NLP jako terapia Działa czy nie?

Wojciech Kwaśnicki nr 22378 Psychologia kliniczna SWPS IV rok

Wstęp
Esej ma na celu przedstawienie, czym jest Programowanie Neurolingwistyczne (NLP) i opisanie możliwych zastosowań tej metody w psychoterapii na podstawie przeglądu badań skuteczności wybranych technik. 1. Zarys historyczny - powstanie NLP W latach 70-tych XX wieku, dwóch ludzi – Richard Bandler i John Grinder (wtedy doktorantów psychologii na University of California, Santa Cruz) postanowiło zadać sobie pytanie – jakie cechy tworzą skutecznego psychoterapeutę? W tym celu postanowili zbadać metody pracy najbardziej znanych współczesnych sobie terapeutów, słynących ze swej skuteczności – Miltona Ericksona (hipnoterapeuty), Fritza Pearlsa (twórcy terapii Gestalt) oraz Virginii Satir (legendarnej postaci terapii systemowej). Wnikliwa analiza sposobu pracy tej trójki (dokonana zarówno na podstawie tzw. obserwacji uczestniczącej, jak też poprzez wielokrotnie powtarzany przegląd zapisów audio i wideo, oraz stenogramów sesji indywidualnych i grupowych) doprowadziła Grindera i Bandlera do wniosku, że owym ukrytym czynnikiem, który decydował o geniuszu terapeutycznym był zestaw wzorców komunikacji werbalnej (pewne schematy lingwistyczne) i niewerbalnej (takiej jak dopasowanie tempa i rytmu mowy), które pozwalały nawiązywać dobrą relację z pacjentem, a także wytwarzały pozytywne nastawienie do zmiany terapeutycznej. Bandler i Grinder uporządkowali owe odkrycia, po czym na ich podstawie opracowali szereg interwencji terapeutycznych. Ze względu na inspirację lingwistyką, cybernetyką oraz ówczesnymi odkryciami neuronauk, postanowili ochrzcić swoją metodę mianem Programowania Neurolingwistycznego (ang. Neuro-Linguisting Programming - NLP) (Cuncic 2011). Bandler i Grinder opracowali zbiór interwencji terapeutycznych, a swoje spostrzeżenia zawarli w książkach opublikowanych w latach 1975-1977: dwutomowym The Structure of Magic oraz składającym się również z dwóch części Patterns of Hipnotic Techniques of Milton H. Erickson. Jeszcze do 1978 roku Grinder i Bandler rozwijali i upowszechniali NLP w różnych dziedzinach związanych z komunikacją interpersonalną i zmianą zachowań: pierotnie w psychoterapii, a później również w edukacji, sporcie, czy szeroko rozumianym biznesie (np. pod postacią technik sprzedaży czy negocjacji).(Ibid. 2011)

3. Kontrowersje wokół NLP Należy uczciwie wspomnieć, że współcześnie NLP jest metodą kontrowersyjną. Jej przeciwnicy zarzucają jej z jednej strony brak naukowych podstaw (Witkowski 2004), a co za tym idzie – brak skuteczności), a z drugiej – nieetyczność (spora część współczesnego rynku NLP dotyczy zastosowania w biznesie, często w dziedzinach takich, jak sprzedaż, co wiąże się ze stosowaniem technik manipulacji). Czy jednak powyższe zarzuty są słuszne? Nie ulega wątpliwości, że NLP jest często sprzedawane jako narzędzie manipulacji, jednak w tej pracy autor chciałby skupić się na pierwotnym polu zastosowania tej metody – psychoterapii. Zanim jednak przejdziemy do analizy skuteczności poszczególnych technik terapeutycznych, warto wyjaśnić podstawową terminologię Programowania Neurolingwistycznego. 2. Definicja NLP (NLP i Field of NLP) NLP opiera się na ogólnym założeniu, że każde zachowanie posiada pewną, określoną strukturę. Poprzez strukturę zachowania rozumiemy tutaj nie tylko faktyczne, możliwe do zaobserwowania zachowanie, ale również wszelkie wyobrażenia, przekonania, itp. które odgrywają rolę w obserwowanym procesie. Strukturę tą można poznać (zmodelować), rozłożyć na sekwencje zachowań i nauczyć jej dowolną inną osobę (oczywiście w ramach czysto biologicznych ograniczeń). Jak twierdzą sami twórcy – NLP nie jest zbiorem technik lecz konkretną metodologią. Metodologia ta służy do tworzenia modeli na podstawie obserwacji skutecznego działania. Przykładowo, przeramowanie (ang. Reframing) nie jest techniką, a produktem ubocznym tej metodologii. NLP tworzy modele, a przeramowanie jest tylko jednym z tych modeli (Bandler 2009). Współcześni znawcy tematu, tacy jak Andy Bradbury, dla rozróżnienia tych kwestii wprowadzają dwa terminy: „NLP” (dla określenia metodologii) oraz „Field of NLP” (Fo NLP - dla określenia zbioru technik powstałych przy użyciu modelowania). W powyższym kontekście nalezy pamiętać, że esej ten dotyczy przede wszystkim konkretnych omówionych technik „Field of NLP”, a nie koncepcji NLP jako takiej. Jednak sensowne ocenienie skuteczności metod programowania neuro-lingwistycznego wymaga odwołania się do konkretnych technik terapeutycznych. Dla celów niniejszego opracowania autor postanowił wybrać cztery

najpopularniejsze jego zdaniem techniki, stosowane przez współczesnych adeptów NLP: reframing, kotwiczenie, dopasowanie i submodalności. Ważne jest też, aby czytelnik zwrócił uwagę na to, że wnioski płynące z tej pracy odnoszą się do tych, i tylko tych technik, które zostały wymienione. Ocena skuteczności innych modeli z zakresu Field of NLP (zarówno tych już istniejących, jak i które powstaną w przyszłości) może być tematem kolejnych opracowań. Omówienie technik Fo NLP i badań 1. Reframing W nomenklaturze NLP rama jest to kontekst, punkt widzenia, lub sposób postrzegania danej sytuacji. Reframing (zwany czasem po polsku przeramowaniem), jest to technika terapeutyczna, polegająca na zmianie u pacjenta ramy wokół jakiegoś stwierdzenia, , zachowania czy sytuacji, celem nadania im innego znaczenia, zmiany perspektywy widzenia problemu. W technice tej często stosuje się zmianę sposobu, w jaki pacjent wizualizuje sytuację problemową – umiejscowienia, kolorystyki, wielkości obiektów itp. (O'Connor 2001). Badania tomografem wykazały, że reframing daje podobny efekt przy leczeniu zaburzeń obsesyjno-kompulsyjnych, co Prozac, stymulując wydzielanie zbliżonej ilości serotoniny (Baxter 1994) Przeprowadzono również podobne badania nad zastosowaniem tej techniki w pracy z pacjenatmi, cierpiącymi na kompulsywne obgryzanie paznokci (Willhelm 1991), również zpozytywnym wynikiem. 2. Kotwiczenie Mianem kotwic zwykło się określać w NLP pewne katalizatory, które wywołują w nas określony stan emocjonalny. (Vaknin 2008). Takim katalizatorem mogą być czynniki, takie jak: Dotyk Myśli Miejsce Dźwięki Obrazy Kotwice stosuje sie najczęściej do wyjścia z emocji negatywnych i wejścia w emocje pozytywne. W założeniu praktyków NLP, jeśli np. Pacjent odczuwa lek przed publicznym wystąpieniem, to dzięki kotwicy może zniwelować związane z tym negatywne stany emocjonalne i w

ich miejsce przywołać stany pozytywne (np. pewność siebie), kojarząc je z określonym gestem, słowem kluczem itp. Istnieją również „naturalne” kotwice, które wytworzyły się u nas w ciągu życia, w procesie przypadkowego warunkowania. Wprawny czytelnik skojarzy, że metoda tworzenia i funkcjonowania kotwic niczym nie różni się od znanego wszystkim psychologom mechanizmu warunkowania klasycznego – kojarzenia ze sobą dwóch niepowiązanych bodźców tak długo, aż obecność jednego (np. gestu) wywoła efekt drugiego (pozytywny stan emocjonalny). Wśród badań, pokazujących istotny wpływ kotwiczenia na poprawę stanu pacjenta wymienic można: - zastosowanie kotwiczenia przy radzeniu sobie z gniewną reakcją na dziecko u rodziców (Brandis 1987) - zastosowanie kotwiczenia w radzeniu sobie ze stresem egzaminacyjnym (Reckert 1994), gdzie w ramach grupy kontrolnej zastosowano trening mentalny 3. Dopasowanie Dopasowanie jest techniką, mającą na celu lepsze porozumiewanie się z ludźmi. Jak sama nazwa wskazuje, technika polega na dopasowaniu sie do zachowania drugiej osoby. Dopasowanie to może dotyczyć takich elementów jak: - dopasowanie głosem - dopasowanie treścią - dopasowanie emocjami - dopasowanie ciałem - dopasowanie oddechem. (Vaknin 2008a) Budowanie kontaktu z drugą osobą przez dopasowanie i odwzorowanie zostało zbadane w kilku eksperymentach. Turan i współpracownicy przeprowadzili eksperyment, w którym mierzono zależność poziomu empatii i dostosowania schematów językowych do rozmówcy. Rozmówcy byli oddzieleni od siebie ekranami, co miało wyeliminować ewentualny wpływ mowy ciała lub efektu halo. Mimo to, przy zastosowaniu określonych technik lingwistycznych, dało sie zaobserwować

wzrost empatii u rozmówców (Turan i Townsley Stemberger, 2000) 4. Modalności i systemy reprezentacji Modalności są to kanały, jakimi mózg odbiera i interpretuje sygnały z zewnątrz. Każdy z nas ma do dyspozycji 5 zmysłów, poprzez które odbiera informacje z otoczenia. Są to zmysły: - wzrok - słuchu - dotyku - węchu - smaku Według klasycznej koncepcji NLP, trzy pierwsze z wymienionych zmysłów mają największe znaczenie. Są osoby, które w największym stopniu wykorzystują zmysł wzroku (tzw. wzrokowcy), które najczęściej wykorzystują zmysł słuchu (tzw. Słuchowcy) oraz preferujące zbieranie informacji przez dotyk (kinestetycy). Ten podział nazywany jest w NLP głównymi systemami reprezentacji danej osoby. Wiedza na temat tego, jaki dominujący system ma dana osoba ma odgrywać bardzo ważną rolę w procesie komunikowania się z taką osobą, ponieważ system reprezentacji determinuje sposób jej myślenia. Jedna z bardziej znanych koncepcji NLP zakłada związek między systemem reprezentacji, a ruchem gałek ocznych. W dużym skrócie – istnieją schematy ruchu gałek ocznych, przypisane do określonych czynności, takich jak imaginacja lub przypominanie, które wyglądają różnie u ludzi o określonym systemie reprezentacji. Znajomość tych schematów miała pomóc rozpoznawać kłamstwo, a także rozpoznawać u inncyh osób dominujące systemy reprezentacyjne. (O'Connor 2001a) Jednak metaanaliza 63 badań nad ruchami gałek ocznych (Heap 1988 za: Witkowski T., 2010) wykazała, że ta koncepcja faktycznie nie posiada podstaw empirycznych. Podobnie pokazały inne badania (np. Burke et al., 2003). Podsumowanie - możliwe zastosowania w terapii i zagrożenia. Na podstawie niniejszych wniosków autor stwierdza, że NLP może być skutecznym narzędziem psychoterapeutycznym. Programowanie Neurolingwistyczne, podobnie jak większość szkół terapeutycznych, powstało na bazie pewnych założeń, rozwijanych przez twórców w trakcie praktyki terapeutycznej. Wiele z tych koncepcji okazało się trafnych, jeżeli nie w całości to przynajmniej po części. Badania pokazują, że Programowanie Neurolingwistyczne posiada potencjał terapeutyczny, dając obiecujące wyniki przy pracy z fobiami specyficznymi (Karunaratne 2010)czy zaburzeniami lękowymi oraz PTSD (m.in. Bigley et al., 2010)

Mimo kontrowersji wynikających z zachowania niektórych środowisk adeptów NLP, nie należy więc dyskredytować skuteczności zweryfikowanych technik wyłącznie ze względu na nazwę. Z pewnością, jak w przypadku każdej szkoły terapeutycznej konieczna jest stała współpraca terapeutów NLP z psychologami akademickimi w celu ciągłej weryfikacji zarówno starych i nowo powstających technik Fo NLP dla dobra pacjentów. Do zagrożeń związanych ze stosowaniem NLP w terapii można zaliczyć pewne patologie związane nie tyle z metodą, co z samym środowiskiem. Stosowanie chwytów marketingowych, promujących NLP jako narzędzie manipulacji przyciąga często do tej metody ludzi nieodpowiednich do wykonywania pracy terapeuty. Certyfikowane szkolenia NLP (tzw. Praktyk (1 poziom) i Master (2 poziom) trwają zdecydowanie za krótko (do kliku tygodni), w stosunku do konwencjonalnych szkół psychoterapeutycznych, gdzie trening trwa kilka lat (i obejmuje zwykle staże, superwizje i terapię własną). Osoba z certyfikatem nie posiada odpowiedniej wiedzy z psychologii klinicznej, psychopatologii oraz praktycznego doświadczenia, aby rozpocząć pracę z osobą zaburzoną. Również przedstawianie NLP jako „magicznej różdżki”, zapewniającej błyskawiczną i bezwysiłkową zmianę na lepsze jest wprowadzaniem pacjentów w błąd. NLP jak każda terapia zależy od wielu czynników. Znowu jednak nie jest to wina samej metody, a jedynie sposobu jej nauczania. Zweryfikowane empirycznie techniki NLP mogą stanowić użyteczne narzędzie terapeutyczne, jednak wymagane jest zmodyfikowanie systemu kształcenia tak, aby spełniał on najwyższe standardy dla osób, pragnących pracować tą metodą z pacjentami. Literatura Bandler R., NLP Twoich zmysłów, Helion, Gliwice 2009, s. 9 Baxter L. R., Positron emission tomography studies of cerebral glucose metabolism in obsessive compulsive disorder, Journal of Clinical Psychiatry, 1994, 55 Supplement: p 54-9. Bigley J; P D Griffiths; A Prydderch; C A J Romanowski; L Miles; H Lidiard; N Hoggard Neurolinguistic programming used to reduce the need for anaesthesia in claustrophobic patients undergoing MRI The British journal of radiology, 2010, 83, 113-117 Brandis, A.D. (1987): A neurolinguistic treatment for reducing parental anger responses and creating more resourceful behavioral options. (Brandis, Alan D.: California School of

Professional Psychology, Los Angeles, US) Dissertation Abstract Dissertation Abstracts International. Vol 47(11-B), Maj 1987, s. 4642 Burke DT, Meleger A, Schneider JC, Snyder J, Dorvlo AS, amd Al-Adawi S. (2003), Eyemovements and ongoing task processing. Perceptual and Motor Skills 96, 1330-1338 Cuncic A., Neurolinguistic Programming for Social Anxiety Disorder An Overview of Neurolinguistic Programming for SAD, 2011 http://www.bradburyac.mistral.co.uk Karunaratne M., Complementary Therapies in Clinical Practice, Volume: 16, Issue: 4, Elsevier Ltd, 2010, s. 203-7 O'Connor J., NLP Workbook, Thorsons, London 2001, s. 234 O'Connor J., NLP Workbook, Thorsons, London 2001a, s. 51 Reckert H.W., Test anxiety removed by anchoring in just one session? in Multimind, NLP Aktuell, No 6, November/December 1994 Turan, Bulent and Ruth M. Townsley Stemberger. "The Effectiveness of Matching Language to Enhance Perceived Empathy." Communication & Cognition. Vol 33(3-4), 2000, 287-300 Vaknin S., The Big Book of NLP techniques, 2008, s. 86 Vaknin S., The Big Book of NLP techniques, 2008a, s. 52 Wilhelm, F. A. Submodality change and nail chewing. Empirical test of an imaginative method ('Swish'). Master thesis, Department of Psychology, Philipps-University Marburg, 1991 Witkowski T., Psychomanipulacje, Moderator 2004 Witkowski T., Thirty-Five Years of Research on Neuro-Linguistic Programming.NLP Research Data

Base. State of the Art or Pseudoscientific Decoration? Polish Psychological Bulletin 2010, vol 41 (2), 58-66

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful