You are on page 1of 19

Beleid Texelse scholen

Rond

“Agressie en Geweld”

Jacob Daalderschool
Vliestraat 26
1794 AV Oosterend

Maart 2007
Beleid Texelse Scholen rond agressie en geweld

Inleiding

Scholen hebben de verplichting om beleid te hebben rond het thema ‘Agressie


en Geweld”.
Er is afgesproken dat we op alle Texelse scholen hetzelfde raamdocument
gebruiken, aangevuld met schoolbeleid over veiligheid en regels.
De scholen die gebruik maken van dit document zijn:

1. De Bruinvis
2. Thijsseschool
3. J. Daalderschool
4. J.P. Strijbosschool
5. Kompasschool
6. J. Drijverschool
7. Durperhonk
8. De Hogeberg
9. Lubertischool
10. Jozefschool
11. De Fontein
12. De Akker
13. De Vrije School

Het volledige beleid bevat informatie over agressie en geweld en procedures


De volgende onderwerpen worden behandeld:
- uitleg van het begrip agressie
- gevolgen van agressie
- opvang van slachtoffers van agressie en geweld
- melding van agressie en geweld
- evaluatie

In de bijlagen zijn te vinden:

- adressenlijst
- formulier incidenten registratie
- procedure in stappen
- (schoolspecifieke bijlagen)

Pagina 2 van 19
Beleid Texelse Scholen rond agressie en geweld

Inhoudsopgave

Inleiding 1

1. Begripsbepaling 4

1.1 Het begrip Agressie 4


1.2 Gevolgen van agressie 4

2. Werken: opvang van slachtoffers van agressie en geweld 6

2.1 Inleiding 6
2.2 De verwerking van schokkende gebeurtenissen 6
2.3 Opvang van slachtoffers van schokkende gebeurtenissen 8
2.4 Juridische opvang 8
2.5 Collegiale opvang 9
2.6 Opvang van de leerling 10
2.7 Opvang van de hulpverlener 10
2.8 De rol van de buitenwereld 10
2.9 Signalen van een verstoord verwerkingsproces 11
2.10 Opvanggesprekken 11
2.11 Opvang en de publieke belangstelling 14

3. Werken: Melding van agressie en geweld 15

3.1 Melding van ernstige ongevallen als gevolg van agressie en 15


geweld
3.2 Melding van beroepsziekten en vermoede beroepsziekten
als gevolg van agressie en geweld 15

4. Evaluatie 16

4.1 Jaarlijkse rapportage 16


4.2 Teamoverleg als evaluatie 16

5. Adressenlijst 17

6. Bijlagen 18
Melding incident 18
Kort protocol “schokkende gebeurtenis” 19

Pagina 3 van 19
Beleid Texelse Scholen rond agressie en geweld

1. Begripsbepaling
1.1 Het begrip Agressie Onder agressie en geweld wordt in de wetsbepaling verstaan:
voorvallen waarbij een werknemer psychisch of fysiek wordt
lastig gevallen, bedreigd of aangevallen onder omstandigheden
die rechtstreeks verband houden met het verrichten van arbeid.
Deze wetsbepaling heeft niet alleen betrekking op werknemers,
maar ook op andere personen zoals stagiaires, ouders,
leerlingen, enz. Ook beperkt deze wetsbepaling zich niet alleen
tot het schoolgebouw zelf, maar betreft ze ook de onmiddellijke
omgeving van de school zoals het schoolplein. ( Zie hiervoor de
Arbeidsomstandighedenwet 1998)

Agressie en geweld kan zich op veel verschillende wijzen


manifesteren.
• Fysiek geweld, gericht op het lichaam van werknemers,
onder andere schoppen, slaan, verwonden, vastgrijpen.
• Psychisch geweld tegen werknemers, onder andere
lastig vallen, bedreigingen met geweld, chantage, onder
druk zetten, irriteren, achtervolgen.
• Seksueel geweld tegen werknemers, onder andere
seksistische opmerkingen, seksuele toespelingen,
ongewenste intimiteiten.
• Discriminatie van werknemers in woord of gedrag.
• Verbaal geweld tegen werknemers (voor zover niet
vermeld onder de voorgaande categorieën), onder
andere schelden, beledigingen.
• Agressie via Internet, o.a. bedreigingen, schelden,
beledigingen via internet, mail, msn, sms, chatboxen
• Vernielingen van objecten in het bijzijn van de
werknemer.
• Vormen van geweld tegen bedrijven of instellingen
waardoor medewerkers zich onveilig of bedreigd voelen.
• Vormen van geweld in de omgeving van bedrijven of
instellingen waardoor medewerkers zich bedreigd voelen.

In het onderwijs vindt men al deze vormen van geweld in


meerdere of mindere mate terug. Tevens kent men in het
onderwijs nog een dimensie van geweld, namelijk het geweld van
leerlingen onderling waardoor het personeel zich bedreigd kan
voelen; ook als het geweld niet direct tegen henzelf, de instelling
of de omgeving van de instelling is gericht.

1.2 Gevolgen van agressie Agressie vormt een risico voor een gezonde en evenwichtige
ontwikkeling van een mens. Ook is agressie een risico voor
personeel en derden die zich binnen de schoolomgeving
bevinden. Hieronder komen de voornaamste gevolgen van
agressie en geweld kort aan de orde.

1.2.1.de persoon
De gevolgen van agressie voor de getroffen persoon zijn heel
divers. In grote lijnen is een onderscheid te maken uit de
volgende gevolgen:
• Fysieke gevolgen, bijvoorbeeld blauw oog, kneuzingen,
bloedneus, beten in lichaamsdelen. Gevolgen kunnen

Pagina 4 van 19
Beleid Texelse Scholen rond agressie en geweld

zijn: langdurig (ziekte)verzuim, studieresultaten,


inkomensderving.
• Beschadigde eigendommen, zoals kapotte kleding,
tassen, boeken. De gevolgen zijn vooral van materiële en
financiële aard.
• Psychische gevolgen. De duur van de psychische
gevolgen moet hierbij in ogenschouw genomen worden.
Hoe langer de psychische gevolgen duren hoe groter de
kans op het ontwikkelen van psychosomatische klachten
of een post traumatisch stress syndroom wordt. Vaak is
hierin een geleidelijke lijn waarneembaar die loopt van
bijvoorbeeld angstgevoelens/gevoelens van
hulpeloosheid/schuldgevoelens naar
eetstoornissen/slaapstoornissen naar
hoofdpijnklachten/maagdarm klachten/rugpijn naar burn-
out.
• Bij een post traumatisch stress syndroom zijn de
gevolgen voor de getroffen persoon zo zwaar en
langdurig dat het gewone dagelijkse handelen niet meer
kan plaatsvinden. We spreken dan van een verstoorde
verwerking. De persoon is hierdoor fysiek en mentaal
volledig uitgeput geraakt.
• Sociale gevolgen. Met het verwerken van traumatische
gebeurtenissen en geleden schade doet de getroffen
persoon een verhoogd appèl op zijn privé-situatie. Niet
zelden zien we dat de omgeving van slachtoffers deze
opvang niet aankan en dat de verhoudingen op dit vlak
verstoord raken. Het kan hierbij gaan om collega’s
waarmee betrokkenen ook vriendschappelijk omgaan,
gezinsleden, familie, vrienden en buren.

1.2.2. Voor de school


Een toenemend aantal van incidenten en slachtoffers van
agressie en geweld kan negatieve gevolgen hebben voor de
organisatie. In grote lijnen zijn de volgende gevolgen te
onderscheiden:
• Hogere kosten, zoals ziekteverzuimkosten en
vervangingskosten, verhoogd aantal
arbeidsongeschikten.
• Materiële gevolgen, zoals vervanging van kleding,
vervanging en reparatie van kapotte materialen in de
school, claims, tijd en energie die wordt beesteed door
medewerkers om incidenten op te lossen.
• Werkklimaat in de school gaat achteruit. Een gevolg kan
zijn dat medewerkers en leerlingen onverschillig of
cynisch raken, collegialiteit neemt af, motivatie om
kapotte materialen of onveilige situaties aan te pakken
neemt af, onveiligheidsgevoelens en een sfeer van “ieder
voor zich” neemt toe.
• Prestaties van de schoolorganisatie gaan achteruit. De
houding van docenten naar leerlingen wordt steeds
minder positief, kapotte schoolmaterialen belemmeren
het optimaal lesgeven, de pedagogische basis raakt
aangetast.
• Slecht imago, waardoor problemen ontstaan met de
werving van personeel, problemen met inschrijven van
voldoende leerlingen, hoog leraar- en leerling-verloop,
devaluatie van beroepswaardering in onderwijsfuncties.

Pagina 5 van 19
Beleid Texelse Scholen rond agressie en geweld

2. Werken: opvang van slachtoffers van agressie en geweld


2.1 inleiding In het kader van Arbobeleid neemt de opvang van slachtoffers van
agressie en geweld een belangrijke plaats in. In dit hoofdstuk wordt
ingegaan op de verwerking en opvang van schokkende
gebeurtenissen.

2.2 De verwerking van 2.2.1 Wie zijn de slachtoffers?


schokkende gebeurtenissen Niet alleen degene die de confrontatie met de agressor meemaakt
is slachtoffer. Ook de leerlingen/leerkrachten die toeschouwer
waren van het incident, een te hulp schietende collega of ouders en
familie kunnen emotioneel geraakt worden door het gebeuren. Het
is daarom beter om te spreken van alle personen die direct en
indirect bij het incident zijn betrokken en hier hinder van
ondervinden.

2.2.2 Hoe verloopt de verwerking?


Of een gebeurtenis als schokkend wordt ervaren verschilt van
persoon tot persoon. Ook is het van belang hoeveel de betreffende
persoon op dat moment in andere situaties te verwerken heeft. Een
leerling waarvan juist de moeder plotseling in het ziekenhuis is
opgenomen kan op zo’n moment minder verdragen van agressie
dan wanneer dit niet het geval zou zijn.
De meeste mensen gedragen zich na een schokkende gebeurtenis
gedurende een bepaalde periode anders. Psychische en
lichamelijke klachten zijn in zo’n periode normaal. Ook zien we
vaak dat concentratie- en geheugenprocessen in zo’n fase wat
moeizamer verlopen.
Dit zijn normale reacties op een abnormale gebeurtenis.
Vaak zien we dat mensen incidenten in gedachten of in dromen
herbeleven.
Allerlei geluiden, geuren en beelden kunnen de betreffende
gebeurtenis nog een tijd na het incident in herinnering oproepen.
Deze perioden van herbeleven worden vaak afgewisseld met
ontkenning.
Via de ontkenning lukt het slachtoffers om de gebeurtenis even
“opzij te parkeren” zodat het gewone leven weer zijn gang kan
gaan. Het kan zijn dat het slachtoffer in deze periode behoefte
heeft om de situatie die aan de gebeurtenis herinnert voor enige tijd
te vermijden. De plaats van het gebeuren of de betreffende klas
wordt dan liever even gemeden. Deze rust is nodig om de emoties
te kunnen verwerken, en niet opnieuw te worden overspoeld met
gevoeligheden.
Een ander defensiemechanisme dat we bij kinderen vanaf heel
jonge leeftijd zien, is het “vakantie nemen van de depressieve
stemming”. Kinderen vertonen dan gedrag van overdreven
levendigheid, lawaai, onrust en ongerichte activiteit. Het gaat hier in
feite ook om afweergedrag want er is gen sprake van echte
opgewektheid of constructief met activiteiten aan de gang gaan.
Het verwerken van schokkende gebeurtenissen kost veel energie.
Deze energie gaat ten koste van de dagelijkse activiteiten.
Uiterlijk wordt de betreffende ervaring verwerkt en krijgt een plaats
in het bestaan van de betreffende persoon.
De meeste getroffenen lukt het om op eigen krachten de
gebeurtenis te verwerken. Zo’n verwerkingsproces kan van een
paar weken tot een jaar duren, al naar gelang de ernst van het
incident en de draagkracht van de getroffene op dat moment.

Pagina 6 van 19
Beleid Texelse Scholen rond agressie en geweld

De persoonlijkheid van de betreffende persoon, eerdere


ervaringen, maar ook zeker de mate van steun vanuit de omgeving
spelen hierbij eveneens een rol. Wanneer herbeleving en
ontkenning te lang aanhouden is er waarschijnlijk sprake van een
post traumatisch stress syndroom.

2.2.3 Kenmerken van schokkende gebeurtenissen


Schokkende gebeurtenissen kenmerken zich door:
• gevoelens van machteloosheid;
• een acute ontwrichting van het dagelijkse leven;
• een extreem onbehagen.

2.2.4 De invloed van steun


Sociale steun blijkt niet alleen bij schokkende gebeurtenissen
belangrijk te zijn. Het vormt vaak een verhoging van de weerstand
tegen stress in het algemeen.
Mensen die sociale steun uit hun omgeving ervaren via vrienden,
collega’s, familie, leidinggevenden ondervinden dat er erkenning is
voor hun gevoelens. Bij schokkende gebeurtenissen geschiedt dit
in de vorm van erkenning, begrip, troost, aandacht, informatie,
aanmoediging, praktische ondersteuning en samen verwerken.
Ook collega’s kunnen elkaar op deze vaak heel simpele wijze
ondersteunen in de dagelijkse stress en bij incidenten in het
bijzonder.
Op heel veel scholen zij de collegiale verhoudingen gelukkig
zodanig dat deze steun goed mogelijk is.
De afwezigheid van steun, of zelfs negatieve reacties kunnen zeer
nadelige invloed hebben op het verwerkingsproces.
Dit wordt ook wel secundaire victimisatie genoemd.
Secundaire victimisatie zien we in verwerkingsprocessen ook
optreden wanneer er lang getouwtrek ontstaat over claims,
juridische procedures over schuld of bewijslast en uitblijven van
informatie over het gebeurde.
We zien dan vaak dat veel energie van het slachtoffer in de vorm
van irritatie, vechten, onderzoek en discussie gaat zitten die ten
koste gaat van het verwerkingsproces.
Bovenstaande klachten zijn heel normale reacties als gevolg van
het meemaken van schokkende gebeurtenissen. Zij horen bij het
verwerkingsproces dat mensen na een ingrijpende ervaring
doorlopen.

2.2.5 Verwerkingsfasen
Het verwerkingsproces kan onderverdeeld worden in een aantal
fasen. Hieronder worden deze verwerkingsfasen kort behandeld.

Fase 1: De ‘outcry’-fase
In deze fase treedt de eerste emotionele reactie op. Deze is vaak
reflexmatig van aard, zoals bijvoorbeeld het roepen van “kijk uit”!
In sommige gevallen treedt er geen ‘outcry’-fase op en er is meteen
sprake van de tweede fase.

Fase 2: De ontkenningsfase
Gedurende de tweede fase probeert de betrokkene uit
zelfbescherming de herinnering aan de gebeurtenis te mijden en
wil er ook niet over praten. Door het ontkennen van de herinnering
voorkomt de betrokkene dat hij door emoties overspoeld wordt en
niet goed meer in het gewone dagelijkse leven kan functioneren.

Fase 3: De herbelevingfase
In deze fase is de betrokkene eraan toe de gebeurtenis te

Pagina 7 van 19
Beleid Texelse Scholen rond agressie en geweld

herbeleven. Door deze herbeleving wordt gereconstrueerd wat de


betrokkene heeft meegemaakt. Hierdoor krijgt de gebeurtenis een
plaats in het bestaan en wordt langzaam toegewerkt naar
acceptatie van het gebeurde.

Fase 4: De doorwerkingfase
In deze fase is de betrokkene in staat de schokkende gebeurtenis
en de consequenties, die deze voor het verdere leven heeft, onder
ogen te zien.

Fase 5: De voltooiingfase
Hierbij is er een terugkeer van de proporties van het dagelijks
leven, waarbij de betekenis van de gebeurtenis geïntegreerd is in
de wijze waarop de betrokkene zichzelf en de buitenwereld ziet. De
schokkende gebeurtenis is verwerkt en de betrokkene pakt de
draad van het leven weer op.

2.3 Opvang van slachtoffers 2.3.1 Inleiding


van schokkende De persoon die heeft gezorgd voor de eerste opvang van de
gebeurtenissen medewerk(st)er/leerling, zoekt samen met het slachtoffer naar
eventuele mogelijkheden om het probleem zelf tot een oplossing te
brengen of de schade te regelen.
De eerste opvang wordt in principe altijd gedaan door de directeur;
bij diens afwezigheid door een leerkracht (hierna genoemd de
opvanger.)

De persoon die het slachtoffer opvangt dient de vertrouwelijkheid


van informatie van het slachtoffer en de betreffende situatie te
respecteren en zal geen stappen ondernemen zonder toestemming
van het slachtoffer en diens ouders/verzorgers.

Alleen op verzoek van het slachtoffer (en diens ouders) kan


aangifte worden gedaan bij de politie. De persoon die het
slachtoffer opvangt kan daarbij desgevraagd begeleiden en helpen
in de procedure of voorzien van informatie.

De opvang heeft ook een belangrijke taak bij de nazorg. Het doel
hierbij is om te voorkomen dat het slachtoffer onnodig hinder
ondervindt bij zijn terugkomst; in welke vorm dan ook. Via een
aantal (na)gesprekken wordt door de opvanger in de gaten
gehouden of het verwerkingsproces goed verloopt en hoe de
thuissituatie hiermee omspringt. Zo nodig wordt door de opvang
expertise aangevraagd of doorverwezen naar professionele
hulpverlening.

Van de opvanger wordt verwacht dat deze zorg draagt voor het
invullen van het registratieformulier (zie bijlage)

2.3.2. Voorwaarden voor de opvanger


• De opvanger kan zelfstandig deskundigen raadplegen.
• De opvanger is een directielid of dient rechtstreeks toegang
te hebben tot de directie
• De directie heeft toegang tot de
personeels/leerlinggegevens.
• De opvang verdient daar waar nodig scholing in het voeren
van opvanggesprekken.

2.4 Juridische opvang 2.4.1 Aangifte bij de politie


Wanneer iemand slachtoffer is geworden van een misdrijf, dan doet
zo iemand normaal gesproken aangifte bij de politie. Dit kan in de

Pagina 8 van 19
Beleid Texelse Scholen rond agressie en geweld

schoolsituatie soms zo lopen dat de politie ter plekke wordt


geroepen en dat op school reeds een proces verbaal wordt
opgemaakt. De politie is daarbij ook een instantie waar de school
en het slachtoffer voor informatie en hulp terechtkunnen bij
misdrijven.
De school kan hierbij de hulp inroepen van de ‘schoolagent’.
Het kan natuurlijk ook zo lopen dat het slachtoffer of de ouders
hiervan besluiten om na het incident in de school alsnog aangifte te
doen op het politiebureau. Ook is het mogelijk om hier te
bespreken wat aangifte van het betreffende incident voor effect
heeft. Dan wordt dus alleen informatie over het doen van aangifte
gevraagd.
Bij de politie kan altijd aangeven worden of men de aangifte met
een man of een vrouw wil bespreken. Degene die op school de
opvang verzorgt kan aanbieden om mee te gaan naar het
politiebureau. Ook kan het slachtoffer in deze situaties altijd vragen
om begeleiding van een medewerker van Bureau Slachtofferhulp.
Een kopie van de aangifte kan nodig zijn voor de verzekering van
het slachtoffer om de geleden schade vergoed te krijgen.
Als er geen aangifte wordt gedaan, kan de school besluiten om
melding te doen van het incident. Als er een melding wordt gedaan,
gebeurt dit altijd door de directeur van de school
In voorkomende gevallen kan de politie of de school ook de dader
van het incident vragen om de schade aan het slachtoffer te
vergoeden. Ook kan het zijn dat de schade wordt behandeld door
de officier van justitie of de rechter in een strafproces.
Het is daarbij goed om te beseffen dat de incidenten waar wij hier
over spreken niet tot een strafzaak hoeven te leiden.
Tot slot: als iemand een strafbaar feit pleegt dan is hij/zij in principe
zelf verantwoordelijk voor de financiële gevolgen. Hierin neemt de
directie van de school een duidelijk standpunt. De school bemiddelt
hier hoogstens in.

2.4.2 Melding bij de arbeidsinspectie


Onder punt 3.1 staat vermeld hoe en wanneer incidenten met
betrekking tot geweld en agressie kunnen worden aangemeld bij de
arbeidsinspectie.
Daarnaast is het te allen tijde mogelijk om al werknemer of
leerling/student een klacht in te dienen bij deze arbeidsinspectie
over arbeidsomstandigheden die te maken hebben met artikel 3 uit
de Arbo-wet (zie adressenlijst)
Ook de MR kan voor deze kwesties naar de arbeidsinspectie
stappen met klachten.
De arbeidsinspectie bezoekt ook zelf scholen om de
arbeidsomstandigheden en de aanpak van risico’s te controleren.

2.4.3 Melding bij de arbeidsinspectie


Bij vragen over geweld en/of seksuele intimidatie vormen de
vertrouwensinspecteurs belangrijke aanspreek- en steunpunten
voor de school. (zie adressenlijst)

2.5 Collegiale opvang Veel leraren/docenten die slachtoffer of dader zijn geworden van
geweld en agressie willen hier graag over praten. Collegiale steun
is hierbij erg belangrijk.
Ook leraren die getuige waren van een gewelddadig incident,
tussenbeide zijn gekomen of het slachtoffer hebben opgevangen
zijn er vaak slechter aan toe dan de omgeving denkt. Veel mensen
en ook medewerkers van de school denken, vaak nog onterecht,
dat dit bij de kennis en vaardigheden van het vak hoort.
Maar ook mensen die slachtoffers opgevangen hebben, hebben

Pagina 9 van 19
Beleid Texelse Scholen rond agressie en geweld

behoefte aan ondersteuning en ruimte om gevoelens te ventileren.


Het gaat hierbij vaak om de directe opvang na het incident.
Wanneer iemand er dan toch langer mee rondloopt, dan zien we
vaak klachten optreden en uiteindelijk ziekteverzuim. De
bedrijfsarts is dan degene die het incident of de aaneenschakeling
van gebeurtenissen te horen krijgt. Door een aantal Arbo-diensten
wordt dan doorverwezen naar een psycholoog of
bedrijfsmaatschappelijk werker.
De directeur draagt zorg voor de vervolgopvang en gaat na hoe
herhaling voorkomen kan worden.

2.6 Opvang van de leerling Na terugkeer op de school nodigt de groepsleerkracht of mentor de


betrokken leerling uit voor een gesprek. In dit gesprek kan
geïnformeerd worden naar de gevoelens van de betrokkene,
bijvoorbeeld “Wat is er nu precies gebeurd?”, “Wat vond je het
ergste?”, “Vind je het moeilijk om in de groep te verschijnen?”, “Is
er iets wat ik voor jou zou kunnen doen?”. Alle gevoelens en
emoties die bij de betrokkene tijdens dit gesprek naar boven komen
kunnen daarbij zo veel mogelijk positief worden benoemd en
onvoorwaardelijk worden geaccepteerd.
De leerkracht kan aangeven dat deze gevoelens en emoties
normaal zijn na zo’n gebeurtenis en dat ze horen bij een goede
verwerking. Daarnaast kan de leerkracht informeren of de
betrokkene genoeg sociale steun ondervindt van klasgenoten,
familie en vrienden.
De rol van de leerkracht in het verwerkingsproces heeft vooral een
steunend karakter.
Een snelle en adequate afhandeling van eventuele schade aan
persoonlijke uitrusting, eigendommen, declaraties van
geneeskundige verzorging en dergelijke kunnen het
verwerkingsproces aanzienlijk bespoedigen..

2.7 Opvang van de hulpverlener Iedereen kent wel situaties in het leven waarin opvang van
collega’s, vrienden of familie gewenst is. Kenmerkend in zo’n
situatie voor de opvanger is vaak dat er naast de dagelijkse
bezigheden plotseling allerlei extra tijd voor gesprekken, bezoeken
en ondersteunende diensten bij komt.
Daarbij wordt de opvanger tijdens deze gesprekken en
gebeurtenissen vaak geconfronteerd met emotionele aspecten die
hem zelf als mens ook kunnen raken.
Als steunverlener ben je er echter voor de ander en is er weinig
ruimte om deze eigen beleving op dat moment te ventileren. De
drukte van zo’n situatie laat bovendien weinig gelegenheid voor
verwerking van dit alles.

Wanneer alles dan eenmaal achter de rug is, verdient de opvang


rust en ruimte om zelf te verwerken. Wanneer zo’n traject langer
gaat duren dan een of twee weken dan is het van belang om voor
vervanging van de opvang te zorgen. Er wordt dan opvang
geregeld met meer mensen en bij toerbeurt gewerkt. De directie is
verantwoordelijk voor de organisatie hiervan.

2.8 De rol van de buitenwereld Veel klachten kunnen doorspelen in het privé-leven van de
betrokkene en op dit gebied tevens problemen veroorzaken.
Het is belangrijk dat de buitenwereld (leidinggevende, collega’s,
partner, familieleden en vrienden) de betrokkene de mogelijkheid
geeft om over het incident en zijn emoties te praten op het moment
waarop deze dat nodig heeft. Het komt vaak voor dat de
betrokkene niet over zijn emoties durft te praten, omdat hij zich
door de buitenwereld niet begrepen voelt.

Pagina 10 van 19
Beleid Texelse Scholen rond agressie en geweld

Bijvoorbeeld onbegrip bij de leidinggevende ( “Ik heb hem toch de


dag erna vrij gegeven”), grappen van collega’s (“Wij kunnen er wel
tegen”), reacties van partner en familieleden (vinden het beroep te
gevaarlijk, zien betrokkene niet meer als de krachtige steun in het
gezin).
Bejegeningfouten die door de buitenwereld vaak gemaakt worden,
zijn:

• Bagatelliseren: dit wordt door de betrokkene als zeer


grievend en als een extra trauma ervaren (‘Het had toch
veel erger gekund?’)
• Het niet erkennen van de psychische gevolgen van de
gebeurtenis: Het is toch goed afgelopen?
• Geen opvang geboden: Men praat over van alles, zoals
het weer, het werk, collega’s, maar vermijdt om over het
incident te praten. Men negeert het gebeurde en de
emoties.
• Slachtoffer krijgt de schuld van de gebeurtenis: hierbij
speelt vaak een rol welke functie het krijgen van de schuld
heeft voor degene die de beschuldiging uit: het is voor de
spreker veiliger een ander de schuld te geven, de spreker
zelf is niet zo stom, de spreker zelf zal deze gebeurtenis
nooit hoeven door te maken.
• Het ten onrechte verdenken van het slachtoffer: soms
wordt de betrokkene nog al eens in de verdachtenhoek
geplaatst. Het effect hiervan is vaak zeer ingrijpend.
• Verkeerde grappen maken: bijvoorbeeld: “Zo, Jan, een
nieuwe hobby?”
Het vermijden van deze bejegeningfouten door de buitenwereld
draagt bij aan een goed verwerkingsproces: de betrokkene voelt
zich begrepen en kan zijn verhaal kwijt

2.9 Signalen van een verstoord Soms komt het voor dat het verwerkingsproces stagneert. Wanneer
verwerkingsproces de klachten na ongeveer twee maanden niet minder zijn geworden
of zelfs zijn verergerd, kan het noodzakelijk zijn dat de betrokken
persoon professionele begeleiding krijgt. Deze begeleiding bestaat
doorgaans uit een aantal gesprekken met een maatschappelijk
werker of psycholoog, waarin eventueel ook de partner en andere
gezinsleden betrokken kunnen worden. De school kan bemiddelen
bij het zoeken naar adequate professionele ondersteuning.

Signalen voor een verstoorde verwerking zijn:


• Stressreacties houden aan
• Uitval door verzuim: let op vermijdingsgedrag en
drankgebruik (frequent kort verzuim).
• Sociaal terugtrekken: gevoel van vertrouwen door trauma
aangetast.
• Medicijngebruik.
• Depressieve klachten.
• Spanningsklachten (met name hoofdpijn, hyperventilatie,
buikklachten, rugklachten).

Ook wanneer professionele begeleiding wenselijk is, blijft het


belangrijk dat de betrokkene zich begrepen voelt door de
buitenwereld. Hij moet ook nu overtuigd worden dat het krijgen van
professionele hulp een heel normale zaak is na het meemaken van
een schokkende gebeurtenis.

Pagina 11 van 19
Beleid Texelse Scholen rond agressie en geweld

2.10 Opvanggesprekken Op verschillende momenten in het verwerkingsproces houdt de


hulpverlener een opvanggesprek. De locatie van gesprek wordt
voor zoveel mogelijk door de hulpaanvrager bepaald. De opvang
moet in principe een goede, neutrale en vooral rustige
gespreksruimte kunnen aanbieden. Verstoring van het gesprek
dient zoveel mogelijk voorkomen te worden.

2.10.1 Directe opvang ( eerste gesprek)


Na een schokkende gebeurtenis is het van belang dat de betrokken
personeelsleden of leerlingen direct worden opgevangen. De
directe opvang geschiedt in de meeste gevallen door omstanders
of personen die toevallig in de buurt zijn. Pas hierna zal degene die
belast is met de opvang in de school (b.v. de vertrouwenspersoon)
erbij betrokken worden. Voor onze school is dat de directeur.
Direct na het incident is er vaak behoefte aan ondersteuning bij
allerlei praktische zaken.
Het is dan verstandig om vervoer te regelen en eventuele
begeleiding naar huis aan te bieden. Indien het slachtoffer in een
shocktoestand verkeert, dan zal hij dit zelf vaak niet onderkennen
en toch zelf willen gaan rijden.
Het is goed om te bedenken dat het slachtoffer onderweg naar huis
of een ander adres nog steeds in werktijd of schooltijd opereert en
dus onder de verantwoordelijkheid van de school valt.
Het kan praktisch van nut zijn wanneer er naar huis gebeld wordt
om te informeren of er iemand thuis is en of er bijvoorbeeld opvang
moet worden geregeld. In het geval van leerlingen worden altijd de
ouders op de hoogte gesteld. Als er geen ouders/verzorgers bereikt
kunnen worden zorgt de school voor opvang, tot de ouders komen.
Ook kan het nodig zijn dat er iemand meegaat naar het ziekenhuis
of de huisarts.

Tijdens de directe opvang kunnen de volgende


gespreksonderwerpen aan bod komen:
• Het opvangen van de betrokkene(n) en hem/haar of hen
hun verhaal over het gebeurde te laten vertellen. Dit om
emoties rond het gebeuren zoveel mogelijk te ventileren en
te uiten.
• De betrokkene(n) informeren over de reacties die zich
kunnen voordoen na het meemaken van een schokkende
gebeurtenis. Het op de hoogte zijn van de reacties op een
schokkende gebeurtenis is voor betrokkenen belangrijk
aangezien deze kennis weer een stukje controle over hun
leven teruggeeft: zij zijn van tevoren op de hoogte van
welke reacties zij last kunnen krijgen. Tevens kan
informatie over eventuele reacties van de buitenwereld
(collega’s, partner, familie en vrienden) nuttig zijn.
• Het thuisfront of contactpersoon, die door betrokkene is
doorgegeven moet in kennis gesteld worden. Ervoor
zorgdragen dat de betrokkene(n) naar huis gebracht
word(t)(en) of door iemand van het thuisfront word(t)(en)
opgehaald.
• De betrokkene(n) de mogelijkheid bieden de volgende dag
thuis te blijven.

Omdat de gebeurtenis gepaard gaat met de nodige emoties zal de


praktische opvang vooral gericht zijn op het structureren en
begeleiden van de diverse acties die erna volgen. Vaak is het
praktisch om tijdens deze uren allerlei aantekeningen en
telefoonnummers die langskomen voor het slachtoffer te noteren.

Pagina 12 van 19
Beleid Texelse Scholen rond agressie en geweld

Bij de eerste opvang gaat het tevens om:


• In kaart brengen wie slachtoffers zijn, wat er precies is
gebeurd.
• Samen met de slachtoffers de registratie kort na het
gebeuren optekenen, vermijdt mogelijke vertekening door
emotionele en cognitieve processen op een later moment.
• Afwegen met slachtoffer of doen van aangifte bij de politie
nodig is.
• Sociale steun in kaart brengen van collega;s en thuis.
• Aantal steunverlenende gesprekken voeren of regelen
waardoor het slachtoffer zijn verhaal kwijt kan.
• Collega’s / medeleerlingen stimuleren om er over te durven
praten.
• Afspraken maken met het slachtoffer over de tijdelijke
vermijding van moeilijke situaties.
• Bij zwaardere incidenten een “vinger aan de pols houden”
gedurende de eerste zes weken.
• Bij vermoeden van een post traumatisch stresssyndroom
doorverwijzen naar professionele hulp.
• Bij extreme calamiteiten hulp inroepen van een
gespecialiseerde instantie.
• Contacten met de pers hanteren.

2.10.2 Gesprek binnen 3 dagen


Binnen drie dagen na het incident is het aan te raden om een
tweede gesprek met de betrokkene(n) te laten plaatsvinden.
Tijdens dit gesprek komen onderstaande punten aan bod:
• Veelal zal de betrokkene terugkomen op de schokkende
gebeurtenis en hierover willen praten.
• Men informeert naar de reacties op het gebeurde, hoe het
na de directe opvang is verlopen en hoe het thuisfront
reageert (met het ook op de sociale steun), indien de
betrokkene deze zaken niet vermeldt. Ook nu weer moet
benadrukt worden dat de reacties heel normaal zijn na een
dergelijke gebeurtenis.
• De betrokkene inlichten over alle mogelijkheden die er zijn
om psychische hulp te krijgen binnen en buiten het bedrijf
(bedrijfsarts, maatschappelijk werker, zelfstandig
gevestigde psycholoog, enzovoort).
• Men moet de betrokkene de mogelijkheid bieden om,
wanneer deze hieraan behoefte heeft, situaties te mijden.
• De mentor of groepsleerkracht is de aangewezen persoon
om op dit moment eventuele schade aan persoonlijke
uitrusting, eigendommen, declaraties van geneeskundige
verzorging en dergelijke af te handelen. Een snelle
afhandeling van deze zaken heeft een positieve invloed op
het verwerkingsproces.

2.10.3 Gesprek binnen 3 weken


Het derde gesprek vindt ongeveer twee weken na de gebeurtenis
plaats. Dit gesprek bevat voor een groot deel dezelfde
onderwerpen als het tweede gesprek. Maar, doordat na ongeveer
14 dagen duidelijk wordt hoe de verwerking tot dan toe verloopt,
kan voorkomen worden dat nare beelden of gevoelens over de
gebeurtenis verdrongen of vermeden worden. In dit gesprek wordt
dieper ingegaan op de af- of toename van de stressreacties bij de
betrokkene.
Punten die in dit gesprek aan de orde komen, zijn:

Pagina 13 van 19
Beleid Texelse Scholen rond agressie en geweld

• Betrokkene zijn verhaal laten doen en navragen.


• Navragen hoe de verwerking verloopt en eventueel uitleg
daarover geven aan de betrokkene.
• Het bespreken van de reacties van de buitenwereld.
• Ondersteunen bij terugkeer.

2.10.4 Afsluitend gesprek


Dit gesprek is de afsluiting van de opvanggesprekken en vindt
ongeveer twee maanden na de gebeurtenis plaats. Op dit tijdstip
krijgt men een indicatie of het verwerkingsproces goed verloopt of
dat er sprake is van verwerkingsproblemen (verstoord
verwerkingsproces). Als de stressreacties grotendeels zijn
verdwenen, wordt bij wijze van afsluiting gesproken over de
veranderingen die zich onder invloed van de gebeurtenis hebben
voorgedaan. Hierbij kan men denken aan wijzigingen in waarden
en opvattingen over de betekenis en plaats van het werk in het
privé-leven.
Wanneer de stressreacties niet of nauwelijks zijn afgenomen, is er
sprake van een verstoord verwerkingsproces. Op dat moment dient
de betrokkene door verwezen te worden naar een deskundige
hulpverlener (bedrijfsmaatschappelijk werker, psycholoog).
Punten die in het vierde gesprek aan bod komen, zijn:
• Navragen hoe het verwerkingsproces verloopt.
• Het bespreken welke veranderingen zich hebben
voorgedaan.
• Bij problemen in het verwerkingsproces moet de
betrokkene geïnformeerd worden over d
doorverwijzingmogelijkheden.

2.11 Opvang en de publieke Gebeurtenissen met betrekking tot agressie en geweld genieten
belangstelling vaak veel publieke belangstelling. Niet zelden worden
verantwoordelijke functionarissen, directies van scholen,
slachtoffers en getuigen op directe wijze voor het voetlicht
gebracht. Het hele proces van opvang en communicatie met
ouders, leraren en omgeving wordt hierdoor beïnvloed.
Alleen de directie van de school onderhoudt de communicatielijnen
met de pers. Indien nodig wordt door de directie iemand
ingeschakeld die ervaring heeft het omgaan met de pers.

Pagina 14 van 19
Beleid Texelse Scholen rond agressie en geweld

3. WERKEN: MELDING VAN AGRESSIE EN GEWELD


3.1 Melding van ernstige Met de komst van de Arbo-wet 1998 hoeft alleen het ernstige
ongevallen als gevolg van ongeval nog maar gemeld te worden aan de Arbeidsinspectie; voor
agressie en geweld sommige ongevallen geldt wel nog een registratieverplichting in
een ongevallenregister (zie schema hieronder).
Onder ongeval wordt hier verstaan: een aan een werknemer in
verband met het verrichten van de arbeid overkomen ongewilde,
plotselinge gebeurtenis, die schade aan de gezondheid of de dood
tot vrijwel onmiddellijk gevolg heeft gehad en ertoe heeft geleid dat
de werknemer tijdens de werktijd de arbeid heeft gestaakt en niet
meer heeft hervat, dan wel met de arbeid geen aanvang heeft
gemaakt .
Er is sprake van een ernstig ongeval indien iemand lichamelijke
en/of geestelijke schade aan de gezondheid heeft opgelopen die
binnen 24 uur na het ongeval leidt tot opname in een ziekenhuis ter
observatie of behandeling, dan wel naar redelijk oordeel blijvend
zal zijn.
Bij een ernstig ongeval doet de werkgever hiervan onmiddellijk en
schriftelijk mededeling aan een ambtenaar van de Arbeidsinspectie.
Registratie en melding kort samengevat:

Verplichte registratie: Aanbevolen registratie: Verplichte melding aan


Arbeidsinspectie:
Arbeidsongevallen die hebben (Bijna) ongevallen en Ernstige ongevallen
geleid tot ziekte- of gevaarlijke situaties
studieverzuim

Werkdocumenten: Werkdocumenten: Werkdocumenten:


- ongevallenregister - ongevallenregister - ongevallenmeldings
- registratieformulier - registratieformulier gegevensoverzicht
agressie en geweld agressie en geweld Arbeidsinspectie
voor intern gebruik voor intern gebruik - ongevallenregister
- registratieformulier
agressie en geweld
voor intern gebruik

3.2 Melding van beroepsziekten Van een beroepsziekte is sprake wanneer een ziekte of
en vermoede beroepsziekten aandoening in hoofdzaak het gevolg is van arbeid of
als gevolg van agressie en arbeidsomstandigheden.
geweld. Van een vermoede beroepsziekte is sprake wanneer er voldoende
aanwijzingen zijn dat een ziekte of aandoening in hoofdzaak het
gevolg is van arbeid of arbeidsomstandigheden.
Indien er sprake is van een vermoeden dat een medewerker van de
school lijdt aan een beroepsziekte meldt de betreffende arbodienst
dit aan het Nederlands Centrum voor Beroepsziekten. De
verplichting voor de werkgever om beroepsziekten te melden bij de
Arbeidsinspectie is in de Arbo-wet 1998 komen te vervallen.

Pagina 15 van 19
Beleid Texelse Scholen rond agressie en geweld

4. Evaluatie
4.1 Jaarlijkse rapportage Het evalueren is iets dat permanent de aandacht hoort te hebben.
Volgens de Arbo-wet is de school verplicht om jaarlijks te
rapporteren over de uitvoering van het Plan van Aanpak dat is
opgesteld naar aanleiding van de ri&e.
De directie voert over de jaarlijkse rapportage vooraf overleg met
de MR en de belanghebbende werknemers.
Bij dit overleg wordt ook steeds vastgesteld of de risico-
inventarisatie en –evaluatie nog actueel zijn. Deze worden
aangepast indien dat nodig blijkt.

4.2 Teamoverleg als evaluatie Om een adequaat beleid te voeren op het gebied van agressie en
geweld vindt er één keer per jaar overleg plaats over dit onderwerp.
Het reguliere teamoverleg is een goede gelegenheid om het beleid
met betrekking tot agressie en geweld geregeld (ieder kwartaal)
aan de orde te laten komen. In dit overleg kunnen dan de
meldingsformulieren van de afgelopen periode worden besproken
en kunnen ervaringen met agressie en geweld aan bod komen en
de manier waarop daarop gereageerd is. Bekeken kan worden of
het gevoerde beleid en/of gebruikte materialen (b.v. de formulieren)
bijstelling behoeven.
Bij de bespreking van (persoonlijke) incidenten wordt idealiter de
zogenaamde “veilige groepsgrootte” van maximaal 8 à 10
medewerkers niet overschreden.
Dit heeft tevens het voordeel dat de problemen bij analyse
herkenbaar en generaliseerbaar zijn naar bijvoorbeeld leeftijd,
materiële omgeving, leerniveau, populatie, buurt.

Pagina 16 van 19
Beleid Texelse Scholen rond agressie en geweld

Adressenlijst
Arbeidsinspectie Bezoekadres
Kantoor Amsterdam (dichtst bij gelegen) Koningsplein 1, 1781KK DEN HELDER
Radarweg 60 0223 613081
1043 NT Amsterdam 0223 674050
Postbus 58366
1040 HJ Amsterdam Inspectie onderwijs
tel. 020-5812612 Kantoor Haarlem
fax. 020-6864703 Postbus 431
2100 AK Heemstede tel. 023-5483489
Hoofdkantoor fax. 023-5483485
Postbus 11563
2502 AN Den Haag Arbo Dienst voor Arbeid en Gezondheid
tel. 070-3044500 West-Friesland (AGW)
fax. 070-3044593 Koopvaarder 1
1625 BZ Hoorn
Arbeidsinspectie Postbus 4203
www.arbeidsinspectie.nl 1620 HE Hoorn
tel. 0229-247614
Meldpunt vertrouwensinspecteurs: fax. 0229-213007
0900-1113111 e-mail: info@arbodienstagw.nl
www.arbodienstagw
Bureau Jeugdzorg
Politie
Telefonische aanmeldspreekuur 112 (bij ernstige incidenten)
tel. 0900-2223330 op maandag t/m vrijdag van 0900-8844 (bij minder spoedeisende gevallen)
10.30 tot 12.30 uur
Vertrouwenspersoon gemeente Texel
Goos Westerlaken
Bezoekuren
Hogereind 20
Alleen na afspraak op het aanmeldspreekuur
1793 AG De Waal
maandag t/m vrijdag van 9.00 tot 12.30 uur en
0222-314203
van 13.00 tot 17.00 uur

Opvoedtelefoon Leerplichtambtenaar gemeente Texel


tel. 0900-8212205 op maandag t/m vrijdag van Rieki van Dijk
9.00 tot 17.00 uur en Gemeentehuis Texel
maandag, dinsdag- en woensdagavond van 0222-362262
19.00 tot 21.30 uur

Advies & Meldpunt Kindermishandeling


0900-1231230

Pagina 17 van 19
Beleid Texelse Scholen rond agressie en geweld

Bijlagen:

Melding incident
Datum: ……………………………….

Incidentbeschrijving: ……………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………
…...................................

Melder: …………………………………………………………..

Slachtoffer: …………………………………………………………..

Dader: ……………………………………………………………

Maatregel / sanctie: ………………………………………………………………………………………………


…………………………………………………………………………………………………………………………
…………………...

Aangifte politie: ja / nee Zo ja datum: ……………………….....


Melding politie: ja / nee Zo ja datum:……………………………

Terugkoppeling naar: schriftelijk/mondeling datum


Slachtoffer s/m
Ouders/verzorgers slachtoffer s/m
dader s/m
ouders/verzorgers dader s/m
nazorg s/m
…………. s/m

0 Als bijlage is toegevoegd de bij het incident behorende correspondentie


0 Als bijlage is toegevoegd ander relevant materiaal

Dit formulier is ingevuld door: d.d.

Pagina 18 van 19
Beleid Texelse Scholen rond agressie en geweld

Schokkende
Gebeurtenis

Bij ernstig delict:


Inschakelen: Door omstanders,
-hulpverlenings daarna z.s.m. door
diensten Directe opvang: aangewezen persoon
-mediadeskundige binnen de school
-melding arbeids-
inspectie binnen 24
uur

-Inlichten over
mogelijkheden hulp-
Gesprek na verlening.
3 dagen -Administratieve
handelingen
( waaronder aangifte /
melding)

Gesprek binnen - verwerking


3 weken - ondersteunen
voor terugkeer

- Verwerkings-
Afsluitend gesprek proces
- Mogelijkheden
doorverwijzing

Pagina 19 van 19