You are on page 1of 3

ΟΙ ΑΡΧΑΙΕΣ ΘΕΣΣΑΛΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ

ΤΗΣ ΠΕΡΡΑΙΒΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΤΕΤΡΑΔΟΣ ΦΘΙΩΤΙΔΟΣ
του Κωνσταντίνου Αθ. Οικονόμου δασκάλου του 32ου Δ. Σχ. -συγγραφέα
Α΄ ΤΟ ΠΕΡΡΑΙΒΙΚΌ ΚΡΆΤΟΣ: Αρχική κοιτίδα των Περραιβών ήταν η περιοχή
της Ηπείρου με κέντρο τη Δωδώνη (Ομήρου, Ιλιάς Β). Στη Γεωμετρική περίοδο και
στα Αρχαϊκά χρόνια το κράτος τους περιελάμβανε το βόρειο και βορειοδυτικό τμήμα
του νομού Λάρισας, συμπεριλαμβανομένης και της περιοχής του Τιταρήσιου
ποταμού και μικρό τμήμα του νομού Τρικάλων, βορείως του Ζάρκου. Το μεγαλύτερο
τμήμα του κράτους τους ήταν ορεινό, ενώ πεδινά εδάφη τους ήταν το τρίγωνο
Τιταρήσιος - Πηνειός - Κάτω Όλυμπος. Σημαντικότατη πόλη της Περραιβίας ήταν οι
Γόννοι (πιθανώς το όνομά τους να το οφείλουν στο μυθικό βασιλιά Γουνέα, έναν από
τους Έλληνες βασιλείς που πήραν μέρος στην Τρωική εκστρατεία), ο
Γοννοκόνδυλος και η Λαπαθούς, βορειότερα προς τη σημερινή Καλλιπεύκη, η
Φάλαννα, η Ηλώνη (κοντά στο Κ. Αργυροπούλι), η Ολοσσών (Ελασσών), η
Μάλλοια και το Ερεικίνιο στην περιοχή του πορώην Δήμου Ποταμιάς, ενώ
σύμφωνα με τη γνώμη πολλών ιστορικών στην επικράτεια του περραιβικού κράτους
συμπεριλαμβανόταν και η Μονδαία (κοντά στη Δεσκάτη). Τέλος στο Περραιβικό
Κοινό ανήκαν οι πόλεις που έμειναν αυτόνομες: Άζωρος, Δολίχη και Πύθιο που
απάρτιζαν την Περραιβική Τριπολίτιδα. Ο Λατίνος ιστορικός Τίτος Λίβιος περιγράφει
διεξοδικά την τοπογραφία της Περραιβίας. Σημαντικά ευρήματα έχουν έλθει στο φως
από το Πύθιο που αποδεικνύουν ότι εκεί βρισκόταν η πρωτεύουσα της Περραιβικής
συμμαχίας. Σημαντικότερη ανακάλυψη ήταν τα ερείπια του ναού του Απόλλωνα. Με
την ισχυροποίηση του θεσσαλικού κράτους, 11ος - 9ος αι., οι Περραιβοί
περιορίστηκαν σε πιο απομακρυσμένες περιοχές διατηρώντας την αυτονομία τους,
όπως οι Μάγνητες και οι Αχαιοί της Φθιώτιδας. Στα χρόνια του Θεσσαλικού κοινού
οι Περραιβοί ίδρυσαν κι αυτοί το δικό τους Κοινό και έπαιρναν μέρος στα
αμφικτυονικά συνέδρια, όπως και οι περισσότερες ελληνικές πόλεις-κράτη. Γενικά η
ιστορία των Περραιβών ήταν μια ιστορία συγκρούσεων επειδή κατοικούσαν σε τόπο
που βρισκόταν πάνω σε στρατηγικής σημασίας δρόμους που συνέδεαν τη βόρεια με
τη νότια Ελλάδα (Πέτρα, Σαραντάπορο, Τέμπη).
Β΄ Η ΤΕΤΡΑΔΑ ΦΘΙΩΤΙΣ: Αυτή αποτελούσε, από τους κλασικούς χρόνους,
τμήμα της κυρίως Θεσσαλίας, σε αντίθεση με την Αχαΐα Φθιώτιδα που θεωρούνταν
εξωθεσσαλική, περίοικη δηλαδή, κατακτημένη χώρα (Ηρόδοτος Ζ΄132, 196, 198).
Πρωτεύουσα της Τετράδος ήταν η Φάρσαλος, το τοπωνύμιο της οποίας προέρχεται
από τη λέξη «φάρσος» που σημαίνει αποκομμένο τμήμα πόλης. Προκάτοχη πόλη της
Φαρσάλου ήταν η Φθία, πρωτεύουσα των μυθικών Μυρμιδόνων και η οποία ήταν
σίγουρα προθεσσαλική. Ήρωες των Φαρσαλίων ήταν ο Αχιλλέας κι ο Πάτροκλος,
ενώ λατρεύονταν μεταξύ άλλων ο Δίας Σωτήρ, ο Ερμής, η Αφροδίτη Πειθώ, η
Θέτις, ο Παν και ο Χείρων. Η Φθία ήταν κτισμένη πιθανότατα στο λόφο κοντά στις
πάνω πηγές του παραποτάμου του Πηνειού Απιδανού (Ταμπάκος τουρκιστί), ενώ η
μετέπειτα Φάρσαλος, χαμηλότερα προς τους πρόποδες του λόφου. Δύναμη της πόλης
ήταν η κυριαρχία της στις ορεινές περιοχές της Αχαΐας. Η Φάρσαλος, τουλάχιστον
την Αρχαϊκή και την Κλασική Εποχή, βρισκόταν σε ανταγωνισμό με τη Λάρισα. Ο

γνωστότερος αριστοκρατικός οίκος ήταν αυτός των Εχεκρατιδών (Αντιοχιδών) που
αντικαθιστούσε συχνά στην «ταγεία» της Θεσσαλίας τον αντίστοιχο οίκο των
Αλευάδων της Λάρισας. Οι Εχεκρατίδες διατήρησαν τα σκήπτρα της πόλης μέχρι το
475 π.Χ. (μετά τους περσικούς πολέμους) για να αναλάβουν έπειτα την εξουσία οι
ολιγαρχικοί της πόλης, οι περισσότεροι εκ των οποίων στηρίζονταν στη Σπάρτη
(Στρόφακος, Πάναιρος, Πολυδάμας). Γνωστός ταγός της Φαρσάλου στο δεύτερο
μισό του 5ου π.Χ. αιώνα, στα χρόνια της Λαρισινής κηδεμονίας ολόκληρης της
Θεσσαλίας, ήταν ο Δάοχος, ο γιος του Ολυμπιονίκη Αγία.

Ο Ξενοφών (Ελληνικά στ΄ 1,17) μας λέει ότι μετά το 395 π.Χ. η Φάρσαλος
εξαναγκάστηκε να υποταχθεί στις Φερές παραχωρώντας στον Φεραίο ταγό και
μετέπειτα τύραννο, Λυκόφρονα, τη νομή της εξουσίας στην Αχαΐα Φθιώτιδα. Όταν
στα χρόνια του Φιλίππου Β΄ η Φάρσαλος συμμάχησε με τους Μακεδόνες, της
επεστράφη η κατοχή του λιμανιού της Άλου και, επειδή οι Φαρσάλιοι Δάοχος και
Θρασύδαιος βοήθησαν τον Μακεδόνα βασιλιά στην καθυπόταξη της Θεσσαλίας,
ορίστηκε η Φάρσαλος στο διάστημα 346-323 να αναλάβει τα ηνία της πολιτικής και
στρατιωτικής ηγεσίας ολόκληρης της Θεσσαλίας. Πολύ αργότερα, το 196 π.Χ., η
Φάρσαλος δεν ανήκε στο θεσσαλικό Κοινό, επειδή της δόθηκε το προνόμιο της
ελεύθερης πόλης. Πάρα πολλά οικοδομικά μέλη της αρχαίας Φαρσάλου
χρησιμοποιήθηκαν από τους Τούρκους κατακτητές για την κατασκευή διάφορων
δημοσίων και ιδιωτικών κτιρίων (Stahlin: «Η Τετράδα Φθιώτιδα» Θεσσαλικό
Ημερολόγιο Τ. 6 – 15 ), όπως το «σουνέτι» (κτίριο περιτομών) ή το τουρκικό
νεκροταφείο. Πολλά ευρήματα της αρχαίας Φαρσάλου κοσμούν μουσεία της
Ελλάδας, αλλά και του εξωτερικού. Στην ίδια την πόλη ο επισκέπτης μπορεί να δει

υπολείμματα ενός μυκηναϊκού θολωτού τάφου, μια μεγάλη μαρμάρινη πλάκα με
επιγραφή για κάποιους ακτήμονες που απέκτησαν γη (400 π.Χ.) που αποτελεί
σήμερα την αγία τράπεζα στον Ι. Ναό των Εισοδίων στο Ρίζι των Φαρσάλων καθώς
και την Αρχαιολογική Συλλογή των Φαρσάλων στο πρώην 1ο Δ. Σχολείο της πόλης.
Πολύ σημαντικό εύρημα είναι το λεγόμενο ανάγλυφο της Φαρσάλου (470 π.Χ.), το
οποίο παριστάνει δύο γυναίκες και θεωρείται αριστούργημα λεπτότητας και χάρης,
αλλά είναι πολύ…δύσκολο να το θαυμάσουμε διότι βρίσκεται στις προθήκες του
Μουσείου του Λούβρου, όπου το μετέφερε, προφανώς για να το…. προφυλάξει ο
Γάλλος περιηγητής L. Heuzey. Σημαντικό είναι επίσης και το αναθηματικό
συγκρότημα από εννιά μαρμάρινους ανδριάντες που πρόσφερε το 340 π.Χ. ο Δάοχος
προς τιμήν των προγόνων του στους Δελφούς (Μουσείο Δελφών). Στην επικράτεια
της Φαρσάλου ανήκε το Θετίδιο (ή Θετίδειον) και η Σκοτούσσα. Σύμφωνα με το
Στράβωνα το Θετίδιον πρέπει να βρισκόταν στην κοιλάδα του Ενιπέα πολύ πριν την
Ερέτρια και κοντά στην Παλαιοφάρσαλο, κοντά στο χωριό Κάτω Δασόλοφο
(Στράβων θ΄431). Εκεί κοντά είχε στρατοπεδεύσει ο Ρωμαίος στρατηγός Χοστίλιους
το 170 π.Χ. (Λίβιος 44, 1,5), ενώ η πεδιάδα βορείως των Φαρσάλων και πριν από την
κοίτη του Ενιπέα ήταν το επίκεντρο της σύγκρουσης των στρατών του Ιουλίου
Καίσαρα και του Πομπήιου, το 48 π.Χ.. Πιο πιθανό, όμως, φαίνεται ότι το Θετίδιο
και η Σκοτούσσα να βρίσκονταν κοντά στα σημερινά ομώνυμα χωριά. Τα ερείπια
κοντά στο χωριό Πολυνέρι, στο λόφο Χτούρι, ανήκουν σε πόλη της Μυκηναϊκής
περιόδου. Ίσως στη μυθική πόλη Ελλάς. Άλλοι ιστορικοί (Wace – Allen) τοποθετούν
την πόλη Ελλάς κοντά στην πηγή της Υπέρειας.

Εικόνα 1: Δραχμή της Φαρσάλου

kao@in.gr www.scribd.com/oikonomoukon