You are on page 1of 7

J. of Nuclear Sci. and Tech.

‫ﻣﺠﻠﻪ ﻋﻠﻮم و ﻓﻨﻮن ﻫﺴﺘﻪاي‬

No. 50, pp. 14-20, 2010

1388 ،14-20 ‫ ﺻﻔﺤﺎت‬،50 ‫ﺷﻤﺎره‬

‫ ﻣﻘﺎﻳﺴﻪي ﻓﻴﻠﻢﻫﺎي ﺷﺒﻜﻪاي ﺷﺪهي ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ و ﭘﺮﺗﻮي‬:‫ﺗﻬﻴﻪي ﻓﻴﻠﻢﻫﺎي ﺟﺎذب ﭘﻠﻲوﻳﻨﻴﻞ اﻟﻜﻞ‬
‫ ﺷﻬﺮه ﻛﻴﺎﻧﻔﺮ‬،*‫ﻧﺴﺮﻳﻦ ﺷﻴﺦ‬
‫ اﻳﺮان‬-‫ ﺗﻬﺮان‬،11365-3486 :‫ ﺻﻨﺪوق ﭘﺴﺘﻲ‬،‫ ﺳﺎزﻣﺎن اﻧﺮژي اﺗﻤﻲ اﻳﺮان‬،‫ ﭘﮋوﻫﺸﮕﺎه ﻋﻠﻮم و ﻓﻨﻮن ﻫﺴﺘﻪاي‬،‫ﭘﮋوﻫﺸﻜﺪه ﻛﺎرﺑﺮد ﭘﺮﺗﻮﻫﺎ‬

‫ در اﻳﻦ ﻣﻘﺎﻟﻪ ﺑﻪ ﺗﻬﻴﻪ و ﺑﺮرﺳﻲ ﻧﻮﻋﻲ ﺟﺎذب ﭘﻠﻲﻣﺮي ﭘﺮداﺧﺘﻪ‬.‫ ﺟﺎذبﻫﺎي ﭘﻠﻲﻣﺮي در ﺳﻴﺴﺘﻢﻫﺎي ﺟﺪاﺳﺎزي ﻛﺎرﺑﺮد وﺳﻴﻌﻲ دارﻧﺪ‬:‫ﭼﻜﻴﺪه‬
‫ و ﭘﺮﺗﻮي ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﭘﺮﺗﻮ‬،‫ از دو ﻃﺮﻳﻖ ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﻣﺤﻠﻮل ﮔﻠﻮﺗﺎراﻟﺪﻳﻴﺪ‬،‫ ﺑﺪﻳﻦ ﻣﻨﻈﻮر ﻓﻴﻠﻢﻫﺎي ﭘﻠﻲوﻳﻨﻴﻞ اﻟﻜﻞ ﭘﺲ از ﺗﻬﻴﻪ ﺷﺪن‬.‫ﻣﻲﺷﻮد‬
‫ ﻣﺤﻴﻂ ﺧﺸﻚ و ﻣﺤﻴﻂ آﺑﻲ ﺣﺎوي‬،‫ در روش ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﺣﻀﻮر و ﻋﺪم ﺣﻀﻮر ﺳﻮﻟﻔﻮرﻳﻚ اﺳﻴﺪ در ﻣﺤﻴﻂ و در روش ﭘﺮﺗﻮي‬.‫ ﺷﺒﻜﻪاي ﺷﺪﻧﺪ‬،‫ﮔﺎﻣﺎ‬
.‫ درﺻﺪ ژل و ﺧﻮاص ﻛﺸﺸﻲ ﻓﻴﻠﻢﻫﺎي ﺷﺒﻜﻪاي ﺷﺪه ﺑﺮاي ﻫﺮ دو روش ﻣﻮرد ارزﻳﺎﺑﻲ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺖ‬،‫ ﻣﻴﺰان ﺟﺬب آب‬.‫اﺳﻴﺪ ﻣﻮرد ﺑﺮرﺳﻲ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺖ‬
‫ ﺑﻪ ﻋﻼوه روش ﺷﺒﻜﻪاي ﺷﺪن ﭘﺮﺗﻮي‬.‫ﻧﺘﺎﻳﺞ ﻧﺸﺎن داد ﻛﻪ ﺣﺪاﻛﺜﺮ درﺻﺪ ﺟﺬب آب در روش ﭘﺮﺗﻮي و در ﻣﺤﻴﻂ آﺑﻲ ﺣﺎوي اﺳﻴﺪ ﺻﻮرت ﻣﻲﮔﻴﺮد‬
‫ و‬pH ‫ ﺑﺮﺣﺴﺐ‬،‫ ﻣﻴﺰان ﺟﺬب دو ﻓﻠﺰ ﻧﻴﻜﻞ و ﻣﻨﮕﻨﺰ ﺗﻮﺳﻂ ﻓﻴﻠﻢﻫﺎي ﺷﺒﻜﻪاي ﺷﺪه ﺑﻪ روش ﭘﺮﺗﻮي و ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ‬.‫ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ ﺗﻬﻴﻪي ﻓﻴﻠﻢﻫﺎي ﻧﺮمﺗﺮ ﻣﻲﮔﺮدد‬
‫ ﺑﻪ‬.‫ ﺑﻪ ﻋﻼوه ﺑﺎ اﻓﺰاﻳﺶ ﻏﻠﻈﺖ ﻳﻮن ﻓﻠﺰي ﻣﻘﺪار ﺟﺬب ﻳﻮن اﻓﺰاﻳﺶ ﻳﺎﻓﺖ‬.‫ ﻣﺸﺎﻫﺪه ﺷﺪ‬pH=7 ‫ ﺑﻴﺸﻴﻨﻪ ﺟﺬب ﻓﻠﺰ در‬.‫ ﺑﺮرﺳﻲ ﮔﺮدﻳﺪ‬،‫ﻏﻠﻈﺖ ﻳﻮن ﻓﻠﺰي‬
‫ و ﺟﺎذب ﺗﻬﻴﻪ ﺷﺪه ﺑﻪ روش ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ در ﻓﺮاﻳﻨﺪﻫﺎي‬،‫ﻃﻮر ﻛﻠﻲ ﺑﺮرﺳﻲﻫﺎ ﻧﺸﺎن داد ﻛﻪ ﺟﺎذب ﺗﻬﻴﻪ ﺷﺪه ﺑﻪ روش ﭘﺮﺗﻮي ﺑﺮاي ﻓﺮاﻳﻨﺪﻫﺎي ﺟﺬب آب‬
.‫ﺟﺬب ﻳﻮن ﻓﻠﺰي ﻣﻮﻓﻖﺗﺮاﻧﺪ‬

‫ ﺟﺬب ﻳﻮن ﻓﻠﺰي‬،‫ ﺧﻮاص ﻣﻜﺎﻧﻴﻜﻲ‬،‫ ﺷﺒﻜﻪاي ﺷﺪن ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ‬،‫ ﺷﺒﻜﻪاي ﺷﺪن ﭘﺮﺗﻮي‬،‫ ﭘﻠﻲوﻳﻨﻴﻞ اﻟﻜﻞ‬:‫واژهﻫﺎي ﻛﻠﻴﺪي‬

Preparation of Polyvinyl Alcohol Absorbent films: Comparison of
Radiation and Chemical Crosslinked Films
N. Sheikh*, S. Kianfar
Radiation Application Research School, Nuclear Science and Technology Research Institute, AEOI, P.O. Box: 11365-3486, Tehran-Iran

Abstract: Polymeric absorbents are extensively used in the separation systems. In this paper, the
preparation and characterization of a polymeric absorbent is considered. For this purpose Polyvinyl
alcohol (PVA) films were prepared and then crosslinked by radiation method using gamma-ray and
chemical methods by the use of Glutaraldehyde solution. In the chemical method, the reaction with and
without sulphuric acid and in the radiation method the reaction in dry and also aqueous media containing
acid were carried out. The gel content, water uptake and tensile properties were measured for all samples.
The results showed that the radiation method in aqueous media containing acid led to the maximum gel
formation. In addition, the radiation method led to the formation of films with more flexibility. Nickel
and Manganese adsorptions were measured on the crosslinked films, which were obtained by the
radiation and chemical methods. These measurements were made as a function of pH and also the
concentration of metal ion in the solution. The maximum metal adsorption was found at pH=7. In
addition, with increasing the metal ion concentration the amount of ion adsorption was increased. In
general, our studies showed that an absorbent which is prepared by the radiation method is suitable for
water adsorption and another formed by the chemical method is desirable in ion adsorption processes.
Keywords: Polyvinyl Alcohol, Radiation Crosslinking, Chemical Crosslinking, Mechanical
Properties, Metal Ion Adsorption

*email: nasheikh@aeoi.org.ir

88/11/14 :‫ ﺗﺎرﻳﺦ ﭘﺬﻳﺮش ﻣﻘﺎﻟﻪ‬88/2/13 :‫ﺗﺎرﻳﺦ درﻳﺎﻓﺖ ﻣﻘﺎﻟﻪ‬

۱۴

‫ﻣﺠﻠﻪ ﻋﻠﻮم و ﻓﻨﻮن ﻫﺴﺘﻪاي‪ ،‬ﺷﻤﺎره ‪1388 ،50‬‬

‫‪ -1‬ﻣﻘﺪﻣﻪ‬

‫‪ -2‬ﺑﺨﺶ ﺗﺠﺮﺑﻲ‬

‫ﭘﻠﻲ وﻳﻨﻴﻞ اﻟﻜﻞ )‪ (PVA‬ﻳـﻚ ﺗﺮﻛﻴـﺐ ﻏﻴﺮﺳـﻤﻲ‪ ،‬ارزان ﻗﻴﻤـﺖ و‬

‫‪ 1-2‬ﻣﻮاد‬

‫ﻗﺎﺑــﻞ ﺣــﻞ در آب اﺳــﺖ‪ ،‬و داراي ﺧــﻮاص ﺷــﻴﻤﻴﺎﻳﻲ‪ ،‬ﻓﻴﺰﻳﻜــﻲ و‬

‫ﭘﻠﻲوﻳﻨﻴﻞ اﻟﻜﻞ ﺑﺎ ﺟﺮم ﻣﻮﻟﻜﻮﻟﻲ ‪ 72000‬و درﺟﻪي ﻫﻴﺪروﻟﻴﺰ ﺑﻴﺶ‬

‫ﻗﺎﺑﻠﻴﺖ ﻓﻴﻠﻢدﻫﻲ ﺑﺴﻴﺎر ﺧﻮﺑﻲ ﻣﻲﺑﺎﺷﺪ‪ .‬اﻳﻦ ﭘﻠﻲﻣﺮ ﺑﻪ روش ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ‬

‫از ‪ ،%98‬ﺳــﻮﻟﻔﻮرﻳﻚ اﺳــﻴﺪ ﺑــﺎ درﺟــﻪي ﺧﻠــﻮص ‪ ،%98‬ﺳــﺪﻳﻢ‬

‫)ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﮔﻠﻮﺗﺎراﻟﺪﻳﻴﺪ و ﻛﺮﺑﻮﻛﺴﻴﻞ اﺳﻴﺪﻫﺎي ﭼﻨﺪ ﺟﺰﻳـﻲ( و‬

‫ﺑﻲﻛﺮﺑﻨﺎت‪ ،‬ﺳﺪﻳﻢ ﺳﻮﻟﻔﺎت‪ ،‬ﻧﻴﻜﻞ ﻛﻠﺮﻳﺪ‪ ،‬ﻣﻨﮕﻨـﺰ ﻛﻠﺮﻳـﺪ و ﺳـﺪﻳﻢ‬

‫ﻳــﺎ روش رادﻳﻮﺷــﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﻧﻈﻴــﺮ ﺗــﺎﺑﺶ ﮔﺎﻣــﺎ و ﻫــﻢﭼﻨــﻴﻦ روش‬

‫ﻫﻴﺪروﻛﺴﻴﺪ ﺗﻤﺎﻣﺎً از ﺷﺮﻛﺖ ﻣﺮك ﺗﻬﻴـﻪ ﺷـﺪﻧﺪ‪ .‬ﻓﺮﻣـﻮل ﺷـﻴﻤﻴﺎﻳﻲ‬

‫ﻓﻮﺗﻮﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﺷﺒﻜﻪاي ﻣﻲﺷﻮد ]‪ 1‬و ‪.[2‬‬

‫ﭘﻠﻲوﻳﻨﻴﻞ اﻟﻜﻞ اﻳﻦ اﺳﺖ‬

‫اﺳــﺘﻔﺎده از ﭘﻠــﻲوﻳﻨﻴــﻞ اﻟﻜــﻞ ﺷــﺒﻜﻪاي ﺷــﺪه در ﺑــﺴﻴﺎري از‬

‫‪(-CH2CHOH-)n‬‬

‫ﻛﺎرﺑﺮدﻫﺎ ﻧﻈﻴﺮ ﺻﻨﺎﻳﻊ ﺑﻬﺪاﺷﺘﻲ و ﺑﺴﺘﻪﺑﻨﺪي ﻣﻮاد ﻏﺬاﻳﻲ راﻳﺞ اﺳﺖ‬

‫)‪Poly (vinyl alcohol‬‬

‫]‪ 3‬و ‪ .[4‬در ﺟﺪاﺳﺎزي ﻣﺨﻠﻮطﻫﺎي ﻣﺎﻳﻊ ﺑـﺎ ﻧﻘـﺎط ﺟـﻮش ﻧﺰدﻳـﻚ‬
‫ﮔﻠﻮﺗﺎراﻟﺪﻳﻴﺪ ﺑﻪ ﺻـﻮرت ﻣـﺎﻳﻊ ﺑـﺎ وزن ﻣﺨـﺼﻮص ‪ 0/72‬داراي‬

‫ﺑﻪﻫﻢ‪ ،‬ﻣﺤﻠﻮلﻫﺎي آﻟﻲ ازﺋﻮﺗﺮوپ‪ ،‬اﻳﺰوﻣﺮﻫﺎ و ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت ﺧﻄﺮﻧـﺎك‬

‫‪º‬‬

‫ﺣﺴﺎس ﺑﻪ ﮔﺮﻣﺎ ﻧﻴﺰ از آن اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲﺷﻮد ]‪ 5‬و ‪ .[6‬اﺧﻴﺮاً ﺗﺤﻘﻴﻘﺎﺗﻲ‬

‫ﻧﻘﻄﻪي ﺟﻮش ‪ 188 C‬ﻣﻲﺑﺎﺷﺪ‪ .‬اﻳﻦ ﻣﺎده ﻗﺎﺑﻞ ﺣﻞ در آب و اﻟﻜـﻞ‬

‫در زﻣﻴﻨــﻪي ﺟﺪاﺳــﺎزي آب و اﻳﺰوﭘﺮوﭘــﺎﻧﻮل در ﺳﻴــﺴﺘﻢ ﭘﻴﻮﺳــﺘﻪ‬

‫و ﻏﻴﺮ ﻗﺎﺑﻞ اﺷﺘﻌﺎل اﺳﺖ‪ .‬در اﻳﻦ ﺗﺤﻘﻴﻖ ﺑـﻪ ﻋﻨـﻮان ﻋﺎﻣـﻞ ﺷـﺒﻜﻪاي‬

‫ﺗﻮﺳﻂ ﻓﻴﻠﻢﻫﺎي ﺷﺒﻜﻪاي ﺷﺪهي ﭘﻠﻲوﻳﻨﻴﻞ اﻟﻜﻞ ﺧﺎﻟﺺ و ﻣﺨﻠـﻮط‬

‫ﻛﻨﻨﺪه از ﮔﻠﻮﺗﺎراﻟﺪﻳﻴﺪ ‪ %50‬ﺗﻬﻴـﻪ ﺷـﺪه از ﺷـﺮﻛﺖ ﻓﻠﻮﻛـﺎ اﺳـﺘﻔﺎده‬

‫ﺷﺪه ﺑﺎ ﻛﻴﺘﻮزان اﻧﺠﺎم ﺷﺪه اﺳﺖ ]‪.[6‬‬

‫ﺷﺪ‪ .‬ﻓﺮﻣﻮل ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ آن ﭼﻨﻴﻦ اﺳﺖ‬

‫اﻣﺮوزه ﻳﻜﻲ از روشﻫﺎي ﻣﻨﺎﺳـﺐ ﺑـﺮاي ﺣـﺬف ﻋﻨﺎﺻـﺮ ﻓﻠـﺰي‬

‫‪OHC(CH2)3CHO‬‬

‫ﺳﻨﮕﻴﻦ از ﭘﺴﺎبﻫﺎي ﺻﻨﻌﺘﻲ‪ ،‬اﺳﺘﻔﺎده از ﺟﺎذبﻫﺎي ﭘﻠﻲﻣﺮي اﺳﺖ‬

‫‪Glutaraldehyde‬‬

‫]‪ 7‬و ‪ .[8‬ﺟﺎذبﻫﺎي ﭘﻠﻲﻣﺮي از ﻃﺮﻳﻖ واﻛﻨﺶﻫﺎي ﺷﺒﻜﻪاي ﺷـﺪن‬
‫و ﮔﺎﻫﻲ از ﻃﺮﻳﻖ ﭘﻴﻮﻧﺪزﻧﻲ ﺑـﻪ دو روش ﭘﺮﺗـﻮﻳﻲ و ﺷـﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﺗﻬﻴـﻪ‬

‫‪ 2-2‬دﺳﺘﮕﺎهﻫﺎ‬

‫ﻣﻲﺷﻮﻧﺪ‪ .‬اﻧﺘﺨﺎب ﺟﺎذب و ﻣﻴﺰان ﺟﺬب ﻳﻮن ﻓﻠـﺰي ﺗﻮﺳـﻂ آن ﺑـﻪ‬

‫ﭘﺮﺗﻮدﻫﻲ ﻧﻤﻮﻧﻪﻫﺎ در دﻣﺎي اﺗﺎق ﺗﺤـﺖ اﺗﻤـﺴﻔﺮ ﻫـﻮا ﺑـﺎ اﺳـﺘﻔﺎده از‬

‫اﺗــﻢﻫــﺎي دﻫﻨــﺪهي ﻣﻮﺟــﻮد در ﺟــﺎذب ﻣﺎﻧﻨــﺪ ﻧﻴﺘــﺮوژن‪ ،‬اﻛــﺴﻴﮋن‪،‬‬

‫ﮔﺎﻣــﺎ ﺳــﻞ آزﻣﺎﻳــﺸﮕﺎﻫﻲ‪ ،‬ﭼــﺸﻤﻪي ﻛﺒﺎﻟــﺖ‪ 60 -‬ﺑــﺎ آﻫﻨــﮓ دز‬

‫ﮔﻮﮔﺮد واﺑﺴﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬ﭘﻴﻮﻧﺪ ﻫﺮ ﮔﺮوه ﻣﻮﺟﻮد در ﺟـﺎذب ﺑـﺎ ﻓﻠـﺰ ﺑـﻪ‬

‫‪ 1/41 kGy/h‬ﺑﻪ اﻧﺠﺎم رﺳﻴﺪ‪ .‬ﻋﻤﻠﻴـﺎت اﺳـﺘﺨﺮاج ﺟـﺰء ﻗﺎﺑـﻞ ﺣـﻞ‬

‫ﻋﻮاﻣﻠﻲ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺗﻌﺪاد ﺟﺎيﮔـﺎهﻫـﺎ در ﺟـﺎذب‪ ،‬دﺳـﺘﺮسﭘـﺬﻳﺮي اﻳـﻦ‬

‫ﻧﻤﻮﻧﻪ ﺗﻮﺳﻂ ﺣـﻼل در دﻣـﺎي ﺟـﻮش و ﺑـﺎ ﺑﻬـﺮهﮔﻴـﺮي از دﺳـﺘﮕﺎه‬

‫ﺟﺎيﮔﺎهﻫﺎ‪ ،‬ﺣﺎﻟﺖ ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ آنﻫﺎ و ﻣﻴﺰان ﺟﺎذﺑـﻪ ﺑـﻴﻦ ﺟـﺎيﮔـﺎه و‬

‫ﺳﻮﻛﺴﻠﻪ اﻧﺠﺎم ﺷﺪ‪ .‬ﺑﺮاي اﻧﺠﺎم آزﻣﻮن ﻛـﺸﺶ از دﺳـﺘﮕﺎه ﻛـﺸﺶ‬

‫ﻓﻠﺰ )ﻗﺪرت ﭘﻴﻮﻧـﺪ( ﺑـﺴﺘﮕﻲ دارد ]‪ .[8‬از آن ﺟـﺎﻳﻲﻛـﻪ ﭘﻠـﻲوﻳﻨﻴـﻞ‬

‫‪ Zwick‬اﺳﺘﻔﺎده ﺷﺪ‪ .‬ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﻴﺰان ﻳﻮن ﻓﻠﺰي ﻣﻨﮕﻨﺰ و ﻧﻴﻜﻞ ﻣﻮﺟﻮد‬

‫اﻟﻜﻞ ﭘﻠﻲﻣﺮي ﺑﺎ ﮔﺮوهﻫﺎي ﻫﻴﺪروﻛﺴﻴﻞ ﻣﻲﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﺑﻪ ﻋﻠﺖ ﺣـﻀﻮر‬

‫در ﻣﺤﻠﻮل آﺑﻲ ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از دﺳﺘﮕﺎه ﺟﺬب اﺗﻤﻲ ‪ GBC‬ﻣﺪل ‪902‬‬

‫ﮔﺮوهﻫﺎي اﺧﻴﺮ در ﺳﺎﺧﺘﺎر ﺧﻮد ﻣﻲﺗﻮاﻧـﺪ ﺑـﺮاي ﺟـﺬب ﻳـﻮنﻫـﺎي‬

‫ﺻﻮرت ﮔﺮﻓﺖ‪ .‬ﺗﻌﻴﻴﻦ ‪ pH‬ﻣﺤﻠﻮلﻫﺎي ﻳﻮن ﻓﻠﺰي ﺗﻮﺳـﻂ ‪ pH‬ﻣﺘـﺮ‬

‫ﻓﻠﺰي از ﻣﺤﻠﻮلﻫﺎي آﺑﻲ ﻧﻴﺰ ﺑﻪ ﻛﺎر ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﻮد‪.‬‬

‫‪ Mettler‬اﻧﺠﺎم ﭘﺬﻳﺮﻓﺖ‪.‬‬

‫ﻫﺪف از اﻳﻦ ﺗﺤﻘﻴﻖ ﺗﻬﻴﻪي ﻓﻴﻠﻢﻫﺎي ﭘﻠﻲوﻳﻨﻴﻞ اﻟﻜﻞ و ﺷﺒﻜﻪاي‬
‫ﻧﻤﻮدن آنﻫﺎ ﺑﻪ دو روش ﭘﺮﺗﻮي و ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ و ﺳﭙﺲ اﻧﺪازهﮔﻴﺮي و‬

‫‪ 3-2‬ﺗﻬﻴﻪي ﻓﻴﻠﻢ ﭘﻠﻲوﻳﻨﻴﻞ اﻟﻜﻞ‬

‫ﻣﻘﺎﻳﺴﻪي ﺧﻮاص ﻣﻜﺎﻧﻴﻜﻲ و ﻣﻴﺰان ﺟﺬب ﻳـﻮن ﻓﻠـﺰ ﺗﻮﺳـﻂ آنﻫـﺎ‬

‫ﭘﻮدر ﭘﻠﻲوﻳﻨﻴﻞ اﻟﻜﻞ ﺑﺎ آب ﻣﻘﻄﺮ در دﻣﺎي ‪ 80‬درﺟﻪ ﺳـﺎﻧﺘﻲﮔـﺮاد‬

‫ﻣﻲﺑﺎﺷﺪ ﺗﺎ ارﺗﺒﺎط ﺑـﻴﻦ روش ﺗﻬﻴـﻪي ﺟـﺎذب و ﺧـﻮاص ﻧﻬـﺎﻳﻲ آن‬

‫ﻣﺨﻠﻮط و ﺑﻪ ﻣﺪت ‪ 1‬روز ﻫﻢ زده ﺷﺪ‪ .‬ﺳﭙﺲ اﻳﻦ ﻣﺤﻠﻮل در ﻗﺎﻟـﺐ‬

‫ﻣﺸﺨﺺ ﮔﺮدد‪.‬‬

‫ﺷﻴــﺸﻪاي ﺑــﺎ اﺑﻌــﺎد ‪ 15cm×15cm×0/23cm‬رﻳﺨﺘــﻪ ﺷــﺪ‪ .‬ﺑﻌــﺪ از‬
‫‪ 2‬روز ﻧﮕــﻪداري در ﺷــﺮاﻳﻂ آزﻣﺎﻳــﺸﮕﺎه‪ ،‬آب آن ﺑ ـﻪﻃــﻮر ﻛﺎﻣــﻞ‬
‫ﺗﺒﺨﻴﺮ و ﻓﻴﻠﻢﻫﺎ ﺑﻪ راﺣﺘﻲ از روي ﺷﻴﺸﻪ ﺟﺪا ﮔﺮدﻳﺪ‪ .‬ﺿـﺨﺎﻣﺖ ﻫـﺮ‬
‫‪١٥‬‬

‫ﺗﻬﻴﻪي ﻓﻴﻠﻢﻫﺎي ﺟﺎذب ﭘﻠﻲوﻳﻨﻴﻞ اﻟﻜﻞ‪ :‬ﻣﻘﺎﻳﺴﻪي‪. . .‬‬

‫ﻓﻴﻠﻢ ﺗﻮﺳﻂ ﻛﻮﻟﻴﺲ در ‪ 5‬ﻧﻘﻄﻪ )ﻣﺮﻛﺰ و ﭼﻬﺎر ﮔﻮﺷﻪ( اﻧﺪازهﮔﻴـﺮي‬

‫ﻋﻤﻠﻴﺎت ﺑﺮاي ﻫﺮ ﻣـﻮرد ﺳـﻪ ﺑـﺎر ﺗﻜـﺮار و ﻣﻴـﺎﻧﮕﻴﻦ ﻧﺘـﺎﻳﺞ ﻣﺤﺎﺳـﺒﻪ‬

‫و ﻣﻘﺪار ﻣﺘﻮﺳﻂ آن ‪ 150‬ﻣﻴﻜﺮوﻣﺘﺮ ﺑﻪ دﺳﺖ آﻣﺪ‪.‬‬

‫ﮔﺮدﻳﺪ‪ .‬ﺑﻴﺸﻴﻨﻪ ﺗﻮرم ژل ﻧﻴﺰ ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از راﺑﻄﻪ زﻳﺮ ﺑﻪ دﺳﺖ آﻣﺪ‬
‫‪Smax%=(WS-WF) /WF*100‬‬

‫‪ 4-2‬ﺷﺒﻜﻪاي ﺷﺪن ﭘﺮﺗﻮﻳﻲ ﻓﻴﻠﻢ ﭘﻠﻲوﻳﻨﻴﻞ اﻟﻜﻞ‬

‫در اﻳﻦ روش ﻳﻚ ﺑﺎر ﻓﻴﻠﻢﻫﺎي ﺧﺸﻚ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ در ﻣﻌـﺮض‬
‫ﭘﺮﺗﻮ در ﺑﺎزهي دز ‪ 20‬ﺗﺎ ‪ 100kGy‬ﻗﺮار داده ﺷـﺪﻧﺪ و در ﻣﺮﺣﻠـﻪي‬

‫ﻛﻪ در آن ‪ WS‬وزن ﻓﻴﻠﻢ ﻣﺘﻮرم ﻧﻬﺎﻳﻲ ﻣﻲﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬

‫دﻳﮕﺮ ﻓﻴﻠﻢﻫﺎي ﺧﺸﻚ ﻗﺒﻞ از ﭘﺮﺗـﻮدﻫﻲ‪ ،‬ﺑـﻪ ﻣـﺪت ‪ 12‬ﺳـﺎﻋﺖ در‬
‫درون ﻣﺤﻠﻮﻟﻲ ﺷﺎﻣﻞ آب )‪ ،(1000ml‬ﺳﻮﻟﻔﻮرﻳﻚ اﺳـﻴﺪ )‪(20ml‬‬

‫‪ 7-2‬آزﻣﻮن ﻛﺸﺶ ﻓﻴﻠﻢﻫﺎي ﺧﺸﻚ و ﺗﺮ‬

‫و ﺳـــﺪﻳﻢ ﺳـــﻮﻟﻔﺎت )‪ (200g‬ﻗـــﺮار داده ﺷـــﺪﻧﺪ ]‪ .[1‬اﺳـــﺘﻔﺎده از‬

‫اﻳﻦ آزﻣﻮن ﺑﺮ روي ﻧﻤﻮﻧﻪﻫﺎي ﺷـﺒﻜﻪاي ﺷـﺪه ﭘﺮﺗـﻮي )درﺻـﺪ ژل‬

‫ﺳﺪﻳﻢ ﺳﻮﻟﻔﺎت ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﺟﻠﻮﮔﻴﺮي از اﻧﺤﻼل ﻓﻴﻠﻢ ﭘﻠﻲوﻳﻨﻴﻞ اﻟﻜﻞ‬

‫‪ (84/35‬و ﺷــﻴﻤﻴﺎﻳﻲ در ﻣﺤــﻴﻂ اﺳــﻴﺪي )درﺻــﺪ ژل ‪ (99/49‬اﻧﺠــﺎم‬

‫در ﻣﺤﻠﻮل آب و اﺳﻴﺪ ﺑﻮد‪ .‬ﻓﻴﻠﻢﻫﺎ ﺑﻌﺪ از اﻳﻦ ﻛـﻪ در اﻳـﻦ ﻣﺤﻠـﻮل‬

‫ﭘﺬﻳﺮﻓﺖ‪ .‬ﺑﺮاي اﻳﻦ ﻣﻨﻈﻮر ﻧﻤﻮﻧﻪﻫﺎي ﺧﺸﻚ و ﺗﺮ ﺑﻪ ﻃﻮل ‪،25mm‬‬

‫ﻛﺎﻣﻼً ﺧﻴﺲ ﺧﻮردﻧـﺪ ﺑـﻪ ﻇـﺮوف ﺷﻴـﺸﻪاي ﻛـﻪ ﻫـﺮ ﻳـﻚ ﺣـﺎوي‬

‫ﻋﺮض ‪ 20mm-15‬و ﺿﺨﺎﻣﺖ ﺗﻘﺮﻳﺒﻲ ‪ 0/6mm-0/4‬ﺗﻬﻴـﻪ ﺷـﺪﻧﺪ‪.‬‬

‫‪ 100‬ﻣﻴﻠﻲﻟﻴﺘﺮ از ﻣﺤﻠﻮل ﻓﻮق ﺑﻮد ﻣﻨﺘﻘﻞ ﮔﺮدﻳﺪه و ﺗﻮﺳﻂ ﭼـﺸﻤﻪي‬

‫ﻓﺎﺻﻠﻪ ﺑﻴﻦ دو ﻓﻚ دﺳﺘﮕﺎه ‪ 35mm‬و ﺳﺮﻋﺖ ﻛـﺸﺶ ‪5mm/min‬‬

‫ﻛﺒﺎﻟﺖ‪ 60-‬در ﺑﺎزهي دز ‪ 20‬ﺗﺎ ‪ 100kGy‬ﭘﺮﺗﻮدﻫﻲ ﺷﺪﻧﺪ‪.‬‬

‫اﻧﺘﺨﺎب ﺷﺪ‪.‬‬

‫‪ 5-2‬ﺷﺒﻜﻪاي ﺷﺪن ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﻓﻴﻠﻢ ﭘﻠﻲوﻳﻨﻴﻞ اﻟﻜﻞ‬

‫ﻓﻴﻠﻢﻫﺎي ﺧﺸﻚ ﺑﻪ دﺳﺖ آﻣﺪه در ‪ 20‬ﻣﻴﻠﻲﻟﻴﺘﺮ از ﻣﺤﻠﻮلﻫﺎي آﺑﻲ‬

‫‪ 8-2‬اﻧﺪازهﮔﻴﺮي ﻗﺎﺑﻠﻴﺖ ﺟـﺬب ﻳـﻮن ﻓﻠـﺰي ﺗﻮﺳـﻂ ﻓـﻴﻠﻢﻫـﺎي‬
‫ﺷﺒﻜﻪاي ﺷﺪه‬

‫ﻣﺨﺘﻠﻔﻲ از ﮔﻠﻮﺗﺎراﻟﺪﻳﻴﺪ ﺑﺎ درﺻﺪ وزﻧﻲ‪ -‬ﺣﺠﻤﻲ )‪ 1(w/v‬ﺗﺎ ‪ 50‬ﺑﻪ‬

‫در اﻳﻦ ﺑﺨﺶ اﻧﺪازهﮔﻴﺮي ﻣﻴﺰان ﺟﺬب ﻳﻮنﻫﺎي ﻧﻴﻜﻞ و ﻣﻨﮕﻨـﺰ ﺑـﻪ‬

‫ﻣﺪت ‪ 24‬ﺳﺎﻋﺖ در دﻣﺎي اﺗﺎق ﻗﺮار داده ﺷﺪﻧﺪ‪ .‬در ﻳﻚ ﻣﺮﺣﻠـﻪي‬

‫دﻟﻴﻞ ﺳﻤﻴﺖ و ﻓﺮاواﻧﻲ آنﻫﺎ در ﻣﺤـﻴﻂﻫـﺎي آﺑـﻲ‪ ،‬در ﻧﻈـﺮ ﮔﺮﻓﺘـﻪ‬

‫دﻳﮕﺮ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﺸﺎﺑﻪ ﻋﻤﻞ ﺷﺪ ﺑﺎ اﻳﻦ ﺗﻔﺎوت ﻛـﻪ ﺑـﻪ ﺗﻤـﺎم ﻣﺤـﻴﻂﻫـﺎ‬

‫ﺷﺪ‪ .‬اﺑﺘﺪا ﻣﺤﻠﻮلﻫﺎي آﺑﻲ اﺳﺘﺎﻧﺪارد ‪ 1000ppm‬ﻳﻮنﻫﺎي ﻣﻨﮕﻨـﺰ و‬

‫‪ 0/4‬ﻣﻴﻠﻲﻟﻴﺘﺮ ﺳﻮﻟﻔﻮرﻳﻚ اﺳﻴﺪ ﻧﻴﺰ اﺿﺎﻓﻪ ﮔﺮدﻳﺪ‪.‬‬

‫ﻧﻴﻜﻞ‪ ،‬ﺑﻪ ﺗﺮﺗﻴـﺐ‪ ،‬از ﺣـﻞ ﻛـﺮدن ﻣﻘـﺪار ﻣﺸﺨـﺼﻲ از ﻧﻤـﻚﻫـﺎي‬
‫‪ MnCl2‬و ‪ NiCl2‬ﺗﻬﻴﻪ ﺷﺪ‪ .‬ﺑـﺮاي ارزﻳـﺎﺑﻲ ﺗـﺄﺛﻴﺮ ‪ pH‬ﻣﺤﻠـﻮل ﺑـﺮ‬

‫‪ 6-2‬ﺗﻌﻴﻴﻦ درﺻﺪ ژل و ﺑﻴﺸﻴﻨﻪ ﺗﻮرم ﻓﻴﻠﻢ ﺷﺒﻜﻪاي ﺷﺪه‬

‫ﻣﻴﺰان ﺟﺬب ﻳﻮنﻫﺎي ﻓﻠـﺰي ﺗﻮﺳـﻂ ﻓـﻴﻠﻢ ﺷـﺒﻜﻪاي ﺷـﺪه‪ ،‬اﺑﺘـﺪا از‬

‫ﺑﺮاي ﺗﻌﻴﻴﻦ درﺻﺪ ژل‪ ،‬ﻛﻠﻴﻪي ﻓﻴﻠﻢﻫﺎي ﺗﻬﻴـﻪ ﺷـﺪه اﺑﺘـﺪا ﺧـﺸﻚ‪،‬‬

‫ﻣﺤﻠﻮلﻫﺎي ﻓﻮق ﻣﺤﻠﻮلﻫﺎﻳﻲ ﺑﺎ ﻏﻠﻈﺖ ﻳﻮنﻫﺎي ﻓﻠﺰي ‪ 500ppm‬و‬

‫ﺗﻮزﻳﻦ و ﺳـﭙﺲ ﺑـﺮاي ‪ 6‬ﺳـﺎﻋﺖ در ﺳﻴـﺴﺘﻢ ﺳﻮﻛـﺴﻠﻪ ﺗﻮﺳـﻂ آب‬

‫‪ 80ppm‬و ﺑﺎ ‪pH‬ﻫﺎي ﺑﺮاﺑﺮ ﺑﺎ ‪ 5 ،3‬و ‪ 7‬ﺗﻬﻴﻪ ﺷﺪ )ﺑـﺮاي ﺗﻨﻈـﻴﻢ ‪pH‬‬

‫ﺟﻮش ﺷﺴﺘﺸﻮ داده ﺷﺪﻧﺪ‪ .‬ﺑﻪ اﻳـﻦ ﺗﺮﺗﻴـﺐ‪ ،‬ﻛﻠﻴـﻪي ﻣـﻮاد ﺷـﺒﻜﻪاي‬

‫از ﻣﺤﻠﻮل ﺳﺪﻳﻢ ﻫﻴﺪروﻛﺴﻴﺪ و ﻛﻠﺮﻳﺪرﻳﻚ اﺳﻴﺪ اﺳﺘﻔﺎده ﮔﺮدﻳﺪ(‪.‬‬

‫ﻧﺸﺪه و ﻗﺎﺑﻞ ﺣﻞ از ﻓﻴﻠﻢ ﺟﺪا ﮔﺮدﻳﺪ‪ .‬اﻳﻦ ﻓﻴﻠﻢﻫﺎ ﻣﺠﺪداً ﺧـﺸﻚ و‬

‫ﺳﭙﺲ ﻓﻴﻠﻢ ﺷﺒﻜﻪاي ﺷﺪه )ﺟﺎذب( در اﻳﻦ ﻣﺤﻠﻮلﻫـﺎ ﻗـﺮار ﮔﺮﻓـﺖ‪.‬‬

‫ﺗــﻮزﻳﻦ ﺷــﺪﻧﺪ‪ .‬ﻫــﺮ ﻣــﻮرد ﺳــﻪ ﺑــﺎر ﺗﻜــﺮار و از ﻧﺘــﺎﻳﺞ ﺣﺎﺻــﻞ‬

‫در آزﻣﺎﻳﺶﻫﺎي ﺟﺬب از ﻓﻴﻠﻢﻫﺎي ﺷﺒﻜﻪاي ﺷﺪه ﭘﺮﺗـﻮي )درﺻـﺪ‬

‫ﻣﻴﺎﻧﮕﻴﻦﮔﻴﺮي ﺷﺪ‪ .‬درﺻﺪ ژل ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از راﺑﻄﻪ زﻳﺮ ﺑﻪ دﺳﺖ آﻣﺪ‬

‫ژل ‪ (84/35‬و ﺷــﻴﻤﻴﺎﻳﻲ در ﻣﺤــﻴﻂ اﺳــﻴﺪي )درﺻــﺪ ژل ‪(99/49‬‬
‫اﺳﺘﻔﺎده ﺷﺪ‪ .‬در ﺗﻤـﺎم ﻣـﻮارد ﻣﻘـﺪار ﺟـﺎذب ﺑﺮاﺑـﺮ ‪ 0/09g‬و ﻣﻘـﺪار‬
‫ﻣﺤﻠﻮل ﺣﺎوي ﻳﻮن ﻓﻠﺰي ﺑﺮاﺑـﺮ ﺑـﺎ ‪ 20ml‬اﻧﺘﺨـﺎب ﮔﺮدﻳـﺪ‪ .‬ﭘـﺲ از‬

‫‪Gel%=WF/W0*100‬‬

‫ﮔﺬﺷﺖ ‪ 12‬ﺳﺎﻋﺖ‪ ،‬ﻏﻠﻈﺖ ﻳﻮن ﻓﻠﺰي ﻣﻮﺟﻮد در ﻣﺤﻠﻮل ﺑـﻪ روش‬
‫ﻛﻪ در آن‪ W0 ،‬وزن ﻓﻴﻠﻢ ﺧـﺸﻚ اوﻟﻴـﻪ و ‪ WF‬وزن ﻓـﻴﻠﻢ ﺧـﺸﻚ‬

‫ﺟــﺬب اﺗﻤــﻲ اﻧــﺪازهﮔﻴــﺮي ﺷــﺪ‪ .‬ﻣﻴــﺰان ﺟــﺬب‪ ،qe ،‬ﻳــﻮن ﻓﻠــﺰي‬

‫ﻧﻬﺎﻳﻲ ﺑﻌﺪ از اﺳﺘﺨﺮاج ﺑﺎ ﺣﻼل اﺳﺖ‪.‬‬

‫ﺑﺮﺣﺴﺐ ‪ mg/g‬ﺗﻮﺳﻂ راﺑﻄﻪ زﻳﺮ ﺑﻪ دﺳﺖ آﻣﺪ‬

‫ﺑﺮاي ﺗﻌﻴﻴﻦ درﺻﺪ ﺗﻮرم ژل‪ ،‬ﻓﻴﻠﻢﻫـﺎي ﺧـﺸﻚ ﺷـﺪه ﺑـﻪ ﻣـﺪت‬
‫‪qe=(C0-Ce) V/M‬‬

‫‪ 48‬ﺳــﺎﻋﺖ در درون آب ﻏﻮﻃــﻪور و ﺳــﭙﺲ ﺗــﻮزﻳﻦ ﺷــﺪﻧﺪ‪ .‬اﻳــﻦ‬

‫‪١٦‬‬

‫ﻣﺠﻠﻪ ﻋﻠﻮم و ﻓﻨﻮن ﻫﺴﺘﻪاي‪ ،‬ﺷﻤﺎره ‪1388 ،50‬‬

‫ﻛــﻪ در آن‪ C0 ،‬ﻏﻠﻈــﺖ اوﻟﻴــﻪي ﻳــﻮن ﻓﻠــﺰي ﺑﺮﺣــﺴﺐ ‪Ce ،ppm‬‬

‫ﻏﻠﻈــﺖ ﺗﻌــﺎدﻟﻲ آن در ﻫﻤــﺎن ﻣﺤﻠــﻮل ﺑﺮﺣــﺴﺐ ‪ ppm‬و ‪ V‬ﺣﺠــﻢ‬
‫ﻣﺤﻠﻮل ﺑﺮﺣﺴﺐ ﻟﻴﺘﺮ و ‪ M‬ﺟﺮم ﺟﺎذب ﺑﺮﺣﺴﺐ ﮔﺮم ﻣﻲﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬

‫درﺻﺪ ژل‬

‫ﻣﺤﻴﻂ ﺁﺑﻲ ﺣﺎوي اﺳﻴﺪ‬

‫ﻣﺤﻴﻂ ﺧﺸﻚ‬

‫‪ -3‬ﻧﺘﺎﻳﺞ و ﺑﺤﺚ‬
‫ﺷﻜﻞ ‪ 1‬درﺻﺪ ژل ﭘﻠﻲوﻳﻨﻴﻞ اﻟﻜﻞ ﺗﻬﻴﻪ ﺷـﺪه ﺑـﻪ روش ﭘﺮﺗـﻮي در‬

‫ﻣﻴﺰان دز )‪(KGy‬‬

‫دزﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ را ﻧﺸﺎن ﻣﻲدﻫﺪ‪ .‬ﻫﻤﺎن ﻃﻮر ﻛﻪ ﻣـﺸﺎﻫﺪه ﻣـﻲﺷـﻮد‬
‫ﺑﺎ اﻓﺰاﻳﺶ ﻣﻘﺪار دز درﺻﺪ ژل در ﻣﺤﻴﻂ آﺑﻲ ﺣﺎوي اﺳﻴﺪ اﻓـﺰاﻳﺶ‬

‫ﺷﻜﻞ ‪ -1‬ﻧﻤﻮدار ﺗﻐﻴﻴﺮات درﺻﺪ ژل ﭘﻠﻲوﻳﻨﻴﻞ اﻟﻜﻞ ﺑﺮﺣﺴﺐ ﻣﻘﺪار دز ﺟـﺬب‬

‫ﻣﻲﻳﺎﺑﺪ‪ ،‬اﻳﻦ در ﺣﺎﻟﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ در ﻣﺤﻴﻂ ﺧﺸﻚ و ﻓﺎﻗـﺪ اﺳـﻴﺪ در‬

‫ﺷﺪه در ﻣﺤﻴﻂﻫﺎي آﺑﻲ و ﺧﺸﻚ‪.‬‬

‫ﺷﺮاﻳﻂ ﻋﻤﻠﻴﺎﺗﻲ ﻛﺎﻣﻼً ﻳﻜﺴﺎن ﻫﻴﭻ ژﻟـﻲ ﺗـﺸﻜﻴﻞ ﻧﻤـﻲﺷـﻮد‪ .‬ﻋﻠـﺖ‬
‫اﻳﻦ اﻣﺮ آن اﺳﺖ ﻛﻪ در ﻣﺤﻴﻂ آﺑـﻲ ﺣـﺎوي اﺳـﻴﺪ‪ ،‬در اﺛـﺮ ﺗـﺎﺑﺶ‪،‬‬

‫ﻫﺮ اﻧﺪازه دز ﺗﺎﺑﺸﻲ اﻓﺰاﻳﺶ ﻳﺎﺑﺪ ﻣﻴﺰان اﻳﻦ رادﻳﻜﺎلﻫﺎ و در ﻧﺘﻴﺠﻪ‪،‬‬

‫رادﻳﻜﺎلﻫﺎﻳﻲ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻣﻲﺷﻮﻧﺪ ﻛﻪ ﻓﺮاﻳﻨـﺪ ﺷـﺒﻜﻪاي ﺷـﺪن را ﺗـﺴﺮﻳﻊ‬

‫اﺣﺘﻤﺎل ﺑﺮﺧﻮردﻫﺎ و واﻛﻨﺶﻫﺎ و در ﻧﻬﺎﻳﺖ درﺻﺪ ژل ﺑﻪ ﻫﻤﺎن اﻧﺪازه‬

‫ﻣﻲﻛﻨﻨﺪ‪ .‬ﺑﻪ اﻳﻦ ﻣﻌﻨﻲ ﻛﻪ آب در اﺛﺮ ﺗﺎﺑﺶ ﺑﻪ رادﻳﻜﺎلﻫﺎي ‪ OH°‬و‬

‫اﻓﺰاﻳﺶ ﻣﻲﻳﺎﺑﺪ‪ .‬ﻫﻤﺎن ﻃﻮر ﻛﻪ در ﺷﻜﻞ ‪ 1‬ﻣـﺸﺎﻫﺪه ﻣـﻲﺷـﻮد درﺻـﺪ‬

‫‪ H°‬و ﻫﻢﭼﻨﻴﻦ اﻟﻜﺘﺮون ﻫﻴﺪراﺗﻪ )‪ (e-aq‬ﺗﺠﺰﻳﻪ ﻣﻲﮔﺮدد‬

‫ﺑﻴﺸﻴﻨﻪي ژل در دز ‪) 100kGy‬ﺑﺮاﺑﺮ ﺑﺎ ‪ (84/35‬ﺑﻪ دﺳﺖ آﻣﺪ‪.‬‬

‫ﺷﻜﻞ ‪ 2‬ﺗﻐﻴﻴﺮات درﺻﺪ ژل ﻓﻴﻠﻢ ﭘﻠﻲوﻳﻨﻴﻞ اﻟﻜﻞ ﺗﻬﻴـﻪ ﺷـﺪه ﺑـﻪ‬
‫‪2H 2 O → 2OH o + H o + e − aq + H +‬‬

‫) ‪(1‬‬

‫روش ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ را ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺗـﺎﺑﻌﻲ از درﺻـﺪ ﮔﻠﻮﺗﺎراﻟﺪﻳﻴـﺪ ﻧـﺸﺎن‬
‫ﻣـــﻲدﻫـــﺪ‪ .‬در اﻳـــﻦ روش از ﮔﻠﻮﺗﺎراﻟﺪﻳﻴـــﺪ ﺑـــﻪ ﻋﻨـــﻮان ﻋﺎﻣـــﻞ‬

‫اﻟﻜﺘﺮون ﻫﻴﺪراﺗﻪ‪ ،‬در ﻣﺤﻴﻂ اﺳﻴﺪي ﻣﻄﺎﺑﻖ واﻛـﻨﺶ زﻳـﺮ ‪ H+‬را‬

‫ﺷﺒﻜﻪايﻛﻨﻨﺪه اﺳﺘﻔﺎده ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﻫﻤﺎن ﻃﻮر ﻛﻪ از ﻧﺘﺎﻳﺞ ﺑﺮﻣﻲآﻳﺪ‬

‫ﺑﻪ ‪ H°‬ﺗﺒﺪﻳﻞ ﻣﻲﻛﻨﺪ‬

‫در ﻧﺒﻮد ﺳـﻮﻟﻔﻮرﻳﻚ اﺳـﻴﺪ در ﻣﺤـﻴﻂ ﻣﻴـﺰان ژل ﺑـﻪ دﺳـﺖ آﻣـﺪه‬
‫ﻛﻢﺗﺮ از زﻣﺎﻧﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ از ﻣﺤﻴﻂ ﺣﺎوي اﺳـﻴﺪ اﺳـﺘﻔﺎده ﻣـﻲﺷـﻮد‪.‬‬
‫‪H°‬‬

‫) ‪(2‬‬

‫‪e-aq+H+‬‬

‫ﻋﻠﺖ اﻳﻦ اﻣﺮ آن اﺳﺖ ﻛﻪ اﺳﻴﺪ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻛﺎﺗﺎﻟﻴﺰور ﻋﻤـﻞ ﻧﻤـﻮده و‬
‫واﻛﻨﺶ ﺷﺒﻜﻪاي ﺷﺪن را ﺗﺴﺮﻳﻊ ﻣﻲﻧﻤﺎﻳﺪ‪ .‬در اﻳـﻦ ﺣﺎﻟـﺖ‪ ،‬درﺻـﺪ‬
‫ﺑﻴــﺸﻴﻨﻪي ژل ‪ 99/49‬اﺳــﺖ‪ .‬ﻫﻤــﺎن ﻃــﻮر ﻛــﻪ ﻣــﺸﺎﻫﺪه ﻣــﻲﺷــﻮد در‬

‫رادﻳﻜــﺎل ﻫﻴــﺪروژن‪ ،‬ﺑــﺎ ﺟــﺪا ﻧﻤــﻮدن اﺗــﻢ ﻫﻴــﺪروژن از زﻧﺠﻴــﺮ‬

‫ﻣﺤﻴﻂ ﺣﺎوي اﺳـﻴﺪ ﺑـﺎ اﻓـﺰاﻳﺶ ﻣﻘـﺪار ﮔﻠﻮﺗﺎراﻟﺪﻳﻴـﺪ در وراي ‪%1‬‬

‫ﭘﻠﻲوﻳﻨﻴﻞ اﻟﻜﻞ و واﻛﻨﺶ ﺑﺎ آن ﺑﻪ ﻣﻮﻟﻜﻮل ﻫﻴﺪروژن ﺗﺒﺪﻳﻞ ﻣﻲﺷﻮد‬

‫ﺗﻐﻴﻴﺮات ﭼﻨﺪان ﻣﺤﺴﻮﺳﻲ رخ ﻧﻤﻲدﻫﺪ‪ .‬اﻣﺎ در ﻣﺤﻠﻮل ﺑﺪون اﺳـﻴﺪ ﺑـﺎ‬

‫)‪( 3‬‬

‫‪(-C° OH-CH2-)n+H2‬‬

‫‪(-CHOH-CH2-)n+H°‬‬

‫اﻓﺰاﻳﺶ ﻣﻘﺪار ﮔﻠﻮﺗﺎراﻟﺪﻳﻴﺪ‪ ،‬ﺑﻪ ﻋﻠﺖ ﻛﻨـﺪ ﺑـﻮدن واﻛـﻨﺶ ﺑـﺎ درﮔﻴـﺮ‬
‫ﺷﺪن ﺗﺪرﻳﺠﻲ ﺗﻌﺪاد ﺑﻴﺶﺗﺮي از ﮔﺮوهﻫﺎي ﻫﻴﺪروﻛـﺴﻴﻞ ﭘﻠـﻲوﻳﻨﻴـﻞ‬

‫در ﻧﻬﺎﻳﺖ رادﻳﻜﺎلﻫﺎي ﺑﻪ دﺳﺖ آﻣﺪه از ﻣﺮﺣﻠـﻪي ﻗﺒـﻞ ﺑـﺎ ﻫـﻢ‬

‫اﻟﻜﻞ و واﻛﻨﺶ ﺑﺎ ﮔﻠﻮﺗﺎراﻟﺪﻳﻴﺪ ﻣﻴﺰان ژل ﺑﻪ ﺗﺪرﻳﺞ اﻓﺰاﻳﺶ ﻣﻲﻳﺎﺑﺪ‪.‬‬

‫ﺗﺮﻛﻴﺐ ﺷﺪه و ﻣﺎدهي ﺷﺒﻜﻪاي ﺷﺪهي ﻧﻬﺎﻳﻲ ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﻲآﻳﺪ ]‪[1‬‬
‫→‪CH2C°OH-R‬‬

‫‪CH2‬‬
‫‪COH‬‬

‫‪R‬‬

‫‪n‬‬

‫ﻣﺤﻠﻮل ﮔﻠﻮﺗﺎراﻟﺪﻳﻴﺪ ﺑﻪ ﺻﻮرت زﻳﺮ ﻣﻲﺑﺎﺷﺪ ]‪[4‬‬

‫‪2(-C° OH-CH2-)n+R-C° OH-CH2‬‬

‫‪HO‬‬
‫‪C‬‬

‫ﻣﻜﺎﻧﻴﺴﻢ واﻛﻨﺶ ﺷﺒﻜﻪاي ﺷﺪن ﺷـﻴﻤﻴﺎﻳﻲ اﻳـﻦ ﭘﻠـﻲﻣـﺮ ﺗﻮﺳـﻂ‬

‫‪CH2 OH‬‬
‫‪CH2‬‬

‫‪CH2‬‬

‫‪C‬‬
‫‪R‬‬

‫‪C‬‬

‫)‪Poly (vinyl alcohol‬‬

‫‪OH‬‬

‫‪Room temperature‬‬

‫‪n‬‬

‫)‪(4‬‬

‫)‪(5‬‬
‫‪١٧‬‬

‫ﺗﻬﻴﻪي ﻓﻴﻠﻢﻫﺎي ﺟﺎذب ﭘﻠﻲوﻳﻨﻴﻞ اﻟﻜﻞ‪ :‬ﻣﻘﺎﻳﺴﻪي‪. . .‬‬

‫ﺧﺸﻚ ﻛﺎﻫﺶ ﻣﻲﻳﺎﺑﺪ ﻛﻪ اﻳﻦ اﻣﺮ ﺑﻪ دﻟﻴـﻞ ﺣـﻀﻮر ﻣﻮﻟﻜـﻮلﻫـﺎي‬

‫ﺣﺎوي اﺳﻴﺪ‬

‫ﻓﻴﻠﻢ در ﺣﺎﻟﺖ ﺗﺮ ﻛﺎرﺑﺮد دارد ﺧﻮاص در ﺣﺎﻟـﺖ ﺗـﺮ ﻣـﻮرد ﺗﻮﺟـﻪ‬

‫درﺻﺪ ژل‬

‫ﻣﺤﻴﻂ ﺣﺎوي اﺳﻴﺪ‬
‫ﻓﺎﻗﺪ اﺳﻴﺪ‬

‫آب در ﺑﻴﻦ زﻧﺠﻴﺮهﻫﺎي ﺷﺒﻜﻪ اﺳﺖ‪ .‬ﺑـﻪ ﻫـﺮ ﺣـﺎل از آنﺟـﺎﻳﻲ ﻛـﻪ‬
‫ﻗﺮار ﻣﻲﮔﻴﺮد و ﻣﺸﺎﻫﺪه ﻣﻲﺷﻮد ﻛﻪ ﻓـﻴﻠﻢ ﺷـﺒﻜﻪاي ﺷـﺪه ﺑـﻪ روش‬
‫ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ داراي اﺳﺘﺤﻜﺎم ﺑﺎﻻﺗﺮ و ﻓﻴﻠﻢ ﻣﺸﺎﺑﻪ ﺷﺒﻜﻪاي ﺷﺪه ﺑﻪ روش‬

‫ﻣﺤﻴﻂ ﺑﺪون اﺳﻴﺪ‬

‫ﭘﺮﺗــﻮي ﺑــﻪ دﻟﻴــﻞ ازدﻳــﺎد ﻃــﻮل ﺑــﻴﺶﺗــﺮ در ﻧﻘﻄــﻪي ﺷﻜــﺴﺖ‪ ،‬از‬
‫اﻧﻌﻄﺎفﭘﺬﻳﺮي ﺑﺎﻻﺗﺮي ﺑﺮﺧﻮردار اﺳﺖ‪.‬‬
‫درﺻﺪ ﮔﻠﻮﺗﺎراﻟﺪﻳﻴﺪ‬

‫ﺷــﻜﻞ ‪ -2‬ﻧﻤ ـﻮدار ﺗﻐﻴﻴــﺮات درﺻــﺪ ژل ﭘﻠــﻲوﻳﻨﻴــﻞ اﻟﻜــﻞ ﺑﺮﺣــﺴﺐ درﺻــﺪ‬
‫ﮔﻠﻮﺗﺎراﻟﺪﻳﻴﺪ در ﻣﺤﻴﻂﻫﺎي ﺣﺎوي و ﺑﺪون اﺳﻴﺪ‪.‬‬
‫درﺻﺪ ﺑﻴﺸﻴﻨﻪي ﺗﻮرم‬

‫ﺑﻨـﺎﺑﺮ ﻧﺘـﺎﻳﺞ ﻓـﻮق ﺣـﺪاﻛﺜﺮ درﺻـﺪ ژل در روش ﺷــﻴﻤﻴﺎﻳﻲ و در‬
‫ﻣﺤﻴﻂ ﺣﺎوي ﮔﻠﻮﺗﺎراﻟﺪﻳﻴﺪ و ﺑﺮاﺑﺮ ﺑﺎ ‪ 99/49‬ﺑﻪ دﺳﺖ آﻣﺪ‪.‬‬
‫ﻧﺘﺎﻳﺞ ﺑﻪ دﺳﺖ آﻣﺪه ﺑـﺮاي ﺗـﻮرم ﺑﻴـﺸﻴﻨﻪي ژل در ﻫـﺮ دو روش‬
‫ﭘﺮﺗــﻮي و ﺷــﻴﻤﻴﺎﻳﻲ‪ ،‬در ﺷــﻜﻞﻫــﺎي ‪ 3‬و ‪ 4‬ﻧــﺸﺎن داده ﺷــﺪه اﺳــﺖ‪.‬‬
‫دز )‪(kGy‬‬

‫ﻫﻤﺎنﻃﻮر ﻛﻪ در ﺷﻜﻞ ‪ 3‬ﻣﺸﺎﻫﺪه ﻣﻲﺷﻮد ﺗﻮرم ﺑﻴـﺸﻴﻨﻪ ﺑـﺎ اﻓـﺰاﻳﺶ‬

‫ﺷﻜﻞ ‪ -3‬ﻧﻤﺎﻳﺶ ﺗﻐﻴﻴﺮات درﺻﺪ ﺑﻴﺸﻴﻨﻪي ﺗﻮرم ﭘﻠـﻲوﻳﻨﻴـﻞ اﻟﻜـﻞ ﺑﺮﺣـﺴﺐ دز‬

‫دز ﻛﺎﻫﺶ ﻣﻲﻳﺎﺑﺪ‪ ،‬اﻳﻦ ﻣﺴﺌﻠﻪ ﺑﻪ اﻓﺰاﻳﺶ ﭼﮕﺎﻟﻲ ﺷﺒﻜﻪي ﭘﻠﻲوﻳﻨﻴﻞ‬

‫ﺟﺬب ﺷﺪه‪.‬‬

‫اﻟﻜـﻞ در اﺛـﺮ اﻓـﺰاﻳﺶ دز ﺗﺎﺑـﺸﻲ ﻣﺮﺑـﻮط اﺳـﺖ ﻛـﻪ ﺳـﺒﺐ ﺗـﺮاﻛﻢ‬
‫ﺳﺎﺧﺘﺎري در ﭘﻠﻲﻣﺮ ﻣﻲﺷﻮد‪ .‬ﻟﺬا ﺗﻌﺪاد ﻣﻮﻟﻜﻮلﻫﺎي آب ﻛـﻢﺗـﺮي‬
‫در ژل ﺟﺎي ﻣﻲﮔﻴﺮد ﻛﻪ اﻳﻦ اﻣﺮ ﺳﺒﺐ ﻛﺎﻫﺶ ﺗﻮرم ﻣﻲﺷﻮد‪.‬‬

‫درﺻﺪ ﺑﻴﺸﻴﻨﻪي ﺗﻮرم‬

‫در ﺷﻜﻞ ‪ 4‬ﻧﺘﺎﻳﺞ ﺑﻪ دﺳﺖ آﻣﺪه ﺑﺮاي ﺗﻮرم ﺑﻴﺸﻴﻨﻪي ژل در آب‬

‫ﻣﺤﻴﻂ ﺣﺎوي اﺳﻴﺪ‬

‫ﺑﺎ ﺗﻐﻴﻴﺮ درﺻﺪ ﮔﻠﻮﺗﺎراﻟﺪﻳﻴﺪ ﮔﺰارش ﺷـﺪه اﺳـﺖ‪ .‬ﻫﻤـﺎن ﻃـﻮر ﻛـﻪ‬
‫ﻣﺸﺎﻫﺪه ﻣﻲﺷﻮد در ﻣﺤـﻴﻂ ﺣـﺎوي اﺳـﻴﺪ ﺑـﻪ دﻟﻴـﻞ ﺳـﺮﻋﺖ ﺑـﺎﻻي‬

‫ﻣﺤﻴﻂ ﺑﺪون اﺳﻴﺪ‬

‫واﻛﻨﺶ ﺗﺸﻜﻴﻞ ژل ﻛﻪ ﭘﻴﺶﺗﺮ ﺑﺪان اﺷﺎره ﺷﺪ‪ ،‬ﺑـﺎ اﻓـﺰاﻳﺶ ﻏﻠﻈـﺖ‬
‫ﮔﻠﻮﺗﺎراﻟﺪﻳﻴﺪ ﺗﻐﻴﻴﺮ ﭼﻨﺪاﻧﻲ در ﻣﻴﺰان ﺗﻮرم رخ ﻧﻤﻲدﻫﺪ‪ .‬در ﻣﺤـﻴﻂ‬

‫‪50‬‬

‫ﺑﺪون اﺳﻴﺪ ﻧﻴﺰ درﺻـﺪ ﺗـﻮرم ژل ﺑـﺎ اﻓـﺰاﻳﺶ ﻏﻠﻈـﺖ ﮔﻠﻮﺗﺎراﻟﺪﻳﻴـﺪ‬
‫اﻓﺰاﻳﺶ ﻣﻲﻳﺎﺑﺪ ﻛﻪ ﺑﻪ دﻟﻴﻞ ﺗـﺸﻜﻴﻞ ﺗـﺪرﻳﺠﻲ و ﺗﻜﺎﻣـﻞ ﺳـﺎﺧﺘﺎري‬

‫‪1‬‬

‫‪10‬‬
‫‪25‬‬
‫درﺻﺪ ﮔﻠﻮﺗﺎراﻟﺪﻳﻴﺪ‬

‫ﺷﻜﻞ ‪ -4‬ﻧﻤﺎﻳﺶ ﺗﻐﻴﻴـﺮات درﺻـﺪ ﺑﻴـﺸﻴﻨﻪي ﺗـﻮرم ﭘﻠـﻲوﻳﻨﻴـﻞ اﻟﻜـﻞ ﺑﺮﺣـﺴﺐ‬

‫ژل اﺳﺖ‪ .‬ﺑﻪ ﻃـﻮري ﻛـﻪ ﻣـﺸﺎﻫﺪه ﻣـﻲﺷـﻮد در درﺻـﺪﻫﺎي ﺑـﺎﻻﺗﺮ‬

‫درﺻﺪ ﮔﻠﻮﺗﺎراﻟﺪﻳﻴﺪ در ﻣﺤﻴﻂﻫﺎي ﺣﺎوي و ﺑﺪون اﺳﻴﺪ‪.‬‬

‫ﮔﻠﻮﺗﺎراﻟﺪﻳﻴــﺪ ﺑــﻪ دﻟﻴــﻞ ﺗﻜﻤﻴــﻞ ﺳــﺎﺧﺘﺎر ژل و ﻛــﺎﻫﺶ ﺗﺤــﺮك‬
‫زﻧﺠﻴﺮهﻫﺎ ﺗﻐﻴﻴﺮات درﺻﺪ ﺗﻮرم ﻛﻢ ﻣﻲﺷﻮد‪.‬‬

‫ﺟﺪول ‪ -1‬ﺧﻮاص ﻛﺸﺸﻲ ﻓﻴﻠﻢﻫﺎي ﭘﻠﻲوﻳﻨﻴﻞ اﻟﻜﻞ ﺷﺒﻜﻪاي ﺷﺪه‪.‬‬

‫ﻧﺘﺎﻳﺞ آزﻣﻮن ﻛﺸﺶ ﻧﻤﻮﻧﻪﻫﺎي ﺷﺒﻜﻪاي ﺷﺪه ﺑـﻪ روش ﺷـﻴﻤﻴﺎﻳﻲ و‬
‫ﻧﻤﻮﻧﻪ‬

‫ﭘﺮﺗﻮي در ﺟﺪول ‪ 1‬ﻧﺸﺎن داده ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬در اﻳﻦ ﺑﺮرﺳﻲ‪ ،‬ﻧﻤﻮﻧـﻪي‬
‫ﺗﻬﻴﻪ ﺷﺪه ﺑﻪ روش ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ در ﻣﺤﻴﻂ ﻓﺎﻗـﺪ اﺳـﻴﺪ ﺑـﻪ ﻋﻠـﺖ داﺷـﺘﻦ‬

‫ﻓﻴﻠﻢ ﭘﻠﻲوﻳﻨﻴﻞ اﻟﻜﻞ‬
‫ﺷﺒﻜﻪاي ﺷﺪهي‬
‫ﭘﺮﺗﻮي‬
‫ﻓﻴﻠﻢ ﭘﻠﻲوﻳﻨﻴﻞ اﻟﻜﻞ‬
‫ﺷﺒﻜﻪاي ﺷﺪهي‬
‫ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ در ﻣﺤﻴﻂ‬
‫ﺣﺎوي اﺳﻴﺪ‬

‫ﺟﻤﻊﺷﺪﮔﻲ و ﻋﺪم ﺑﺮﺧﻮرداري از ﻗﺎﺑﻠﻴـﺖ ﻛـﺸﺶ اﻧﺘﺨـﺎب ﻧـﺸـﺪ‪.‬‬
‫ﺑﺮ اﺳﺎس اﻃﻼﻋـﺎت ﺟـﺪول ‪ ،1‬در ﻫﺮ دو ﻧﻤﻮﻧﻪي ﺷﺒﻜﻪاي ﺷـﺪهي‬
‫ﭘﺮﺗﻮي و ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ‪ ،‬ﺧﻮاص ﻛﺸﺸﻲ در ﺣﺎﻟﺖ ﺗـﺮ ﻧـﺴﺒﺖ ﺑـﻪ ﺣﺎﻟـﺖ‬

‫‪١٨‬‬

‫ﺣﺎﻟﺖ ﺧﺸﻚ‬
‫ازدﻳﺎد ﻃﻮل در‬
‫اﺳﺘﺤﻜﺎم‬
‫ﻧﻘﻄﻪي ﺷﻜﺴﺖ‬
‫ﻛﺸﺸﻲ‬
‫)‪(%‬‬
‫)‪(MPa‬‬
‫‪29 /1±1/39‬‬

‫‪42 /59±0/6‬‬

‫‪398 /67±6/1‬‬

‫‪34±2/8‬‬

‫ﺣﺎﻟﺖ ﺗﺮ‬
‫ازدﻳﺎد ﻃﻮل در‬
‫اﺳﺘﺤﻜﺎم‬
‫ﻧﻘﻄﻪي ﺷﻜﺴﺖ‬
‫ﻛﺸﺸﻲ‬
‫)‪(%‬‬
‫)‪(MPa‬‬
‫‪0 /9032±0/05‬‬

‫‪1 /80±0/28‬‬

‫‪352±5/67‬‬

‫‪7 /5±0/7‬‬

‫ﻣﺠﻠﻪ ﻋﻠﻮم و ﻓﻨﻮن ﻫﺴﺘﻪاي‪ ،‬ﺷﻤﺎره ‪1388 ،50‬‬

‫ﻧﺘﺎﻳﺞ ﺟﺬب ﻳﻮنﻫﺎي ﻓﻠﺰي ﺗﻮﺳﻂ ﻓﻴﻠﻢﻫـﺎي ﺷـﺒﻜﻪاي ﺷـﺪه در‬
‫ﺷﻜﻞﻫﺎي ‪ 5‬و ‪ 6‬ﻧﻤـﺎﻳﺶ داده ﺷـﺪهاﻧـﺪ‪ .‬ﻣـﺸﺎﻫﺪه ﻣـﻲﺷـﻮد ﻛـﻪ ﺑـﺎ‬
‫ﻣﻴﺰان ﺟﺬب )‪(mg/g‬‬

‫اﻓﺰاﻳﺶ ‪ pH‬ﻣﺤﻠﻮل ﻣﻴﺰان ﺟﺬب اﻓﺰاﻳﺶ ﻣﻲﻳﺎﺑﺪ‪ .‬اﻳﻦ ﺑـﺪان ﻋﻠـﺖ‬
‫اﺳﺖ ﻛﻪ در ‪pH‬ﻫﺎي ﭘﺎﻳﻴﻦ ﻳﻮن ﻫﻴﺪروژن ﺑﻪ دﻟﻴﻞ ﻏﻠﻈـﺖ ﺑـﺎﻻﻳﺶ‬
‫ﺑﺮاي اﻳﺠﺎد ﭘﻴﻮﻧﺪ ﺑﺎ ﺟﺎيﮔﺎهﻫﺎي ﻣﻮﺟﻮد روي ﺟﺎذب ﺑﺎ ﻓﻠﺰ رﻗﺎﺑﺖ‬

‫)‪Ni (500 ppm‬‬
‫)‪Ni (80 ppm‬‬
‫)‪Mn (500 ppm‬‬
‫)‪Mn (80 ppm‬‬

‫ﻣﻲﻛﻨﺪ و از آن ﺟﺎ ﻛﻪ ﮔﺮوهﻫـﺎي ﻋـﺎﻣﻠﻲ روي ﺟـﺎذب اﺳـﻴﺪﻫﺎي‬
‫ﺿﻌﻴﻔﻲ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﮔﺮوهﻫﺎي ﻫﻴﺪروﻛﺴﻴﻞ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻛﻪ در ‪pH‬ﻫﺎي ﭘـﺎﻳﻴﻦ‬

‫‪pH‬‬

‫ﭘﺮوﺗﻮﻧﻪ ﻣﻲﺷﻮﻧﺪ‪ ،‬ﻣﻴﺰان ﺟﺬب ﻛﺎﻫﺶ ﻣﻲﻳﺎﺑﺪ‪ .‬اﻣﺎ ﻫﻤﺎن ﻃـﻮر ﻛـﻪ‬

‫ﺷﻜﻞ ‪ -6‬ﻧﻤﻮدار ﺗﻐﻴﻴﺮات ﻣﻴﺰان ﺟﺬب ﻧﻴﻜﻞ و ﻣﻨﮕﻨﺰ در ﻏﻠﻈﺖﻫـﺎي ﻣﺨﺘﻠـﻒ‬

‫‪ pH‬اﻓﺰاﻳﺶ ﻣﻲﻳﺎﺑﺪ ﻏﻠﻈـﺖ ﻳـﻮنﻫـﺎي ﻫﻴـﺪروژن ﻛـﺎﻫﺶ ﻳﺎﻓﺘـﻪ و‬

‫ﺑﺮﺣﺴﺐ ‪ ،pH‬ﺑﺮ روي ﺟﺎذبﻫﺎي ﭘﻠﻲوﻳﻨﻴﻞ اﻟﻜﻞ ﺷﺒﻜﻪاي ﺷﺪهي ﭘﺮﺗﻮي‪.‬‬

‫ﮔﺮوهﻫﺎي ﻋﺎﻣﻠﻲ ﺑﻴﺶﺗـﺮي ﺑـﺮاي ﭘﻴﻮﻧـﺪ ﺑـﺎ ﻓﻠـﺰ در دﺳـﺘﺮس ﻗـﺮار‬
‫ﻣﻲﮔﻴﺮﻧﺪ‪ .‬ﻫﻢﭼﻨﻴﻦ ﻧﺘﺎﻳﺞ ﻧﺸﺎن ﻣﻲدﻫﻨﺪ ﻛﻪ ﺗﺤﺖ ﺷﺮاﻳﻂ ﻋﻤﻠﻴـﺎﺗﻲ‬

‫‪ -4‬ﻧﺘﻴﺠﻪﮔﻴﺮي‬

‫ﻛﺎﻣﻼً ﻳﻜﺴﺎن )دﻣﺎ‪ ،‬ﻣﻴﺰان ﺟﺎذب‪ ،‬ﺣﺠـﻢ ﻣﺤﻠـﻮل‪ ،‬ﻏﻠﻈـﺖ اوﻟﻴـﻪ و‬

‫در اﻳــﻦ ﺗﺤﻘﻴــﻖ‪ ،‬ﺷــﺒﻜﻪاي ﺷــﺪن ﭘﺮﺗــﻮي و ﺷــﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﻓــﻴﻠﻢﻫــﺎي‬

‫‪ (pH‬ﻣﻴﺰان ﺟﺬب ﻧﻴﻜﻞ ﺑﻴﺶﺗﺮ از ﻣﻨﮕﻨـﺰ ﻣـﻲﺑﺎﺷـﺪ‪ .‬ﻟـﺬا ﻣـﺸﺨﺺ‬

‫ﭘﻠﻲوﻳﻨﻴﻞ اﻟﻜﻞ ﺑﺮاي ﺗﻬﻴﻪي ﻧﻮﻋﻲ ﺟﺎذب ﭘﻠﻲﻣﺮي ﺑﺮاي ﻳـﻮنﻫـﺎي‬

‫ﻣﻲﺷﻮد ﻛﻪ ﻋﻼوه ﺑﺮ ﺷﺮاﻳﻂ ﻋﻤﻠﻴﺎﺗﻲ‪ ،‬وﻳﮋﮔﻲﻫﺎ و ﻣﺸﺨﺼﺎت ﻳـﻮن‬

‫ﻓﻠﺰي ﻣﻮرد ﺑﺮرﺳﻲ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺖ‪ .‬ﻧﺘﺎﻳﺞ ﻧﺸﺎن دادﻧﺪ ﻛﻪ ﺑﺎ ﺗﺎﺑﺶدﻫـﻲ‬

‫ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺷﻌﺎع ﻳﻮن‪ ،‬ﻃﺒﻴﻌﺖ ﻳﻮن‪ ،‬ﺳﺎﺧﺘﺎر ﻣﻮﻟﻜﻮﻟﻲ و ‪ . . .‬ﻧﻴﺰ در ﻣﻴﺰان‬

‫ﻓــﻴﻠﻢ ﭘﻠــﻲوﻳﻨﻴــﻞ اﻟﻜــﻞ ﺗــﺎ دز ‪ 100‬ﻛﻴﻠــﻮﮔﺮي در ﻣﺤــﻴﻂ ﺧــﺸﻚ‬

‫ﺟــﺬب ﻣ ـﺆﺛﺮ ﻣــﻲﺑﺎﺷــﺪ‪ .‬از آن ﺟــﺎ ﻛــﻪ ﻧﻴﻜــﻞ داراي ﺷــﻌﺎع ﻳــﻮﻧﻲ‬

‫ﻫﻴﭻﮔﻮﻧﻪ ژﻟﻲ ﺗﺸﻜﻴﻞ ﻧﻤﻲﺷﻮد‪ ،‬وﻟـﻲ ﺗـﺎﺑﺶدﻫـﻲ ﻓـﻴﻠﻢ در ﻣﺤـﻴﻂ‬

‫ﻛﻮﭼﻚﺗﺮي ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻣﻨﮕﻨﺰ اﺳﺖ‪ ،‬راﺣﺖﺗﺮ ﻣﻲﺗﻮاﻧـﺪ ﺧـﻮد را ﺑـﻪ‬

‫آﺑﻲ ﺣﺎوي اﺳﻴﺪ ﻣﻨﺠـﺮ ﺑـﻪ ﺗـﺸﻜﻴﻞ ژل ﮔﺮدﻳـﺪ ﻛـﻪ ﺑـﺎ اﻓـﺰاﻳﺶ دز‬

‫ﮔﺮوهﻫﺎي ﺟﺬبﻛﻨﻨﺪه ﺳﺎﺧﺘﺎر ﺟﺎذب ﻛﻪ در اﻳـﻦ ﺟـﺎ ﮔـﺮوهﻫـﺎي‬

‫ﺗﺎﺑﺶدﻫﻲ ﻣﻴﺰان ژل اﻓﺰاﻳﺶ ﻳﺎﻓﺖ‪.‬‬

‫اﻛﺴﻴﮋندار ﻣﻲﺑﺎﺷﺪ ﺑﺮﺳﺎﻧﺪ‪ .‬در ﻧﺘﻴﺠﻪ ﭘﻴﻮﻧـﺪ ﺑـﻴﺶﺗـﺮي ﺑـﺎ ﺟـﺎذب‬

‫در روش ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ‪ ،‬ﺣﻀﻮر اﺳﻴﺪ ﺑﺎﻋﺚ اﻓﺰاﻳﺶ ﻗﺎﺑـﻞ ﺗﻮﺟـﻪ ژل‬

‫ﺑﺮﻗﺮار ﻛﺮده و ﻣﻴﺰان ﺟﺬب آن ﺑﻴﺶﺗﺮ ﻣﻲﺷﻮد‪ .‬ﻋـﻼوه ﺑـﺮ اﻳـﻦ ﺑـﺎ‬

‫ﮔﺮدﻳﺪ و در ﻣﺤﻴﻂ ﺑﺪون اﺳﻴﺪ ﻣﻴـﺰان ژل ﺗـﺸﻜﻴﻞ ﺷـﺪه ﺑـﻪ ﻣﻘـﺪار‬

‫اﻓﺰاﻳﺶ ﻏﻠﻈﺖ ﻳﻮن از ‪ 80ppm‬ﺑﻪ ‪ 500ppm‬ﻣﻴﺰان ﺟﺬب اﻓﺰاﻳﺶ‬

‫ﮔﻠﻮﺗﺎراﻟﺪﻳﻴﺪ ﻣﺼﺮﻓﻲ ﺑﺴﺘﮕﻲ داﺷﺖ‪ .‬ﻧﺘﺎﻳﺞ ﺑﻪ دﺳﺖ آﻣـﺪه ﺣـﺎﻛﻲ‬

‫ﻣﻲﻳﺎﺑﺪ‪ .‬ﻋﻠﺖ اﻳﻦ اﻣﺮ آن اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺎ اﻓﺰاﻳﺶ ﻏﻠﻈﺖ ﻳﻮنﻫﺎي ﻓﻠﺰي‬

‫از آن اﺳﺖ ﻛـﻪ درﺻـﺪ ﺗـﻮرم ژل ﺣﺎﺻـﻞ از روش ﭘﺮﺗـﻮي ﺑـﺴﻴﺎر‬

‫اﺣﺘﻤﺎل ﺑﺮﺧﻮرد اﻳﻦ ﻳـﻮنﻫـﺎ ﺑـﺎ ﺟـﺎذب اﻓـﺰاﻳﺶ ﻳﺎﻓﺘـﻪ و در ﻧﺘﻴﺠـﻪ‬

‫ﺑﻴﺶﺗﺮ از ژل ﺗﻬﻴﻪ ﺷﺪه ﺑﻪ روش ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﻧﺘــﺎﻳﺞ آزﻣــﻮن ﻛﺸــﺸﻲ ﻧــﺸﺎن داد ﻛــﻪ روش ﺷــﺒﻜﻪاي ﺷــﺪن‬

‫ﻣﻴﺰان ﭘﻴﻮﻧﺪ ﺑﻴﻦ ﺟﺎذب و ﻳﻮن ﻓﻠﺰي اﻓﺰاﻳﺶ ﻣﻲﻳﺎﺑﺪ‪.‬‬

‫ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﺑﺎﻋﺚ ﺗﻬﻴﻪي ﻓﻴﻠﻤﻲ ﻣـﺴﺘﺤﻜﻢ و ﺧـﺸﻚ و روش ﭘﺮﺗـﻮي‬
‫ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ ﺗﻬﻴﻪي ﻓﻴﻠﻢ اﻧﻌﻄﺎفﭘـﺬﻳﺮ ﻣـﻲﮔـﺮدد ﺑﻨـﺎﺑﺮاﻳﻦ ﺑـﺎ ﺗﻮﺟـﻪ ﺑـﻪ‬
‫ﻣﻴﺰان ﺟﺬب )‪(mg/g‬‬

‫ﻛﺎرﺑﺮد ﻣﻮردﻧﻈﺮ ﻣﻲﺗﻮان روش ﻣﻨﺎﺳﺐ را ﺑﺮﮔﺰﻳﺪ‪.‬‬

‫)‪Ni (500 ppm‬‬
‫)‪Ni (80 ppm‬‬
‫)‪Mn (500 ppm‬‬
‫)‪Mn (80 ppm‬‬

‫ﻧﺘﺎﻳﺞ ﻫﻢﭼﻨﻴﻦ ﻧﺸﺎن داد ﻛﻪ ﻣﻴﺰان ﺟﺬب ﺗﻮﺳـﻂ ﺟـﺎذب ﺗـﺎﺑﻌﻲ‬
‫از ‪ ،pH‬ﻏﻠﻈﺖ اوﻟﻴﻪ و ﻧﻮع ﻓﻠﺰ ﻣﻮﺟﻮد در ﻣﺤﻠﻮل و ﻧﻴﺰ ﻧﻮع ﺟﺎذب‬
‫ﻣﻲﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﺑﻪ ﻃﻮري ﻛﻪ ﺑﺎ اﻓﺰاﻳﺶ ‪ pH‬ﻣﺤﻠﻮل ﻣﻴﺰان ﺟـﺬب ﺗﻮﺳـﻂ‬
‫ﻫﺮ دو ﻧﻮع ﺟﺎذب اﻓﺰاﻳﺶ ﻳﺎﻓـﺖ‪ .‬ﻫـﻢﭼﻨـﻴﻦ ﻣـﺸﺨﺺ ﺷـﺪ ﻛـﻪ در‬

‫‪pH‬‬

‫ﺷﺮاﻳﻂ ﻋﻤﻠﻴﺎﺗﻲ ﻛﺎﻣﻼً ﻳﻜﺴﺎن )دﻣﺎ‪ ،‬ﺣﺠﻢ ﻣﺤﻠـﻮل‪ ،‬ﻏﻠﻈـﺖ اوﻟﻴـﻪ‪،‬‬

‫ﺷﻜﻞ ‪ -5‬ﻧﻤﻮدار ﺗﻐﻴﻴﺮات ﻣﻴﺰان ﺟﺬب ﻧﻴﻜﻞ و ﻣﻨﮕﻨﺰ در ﻏﻠﻈﺖﻫـﺎي ﻣﺨﺘﻠـﻒ‬

‫‪ ،pH‬ﻣﻴﺰان ﺟﺎذب( ﻣﻴﺰان ﺟﺬب ﻧﻴﻜﻞ ﺑﺴﻴﺎر ﺑﻴﺶﺗﺮ از ﻣﻨﮕﻨﺰ ﺑـﻮد‪.‬‬

‫ﺑﺮﺣﺴﺐ ‪ ،pH‬ﺑﺮ روي ﺟﺎذبﻫﺎي ﭘﻠﻲوﻳﻨﻴﻞ اﻟﻜﻞ ﺷﺒﻜﻪاي ﺷﺪهي ﺷـﻴﻤﻴﺎﻳﻲ در‬

‫ﻟﺬا ﻋﻼوه ﺑﺮ ﺷﺮاﻳﻂ ﻣﺤﻴﻄﻲ‪ ،‬وﻳﮋﮔﻲﻫﺎ و ﻣﺸﺨﺼﺎت ﻳـﻮن ﻣﻮﺟـﻮد‬

‫ﻣﺤﻴﻂ ﺣﺎوي اﺳﻴﺪ‪.‬‬

‫در ﻣﺤﻠﻮل ﻧﻴﺰ ﺑﺮ ﻣﻴﺰان ﺟﺬب ﺗﺄﺛﻴﺮﮔﺬار اﺳﺖ‪.‬‬
‫‪١٩‬‬

. . .‫ ﻣﻘﺎﻳﺴﻪي‬:‫ﺗﻬﻴﻪي ﻓﻴﻠﻢﻫﺎي ﺟﺎذب ﭘﻠﻲوﻳﻨﻴﻞ اﻟﻜﻞ‬

‫ﺑﻪ ﻃﻮر ﻛﻠﻲ ﻣﺸﺨﺺ ﺷﺪ ﻛﻪ ﺟـﺎذب ﺷـﺒﻜﻪاي ﺷـﺪه ﺑـﻪ روش‬

References:

‫ﭘﺮﺗﻮي ﺑﺮاي ﻓﺮاﻳﻨﺪﻫﺎي ﺟـﺬب از آب ﻣﻨﺎﺳـﺐﺗـﺮ ﺑـﻮده و ﺟـﺎذب‬

1. W.H. Philipp, L.C. Hsu, “Three methods for in
situ cross-linking of Polyvinyl alcohol films for
application as ion-conducting membranes in
potassium hydroxide electrolyte,” NASA
Technical Paper 1407, Scientific and Technical
Information Office (1979).

‫ﺷﺒﻜﻪاي ﺷﺪه ﺑﻪ روش ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ در ﻓﺮاﻳﻨـﺪﻫﺎي ﺟـﺬب ﻳـﻮن ﻓﻠـﺰي‬

2. S.L. Bourke, et al, “A photo-crosslinked poly
(vinyl alcohol) hydrogel growth factor release
vehicle for wound healing applications,” AAPS
Pharm. Sci, 5 (4), 33-48 (2003).

‫ ﻛﺎرﺷـﻨﺎس آزﻣﺎﻳـﺸﮕﺎه ﻣﺤـﻴﻂ‬،‫ﺑﺪﻳﻦوﺳﻴﻠﻪ از ﺧﺎﻧﻢ ﺳﻮﻟﻤﺎز ﺗﻘـﻮي‬

.‫ﻣﻮﻓﻖﺗﺮ ﻋﻤﻞ ﻣﻲﻛﻨﺪ‬
‫ﺗﺸﻜﺮ و ﻗﺪرداﻧﻲ‬
‫ ﺑﻪ ﺟﻬﺖ اﻧﺠﺎم آزﻣﻮنﻫﺎي ﺟﺬب اﺗﻤﻲ ﺗـﺸﻜﺮ‬،‫زﻳﺴﺖ ﭘﮋوﻫﺸﻜﺪه‬
.‫و ﻗﺪرداﻧﻲ ﻣﻲﮔﺮدد‬

3. S.Y. Park, S.T. Jun, K.S. Marsh, “Physical
properties of PVOH/Chitosan blended films
cast
from
different
solvents,
Food
Hydrocolloids,” 15, 499-502 (2001).
4. S.B. Bahrami, S.S. Kordestani, H. Mirzadeh, P.
Mansoori, “Poly (vinyl alcohol)-chitosan
blends: preparation, mechanical and physical
properties,” Iran. Polym. J, 12, 139-146 (2003).
5. D.A. Devi, B. Smitha, S. Sridhar, T.M.
Aminabhavi, “Dehydration of 1, 4-dioxane
through blend membranes of poly (vinyl
alcohol) and chitosan by prevaporation,” J.
Membr. Sci, 280, 138-147 (2006).
6. A. Svang-Ariyaskul, et al, “Blended chitosan
and polyvinyl alcohol membranes for the
prevaporation dehydration of isopropanol,” J.
Membr. Sci, 280, 815-823 (2006).
7. J.M. Wasikiewicz, N. Nagasawa, M. Tamada,
H. Mitomo, F. Yoshii, “Adsorption of metal
ions
by
carboxymethylchitin
and
carboxymethylchitosan hydrogels,” Nuclear
Instruments and Methods in Physics Research,
B 236, 617-623 (2005).
8. E.A. Hegazy, A.M. El-Nagar, M.M. Senna,
A.H. Zahran, “Removal of industrial pollutants
from wastewaters by graft copolymers,”
International Conference on hazardous waste:
sources, effect and management, Cairo-Egypt
(1998).
9. J.A. Kiernan, “Formaldehyde, formalin,
paraformaldehyde and glutaraldehyde: what
they are and what they do,” Microscopy Today,
1, 8-12 (2000).

٢٠