺮورش اﻧﺒﻮه و ﺗﻮﻟﻴﺪ ﺷﻔﻴﺮهﻫﺎي ﻫﻢﺳﻦ ﺟﻮان و ﻣﺴﻦ‪،‬‬

‫ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺗﻐﻴﻴﺮ‬

‫درﺟﻪي آزادي‬

‫ﻣﻴﺎﻧﮕﻴﻦ ﻣﺮﺑﻌﺎت‬

‫ﻧﺴﺒﺖ رﻫﺎﺳﺎزي‬

‫‪9‬‬

‫**‪1475/84‬‬

‫ﺧﻄﺎ‬

‫‪20‬‬

‫‪20/13‬‬

‫*‪ :‬ﻧﺸﺎندﻫﻨﺪهي ﻣﻌﻨﻲدار ﺑﻮدن در ﺳﻄﺢ ‪. 0/01‬‬

‫ﭘﺮﺗﻮدﻫﻲ ﺷﻔﻴﺮهﻫﺎ ﺑﺎ دزﻫﺎي ‪ 120‬و ‪ 160‬ﮔﺮي اﻧﺠﺎم ﮔﺮﻓﺖ ]‪.[6‬‬

‫‪CV=%12/6‬‬

‫ﺑﺮاﺳﺎس ﺗﺮﻛﻴﺐ و ﺑﺎ ﻧﺴﺒﺖﻫﺎي رﻫﺎﺳﺎزي ‪ 1:1:1:1‬ﺗﺎ ‪) 1:1:9:9‬ﻧﺮ‬

‫ﺟﺪول ‪ -2‬ﻣﻘﺎﻳﺴﻪي ﻣﻴﺎﻧﮕﻴﻦﻫﺎ ﺑﻪ روش داﻧﻜﻦ ﺑﺮاي ﺗﻌﻴﻴﻦ اﺛﺮات ﻧﺴﺒﺖﻫﺎي‬

‫ﭘﺮﺗﻮدﻫﻲ ﺷﺪه‪ :‬ﻣﺎده ﭘﺮﺗﻮدﻫﻲ ﺷﺪه‪ :‬ﻧﺮ ﻃﺒﻴﻌﻲ‪ :‬ﻣﺎده ﻃﺒﻴﻌﻲ( و‬

‫رﻫﺎﺳﺎزي ﺣﺸﺮات ﻛﺎﻣﻞ ﺣﺎﺻﻞ از ﺷﻔﻴﺮهﻫﺎي ﺟﻮان ﭘﺮﺗﻮدﻫﻲ ﺷﺪه‪ ،‬ﺑﺮ روي‬
‫ﻣﻴﻮهي اﻧﺎر )‪(a=0.05‬‬

‫ﺷﺎﻫﺪ ﻧﻴﺰ ﺑﺎ ﻧﺴﺒﺖ رﻫﺎﺳﺎزي ‪ 1:1: 0:0‬در ‪ 4‬ﺗﻜﺮار و در ﺷﺮاﻳﻂ‬

‫ﻧﺴﺒﺖﻫﺎي رﻫﺎﺳﺎزي‬

‫درﺻﺪ آﻟﻮدﮔﻲ ﻣﻴﻮه‬

‫ذﻛﺮ ﺷﺪه در داﺧﻞ ﻗﻔﺲﻫﺎ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻨﺪ‪ .‬ﺣﺸﺮات ﻛﺎﻣﻞ ﻣﻌﻤﻮﻻً‬

‫‪1:1:0:0‬‬

‫*‪64/33±4/22a‬‬

‫ﻇﺮف ﻣﺪت ‪ 6‬ﺗﺎ ‪ 7‬روز از ﺷﻔﻴﺮهﻫﺎ ﺧﺎرج ﺷﺪه و ﭘﺲ از ‪24‬‬

‫‪1:1:1:1‬‬

‫‪47±2/16b‬‬

‫ﺳﺎﻋﺖ ﺟﻔﺖﮔﻴﺮي و ﺗﺨﻢرﻳﺰي ﻣﻲﻛﻨﻨﺪ‪ .‬ﺗﺨﻢرﻳﺰيﻫﺎ ﺑﻴﺶﺗﺮ در‬

‫‪1:1:2:2‬‬

‫‪c‬‬

‫‪20/66±0/46‬‬

‫‪c‬‬

‫‪1:1:3:3‬‬

‫‪17/66±1/24‬‬

‫ﻗﺴﻤﺖﻫﺎي زﺑﺮ ﺻﻮرت ﻣﻲﮔﻴﺮد‪ .‬ﭘﺮﺗﻮدﻫﻲ ﻧﻤﻮﻧﻪﻫﺎ ﺑﺎ ﺳﻴﺴﺘﻢ‬

‫‪1:1:4:4‬‬

‫‪8/66±1/24d‬‬

‫‪1:1:5:5‬‬

‫‪3/33±1/88de‬‬

‫ﮔﺎﻣﺎﺳﻞ ﻛﻪ داراي ﭼﺸﻤﻪي ﻛﺒﺎﻟﺖ‪ 60-‬ﺑﺎ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﭘﺮﺗﻮزاﻳﻲ‬

‫‪1:1:6:6‬‬

‫‪2/66±0/93de‬‬

‫‪ 10574‬ﻛﻮري ﺑﻮد و ﺑﺎ آﻫﻨﮓ دز ‪ 6/4‬ﻛﻴﻠﻮﮔﺮي در ﺳﺎﻋﺖ اﻧﺠﺎم‬

‫‪1:1:7:7‬‬

‫‪0/66±0/27e‬‬

‫ﭘﺬﻳﺮﻓﺖ‪.‬‬

‫‪1:1:8:8‬‬

‫‪0±0 e‬‬

‫‪1:1:9:9‬‬

‫‪0±0 e‬‬

‫ﮔﻠﻮﮔﺎه اﻧﺎر‪ ،‬وﻟﻲ در ﺑﻌﻀﻲ ﻣﻮاﻗﻊ در روي ﭘﻮﺳﺖ ﺑﻪ وﻳﮋه در‬

‫ﻧﻤﻮﻧﻪﺑﺮداري ﭘﺲ از ﭘﺮﺗﻮدﻫﻲ ﺷﺮوع و ﺗﺎ ﻳﻚ ﻣﺎه اداﻣﻪ داﺷﺖ‪.‬‬

‫*‪ :‬داﺷﺘﻦ ﺣﺮوف ﻣﺸﺎﺑﻪ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﻲ ﻋﺪم وﺟﻮد ﺗﻔﺎوت ﻣﻌﻨﻲدار ﻣﻲﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬

‫روش ﻛﺎر ﺑﻪ اﻳﻦ ﺻﻮرت ﺑﻮد ﻛﻪ ﺗﻤﺎم اﻧﺎرﻫﺎي ﺗﻴﻤﺎر و ﺷﺎﻫﺪ‬

‫ﻧﺴﺒﺖ رﻫﺎﺳﺎزي از ﺳﻤﺖ راﺳﺖ ﺑﻪ ﭼﭗ‪ :‬ﻧﺮ ﭘﺮﺗﻮدﻫﻲ ﺷﺪه‪ :‬ﻣﺎدهي ﭘﺮﺗﻮدﻫﻲ ﺷﺪه‪ :‬ﻧﺮ‬

‫ﺷﻜﺎﻓﺘﻪ‪ ،‬و درﺻﺪ آﻟﻮدﮔﻲ آنﻫﺎ ﺑﺮرﺳﻲ ﮔﺮدﻳﺪ و ﺛﺒﺖ ﺷﺪ‪.‬‬

‫ﻃﺒﻴﻌﻲ‪ :‬ﻣﺎدهي ﻃﺒﻴﻌﻲ‬

‫‪32‬‬

‫ﻣﺠﻠﻪ ﻋﻠﻮم و ﻓﻨﻮن ﻫﺴﺘﻪاي‪ ،‬ﺷﻤﺎره ‪1389 ،53‬‬

‫‪ 3-3‬ﺗﺠﺰﻳﻪي وارﻳﺎﻧﺲ ﺗﺄﺛﻴﺮ ﻧﺴﺒﺖ رﻫﺎﺳﺎزي ﺑﺮ درﺻﺪ آﻟﻮدﮔﻲ‬

‫ﺗﺄﺛﻴﺮ ﭘﺮﺗﻮ ﮔﺎﻣﺎ ﺑﺮ روي ﻣﺮاﺣﻞ ﮔﺎﻣﺘﻮژﻧﺰ‪ ،‬اﺧﺘﻼﻻﺗﻲ را در‬

‫ﻣﻴﻮه )ﺷﻔﻴﺮهﻫﺎي ﻣﺴﻦ(‬

‫ﻓﺮاﻳﻨﺪ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻣﺜﻞ ﺣﺸﺮه اﻳﺠﺎد ﻣﻲﻛﻨﺪ‪ .‬ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﺷﺪت اﻧﺮژي‪،‬‬

‫ﻃﺒﻖ ﺟﺪول ‪ ،3‬ﺗﺠﺰﻳﻪي وارﻳﺎﻧﺲ ﺗﺄﺛﻴﺮ ﻧﺴﺒﺖ رﻫﺎﺳﺎزي ﺣﺸﺮات‬

‫اﻳﻦ ﺗﺄﺛﻴﺮ در ﺑﺮﺧﻮرد ﺑﺎ ﻣﺮاﺣﻞ ﻣﺨﺘﻠﻒ رﺷﺪي ﺣﺸﺮه ﻣﻲﺗﻮاﻧﺪ‬

‫ﻛﺎﻣﻞ ﺣﺎﺻﻞ از ﺷﻔﻴﺮهﻫﺎي ‪ 3‬ﺗﺎ ‪ 4‬روزهي ﭘﺮﺗﻮدﻫﻲ ﺷﺪه‪ ،‬ﺑﺮ‬

‫ﺧﻮد را ﻧﺸﺎن دﻫﺪ ]‪ .[18‬ﺗﺄﺛﻴﺮ ﭘﺮﺗﻮ ﮔﺎﻣﺎ ﺑﺮ روي ﺣﺸﺮهي ﻧﺮ‪ ،‬در‬

‫درﺻﺪ آﻟﻮدﮔﻲ ﻣﻴﻮهي اﻧﺎر ﻧﺸﺎن داد ﻛﻪ ﺗﻔﺎوت ﻣﻌﻨﻲداري در‬

‫ﻋﻤﻞ اﻧﺘﻘﺎل اﺳﭙﺮم و ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ اﺳﭙﺮمزاﻳﻲ اﺧﺘﻼﻻﺗﻲ اﻳﺠﺎد ﻣﻲﻧﻤﺎﻳﺪ و‬

‫ﺳﻄﺢ ‪ 1‬درﺻﺪ وﺟﻮد دارد‪.‬‬

‫اﻳﻦ ﺗﺄﺛﻴﺮ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻛﺎﻫﺶ ﻣﻴﺰان ﺗﺨﻢرﻳﺰي ﻧﻤﺎﻳﺎن ﻣﻲﮔﺮدد‬
‫]‪ .[19‬ﭘﺮﺗﻮ ﮔﺎﻣﺎ ﺑﻴﺶﺗﺮﻳﻦ ﺗﺄﺛﻴﺮ را روي ﻣﺮﺣﻠﻪي اﺳﭙﺮﻣﺎﺗﻮﺳﻴﺖ‬

‫‪ 4-3‬ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻧﺴﺒﺖﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ رﻫﺎﺳﺎزي ﺑﺮ روي ﻣﻴﻮه )ﺷﻔﻴﺮهﻫﺎي‬

‫ﺛﺎﻧﻮﻳﻪ ﻣﻲﮔﺬارد ﭼﻮن در اﻳﻦ ﻣﺮﺣﻠﻪ‪ ،‬ﺗﻘﺴﻴﻢ ﻣﻴﻮز ﺑﺎ ﻛﺎﻫﺶ‬

‫ﻣﺴﻦ(‬

‫ﻛﺮوﻣﻮزوﻣﻲ در ﺣﺎل ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ از ﺣﺴﺎﺳﻴﺖ ﺧﻴﻠﻲ ﺑﺎﻻﻳﻲ ﺑﺮﺧﻮردار‬

‫ﻃﺒﻖ ﺟﺪول ‪ ،4‬ﻣﻘﺎﻳﺴﻪي ﻣﻴﺎﻧﮕﻴﻦﻫﺎ ﺑﻪ روش داﻧﻜﻦ ﺻﻮرت ﮔﺮﻓﺖ‬

‫ﻣﻲﺑﺎﺷﺪ و ﻣﻘﺪار دز ﭘﺮﺗﻮدﻫﻲ ﺑﺎ ﻣﻴﺰان ﺗﻐﻴﻴﺮات ﻧﺴﺒﺖ ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ دارد‬

‫و ﻧﺘﺎﻳﺞ ﻧﺸﺎن داد ﻛﻪ ﺑﻪ ﻏﻴﺮ از ﺗﻔﺎوت ﻧﺴﺒﺖﻫﺎي ‪1:1:8:8 ،1:1:7:7‬‬

‫]‪ .[20‬ﺣﺸﺮات ﻣﺎدهي ﭘﺮﺗﻮدﻫﻲ ﺷﺪهي ﻛﺮم ﮔﻠﻮﮔﺎه اﻧﺎر در‬

‫و ‪ 1:1:9:9‬ﺑﺎ ﻳﻚدﻳﮕﺮ ﺑﻘﻴﻪي ﻧﺴﺒﺖﻫﺎ در ﺳﻄﺢ ‪ 5‬درﺻﺪ ﻣﻌﻨﻲدار‬

‫ارﺗﺒﺎط ﺑﺎ ﺟﻠﺐ ﺣﺸﺮات ﻧﺮ ﻣﺜﻞ ﺣﺸﺮات ﻣﺎدهي ﻃﺒﻴﻌﻲ ﻋﻤﻞ ﻛﺮده‬

‫ﻣﻲﺑﺎﺷﻨﺪ‪.‬‬

‫و اﺧﺘﻼﻓﻲ ﻧﺪارﻧﺪ ﺑﺪﻳﻦﻣﻌﻨﻲ ﻛﻪ ﭘﺮﺗﻮدﻫﻲ اﺛﺮ ﻣﺨﺮﺑﻲ در ﻗﺪرت‬
‫ﺟﻠﺐ ﺣﺸﺮات ﻧﺮ اﻳﺠﺎد ﻧﻤﻲﻛﻨﺪ‪ .‬وﻗﺘﻲ ﻛﻪ دو ﺟﻨﺲ ﻧﺮ و ﻣﺎدهي‬

‫ﺟﺪول ‪ -3‬ﺗﺠﺰﻳﻪي وارﻳﺎﻧﺲ ﺗﺄﺛﻴﺮ ﻧﺴﺒﺖ رﻫﺎﺳﺎزي ﺣﺸﺮات ﻛﺎﻣﻞ ﺣﺎﺻﻞ از‬

‫ﻛﺮم ﮔﻠﻮﮔﺎه اﻧﺎر ﻣﻮرد ﭘﺮﺗﻮدﻫﻲ ﻗﺮار ﻣﻲﮔﻴﺮﻧﺪ ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﭘﺎﺳﺦ ﺧﻮﺑﻲ‬

‫ﺷﻔﻴﺮهﻫﺎي ﻣﺴﻦ ‪ 3‬ﺗﺎ ‪ 4‬روزهي ﭘﺮﺗﻮدﻫﻲ ﺷﺪه‪ ،‬ﺑﺮ درﺻﺪ آﻟﻮدﮔﻲ ﻣﻴﻮهي اﻧﺎر‬

‫از ﻧﻈﺮ ﻛﺎﻫﺶ در ﺗﻔﺮﻳﺦ ﺗﺨﻢ ﻣﻲدﻫﻨﺪ ﺑﻠﻜﻪ ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ اﻳﻦ ﻛﻪ‬

‫)‪(α=0.05‬‬
‫ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺗﻐﻴﻴﺮ‬

‫ﺷﻔﻴﺮهﻫﺎي اﻳﻦ ﺣﺸﺮه در ﭘﻴﻠﻪ ﺗﺸﻜﻴﻞ ﻣﻲﮔﺮدد و ﺟﺪا ﻛﺮدن آن از‬
‫درﺟﻪي آزادي‬

‫ﻣﻴﺎﻧﮕﻴﻦ ﻣﺮﺑﻌﺎت‬

‫ﻧﺴﺒﺖ رﻫﺎﺳﺎزي‬

‫‪9‬‬

‫**‪1468/63‬‬

‫ﺧﻄﺎ‬

‫‪20‬‬

‫‪47/67‬‬

‫**‪ :‬ﻧﺸﺎندﻫﻨﺪهي ﻣﻌﻨﻲدار ﺑﻮدن در ﺳﻄﺢ ‪. 0/01‬‬

‫ﭘﻴﻠﻪ زﻣﺎنﺑﺮ اﺳﺖ و ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﺑﺎﻋﺚ ﺻﺪﻣﻪ ﺑﻪ ﺷﻔﻴﺮهﻫﺎ ﻧﻴﺰ ﮔﺮدد‪،‬‬
‫دﻳﮕﺮ ﻧﻴﺎزي ﺑﻪ ﺟﺪا ﻛﺮدن ﺷﻔﻴﺮه از ﭘﻴﻠﻪ ﻧﻴﺴﺖ‪ .‬اﻳﻦ‪ ،‬از ﻣﺰﻳﺖ‬
‫ﺑﺎﻻﻳﻲ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ زﻣﺎﻧﻲ ﻛﻪ ﺟﻨﺲ ﻧﺮ ﻳﺎ ﻣﺎده ﻣﻮرد ﭘﺮﺗﻮدﻫﻲ ﻗﺮار‬

‫‪CV=%10/78‬‬

‫ﻣﻲﮔﻴﺮد ﺑﺮﺧﻮردار ﻣﻲﺑﺎﺷﺪ ]‪ .[17‬در اﻳﻦ ﺗﺤﻘﻴﻖ ﻣﺸﺨﺺ ﺷﺪ ﻛﻪ‬
‫ﺑﺎ ﺑﺎﻻ رﻓﺘﻦ ﺳﻦ ﺷﻔﻴﺮﮔﻲ‪ ،‬ﻣﻴﺰان ﻣﻘﺎوﻣﺖ آن در ﻣﻘﺎﺑﻞ دزﻫﺎي‬

‫ﺟﺪول ‪ -4‬ﻣﻘﺎﻳﺴﻪي ﻣﻴﺎﻧﮕﻴﻦ ﺑﻪ روش داﻧﻜﻦ ﺑﺮاي ﺗﻌﻴﻴﻦ اﺛﺮات ﻧﺴﺒﺖﻫﺎي‬

‫ﻣﺨﺘﻠﻒ ﭘﺮﺗﻮدﻫﻲ اﻓﺰاﻳﺶ ﻣﻲﻳﺎﺑﺪ ]‪ .[21‬ﻫﻢﭼﻨﻴﻦ اﻳﻦ ﺗﺤﻘﻴﻖ ﻧﺸﺎن‬

‫رﻫﺎﺳﺎزي ﺣﺸﺮات ﻛﺎﻣﻞ ﺣﺎﺻﻞ از ﺷﻔﻴﺮهﻫﺎي ﻣﺴﻦ ﭘﺮﺗﻮدﻫﻲ ﺷﺪه‪ ،‬ﺑﺮ روي‬

‫داد ﻛﻪ ﺑﺎﻻ رﻓﺘﻦ ﻧﺴﺒﺖ رﻫﺎﺳﺎزي در ﻛﺎﻫﺶ آﻟﻮدﮔﻲ ﻣﻴﻮه اﺛﺮ‬

‫ﻣﻴﻮهي اﻧﺎر )‪(a=0.05‬‬
‫ﻧﺴﺒﺖﻫﺎي رﻫﺎﺳﺎزي‬

‫ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ دارد‪.‬‬

‫درﺻﺪ آﻟﻮدﮔﻲ ﻣﻴﻮه‬

‫‪1:1:0:0‬‬

‫‪69/33±3/29‬‬

‫ﻃﺒﻖ ﺑﺮرﺳﻲﻫﺎي اﻧﺠﺎم ﺷﺪه در اﻳﻦ ﺗﺤﻘﻴﻖ ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﻧﺘﺎﻳﺞ‬

‫‪1:1:1:1‬‬

‫‪36/33±2/07b‬‬

‫ﻗﺴﻤﺖ اول و دوم )ﺗﺮﻛﻴﺐ ﻧﺎﺑﺎرورﺳﺎزي‪ ،‬دز و ﻧﺴﺒﺖ رﻫﺎﺳﺎزي(‪،‬‬

‫‪1:1:2:2‬‬

‫‪15±1/41bc‬‬

‫دز ‪ 120‬ﮔﺮي ﺑﺮ روي ﺷﻔﻴﺮهﻫﺎي ﺟﻮان‪ ،‬دز ‪ 160‬ﮔﺮي ﺑﺮ روي‬

‫‪1:1:3:3‬‬

‫‪12±0/81c‬‬

‫ﺷﻔﻴﺮهﻫﺎي ﻣﺴﻦ ﺑﺎ ﺑﻪ ﻛﺎرﮔﻴﺮي ﻧﺴﺒﺖﻫﺎي رﻫﺎﺳﺎزي )‪ 1‬ﺗﺎ ‪ (9‬و‬

‫‪6±0/81cd‬‬

‫ﺑﺮاﺳﺎس ﺗﺮﻛﻴﺐ ﻧﺎﺑﺎرورﺳﺎزي ”ﻧﺮ ﭘﺮﺗﻮدﻫﻲ ﺷﺪه‪ :‬ﻣﺎدهي ﭘﺮﺗﻮدﻫﻲ‬

‫*‪a‬‬

‫‪1:1:4:4‬‬
‫‪1:1:5:5‬‬

‫‪1/77±0/68‬‬

‫ﺷﺪه‪ :‬ﻧﺮ ﻃﺒﻴﻌﻲ‪ :‬ﻣﺎدهي ﻃﺒﻴﻌﻲ“ روي ﻣﻴﻮهي اﻧﺎر ﻣﻮرد ﺑﺮرﺳﻲ ﻗﺮار‬

‫‪1:1:6:6‬‬

‫‪1/66±0/46de‬‬

‫ﮔﺮﻓﺖ‪ .‬ﻧﺘﺎﻳﺞ ﻧﺸﺎن داد ﻛﻪ در ﺷﻔﻴﺮهﻫﺎي ﺟﻮان ﻧﺴﺒﺖﻫﺎي‬

‫‪1:1:7:7‬‬

‫‪1/33±0/46e‬‬

‫رﻫﺎﺳﺎزي ‪ 1:1:7:7‬ﺑﺎ ‪ 0/66‬درﺻﺪ آﻟﻮدﮔﻲ و ﻧﺴﺒﺖﻫﺎي ‪ 1:1: 8:8‬و‬

‫‪1:1:8:8‬‬

‫‪1±0 e‬‬

‫‪ 1:1:9:9‬ﺑﺪون آﻟﻮدﮔﻲ و در ﺷﻔﻴﺮهﻫﺎي ﻣﺴﻦ ﻧﺴﺒﺖﻫﺎي رﻫﺎﺳﺎزي‬

‫‪e‬‬

‫‪0±0‬‬

‫‪ 1:1:7:7‬ﺑﺎ ‪ 1/33‬درﺻﺪ آﻟﻮدﮔﻲ‪ ،‬ﻧﺴﺒﺖ رﻫﺎﺳﺎزي ‪ 1:1: 8:8‬ﺑﺎ‬

‫*‪ :‬داﺷﺘﻦ ﺣﺮوف ﻣﺸﺎﺑﻪ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﻲ ﻋﺪم وﺟﻮد ﺗﻔﺎوت ﻣﻌﻨﻲدار ﻣﻲﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬

‫‪ 1‬درﺻﺪ و ﻧﺴﺒﺖ رﻫﺎﺳﺎزي ‪ 1:1:9:9‬ﺑﺪون آﻟﻮدﮔﻲ ﺑﺮ روي‬

‫‪1:1:9:9‬‬

‫‪d‬‬

‫ﻣﻴﻮهي اﻧﺎر در ﻳﻚ ﮔﺮوه ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ و اﺧﺘﻼف ﻣﻌﻨﻲداري ﻧﺪارﻧﺪ‪.‬‬
‫‪33‬‬

. . . ‫ﻛﺎرﺑﺮد ﻓﻦآوري ﻫﺴﺘﻪاي ﺟﻬﺖ ﻛﻨﺘﺮل ﻋﻤﻠﻲ‬

‫در ﻧﺘﻴﺠﻪ ﻛﻨﺘﺮل ﻋﻤﻠﻲ آﻓﺖ ﻛﺮم ﮔﻠﻮﮔﺎه اﻧﺎر ﺑﺎ ﭘﺮﺗﻮدﻫﻲ‬

:‫ﭘﻲﻧﻮﺷﺖﻫﺎ‬
1- Ectomyelois Ceratoniae Zeller (Lepidoptera: Pyralidae)

160 ‫ ﮔﺮي و ﺷﻔﻴﺮهﻫﺎي ﻣﺴﻦ ﺑﺎ دز‬120 ‫ﺷﻔﻴﺮهﻫﺎي ﺟﻮان ﺑﺎ دز‬

2- Holokionotic

‫ ﺑﺮاﺳﺎس ﺗﺮﻛﻴﺐ )ﻧﺮ‬1:1:9:9 ‫ ﺗﺎ‬1:1:7:7 ‫ﮔﺮي و ﻧﺴﺒﺖ رﻫﺎﺳﺎزي‬
(‫ ﻣﺎدهي ﻃﺒﻴﻌﻲ‬:‫ ﻧﺮ ﻃﺒﻴﻌﻲ‬:‫ ﻣﺎدهي ﭘﺮﺗﻮدﻫﻲ ﺷﺪه‬:‫ﭘﺮﺗﻮدﻫﻲ ﺷﺪه‬
.‫اﻣﻜﺎنﭘﺬﻳﺮ ﻣﻲﺑﺎﺷﺪ‬

References:
1. H. Zolfagharieh, SH. Mashayekhi, H.
Fatholahi, H. Mostafavi, F. Nabardi, M.
Pavandi, “Translation of article collection on
food
irradiation,”
Second
International
Congress on Application of Irradiation Method
for Food Preservation, AEOI, Karaj, December
(1996).

9. M. Mohebat, “Survey of Trichograma bee
efficiency in Yazd pomegranate garden,” Yazd
Agriculture Research Center Report (1990).
10. H.A. Ahmadian, K. Beigi, M. Daniali, “Survey
on application of biological and agronomic
control methods against carob moth,” Yazd
Pest and Diseases Institute (1995).

2. S.Z. Tabatabaii, “Pomegranate guide program,”
Survay on Situation of Pomegranate for the
Present Time, Pomegranate Research Center,
Saveh, Vol. 1, 88 (2008).

11. M. Shakeri, “Survey of pomegranate variety
resistance amount to crack and fruit spoilage,”
Proceeding of the 10th Iranian Plant Protection
Congress, Ghom and Saveh, 53 (1991).

3. M. Shakeri, “Research report on comparing
Yazd province pomegranate variety due to
yield, amount of pomegranate contamination to
carob moth, Crack, Sun burn, Drying,
Frostbitten and pomegranate aphid,” Yazd
Agricultural Research Center, 21 (2001).

12. GH. Rajabi, A. Farzaneh, “Finishing survey of
Carob moth diet regime for certain method of
agronomic control superiority,” Report of Pest
and Diseases Institute, Ghom and Saveh, 53
(1998).
13. A. Ghangi Moghsadam, H. Hoshmand, M.A.
Shahbeik, SH. Nikkhah, “Survay on effect of
heat cure for decreasing damage of carob moth
in store,” Proceeding of the 14th Iranian Plant
Protection Congress, Isfehan University of
Technology, Isfehan, 112 (2000).

4. J. Mediouni, I. Fukova, R. Frydrychova, M.H.
Dhouibi, “Kario type sex chromosome
differentiation in carob moth, Ectomyelois
ceratoniae (Lepidoptera: Pyralidae),” Caryologia
57, Vol. 2, 184-194 (2004).

5. M. Shakeri, “The first report of fig attack
through Spectrobate ceratoniae in Iran,” Pest
and Diseases Publication, Vol. 60, No. 1 & 2,
93 (1992).

14. M. Shojaii, M.V. Esmaili, M. Najafi, “Primary
survey of Carob moth and Integrate pest
management,” Publication of the First
Conference of Pomegranate Problem in Iran,
University of Tehran, College of Agriculture,
Karaj (1987).

6. A. Omidpour, “The laboratory investigation for
determination of suitable gamma ray dose on
carob moth sterility,” M. Sc Thesis, University
of Tehran, College of Agriculture, Department
of Plant Protection, 100 (2006).

15. E.F. Knipling, “Suppression of pest Lepidoptera
by releasing partially sterile males: a theoretical
appraisal,” Bioscience, 20: 463-470 (1970).

7. M.R. Mehrnejad, “Survey of Apomyelois
ceratoniae Zell new pistachio pest in kerman
province,” M. Sc Thesis, University of Tehran,
College of Agriculture, Department of Plant
Protection, 108 (1992).

16. M.M. Quinlan, J.D. Knight, J.M. Stonehouse,
“Model business plant for a sterile insect
production facility,” Insect Pest Control Using the
Sterile Insect Technique (INT/5/145), 1-3 (2002).

17. H.R. Zolfagharieh, “Practical application of
gamma irradiation for controlling Ectomyelois
ceratoniae Zell (Lepidoptera: Pyalidae),” M. Sc
Thesis, Azad University of Arak, 111 (2008).

8. A. Farzaneh, “Carob moth in Iran,” Publication of
the First Conference of Surveying Pomegranate
Problem in Iran, University of Tehran, College of
Agriculture, Karaj (1987).

34

1389 ،53 ‫ ﺷﻤﺎره‬،‫ﻣﺠﻠﻪ ﻋﻠﻮم و ﻓﻨﻮن ﻫﺴﺘﻪاي‬

20. D. Colter, “Those pesky wax moths,” American
Bee Journal, 134(2): 824-826 (1994).

18. S.D. Bek, “Neural and hormonal control of
pupation in Galleria mellonella (Lepidoptera
Galleria),” Annual Entomological Society of
America, 63(1): 144-147 (1970).

21. T.J. Henneberry and T. Clayton, “Effect on
reproduction of gamma irradiated laboratoryreared pink bollworms and their F1 progeny
after mating with untreated laboratory-reared
on native insects,” Journal of Economic
Entomology, 74: 19-23 (1981).

19. R. Jafari, “Control of greater wax moth
(Galleria mellonella L.) by using male sterile
technique with gamma-ray,” M. Sc Thesis,
Isfehan University of Technology, College of
Agriculture, Department of Plant Protection,
120 (1997).

35

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful