You are on page 1of 6

J. of Nuclear Sci. and Tech.

‫ﻣﺠﻠﻪ ﻋﻠﻮم و ﻓﻨﻮن ﻫﺴﺘﻪاي‬

No. 50, pp. 68-73, 2010

1388 ،68-73 ‫ ﺻﻔﺤﺎت‬،50 ‫ﺷﻤﺎره‬

‫اﺳﺘﻔﺎده از ﺑﺎرﻳﻜﻪﻫﺎي اﻟﻜﺘﺮوﻧﻲ ﺑﺮاي رﻧﮓزداﻳﻲ ﻣﺤﻠﻮلﻫﺎي آﺑﻲ رﻧﮕﺰاﻫﺎي رآﻛﺘﻴﻮ و‬
‫اﺳﻴﺪي در ﺣﻀﻮر آب اﻛﺴﻴﮋﻧﻪ‬
‫ ﻣﺤﺴﻦ ﻃﺒﺴﻲ‬،3‫ ﻋﺒﺎس ﺑﻬﺠﺖ‬،2‫ ﻋﻠﻲﻣﺤﻤﺪ ﺣﺎﺟﻲﺷﻌﺒﺎﻧﻲ‬،1‫ ﻣﻨﻴﺮه ﺧﻴﺮﺧﻮاه‬،1‫ ﻓﺎﻃﻤﻪ اﻧﻮري‬،1*‫ﻣﺤﻤﺪرﺿﺎ ﭘﺎرﺳﺎﺋﻴﺎن‬

1

‫ اﻳﺮان‬-‫ ﻳﺰد‬،89175-389 :‫ ﺻﻨﺪوق ﭘﺴﺘﻲ‬،‫ ﺳﺎزﻣﺎن اﻧﺮژي اﺗﻤﻲ اﻳﺮان‬،‫ ﭘﮋوﻫﺸﮕﺎه ﻋﻠﻮم و ﻓﻨﻮن ﻫﺴﺘﻪاي‬،‫ ﭘﮋوﻫﺸﻜﺪه ﻛﺎرﺑﺮد ﭘﺮﺗﻮﻫﺎ‬-1
‫ اﻳﺮان‬-‫ ﻳﺰد‬،79178-741 :‫ ﺻﻨﺪوق ﭘﺴﺘﻲ‬،‫ داﻧﺸﮕﺎه ﻳﺰد‬،‫ داﻧﺸﻜﺪه ﺷﻴﻤﻲ‬-2
‫ اﻳﺮان‬-‫ ﻳﺰد‬،79178-741 :‫ ﺻﻨﺪوق ﭘﺴﺘﻲ‬،‫ داﻧﺸﮕﺎه ﻳﺰد‬،‫ داﻧﺸﻜﺪه ﻓﻴﺰﻳﻚ‬-3

‫( ﭘﺮﺗﻮدﻫﻲ ﺷﺪه ﺑﺎ ﺑﺎرﻳﻜﻪﻫﺎي‬AR151) ‫( و‬RB5) ‫ ﺗﺨﺮﻳﺐﭘﺬﻳﺮي و رﻧﮓزداﻳﻲ رﻧﮓﻫﺎي ﺗﺠﺎري رآﻛﺘﻴﻮ و اﺳﻴﺪي‬،‫ در اﻳﻦ ﺗﺤﻘﻴﻖ‬:‫ﭼﻜﻴﺪه‬
.‫ ﻛﻴﻠﻮﮔﺮي ﭘﺮﺗﻮدﻫﻲ ﺷﺪﻧﺪ‬9 ‫ و‬6 ،3 ،1 ‫ ﺗﺎ دزﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ‬100ppm ‫ ﻣﺤﻠﻮل آﺑﻲ ﻫﺮ دو رﻧﮓ ﺑﺎ ﻏﻠﻈﺖ‬.‫اﻟﻜﺘﺮوﻧﻲ ﻣﻮرد ﺑﺮرﺳﻲ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ‬
‫ ﻋﻼوه ﺑﺮ اﻳﻦ اﺛﺮ دز ﺟﺬﺑﻲ و اﻓﺰاﻳﺶ آب اﻛﺴﻴﮋﻧﻪ ﺑﺮ‬.‫ و اﻛﺴﻴﮋن ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز آنﻫﺎ آزﻣﺎﻳﺶ ﺷﺪ‬pH ،‫ ﻣﻴﺰان رﻧﮓزداﻳﻲ‬،‫ﺗﻐﻴﻴﺮات ﻃﻴﻒ ﺟﺬﺑﻲ‬
‫ ﻧﺘﺎﻳﺞ آزﻣﺎﻳﺶﻫﺎ ﻧﺸﺎن داد ﻛﻪ ﻣﺤﻠﻮل رﻧﮕﻲ رﻧﮓﻫﺎي رآﻛﺘﻴﻮ و اﺳﻴﺪي ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﺆﺛﺮي ﺑﺎ‬.‫ ﻣﻮرد ﺑﺤﺚ و ﺑﺮرﺳﻲ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ‬RB5 ‫روي رﻧﮓ‬
9kGy ‫ ﺑﻪ ﺳﺮﻋﺖ ﻛﺎﻫﺶ ﻳﺎﻓﺘﻪ و در دز‬1kGy ‫ در دز‬AR151 ‫ و‬RB5 ‫ ﻧﻮار ﺟﺬﺑﻲ رﻧﮓﻫﺎي‬.‫ﭘﺮﺗﻮﻫﺎي اﻟﻜﺘﺮوﻧﻲ ﺗﺨﺮﻳﺐ و رﻧﮓزداﻳﻲ ﻣﻲﺷﻮﻧﺪ‬
‫ ﺑﻪ ﺑﺎﻻﺗﺮ از‬1kGy ‫ و در دز‬5mmol/L ‫ ﺑﺎ اﻓﺰاﻳﺶ ﻏﻠﻈﺖ آب اﻛﺴﻴﮋﻧﻪ ﺗﺎ‬RB5 ‫ ﻫﻢﭼﻨﻴﻦ ﻣﻴﺰان رﻧﮓزداﻳﻲ ﻣﺤﻠﻮل‬.‫ﺗﻘﺮﻳﺒﺎً ﺑﻪ ﻃﻮر ﻛﺎﻣﻞ ﻧﺎﭘﺪﻳﺪ ﮔﺮدﻳﺪ‬
.‫ ﻣﺤﻠﻮلﻫﺎي رﻧﮕﻲ ﻣﻮرد آزﻣﺎﻳﺶ ﻧﻴﺰ ﺑﻪ دﻟﻴﻞ ﺗﻮﻟﻴﺪ اﺳﻴﺪﻫﺎي آﻟﻲ و ﻣﻌﺪﻧﻲ ﻛﺎﻫﺶ ﻳﺎﻓﺖ‬pH .‫ رﺳﻴﺪ‬%99/78

‫ آب اﻛﺴﻴﮋﻧﻪ‬،‫ رﻧﮓزداﻳﻲ و ﺗﺨﺮﻳﺐﭘﺬﻳﺮي‬،‫ رﻧﮓﻫﺎي رآﻛﺘﻴﻮ و اﺳﻴﺪي‬،‫ ﭘﺮﺗﻮﻫﺎي اﻟﻜﺘﺮوﻧﻲ‬:‫واژهﻫﺎي ﻛﻠﻴﺪي‬

Electron Beam Process for Decoloration of Reactive and Acid Dyes in
Aqueous Solution in Presence of H2O2
M.R. Parsaeian*1, F. Anvari1, M. Kheirkhah1, A.M. Haji Shabani2, A. Behjat3, M. Tabasi1
1- Radiation Application Research School, Nuclear Science and Technology Research Institute, AEOI, P.O. Box: 89175-389, Yazd-Iran
2- Department of Chemistry, University of Yazd, P.O.Box: 89178-741, Yazd - Iran
3- Department of Physics, University of Yazd, P.O.Box: 89178-741, Yazd - Iran

Abstract: In this study, degradation and decoloration of reactive and acid commercial dyes (C.I.
Reactive Black 5 and C.I. Acid Red 151) in water under the irradiation with electron beams were
investigated. Both dyes in aqueous solutions with the concentration of 100 ppm were irradiated at
different doses of 1, 3, 6 and 9 kGy. The changes of the absorption spectra, degree of decoloration, pH,
and chemical oxygen demand (COD) were analyzed. In addition to the influence of the absorbed dose the
hydrogen peroxide additions on RB5 dye are discussed. The experimental results show that the reactive
and acid dyes in aqueous solutions can be effectively degradiated by irradiation with the electron beam.
The absorption bands for RB5 and AR151 decreased rapidly at 1kGy irradiation dose and disappeared
almost completely at 9kGy. Also the degree of decoloration of RB5 solution at 1kGy dose and with the
concentrations of H2O2 up to 5mmol/L was higher than 99.78%. Due to the production of organic and
inorganic acidic anions the pH decreased during the irradiation.

Keywords: Electron Beams, Reactive and Acid Dyes, Decoloration and Decomposition, H2O2

*email: parsaeian@yrpc.ir

88/2/15 :‫ ﺗﺎرﻳﺦ ﭘﺬﻳﺮش ﻣﻘﺎﻟﻪ‬87/9/12 :‫ﺗﺎرﻳﺦ درﻳﺎﻓﺖ ﻣﻘﺎﻟﻪ‬

۶۸

‫ﻣﺠﻠﻪ ﻋﻠﻮم و ﻓﻨﻮن ﻫﺴﺘﻪاي‪ ،‬ﺷﻤﺎره ‪1388 ،50‬‬

‫‪ -1‬ﻣﻘﺪﻣﻪ‬

‫‪−‬‬
‫‪ (e aq‬ﻳــﺎ رادﻳﻜــﺎل ﻫﻴــﺪروژن ) ‪(H‬‬
‫اﻟﻜﺘــﺮون آب ﭘﻮﺷــﻲﺷ ـﺪه )‬

‫آب ﻳﻜﻲ از ﻣﻮﻫﺒﺖﻫـﺎي ﺑـﺰرگ اﻟﻬـﻲ اﺳـﺖ ﻛـﻪ ﺑﻨﻴـﺎن ﻫـﺮ ﭼﻴـﺰ‬

‫ﺳﻮدﻣﻨﺪﺗﺮ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪ .‬ﻳﻚ ﻣﻨﺒﻊ ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺑﺮاي ﺗﻮﻟﻴـﺪ ﻫـﺮ دو ﮔﻮﻧـﻪ‬

‫زﻧﺪهاي ﺑﺮ آن ﻧﻬﺎده ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﻫﻢزﻣﺎن ﺑﺎ ﮔﺴﺘﺮش ﺳﺮﻳﻊ ﺻﻨﻌﺖ و‬

‫رادﻳﻜﺎل اﻛﺴﺎﻳـﺸﻲ‪ -‬ﻛﺎﻫـﺸﻲ ﺟﻬـﺖ ﺗـﺼﻔﻴﻪي ﭘـﺴﺎب‪ ،‬ﭘﺮﺗﻮﻫـﺎي‬

‫رﺷــﺪ ﻓﺰاﻳﻨــﺪهي ﺟﻤﻌﻴــﺖ‪ ،‬ﻧﻴــﺎز ﺑــﻪ آب )ﺻــﻨﻌﺘﻲ‪ ،‬ﻛــﺸﺎورزي و‬

‫ﻳﻮﻧﻨﺪه ﻣﻲﺑﺎﺷﺪ ]‪ .[5‬ﭘﺮﺗﻮدﻫﻲ آب ﺑﺎ ﭘﺮﺗﻮﻫﺎي اﻟﻜﺘﺮوﻧـﻲ ﻳـﺎ ﺗـﺎﺑﺶ‬

‫آﺷــﺎﻣﻴﺪﻧﻲ( ﻧﻴــﺰ ﺑــﻪ ﺷــﺪت اﻓــﺰاﻳﺶ ﻳﺎﻓﺘــﻪ اﺳــﺖ‪ .‬ﺗــﺄﻣﻴﻦ آب ﺑــﻪ‬

‫ﮔﺎﻣﺎ‪ ،‬ﺳﺒﺐ ﺗـﺸﻜﻴﻞ ﮔﻮﻧـﻪﻫـﺎي ﺑﺮاﻧﮕﻴﺨﺘـﻪ‪ ،‬رادﻳﻜـﺎلﻫـﺎي آزاد و‬

‫روشﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ از ﺟﻤﻠﻪ ﺗﺼﻔﻴﻪي ﭘﺴﺎبﻫﺎي ﺷـﻬﺮي و ﺻـﻨﻌﺘﻲ ﺑـﻪ‬

‫ﻳﻮنﻫﺎ ﻣﻲﺷﻮد ]‪ 6‬ﺗﺎ ‪ .[9‬اﻟﻜﺘـﺮونﻫـﺎي ﭘﺮاﻧـﺮژي ﻗﺎدرﻧـﺪ ﺑـﺎ اﻧﺘـﺸﺎر‬

‫ﻣﻨﻈﻮر اﺳﺘﻔﺎدهي ﻣﺠﺪد از آن در ﻛﺸﺎورزي و ﺻﻨﻌﺖ از راﻫﻜﺎرﻫﺎﻳﻲ‬

‫اﻧﺮژي در درون آب ﻫﺰاران واﻛﻨﺶ ﺛﺎﻧﻮﻳﻪ آﻏـﺎز ﻧﻤﺎﻳﻨـﺪ‪ .‬راﻧـﺪﻣﺎن‬

‫)‪( 5‬‬

‫اﺳﺖ ﻛﻪ ﻣﻮرد ﺗﻮﺟﻪ اﻏﻠﺐ ﻛﺸﻮرﻫﺎ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ ]‪.[1‬‬

‫‪0‬‬

‫ﺗﺒﺪﻳﻞ اﻧﺮژي اﻟﻜﺘﺮون ﺑـﻪ ﻳـﻚ ﻣﺤـﺼﻮل ﺷـﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﺑـﺎ ﻣﻘـﺪار ‪G‬‬

‫)‪( 6‬‬

‫ﻧﮕﺮاﻧــﻲﻫــﺎي زﻳــﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄــﻲ در اﻳــﻦ راﺑﻄــﻪ ﻫﻨﮕــﺎﻣﻲ ﺑــﺮوز‬

‫ﻣﺸﺨﺺ ﻣﻲﺷﻮد‪ .‬ﻣﻘﺪار ‪ ،G‬ﻣﻴﻜﺮوﻣﻮل )‪ (μmol‬ﻣﺤﺼﻮل ﺗﻮﻟﻴﺪ ﺷﺪه‬

‫ﻣﻲﻧﻤﺎﻳﺪ ﻛﻪ ﺑﺨﺶ زﻳﺎدي از آب ﻣﺼﺮف ﺷﺪه ﺑﻪ ﭘﺴﺎبﻫﺎي ﻣﻘﺎوم‬

‫ﻳﺎ از ﺑﻴﻦ رﻓﺘﻪ در ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺑﻪ ازاي ‪ 1‬ژول اﻧﺮژي ﺟﺬب ﺷﺪه اﺳﺖ ]‪.[5‬‬

‫و ﻣﻀﺮ ﺑﺎ ﺗﺨﺮﻳﺐﭘﺬﻳﺮي ﻛﻢ ﺗﺒﺪﻳﻞ ﻣﻲﮔﺮدد‪ .‬ﭘﺴﺎبﻫـﺎي ﻧـﺴﺎﺟﻲ‪،‬‬
‫‪−‬‬
‫‪H 2O ⎯Rad‬‬
‫→⎯‬
‫‪⎯ 0.28OH • + 0.27eaq‬‬

‫ﺑﺎ رﻧﮓ‪ ،‬ﺟﺎﻣﺪﻫﺎي ﻣﻌﻠﻖ‪ ،‬ﻣﻮاد آﻟﻲ ﻛﻠﺮﻳﻨﻪ ﺷﺪه‪ ،‬ﺗﻌﻠﻴـﻖﻛﻨﻨـﺪهﻫـﺎ‪،‬‬
‫ﺑﻌــﻀﻲ از ﻓﻠــﺰات ﺳــﻨﮕﻴﻦ‪ ،pH ،‬اﻛــﺴﻴﮋن ﺷــﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﻣﻮردﻧﻴــﺎز)‪ (1‬و‬

‫‪+ 0.06H • + 0.07 H 2O2 + 0.27H 3O + + 0.05H 2‬‬

‫دﻣﺎي ﻣﺘﻐﻴﺮﺷﺎن ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ ﻣﻲﺷﻮﻧﺪ‪ .‬اﻳﻦ ﭘـﺴﺎبﻫـﺎ ﻛـﻪ از واﺣـﺪﻫﺎي‬

‫)‪(1‬‬

‫رﻧﮕﺮزي و ﻓﺮاﻳﻨﺪﻫﺎي ﭘﺎﻳﺎﻧﻲ ﺻﻨﻌﺖ ﻧﺴﺎﺟﻲ ﺣﺎﺻﻞ ﻣﻲﺷﻮﻧﺪ ﺑﺮاي‬

‫)‪(2‬‬

‫اداﻣﻪي ﺣﻴﺎت ﻣﻮﺟﻮدات ذرهﺑﻴﻨـﻲ)‪ (2‬ﻛـﻪ وﻇﻴﻔـﻪي ﺗﺨﺮﻳـﺐ را ﺑـﺮ‬

‫)‪(3‬‬

‫ﻋﻬﺪه دارﻧﺪ‪ ،‬ﺧﻄﺮﺳﺎز اﺳﺖ‪ .‬رﻧﮓﻫﺎي رآﻛﺘﻴﻮ ﺑﻪ دﻟﻴـﻞ ﺳـﺎﺧﺘﺎر و‬

‫)‪( 4‬‬

‫‪OH • + A → P(Pr oducts )Intermediate‬‬

‫ﻣﺤﺼﻮﻻت ﺣﺎﺻﻞ از ﺗﺨﺮﻳﺐﺷـﺎن ﻣﺎﻧﻨـﺪ آﻣـﻴﻦﻫـﺎي آروﻣﺎﺗﻴـﻚ‪،‬‬

‫)‪( 5‬‬

‫‪P + OH • → Final products‬‬

‫ﺑﺴﻴﺎر ﺳﺮﻃﺎنزا ﻫﺴﺘﻨﺪ ]‪.[2‬‬

‫)‪( 6‬‬

‫‪−‬‬
‫‪eaq‬‬
‫‪+ H 2O2 ⎯Rad‬‬
‫→⎯‬
‫‪⎯ OH • + OH −‬‬

‫ﻣﻄﺎﻟﻌــﺎت ﻧــﺸﺎن داده اﺳــﺖ ﻛــﻪ رﻧــﮓﻫــﺎي آزو)‪ (3‬ﺗﻤــﺎﻳﻠﻲ ﺑــﻪ‬

‫)‪( 7‬‬

‫‪H • + H 2O2 → OH • + H 2O‬‬

‫ﺗﺨﺮﻳﺐزﻳﺴﺘﻲ در ﺷﺮاﻳﻂ ﻫﻮازي ﻧﺪارﻧـﺪ‪ .‬اﻳـﻦ ﻣﻮﺿـﻮع ﻣـﻲﺗﻮاﻧـﺪ‬

‫)‪( 8‬‬

‫‪OH • + H 2O2 → HO2• + H 2O‬‬

‫•‪H • + O2 → HO2‬‬
‫‪−‬‬
‫‪eaq‬‬
‫‪+ O2 → •O2−‬‬

‫ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ رودﺧﺎﻧﻪﻫﺎ را ﺑﻪ ﻃﻮر ﺟﺪي ﺗﺤﺖ ﺗﺄﺛﻴﺮ ﻗﺮار دﻫﺪ‪ .‬در‬
‫ﻧﺘﻴﺠﻪ‪ ،‬اﻳﻦﮔﻮﻧﻪ آﻻﻳﻨﺪهﻫﺎ ﻗﺒﻞ از ﺗﺨﻠﻴـﻪ در ﻣﺤـﻴﻂ زﻳـﺴﺖ ﺑﺎﻳـﺪ از‬

‫در اﻳﻦ ﺗﺤﻘﻴﻖ اﻣﻜﺎن اﺳﺘﻔﺎده از ﺑﺎرﻳﻜـﻪﻫـﺎي اﻟﻜﺘﺮوﻧـﻲ ﺟﻬـﺖ‬
‫)‪( 7‬‬

‫)‪( 8‬‬

‫ﭘﺴﺎبﻫﺎ ﺣﺬف ﮔﺮدﻧﺪ‪ .‬در ﮔﺬﺷﺘﻪ ﻧﻬﺮﻫﺎي ﺣﺎوي رﻧـﮓﻫـﺎي آزو‬

‫ﺗﺨﺮﻳﺐ و رﻧﮓزداﻳﻲ ﻣﺤﻠﻮلﻫـﺎي رﻧﮕـﻲ ‪ RB5‬و ‪، AR151‬‬

‫از ﻃﺮﻳﻖ ﺟﺬب روي ﻛﺮﺑﻦ ﻓﻌﺎل ﻳﺎ اﻧﻌﻘـﺎدﺳـﺎزي ﺷـﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﺗـﺼﻔﻴﻪ‬

‫در ﺣﻀﻮر و در ﻧﺒﻮد آب اﻛﺴﻴﮋﻧﻪ ﺑﺮرﺳﻲ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﻣﺤﻠـﻮلﻫـﺎي‬

‫ﻣﻲﺷﺪﻧﺪ‪ ،‬اﻣﺎ اﻳﻦ روشﻫﺎي ﺳﻨﺘﻲ اﺳﺎﺳﺎً آﻻﻳﻨﺪهﻫﺎ را از ﻓﺎز آﺑﻲ ﺑﻪ‬

‫آﺑﻲ ﻫﺮ دو رﻧﮓ ﺗﺎ دزﻫـﺎي ‪ 1‬ﺗـﺎ ‪ 9kG‬ﭘﺮﺗـﻮدﻫﻲ ﺷـﺪه‪ ،‬ﺗﻐﻴﻴـﺮات‬

‫ﻓﺎز ﺟﺎﻣﺪ اﻧﺘﻘﺎل ﻣﻲدﻫﻨﺪ و ﻣﺸﻜﻼت دﻓـﻊ رﻧـﮓ و ﻣـﻮاد ﺷـﻴﻤﻴﺎﻳﻲ‬

‫ﻃﻴﻒ ﺟﺬﺑﻲ‪ ،pH ،‬ﻫﻢﭼﻨﻴﻦ درﺟﻪي رﻧﮓزداﻳﻲ و ﻣﻴـﺰان ﺣـﺬف‬
‫اﻛﺴﻴﮋن ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﻣﻮردﻧﻴﺎز ارزﻳﺎﺑﻲ ﺷﺪهاﻧﺪ ]‪.[10‬‬

‫ﻫﻢﭼﻨﺎن ﺑﺎﻗﻲ ﻣﻲﻣﺎﻧﺪ ]‪.[3‬‬
‫)‪( 4‬‬

‫ﻓﺮاﻳﻨــﺪﻫﺎي اﻛــﺴﺎﻳﺶ ﭘﻴــﺸﺮﻓﺘﻪ ﻧــﻮع دﻳﮕــﺮي از روشﻫــﺎي‬
‫ﺗﺼﻔﻴﻪ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻛﻪ اﺧﻴﺮاً ﺗﻮﺳـﻌﻪ ﻳﺎﻓﺘـﻪاﻧـﺪ‪ .‬اﻳـﻦ روش ﻋﻤﻮﻣـﺎً ﺷـﺎﻣﻞ‬

‫‪ -2‬ﺑﺨﺶ ﺗﺠﺮﺑﻲ‬

‫ﺗﻮﻟﻴﺪ و اﺳﺘﻔﺎده از ﮔﻮﻧﻪﻫـﺎي اﻛـﺴﻨﺪهي ﻗـﻮي‪ ،‬ﺑـﻪ وﻳـﮋه رادﻳﻜـﺎل‬

‫‪ 1-2‬ﻣﻮاد و دﺳﺘﮕﺎهﻫﺎ‬

‫ﻫﻴﺪروﻛﺴﻴﻞ )‪ (OH0‬اﺳﺖ‪ .‬رادﻳﻜﺎل ﻫﻴﺪروﻛـﺴﻴﻞ ﺗﻮﻟﻴـﺪ ﺷـﺪه در‬

‫از ﻣﺤﻠﻮل آب اﻛﺴﻴﮋﻧﻪي ‪ %30‬ﺗﻬﻴﻪ ﺷﺪه از ﺷﺮﻛﺖ ﻣﺮك آﻟﻤﺎن و‬

‫ﻣﻘﺎﻳﺴﻪ ﺑﺎ ﺳﺎﻳﺮ اﻛﺴﻨﺪهﻫﺎ‪ ،‬از ﭘﺘﺎﻧﺴﻴﻞ اﻛﺴﺎﻳﺸﻲ ﺑـﺎﻻﺗﺮي ﺑﺮﺧـﻮردار‬

‫آب دوﺑﺎر ﺗﻘﻄﻴﺮ ﺷﺪه ﺑﺮاي ﻣﺤﻠﻮلﺳﺎزي اﺳـﺘﻔﺎده ﺷـﺪ‪ .‬رﻧﮕﺰاﻫـﺎي‬

‫ﺑﻮده و ﻗﺎدر اﺳﺖ ﺑﺎ ﺣﻤﻠﻪ ﺑـﻪ آﻻﻳﻨـﺪهﻫـﺎي آﻟـﻲ آنﻫـﺎ را ﺗﺨﺮﻳـﺐ‬

‫ﺗﺠــﺎري آزو اﺳــﻴﺪي و رآﻛﺘﻴــﻮ ‪ RB5‬و ‪) AR151‬ﺷــﻜﻞ ‪ (1‬از‬

‫ﻧﻤﺎﻳﺪ ]‪.[4‬‬

‫ﻛﺎرﺧﺎﻧﺠﺎت ﻳﺰدﺑﺎف ﺗﻬﻴﻪ ﮔﺮدﻳﺪ‪ .‬ﭘﺮﺗﻮدﻫﻲ اﻟﻜﺘﺮوﻧﻲ ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از‬

‫در ﺑﻌـــﻀﻲ از ﻣـــﻮارد ﻣﻴـــﺰان اﻛـــﺴﺎﻳﺶ از ﻃﺮﻳـــﻖ رادﻳﻜـــﺎل‬

‫ﺷــﺘﺎبدﻫﻨــﺪهي اﻟﻜﺘــﺮون ﻣــﺪل ‪ TT200‬ﺳــﺎﺧﺖ ﺷــﺮﻛﺖ ‪IBM‬‬

‫ﻫﻴﺪروﻛﺴﻴﻞ‪ ،‬ﭘﺎﻳﻴﻦ ﺑﻮده و اﺳﺘﻔﺎده از رادﻳﻜﺎلﻫـﺎي ﻛﺎﻫﻨـﺪه ﻣﺎﻧﻨـﺪ‬

‫ﺑﻠﮋﻳﻚ و در ﻇﺮوف ﭘﻠﻲاﺳـﺘﻴﺮﻧﻲ ﺑـﻪ ﺣﺠـﻢ ‪ 200‬ﻣﻴﻠـﻲﻟﻴﺘـﺮ اﻧﺠـﺎم‬
‫‪٦٩‬‬

‫اﺳﺘﻔﺎده از ﺑﺎرﻳﻜﻪﻫﺎي اﻟﻜﺘﺮوﻧﻲ ﺑﺮاي رﻧﮓزداﻳﻲ ‪. . .‬‬

‫ﮔﺮﻓﺖ‪ .‬ﻃﻴﻒ ﺟﺬﺑﻲ ﻧﻤﻮﻧﻪﻫﺎ ﺗﻮﺳﻂ ﻃﻴـﻒﺳـﻨﺞ ﻓـﺮاﺑﻨﻔﺶ‪ -‬ﻣﺮﺋـﻲ‬

‫دز ﺟﺬﺑﻲ ﺑﻪ ‪ ،3kGy‬ﻣﻴﺰان ﻛﺎﻫﺶ ﺟﺬب در ﻧﺎﺣﻴﻪي ﻣﺮﺋـﻲ ﺑـﺮاي‬

‫ﻣــﺪل ‪ Shimadzu 1201‬ﺳــﺎﺧﺖ ژاﭘــﻦ و ‪ pH‬ﺗﻮﺳــﻂ ‪ pH‬ﻣﺘــﺮ‬

‫ﻫﺮ دو رﻧﮓ ﺑـﻪ ‪ %92‬رﺳـﻴﺪ‪ .‬ﺑـﻪ اﻳـﻦ ﺗﺮﺗﻴـﺐ ﻣـﻲﺗـﻮان دز ﺑﻬﻴﻨـﻪ را‬

‫‪ Hanna‬ﻣﺪل ‪ HI 9812‬ﺳﺎﺧﺖ اﻳﺘﺎﻟﻴﺎ اﻧﺪازهﮔﻴﺮي ﺷـﺪ‪ .‬اﻛـﺴﻴﮋن‬

‫‪ 3kGy‬در ﻧﻈــــﺮ ﮔﺮﻓــــﺖ‪ .‬ﻧﺎﭘﺎﻳــــﺪاري رﻧــــﮓﺳــــﺎزﻫﺎي آزو‬

‫)‪( 9‬‬

‫ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﻣﻮردﻧﻴﺎز ﺑﻪ روش ﻛﺮوﻣﻴﻚ اﺳﻴﺪ ﺗﻌﻴﻴﻦ ﮔﺮدﻳﺪ‪.‬‬

‫)‪ (-N=N-‬در ﺑﺮاﺑــﺮ ﭘﺮﺗﻮﻫــﺎي اﻟﻜﺘﺮوﻧــﻲ‪ ،‬ﻋﻠــﺖ ﻛــﺎﻫﺶ رﻧــﮓ و‬
‫ﻗﻠﻪﻫﺎي ﺟﺬب در ﻧﻮاﺣﻲ ﻣﺮﺋﻲ اﺳﺖ‪ .‬ﺑﻪ ﻫﻤﻴﻦ دﻟﻴﻞ رﻧﮓﻫﺎي آزو‬

‫‪ 2-2‬روش ﻛﺎر‬

‫در دزﻫﺎي ﭘﺎﻳﻴﻦ ﺑﻪ ﺳﺮﻋﺖ رﻧﮓزداﻳﻲ ﻣﻲﺷﻮﻧﺪ‪ .‬رﻧﮓزداﻳﻲ ﻳﻚ‬

‫ﺑــﺎ اﺳــﺘﻔﺎده از آب دوﺑــﺎر ﺗﻘﻄﻴــﺮ ﺷــﺪه‪ ،‬ﻣﺤﻠــﻮلﻫــﺎﻳﻲ ﺑ ـﻪ ﻏﻠﻈــﺖ‬

‫ﺷﺎﺧﺺ ﻣﻬﻢ ﺑﺮاي ﺗﺼﻔﻴﻪي ﭘﺴﺎبﻫﺎي ﻧـﺴﺎﺟﻲ اﺳـﺖ‪ .‬ﺷـﻜﻞﻫـﺎي‬

‫‪ 100mg/L‬از ﻫــﺮ دو رﻧــﮓ ‪ RB5‬و ‪ AR151‬ﺗﻬﻴــﻪ و ﺗــﺎ دزﻫــﺎي‬

‫‪ 4‬و ‪ 5‬درﺻﺪ رﻧﮓزداﻳـﻲ رﻧـﮓﻫـﺎي ‪ RB5‬و ‪ AR151‬را ﻧـﺸﺎن‬

‫ﻣﺨﺘﻠﻒ ‪ 6 ،3 ،1‬و ‪ 9‬ﻛﻴﻠﻮﮔﺮي ﭘﺮﺗﻮدﻫﻲ ﺷﺪﻧﺪ‪ .‬ﻃﻴﻒ ﺟـﺬﺑﻲ‪ pH ،‬و‬

‫ﻣﻲدﻫﻨـﺪ‪ .‬رﻧـﮓﻫـﺎي رآﻛﺘﻴـﻮ و اﺳـﻴﺪي در دز ‪ 1‬ﻛﻴﻠـﻮﮔـﺮي‪ ،‬ﺑـﻪ‬

‫ﻣﻴﺰان اﻛﺴﻴﮋن ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز ﻗﺒﻞ و ﺑﻌﺪ از ﭘﺮﺗﻮدﻫﻲ اﻧﺪازهﮔﻴـﺮي‬

‫ﻣﻴﺰان‪ ،‬ﺑﻪ ﺗﺮﺗﻴﺐ‪ %77/4 ،‬و ‪ %86/22‬و در دز ‪ 9‬ﻛﻴﻠﻮﮔﺮي‪ ،‬ﺑﻪ ﻣﻴﺰان‪،‬‬

‫ﺷﺪ‪ .‬ﺑﺮاي ﻛﺎﻫﺶ ﻣﺼﺮف اﻧﺮژي و دز ﭘﺮﺗﻮ‪ ،‬ﻣﺤﻠﻮلﻫﺎي ﺣـﺎوي ‪ 1‬ﺗـﺎ‬

‫ﺑﻪ ﺗﺮﺗﻴﺐ‪ %98/84 ،‬و ‪ %95/47‬رﻧﮓزداﻳـﻲ ﺷـﺪهاﻧـﺪ‪ .‬ﻫـﻢﭼﻨـﻴﻦ در‬

‫‪ 8‬ﻣﻴﻠﻲﻣﻮل ﺑﺮﻟﻴﺘﺮ آب اﻛﺴﻴﮋﻧﻪ و ‪ 100‬ﻣﻴﻠﻲﮔـﺮم ﺑﺮﻟﻴﺘـﺮ رﻧـﮓ ‪RB5‬‬

‫ﺷﻜﻞ ‪ 4‬درﺻﺪ رﻧﮓزداﻳﻲ ﻣﺤﻠﻮل ‪ RB5‬در ﺣﻀﻮر ﻣﻘﺪار ﺑﻬﻴﻨﻪي‬

‫ﻧﻴﺰ ﭘﺮﺗﻮدﻫﻲ و اﺛـﺮ ﺗـﺸﺪﻳﺪﻛﻨﻨﺪﮔﻲ آن ﻣـﻮرد ﺑﺮرﺳـﻲ ﻗـﺮار ﮔﺮﻓـﺖ‪.‬‬

‫آب اﻛﺴﻴﮋﻧﻪ و در ﻧﺒﻮد اﻳﻦ ﻋﺎﻣﻞ اﻛﺴﻨﺪه ﻣﻘﺎﻳﺴﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ ﻛﻪ در‬

‫ﻣﺤﺎﺳــﺒﺎت رﻧــﮓزداﻳــﻲ و ﺣــﺬف اﻛــﺴﻴﮋن ﺷــﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﻣــﻮرد ﻧﻴــﺎز‬

‫اداﻣﻪ ﺑﻪ آن اﺷﺎره ﺧﻮاﻫـﺪ ﺷـﺪ‪ .‬ﻛـﺎﻫﺶ ﺗـﺪرﻳﺠﻲ ﻣﻘـﺪار اﻛـﺴﻴﮋن‬

‫ﻣﺤﻠﻮلﻫﺎي رﻧﮕﻲ ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از راﺑﻄﻪﻫﺎي زﻳﺮ اﻧﺠﺎم ﺷﺪ‬

‫ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز در ﺑﻌﺪ از ﭘﺮﺗﻮدﻫﻲ ﺑﻴﺎنﮔـﺮ ﺣـﺬف ﻣـﻮاد آﻟـﻲ‬
‫ﻣﻮﺟﻮد در ﻫﺮ دو ﻣﺤﻠﻮل و ﺗﺒﺪﻳﻞ آنﻫﺎ ﺑﻪ ﻣﻮاد ﻏﻴﺮآﻟﻲ ﻣﻲﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﺑﺎ‬

‫‪ =100×(A0-Ai)/A0‬درﺻﺪ رﻧﮓزداﻳﻲ‬

‫)‪( 9‬‬

‫ﺗﻮﺟﻪ ﺑـﻪ ﺷـﻜﻞ ‪ ،6‬راﻧـﺪﻣﺎن ﺣـﺬف اﻛـﺴﻴﮋن ﺷـﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﻣـﻮرد ﻧﻴـﺎز‬

‫‪ A0‬و ‪ Ai‬ﺟﺬب ﺑﻴﺸﻴﻨﻪي ﻣﺤﻠﻮل در ﻗﺒﻞ و ﺑﻌﺪ از ﭘﺮﺗﻮدﻫﻲ اﺳﺖ‪.‬‬

‫ﻣﺤﻠﻮل رﻧﮓﻫﺎي ‪ RB5‬و ‪ ،AR151‬ﺑﻪ ﺗﺮﺗﻴﺐ‪ 86 ،‬و ‪ %81‬ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ‬
‫ﮔﺮدﻳﺪ‪ .‬ﺷـﻜﻞﻫـﺎي ‪ 7‬و ‪ 8‬روﻧـﺪ ﺗﻐﻴﻴـﺮات ‪ pH‬ﺑـﺎ دز ﭘﺮﺗـﻮدﻫﻲ را‬

‫‪ =100×(COD0-CODi)/COD0‬درﺻﺪ ﺣﺬف ‪COD‬‬

‫ﻧﺸﺎن ﻣﻲدﻫﻨـﺪ‪ .‬ﺑـﺎ ﺷـﺮوع ﭘﺮﺗـﻮدﻫﻲ ﻣﻮﻟﻜـﻮلﻫـﺎي ﺑـﺰرگ رﻧـﮓ‬

‫‪ COD0‬و ‪ CODi‬ﻣﻘﺎدﻳﺮ ‪ COD‬در ﻗﺒﻞ و ﺑﻌﺪ از ﭘﺮﺗﻮدﻫﻲ ﻣﻲﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬

‫ﺷﻜﺴﺘﻪ و ﺑﻪ ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت آﻟﻲ ﻣﺘﻮﺳﻂ و ﻛﻮﭼﻚﺗﺮ ﺗﺒـﺪﻳﻞ ﻣـﻲﺷـﻮﻧﺪ‪.‬‬

‫)‪(10‬‬

‫اﺳﻴﺪﻫﺎي آﻟﻲ ﻳﻜﻲ از اﻧـﻮاع اﺻـﻠﻲ ﻣﺤـﺼﻮﻻت واﺳـﻄﻪي ﻣـﻮﻗﺘﻲ‬
‫‪ -3‬ﻧﺘﺎﻳﺞ و ﺑﺤﺚ‬

‫اﺳﺖ ﻛﻪ در ﻃﻮل ﭘﺮﺗﻮدﻫﻲ ﺑـﻪ وﺟـﻮد ﻣـﻲآﻳﻨـﺪ و ‪ pH‬را ﻛـﺎﻫﺶ‬

‫‪ 1-3‬اﺛﺮ دز ﺟﺬﺑﻲ‬

‫ﻣﻲدﻫﻨـﺪ‪ pH .‬رﻧـﮓﻫـﺎي ‪ RB5‬و ‪ AR151‬در دز ‪ 1‬ﻛﻴﻠـﻮﮔﺮي‪،‬‬

‫ﻃﻴﻒ ﺟﺬﺑﻲ ﻣﺤﻠﻮلﻫﺎي آﺑـﻲ ﻫـﺮ دو رﻧـﮓ ‪ RB5‬و ‪ AR151‬در‬

‫ﺑــﻪ ﺗﺮﺗﻴــﺐ‪ 4/3 ،‬و ‪ 6/2‬و در دز ‪ 9‬ﻛﻴﻠــﻮﮔﺮي‪ ،‬ﺑــﻪ ﺗﺮﺗﻴــﺐ‪ 3/7 ،‬و‬

‫دزﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ ‪ 6 ،3 ،1‬و ‪ 9‬ﻛﻴﻠﻮﮔﺮي در ﺷﻜﻞﻫـﺎي ‪ 2‬و ‪ 3‬ﻧـﺸﺎن‬

‫‪ 5/2‬اﻧــﺪازهﮔﻴــﺮي ﺷــﺪ‪ .‬در دزﻫــﺎي ﺑــﺎﻻ ﺑــﻪ وﻳــﮋه در ﺣــﻀﻮر آب‬

‫داده ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﺟﺬبﻫﺎي ﻣـﺸﺎﻫﺪه ﺷـﺪه‪ ،‬ﺑـﺮاي رﻧـﮓ ‪ RB5‬در‬

‫اﻛﺴﻴﮋﻧﻪ‪ ،‬ﻣﺤﺼﻮﻻت واﺳﻄﻪ در ﻳﻚ ﻓﺮاﻳﻨﺪ ﺗﺨﺮﻳـﺐ اﻛﺴﺎﻳـﺸﻲ ﺑـﻪ‬

‫ﻃــﻮل ﻣــﻮجﻫــﺎي ‪ 309 ،384 ،597‬و ‪ 231‬ﻧــﺎﻧﻮﻣﺘﺮ و ﺑــﺮاي رﻧــﮓ‬

‫ﻳﻮنﻫﺎي ﻣﻌﺪﻧﻲ و اﺳﻴﺪﻫﺎي ﻣﺮﺑﻮﻃﻪاﺷﺎن ﺗﺒﺪﻳﻞ ﻣﻲﺷﻮﻧﺪ و ‪ pH‬ﺑـﻪ‬

‫‪ AR151‬در ﻃﻮل ﻣﻮجﻫﺎي ‪ 508‬و ‪ 317‬ﻧﺎﻧﻮﻣﺘﺮ ﭘـﺲ از ﭘﺮﺗـﻮدﻫﻲ‬

‫ﻣﻴﺰان زﻳﺎدي ﻛﺎﻫﺶ ﻣﻲﻳﺎﺑﺪ )ﺷﻜﻞﻫﺎي ‪ 7‬و ‪.(8‬‬

‫در دز ‪ 1kGy‬ﺑﻪ ﺷﺪت ﻛﺎﻫﺶ ﻳﺎﻓﺘﻪ و ﻧﺎﭘﺪﻳﺪ ﺷﺪهاﻧـﺪ‪ .‬ﺑـﺎ اﻓـﺰاﻳﺶ‬

‫ﺷﻜﻞ ‪ -1‬ﺳﺎﺧﺘﺎر رﻧﮓﻫﺎي آزو رآﻛﺘﻴﻮ و اﺳﻴﺪي ‪ RB5‬و ‪.AR151‬‬

‫‪٧٠‬‬

‫ﻣﺠﻠﻪ ﻋﻠﻮم و ﻓﻨﻮن ﻫﺴﺘﻪاي‪ ،‬ﺷﻤﺎره ‪1388 ،50‬‬
‫‪3‬‬

‫‪100‬‬
‫)‪COD removal (%‬‬

‫‪80‬‬
‫‪A: 0 kGy‬‬

‫‪A‬‬

‫‪1.5‬‬

‫‪60‬‬
‫‪40‬‬

‫‪B: 1 kGy‬‬

‫‪600‬‬

‫‪700‬‬

‫‪RB5‬‬
‫‪AR151‬‬

‫‪C: 3 kGy‬‬
‫‪D: 6 kGy‬‬
‫‪E: 9 kGy‬‬

‫‪500‬‬

‫‪300‬‬

‫‪400‬‬

‫‪0‬‬

‫‪200‬‬

‫‪10‬‬

‫)‪λ(nm‬‬

‫‪20‬‬
‫‪0‬‬
‫‪8‬‬

‫‪4‬‬
‫‪6‬‬
‫)‪Absorbed dose (kGy‬‬

‫‪0‬‬

‫‪2‬‬

‫ﺷﻜﻞ ‪ -2‬ﻃﻴﻒ ﺟﺬﺑﻲ ﻣﺤﻠﻮل آﺑﻲ رﻧﮓ ‪ RB5‬در دزﻫـﺎي ﻣﺨﺘﻠـﻒ ‪ 6 ،3 ،1‬و‬

‫ﺷﻜﻞ ‪ -6‬درﺻﺪ ﺣﺬف اﻛﺴﻴﮋن ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﻣﻮردﻧﻴﺎز ﻣﺤﻠـﻮلﻫـﺎي آﺑـﻲ ‪ RB5‬و‬

‫‪ 9‬ﻛﻴﻠﻮﮔﺮي‪.‬‬

‫‪.AR151‬‬
‫‪3‬‬

‫‪7‬‬
‫‪6‬‬

‫‪A: 0 kGy‬‬
‫‪B: 1 kGy‬‬
‫‪C: 3 kGy‬‬
‫‪D: 6 kGy‬‬
‫‪E: 9 kGy‬‬

‫‪5‬‬

‫‪A‬‬

‫‪1.5‬‬

‫‪3‬‬
‫‪2‬‬

‫‪RB5‬‬
‫‪RB5‬‬

‫‪1‬‬

‫‪RB5+H‬‬
‫‪RB5,5mmol/L‬‬
‫‪H2O 2‬‬
‫)‪2O2 (5m mol/L‬‬

‫‪600‬‬

‫‪700‬‬

‫‪500‬‬

‫‪400‬‬

‫‪200‬‬

‫‪300‬‬

‫‪0‬‬

‫‪10‬‬

‫)‪λ(nm‬‬

‫‪8‬‬

‫‪4‬‬
‫‪6‬‬
‫)‪Absorbed dose (kGy‬‬

‫‪pH‬‬

‫‪4‬‬

‫‪0‬‬
‫‪2‬‬

‫‪0‬‬

‫ﺷﻜﻞ ‪ -3‬ﻃﻴﻒ ﺟﺬﺑﻲ ﻣﺤﻠﻮل آﺑﻲ رﻧﮓ ‪ AR151‬در دزﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ ‪6 ،3 ،1‬‬

‫ﺷﻜﻞ ‪ -7‬ﺗﻐﻴﻴﺮات ‪ pH‬رﻧﮓ ‪ RB5‬ﺑﺮﺣﺴﺐ دز ﭘﺮﺗﻮدﻫﻲ در ﺣﻀﻮر و در ﻧﺒﻮد‬

‫و ‪ 9‬ﻛﻴﻠﻮﮔﺮي‪.‬‬

‫آب اﻛﺴﻴﮋﻧﻪ‪.‬‬

‫‪100‬‬
‫‪80‬‬

‫‪40‬‬
‫‪RB5‬‬
‫‪RB5‬‬

‫‪20‬‬

‫‪RB5+H‬‬
‫‪RB5,5mmol/LH2O‬‬
‫‪2O2 (5m mol/L) 2‬‬

‫‪4‬‬
‫‪6‬‬
‫‪8‬‬
‫)‪Absorbed dose (kGy‬‬

‫‪10‬‬

‫‪0‬‬
‫‪2‬‬

‫‪6‬‬
‫‪5‬‬
‫‪4‬‬
‫‪3‬‬
‫‪2‬‬

‫‪AR151‬‬
‫‪AR151‬‬
‫‪AR151+H‬‬
‫)‪2O2 (5m mol/L‬‬
‫‪AR151,5mmol/L‬‬
‫‪H2O 2‬‬
‫‪10‬‬

‫‪0‬‬

‫‪4‬‬
‫‪6‬‬
‫‪8‬‬
‫)‪Absorbed dose (kGy‬‬

‫‪pH‬‬

‫‪60‬‬

‫)‪Degree of decoloration (%‬‬

‫‪120‬‬

‫‪8‬‬
‫‪7‬‬

‫‪1‬‬
‫‪0‬‬
‫‪2‬‬

‫‪0‬‬

‫ﺷﻜﻞ ‪ -4‬درﺻﺪ رﻧﮓزداﻳﻲ ﻣﺤﻠﻮل آﺑـﻲ رﻧـﮓ ‪ RB5‬در ﺣـﻀﻮر و در ﻧﺒـﻮد‬

‫ﺷﻜﻞ ‪ -8‬ﺗﻐﻴﻴـﺮات ‪ pH‬رﻧـﮓ ‪ AR151‬ﺑﺮﺣـﺴﺐ دز ﭘﺮﺗـﻮدﻫﻲ در ﺣـﻀﻮر و‬

‫آب اﻛﺴﻴﮋﻧﻪ‪.‬‬

‫در ﻧﺒﻮد آب اﻛﺴﻴﮋﻧﻪ‪.‬‬

‫‪100‬‬
‫‪80‬‬
‫‪60‬‬
‫‪40‬‬
‫‪20‬‬

‫‪AR151‬‬

‫‪0‬‬
‫‪10‬‬

‫‪8‬‬

‫‪4‬‬
‫‪6‬‬
‫)‪Absorbed dose (kGy‬‬

‫‪2‬‬

‫‪decoloration‬‬
‫)‪(%) (%‬‬
‫‪Degree‬‬
‫‪of decoloration‬‬

‫‪120‬‬

‫‪ 2-3‬اﺛﺮ آب اﻛﺴﻴﮋﻧﻪ و ﺑﻬﻴﻨﻪﺳﺎزي آن‬

‫ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻧﺘﺎﻳﺞ ﺑﻪ دﺳﺖ آﻣﺪه از ﭘﺮﺗﻮدﻫﻲ در دزﻫـﺎي ﻣﺨﺘﻠـﻒ و‬
‫ﻣﺸﺎﻫﺪهي اﺛﺮات رﻧﮓزداﻳﻲ زﻳﺎد ﭘﺮﺗﻮﻫﺎي ﻳﻮﻧﻨﺪه و ﻛﺎﻫﺶ ﻣﻴﺰان‬
‫اﻛﺴﻴﮋن ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز و ﻛـﺎﻫﺶ ‪ COD‬ﻣﺤﻠـﻮلﻫـﺎي رﻧﮕـﻲ‬
‫ﻣﻮرد ﺑﺤﺚ‪ ،‬دز ‪ 1‬ﻛﻴﻠﻮﮔﺮي ﺑﻪ ﻋﻨﻮان دز ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺑﺮاي ﺑﺮرﺳـﻲ اﺛـﺮ‬
‫آب اﻛﺴﻴﮋﻧﻪ در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪ‪ .‬آب اﻛﺴﻴﮋﻧﻪ ﻳﻚ اﻛﺴﻨﺪهي ﻗـﻮي‬

‫‪0‬‬

‫اﺳﺖ ﻛﻪ اﺛﺮ ﺗﺸﺪﻳﺪي در ﺗﺨﺮﻳﺐ ﻣﻮﻟﻜـﻮلﻫـﺎي ﺑـﺰرگ رﻧـﮓﻫـﺎ‬

‫ﺷﻜﻞ ‪ -5‬درﺻﺪ رﻧﮓزداﻳﻲ ﻣﺤﻠﻮل آﺑﻲ رﻧﮓ ‪.AR151‬‬

‫‪٧١‬‬

‫اﺳﺘﻔﺎده از ﺑﺎرﻳﻜﻪﻫﺎي اﻟﻜﺘﺮوﻧﻲ ﺑﺮاي رﻧﮓزداﻳﻲ ‪. . .‬‬

‫دارد‪ .‬ﺷﻜﻞ ‪ 9‬درﺻﺪ رﻧﮓزداﻳـﻲ ﻣﺤﻠـﻮل ‪ RB5‬ﺑﺮﺣـﺴﺐ ﻣﻘـﺪار‬

‫‪ -4‬ﻧﺘﻴﺠﻪﮔﻴﺮي‬

‫آب اﻛﺴﻴﮋﻧﻪ در دز ﺛﺎﺑﺖ ‪ 1‬ﻛﻴﻠﻮﮔﺮي را در ﻧﺸﺎن ﻣﻲدﻫﺪ‪ .‬ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ‬

‫ﻃﻴﻒ ﺟﺬﺑﻲ ﻣﺤﻠﻮلﻫﺎي رﻧﮕﻲ در ﻗﺒـﻞ و در ﺑﻌـﺪ از ﭘﺮﺗـﻮدﻫﻲ ﺑـﻪ‬

‫ﺑﻪ اﻳﻦ ﺷﻜﻞ‪ ،‬ﺑـﺎﻻﺗﺮﻳﻦ ﻣﻴـﺰان رﻧـﮓزداﻳـﻲ ‪ %99/78‬اﺳـﺖ ﻛـﻪ ﺑـﻪ‬

‫ﺧﻮﺑﻲ ﻧﺸﺎن ﻣﻲدﻫﺪ ﻛﻪ ﻣﺤﻠﻮل آﺑﻲ رﻧﮓﻫـﺎي رآﻛﺘﻴـﻮ و اﺳـﻴﺪي‬

‫ﻣﺤﻠﻮل رﻧﮕـﻲ ﺣـﺎوي ‪ 5mmol/L‬آب اﻛـﺴﻴﮋﻧﻪ اﺧﺘـﺼﺎص دارد‪.‬‬

‫آزو ﺑﺎ ﭘﺮﺗﻮﻫﺎي اﻟﻜﺘﺮوﻧﻲ ﺗﺨﺮﻳﺐ و رﻧﮓزداﻳﻲ ﻣـﻲﺷـﻮﻧﺪ‪ .‬ﻧﺘـﺎﻳﺞ‬

‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﻣﻘﺪار ‪ 5mmol/L‬آب اﻛﺴﻴﮋﻧﻪ ﺑﻪ ﻋﻨـﻮان ﻣﻘـﺪار ﺑﻬﻴﻨـﻪ در‬

‫ﻧﺸﺎن ﻣﻲدﻫﻨـﺪ ﻛـﻪ رﻧـﮓزداﻳـﻲ ﻣﺤﻠـﻮلﻫـﺎي رﻧﮕـﻲ ﺑـﻪ ﺳـﺎﺧﺘﺎر‬

‫ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪ‪ .‬ﻋﻠﺖ اﻓـﺰاﻳﺶ رﻧـﮓﺑـﺮي ﺗـﺎ ﻣﻘـﺪار ‪ 5mmol/L‬و‬

‫ﻣﻮﻟﻜﻮﻟﻲ رﻧﮓﻫﺎ ﺑـﺴﺘﮕﻲ دارد‪ ،‬در ﺻـﻮرﺗﻲﻛـﻪ ﺣـﺬف اﻛـﺴﻴﮋن‬

‫ﻛـــﺎﻫﺶ آن در ﻣﻘـــﺎدﻳﺮ ﺑـــﻴﺶ از ‪ ،5mmol/L‬ﺑـــﻪ واﻛـــﻨﺶ آب‬

‫ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز ﺑﻪ دز ﺟﺬب ﺷﺪه و ‪ H2O2‬ﻣﻮﺟـﻮد در ﻣﺤﻠـﻮل‬

‫اﻛﺴﻴﮋﻧﻪ ﺑﺎ ﻣﺤﺼﻮﻻت اﺻﻠﻲ رادﻳﻮﻟﻴﺰ آب ) • ‪ ( eaq• , H • ,OH‬ﻣﺮﺑﻮط‬

‫ﻣﺮﺗﺒﻂ اﺳﺖ‪ .‬ﭘﺮﺗﻮدﻫﻲ ﺑﺎ اﻟﻜﺘﺮون ﻣﻲﺗﻮاﻧﺪ ﻣﻮﻟﻜﻮلﻫـﺎي رﻧـﮓ را‬

‫ﻣﻲﺷﻮد ﻛﻪ در ﺣﻴﻦ ﭘﺮﺗﻮدﻫﻲ ﺑﻪ وﺟﻮد ﻣﻲآﻳﻨﺪ )ﻣﻌﺎدﻻت ‪ 6‬و ‪ 7‬و‬

‫ﺗﺨﺮﻳﺐ ﻛﻨﺪ اﻣـﺎ ﺗﺨﺮﻳـﺐ ﻛﺎﻣـﻞ ﻣﻮﻟﻜـﻮلﻫـﺎي رﻧـﮓ ﻣـﺴﺘﻠﺰم دز‬

‫‪ .(8‬اﻳﻦ ﻣﻌﺎدﻻت ﺑﻪ ﺧﻮﺑﻲ ﻧﺸﺎن ﻣﻲدﻫﻨـﺪ ﻛـﻪ از ﺑـﺮﻫﻢﻛـﻨﺶ آب‬

‫ﺟﺬﺑﻲ ﺑﺎﻻﻳﻲ اﺳﺖ‪ .‬ﺣﻀﻮر ‪ H2O2‬ﻣﻲﺗﻮاﻧﺪ ﺗﺨﺮﻳـﺐ ﻣﺤﻠـﻮلﻫـﺎي‬

‫اﻛﺴﻴﮋﻧﻪ ﺑﺎ اﻟﻜﺘﺮونﻫﺎي آب ﭘﻮﺷﻲ ﺷﺪه و اﺗﻢ ﻫﻴﺪروژن‪ ،‬رادﻳﻜـﺎل‬

‫رﻧﮕﻲ و ﻫﻢﭼﻨﻴﻦ راﻧﺪﻣﺎن ﺣﺬف اﻛﺴﻴﮋن ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز را ﺑـﻪ‬

‫ﺑﺴﻴﺎر ﻗﻮي ﻫﻴﺪروﻛﺴﻴﻞ )‪ (OH0‬ﺗﺸﻜﻴﻞ ﻣﻲﺷﻮد و اﻳﻦ دﻟﻴﻞ ﺧﻮﺑﻲ‬

‫ﻣﻘﺪار زﻳﺎدي اﻓـﺰاﻳﺶ دﻫـﺪ‪ .‬ﺑﻨـﺎﺑﺮاﻳﻦ در ﺗـﺼﻔﻴﻪي ﻓﺎﺿـﻼبﻫـﺎي‬

‫ﺑﺮاي اﻓﺰاﻳﺶ درﺻﺪ رﻧﮓزداﻳﻲ اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺮﻋﻜﺲ ﻫﻨﮕﺎﻣﻲ ﻛـﻪ آب‬

‫رﻧﮕــﻲ ﻧــﺴﺎﺟﻲ ﺑــﺎ اﺳــﺘﻔﺎده از ﭘﺮﺗــﻮدﻫﻲ اﻟﻜﺘﺮوﻧــﻲ‪ ،‬اﺳــﺘﻔﺎده از‬

‫اﻛــﺴﻴﮋﻧﻪي اﺿــﺎﻓﻲ در ﻣﺤﻠــﻮل وﺟــﻮد داﺷــﺘﻪ ﺑﺎﺷــﺪ رادﻳﻜــﺎل‬

‫اﻛﺴﻨﺪهﻫﺎﻳﻲ ﻧﻈﻴﺮ ‪ H2O2‬و ازن ﻣﻲﺗﻮاﻧﺪ ﺑﺴﻴﺎر ﻣﺆﺛﺮ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬

‫ﭘﺮﻫﻴﺪروﻛــﺴﻴﻞ ) •‪ ( HO2‬ﺑــﺎ ﭘﺘﺎﻧــﺴﻴﻞ اﻛﺴﺎﻳــﺸﻲ ﻛــﻢﺗــﺮ ﻧــﺴﺒﺖ ﺑــﻪ‬
‫ﭘﻲﻧﻮﺷﺖﻫﺎ‪:‬‬

‫رادﻳـﻜﺎل ﻫﻴـﺪروﻛﺴﻴـﻞ ﺗﺸﻜﻴـﻞ و در ﻧﺘﻴﺠـﻪ راﻧﺪﻣﺎن رﻧـﮓزداﻳﻲ‬
‫ﻛﺎﻫﺶ ﻣﻲﻳﺎﺑﺪ )ﺷﻜﻞ ‪ .(9‬در واﻗﻊ آب اﻛﺴﻴﮋﻧﻪي اﺿﺎﻓﻲ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان‬

‫‪1- COD: Chemical Oxygen Demand‬‬

‫ﺟﻤﻊﻛﻨﻨﺪهي رادﻳﻜﺎلﻫﺎي ﻫﻴﺪروﻛﺴﻴﻞ ﻋﻤﻞ ﺧﻮاﻫﺪ ﻛـﺮد‪ .‬ﺷـﻜﻞ‬

‫‪2- Micro Organisms‬‬

‫‪ 4‬درﺻﺪ رﻧﮓزداﻳﻲ ﻣﺤﻠﻮل آﺑﻲرﻧـﮓ ‪ RB5‬در دزﻫـﺎي ﺟـﺬﺑﻲ‬

‫‪3- Azo Dyes‬‬
‫‪4- AOP: Advanced Oxidation Process‬‬

‫ﻣﺨﺘﻠﻒ و در ﺣـﻀﻮر و در ﻧﺒـﻮد آب اﻛـﺴﻴﮋﻧﻪ را ﻧـﺸﺎن ﻣـﻲدﻫـﺪ‪.‬‬

‫‪5- Aqueous Electron‬‬

‫ﻫﻤﺎن ﻃﻮر ﻛﻪ از اﻳﻦ ﺷﻜﻞ ﻧﻴﺰ ﺑﺮﻣـﻲآﻳـﺪ درﺻـﺪ رﻧـﮓزداﻳـﻲ در‬

‫‪6- G Value‬‬

‫ﺣﻀﻮر آب اﻛﺴﻴﮋﻧﻪ ﺑﻪ وﻳﮋه در دزﻫﺎي ﭘﺎﻳﻴﻦ اﻓﺰاﻳﺶ ﻳﺎﻓﺘـﻪ اﺳـﺖ‪.‬‬

‫‪7- RB5: C.I. Reactive Black 5‬‬

‫از ﻣﻘﺎﻳﺴﻪي دو ﻣﻨﺤﻨﻲ ﺷﻜﻞ ‪ 4‬در دزﻫﺎي ﺑﺎﻻﺗﺮ ﻧﻴﺰ ﻣﻌﻠﻮم ﻣـﻲﮔـﺮدد‬

‫‪8- AR151: C.I. Acid Red 151‬‬

‫ﻛﻪ دز ‪ 9‬ﻛﻴﻠـﻮﮔﺮي ﺑـﻪ ﺗﻨﻬـﺎﻳﻲ و ﺑـﺪون ﻧﻴـﺎز ﺑـﻪ اﻛـﺴﻨﺪهي ﻛﻤﻜـﻲ‪،‬‬

‫‪9- Azo Chromophore‬‬

‫ﺗﻮاﻧﺎﻳﻲ ﺗﺨﺮﻳﺐ ﻧﺴﺒﺘﺎً ﻛﺎﻣﻞ رﻧـﮓ را دارد اﮔﺮﭼـﻪ ﺑـﺮاي ﺑﻬﻴﻨـﻪﺳـﺎزي‬
‫ﻣﺼﺮف اﻧﺮژي ﻣﻲﺗﻮان دزﻫﺎي ﭘﺎﻳﻴﻦﺗـﺮ را ﻫﻤـﺮاه ﺑـﺎ ﻳـﻚ اﻛـﺴﻨﺪهي‬
‫ﻛﻤﻜﻲ در ﺗﺼﻔﻴﻪي ﻳﻚ ﻣﺤﻠﻮل رﻧﮕﻲ ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮار داد‪.‬‬

‫‪100‬‬
‫‪90‬‬
‫‪80‬‬
‫‪RB5‬‬
‫‪70‬‬
‫‪10‬‬

‫‪8‬‬

‫‪4‬‬
‫‪6‬‬
‫‪H O‬‬
‫‪H2O2l/L‬‬
‫)‪(mmol/L‬‬

‫‪2‬‬

‫)‪( ) (%‬‬
‫‪Degree of decoloration‬‬

‫‪110‬‬

‫‪0‬‬

‫ﺷﻜﻞ ‪ -9‬درﺻﺪ رﻧﮓزداﻳﻲ ﻣﺤﻠﻮل ‪ RB5‬ﺑﺮﺣﺴﺐ ﻣﻘﺪار آب اﻛﺴﻴﮋﻧﻪ در دز‬
‫ﺛﺎﺑﺖ ‪ 1‬ﻛﻴﻠﻮﮔﺮي‪.‬‬

‫‪٧٢‬‬

1388 ،50 ‫ ﺷﻤﺎره‬،‫ﻣﺠﻠﻪ ﻋﻠﻮم و ﻓﻨﻮن ﻫﺴﺘﻪاي‬

References:
7. M. Wang, R. Yang, W. Wang, Z. Shen, Sh.
Bian,
Z.
Zhu,
“Radiation-induced
decomposition and decoloration of reactive
dyes in the presence of H2O2,” Radiation
Physics and Chemistry, 75, 286-291 (2006).

1. N. Getoff, “Radiation chemistry of wastewater
treatment,” IAEA Regional Coordination
Meeting, Vienna, Austria, July 25-28 (2005).
2. N.H. Ince, M.I. Stefan, J.R. Bolton, “UV/H2O2
degradation and toxicity of textile azo dyes:
remazol black-B,” A Case Study, Journal of
Advanced Oxidation Technology, 2, 442- 448
(1997).

8. C.N. Kurucz, T.D. Waite, W.J. Cooper, “The
miami electron beam research facility: a large
scale wastewater treatment application,”
Radiation Physics and Chemistry, Vol. 45, No.
2, 299-308 (1995).

3. M. Neamtu, I. Siminiceanu, A. Yediler, A.
Kettrup, “Kinetics of decolorization and
mineralization of reactive azo dyes in aqueous
solution by the UV/H2O2 oxidation,” Dyes and
Pigments, 53, 93-99 (2002).

9. B.J. Mincher and W.J. Cooper, “The electron
beam process for the radiolytic degradation of
pollutants, chapter 7 in: chemical degradation
methods
for
wastes
and
pollutants:
environmental and industrial applications,”
Environmental Science and pollution Control
Series/26, Marcel Decker Publishers, New
York (2003).

4. N. Getoff, “Radiation induced degradation of
water pollutants-state of the art,” Radiation
Physics and Chemistry, Vol. 47, No. 4, 581-593
(1997).

10. D. Solpan and O. Guven, “Decoloration and
degradation of some textile dyes by gamma
irradiation,” Radiation Physics and Chemistry,
65, 549-558 (2002).

5. W.J. Cooper, P. Gehringer, A.K. Pikaev, C.N.
Kurucz, B.J. Mincher, “Chapter 9: radiation
processes: advanced oxidation processes for
water and wastewater treatment,” Editor(s):
Simon Parsons (2004).
6. P. Gehringer, “Advances in radiation
processing of wastewater-basics of the
process,” IAEA-TECDOC-1407, 7-18, Vienna,
Austria.

٧٣