GO!

CLB LIER

LEERRIJPHEID K3 – L1 KLA4 - ZOCO-OVERLEG 31/01/2012

K3-traject – Handelingsgericht samenwerken | BaO Kla4 en CLB GO!

Pakt voettekst niet vaanf pag 1 , maar dat lukt wel vanaf later deel in de tekst navragen bij Jan Leerrijpheid
Marc Litière (2008) beschrijft in zijn boek “Juf, mag ik overvaren. Schoolrijpheid. (Als het kleuteren voorbij is.)” dat we leven in een jachtige maatschappij die veel eisen stelt aan de kinderen, de school en de ouders. Daarom moeten we er op letten dat we hier niet te ver in gaan en niet proberen om van de kleuterklas al een soort eerste leerjaar te maken, waar reeds prestatiedruk is, met competitie en beoordelingen. Dit is ontstaan doordat de overgang van “spelen” naar “leren “ wel heel plotseling en abrupt gebeurt. Misschien kunnen we erover nadenken om in het eerste leerjaar wat meer aspecten van de kleuterklas te integreren?

1. Wat is leerrijpheid? 1.1. Een wetenschappelijke onderbouwing… definitie leerrijpheid

Schoolrijpheid/leerrijpheid is de fase waarin een kleuter rijp is om naar het eerste leerjaar te gaan. Het heeft een bepaald ontwikkelingsniveau bereikt voor verschillende vaardigheden die belangrijk zijn bij het schoolse leren. Deze vaardigheden zijn cognitief , motorisch, emotioneel en sociaal van aard.

Het moment van schoolrijpheid ligt voor ieder kind anders, maar situeert zich tussen de 5 en de 7 jaar. De ontwikkelingsvolgorde is voor alle kinderen gelijk maar de ontwikkelingssnelheid kan verschillen. Sommige kinderen ontwikkelen zich snel volgens een stijgende lijn en andere kinderen ontwikkelen met trap- of sprongsgewijs.

Er zijn verschillende factoren die schoolrijpheid bepalen, we onderscheiden nl. kind- en omgevingsfactoren. Het is de interactie tussen kind, school, ouders en maatschappij die zorgt voor schoolrijpheid. Voor een uitgebreidere uitwerking hiervan verwijzen we naar de uitgebreidere visietekst van de PPD GO! CLB Lier.

1.1.1.

Kindfactoren t.a.v. het leren lezen

Van Overmeire (2006) bekeek een aantal kindkenmerken die van belang kunnen zijn bij het leren lezen. Hieruit bleek dat we de volgende risicosignalen op leesproblemen kunnen oplijsten.

Factoren met een beperkte invloed zijn: Intelligentie. Dit heeft een beperkte invloed op technische leesvaardigheid, maar een grotere invloed op begrijpend lezen.

2500 LIER, Berlaarsestraat 29 Document1

 03/480 68 10 03/480 17 81

 info@goclblier.be www.goclblier.be

Versie voor ZOCO’s

2 van 28

problemen op het vlak van “fonologisch bewustzijn” (zoals bv. Angst kan het proces van het leren rekenen ernstig verstoren. om een som te begrijpen is het nodig om over 2500 LIER. snel benoemen. woordvinding. Voor het rekenen is inzicht nodig. Tot slot heb je ook nog de ontwikkeling van het willen die een rol speelt bij het leren rekenen. Alsook problemen met het snel benoemen van letters en cijfers. Waarom emotionele problemen zich veel meer bij het rekenen manifesteren dan bij taal is niet helemaal duidelijk. dagen.be www. naar onder meer de ontwikkeling wat betreft denken. Niet alleen gaat het om faalangst als gevolg van het rekenen maar het kan ook de oorzaak zijn. het leren rekenen Rekenproblemen kunnen we bekijken vanuit de rekenvaardigheid zelf maar ook vanuit het kind zelf. voelen.goclblier. Het heeft te maken met je mogelijkheid om informatie te verwerken: Herkenning van de rekenopgave. Er zijn kinderen die op zich een prima rekenvermogen hebben maar moeite hebben om in het handelen door te zetten bij kleine of grote moeilijkheden of weerstanden.be Versie voor ZOCO’s 3 van 28 . Rekenen is actief ordenend handelen. analyseren en inzicht. Kindfactoren t. Het leren lezen zelf (in de speelleerklas): leren lezen van twee. - Zwak fonemisch of klankbewustzijn (enkel invloed op het aanvankelijk nauwkeurig lezen). Berlaarsestraat 29 Document1  03/480 68 10 03/480 17 81  info@goclblier. het rekenen vraagt abstractie in het denken. logisch denken en ordenen en dit alles moet ook nog gecombineerd worden.en/of fonologische stoornis. Procesbewaking en Snelheid van verwerking en automatisering. objecten.en drieletterwoorden met een beperkt aantal letters. De denkontwikkeling bij kinderen is een belangrijk aspect voor het leren rekenen. …. auditieve synthese en analyse (“b-oe-r” wordt “boer”. het verband tussen rekenproblemen en emotionele problemen is echter duidelijk aanwezig.- “Taalvaardigheid” / taalprobleem/taalstoornis. klankdiscriminatie (welke klank hoor je vooraan/ achteraan/ in het midden van een éénlettergrepig woord ?).1. Resultaat is dat het rekenen lang duurt of dat er veel fouten gemaakt worden. kleuren. Kennis van letters en benodigde leertijd om letters te leren. probleem oplossen. De emotionele ontwikkeling blijkt ook een belangrijke rol te spelen bij het leren rekenen. articulatie.2. welk woordje heb je dan ? : bv. problemen op vlak van oproeping. de “h” door de “k” wordt “kaas”). willen. Aanpak van de opgave en wat daarvoor nodig is .v. Het komen tot inzicht in rekenhandelingen en het onthouden van de basiskennis vereisen een doorzettingsvermogen. “vaas” – “v-aa-s”). Factoren met een grotere invloed zijn: Problemen met snel benoemen: het snel geven van namen aan personen.a. 1. of klanksubstitutietaken (een bepaalde klank wordt vervangen door een andere. Leesproblemen/dyslexie in de familie. vervang bij “haas”.

t. goed kunnen kijken en goed kunnen luisteren. Een kleuter kan dus al heel wat vaardigheden hebben ontwikkeld. 1995. Andere factoren die minstens even belangrijk zijn : zelfvertrouwen. Wordt dit proces niet aangegaan dan worden de betreffende sommen onvoldoende verinnerlijkt. 2500 LIER.en concentratievermogen.b. 1. concludeerden Entwisle en Alexander (1998) dat de eerste jaren van de lagere school een kritische periode vormen in de academische en sociale ontwikkeling van een kind. taalbeheersing. gestructureerd werken en prestatiemotivatie.be www. aandacht. oriëntatie in de ruimte. ontwikkeling van lichaamsschema en voorkeurshand. zelfstandigheid.goclblier. maar nog niet schoolrijp zijn. geheugen. Omgevingsfactoren Wat omgevingskenmerken betreft. Schoolrijpheid is meer dan het voldoende ontwikkeld zijn op vlak van lichamelijke rijpheid.een drempel te gaan en soms om door een zure appel te bijten. Een negatieve leerkracht-kind-relatie is een risicofactor voor de toekomstige schoolloopbaan en is predictief voor latere schoolaanpassingsproblemen. aanpassingsvermogen. Concluderend kunnen we stellen dat de totale persoonlijkheidsontwikkeling moet klaar zijn en het kind moet ook zelf willen leren (leergierig). schoolaanpassing en schools succes (Pianta et al.2002).. sociale ontwikkeling. Berlaarsestraat 29 Document1  03/480 68 10 03/480 17 81  info@goclblier.1.3. Een hechte leerling-leerkracht-relatie kan een protectief effect hebben tegen risicofactoren m.…. motorische ontwikkeling.be Versie voor ZOCO’s 4 van 28 . Burchinal et al.

De kleuters kunnen zich dan immers ontplooien.  de fijne motoriek voldoende beheersen anders zal het moeite hebben om mee te kunnen in het eerste leerjaar. Zittenblijven heeft een betekenis van schaamte. 2002).be www. Onder ouders is zittenblijven niet echt populair. (Schultz. Zittenblijven op jonge leeftijd brengt een hogere status teweeg omdat de jongere medeleerlingen naar de zittenblijver opkijken.2.2. Deze kinderen willen bij het overkleuteren vaak plots wel werken en stromen dan ook gewoon mee met de andere leerlingen in de klas.goclblier. 1.2. 1984). 1991).  wat het ziet en/of hoort kunnen opnemen. de relatie met de vriendjes is losser en het verlies is minder dramatisch (Knuver.  leergierig zijn Het zou een kwetsbare plek blijven die  iets durven ondernemen en hiertoe de kans gedurende de verdere ontwikkeling remmend krijgen of zelfs verlammend kan werken. (Desodt.Kla4 – GO! BaO Lier Alle leerkrachten hadden een positieve ervaring bij het overkleuteren. Hij wil zo vermijden dat kinderen geconfronteerd worden met opdrachten en leerstof waar ze nog niet klaar voor zijn. 1987). ordenen en aan anderen meedelen Volgens Litière (2008) creëert dubbelen een  zich kunnen oriënteren in de ruimte en sociaal stigma in onze maatschappij. Dit kan immers een verlies van zelfvertrouwen en faalangst tot gevolg hebben.be Versie voor ZOCO’s 5 van 28 . Wetenschappelijke bevindingen: pro of contra overkleuteren. 1992.1. (Kasse). Buitenlands onderzoek wijst uit dat zittenblijven in de derde kleuterklas doorgaans weinig positieve effecten heeft (Klasse). Er is tijd om te remediëren. Overkleuteren of niet? 1. Berlaarsestraat 29 Document1  03/480 68 10 03/480 17 81  info@goclblier. Ze voelen zich verstoten en minder waard dan anderen. stigmatisering en stress (Byrnes & Yamamoto. bloeien helemaal open en zijn vaak veel gelukkiger.2. Een jaar extra blijven kleuteren betekent volgens Litière (2008) het wel verwerven van de nodige vaardigheden om een jaar later toch naar het eerste leerjaar over te gaan. wordt volgens Wolters (1967) door kleuters Je kind moet : ervaren als „een val‟. Het gevoel voor richting hebben wordt te vaak gezien als een teken van  zich kunnen verstaanbaar maken zwakte of minderwaardigheid. (Plummer & Graziano. Gezien de jonge leeftijd is er nog een flexibel verwachtingspatroon aanwezig over de mogelijkheden van het kind. 1989). de achterstand is nog relatief klein. Shepard. Ervaringen van leerkrachten in de 3 de kleuterklas . Zittenblijvers lopen kans om een lager zelfwaardegevoel en zelfvertrouwen te ontwikkelen. dan heeft dat wellicht met de Een verlengd verblijf op de kleuterschool persoonlijkheidsontwikkeling te maken. Dit alles komt volgens hen omdat ze succeservaringen opdoen waardoor hun zelfvertrouwen groter wordt.  zelfstandig en geordend kunnen werken Hij legt uit dat het „samen‟ zetten van de stap  rekening kunnen houden met anderen naar de grote school spanning vermindert en verwachting en vertrouwen stimuleert. 1989). OVERKLEUTEREN? Argumenten pro Argumenten contra Is je kind niet schoolrijp. 2500 LIER.1. Verschillende studies tonen aan dat het zittenblijven geen verschil uitmaakt op de prestaties gedurende de eerste leerjaren (Mantzicopoulos & Morrison.

Sociale vergelijkingstheorie Zittenblijvers gaan zichzelf mogelijk beschouwen als „gefaald‟ en krijgen te maken met gevoelens van frustratie. Sociale vergelijkingstheorie Het zelfconcept en zelfvertrouwen kan „geboost‟ worden zodat de verdere academische en sociaalemotionele ontwikkeling verbetert. Het is belangrijk om aanvullend observaties i. Er bestaan heel wat factoren die een rol kunnen spelen bij het adviseren van een extra jaar en elk van die factoren heeft zowel aanhangers als tegenstanders. Kinderen geboren in een verschillend seizoen zouden het eerste leerjaar ingaan met verschillende niveaus van wiskundige mogelijkheden. schaamte en verwarring.Verachtert (2008) deed ten slotte een onderzoek rond de verschillende niveaus bij aanvang van het eerste leerjaar. Contextueel ontwikkelingsperspectief (vb. Doorgaan naar het eerste leerjaar zonder de nodige leerstof te beheersen. 2. Berlaarsestraat 29 Document1  03/480 68 10 03/480 17 81  info@goclblier. zou het seizoen-van-geboorte-effect pas verdwenen zijn wanneer kinderen het einde van het zesde leerjaar bereiken. Volgens Litière (2008) moet er bij leerrijpheid niet louter naar het cognitieve gekeken worden. We blijven benadrukken dat deze leerrijpheidstest slechts een onderdeel uitmaakt 2500 LIER.be Versie voor ZOCO’s 6 van 28 . Toetsing praktijk en theorie Een aantal belangrijke bevindingen vanuit de literatuur beschrijven we hierna. nodig voor het volgende leerjaar te verwerven. het emotionele.be www. 22 maanden nadat de kinderen instapten in het eerste leerjaar was de wiskundige kloof tussen herfst –en winterkinderen gedaald met maar 28%. Vygotsky) Zittenblijven komt neer op loutere herhaling van een leerjaar. zou kunnen leiden tot verder falen. Een uitgebreidere beschrijving van de argumenten Pro en Contra het afnemen van leerrijpheidstesten alsook tips bij het gebruiken van leerrijpheidstesten zijn te vinden in bijlage 1. Hierdoor verhinder je eigenlijk hun verdere academische groei en worden ze misschien te zelfzeker of geven ze niets meer om de leerstof (attitudeproblemen). De schoolrijpheidstest neemt een vrij belangrijke plaats in op scholen bij de beslissing op het einde van het schooljaar. Als deze achievement gap zou blijven dalen aan dezelfde snelheid.  Mieke Goos  Verre van eensgezindheid over rechtvaardiging en effectiviteit van het advies „kleuterschoolverlenging‟. Didactisch-praktische argumenten Klassen worden homogener waardoor lesgeven efficiënter verloopt. maar zeker ook naar het emotionele. vernedering.v. Hij ging de risicofactoren in de kleuterklas voor de ontwikkeling van wiskundige moeilijkheden in het eerste en tweede leerjaar na. het sociale en de motoriek van het kind op te vragen aan leerkrachten en ouders. Nativistisch ontwikkelingsperspectief (vb.goclblier.m. Piaget) Zorgt ervoor dat ze meer tijd krijgen om kennis en vaardigheden. Leerlingen in de derde kleuterklas worden vandaag vooral beoordeeld op het cognitieve (zie leerrijpheidstest). Daaruit werd duidelijk dat kinderen uit het laatste geboortekwartaal (oktober – november – december) een aanzienlijk grotere kans op een vroege onderwijsachterstand hebben dan kinderen uit het eerste geboortekwartaal (januari – februari – maart). het sociale en de motoriek. Je ontneemt kinderen dus de kans om op continue basis nieuwe betekenisvolle intellectuele uitdagingen aan te gaan.

Een aantal voorbeelden van observatiemethoden staan hieronder beschreven. Ook de kalenderleeftijd maakt dat het testen op één moment in het schooljaar nefast is.  Leerrijpheidstoetsen meten niet altijd de echte voorwaarden om tot lezen . intellectuele rijpheid.be www. „Jan was erg angstig aan het rondkijken tijdens de afname. schrijfmotoriek. 2500 LIER. de resultaten op de afzonderlijke taken. wordt grotendeels goedgemaakt door het afnemen van een 2 leerrijpheidstest aan het einde van het schooljaar. Het is niet realiseerbaar om alle kenmerken van leerrijpheid voor elke kleuter bij te houden. De kinderen geboren in januari en december worden dus op dezelfde moment getest! Het gevaar om kleuters met mekaar te vergelijken is hier erg groot. werk. … en welke is de relatie tot een aantal schoolse vaardigheden? Houd hiermee rekening met het kiezen van je toetsen en observatiemethoden. motorische rijpheid. de  Ten slotte is de ontwikkeling van kinderen niet te meten omdat deze wisselvallig is. Berlaarsestraat 29 Document1  03/480 68 10 03/480 17 81  info@goclblier. o TIP: gebruik instrumenten die verschillende leeftijdsnormen hebben (zie o.en taakhouding. ruimtelijke oriëntatie. Het kan aangewezen zijn om het moment waarop men kleuters test te herbekijken. Het is ook belangrijk om na te denken over een duidelijk kleutervolgsysteem waarvan een goede observatiemethode deel uitmaakt. Indien het kind dan nog zwak scoort.be Versie voor ZOCO’s 7 van 28 . emotionele rijpheid. werkrijpheid. SIGobservatielijst Kleuters veilig oversteken). o DOORDENKER: De vraag bij schoolrijpheidstesten is enerzijds: wat “meet” een schoolrijpheidstest eigenlijk: taalbegrip ? intelligentie ? werkhouding ?. Het betreft hier vaardigheden. Het is voldoende als de leerkracht de meest opvallende kenmerken opsomt op een Multi-Disciplinair Overleg (MDO). Een aantal kanttekeningen en valkuilen in verband met deze tests worden hierna beschreven. o TIP: Schoolrijpheidstesten kunnen wel een rol spelen als observatie-instrument: het beoordelen van begrijpen van instructies. Zo kunnen er belangrijke extra‟s worden toegevoegd aan de score op de test (vb.goclblier. sociale rijpheid. kan aangenomen worden dat het kind wel degelijk zwakker is op cognitief vlak. het leek alsof hij niet durfde laten zien wat hij echt kan‟). oog-handcoördinatie. De verschillende vaardigheden die Desodt (2002) opsomt. zoals: voldoende zelfstandigheid.  Het feit dat het een momentopname is. grove en fijne motoriek. moeten duidelijk in kaart worden gebracht bij de beslissing tot overgang naar het eerste leerjaar. o TIP: Tijdens de afname wordt elke leerling geobserveerd.om tot een advies te kunnen komen. ritmegevoel en concentratievermogen.a. spellen en rekenen te komen.

(Zie bijlage 2 Vragenlijst Leerrijpheid voor ouders gebaseerd op “Samen over de drempel”) Als er twijfels zijn over het al dan niet over kunnen gaan naar het 1 ste leerjaar.Hoe kunnen we weten of een kind leerrijp is ? Nogmaals willen we benadrukken dat observaties het hoofdonderdeel uitmaken om tot een beslissing te kunnen komen of een kind al dan niet leerrijp is.be Versie voor ZOCO’s 8 van 28 . er wordt naar aanleiding van afgenomen toetsen en observaties een handelingsplan opgesteld waarin het voor de school en de ouders duidelijk is wie wat kan doen om de ontwikkeling van het kind te prikkelen. aan toe gaat . Er is behoefte aan inspraak en communicatie van ouders (en kind) . Deze kan bij het oudercontact in februari – maart na de afgenomen leerrijpheidstesten aan de ouders worden meegegeven. Kinderen hebben meestal ook een duidelijk beeld van hun eigen kunnen. „Wat vindt dat kind er nu zelf van?‟. (Zie bijlage 3 voor voorbeelden van handelingsplannen die binnen Kla4 worden gebruikt) Indien er een uitgebreider traject nodig is met betrokkenheid van het CLB is het belangrijk dat bij het eindgesprek de bevindingen van ouders worden meegenomen in de eindbeslissing over al dan niet overgaan naar het 1 ste leerjaar. Anderzijds is het natuurlijk net zo belangrijk dat de ouders rekening houden met de mening en observaties van de juf .en toetsperiode door de leerkracht zelf tijdens het oudercontact in februari – maart. en wat het inhoudt. Belangrijk is aan kinderen te vragen “wil jij eigenlijk wel naar het 1 al een duidelijk beeld hebben van hoe het er in het 1 ste ste leerjaar?” Het kind moet dan wel lj. Er zou echter een meer gestandaardiseerde manier moeten bedacht worden waarbij een licht geschenen wordt op de factoren rond de kleuter heen. Betrokkenheid vanuit het CLB is dan al belangrijk. 1/ Gevoel van het kind (hoe voel ik het zelf) Litière vermeldt tevens dat het belangrijk is om naar het kind zelf te kijken. De school zal een meldingsfiche moeten laten ondertekenen door de ouders om hun toestemming te geven voor betrokkenheid van het CLB. Er wordt handelingsgericht gewerkt. namelijk de ouders en de school belangrijk. Hiervoor is er door de het CLB GO! Lier een vragenlijst voor ouders ontworpen. 2/ Observaties en gevoel van ouders Hoe stimuleren de ouders hun kind. Ook zijn de factoren om het kind heen. Hij of zij kan na een jaar wel zeggen wat het kind vindt van een overgang naar het eerste leerjaar. Om informatie te verzamelen over het kind kunnen we ons richten naar het kind zelf alsook naar de ouders en de school. laten ze hun kind spelen en bieden ze materiaal en situaties aan? De bevindingen van de ouders kunnen worden bevraagd na een eerste observatie. Dit gebeurt meestal door de leerkracht van de kleuterklas. Berlaarsestraat 29 Document1  03/480 68 10 03/480 17 81  info@goclblier.be www. is het belangrijk om minimaal rond deze periode met ouders in gesprek te gaan.goclblier. 2500 LIER. De mening van de leerkracht en de score op schoolrijpheidstesten moeten worden afgewogen en samengevoegd met het gevoel van ouder en kind.

SIG-signaallijst – Kleuters Veilig Oversteken (2005): Sig i. . Deze publicatie is een werkinstrument om: .v.ISBN 90-5873-058-1 € 13. een observatie-instrument dat wilde nagaan of een ontwikkelingsachterstand op één of meerdere gebieden alarmerend was. Dan is het nuttig om haar/zijn observaties te objectiveren d. 2500 LIER.00 De Signaallijst voor kleuters (1992). “SIG – Kleuters Veilig Oversteken” en “Zorg voor kleuters Boone”. Hij of zij ziet hoe het kind functioneert in de klas en kan vergelijken om te zien of er eventueel problemen zijn . . is ondertussen genormeerd en uitgebreid onderzocht qua validiteit en betrouwbaarheid. .40 1 Van kleuterklas naar lagere school: hoe pak je het aan? Samen over de drempel nodigt schoolteams uit om een visie te ontwikkelen en te communiceren over de overgang van de derde kleuterklas naar het eerste leerjaar. wetenschappelijk onderbouwd instrument.be www.het klasaanbod beter af te stemmen op de onderwijsbehoeften van de kleuters. Het kan halfjaarlijks of jaarlijks door de school worden afgenomen. Berlaarsestraat 29 Document1  03/480 68 10 03/480 17 81  info@goclblier. staan beschreven in onder andere: “Samen over de drempel”.de opvattingen van de ouders over dit onderwerp te leren kennen. De oorspronkelijke lijst is herwerkt tot een degelijk. De kleuterleerkracht weet immers wat een kind moet kennen en kunnen .m. Federatie v or Centra van Ambulante Revalidatie 2005 . dat in staat is om jonge kinderen (vanaf 2 jaar 6 maanden tot 6 jaar) in hun ontwikkeling te volgen.3/ Observaties en het gevoel van de kleuterjuf De kleuterleerkracht kent de kinderen heel goed en heeft ook informatie over de vorige jaren.s.handleiding + 20 scoreformulieren 32 p.goclblier.een individuele kleuter te bespreken bij de overgang van kleuterschool naar lagere school. Een leidraad om tot goede observaties te kunnen komen en methodieken hiervoor.be Versie voor ZOCO’s 9 van 28 .de gelijkenissen en verschillen tussen de derde kleuterklas en het eerste leerjaar in kaart te brengen. Soms weet de leerkracht het bij een bepaald kind niet of hij/zij schoolrijp is. Samen over de drempel: Auteur: OVSG ISBN: 9782509006738 € 7. . een systematische observatie of een test .m.

De 7 probleemgebieden die uitgeschreven staan zijn: o o o o o o o Wiskundige initiatie Verstandelijke ontwikkeling Leesinitiatie Taal. Een werkboek vol handelingsplannen is een werkboek dat voor elk soort probleem dat zich bij een kleuter (verschillende leeftijdsperiodes) kan voordoen een handelings.De volgende zeven domeinen komen aan bod:        Motoriek (vb.en taalverwerving (vb. Een nummer verwijst meteen naar het juiste handelingsplan.be www. Berlaarsestraat 29 Document1  03/480 68 10 03/480 17 81  info@goclblier.goclblier. Zorg voor kleuters Boone.be Versie voor ZOCO’s 10 van 28 . Positieve feedback en succeservaring staan voorop.25 Pagina's: 166 Kleuters met extra zorg. 2500 LIER.en werkhouding Motoriek (en schrijfinitiatie) Sociaal-emotionele ontwikkeling Elk probleemgebied opent met een diagnostisch observatieschema. Doet eigen jas aan en uit) socialisatie (vb. Een werkboek vol handelingsplannen ISBN: 978-90-301-8195-8 Prijs: € 44. speelt fantasiespel) Voor elk van de ontwikkelingsgebieden zijn er normen en kritische grensscores bepaald.en spraakontwikkeling Spel. De behaalde scores komen overeen met een percentielzone (van A tot E). oranje geeft een zwakke ontwikkeling aan. bouwt een toren van 6 blokken) auditieve perceptie (vb. die wordt aangegeven door een kleur: bij groen is er geen probleem.of remediëringsplan uitschrijft. bij rood is een nauwkeurige opvolging aangewezen. gooit een bal naar iemand anders) vormgeving en visuele perceptie (vb. vindt 3 à 4 rijmwoorden bij hetzelfde basiswoord) spraak. sorteert meer dan 2 voorwerpen naar vorm en kleur) zelfredzaamheid (vb. dat een overzicht geeft van wat de kleuter kan en niet kan. praat verstaanbaar voor iedereen) cognitieve deelhandelingen van het denken (vb. en dit met Vlaamse normen.

Toetsen kunnen een bijdrage leveren aan meer objectiviteit en zijn dus een aanvulling op onze subjectieve waarneming.goclblier.  Er moet aandacht zijn voor meer dan de cognitieve factoren of schoolse voorwaarden. Berlaarsestraat 29 Document1  03/480 68 10 03/480 17 81  info@goclblier. verschillen kunnen zien. maar wel wat het kind wél kan en waar hij nog inoefening kan gebruiken . de opdrachten en de resultaten moeten duidelijk uit te leggen zijn aan derden (ouders). zoals: observaties. (zie bijlage 4) Tijdens de workshop op BSGO Lint (d.  Moet gemakkelijk af te nemen zijn.  De totale test. Een voorstel hiervoor wordt gegeven vanuit het CLB GO! Lier.be Versie voor ZOCO’s 11 van 28 . Het doel ervan moet zijn kinderen te ondersteunen in hun ontwikkeling en niet om zomaar te meten en te selecteren voor het basisonderwijs. 2500 LIER. letters en cijfers. De resultaten ervan moeten naast andere zaken worden gelegd.Een neerslag van alle bevindingen over de bereikte vaardigheden van het kind alsook de belangrijke voorwaarden tot leerrijpheid kan worden verwerkt in een overgangskaart (GO!-Kaart? Wordt nog uitgewerkt). Hij of zij moet zich daarbij goed in zijn vel voelen.  De proef bestaat uit leuke. De voor.  De proef kan best worden gekoppeld aan een hulpprogramma en geeft doelstellingen voor verdere begeleiding en hulp. dan ontstaat er een zekere mate van betrouwbaarheid.  De resultaten van de test moeten worden samengevoegd met observaties. 8/2/2012) werd ervoor gekozen om het idee van een kleuterdiploma voor leerlingen aan het einde van de 3 de kleuterklas niet verder uit te werken. (Als je het spel van kinderen observeert en je dit elke dag doet . Volgens de meeste leerkrachten zijn werkhouding en concentratie erg belangrijke kenmerken van een leerrijp kind. Voor de scholen die het wel willen overwegen zijn er een aantal mogelijke voorbeelden opgenomen in Bijlage 4. zelfstandig kunnen werken en de belangrijkste basisvaardigheden onder de knie hebben. een goede pengreep hebben. zoals taalvaardig zijn. uitdagende opdrachten.  De test moet bestaan uit duidelijke onderdelen en eenduidige opdrachten.be www.  Er is een duidelijke normering en scorebepaling.d. Daarnaast is het van belang dat het kind met andere kinderen kan samenwerken en goed sociale contacten kan leggen.  De proef moet in groep kunnen worden afgenomen. bevindingen van de ouders. …. Ten slotte zijn de resultaten op leerrijpheidstesten meestal een bevestiging van wat ze door het jaar heen al geobserveerd hebben in de klas. Zij moeten zich voldoende kunnen concentreren. 4/ Schoolrijpheidstest Een toets is een poging om je waarnemingen objectief te maken zodat je heldere beslissingen kan nemen . De kleuter mag dus niet meer te speels zijn en moet „hongerig‟ zijn naar werkblaadjes. begrippen bij taal en rekenen begrijpen. Waar moet een goede schoolrijpheidstest aan voldoen?  Moet zoveel mogelijk voorwaarden van schoolrijpheid meten. Ook moet de motoriek van het kind voldoende ontwikkeld zijn.en nadelen van het werken met een GO!-Kaart staan eveneens beschreven als bijlage 5.… We mogen er niet van uitgaan dat we gaan meten wat het kind niet kan . Maar het is belangrijk dat je elke keer weer op dezelfde manier observeert).

… De proef zou kinderen zo weinig mogelijk stress mogen geven.1. Richtvragen hierbij zijn: 1/ Voorwaarden : De verschillende voorwaarden komen voldoende aan bod : Auditieve voorwaarden Visuele voorwaarden Motorische voorwaarden Rekenvoorwaarden Werkhouding 2/ Duidelijk: De test moet bestaan uit duidelijke onderdelen en éénduidige opdrachten . De uitslag van de test kan echter wel gebruikt worden om te bekijken op welke onderdelen de kleuter nog tekorten vertoont en waarop er kan worden geremedieerd. de werkhouding.v.be Versie voor ZOCO’s 12 van 28 . De score op de Toeters is slechts 1 van de vele factoren waar rekening mee gehouden wordt bij het geven van een advies. Hierbij kun je zien welke tests voldoen aan een aantal voorwaarden die van belang zijn bij een kwalitatief goede toets.m.d.goclblier. de negatieve berichtgeving rond de Toeters zijn volgende standpunten ingenomen. zoals het sociaal-emotioneel aspect. Ook op basis hiervan kunnen handelingsplannen worden opgesteld. 3.   Er moeten talige. De observaties en bevindingen zijn zeker zo belangrijk. Er moet veel aandacht zijn voor de motoriek en de proef geeft de mogelijkheid tot het observeren van andere. Vaak is de score op een leerrijpheidstest een extra bevestiging van wat de leerkracht eigenlijk al wist. Op de volgende bladzijde worden er een aantal mogelijke alternatieven voor leerrijpheidstests opgelijst. Goede en duidelijke instructies die begrijpbaar zijn voor de kleuters. Alternatieve leerrijpheidstoetsen Vanuit het Kla4-overleg (d. Het kleutervolgsysteem dat in vele scholen wordt gebruikt geeft al zeer veel informatie over de kleuter en geeft een duidelijk beeld over zijn ontwikkeling.be www. 3/ Collectief: De proef kan in groep worden afgenomen. Alternatieven 3. 17/01/2011) i. 2500 LIER. Berlaarsestraat 29 Document1  03/480 68 10 03/480 17 81  info@goclblier. 4/ Normering: Er is een duidelijke normering en scorebepaling.en niet-talige opdrachten zijn. moeilijk meetbare factoren.

zoals het sociaal emotioneel aspect.be www. de werkhouding. 8/ Motoriek: Er is voldoende aandacht voor de motoriek . moeilijk meetbare factoren.goclblier.5/ Hulpprogramma: De proef is gekoppeld aan een hulpprogramma en het geeft doelstellingen voor verdere begeleiding en hulp.Niet talig: De proef bestaat uit talige en niet-talige opdrachten. Berlaarsestraat 29 Document1  03/480 68 10 03/480 17 81  info@goclblier. 6/ Leuk: De proef bestaat uit leuke.be Versie voor ZOCO’s 13 van 28 . …) 7/ Talig. uitdagende en kindvriendelijk opdrachten (genoeg variatie. de proef geeft de mogelijkheid tot het observeren van andere. 2500 LIER.… 9/ Stress: De proef zou de kleuters zo weinig mogelijk stress mogen bezorgen.

be www.t. Berlaarsestraat 29 Document1  03/480 68 10 03/480 17 81  info@goclblier. Begin L1 INTAK (Individuele Taalniveautest voor Kleuters) Geheugenproef Test voor Woordvlotheid Test Voorbereidend Rekenen TALK 4 4 4 0 4 1 3 1 5 (nt expliciet) 2 5 2 2 2 1 1 0 duidelijk collectief normering hupllprogr.t.Kleuters Veilig Oversteken Dudal (in 4 delen): Midden K2. x x nvt nvt x nvt nvt x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x +/- x x x x x x x x x x 2500 LIER.v.v.t. x x x x x x x x x x x x x x x x x x x +/x talig/nt talig x x x x x motoriek stressless x x x x x x ? x x (max6) x x x x x x x nvt n. Begin K3.v.voorwaarden Leerrijpheidstoetsen Segers toeters CITO Taal en rekenen Taaltoetsen TAL Rekentoetsen Rekenbegrip (Verachtert & Dudal) eind K3 SIBO rek Boone Observatiemethoden Laevers (welbevinden en betrokkenheid) Zorg voor Kleuters Boone LVS Kla4 motoriek (Bolster) Kleuterstapjes VCLB leidraad taxatie ontw problemen bij kleuters Pravoo SIG.goclblier. leuk x x x x x x n.be Versie voor ZOCO’s 14 van 28 . n.

dat is de beste manier op concentratie en werkhouding te observeren. rekenen. Bevindingen vanuit de scholen die hiermee zijn gestart. Is er een duidelijke normering en scorebepaling? Is de proef gekoppeld aan een hulpprogramma? De CITO-test heeft duidelijke instructies. Motorisch voldoet de test niet.. per kind noteer ik waarop ze precies uitvallen. motorische.. Ja. Er bestaat een hulpprogramma maar ik beschik er niet over. De test kan in groep worden afgenomen.. Als het een probleem blijkt dan start ik met ze te remediëren en dit wordt genoteerd in de zorgmap... goede instructies)? Kan de proef in groep worden afgenomen? Sommige onderdelen zijn moeilijker dan op de toetertest maar door de grote hoeveelheid van opdrachten scoren de kinderen op het einde van de test beter dan op de toetertest.be Versie voor ZOCO’s . het was wel een degelijke test.. werkhouding) Is de test duidelijk (vb. De CITO-test heeft duidelijke normering en scorebepaling. 15 van 28 2500 LIER... kunnen we als volgt bundelen: BSGO Bisterveld Kessel Is de CITO een meer leervoorwaardige test? BSGO De Zevensprong Nijlen De toetertest – en vooral het taalgedeelte – is verouderd. Dit jaar ga ik bij de twijfelgevallen nog de toetertest afnemen. Ja.. Berlaarsestraat 29 Document1  03/480 68 10 03/480 17 81  info@goclblier. Ik grijp terug naar ons kindvolgsysteem ‘Kleuters met extra zorg’ en remediëring. visuele.goclblier. ??? Kan je er een betere prognose naar overzitten K3 of overstap L1 als risicoleerling mee maken? Doen jullie iets handelingsgericht naar adviezen vanuit de handleiding van CITO hulpprogramma)? Zo ja: hoe pakken jullie dat concreet aan? Voldoet de test aan de verschillende voorwaarden (auditieve. Een betere prognose zou ik niet durven zeggen.Uit het vorige toetsenoverzicht volgt dat CITO een goed alternatief kan bieden als leerrijpheidstest.be www.. De CITO-ordenen en CITO-taaltest zijn ook degelijk. de instructies zijn duidelijk Kan in groep worden afgenomen. Daarna neem ik in de klas die kindjes één voor één bij om dat nog eens te controleren of ze er effectief problemen mee hebben (soms kan het zijn dat ze er eventjes niet bij waren). Als de problemen van de baan zijn schrap ik dat van hun lijstje. maar het nut van twee keer dezelfde test uit te voeren is mij niet duidelijk.

Je kan de werkhouding hiermee observeren. te veel andere factoren hebben een invloed op het ‘Leren’.be Versie voor ZOCO’s 16 van 28 . Motoriek komt niet echt aan bod. Op socio-emotioneel kan je observeren of een kind faalangstig is..Zijn er talige –en niet talige opdrachten? Bevat alleen niet talige opdrachten.m.be www.goclblier. er wordt geen aandacht besteed aan de motoriek. 2500 LIER.. Er zijn wellicht ook andere testen maar die kennen wij niet.. Is er voldoende aandacht voor motoriek? Kan je zaken observeren die te maken hebben met het sociaal emotionele of de werkhouding? Wij gebruiken de test ordenen en taal. Wie durft hulp inroepen en wie probeert zijn/haar probleem op z'n eentje op te lossen.andere wandelen door de test. Is het een proef die stress teweeg brengt bij de kleuters? Ik denk dat elke proef stress teweegbrengt bij kleuters. Een test blijft een momentopname. (toeters trouwens ook) Neen..v. Berlaarsestraat 29 Document1  03/480 68 10 03/480 17 81  info@goclblier. Opmerking: Tot slot wil ik even melden dat geen enkele test 100% een prognose kan geven i. Voor sommige kleuters wel. risiscoleerlingen.

Om gelijkenissen en verschillen tussen K3 en L1 in kaart te brengen is er een werkinstrument opgenomen in de publicatie “Samen over de drempel”.    Voor alle leerlingen wordt er een GO!-kaart gemaakt dat informatie bevat voor de ouders en informatie voor de leerkracht van het 1 ste leerjaar. (zie bijlage 4) Dropbox: zie zoco-overleg 31/01  zoco‟s vragen na bij K3-juffen zelf. we spreken dan ook over incidenteel leren of al spelend leren. In het eindgesprek met de ouders.be www. 2500 LIER.PAGINANUMMERS weggevallen  navragen bij Jan 3. Wat een kleuter leert en of hij iets leert zal in grote mate afhangen van toevallige omstandigheden . In mei volgt er een nieuw overleg met het CLB waarbij er wordt bekeken of men over voldoende gegevens beschikt vanuit het HGSW om een advies naar ouders te kunnen uitbrengen i.2.… Het creëren van situaties waarin kinderen leerervaringen kunnen opdoen is dus belangrijk. We kunnen dus bij kleuters niet verwachten dat er na een aangeboden activiteit onmiddellijk resultaat is of dat de kleuter een transfer maakt en het geleerde ook elders gaat toepassen. Het is aanbevolen om de werking per school te bekijken in zowel K3 als L1. Berlaarsestraat 29 Document1  03/480 68 10 03/480 17 81  info@goclblier. zorgcoördinator en het CLB. Bij een beslissing tot overkleuteren stelt het CLB een overkleuterattest op.be Versie voor ZOCO’s 17 van 28 . de ouders en het CLB. de school en het CLB wordt het advies bekeken en nemen de ouders een beslissing. zoals zijn belangstelling.goclblier. Bij risicokleuters wordt er een overleg met de ouders gepland. De school neemt zelf een leerrijpheidstest af in februari en volgt hun eigen observatiemethode. Alternatieve aanpak Vanuit het GO! CLB Lier is er gekozen om de leerkrachten en de kleuters van de 3 te begeleiden (zie ook bijlage 6 Stappenplan overgang K3_L1 & leerrijpheid):  Er is een specifiek traject afgesproken met de kleuterleerkrachten en de zorgcoördinator. 4.v. Indien animo hiervoor dan ok. leerrijpheid. de manier waarop je het onderwerp aandraagt. Hierbij wordt er een handelingsplan vanuit de school voorgesteld en wordt er bekeken hoe er handelingsgericht kan worden samengewerkt (HGWS) tussen de school.f. emotionele en sociale factoren. Hierbij is het van belang om na te gaan of de werking van K3 en L1 op elkaar aansluiten. zonder speciaal daarop gerichte inspanningen. Ze leren door actief met iets bezig te zijn. Hierna volgt een MDO met de kleuterleerkracht. Ze leren eerder toevallig . Wat is nu juist het verschil tussen de kleuterschool en het eerste leerjaar? Kleuters leren door te spelen en niet zozeer door wat hen wordt uitgelegd. Indien ouders het advies van overkleuteren niet wenst op te volgen wordt dit zo in het attest opgenomen. Als er nog teveel twijfel bestaat kan er mits toestemming van de ouders een 2 de de kleuterklas als volgt leerrijpheidstoets worden afgenomen door het CLB.

w.be www. Dit zal zich vertalen in de manier waarop er handelingsgericht wordt gewerkt. Berlaarsestraat 29 Document1  03/480 68 10 03/480 17 81  info@goclblier.be Versie voor ZOCO’s 18 van 28 .a. 2500 LIER. luisteren en kijken naar een leerkracht. het verschil met 1 ste lj is : kleuters leren door actieve interactie en dat is iets heel anders dan op een stoel zitten.goclblier.M.

zichzelf. maar realistische verwachtingen stellen in alle leerlingen. Een goed klassenmanagement is een noodzakelijke voorwaarde om deze manier van werken te realiseren.goclblier. Risicoleerlingen kunnen leerlingen zijn uit doelgroepen (zoals kleuters met een thuistaal die niet het Nederlands is) of kleuters die door de leerkrachten gesignaleerd worden. Berlaarsestraat 29 Document1  03/480 68 10 03/480 17 81  info@goclblier. 2500 LIER.1. Zwakke rekenaars krijgen verlengde instructie en nadien een verwerking die rekening houdt met hun rekenbehoeften. Goede rekenaars gaan bijvoorbeeld snel zelfstandig aan het werk of krijgen verrijkingsstof. Tijdsdruk kan extra spanning teweegbrengen die het resultaat kan beïnvloeden. Een belangrijke invalshoek hierbij is het opmerken van eventuele problemen. De leerlingen hebben een goed fundament nodig om te leren lezen en rekenen in het eerste leerjaar. Preventieve basiszorg Een goed beleid start met een preventieve aanpak in de kleuterschool.be Versie voor ZOCO’s 19 van 28 .1. Differentiatie is gericht op het bereiken van de minimumdoelen bij elke leerling en op het dichten van de kloof tussen de goede en zwakke rekenaars (convergente differentiatie).o. is van grote invloed op de vorderingen en resultaten.    Basisprincipes binnen de preventieve basiszorg Automatisering: hieraan dient voldoende aandacht en tijd worden besteed. maar extra aandacht aan risicokleuters op dit preventieve niveau is zeker ook nodig om te voorkomen dat de verschillen bij het begin van het eerste leerjaar te groot zijn. Aanduiden wat iedereen al wel kan en de leerling vergelijken met zichzelf zijn hierbij goede hulpmiddelen.1. Bekijk de vooruitgang van de leerling t. Het gaat hierbij om de correctheid en snelheid.be www. Dit betekent dat alle leerlingen profiteren van de groepsinstructie en dat vooral tijdens de verwerking rekening wordt gehouden met de verschillen tussen leerlingen. Voldoende tijd voor het concreet werken met materiaal en aanschouwelijkheid is belangrijk. Bovendien is er samenhang. Dit is belangrijk voor alle kleuters. 5.  Hoge. Evaluatie: differentiatie in de aanpak vraagt ook aangepaste manieren van evalueren. Beloon de leerling om zijn inzet en niet alleen op zijn resultaten. Deze signalering gebeurt na observatie in de klas en/of het gebruik van instrumenten hiervoor. Handelingsgericht werken in het kader van leerrijpheid 5.v.5. Deze verschillen tussen kleuters verdwijnen immers niet vanzelf en kunnen het sociaal-emotioneel functioneren van de leerlingen negatief beïnvloeden.   Effectieve instructie is intensief en expliciet en geeft de leerling voldoende tijd. vastgelegd in het zorgbeleid. een goede opbouw en doelgerichtheid.

vervoegingen. Bij de interactie zijn het taalaanbod van de leerkracht. Aandacht voor succesbeleving op andere gebieden moet bewust nagestreefd worden. ondersteunen door een zorgleerkracht of een GOK-leerkracht. Berlaarsestraat 29  03/480 68 10 03/480 17 81  info@goclblier.1. Voorbeelden zijn:    (Interactief) voorlezen van en werken met boeken ontdekken. verkeerde verbuigingen.  Woordenschat: het is moeilijk om te leren lezen als woorden en begrippen niet (voldoende) gekend zijn die in de tekst voorkomen. Ondersteuning: een leerling die nog veel problemen heeft met de reken.   Overdreven concurrentie of prestatiegericht werken in de klas wordt vermeden om de faalangst niet nodeloos uit te lokken. De mate van fonologisch bewustzijn blijkt een belangrijke voorspeller te zijn van toekomstige leesprestaties.2. Enkele voorbeelden voor mondelinge taalvaardigheid en de spraak/taalontwikkeling: woorden verkeerd uitspreken. woordvindingsproblemen … . Een moeilijke thuissituatie kan een grote weerslag hebben op het functioneren in de rekenles. De schooltaal kan immers zeer verschillend zijn van de thuistaal. de taalproductie van de leerlingen en gerichte feedback van belang. Dit kan zowel klasintern als klasextern gebeuren. Sociaal-emotionele aspecten: een veilig klasklimaat is bv zeer belangrijk om faalangstige rekenaars te ondersteunen. herkennen en benoemen van letters (de ABC-muur) Fonologisch bewustzijn ontwikkelen: het gaat hier over de vaardigheid om los van de inhoud over taal te reflecteren en het besef dat gesproken woorden uit klanken bestaan. Het uitgangspunt in deze fase is echter dat alle leerlingen maximaal kunnen profiteren van het klassikale aanbod.  Ervaringen opdoen met geschreven taal heeft invloed op de toekomstige leesontwikkeling.be Versie voor ZOCO’s 20 van 28 Document1 . Voor risicokleuters kan het belangrijk zijn om deze activiteiten te hernemen in kleine groep.be www. vooral wanneer deze zouden gekoppeld worden aan het herkennen van letters· Fonologisch bewustzijn ontwikkelt 2500 LIER. benoemsnelheid. Aandachtspunten voor leren lezen en spellen in deze preventieve aanpak  Taalvaardigheid: Er is een duidelijk verband tussen taalvaardigheden en leesvaardigheden. Zeker voor kleuters die er zogenaamd „nog niet aan toe zijn‟ blijkt een systematische aandacht hiervoor erg belangrijk te zijn.  Werken en oefenen in groepen: er wordt gewerkt in heterogene én homogene groepen. Uiteraard gebeurt dit in een speelse en niet-prestatiegerichte sfeer. Om de mondelinge taalvaardigheid van kleuters te verhogen is de rol van de leerkracht belangrijk. verkleinwoorden. 5.en instructietaal. mondelinge informatie herhalen. aanwijzingen of vragen niet begrijpen.goclblier. naargelang de inhoud en het doel van de activiteit. De woordenschatontwikkeling – zeker bij risicogroepen zoals anderstalige kleuters – moet dan ook centraal staan. lang aarzelen vooraleer iets te zeggen.

Tenslotte wordt bekeken hoe deze activiteiten georganiseerd kunnen worden en voor wie deze specifieke maatregelen bedoeld zijn binnen het gewoon basisonderwijs. Aanpak Wat de aanpak betreft wordt hierna onderscheid gemaakt tussen het materiële aanbod enerzijds en activiteiten anderzijds. afbeeldingen voorzien van het schriftbeeld 2500 LIER. Berlaarsestraat 29 Document1  03/480 68 10 03/480 17 81  info@goclblier.3.goclblier.en ontdekhoek een aanbod van geschreven materiaal: boeken. van woorden in lettergrepen en omgekeerd samen en individueel opzeggen van rijmpjes herkennen en toepassen van eindrijm herkennen en toepassen van beginrijm klinker in een woord isoleren auditieve analyse/auditieve synthese op klankniveau 5. I.be www. zou het volgende “materiaal” aanwezig moeten zijn:     een lees. niet vlot kunnen vergelijken en benoemen van hoeveelheden. … foto‟s.en schrijfhoek een reken. Vanuit verschillende hoeken wordt bekeken welke suggesties gegeven worden om risicoleerlingen te begeleiden. Aandachtspunten voor leren rekenen in deze preventieve aanpak Mogelijke risicosignalen voor rekenvaardigheden zijn : classificeren en seriëren verloopt erg moeizaam.be Versie voor ZOCO’s 21 van 28 . één-één relatie is niet gekend. picto‟s. niet vlot kunnen tellen. 5. tijdschriften. en zeker in een derde kleuterklas.van grotere naar kleinere klankeenheden: van zinnen en woorden naar lettergrepen en fonemen. … .1. Volgende activiteiten hebben positieve effecten:       opdelen van zinnen in woorden.4.1. van samengestelde woorden. MATERIEEL AANBOD In de kleuterklas.

de inhoud van de kasten wordt voorzien van het schriftbeeld (bv. letterkaften. bv.Enkele voorbeelden: niet alleen een foto of symbool. de geleerde woordenschat met daaronder het schriftbeeld -materiaal rond letters: magneetletters op een bord. het Routineboek bij De leessleutel groep 1 en 2 (Malmberg) en Spelend Rekenen (met peuters en kleuters) (Abimo). puzzelkast: een tekening van een puzzel. letterstempels. In het Routineboek bij De leessleutel groep 1 en 2 (Malmberg) zijn routines uitgewerkt die van belang zijn bij de beginnende geletterdheid. Magische wiskunde in de 3 de kleuterklas (Wiskracht.goclblier. Materialen en routines zijn onder meer te vinden in SCHATKIST (Zwijsen). de legokast: een afbeelding van een legoblokje met daaronder het woord “lego”). THEMATISCH WERKEN: TAALROUTINE Beeldwoordenveld Thematafel x x luisteren spreken x lezen boekoriëntatie verhaalbegrip boekoriëntatie verhaalbegrip functies geschreven taal relatie geschreven en gesproken taal Boekenrekje boekoriëntatie verhaalbegrip Boek van de week Interactief voorlezen x boekoriëntatie verhaalbegrip boekoriëntatie verhaalbegrip schrijven taalbeschouwing 2500 LIER. maar ook de naam zelf onder de kapstok. vloermat van letters. Plantyn). ABC-muur enz Het is de bedoeling dat leerkrachten doelbewust leren omgaan met routines die aansluiten bij het werken aan ontwikkelingsdoelen Nederlands en wiskundige initiatie. Deze laatste 2 methodieken zijn beschikbaar via het GO! CLB Lier en worden hieronder wat verder uitgewerkt.be Versie voor ZOCO’s 22 van 28 . Hierbij zijn de groen gemarkeerde onderdelen als routine uitgewerkt door het GO! CLB Lier: A.be www. woordenschat en mondelinge communicatie. Berlaarsestraat 29 Document1  03/480 68 10 03/480 17 81  info@goclblier. maar daaronder het woord “puzzels”.

goclblier. BEGINNENDE GELETTERDHEID: TAALROUTINE Werken met pictogrammen Meesterverteller x x luisteren spreken x lezen boekoriëntatie verhaalbegrip boekoriëntatie verhaalbegrip functioneel lezen Verteltafel Vertelkastje Weekkalender x x x x x verhaalbegrip verhaalbegrip functies geschreven taal relatie geschreven en gesproken taal functioneel lezen Nieuwsbord en klassenkrant x functies geschreven taal relatie geschreven en gesproken taal functioneel lezen Wenskist x functies geschreven taal relatie geschreven en gesproken taal functioneel lezen Stripverhaal functies geschreven taal relatie geschreven en gesproken taal Beeldenbril functies geschreven taal relatie geschreven en gesproken taal Alles heeft een naam functies geschreven taal relatie geschreven en gesproken taal Werken met werkteksten x functies geschreven taal x functioneel schrijven x functioneel schrijven functioneel schrijven Functioneel schrijven schrijven taalbeschouwing 2500 LIER.be www.B.be Versie voor ZOCO’s 23 van 28 . Berlaarsestraat 29 Document1  03/480 68 10 03/480 17 81  info@goclblier.

Berlaarsestraat 29 Document1  03/480 68 10 03/480 17 81  info@goclblier. MONDELINGE COMMUNICATIE: TAALROUTINE Speelpoppen Rollenspel Kletskous IK-tafel Praatmand W3-schema x luisteren x x x spreken x x x x x x functies geschreven taal relatie geschreven en gesproken taal Portfolio x functioneel lezen functioneel schrijven lezen verhaalbegrip verhaalbegrip schrijven taalbeschouwing D.goclblier. WOORDENSCHAT:   Lin de Woordspin Woordenkoffertje 2500 LIER.relatie geschreven en gesproken taal Familie taalspel Klankkast Lettermuur Werken met schrijfmodellen x x x x x relatie geschreven en gesproken taal functioneel lezen Zelf teksten en boekjes maken x functioneel lezen relatie geschreven en gesproken taal functioneel schrijven functioneel schrijven x x x C.be www.be Versie voor ZOCO’s 24 van 28 .

Berlaarsestraat 29 Document1  03/480 68 10 03/480 17 81  info@goclblier. inhoud en tijd) Meetkunde (oriënteren/lichaam en ruimte. 2500 LIER. gewicht. SUGGESTIES VOOR ACTIVITEITEN De suggesties voor de verschillende ontwikkelingsdoelen vanuit de bovenstaande routineboeken rond ontluikende geletterdheid en gecijferdheid zijn na te lezen in de uitgebreidere visietekst ontwikkeld door de PPD van het GO! CLB Lier. Rekenroutine Tellen en getalbegrip Meten (lengte. Er worden praktische rekenroutines aangereikt. construeren en opereren) De verzamelkabouter met zijn kruiwagen en sorteerdoosjes Sam en Pam en het symbolendoosje De Cijferfee en haar telkast Het Stappenpad Jaak de Meetdraak en de meetkist Willy Weeg en de weegkoffer De Slaapaap en de tijdkoffer Foto Fien en het fototoestel X X X X X (lengte) X (gewicht) X (tijd) X (oriënteren en construeren) De Avonturenrugzak X (oriënteren en opereren) Familie Muizepluis X (oriënteren en construeren) II.In het routineboek ‘Spelend Rekenen met peuters en kleuters’ is er een en ander uitgewerkt rond gecijferdheid.goclblier. waarmee je de rekenwiskundeontwikkeling van jonge kinderen spelenderwijs stimuleert.be Versie voor ZOCO’s 25 van 28 .be www.

Tijd geven en hoge. 5. Verhoogde zorg 2500 LIER. waardoor het verschil nog groter wordt: di het “Mattheüs-effect”).be www.Op de site van Talentenkracht: www. maar realistische verwachtingen stellen aan alle kleuters is dan ook de boodschap.  Buitengewoon basisonderwijs: alle kinderen zijn risicoleerlingen. 100 activiteiten van TalentenKracht. Ook aan ouders luidt daarom de boodschap om vooral spelend te leren.2. zorgverbreding: voorzie bovenstaande activiteiten specifiek voor risicoleerlingen in een klein groepje (sterkere leerlingen profiteren immers het meest van deze activiteiten. Uiteraard is het niet de bedoeling om intens en geïsoleerd bepaalde deelvaardigheden te gaan “inoefenen”. De leerlingen leren en ontwikkelen zich immers op hun eigen ritme en deze ontwikkeling verloopt ook niet steeds gelijkmatig. Berlaarsestraat 29 Document1  03/480 68 10 03/480 17 81  info@goclblier. Deze activiteiten moeten kaderen binnen de geïntegreerde werking van de kleuterschool.talentenkracht.be Versie voor ZOCO’s 26 van 28 . Tot slot is het belangrijk om te vermelden dat we moeten bewaken dat de kleuterklas geen soort eerste leerjaar wordt. De volgende videoclips gaan over wiskunde:                Anna en de autofoto's Anna en de smileys Levie en de racebaan Marijn en Maurits en de knikkers Maurits en Marijn en de diertjes Daan en Loes en de bloemetjes Olivier en de schelpen Flox en de diertjes Quinten en de muurtjes Flox en de poppetjes Sabrina en de muurtjes Sander en de fotograaf Jesper en Kaya en de racebaan Jop en de periscoop Yara en de muurtjes Dit alles vraagt om een concrete organisatie in het gewoon onderwijs:   de klas: zet bovenstaande activiteiten op het uurrooster.nl staan (videoclips van) activiteiten voor jonge kinderen. Er wordt gewerkt aan een boek met de beschrijving van ca. Er zal intentioneel. vroegtijdig en intensief (veel leertijd) moeten worden gewerkt.goclblier. met beschrijving van de activiteit en de videoclip.

Er wordt hierbij vertrokken van de aangeleverde informatie van de klasleerkracht. Het sociaal-emotionele aspect wordt bevraagd. De genomen maatregelen hebben onvoldoende effect en dienen bijgestuurd te worden. Verschillende werkvormen zoals convergent differentiëren. Zorgoverleg De leerkracht meldt op een intern zorgoverleg dat de preventieve maatregelen rond beginnende geletterdheid en beginnende gecijferdheid voor een bepaalde leerling niet volstaan.3. Berlaarsestraat 29 Document1  03/480 68 10 03/480 17 81  info@goclblier.be www. Zoals eerder beschreven beperken we ons niet tot een leerrijpheidstest. Bij aanhoudende problemen kan het nodig zijn om een traject van handelingsgerichte diagnostiek op te starten met het CLB.prodiagnostiek. 5. Alle partners worden hier volgens een duidelijke bepaalde timing en op een afgesproken wijze bij betrokken.2. De resultaten van deze interventies zijn zeer belangrijk om de ernst in te schatten als er eventueel een verder diagnostisch traject wordt opgestart. Tijdens een multi-disciplinair overleg wordt er bekeken wat het kind op dat moment nodig heeft. faalangst en de mate van succesbeleving zijn belangrijke factoren bij een gerichte ondersteuning of remediëring.2. Het resultaat van deze evaluatie kan zijn:    De maatregelen hebben het gewenste effect en het probleem verdwijnt gaandeweg. Op dat moment start voor deze leerling de fase van uitbreiding van zorg.2. De maatregelen hebben het gewenste effect maar dienen behouden te worden om de leerling zo optimaal mogelijk te laten participeren aan het onderwijs. Onderwijsbehoeften en aanpak bepalen De leerkracht plant een overleg in met de zorgcoördinator en de ouders om te bekijken welke extra ondersteuning en oefening het kind nodig heeft.2. want aandacht voor bijvoorbeeld motivatie.be Versie voor ZOCO’s 27 van 28 .be uitgebreider beschreven. 5.1. 2500 LIER.en gedragsproblemen.goclblier. De school kan hiervoor ook ondersteuning vragen van het CLB. Plannen. handelen en evalueren Verhoogde zorg kan op verschillende manieren worden gegeven. In principe volgt de zorgcoördinator de afgesproken adviezen en plannen op en evalueert ze. Bovendien is er ook dikwijls een samengaan van leer. geïntegreerd werken en remediëren worden op www.5. maar baseren we ons ook op de observaties vanuit de leerkracht en de ouders.

H. Als het kleuteren voorbij is. (2008). buitengewoon basisonderwijs KIDS Hass Verhaegen.be www. De boeiende weg van 3 maanden tot 7 jaar. Lannoo. Tielt. Roeselare. Enschedé: Van Muysewinkel. Zijn problemen op gebied van leesvaardigheid te voorspellen en/of te voorkomen vanuit de kleuterklas ? Risicosignalen en suggesties om de leesontwikkeling te stimuleren tijdens de kleuterperiode.BRONNEN: Litière.prodiagnostiek. Ontwikkelingsdoelen en eindtermen voor het gewoon basisonderwijs.be Versie voor ZOCO’s 28 van 28 . S. (2002). http://www. A. Maak je kind zelfredzaam en schoolrijp. Desodt. Berlaarsestraat 29 Document1  03/480 68 10 03/480 17 81  info@goclblier. Globe – Roularta Books. www.html 2500 LIER. (2006). Schoolrijpheid. M.nl/rcdtcd/Literatuurmap/Kinderen%20gaan%20rekenen/Hoofdstuk%202. (2010). mag ik overvaren. orthopedagoog.be Van Overmeire. Juf.goclblier.rekeneninlijnvrijeschool.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful