GO!

CLB LIER

LEERRIJPHEID K3 – L1 KLA4 - ZOCO-OVERLEG 31/01/2012

K3-traject – Handelingsgericht samenwerken | BaO Kla4 en CLB GO!

Pakt voettekst niet vaanf pag 1 , maar dat lukt wel vanaf later deel in de tekst navragen bij Jan Leerrijpheid
Marc Litière (2008) beschrijft in zijn boek “Juf, mag ik overvaren. Schoolrijpheid. (Als het kleuteren voorbij is.)” dat we leven in een jachtige maatschappij die veel eisen stelt aan de kinderen, de school en de ouders. Daarom moeten we er op letten dat we hier niet te ver in gaan en niet proberen om van de kleuterklas al een soort eerste leerjaar te maken, waar reeds prestatiedruk is, met competitie en beoordelingen. Dit is ontstaan doordat de overgang van “spelen” naar “leren “ wel heel plotseling en abrupt gebeurt. Misschien kunnen we erover nadenken om in het eerste leerjaar wat meer aspecten van de kleuterklas te integreren?

1. Wat is leerrijpheid? 1.1. Een wetenschappelijke onderbouwing… definitie leerrijpheid

Schoolrijpheid/leerrijpheid is de fase waarin een kleuter rijp is om naar het eerste leerjaar te gaan. Het heeft een bepaald ontwikkelingsniveau bereikt voor verschillende vaardigheden die belangrijk zijn bij het schoolse leren. Deze vaardigheden zijn cognitief , motorisch, emotioneel en sociaal van aard.

Het moment van schoolrijpheid ligt voor ieder kind anders, maar situeert zich tussen de 5 en de 7 jaar. De ontwikkelingsvolgorde is voor alle kinderen gelijk maar de ontwikkelingssnelheid kan verschillen. Sommige kinderen ontwikkelen zich snel volgens een stijgende lijn en andere kinderen ontwikkelen met trap- of sprongsgewijs.

Er zijn verschillende factoren die schoolrijpheid bepalen, we onderscheiden nl. kind- en omgevingsfactoren. Het is de interactie tussen kind, school, ouders en maatschappij die zorgt voor schoolrijpheid. Voor een uitgebreidere uitwerking hiervan verwijzen we naar de uitgebreidere visietekst van de PPD GO! CLB Lier.

1.1.1.

Kindfactoren t.a.v. het leren lezen

Van Overmeire (2006) bekeek een aantal kindkenmerken die van belang kunnen zijn bij het leren lezen. Hieruit bleek dat we de volgende risicosignalen op leesproblemen kunnen oplijsten.

Factoren met een beperkte invloed zijn: Intelligentie. Dit heeft een beperkte invloed op technische leesvaardigheid, maar een grotere invloed op begrijpend lezen.

2500 LIER, Berlaarsestraat 29 Document1

 03/480 68 10 03/480 17 81

 info@goclblier.be www.goclblier.be

Versie voor ZOCO’s

2 van 28

2. Waarom emotionele problemen zich veel meer bij het rekenen manifesteren dan bij taal is niet helemaal duidelijk. “vaas” – “v-aa-s”). Leesproblemen/dyslexie in de familie.be www. woordvinding. analyseren en inzicht. auditieve synthese en analyse (“b-oe-r” wordt “boer”. kleuren. Er zijn kinderen die op zich een prima rekenvermogen hebben maar moeite hebben om in het handelen door te zetten bij kleine of grote moeilijkheden of weerstanden. Het leren lezen zelf (in de speelleerklas): leren lezen van twee. Factoren met een grotere invloed zijn: Problemen met snel benoemen: het snel geven van namen aan personen. 1. problemen op het vlak van “fonologisch bewustzijn” (zoals bv. Alsook problemen met het snel benoemen van letters en cijfers. ….a. Berlaarsestraat 29 Document1  03/480 68 10 03/480 17 81  info@goclblier. Procesbewaking en Snelheid van verwerking en automatisering. probleem oplossen.be Versie voor ZOCO’s 3 van 28 .en/of fonologische stoornis. welk woordje heb je dan ? : bv. Rekenen is actief ordenend handelen. Het komen tot inzicht in rekenhandelingen en het onthouden van de basiskennis vereisen een doorzettingsvermogen. objecten. - Zwak fonemisch of klankbewustzijn (enkel invloed op het aanvankelijk nauwkeurig lezen). Angst kan het proces van het leren rekenen ernstig verstoren. problemen op vlak van oproeping. het leren rekenen Rekenproblemen kunnen we bekijken vanuit de rekenvaardigheid zelf maar ook vanuit het kind zelf. Tot slot heb je ook nog de ontwikkeling van het willen die een rol speelt bij het leren rekenen. Kindfactoren t. De denkontwikkeling bij kinderen is een belangrijk aspect voor het leren rekenen. Voor het rekenen is inzicht nodig. dagen. snel benoemen. het rekenen vraagt abstractie in het denken. voelen.v. Niet alleen gaat het om faalangst als gevolg van het rekenen maar het kan ook de oorzaak zijn.en drieletterwoorden met een beperkt aantal letters. Het heeft te maken met je mogelijkheid om informatie te verwerken: Herkenning van de rekenopgave. klankdiscriminatie (welke klank hoor je vooraan/ achteraan/ in het midden van een éénlettergrepig woord ?). naar onder meer de ontwikkeling wat betreft denken. het verband tussen rekenproblemen en emotionele problemen is echter duidelijk aanwezig. Resultaat is dat het rekenen lang duurt of dat er veel fouten gemaakt worden. willen. om een som te begrijpen is het nodig om over 2500 LIER. de “h” door de “k” wordt “kaas”). articulatie. Kennis van letters en benodigde leertijd om letters te leren. logisch denken en ordenen en dit alles moet ook nog gecombineerd worden. vervang bij “haas”.1. De emotionele ontwikkeling blijkt ook een belangrijke rol te spelen bij het leren rekenen. of klanksubstitutietaken (een bepaalde klank wordt vervangen door een andere.- “Taalvaardigheid” / taalprobleem/taalstoornis. Aanpak van de opgave en wat daarvoor nodig is .goclblier.

Een kleuter kan dus al heel wat vaardigheden hebben ontwikkeld.. 1995. Wordt dit proces niet aangegaan dan worden de betreffende sommen onvoldoende verinnerlijkt. Berlaarsestraat 29 Document1  03/480 68 10 03/480 17 81  info@goclblier.goclblier.1. 1. concludeerden Entwisle en Alexander (1998) dat de eerste jaren van de lagere school een kritische periode vormen in de academische en sociale ontwikkeling van een kind. aandacht. Een negatieve leerkracht-kind-relatie is een risicofactor voor de toekomstige schoolloopbaan en is predictief voor latere schoolaanpassingsproblemen. ontwikkeling van lichaamsschema en voorkeurshand. taalbeheersing.…. gestructureerd werken en prestatiemotivatie.be www. 2500 LIER.en concentratievermogen. Een hechte leerling-leerkracht-relatie kan een protectief effect hebben tegen risicofactoren m. Concluderend kunnen we stellen dat de totale persoonlijkheidsontwikkeling moet klaar zijn en het kind moet ook zelf willen leren (leergierig).een drempel te gaan en soms om door een zure appel te bijten.3. Burchinal et al. Schoolrijpheid is meer dan het voldoende ontwikkeld zijn op vlak van lichamelijke rijpheid. motorische ontwikkeling.2002).t. aanpassingsvermogen. maar nog niet schoolrijp zijn. oriëntatie in de ruimte. Omgevingsfactoren Wat omgevingskenmerken betreft. goed kunnen kijken en goed kunnen luisteren.b. sociale ontwikkeling. geheugen. Andere factoren die minstens even belangrijk zijn : zelfvertrouwen.be Versie voor ZOCO’s 4 van 28 . zelfstandigheid. schoolaanpassing en schools succes (Pianta et al.

wordt volgens Wolters (1967) door kleuters Je kind moet : ervaren als „een val‟. Dit alles komt volgens hen omdat ze succeservaringen opdoen waardoor hun zelfvertrouwen groter wordt. 1991). 2500 LIER. Verschillende studies tonen aan dat het zittenblijven geen verschil uitmaakt op de prestaties gedurende de eerste leerjaren (Mantzicopoulos & Morrison.2.  wat het ziet en/of hoort kunnen opnemen.be www. Zittenblijven op jonge leeftijd brengt een hogere status teweeg omdat de jongere medeleerlingen naar de zittenblijver opkijken. 1. Overkleuteren of niet? 1.1. Wetenschappelijke bevindingen: pro of contra overkleuteren. 1989). bloeien helemaal open en zijn vaak veel gelukkiger. Zittenblijven heeft een betekenis van schaamte. Er is tijd om te remediëren. Deze kinderen willen bij het overkleuteren vaak plots wel werken en stromen dan ook gewoon mee met de andere leerlingen in de klas.  leergierig zijn Het zou een kwetsbare plek blijven die  iets durven ondernemen en hiertoe de kans gedurende de verdere ontwikkeling remmend krijgen of zelfs verlammend kan werken. Buitenlands onderzoek wijst uit dat zittenblijven in de derde kleuterklas doorgaans weinig positieve effecten heeft (Klasse). 1984). Berlaarsestraat 29 Document1  03/480 68 10 03/480 17 81  info@goclblier. Shepard. de relatie met de vriendjes is losser en het verlies is minder dramatisch (Knuver. 1992.Kla4 – GO! BaO Lier Alle leerkrachten hadden een positieve ervaring bij het overkleuteren. Een jaar extra blijven kleuteren betekent volgens Litière (2008) het wel verwerven van de nodige vaardigheden om een jaar later toch naar het eerste leerjaar over te gaan.2. (Desodt. (Plummer & Graziano.2. Ze voelen zich verstoten en minder waard dan anderen.  zelfstandig en geordend kunnen werken Hij legt uit dat het „samen‟ zetten van de stap  rekening kunnen houden met anderen naar de grote school spanning vermindert en verwachting en vertrouwen stimuleert. OVERKLEUTEREN? Argumenten pro Argumenten contra Is je kind niet schoolrijp. 2002).be Versie voor ZOCO’s 5 van 28 .  de fijne motoriek voldoende beheersen anders zal het moeite hebben om mee te kunnen in het eerste leerjaar.goclblier. Ervaringen van leerkrachten in de 3 de kleuterklas . (Schultz. (Kasse). de achterstand is nog relatief klein. Het gevoel voor richting hebben wordt te vaak gezien als een teken van  zich kunnen verstaanbaar maken zwakte of minderwaardigheid. dan heeft dat wellicht met de Een verlengd verblijf op de kleuterschool persoonlijkheidsontwikkeling te maken. stigmatisering en stress (Byrnes & Yamamoto. Gezien de jonge leeftijd is er nog een flexibel verwachtingspatroon aanwezig over de mogelijkheden van het kind. Zittenblijvers lopen kans om een lager zelfwaardegevoel en zelfvertrouwen te ontwikkelen. Hij wil zo vermijden dat kinderen geconfronteerd worden met opdrachten en leerstof waar ze nog niet klaar voor zijn. 1989). De kleuters kunnen zich dan immers ontplooien. Onder ouders is zittenblijven niet echt populair. Dit kan immers een verlies van zelfvertrouwen en faalangst tot gevolg hebben. 1987).2. ordenen en aan anderen meedelen Volgens Litière (2008) creëert dubbelen een  zich kunnen oriënteren in de ruimte en sociaal stigma in onze maatschappij.1.

Didactisch-praktische argumenten Klassen worden homogener waardoor lesgeven efficiënter verloopt. We blijven benadrukken dat deze leerrijpheidstest slechts een onderdeel uitmaakt 2500 LIER. het sociale en de motoriek van het kind op te vragen aan leerkrachten en ouders.be Versie voor ZOCO’s 6 van 28 . zou het seizoen-van-geboorte-effect pas verdwenen zijn wanneer kinderen het einde van het zesde leerjaar bereiken. maar zeker ook naar het emotionele. het sociale en de motoriek. Daaruit werd duidelijk dat kinderen uit het laatste geboortekwartaal (oktober – november – december) een aanzienlijk grotere kans op een vroege onderwijsachterstand hebben dan kinderen uit het eerste geboortekwartaal (januari – februari – maart). Contextueel ontwikkelingsperspectief (vb. Kinderen geboren in een verschillend seizoen zouden het eerste leerjaar ingaan met verschillende niveaus van wiskundige mogelijkheden.be www. het emotionele.v. Het is belangrijk om aanvullend observaties i. Doorgaan naar het eerste leerjaar zonder de nodige leerstof te beheersen. Piaget) Zorgt ervoor dat ze meer tijd krijgen om kennis en vaardigheden. nodig voor het volgende leerjaar te verwerven. Je ontneemt kinderen dus de kans om op continue basis nieuwe betekenisvolle intellectuele uitdagingen aan te gaan. schaamte en verwarring. Hij ging de risicofactoren in de kleuterklas voor de ontwikkeling van wiskundige moeilijkheden in het eerste en tweede leerjaar na. Sociale vergelijkingstheorie Het zelfconcept en zelfvertrouwen kan „geboost‟ worden zodat de verdere academische en sociaalemotionele ontwikkeling verbetert. Nativistisch ontwikkelingsperspectief (vb. zou kunnen leiden tot verder falen. De schoolrijpheidstest neemt een vrij belangrijke plaats in op scholen bij de beslissing op het einde van het schooljaar. Vygotsky) Zittenblijven komt neer op loutere herhaling van een leerjaar.goclblier. Volgens Litière (2008) moet er bij leerrijpheid niet louter naar het cognitieve gekeken worden. Als deze achievement gap zou blijven dalen aan dezelfde snelheid. Er bestaan heel wat factoren die een rol kunnen spelen bij het adviseren van een extra jaar en elk van die factoren heeft zowel aanhangers als tegenstanders. Een uitgebreidere beschrijving van de argumenten Pro en Contra het afnemen van leerrijpheidstesten alsook tips bij het gebruiken van leerrijpheidstesten zijn te vinden in bijlage 1. vernedering. Sociale vergelijkingstheorie Zittenblijvers gaan zichzelf mogelijk beschouwen als „gefaald‟ en krijgen te maken met gevoelens van frustratie. Leerlingen in de derde kleuterklas worden vandaag vooral beoordeeld op het cognitieve (zie leerrijpheidstest). Berlaarsestraat 29 Document1  03/480 68 10 03/480 17 81  info@goclblier.m.Verachtert (2008) deed ten slotte een onderzoek rond de verschillende niveaus bij aanvang van het eerste leerjaar. Hierdoor verhinder je eigenlijk hun verdere academische groei en worden ze misschien te zelfzeker of geven ze niets meer om de leerstof (attitudeproblemen). 22 maanden nadat de kinderen instapten in het eerste leerjaar was de wiskundige kloof tussen herfst –en winterkinderen gedaald met maar 28%. 2.  Mieke Goos  Verre van eensgezindheid over rechtvaardiging en effectiviteit van het advies „kleuterschoolverlenging‟. Toetsing praktijk en theorie Een aantal belangrijke bevindingen vanuit de literatuur beschrijven we hierna.

moeten duidelijk in kaart worden gebracht bij de beslissing tot overgang naar het eerste leerjaar.  Het feit dat het een momentopname is. Berlaarsestraat 29 Document1  03/480 68 10 03/480 17 81  info@goclblier. „Jan was erg angstig aan het rondkijken tijdens de afname.be Versie voor ZOCO’s 7 van 28 . de resultaten op de afzonderlijke taken.en taakhouding.goclblier. het leek alsof hij niet durfde laten zien wat hij echt kan‟). intellectuele rijpheid. werkrijpheid.  Leerrijpheidstoetsen meten niet altijd de echte voorwaarden om tot lezen . Het is voldoende als de leerkracht de meest opvallende kenmerken opsomt op een Multi-Disciplinair Overleg (MDO). o TIP: Schoolrijpheidstesten kunnen wel een rol spelen als observatie-instrument: het beoordelen van begrijpen van instructies. ruimtelijke oriëntatie. zoals: voldoende zelfstandigheid. kan aangenomen worden dat het kind wel degelijk zwakker is op cognitief vlak.a. Indien het kind dan nog zwak scoort. oog-handcoördinatie. Het kan aangewezen zijn om het moment waarop men kleuters test te herbekijken. Een aantal kanttekeningen en valkuilen in verband met deze tests worden hierna beschreven. SIGobservatielijst Kleuters veilig oversteken). 2500 LIER. De verschillende vaardigheden die Desodt (2002) opsomt. … en welke is de relatie tot een aantal schoolse vaardigheden? Houd hiermee rekening met het kiezen van je toetsen en observatiemethoden. o TIP: Tijdens de afname wordt elke leerling geobserveerd. o TIP: gebruik instrumenten die verschillende leeftijdsnormen hebben (zie o. Zo kunnen er belangrijke extra‟s worden toegevoegd aan de score op de test (vb.be www. emotionele rijpheid. grove en fijne motoriek. Het is ook belangrijk om na te denken over een duidelijk kleutervolgsysteem waarvan een goede observatiemethode deel uitmaakt. de  Ten slotte is de ontwikkeling van kinderen niet te meten omdat deze wisselvallig is. De kinderen geboren in januari en december worden dus op dezelfde moment getest! Het gevaar om kleuters met mekaar te vergelijken is hier erg groot. Een aantal voorbeelden van observatiemethoden staan hieronder beschreven. motorische rijpheid. werk. wordt grotendeels goedgemaakt door het afnemen van een 2 leerrijpheidstest aan het einde van het schooljaar. Het betreft hier vaardigheden. schrijfmotoriek. ritmegevoel en concentratievermogen.om tot een advies te kunnen komen. sociale rijpheid. spellen en rekenen te komen. Ook de kalenderleeftijd maakt dat het testen op één moment in het schooljaar nefast is. Het is niet realiseerbaar om alle kenmerken van leerrijpheid voor elke kleuter bij te houden. o DOORDENKER: De vraag bij schoolrijpheidstesten is enerzijds: wat “meet” een schoolrijpheidstest eigenlijk: taalbegrip ? intelligentie ? werkhouding ?.

er wordt naar aanleiding van afgenomen toetsen en observaties een handelingsplan opgesteld waarin het voor de school en de ouders duidelijk is wie wat kan doen om de ontwikkeling van het kind te prikkelen.be www. Hij of zij kan na een jaar wel zeggen wat het kind vindt van een overgang naar het eerste leerjaar. Betrokkenheid vanuit het CLB is dan al belangrijk. Ook zijn de factoren om het kind heen. Deze kan bij het oudercontact in februari – maart na de afgenomen leerrijpheidstesten aan de ouders worden meegegeven. is het belangrijk om minimaal rond deze periode met ouders in gesprek te gaan. 1/ Gevoel van het kind (hoe voel ik het zelf) Litière vermeldt tevens dat het belangrijk is om naar het kind zelf te kijken. De mening van de leerkracht en de score op schoolrijpheidstesten moeten worden afgewogen en samengevoegd met het gevoel van ouder en kind. 2/ Observaties en gevoel van ouders Hoe stimuleren de ouders hun kind. Hiervoor is er door de het CLB GO! Lier een vragenlijst voor ouders ontworpen. Anderzijds is het natuurlijk net zo belangrijk dat de ouders rekening houden met de mening en observaties van de juf . 2500 LIER. „Wat vindt dat kind er nu zelf van?‟.en toetsperiode door de leerkracht zelf tijdens het oudercontact in februari – maart. Belangrijk is aan kinderen te vragen “wil jij eigenlijk wel naar het 1 al een duidelijk beeld hebben van hoe het er in het 1 ste ste leerjaar?” Het kind moet dan wel lj. Kinderen hebben meestal ook een duidelijk beeld van hun eigen kunnen. Er wordt handelingsgericht gewerkt.be Versie voor ZOCO’s 8 van 28 .Hoe kunnen we weten of een kind leerrijp is ? Nogmaals willen we benadrukken dat observaties het hoofdonderdeel uitmaken om tot een beslissing te kunnen komen of een kind al dan niet leerrijp is. (Zie bijlage 3 voor voorbeelden van handelingsplannen die binnen Kla4 worden gebruikt) Indien er een uitgebreider traject nodig is met betrokkenheid van het CLB is het belangrijk dat bij het eindgesprek de bevindingen van ouders worden meegenomen in de eindbeslissing over al dan niet overgaan naar het 1 ste leerjaar. namelijk de ouders en de school belangrijk.goclblier. De school zal een meldingsfiche moeten laten ondertekenen door de ouders om hun toestemming te geven voor betrokkenheid van het CLB. (Zie bijlage 2 Vragenlijst Leerrijpheid voor ouders gebaseerd op “Samen over de drempel”) Als er twijfels zijn over het al dan niet over kunnen gaan naar het 1 ste leerjaar. laten ze hun kind spelen en bieden ze materiaal en situaties aan? De bevindingen van de ouders kunnen worden bevraagd na een eerste observatie. Er zou echter een meer gestandaardiseerde manier moeten bedacht worden waarbij een licht geschenen wordt op de factoren rond de kleuter heen. aan toe gaat . Berlaarsestraat 29 Document1  03/480 68 10 03/480 17 81  info@goclblier. Om informatie te verzamelen over het kind kunnen we ons richten naar het kind zelf alsook naar de ouders en de school. Er is behoefte aan inspraak en communicatie van ouders (en kind) . Dit gebeurt meestal door de leerkracht van de kleuterklas. en wat het inhoudt.

Het kan halfjaarlijks of jaarlijks door de school worden afgenomen. dat in staat is om jonge kinderen (vanaf 2 jaar 6 maanden tot 6 jaar) in hun ontwikkeling te volgen. Een leidraad om tot goede observaties te kunnen komen en methodieken hiervoor.40 1 Van kleuterklas naar lagere school: hoe pak je het aan? Samen over de drempel nodigt schoolteams uit om een visie te ontwikkelen en te communiceren over de overgang van de derde kleuterklas naar het eerste leerjaar. Deze publicatie is een werkinstrument om: .be Versie voor ZOCO’s 9 van 28 . . wetenschappelijk onderbouwd instrument.00 De Signaallijst voor kleuters (1992). . .ISBN 90-5873-058-1 € 13.s. staan beschreven in onder andere: “Samen over de drempel”.handleiding + 20 scoreformulieren 32 p. Federatie v or Centra van Ambulante Revalidatie 2005 . is ondertussen genormeerd en uitgebreid onderzocht qua validiteit en betrouwbaarheid.een individuele kleuter te bespreken bij de overgang van kleuterschool naar lagere school.m. Dan is het nuttig om haar/zijn observaties te objectiveren d. Soms weet de leerkracht het bij een bepaald kind niet of hij/zij schoolrijp is. “SIG – Kleuters Veilig Oversteken” en “Zorg voor kleuters Boone”.3/ Observaties en het gevoel van de kleuterjuf De kleuterleerkracht kent de kinderen heel goed en heeft ook informatie over de vorige jaren.het klasaanbod beter af te stemmen op de onderwijsbehoeften van de kleuters.m.be www. 2500 LIER.v. Samen over de drempel: Auteur: OVSG ISBN: 9782509006738 € 7. Hij of zij ziet hoe het kind functioneert in de klas en kan vergelijken om te zien of er eventueel problemen zijn .de gelijkenissen en verschillen tussen de derde kleuterklas en het eerste leerjaar in kaart te brengen. De oorspronkelijke lijst is herwerkt tot een degelijk. SIG-signaallijst – Kleuters Veilig Oversteken (2005): Sig i. een systematische observatie of een test .de opvattingen van de ouders over dit onderwerp te leren kennen. De kleuterleerkracht weet immers wat een kind moet kennen en kunnen .goclblier. . Berlaarsestraat 29 Document1  03/480 68 10 03/480 17 81  info@goclblier. een observatie-instrument dat wilde nagaan of een ontwikkelingsachterstand op één of meerdere gebieden alarmerend was.

De behaalde scores komen overeen met een percentielzone (van A tot E). dat een overzicht geeft van wat de kleuter kan en niet kan.goclblier. Een werkboek vol handelingsplannen ISBN: 978-90-301-8195-8 Prijs: € 44. praat verstaanbaar voor iedereen) cognitieve deelhandelingen van het denken (vb. bij rood is een nauwkeurige opvolging aangewezen. Een nummer verwijst meteen naar het juiste handelingsplan. Doet eigen jas aan en uit) socialisatie (vb.be Versie voor ZOCO’s 10 van 28 . Positieve feedback en succeservaring staan voorop.en werkhouding Motoriek (en schrijfinitiatie) Sociaal-emotionele ontwikkeling Elk probleemgebied opent met een diagnostisch observatieschema. Een werkboek vol handelingsplannen is een werkboek dat voor elk soort probleem dat zich bij een kleuter (verschillende leeftijdsperiodes) kan voordoen een handelings.en taalverwerving (vb. bouwt een toren van 6 blokken) auditieve perceptie (vb. vindt 3 à 4 rijmwoorden bij hetzelfde basiswoord) spraak.of remediëringsplan uitschrijft. De 7 probleemgebieden die uitgeschreven staan zijn: o o o o o o o Wiskundige initiatie Verstandelijke ontwikkeling Leesinitiatie Taal. speelt fantasiespel) Voor elk van de ontwikkelingsgebieden zijn er normen en kritische grensscores bepaald. 2500 LIER. Berlaarsestraat 29 Document1  03/480 68 10 03/480 17 81  info@goclblier. oranje geeft een zwakke ontwikkeling aan. gooit een bal naar iemand anders) vormgeving en visuele perceptie (vb. die wordt aangegeven door een kleur: bij groen is er geen probleem.en spraakontwikkeling Spel.De volgende zeven domeinen komen aan bod:        Motoriek (vb.be www. sorteert meer dan 2 voorwerpen naar vorm en kleur) zelfredzaamheid (vb.25 Pagina's: 166 Kleuters met extra zorg. Zorg voor kleuters Boone. en dit met Vlaamse normen.

 De proef moet in groep kunnen worden afgenomen.goclblier. 8/2/2012) werd ervoor gekozen om het idee van een kleuterdiploma voor leerlingen aan het einde van de 3 de kleuterklas niet verder uit te werken.  Moet gemakkelijk af te nemen zijn. Hij of zij moet zich daarbij goed in zijn vel voelen.  De totale test. Berlaarsestraat 29 Document1  03/480 68 10 03/480 17 81  info@goclblier. zoals taalvaardig zijn. bevindingen van de ouders. 2500 LIER.  De proef kan best worden gekoppeld aan een hulpprogramma en geeft doelstellingen voor verdere begeleiding en hulp.be www. De resultaten ervan moeten naast andere zaken worden gelegd. Ook moet de motoriek van het kind voldoende ontwikkeld zijn. uitdagende opdrachten. Daarnaast is het van belang dat het kind met andere kinderen kan samenwerken en goed sociale contacten kan leggen. Voor de scholen die het wel willen overwegen zijn er een aantal mogelijke voorbeelden opgenomen in Bijlage 4. De voor. de opdrachten en de resultaten moeten duidelijk uit te leggen zijn aan derden (ouders). letters en cijfers. zoals: observaties. 4/ Schoolrijpheidstest Een toets is een poging om je waarnemingen objectief te maken zodat je heldere beslissingen kan nemen . maar wel wat het kind wél kan en waar hij nog inoefening kan gebruiken . Waar moet een goede schoolrijpheidstest aan voldoen?  Moet zoveel mogelijk voorwaarden van schoolrijpheid meten.  De proef bestaat uit leuke. Maar het is belangrijk dat je elke keer weer op dezelfde manier observeert).… We mogen er niet van uitgaan dat we gaan meten wat het kind niet kan . Toetsen kunnen een bijdrage leveren aan meer objectiviteit en zijn dus een aanvulling op onze subjectieve waarneming. (zie bijlage 4) Tijdens de workshop op BSGO Lint (d. Een voorstel hiervoor wordt gegeven vanuit het CLB GO! Lier. Ten slotte zijn de resultaten op leerrijpheidstesten meestal een bevestiging van wat ze door het jaar heen al geobserveerd hebben in de klas. dan ontstaat er een zekere mate van betrouwbaarheid.  De resultaten van de test moeten worden samengevoegd met observaties.  De test moet bestaan uit duidelijke onderdelen en eenduidige opdrachten. De kleuter mag dus niet meer te speels zijn en moet „hongerig‟ zijn naar werkblaadjes. een goede pengreep hebben.  Er is een duidelijke normering en scorebepaling. zelfstandig kunnen werken en de belangrijkste basisvaardigheden onder de knie hebben. Volgens de meeste leerkrachten zijn werkhouding en concentratie erg belangrijke kenmerken van een leerrijp kind. begrippen bij taal en rekenen begrijpen. (Als je het spel van kinderen observeert en je dit elke dag doet .be Versie voor ZOCO’s 11 van 28 . Zij moeten zich voldoende kunnen concentreren.en nadelen van het werken met een GO!-Kaart staan eveneens beschreven als bijlage 5.d. verschillen kunnen zien. ….  Er moet aandacht zijn voor meer dan de cognitieve factoren of schoolse voorwaarden. Het doel ervan moet zijn kinderen te ondersteunen in hun ontwikkeling en niet om zomaar te meten en te selecteren voor het basisonderwijs.Een neerslag van alle bevindingen over de bereikte vaardigheden van het kind alsook de belangrijke voorwaarden tot leerrijpheid kan worden verwerkt in een overgangskaart (GO!-Kaart? Wordt nog uitgewerkt).

Richtvragen hierbij zijn: 1/ Voorwaarden : De verschillende voorwaarden komen voldoende aan bod : Auditieve voorwaarden Visuele voorwaarden Motorische voorwaarden Rekenvoorwaarden Werkhouding 2/ Duidelijk: De test moet bestaan uit duidelijke onderdelen en éénduidige opdrachten .d. Alternatieven 3. De observaties en bevindingen zijn zeker zo belangrijk. 3. de negatieve berichtgeving rond de Toeters zijn volgende standpunten ingenomen.… De proef zou kinderen zo weinig mogelijk stress mogen geven. 2500 LIER. Ook op basis hiervan kunnen handelingsplannen worden opgesteld.m. Hierbij kun je zien welke tests voldoen aan een aantal voorwaarden die van belang zijn bij een kwalitatief goede toets. De score op de Toeters is slechts 1 van de vele factoren waar rekening mee gehouden wordt bij het geven van een advies.   Er moeten talige. zoals het sociaal-emotioneel aspect. 4/ Normering: Er is een duidelijke normering en scorebepaling. Alternatieve leerrijpheidstoetsen Vanuit het Kla4-overleg (d. Er moet veel aandacht zijn voor de motoriek en de proef geeft de mogelijkheid tot het observeren van andere. 3/ Collectief: De proef kan in groep worden afgenomen. Vaak is de score op een leerrijpheidstest een extra bevestiging van wat de leerkracht eigenlijk al wist. Het kleutervolgsysteem dat in vele scholen wordt gebruikt geeft al zeer veel informatie over de kleuter en geeft een duidelijk beeld over zijn ontwikkeling. De uitslag van de test kan echter wel gebruikt worden om te bekijken op welke onderdelen de kleuter nog tekorten vertoont en waarop er kan worden geremedieerd. de werkhouding.1.be Versie voor ZOCO’s 12 van 28 . moeilijk meetbare factoren. Op de volgende bladzijde worden er een aantal mogelijke alternatieven voor leerrijpheidstests opgelijst. Berlaarsestraat 29 Document1  03/480 68 10 03/480 17 81  info@goclblier.v.be www.goclblier. 17/01/2011) i. Goede en duidelijke instructies die begrijpbaar zijn voor de kleuters.en niet-talige opdrachten zijn.

de werkhouding. moeilijk meetbare factoren. 2500 LIER. zoals het sociaal emotioneel aspect. 6/ Leuk: De proef bestaat uit leuke.5/ Hulpprogramma: De proef is gekoppeld aan een hulpprogramma en het geeft doelstellingen voor verdere begeleiding en hulp. Berlaarsestraat 29 Document1  03/480 68 10 03/480 17 81  info@goclblier. de proef geeft de mogelijkheid tot het observeren van andere.be www. 8/ Motoriek: Er is voldoende aandacht voor de motoriek .goclblier.be Versie voor ZOCO’s 13 van 28 .… 9/ Stress: De proef zou de kleuters zo weinig mogelijk stress mogen bezorgen.Niet talig: De proef bestaat uit talige en niet-talige opdrachten. …) 7/ Talig. uitdagende en kindvriendelijk opdrachten (genoeg variatie.

Kleuters Veilig Oversteken Dudal (in 4 delen): Midden K2.v. x x nvt nvt x nvt nvt x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x +/- x x x x x x x x x x 2500 LIER. Begin K3.t. x x x x x x x x x x x x x x x x x x x +/x talig/nt talig x x x x x motoriek stressless x x x x x x ? x x (max6) x x x x x x x nvt n. Berlaarsestraat 29 Document1  03/480 68 10 03/480 17 81  info@goclblier. Begin L1 INTAK (Individuele Taalniveautest voor Kleuters) Geheugenproef Test voor Woordvlotheid Test Voorbereidend Rekenen TALK 4 4 4 0 4 1 3 1 5 (nt expliciet) 2 5 2 2 2 1 1 0 duidelijk collectief normering hupllprogr.t.be Versie voor ZOCO’s 14 van 28 .t.voorwaarden Leerrijpheidstoetsen Segers toeters CITO Taal en rekenen Taaltoetsen TAL Rekentoetsen Rekenbegrip (Verachtert & Dudal) eind K3 SIBO rek Boone Observatiemethoden Laevers (welbevinden en betrokkenheid) Zorg voor Kleuters Boone LVS Kla4 motoriek (Bolster) Kleuterstapjes VCLB leidraad taxatie ontw problemen bij kleuters Pravoo SIG.goclblier. n.v. leuk x x x x x x n.v.be www.

. Ik grijp terug naar ons kindvolgsysteem ‘Kleuters met extra zorg’ en remediëring.. De CITO-test heeft duidelijke normering en scorebepaling. Er bestaat een hulpprogramma maar ik beschik er niet over. dat is de beste manier op concentratie en werkhouding te observeren. Motorisch voldoet de test niet. Ja. Daarna neem ik in de klas die kindjes één voor één bij om dat nog eens te controleren of ze er effectief problemen mee hebben (soms kan het zijn dat ze er eventjes niet bij waren). werkhouding) Is de test duidelijk (vb.. rekenen.. maar het nut van twee keer dezelfde test uit te voeren is mij niet duidelijk. kunnen we als volgt bundelen: BSGO Bisterveld Kessel Is de CITO een meer leervoorwaardige test? BSGO De Zevensprong Nijlen De toetertest – en vooral het taalgedeelte – is verouderd. Dit jaar ga ik bij de twijfelgevallen nog de toetertest afnemen. Als het een probleem blijkt dan start ik met ze te remediëren en dit wordt genoteerd in de zorgmap. 15 van 28 2500 LIER. het was wel een degelijke test.. per kind noteer ik waarop ze precies uitvallen. Een betere prognose zou ik niet durven zeggen. de instructies zijn duidelijk Kan in groep worden afgenomen. Berlaarsestraat 29 Document1  03/480 68 10 03/480 17 81  info@goclblier.goclblier. ??? Kan je er een betere prognose naar overzitten K3 of overstap L1 als risicoleerling mee maken? Doen jullie iets handelingsgericht naar adviezen vanuit de handleiding van CITO hulpprogramma)? Zo ja: hoe pakken jullie dat concreet aan? Voldoet de test aan de verschillende voorwaarden (auditieve. goede instructies)? Kan de proef in groep worden afgenomen? Sommige onderdelen zijn moeilijker dan op de toetertest maar door de grote hoeveelheid van opdrachten scoren de kinderen op het einde van de test beter dan op de toetertest.Uit het vorige toetsenoverzicht volgt dat CITO een goed alternatief kan bieden als leerrijpheidstest.. Bevindingen vanuit de scholen die hiermee zijn gestart. visuele. De CITO-ordenen en CITO-taaltest zijn ook degelijk..be www. Ja.. motorische.be Versie voor ZOCO’s . Als de problemen van de baan zijn schrap ik dat van hun lijstje. Is er een duidelijke normering en scorebepaling? Is de proef gekoppeld aan een hulpprogramma? De CITO-test heeft duidelijke instructies... De test kan in groep worden afgenomen.

Je kan de werkhouding hiermee observeren.. Op socio-emotioneel kan je observeren of een kind faalangstig is.andere wandelen door de test. Een test blijft een momentopname. Is het een proef die stress teweeg brengt bij de kleuters? Ik denk dat elke proef stress teweegbrengt bij kleuters. Opmerking: Tot slot wil ik even melden dat geen enkele test 100% een prognose kan geven i. te veel andere factoren hebben een invloed op het ‘Leren’.goclblier.m. risiscoleerlingen. Is er voldoende aandacht voor motoriek? Kan je zaken observeren die te maken hebben met het sociaal emotionele of de werkhouding? Wij gebruiken de test ordenen en taal. Voor sommige kleuters wel.be Versie voor ZOCO’s 16 van 28 .. Berlaarsestraat 29 Document1  03/480 68 10 03/480 17 81  info@goclblier..v. Er zijn wellicht ook andere testen maar die kennen wij niet.Zijn er talige –en niet talige opdrachten? Bevat alleen niet talige opdrachten. Motoriek komt niet echt aan bod. (toeters trouwens ook) Neen. Wie durft hulp inroepen en wie probeert zijn/haar probleem op z'n eentje op te lossen.. 2500 LIER. er wordt geen aandacht besteed aan de motoriek.be www.

2500 LIER. leerrijpheid.f.goclblier. zoals zijn belangstelling.PAGINANUMMERS weggevallen  navragen bij Jan 3. emotionele en sociale factoren. Hierna volgt een MDO met de kleuterleerkracht. de manier waarop je het onderwerp aandraagt.be www. Indien ouders het advies van overkleuteren niet wenst op te volgen wordt dit zo in het attest opgenomen. Ze leren eerder toevallig . Ze leren door actief met iets bezig te zijn. Bij risicokleuters wordt er een overleg met de ouders gepland. we spreken dan ook over incidenteel leren of al spelend leren. Bij een beslissing tot overkleuteren stelt het CLB een overkleuterattest op. Om gelijkenissen en verschillen tussen K3 en L1 in kaart te brengen is er een werkinstrument opgenomen in de publicatie “Samen over de drempel”.2. Wat een kleuter leert en of hij iets leert zal in grote mate afhangen van toevallige omstandigheden . de school en het CLB wordt het advies bekeken en nemen de ouders een beslissing. Het is aanbevolen om de werking per school te bekijken in zowel K3 als L1. zorgcoördinator en het CLB. Hierbij wordt er een handelingsplan vanuit de school voorgesteld en wordt er bekeken hoe er handelingsgericht kan worden samengewerkt (HGWS) tussen de school. (zie bijlage 4) Dropbox: zie zoco-overleg 31/01  zoco‟s vragen na bij K3-juffen zelf. Wat is nu juist het verschil tussen de kleuterschool en het eerste leerjaar? Kleuters leren door te spelen en niet zozeer door wat hen wordt uitgelegd.    Voor alle leerlingen wordt er een GO!-kaart gemaakt dat informatie bevat voor de ouders en informatie voor de leerkracht van het 1 ste leerjaar. Hierbij is het van belang om na te gaan of de werking van K3 en L1 op elkaar aansluiten. Als er nog teveel twijfel bestaat kan er mits toestemming van de ouders een 2 de de kleuterklas als volgt leerrijpheidstoets worden afgenomen door het CLB.be Versie voor ZOCO’s 17 van 28 . 4. Indien animo hiervoor dan ok. Alternatieve aanpak Vanuit het GO! CLB Lier is er gekozen om de leerkrachten en de kleuters van de 3 te begeleiden (zie ook bijlage 6 Stappenplan overgang K3_L1 & leerrijpheid):  Er is een specifiek traject afgesproken met de kleuterleerkrachten en de zorgcoördinator. Berlaarsestraat 29 Document1  03/480 68 10 03/480 17 81  info@goclblier. In het eindgesprek met de ouders.… Het creëren van situaties waarin kinderen leerervaringen kunnen opdoen is dus belangrijk.v. In mei volgt er een nieuw overleg met het CLB waarbij er wordt bekeken of men over voldoende gegevens beschikt vanuit het HGSW om een advies naar ouders te kunnen uitbrengen i. De school neemt zelf een leerrijpheidstest af in februari en volgt hun eigen observatiemethode. de ouders en het CLB. We kunnen dus bij kleuters niet verwachten dat er na een aangeboden activiteit onmiddellijk resultaat is of dat de kleuter een transfer maakt en het geleerde ook elders gaat toepassen. zonder speciaal daarop gerichte inspanningen.

Berlaarsestraat 29 Document1  03/480 68 10 03/480 17 81  info@goclblier.be www. Dit zal zich vertalen in de manier waarop er handelingsgericht wordt gewerkt.a. het verschil met 1 ste lj is : kleuters leren door actieve interactie en dat is iets heel anders dan op een stoel zitten.w.goclblier.M.be Versie voor ZOCO’s 18 van 28 . luisteren en kijken naar een leerkracht. 2500 LIER.

Tijdsdruk kan extra spanning teweegbrengen die het resultaat kan beïnvloeden. Dit betekent dat alle leerlingen profiteren van de groepsinstructie en dat vooral tijdens de verwerking rekening wordt gehouden met de verschillen tussen leerlingen. vastgelegd in het zorgbeleid. Een belangrijke invalshoek hierbij is het opmerken van eventuele problemen. Evaluatie: differentiatie in de aanpak vraagt ook aangepaste manieren van evalueren.  Hoge.1. Bekijk de vooruitgang van de leerling t. Risicoleerlingen kunnen leerlingen zijn uit doelgroepen (zoals kleuters met een thuistaal die niet het Nederlands is) of kleuters die door de leerkrachten gesignaleerd worden. een goede opbouw en doelgerichtheid. Preventieve basiszorg Een goed beleid start met een preventieve aanpak in de kleuterschool. is van grote invloed op de vorderingen en resultaten. Deze signalering gebeurt na observatie in de klas en/of het gebruik van instrumenten hiervoor. Differentiatie is gericht op het bereiken van de minimumdoelen bij elke leerling en op het dichten van de kloof tussen de goede en zwakke rekenaars (convergente differentiatie). Bovendien is er samenhang.   Effectieve instructie is intensief en expliciet en geeft de leerling voldoende tijd.o. Zwakke rekenaars krijgen verlengde instructie en nadien een verwerking die rekening houdt met hun rekenbehoeften.1. Deze verschillen tussen kleuters verdwijnen immers niet vanzelf en kunnen het sociaal-emotioneel functioneren van de leerlingen negatief beïnvloeden. zichzelf.be www. Handelingsgericht werken in het kader van leerrijpheid 5.    Basisprincipes binnen de preventieve basiszorg Automatisering: hieraan dient voldoende aandacht en tijd worden besteed.5. De leerlingen hebben een goed fundament nodig om te leren lezen en rekenen in het eerste leerjaar.be Versie voor ZOCO’s 19 van 28 .1.goclblier. Berlaarsestraat 29 Document1  03/480 68 10 03/480 17 81  info@goclblier. Het gaat hierbij om de correctheid en snelheid. Voldoende tijd voor het concreet werken met materiaal en aanschouwelijkheid is belangrijk.v. Goede rekenaars gaan bijvoorbeeld snel zelfstandig aan het werk of krijgen verrijkingsstof. Aanduiden wat iedereen al wel kan en de leerling vergelijken met zichzelf zijn hierbij goede hulpmiddelen. Beloon de leerling om zijn inzet en niet alleen op zijn resultaten. Dit is belangrijk voor alle kleuters. maar extra aandacht aan risicokleuters op dit preventieve niveau is zeker ook nodig om te voorkomen dat de verschillen bij het begin van het eerste leerjaar te groot zijn. 2500 LIER. 5. Een goed klassenmanagement is een noodzakelijke voorwaarde om deze manier van werken te realiseren. maar realistische verwachtingen stellen in alle leerlingen.

De mate van fonologisch bewustzijn blijkt een belangrijke voorspeller te zijn van toekomstige leesprestaties. herkennen en benoemen van letters (de ABC-muur) Fonologisch bewustzijn ontwikkelen: het gaat hier over de vaardigheid om los van de inhoud over taal te reflecteren en het besef dat gesproken woorden uit klanken bestaan. ondersteunen door een zorgleerkracht of een GOK-leerkracht. Uiteraard gebeurt dit in een speelse en niet-prestatiegerichte sfeer. Voorbeelden zijn:    (Interactief) voorlezen van en werken met boeken ontdekken. Om de mondelinge taalvaardigheid van kleuters te verhogen is de rol van de leerkracht belangrijk.2.  Werken en oefenen in groepen: er wordt gewerkt in heterogene én homogene groepen. woordvindingsproblemen … .   Overdreven concurrentie of prestatiegericht werken in de klas wordt vermeden om de faalangst niet nodeloos uit te lokken.  Ervaringen opdoen met geschreven taal heeft invloed op de toekomstige leesontwikkeling. verkeerde verbuigingen. vooral wanneer deze zouden gekoppeld worden aan het herkennen van letters· Fonologisch bewustzijn ontwikkelt 2500 LIER. Berlaarsestraat 29  03/480 68 10 03/480 17 81  info@goclblier.  Woordenschat: het is moeilijk om te leren lezen als woorden en begrippen niet (voldoende) gekend zijn die in de tekst voorkomen. 5. de taalproductie van de leerlingen en gerichte feedback van belang.goclblier. Aandachtspunten voor leren lezen en spellen in deze preventieve aanpak  Taalvaardigheid: Er is een duidelijk verband tussen taalvaardigheden en leesvaardigheden. Zeker voor kleuters die er zogenaamd „nog niet aan toe zijn‟ blijkt een systematische aandacht hiervoor erg belangrijk te zijn. Dit kan zowel klasintern als klasextern gebeuren. Een moeilijke thuissituatie kan een grote weerslag hebben op het functioneren in de rekenles.en instructietaal. De schooltaal kan immers zeer verschillend zijn van de thuistaal. vervoegingen. Voor risicokleuters kan het belangrijk zijn om deze activiteiten te hernemen in kleine groep. verkleinwoorden. aanwijzingen of vragen niet begrijpen. naargelang de inhoud en het doel van de activiteit.be www.be Versie voor ZOCO’s 20 van 28 Document1 . mondelinge informatie herhalen. Het uitgangspunt in deze fase is echter dat alle leerlingen maximaal kunnen profiteren van het klassikale aanbod. benoemsnelheid. Enkele voorbeelden voor mondelinge taalvaardigheid en de spraak/taalontwikkeling: woorden verkeerd uitspreken. Bij de interactie zijn het taalaanbod van de leerkracht. lang aarzelen vooraleer iets te zeggen. De woordenschatontwikkeling – zeker bij risicogroepen zoals anderstalige kleuters – moet dan ook centraal staan. Ondersteuning: een leerling die nog veel problemen heeft met de reken. Sociaal-emotionele aspecten: een veilig klasklimaat is bv zeer belangrijk om faalangstige rekenaars te ondersteunen. Aandacht voor succesbeleving op andere gebieden moet bewust nagestreefd worden.1.

1. Tenslotte wordt bekeken hoe deze activiteiten georganiseerd kunnen worden en voor wie deze specifieke maatregelen bedoeld zijn binnen het gewoon basisonderwijs.1. van samengestelde woorden. Aanpak Wat de aanpak betreft wordt hierna onderscheid gemaakt tussen het materiële aanbod enerzijds en activiteiten anderzijds. één-één relatie is niet gekend.goclblier. en zeker in een derde kleuterklas. zou het volgende “materiaal” aanwezig moeten zijn:     een lees.3.van grotere naar kleinere klankeenheden: van zinnen en woorden naar lettergrepen en fonemen. tijdschriften.en schrijfhoek een reken.4. picto‟s. Vanuit verschillende hoeken wordt bekeken welke suggesties gegeven worden om risicoleerlingen te begeleiden. … foto‟s.be www. niet vlot kunnen tellen. MATERIEEL AANBOD In de kleuterklas. Aandachtspunten voor leren rekenen in deze preventieve aanpak Mogelijke risicosignalen voor rekenvaardigheden zijn : classificeren en seriëren verloopt erg moeizaam. Volgende activiteiten hebben positieve effecten:       opdelen van zinnen in woorden. 5. … . van woorden in lettergrepen en omgekeerd samen en individueel opzeggen van rijmpjes herkennen en toepassen van eindrijm herkennen en toepassen van beginrijm klinker in een woord isoleren auditieve analyse/auditieve synthese op klankniveau 5.be Versie voor ZOCO’s 21 van 28 . afbeeldingen voorzien van het schriftbeeld 2500 LIER. Berlaarsestraat 29 Document1  03/480 68 10 03/480 17 81  info@goclblier.en ontdekhoek een aanbod van geschreven materiaal: boeken. niet vlot kunnen vergelijken en benoemen van hoeveelheden. I.

de geleerde woordenschat met daaronder het schriftbeeld -materiaal rond letters: magneetletters op een bord. maar ook de naam zelf onder de kapstok. Materialen en routines zijn onder meer te vinden in SCHATKIST (Zwijsen). puzzelkast: een tekening van een puzzel. ABC-muur enz Het is de bedoeling dat leerkrachten doelbewust leren omgaan met routines die aansluiten bij het werken aan ontwikkelingsdoelen Nederlands en wiskundige initiatie. THEMATISCH WERKEN: TAALROUTINE Beeldwoordenveld Thematafel x x luisteren spreken x lezen boekoriëntatie verhaalbegrip boekoriëntatie verhaalbegrip functies geschreven taal relatie geschreven en gesproken taal Boekenrekje boekoriëntatie verhaalbegrip Boek van de week Interactief voorlezen x boekoriëntatie verhaalbegrip boekoriëntatie verhaalbegrip schrijven taalbeschouwing 2500 LIER. vloermat van letters. Hierbij zijn de groen gemarkeerde onderdelen als routine uitgewerkt door het GO! CLB Lier: A. In het Routineboek bij De leessleutel groep 1 en 2 (Malmberg) zijn routines uitgewerkt die van belang zijn bij de beginnende geletterdheid. letterkaften.Enkele voorbeelden: niet alleen een foto of symbool. Deze laatste 2 methodieken zijn beschikbaar via het GO! CLB Lier en worden hieronder wat verder uitgewerkt. Berlaarsestraat 29 Document1  03/480 68 10 03/480 17 81  info@goclblier. het Routineboek bij De leessleutel groep 1 en 2 (Malmberg) en Spelend Rekenen (met peuters en kleuters) (Abimo).be Versie voor ZOCO’s 22 van 28 . de inhoud van de kasten wordt voorzien van het schriftbeeld (bv. woordenschat en mondelinge communicatie.goclblier. Plantyn). bv. Magische wiskunde in de 3 de kleuterklas (Wiskracht. de legokast: een afbeelding van een legoblokje met daaronder het woord “lego”). maar daaronder het woord “puzzels”.be www. letterstempels.

Berlaarsestraat 29 Document1  03/480 68 10 03/480 17 81  info@goclblier. BEGINNENDE GELETTERDHEID: TAALROUTINE Werken met pictogrammen Meesterverteller x x luisteren spreken x lezen boekoriëntatie verhaalbegrip boekoriëntatie verhaalbegrip functioneel lezen Verteltafel Vertelkastje Weekkalender x x x x x verhaalbegrip verhaalbegrip functies geschreven taal relatie geschreven en gesproken taal functioneel lezen Nieuwsbord en klassenkrant x functies geschreven taal relatie geschreven en gesproken taal functioneel lezen Wenskist x functies geschreven taal relatie geschreven en gesproken taal functioneel lezen Stripverhaal functies geschreven taal relatie geschreven en gesproken taal Beeldenbril functies geschreven taal relatie geschreven en gesproken taal Alles heeft een naam functies geschreven taal relatie geschreven en gesproken taal Werken met werkteksten x functies geschreven taal x functioneel schrijven x functioneel schrijven functioneel schrijven Functioneel schrijven schrijven taalbeschouwing 2500 LIER.be www.B.be Versie voor ZOCO’s 23 van 28 .goclblier.

WOORDENSCHAT:   Lin de Woordspin Woordenkoffertje 2500 LIER.goclblier.be www.be Versie voor ZOCO’s 24 van 28 . MONDELINGE COMMUNICATIE: TAALROUTINE Speelpoppen Rollenspel Kletskous IK-tafel Praatmand W3-schema x luisteren x x x spreken x x x x x x functies geschreven taal relatie geschreven en gesproken taal Portfolio x functioneel lezen functioneel schrijven lezen verhaalbegrip verhaalbegrip schrijven taalbeschouwing D.relatie geschreven en gesproken taal Familie taalspel Klankkast Lettermuur Werken met schrijfmodellen x x x x x relatie geschreven en gesproken taal functioneel lezen Zelf teksten en boekjes maken x functioneel lezen relatie geschreven en gesproken taal functioneel schrijven functioneel schrijven x x x C. Berlaarsestraat 29 Document1  03/480 68 10 03/480 17 81  info@goclblier.

inhoud en tijd) Meetkunde (oriënteren/lichaam en ruimte. SUGGESTIES VOOR ACTIVITEITEN De suggesties voor de verschillende ontwikkelingsdoelen vanuit de bovenstaande routineboeken rond ontluikende geletterdheid en gecijferdheid zijn na te lezen in de uitgebreidere visietekst ontwikkeld door de PPD van het GO! CLB Lier.goclblier.be Versie voor ZOCO’s 25 van 28 . construeren en opereren) De verzamelkabouter met zijn kruiwagen en sorteerdoosjes Sam en Pam en het symbolendoosje De Cijferfee en haar telkast Het Stappenpad Jaak de Meetdraak en de meetkist Willy Weeg en de weegkoffer De Slaapaap en de tijdkoffer Foto Fien en het fototoestel X X X X X (lengte) X (gewicht) X (tijd) X (oriënteren en construeren) De Avonturenrugzak X (oriënteren en opereren) Familie Muizepluis X (oriënteren en construeren) II. Er worden praktische rekenroutines aangereikt. Berlaarsestraat 29 Document1  03/480 68 10 03/480 17 81  info@goclblier.In het routineboek ‘Spelend Rekenen met peuters en kleuters’ is er een en ander uitgewerkt rond gecijferdheid.be www. waarmee je de rekenwiskundeontwikkeling van jonge kinderen spelenderwijs stimuleert. Rekenroutine Tellen en getalbegrip Meten (lengte. 2500 LIER. gewicht.

100 activiteiten van TalentenKracht. waardoor het verschil nog groter wordt: di het “Mattheüs-effect”).Op de site van Talentenkracht: www. Tijd geven en hoge. vroegtijdig en intensief (veel leertijd) moeten worden gewerkt. Er zal intentioneel.2.  Buitengewoon basisonderwijs: alle kinderen zijn risicoleerlingen.nl staan (videoclips van) activiteiten voor jonge kinderen.be www. Tot slot is het belangrijk om te vermelden dat we moeten bewaken dat de kleuterklas geen soort eerste leerjaar wordt. Ook aan ouders luidt daarom de boodschap om vooral spelend te leren. maar realistische verwachtingen stellen aan alle kleuters is dan ook de boodschap. De volgende videoclips gaan over wiskunde:                Anna en de autofoto's Anna en de smileys Levie en de racebaan Marijn en Maurits en de knikkers Maurits en Marijn en de diertjes Daan en Loes en de bloemetjes Olivier en de schelpen Flox en de diertjes Quinten en de muurtjes Flox en de poppetjes Sabrina en de muurtjes Sander en de fotograaf Jesper en Kaya en de racebaan Jop en de periscoop Yara en de muurtjes Dit alles vraagt om een concrete organisatie in het gewoon onderwijs:   de klas: zet bovenstaande activiteiten op het uurrooster. Berlaarsestraat 29 Document1  03/480 68 10 03/480 17 81  info@goclblier. De leerlingen leren en ontwikkelen zich immers op hun eigen ritme en deze ontwikkeling verloopt ook niet steeds gelijkmatig. Uiteraard is het niet de bedoeling om intens en geïsoleerd bepaalde deelvaardigheden te gaan “inoefenen”. zorgverbreding: voorzie bovenstaande activiteiten specifiek voor risicoleerlingen in een klein groepje (sterkere leerlingen profiteren immers het meest van deze activiteiten. 5. Verhoogde zorg 2500 LIER.goclblier. Deze activiteiten moeten kaderen binnen de geïntegreerde werking van de kleuterschool.talentenkracht.be Versie voor ZOCO’s 26 van 28 . Er wordt gewerkt aan een boek met de beschrijving van ca. met beschrijving van de activiteit en de videoclip.

geïntegreerd werken en remediëren worden op www.en gedragsproblemen. 5.3. Het resultaat van deze evaluatie kan zijn:    De maatregelen hebben het gewenste effect en het probleem verdwijnt gaandeweg.be www. De genomen maatregelen hebben onvoldoende effect en dienen bijgestuurd te worden. Alle partners worden hier volgens een duidelijke bepaalde timing en op een afgesproken wijze bij betrokken. want aandacht voor bijvoorbeeld motivatie. Er wordt hierbij vertrokken van de aangeleverde informatie van de klasleerkracht. Tijdens een multi-disciplinair overleg wordt er bekeken wat het kind op dat moment nodig heeft. De resultaten van deze interventies zijn zeer belangrijk om de ernst in te schatten als er eventueel een verder diagnostisch traject wordt opgestart. handelen en evalueren Verhoogde zorg kan op verschillende manieren worden gegeven. maar baseren we ons ook op de observaties vanuit de leerkracht en de ouders.1.goclblier. faalangst en de mate van succesbeleving zijn belangrijke factoren bij een gerichte ondersteuning of remediëring.2. 2500 LIER.5.be uitgebreider beschreven. 5.2.be Versie voor ZOCO’s 27 van 28 . Het sociaal-emotionele aspect wordt bevraagd. Verschillende werkvormen zoals convergent differentiëren. De school kan hiervoor ook ondersteuning vragen van het CLB. Plannen.2. Bovendien is er ook dikwijls een samengaan van leer. Bij aanhoudende problemen kan het nodig zijn om een traject van handelingsgerichte diagnostiek op te starten met het CLB. Berlaarsestraat 29 Document1  03/480 68 10 03/480 17 81  info@goclblier.prodiagnostiek.2. In principe volgt de zorgcoördinator de afgesproken adviezen en plannen op en evalueert ze. De maatregelen hebben het gewenste effect maar dienen behouden te worden om de leerling zo optimaal mogelijk te laten participeren aan het onderwijs. Onderwijsbehoeften en aanpak bepalen De leerkracht plant een overleg in met de zorgcoördinator en de ouders om te bekijken welke extra ondersteuning en oefening het kind nodig heeft. Zorgoverleg De leerkracht meldt op een intern zorgoverleg dat de preventieve maatregelen rond beginnende geletterdheid en beginnende gecijferdheid voor een bepaalde leerling niet volstaan. Op dat moment start voor deze leerling de fase van uitbreiding van zorg. Zoals eerder beschreven beperken we ons niet tot een leerrijpheidstest.

M. (2010).nl/rcdtcd/Literatuurmap/Kinderen%20gaan%20rekenen/Hoofdstuk%202. (2008).goclblier. Schoolrijpheid. Maak je kind zelfredzaam en schoolrijp. Desodt.rekeneninlijnvrijeschool. De boeiende weg van 3 maanden tot 7 jaar.BRONNEN: Litière. (2006). Roeselare. http://www. H. Globe – Roularta Books.prodiagnostiek. www.be Versie voor ZOCO’s 28 van 28 . A. buitengewoon basisonderwijs KIDS Hass Verhaegen. Lannoo. Ontwikkelingsdoelen en eindtermen voor het gewoon basisonderwijs. Juf.html 2500 LIER. (2002). Als het kleuteren voorbij is. S. Zijn problemen op gebied van leesvaardigheid te voorspellen en/of te voorkomen vanuit de kleuterklas ? Risicosignalen en suggesties om de leesontwikkeling te stimuleren tijdens de kleuterperiode. Berlaarsestraat 29 Document1  03/480 68 10 03/480 17 81  info@goclblier. Enschedé: Van Muysewinkel. orthopedagoog.be www. mag ik overvaren.be Van Overmeire. Tielt.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful