You are on page 1of 244

G A L E G O C O L O Q U I A L

N ovo mét odo par a a apr endi zax e da língua gal ega

realizado pol a

Secci ón D i dácti ca do I nst i t ut o da L ingua Galega

E D IT O R IA L

L A V O Z

D E

G A L I C I A ,

S .

A .

LA CORUÑA (ESPA ÑA)

  • C O L EC C IO N : B IB L IOT E CA G A L L EG A (S ERIE NOV A )

E D IT O

R : S A N T IA G O

R E Y F E R N A N D E Z - L A T O R R E

D I R E C T O R :

J U A N

R A M O N

D I A Z

 

D E P O S IT O

L E G A L :

C .

5 3 1

-

1 9 8 6

I . S . B .

N

. :

8 4 - 8 5 2 8 7 - 5 3 -3

 

Es

p r o

p i e d a d d

e

lo s

e d

ito r e s

 
 

/

IM P RES O EN ES PA Ñ A

P R I N T E D

I N

S P A IN

IM PR IM E: D IV IS IO N

DE A RT ES G RA F IC A S

DE

«L A

V OZ

DE

GA L IC IA , S .

A ...

.

L A

CO R U ÑA

P R E SE N T A C I Ó N

A col ecci ón Ser ie N ova da B i bl i oteca Gal ega hónr ase hox e p r esentando

ó

p úbl i co

o

cur so de gal eg a t i t ul ado GA L E GO

CO L O Q UI A L

que r eal izou

a

Sección

D i dáct i ca do I nst i t ut o da L ing ua Gal ega e que ó l ongo de seis meses veu

p ubl i cando ñas

súas p áx inas L A VOZ D E GA L I CI A .

 

O éx i to al canzado entr e os l ector es do x or nal p ermít enos p ensar que son moi tas as x entes que desex an p osuir agora en f orma de l i br o estas l ecci óns p ara un

mel lor manex o do seu contido ó que vai engadido un ampi o vocabular io que recol le

alf abéti camente tódal as verbas

apar eci das no l i br o.

A Edi t or i al L A

VOZ D E GA L I CI A quer e exp r esad l e ó I nst i tuto da L i ng ua

Gal ega o seu máis p r of undo agr adecemento pol a súa col abor aci ón nesta t ar ef a de

p r omoci ona- l a nosa l i ng ua e desex a que o f r oi to desta col abor aci ón sex a ben

r ecibido p or t odos aquel es que se interesan pol a apr endizaxe do gal ega .

SA N T I A G O R E Y F E R N A N D E Z - L A T O R R E

E d i t o r

P R Ó L O G O

Nos úl timos tempos f oron aparecendo di versos métodos de apr endizax e da l ingua

galega. H ox e calquer a est ud ian te de escola ou de inst i tut o ten ó seu dispor man ua is de

dignidade met odol óx i ca ahonda que l ie permiten af ondar

nun bo coñecement o da

  • l i ngua gal ega. Pero son p oucos aínda os métodos par a un p úbl i co máis amp i o que

quei ra

ou ben empezar como p r incipi ante a estudia-lo gal ega ou ben p erf ecciona-l a

gal ega que canece cama f al ante espont áneo.

H ai bastantes anos x a que o I nsti tuto da L ingua Gal ega publ icou a pr imeir o método

p rácti co para ap r ende-la nasa l ingua e hai algúns menos que a

Voz edi tou un curso

elabor ado pola A sociación Cul tural «O Facha». Agora vol ve sair un nava curso que p r ep ar ou a Secci ón D idáct i ca do I L G e que a Vozf ai p r esent ando ós seus l ector es

a

cot i a dur ant e seis meses. A Boa acol l i da acadada entr e o p úbl i co en x er al animau á

Bi bl i ot eca Gal ega a p r esén t al o

como vol ume á p ar t e.

A L ei de Normal ización L ingüística en vigor pr etende que o coñecemento do galega

sex a un der ei to e un deber de tódal os galegas .

O s cen t r os de

ensi n o de t ó dal as n i veis

permi ten que a p oboación inf ant il e adolescente se estea af ormar no galega, pera a gr ande masa da poboación adul ta non ti vo a posibil idade de apr ender gr amat ical mente a lingua materna ou cotia. Son moi tos os galegas que se recañecen «analf abet os» na súa propia

lingua por non teren o costume de ler ou escr ibi r en galega. San moi tos as quef alan adoi to a

  • l i ng ua gal ega p er o temen escr i bil a ou

  • i ncar r ecci óns, debidas sobr e todo ó uso

f alal a p ubl i camente p ar medo a cometer

do castel án p ar a os mester es máis el evados

da vida social . Par iso est e cur so vén encher est e bal ei r o que t eñen tant o os que

nunca ti veran a posibil idade de ler ou escr ibi-l a galega cama os que por di versas

razóns a penas f alaron a nasa l ingua e se senten insegur os nela.

Este método está, país, pensado par a un públ ica mai ampi o e di versa e tenía por

tódalas medias de que quen se achegue a el se identif ique co mundo real de Gal icia e da súa

l i ng ua. A s viñetas coas que se comeza cada l ecci ón quer en i nt r oduci -l o l ector nun

mundo f amil iar e real , dir iamos que case apalpadle, para que o aprendiz una as

ver bas coas si tuaci óns da vi da coti á. E esas tex t o de ap r en di x e de cada l ecci ón , que

vi ñetas coa süa amp l i aci ón f or man o q ueda comp l eta da cunhas n oci óns

gr amat i cais moi sinx el as p ar a que este

anaco de vi da r eal quede sentado sobr e as

p al abr as e o seuf undament o

g r amat i cal . Os ex er ci cl os e a exp l i caci ón das p al abr as

que saen en cada l ecci ón ax udan a f i x ar defi ni t i vament e o t ex t o ini cial .

Est á ben cl ar o que este cur so,

chamado «Gal ego col oqui al » con t oda

i ntenci ón, pr etende que o l ector non se si nta l onx e da l ingua normalf al ada e escr i ta

e que p ense que úni cament e est á a r eal i zar un ex er ci ci o de i den t i i caci ón da süa

p r op i a f al a f ami l i ar coa f al a común

de t ódol os gal eg os.

f

Non nos queda máis quef el ici tar ó equipo redactor desta obra , dir ix ido p olo p rof esor H enr ique M onteagudo e in tegrado p olos l icenciados Benigno Fernández Salgado e X osé H enr ique Costas, ó debux an te Sir ó L óp ez L or enzo , ós tr abal l ador es dos tal l er es de L a Voz de Gal i ci a e a cantos dun x ei t o ou outr o i x er on p osi bl e que este vol ume

vex a hox e a l uz p úbl i ca .

f

C ON ST A N T I N O G A R C Í A

  • D i re c t o r d o I n sti t u t o

da Lingua G alega

GA L E G O CO L O Q U I A L

Cur so de Gal ego

- o

S

/

Í 5

P r esent ac i ó n

A no

1985 nun pequeño país eur opeo: Gal i ci a.

pan.

M ar ía e X oaquín son un d os mat r i m oni os gal egos em igr ad os fó r a da súa t ér r a par a gaña-l o Despoi s de sete anos deci den vol t ar ós seus ei dos nat ai s, á t ér ra dos seus pai s e d os seus fi l i es.

Esta é a fam i l i a ó com pl et o: Eses que t endes ai son X oán ,

C a r m e e A n x o . A n x o é o m á i s v e l l o , t e n

v

i n t ed o u s a n o s e t r a b a l l a d e m ec á n i c o n u n t

a l l er

.

N

est es m o m en t o s é o h o m e d a c asa . C

a r m e est u -

d

i a t er ce i r o d e b a c h a r e l at o , t en d

ez a sei s an

o s e est á

f ei t a t o d a u n h a m u l l e r . X

o á n , o m á i s n o v o , e

i so que el non se t en por t al , at a agor

a xoga mái s do que t r abal l a, per o eos seus dez anos recén cum-

pr idos e eos seus dotes, ten t odo un f ut ur o por diante. O que aquí vos i rn os cont ar son as súas hi st o-

ri a s d e

n en o s

,

m

o z o s

e

h o m es n a

sú a

v i l a ,

P o r t o v el l o .

Que o pasedes ben con el es e que, ó mesmo t empo, si rva par a apr ender des un pouco mái s de

gal ego son os nosos o bxect i vos.

Dei xám ol os, poi s, a t odos el es convosco .

Ga le g o c o l oq u i a l

Lección i

I Hol a!

¿Quen e T

2

Eu 5 Ma desde

5

n a. ! ch a m o

6

« t i

quen

es?

9

0

D e v o l t a d a S u i z a

I

Bo a s, m a ma

!

Eu

son X

I Meu Ci l

f

íi n o

i

ó Es t a des t odos

n a

c a s a

9

¿ Est

a des t odos

b e n 9

O s

m

e u s

i r m a n s

no n

«s t a n ,

Zs t Oü

4 U SO

Z

a

a v o a

n o s

est a m o s

t od o s be n . é e

vos9

V

Ben . ban,

que s« po n a

a

a v o a .

A mpl i aci ón : M ar í a chama desde X enebr a ( Sui za) par a anunci a-l a súa vol t a. O que col l e o

t el éf ono é X oán , per o M ar ía quer e f al ar coa avoa do r apaz, e ax i ña é el a a que chega.

G r a m át i c a : H o x e est u d i a m

o s n a n o sa l ec c i ó n

d o u s v er b o s m o i u sa d o s. S o n o s v er b o s S E R

e

EST A R , dos que poñémo-I as f

or mas do pr esent e de i ndi cat i vo:

 

S E R

 

E S T A R

e u

s

o n

 

e u

 

e s í o u

t i

e s

 

t i

e st

á s

_

e l

é

e

l

e st á

 

s o

 

m o s

n ó

s

e st

a m o s

n ó s v ó s

s o d

e s

el e s Fíxese especialment e ñas f or mas sul i ñad as.

s

o

n

v ó

s

el e s

e

e

st

st

a d e s á

n

Exer cici os: a) Si nal e as f or mas coment adas na gr amát i ca que apar ecen no di ál ogo e na ampl i aci ón, b) Encha os espaci os en br anco coas for mas adecuadas dos ver bos EST A R e

S E R :

1

.

2

.

3

.

4

.

Se t i

N ós

Cando vós

El

r i co, eu

o pr esi dent e do gober nó.

avós deste r apaz, e vós

i r máns deles.

na o i ci na, t i boa per soa, per o

quen mái s me axuda. un pouco ido.

f

V o c a b u l a r i o

Avoa (s.f .) : nai d o pai o u da nai . O mascul i no d est a

pal ab ra é avó.

A x i ña (ad v.) : r áp id o , pr ont o, de cont ado.

Chamar (v .) : pedi r a al guén que veña . N o di álogo r e-

fí r ese

ó c o n t ac t o

t el ef ó n i c o .

Est ar

Fal ar

ben (expr .): encont r ar se en b o est ado de saúde . (v .) : conver sar , d icir .

Fil io ( s.m .): o q ue nace d uns pais. Fül i ño ten un mat iz

a f ec t i v o .

i rmán (s.m.): i lio dos meus pais. O feminino é irmá.

f

M amá (s.f .): nome cari ñoso de nai , o de pai é papá. Quen (pron.): que ou ca!(es) persoa(s). Exempl o:

«¿Quen foron os que chamaron?» N on exi st e quenes

par a o pl ur al .

So ( adv. ou adx.):

sen compaña. /

único.

Vol t a (s.f .): r egr eso.

V ol t ar (v.) : regr esar .

B i b l io t e c a G a l e g a

S e r ie No v a

Lección 2

¡Avoa/. vt n Qüí chama mama

(¿ Qu

n cha ma , Xo

9

Pr epar ando o r egr eso

¿ Que t al , Man a'? ó £ I O n o

ca nd o cheqades9

5

E mi ñ a

n a i

a v o a

c/

z a a n i o s

m a n a a v i ó n

n o

a s

c i n c o

Da auela vai Arrxo ac?ardarvos

0

a e r o pon o

Oe.

ch

e a a s

1

m a n a

x a

n o s

v e m o s

i

i c a

m a n a

1

Ampl i ación : Quedan M

ar ía e mmi a súa nai f ai ando do día en que van vol í ar a Gal ici a. A

chegada est á anunci ada par a o día segui nt e.

H ox e, en avi ón, iogo se chega.

Gr amát ica : N est a lecci ón tr át ase de dar un model o par a os ver bos da pr i mei r a conx uga-

ción, ou sexa, para os verbos regul ares co inf initivo en -A R (chamar, chegar, cant ar , cho-

r ar

...

etc.)

Present e do I n d i c a t i v o

e u

a n d o

t i

a n d a s

el

a nd

a

n ó s

a nd

am o s

v ós

and ad es

el es

a n d an

Ñ as fal as do occidente de Gal ici a t amén se empr ega a forma vós andás, e ñas de or ient e, vós andái s.

Ex ercici os: a) N o di ál ogo apar ecen v ar i as f or mas dos ver bos

chamar e chegar . Si nál eas e

col óqueas ó l ad o das cor respondent es do ver bo A N DA R no cadro ant eri or , b) Encha os

espaci os en br anco usand o os ver bos andar , agar dar , chegar e f allar :

1

.

2

.

M ar í a e a súa nai ....

E l

m a ñ á

e

el es

por t eléf ono do día da súa vol t a.

h o x e .

3 .

4

.

¿Quén

¿C and o

p o r t o .

5

.

Eu

6

.

T i

da Sui za? vós? N ós

X oaquín e M ar ía. pasad omañá. Poi s nós

var i os qui l ómet r os ó día e vós non

por

t eus pai s no aer opor t o .

ni ngún .

por vós no aer o-

  • V o c a b o f a r i o :

Aer opor to (s.m.) : lugar onde despegan e t oman t ér r a

o s

a v i ó n s .

A gar dar (v .): esper ar .

Cando ( adv.) :

nese tempo; cada

vez que;

unha vez

q u e

. .

.

Chegar (v.): V i r ó Daquela ( loe ) : por

s e

c a s o .

cabo dun cami ño.

/ A hondar .

aquel t empo , naquel t em po . / N e-

¡Oeica mañá ! (expr .) : d espedid a at a o día segui nt e,

o u s a ú d o .

H ox e (adv .):

nest e día.

L ogo (adv .): nese caso; nese tempo ; é eq uival ent e ás

veces a daquel a. / R ápi dament e, en segui da, ax i ña.

M

añá ( adv .) : o oía

segui nt e a hoxe.

Seguint e (adx.): o que vén despois, a cont inuaci ón.

Ga le g o c o lo q u ia l

L ec c i ó n 3

0 avión procedente de Xenebra

)

v e n

v o a n d o

a

o ra

3anha<io

so br e

j T

y

4

N o aer opor t o

Eu veno al o mareado

ó e t i como

ve' s9

Eu SO pensó

de novo

pa ra

cjue vimos

a ca sa

/Avoa.son ac|ud«s dous que

a ' í veñen. ó Vi nt i es r eci bi l os 1?

( l Vena l I Vamos

  • m r - r

Ampliación: E o avión t omou t érra sen novidade. Xoaquín e M aría, a nosa parell a, venen fal ando das impresións da vi axe. Os seus familiares agardan i ntranquilos, logo se produci; r á o encontr ó. ¡Qué gr andes son os avións! dicían algúns r apaces que pasaban dun lado o

out r o mi r ando eos seus ol i os sor pr endi dos.

Gr amát ica: H oxe est ud iarémo- lo ver bo V I R ñas súas f or mas de pr esente de i ndi cat i vo:

e u

t i

e l

v

e n o

v

é s

v é n

n

o s

v ó s

e l e s

v i m o s

v i n d es o u v i d es

v e ñ en

Fíxcsc especi al ment e ñas for mas sul i ñadas.

(* )

N o t e q ue X oán se d i ri xe á súa av oa t r atánd oa coa f or ma de respeto V OS, q ue se usa co ver b o en segund a

persoa do pl ur al . Out r a f or ma de respet o, máis común, ser ía VOST ED E) co ver bo en t ercei r a persoa do singular : «A voa ¿vén reci bi los?»

Ex er cici os : a)

I ndique as f or mas coment adas na gr amát i ca que

apar ecen no di ál ogo e na

ampl i aci ón, b) C ompl et e as segui nt es or aci óns coas f or mas cor r espondent es do ver bo

  • V I R

1

.

2

.

3

.

4 .

5

.

6

.

7 .

.

M

a n o l o

n o n

n o

c o c h e.

O s seus f a m i l i ar es

 

est as v ac ac i ó ns a Sa nx en x o .

Cando

 

de v iaxe pr egunt a por t odos.

 

N ós

sem pr e en

coche e vós

 

en

avi ón .

Sempre que

 

t r áenos un r egal o.

 

T i

c o n

M a r í a ,

eu

c o n

P i ñ o .

N o i nver nó

comer

a est e bar

e agar dan

sempr e por el .

  • V o c a b u l a r i o

Agor a ( adv.): nest e moment o.

A l í ( adv.): naque! lugar , naqueia sit uac ión ,

A (s.f.): extremidade superior das aves que l ies serven

para voar / aparel l o que sostén

r al ás.

  • D e novo ( ex p.): out r a vez, unha

  • D ici r ( v.): expresar en voz al ta

,

ós avi óns no ai re! Pl u-

vez m ái s

outra volta.

 

,

f ala r .

Encontró (s.m.): xuntanza repenti na ou programada

de vari as per soas.

Novi dade ( s.f .): not i ci a, cousa da que nos entei r amos

r ecent cment e.

O1' 0 (s.m.): órgano corporal que serve para ver . Parel l a (s.f.): par de perseas ou ani mái s.

Sen ( prep.): car ecendo de.

Vi axe (s-f ): Paso ou traslado dun l ugar a outro.

V ir (v .): achega r se aquí, reg resar .

Voar (v'): sosterse no ai re coa axuda das ás.

B i bl iot ec a Ga lega

Se r ie Nov a

L

ec

c i ó n

4

O encont r ó no aer opor t o

I Hola

mcus Pi l los ! é Q ue ha l

,

v i n

des

d a v ia xe

r

c

B «n, bcn . n on

hai a uc i x a

1

7

:

Esra des

m oi

Ó no n

ca nsados

si ?

A l o o

esfa m

os , t ra em o s

m

o r ra

b a a

7

OHa ,

X o a qu m , a ló va i

a

n osa

Ga u i p a x e

Non a pures

q

b u sc a r.

Gr amát ica : a) Fí xese nos cadr os das f or mas ver bai s que l i e pr esent amos ñas l ecci óns an- t er i or es. Como pode ver , as f or mas verbai s van pr ecedi das pol os pr onomes que i ndi can a

per soa que r eal i za a acci ón do ver bo: eu, t i , el / el a, nos,

vos, el es/ el as. Son os pr onom es

per soai s en

f unci ón de suxei t o .

b) A t endemos hoxe ó xéner o daigunhas pal abr as que, ás veces, non é en gal ego i dént i co ó

cast el án; por exempl o, as r emat adas en -A X E son t odas f em i ni nas ( a vi axe, a bagaxe,

a

equi paxe, a report

. N on seguen est a r egr a as pal abr as «o paxe, o t r axe, o gar axe, o

per sonaxe) .

(* ) T eña en cont a as for mas dialect ais t u, i l , nosoutr os, vosout r os.

Ex er cicios : A dx udi que u n xéner o , masculi no ou f emi ni no usando o art i go, ás pal abr as que non o especi f ican ñas or aci óns segui nt es:

1 .

M anol o leva

t r axe de pana novo par a a f est a.

  • 2 f r i axe é mal a par a a saúde.

3 .

Fago

per sonaxe de méd i co nesa obr a de t eat

r o, que f ai

vi axe pol o les-

t e .

4 .

É

garaxe pequen

par a un coche t an grande.

 

5 .

¿Cal

é ese cont ó que f al a d

l ong

vi axe d

paxe?

6 .

Di sf r ut amos moi t o mi r ando

mar avi l l os

pai saxes.

V o c a b u l a r i o :

A l ó ( adv.) : por aquel l ugar .

A pur ar ( v .): mo ver se r ápi damen te.

Bagax e (s.f .) ; a carga, o equi pament o par a unha

acc i ón

o u

v i ax e.

Eq ui paxe (s.f .) : bagaxe, esp eci al men te p ar a f acer

v i a x e .

unh a

Fr i ax e (s.f .): o f í o , a

bai xa t emperat ur a .

r

L ongo (adx.): que t en extensión ou dur aci ón de máis.

  • M oi to ( adx .):

mái s d o nor mal, mái s d o que esper a-

  • m os. T en a f or ma ap ocop ad a moi .

¿N on si ? (expr .): pregunt a que se fai esper ando unha r espost a af ir mat i va.

O l l ar (v.): m i rar .

Q uei x a (s.f .) : sent imen t o o u ex pr esió n de

d o r . L

ai o.

X

a (adv .): ago r a m esm o, r áp i d am en t e; an t es n on , ne-

se

m o m e n t o

si .

Ga le g o c o lo q u i a l

Lección s

N o bar do aer opor t o

/ Mtnt es Vos ides iotnar un cafe, )

V

cu vou pota ba oxe.

r

J

Esfá ben.imos ¡ntio

( Rapaz,¿podesnos traer cairo j

V

con leife ?

j

f

|

Por favor, bóteme \ |

b2" puente. y|/

JwV 0

_ Vai xa.¿«jueren al o máis?

K

jf f oHoj jy

S )/ y

_ Si , por favor,

unhas tostadas

e un pouco meI.

A mpl i aci ón : M ent r es X oaquín vai pol as mal et as

a a v o a

,

, A n x o e a sú a n a i d i r í x e n se á c a -

f et er ía par a t omar al go. U n camar ei r o f r aco at éndeos ó moment o. De al í a un pouco vese

chegar a X oaquín car gado coa equipax e a t oda pr ésa pol a por t a do bar .

Gr amát i ca : H oxe est udi arémo-l o present e do ver bo I R :

e u

 

v o u

n

ó s

i r n o s

t i

v a s

v o s

i d e s

e l

v

a i

e l e s

v a n

En expr esións exclamat ivas ou enfát icas emprégase a for ma do i mper at i vo: «¡vamos!». V exa diálogo lección 3. T amén exist e no gal ego f al ado a f or ma vos vades.

Ex er ci ci os: a) Si nale as f or mas coment adas na gr amát i ca que apar ecen no di ál ogo e na ampl i aci ón, b) Encha os espaci os en br anco coas f or mas ver bai s que'se i ndi can ent re pa-

rénteses poñendo a que conveña:

 

1

V ós ( levar )

présa por que ( ir ) a esa casa e el es (i r)

pechar .

.

2

.

N ós (i r )

coa equipaxe e vós (ir )

Eu (i r )

r es el ( i r)

C and o eu (i r )

de vi axe os do mi ngos pol o V al

eos regal os.

3

A i (vi r)

os cafés, e despoi s (vi r )

o l ei t e.

 

.

4

d o D eza.

á

.

5

.

M ent

ó ci ne, el a ( vi r )

m i ña casa.

6

t i sem pr e ( vi r)

.

  • V o c a b u l a r i o :

Bot ar ( v.):

poner ou meter algo nun sit io / Expulsar,

M el (s.m.):

líquido espeso e doce que pr oducen as

mand ar pa ra f ór a.

a b el l a s .

Camar ei r o (s.m.) : o mozo ou persoa que nos at ende

M entr es (conx .) : desde q ue se empeza ata que se aca-

n u n

b a r .

b a .

De al í a un pouco ( expr .) : un

Fraco (adx.): delgado.

moment o despois.

  • I . e it e (s.m.): l íquido que dan as f emias dos mamíferos

para al imenta-l as crías.

M

ái s (adv .):

out r o pouco .

Quente (adx.): que t en cal or .

Rapaz (s.m.): neno que vai

Poner

par a mozo.

(v.): meter al go nun sit io, col ocar. Pór .

Porta (s.f.): siti o por onde ent ramos e saímos da casa.

B i b l io t e ca Ga le g a

Se r i e No v a

Lección 6

E loqo é como e cj ue

n o n

v e n

Carme?

A

n o sa

ir m a

o u edo u

n a

ca sa

para face- la cea

te

i

p a r a

Esrá

Pei i'a

unha mulleroa

N o t i ci as d a f a m i l i a

¿ E

X oa nci no ?

1

«s ra

co n

X a

v i e r

es t u d ía n dl o

,

e x a m e

d e

m a ñ a

é E

aue Xa v i e r

e

«se

t

E

o noso

cur m a n Xa vi er . 0

de

h'o

Pepe , vai un ano

1

.

,

a a o r a e s r a n

x u n r o s

a rrasado e

<

S i . é a la o l a c a z a n , n u nc a

1

l id va m os co l le r

l i b r o

Gr amát i ca : H oxe ver émo-l a f or maci ón do f emi ni no. Os nomes que no mascul i no r ema-

tan en -A N poden face-l o f emi ni no

en -A , -A N A , por exempl o: meu i rmán-mi ña i r má,

catalán-catalana. Os remat ados en -ÓN f an o feminino en -OA ou en -ON A : patrón-

pat r oa o u pat r o na. O s r em at ad os en - A N O f an o f em i ni no en -A N A : xer m an o- x er m ana .

  • - - on/ -oa,-ona

án/ - á

án / -an a

  • - - ano/ -ana

Exercicios: a) Suliñe as formas coment adas na gramática que aparecen no diál ogo.

b)

Faga o femi ni no das segui nt es const rucci óns en mascul i no:

1

.

O meu i r mán é tan l acazán que non esper ta pol as mañás.

2

E l

t a m é n é h u m a n o .

N o n

o

t r a t e s a sí .

 

.

3

N o z o o t eñ en

u n

l eó n

en f er m o

e

v ai

m o r r er .

.

4

.

H oxe vénme

un pai sano de Bos A i r es.

 

5

O novo pr of esor

de L i ngua é ast ur i ano.

.

6 .

Eles agar dan o regr eso do cur mán al emán.

c)

Po na agor a en mascul i no as segui nt es or aci óns:

I

A

n o sa

v ec i ñ a

i t a l i a n a

er a

m o i

u r b an a .

 

.

2 .

Desde o ver án pasado coñezo unha aust r al i ana.

3

E st á

ac t u a n d o

n a

v i l a

u n h a

l ad r o a .

 

.

4 .

H ai unha semana que non vén a net a da t úa i r má.

A no (s.m.): med i da d o t emp o d e 36 5 días. Cea (s.f .): a co mid a d a no it e.

C ur mán ( s.m .: p r i m o ,

i l i o de i r m áns.

f

Ex ame (s.m.) : pr o ba d e co ñecem en t os.

Lacazán (adx .): vago, pr eguiceír o.

  • V o c ab u l a r i o :

Mul ler (s.f .): femi a da especie humana. / A que está

casada cun h ome. Esposa.

Net o (s.m.):

f

f

i l i o do i l io dunha per soa.

Tempo (s.m.): duración das cousas / cli ma.

Veci ño (s.m.): o que vi ve ó lado de onde vi vimos nós.

Verán (s.m.): tempo do ano no que vai moi ta cal or .

Ga le g o c o lo q u i a l

L e c c i ó n

7

Meu

ir man

desde auc traba lla no

tal ler, vai

mais veces as f estas.

Po/s os meus

irmáns

non van

t ont o por a i

P r ep a r a nd o a cea

¿ E

loao en c

uc t raba Han

Un

de revi sor

de

t rens

0

e

o

o u r r o ,

out r o é

un qa lo

aalopin

'

1

v

a , ho , ó por o j e

9

Por que non

a n ea d a

da

A mpl i aci ón : Car me f al a cunha

ami ga dos seus i r máns. Como xa gañan al gúns car t os e son

maior es van por ai de esmor ga. Os mái s pequeños t eñen al gunha envexa, per o pol o de ago-

r a cont ént anse con f acer car r ei r as eos pat íns.

Gr amát i ca : For maci ón dos plur ai s. H oxe ver emos como se f or man os pl ur ai s dos nomes

que no si ngul ar remat an en cal quer a das ci nco vocai s (a,

e, i , o, u) segui das de consoant e

- n . T odas est as pal abr as engaden par a o pl ur al un -s. V examos:

i m án-i r máns, t r en-t r ens, pat ín-pat íns,

c a n c i ó n - c a n c i ó n s ,

x e x ú n - x e x ú n s .

Na l i ngua tal ada, ó usar estas palabras en pl ural , pode non pronunci arse o n: canció(n)s, algú(n)s. Ñas faias

mái s or ient ái s de Gal icia,

fanse os plu rai s:

cancio is, pant alo is, et c.

Ex erci ci os : a) Si nale as f or mas coment adas na gr amát ica que apar ecen no di ál ogo e na

am pl i aci ón , b) Po na en pl ur al

as segui nt es or aci óns:

1

E

st e

c a n

éc h e

b en

l a m b ó n .

 
 

.

2

E

se

c am i ó n

é

d o

m

á i s

r u i n .

 

.

3

.

N aquel t r en non levar on r efén ni ngún .

 

4

.

O

mo i

l ar chán col leume un pat ín .

5

É

u n

m ent i r án

m o i c o m ú n .

 
 

.

 
  • V o c a b u l a r i o

:

A

i (adv .) :

nese l ugar .

 

L

ambón (ad x.):

q ue g ust a

moit o d as lambet adas ou

Envex a (s.f .) : desexo du nha co usa da que se carece.

l

am boad as.

Pode t er sent id o pexor at i vo .

L ar pei r o.

C o b i z a .

 

L

a m b e t ei r o .

Esmor ga (s.f .): diversión r uidosa. T roul a.

M

ai or ( ad x .):

o

mái s g rande.

O co nt r ar io é menor .

Festa ( s.f .):

reu nió n de per soas para cel ebra ren algo

M

ent irán (ad x.): o que di

moitas ment ir as. M enti rei ro.

o u

d i v e r t í r en

se .

 

N on

dar pancada (ex pr .): non t r aball ar , lacazanear ,

Galopín ( ad x .) : picar o, pi l lo ( pode t er sent ido pexo ra-

non d ar

gol pe.

 

t i vo) .

 

Ref én ( s.m .) : pr i si onei r o.

 

Ganar (v .):

co nsegui r di ñei r o . /

Vencer .

X

ex ún ( s.m .):

fal t a de com i da.

B i b l iot e c a Ga ie g a

Se r i e No v a

Lecci ón 8

L e n a n a

c o c i n a

Sabes, a miña prima

de

fe r

un

rapaz

acab

¿ E

e

u n

nc

n o

o u

u n

h a

n

«n a

<(

/

E

un ha nena

0

neno

x a

v a t

pa ra

r res a nos

¿ E como I k

va n

o s ra pa ces

p a

a

Ma nue la f

Son uns

sanhiños

A rapaza xa « 3

a

«scoia

e o rapaz

e

m o i

bola

o

d ía

n a

aa r d en a

n o v o

i

A mpl i aci ón : U n membr o mái s na f ami l i a , out r a

boca que al i ment ar . A cur má de Car me,

que casou hai t r es anos, x a t en

o segundo fi l i o. O seu cur mán A nx o pensa que os nenos non

f an mái s ca amol ar , per o el t amén ó f i nal vai dar en casar e vai nos t er que coi dar .

Gr amát i ca : Par adi gmas do

ar t i go det er mi nado e i ndet er mi nado.

A r t i go

det er mi nad o ( 1.a f or m a)

A r t i go i ndet er m i nad o

0

a

u n

u n h a

o s

a s

u n s

u n h a s

Ñ as l ecci óns segui nt es

ver émo-l a out r a f or ma do ar t i go det er mi nado .

Exercicios:

a)

N a vi ñet a e na ampli aci ón aparecen

10

formas do art igo determinado e 6

do art i go i ndet er mi nado. Si nál eas. b) Compl et e os espaci os en

r ad igmas.

br anco eos art i gos dos pa-

v ez

f o m o s d e c a z a

ó

m o n t e

.

V

i m o s

c o e l l o s

e

l eb r e s.

coel l os er an

m oi

gr andes e

caso

f oi que l i es t i r ei

l ebr es t i ñan m oi t as cor es.

par

de t i r os

,

per o

com o non as pi l l ei

f ux i r on .

V

o c

a b u l a r i o :

A

mo l ar

(v .) :

m ol est

ar

,

est o r b a r ,

i n co m o d a r .

C

asar ( v .) : co nt r aer m at r i m o n i o . O ver b o é «c asar » e

n o n

« c a s a r s e » .

Coi dar (v .) : pr ocur ar que non l i e pase nada a al go o u a

al guén . Ter cont a. T er unha opi ni ón

ou un x uício .

D a r

en

f acer

( ex pr .) : acaba r

po r

f acer .

Escol a (s.f .):

Fux i r : (v.):

lugar onde est udi an os rapaces . irse de présa dun sit i o por medo .

C ar der ía ( s.f .): l ugar onde se coid an os nenos que aín-

d a

n o n

v a n

á

e sc o l a ,

l

. e r i a ( s.f ):

M

ái s ( ad v .):

ver ba ,

l oc uac id ad e.

cant i dade super i or , mai or númer o .

  • M embr o (s.m .): el ement o d un conx unt o, per soa.

N eno ( s.m .) :

r apaz d e men os d e

14 anos.

N ovo (ad x .): de pouco t empo ; oponse a vel l o .

Pi l l ar (v .) : at rapar al go ou col l er a alguén .

Ga le g o c o lo q u ia l

  • L ec c i ó n

9

C onver sa n o b ar

 

. Papá , pola maná temos C|Uí

_ y\ i, así auí esW sacando o carne'!

_

lAio', Pois sí o saca, t raía

leva - la h'a

a

FW evedra .

t ía

vou eu

 

'

_ Si , «mpí zan ela e maila f ilia

 

- 6 E a <p 9

. E c ut vai ir fddolos días a' au o-

de Rí quei ra

estes días,

-

I Ai

Mana , voi apañada a auto-

escola t o n

á m ba la s d úas

S]

A mpl i aci ón : Est amos no aeropor t o de L abacol l a en Sant i ago, é un ser án f r ío

de N adal que

ameaza chuvi a. Ent r e a x ent e que vai

e vén t amén t émo-l o Anx o e o seu pai . N a bar r a do

bar , unha par el l a par ece

despedi r se.

Gr amát i ca : 2.a f or ma

do art i go sen gui ón. O art i go O, A , OS, A S que vi mos na l ecci ón

f

ant er i o r con ver t e o - r o u - s i n al d a p al ab r a qu e He p r eced e en -1 , u nínd o se a el a: p o r + o =

p ol o , t od o s +

o s =

1

.

2

.

3

.

4

.

t ód o l o s. D est a m anei r a escr i bi r em o s sem p r e:

con

con

PO R: pol o,

pol a, pol os, pol as.

M A I S : m ai l o , m ai l a,

m

al l os,

m al l as.

co n T R A

S:

t r al o , t r aí a, t r al os,

t r aí as.

c o

n

T O

D

O S

e T O D A S :

t ó d o l o s,

t ó d a l a s .

  • 5 con ( EN T R ) A M BO S: (en t r ) ám b ol o s, (en t r )ám bal as.

.

Exer ci ci os: a) N o di ál ogo aparecen ci nco f or mas est udi adas hoxe na gramát i ca, l ocal í-

c e a s

e

su l í ñ e a s .

b)

Encha os espaci os en br anco coas f or mas da gr amát i ca.

  • I PO

.

R

mañá os nenos e M

A I S

as nenas l i mpades

est a aul a.

2

.

Dei xa

o

par augas T R A S

 

por t a.

3

T O D O S

 

se r á n s

t

e ñ o

c l a se

á s

7 , 3 0 .

.

4

.

A M BO S

 

d ous t r abal l ades pouco .

 
  • V o c a b u l a r i o :

A m eazar

( v .) :

a nu nc i ar ,

advert i r .

/

Dei xar ve-la i n-

T er /

T ardar /

T er

post o.

t en c i ó n

d e

f a c e r

m a l

.

N adal ( s.m ,):

o

der r adei r o mes do ano . D ecembr o.

Aut oescol a (s.f .): escol a onde se aprende a conduci r .

Carné (s.m.): per mi so ofi ci al par a conduci r .

 

Par augas ( s.m.) : aparel l o par a t or na- l a chuvi a, par a

pr ot exer se dél a.

Conver sa ( s.f .): d i ál ogo , conver saci ón .

Parel l a (s.f .) :

persoas, ani mái s ou cousas t omadas de

Chuvia (s.f .): a

auga

que é pr ovocada polas nubes .

d

ú a s e n d ú a s .

C

h o i v a .

Ser án ( s.m

.):

o

f i nal d a t ar de, ant es de que escu reza

I

r apañado

(expr .): t er

mal as per spect i vas nun asunt o.

 

d

e

t odo.

N oi t i ña. Sol por .

 

Levar (v.):

mover unha cousa dun sit io par a out r o .

/

X

ent e (s.f .): per soas.

Bi b l io te c a Ga l e g a

Se r ie No v a

Lección i o

A f al a r de coc hes

voa. non Wz <yj iU '

-

c uz

sendn

A

d<-las «j oños

xa se volvc atra s .

Pois cata tjue cando merquérno-lo

coche novo...

- Eu pensó c\üi¿ ponér o -lo

co ch e

r

n as

vosa s m a ns

'

sen

peor ca nas da vosa t ía.

- Pero Anxo.ti u-la car roza esa que

dis ?

-

E

est a .

Pero...¿cal
-

, este

do

exdrcit o

  • L L L Ü

A mpl i aci ón : E así ent r e r i sadas

e br omas al á van os caf és. Saen do bar e chegan ó apar ca-

dei r o : os ol i os do pai de A nx o ó ve-l o coche er an un poema, poi s pi nt ár ao a col or i ños.

-

V el aí o meu coche, papá.

  • - Xa, meu fi l io, x a. ¿É de camufl ax e, non si ?

Gr amát i ca :

For mas con gui ón da segunda f or ma d o art igo.

En l ecci óns ant er i or es x a usámo-l o gui ón par a uni -l a segunda f or ma do art i go ó ver bo .

Poi s ben, empr egarémo-l a segunda for ma do art igo Ao,

-los, -l as:

1

.

2

.

Despoi s do

i nf i ni t i vo e das f or m as ver bai s per soai s que r emat en en -s:

<<vai

chama-l o cur a», «despoi s gár da-l os l i br os».

O mesmo par a as f or mas do

pr onome r em at adas en - s que van unidas

6 ver bo:

«quer e po ñér vo-l o coche nas

vosas m ans» .

  • 3 Despoi s da f or ma adver bi al i nt er r ogat i va: u

.

_

( «onde est á») : «¿u- l o gat o?»

N a l i ngua escr it a, algúns aut ores non repr esent an a segunda for ma do art igo: «chamar o cur a», «gardar os l i -

b r o s »,

«t o d o s

o s

n e n o s ».

Ex er ci ci os : a)

I ndi que as 5 segundas f or mas do art i go que apar ecen nos di ál ogos e na

am pl i aci ón, b) Compl et e os espaci os en br anco:

 

1

¿(A gardas)

t ua t ía ou (lévasnos)

 

equi paxe par a a casa?

2

.

.

N o n sabían ( f acer )

.

cou sas.

 

3

(A br i m os)

cancel a e f ux i u

o

can .

4 .

M eu i r m án e ( m ai s)

t eu v an en B et an zos.

 

5

.

A nque t e agachas (t r as)

port a véxot e.

  • V o c a b u l a r i o :

A par cadeir o (s.m.): lugar onde se dei xan aparcados

o s

c o c h e s .

Camufl ax e ( s.f .); d i sf r ace, m áscar a que cobr e a ver-

dadei r a aparenci a.

Col or i ño ( s.m .): cor vi va e r echam ant e, que dest aca.

Cat a que (expr .):

mi ra que, ol l a que.

Ex ér ci t o ( s.m.): conxunt o de t ropas armadas.

M

er car (v .) : co m pr ar .

Ri sada ( s.f .): sonido que facemos cando r i mos.

Saír (v .):

pasar de dent r o par a f óra.

Velaí (expr .): ai est á, ai vedes.

Qa le g o c o lo q u i a l

Lección n

I Hola papá !|Hola mamá)

¿ Que t a l esa

v i a x e

9

/ Ben. kí \ «sfaba

n

pi ro polos Rrineoí

dun mal tt mpo...

}

Chegada á casa

7

.

da

cí a

J

Pois coa famz au« traemos

/

J

Gr amát i ca : H oxe ver ém o-l as cont r acci óns de ar t i go con pr eposi ci ón .

A

C O

N

D E

E N P O R

A R T I G O D E T E R M I N A D

O

0

ó( ao )

c o

d o

A

á

c o a

d a

O S

ós(

ao s)

e o s

d

o s

A S

ó s

c o

a s

d a s

n o

pol o

n

a

po l a

n

o s

po l os

ñ a

s

pol as

A R T I G O I N D E T E R M I N A D O

U N

a

u n

c u n

d

u n

n

u

n

p o r u n

U N H A

a u n h a

c u n h

a

d u n h a

n u n h a

por unha

U N S

a

u n s

c u n s

d u n s

n

u

n s

p o r u n s

U N H A S

a u

n h a s

c u n h a s

d

u n h a s

n u n h a s

por unhas

A lgúns aut ores r epr esent an con ao a

cont r acción ó . Tamén hai que ter en conta que na l i ngua falada é f recuent e

a

pr onunci a ca e cas ó

lad o de coa e coas.

Ex er ci ci os: a) I ndi que as f or mas coment adas na gr amát i ca que apar ecen no di ál ogo e na

am pl i aci ó n .

  • b) Encha os espaci os en br anco coas m odal i dades corr espondent es das f or-

i ,

2

.

¿C on

I rn os

(de+ os)

m as que

van ent r e parént eses.

quen vas de vi axe? V ou ( con + a)

(a + o)

cam po . V ol t am os ( por + a)

nosos t íos.

t ía.

3

.

( con + o)

pa r a r

( en + o)

r í o .

t em po que vai non i rn os chegar (a+ o)

  • 4 (co n + a)

.

nov a est r ad a chégase ant es.

t ar d i ña (a +

a)

casa

mont e per o podem os

  • V o c a b u l a r i o :

Can (s.m.): ani mal domést ico que coida a casa. O fe-

m

i n i n o é c a d el a .

De acordó (exp.): expresión que i ndica asent i ment o,

c

o n f o r m i d a d e .

 

Estr ada (s.f.): vía por onde ci r culan os coches.

M

esmo (adx.): o idént ico, o igual . /

Nest e caso inclu-

s o .

Noi ti ña (s.f .): periodo de tempo que indica o comezo

d a n o i t e .

Rel oucar (v ): al egrarse, ponerse l edo.

Xust o (adx .):

o

q ue est á

ben.

Est ar dun mal

t empo ( expr ):

i r mal t em po .

B i b l io t e c a Ga l e g a

Se r i e No v a

L

ec c i ó n

12

Ó r edor da mesa

. i Hum.' Xa vcxo que tí no unha

illQ <]u« non perdí o

í s t«s

o l lo m o lí s

t í ñ en

fí mpo,

m ol

boa

pinta .

_ P«ro

mamá...¿non

ti s pame?

Bota d« com«r lotj o.

- Que bote teu pai,cju£ ni

ta m¿n t en

boa

f

a mi .

Pols agordade que de postre

temos oufra sor presa.

i\ Tendes boa sor tt Cunha cociñeira

así

Gr amát i ca : H o xe i rnos est ud i ar

out r o ver b o m oi usad o na nosa l i ngua. T r át ase d o ver bo

T ER . Pode vost ede compar al o co mesmo t em po - pr esent e-

do ver bo

V I R .

e u

t i

e

l

n ó s

v

ó s

e i e s

t

e ñ o

t

e

t

e

t

e

s n m o s

t endes/ t edes*

t

e ñ e n

e u

t i

e l

n

ó s

v

ó

s

e l e s

v

e ñ o

v é s

v é n

v i m o s

vi ndes/ vi des *

v e ñ e n

. Á mbal as dúas son f or m as vál i d as.

Exer ci ci os : a) Sul i ñe as f or mas coment adas na gr amát i ca que apar ecen no di ál ogo, b)

Ench a

o s espaci o s en

b r anc o co as f o r m as ver

bai s i nd i cad as:

 

I

.

N

ós (t er )

 

moi t as ganas

de i r ó ci ne, se t i (t er)

ganas t amén, (i r )

 

t o d o s .

 

2

.

V ós (t er )

r a .

que agardar

por

se el es (vi r )

 

per o t i (vi r )

   

ago-

  • 3 Se vós (vi r )

.

 

hoxe a

Sant i ago, nós (i r )

 

mañá:

est am os cheos

de

t r a b a l l o .

 
  • 4 Se

.

ó

fi nal

vós (t er )

 

excur si ón, el a

(t er )

 

que vi r

por aquí .

 
  • 5 Eu h oxe (t er )

.

m oi t o l ab or e el es (t er )

o cost u m e

d e

vi si t ar nos

ós

 

x o v e s .

 
 
  • V o c a b u l a r i o :

 

C oci ñei r a ( s. f .

):

a

q ue

fai

de comer .

 

L abo r ( s.m .) :

t r abal l o .

Cheo (adx .): o que xa est á compl et o: o cont rar i o é ba-

Ó

redor (expr.): dando a volt a t odo pola bei ra.

 

l e i r o .

 

O l l omol

(s.m .): pei xe moi saboroso que se adoit a pre-

Fa me

( s. f . ):

apet enci a ou

necesi dade de co mer .

par ar ó

for no .

Ga l e g o c o l o q u i a l

L

e c c i ó n

13

Cos país na casa

Xa dit tinamot j anai de volver ver

«l ia

ma r et da

t» m

t en -a .

i E pois o la e de Xcnebn

non i

tan pequeño 1

E aejora o posVr» ; Oj - xoves

«o n a

r

setn pr e h)t an peras e maj as

pero por u r hoxe

| Sor pr esa

especial ! unha tar ta

f ei ta para devses.

Como vos

{a

di t i ndo

Sv' i a

¿vos

un babel : hai

persoas de toda las raj as

'

e cores; marroy i

isroelís...

ora

s , i to l i anos, t ur t os ,

e toas

novas jéis

as eousas parece cji» van cambiar.

Xoan ci ño,

j

a

ora oi

caf ¿5 ef ¡< ev xa

f ixen abondo.

Gr amát ica : Pl ural das

palabr as remat adas en vocal acent uada: f ór mase engadindo un -s á palabr a: mazá-ma-

zás, café-cafés, i srael í- i sr ael ís, mar r oquí- mar r oquís, i Uó-i l Iós, t abú-t abús, et c.

Pl ur al das palabr as remat adas en dit ongo: coma no caso ant erior, engaden un -s: rei-rels (non rei ses), lei-

l ei s (non l ei ses), bocoi -bocoi s, et c.

Pl ural das pal abr as r emat adas en -s, -r , engaden -es: mar-mar es, fl or-fl or es, past or-past ores, di rector-di-

r ect o r es, m es- m eses, deus-d eu ses, et c .

Hai palabras rematadas en -s que teñen a mesma forma en singular e plural : xoves, luns, oasis, etc.

Pal abr as usuai s que

cambian o xéner o do cast el án ó galego: o l eit e, o mel , o nariz, o sinal , o sal , o lume, u

labor, o sangue, o dot e, o cost ume, o fel , o ber ce, o cal , son mascul i nos en galego. Son femininos: a ponte, a cor,

a

cal or ,

a dor ,

e moi t os nomes de árbor es coma

a cerdei r a,

a noguei r a,

a

perei r a,

a amei xei

ra.

..

Exer ci ci os: a) Suli ñe as f or mas coment adas na gr amát ica que apar ecen no di ál ogo e na

ampl i aci ón, b)

Poña en pl ur al

as segui nt es f r ases:

I .

2

.

3

.

4

.

O past or bebeu

un boc'oi , comea unha mazá e mar chou ó pr ado.

O r ei

di ct ou unha l ei

que pr ohi bía o cost ume de ar r i ncar f l or es.

T om ei un café cun i sr ael í e un m ar r oquí .

Par a aq uel

i nd i o o i l l ó er a t

abú .

  • c) T r aduza ó gal ego as segui nt es or aci óns:

1

.

2

.

3

.

L a l eche y l

a

m i el

son

una señal

de pr osper idad .

A l cal or de l a l umbr e hi er ve l a sangr e.

 

Junt o a aquel

puent e había un cer ezo

y

un nogal .

  • 4 T ienes l a nar i z l l ena de sang r e seca.

.

V

o c a b u l a r i o :

A mei x eir a : (s.f .): ár bore fr oit ei r a que dá amei xas. Ci -

r o l ei r a .

Ber ce (s.m .): cama do neno pequeño ,

nai pel o .

d o

l ac t an t e o u

Bocoi (s.m .): bar rica gr ande para garda-lo vi no .

Dot e (s.m .): for t una económi ca que l eva unha mul l er

cando casa.

/ Dot es: cual idades dunha per soa.

Fel ( s.m .) : l íqui do marel o - verdoso , am ar go , segr ega-

do

po l o li gad o d os vert ebr ad os.

I l ló (s.m .): manant i al de auga que nace a rent es do

c h a n .

  • L ume ( s.m .): l uz e

  • d e r e n .

cal or que pr oducen os cor pos ó ar-

N oguei r a (s.f .): ár bore que dá as noces.

Sangue (s.m .):

  • v e a s .

l íqui do ver mel l o

que

ci rcul a

pol as

Si nal (s.m .): signo empr egado par a l embr arse l ogo

dalgo. / Signo dist int i vo dalgo / I ndici o / Rest o / Ci-

c a t r i z

d u n h a

f e r i d a . M a r c a .

T abú (s.m.): o que est á pr ohi bido ou censur ado men-

  • c i o n a r .

B i b l io t e c a Ga l e g a

Se r i e No v a

Lección m

P i meír o al mor zar e logo t rabaUar

r

_

Cosí

quedo durmido

e te ño ou« levar unha presa de

ferragochos o hallen

_ ?oÍ5 foma o «¡Pe c despois...

1ft ro vós moi cedo esíades de pe' hoxtl

( Pásame ese bolo de yan j

.

\ //

( l-loxe fen que ser un

p r, bo1di'a. Eshe

1N S=A '

L

W
i

Final ó bolos.

_ _

¿ E son bos os W530S con\ranos9y

/ Vai oh' animarme

\

e xa veraís.

/

Ampl i aci ón: Ó amencer Anxo e seus i r máns ér guense con pr esas e eos ósos mazados, por que ont e f or on t arde á cama. Anxo non esper a a al mor zar per o a avoa t en o mesmo t r abal l o:

X oanci ño come coma un oso, e l ogo non se t en de pé.

Gramáti ca: N o noso idi oma compr e di f erenci ar ent re as parel i as e/ e e t amén 0/ 0. Trát a- se de dúas vocais di st i nt as que en cert os casos - segundo sexan abert as ou pechadas- di st i nguen os signi fi cados de cert as pal abr as. A sí poden ver na viñet a:

presa (mont ón que cabe nunha man, presada) / presa (rapidez)

bos (que est án ben) /

vós (segunda per soa de pl ur al )

bol o (pan pequeni ño) /

bol o (peza do xogo dos bol os).

e t amén

se pode ver

en :

bol a (pan ou empanada) / bol a (obxect o r edondo)

oso (ani mal ) / óso (do cor po hum ano)

pe (neme dunha l et r a)

/ pé (par t e do cor po)

Normalmente os nosos e aberto e o aberto correspóndense co -ie- e co -ue- respect ivamente no castelán: neto...

nieto,

novo...

nuevo,

sete...

siete,

porta...

puerta. I sto que estamos a dicir é moi

útil para d i f erenci a- Ios l em pos

d o s

v e r b o s

c o m o

x a

v e r e m o s .

Ex er cici o : a) Si nal e as f or mas coment adas na gr amát ica que aparecen no di ál ogo e na

ampli aci ón, i nt ent ando di f erenci a-l as pal abras pol as vocai s abert as ou pechadas, b) T ra- t e de pr onunci a-l o t i mbre abert o ou pechado das dit as vocais. Déase cont a de que pode

haber ambi güi dade, t al e

como i ndi can os segui nt es exempl os:

«Est aba na m esa e x ogaba coa bol a» (¿a de comer ou

a

de x ogar ?)

«O pé dest a páxi na est á escri t o en mi núscul as» (nest e caso só o acent o

si gni f i cado:

nos indica o

Sen acent o i ndicaría algo refer ido á l et r a p; per o con acent o i ndica o pé de páxi na, é

di ci r , a par t e i nf er i or) .

V o c a b u l a r i o

Al mor zar (v.): comer por vez pri mei ra de mañá.

Amencer (s.m .): o nacer do día.

Bo (adx .): que est á ben. O seu cont r ar i o é mal o.

Cedo (adv.):

m a ñ á .

ant es da hor a esper ada,

pr ont o

/

de

Er guer(se) (v.): levant ar(se).

Ferr agachos

Ont e (adv .):

(s .

m .):

o

d ía

obxect os de fer r o . ant es de hoxe.

G a le g o c o lo q u ia l

/ . ' i .
/
.
'
i
.

Non;- - -,

c u da bó la

non he/ te r áo'J

- -4 .

. %0 0

o

/

.

i

  • X o án est á n os b i osb ar dos

.

.

.

e

do « cá

ncer m a is na da -

Mancí cb hre s esíades aquC
l

Pa co , l-j n

en conr a

para que son as

aiolas !

  • - Profesor, para as laaarhxas

k

'

md-lo Anfo

'

c u n

n , que as caza

n d .

A mpl i aci ón : Poi a t ar de na cl ase de ci enci as, don M anuel pr egunt a qué opi nan sobr e f acer

unha ex cur si ón ó mont e par a r ecol l er bi chos e despoi s anal ízal os. M ai s agor a X oán, o noso

gor di ño, non est á al í. Sé pensa que ó dá-l as ci nco t en que x ogar ós bol os.

Gr amát ica : N a lecci ón ant eri or f al abamos de vocai s abert as e

c o n f u si ó n

en

d ú a s f o r m

as i d én t i c a s , compr e na escr it a si nal ar

pechadas . Poi s ben, xa que ás veces pode haber

con acent o gr áf ico unha das dúas f ormas. Chá-

mase acent o di acrít i co. Levará t i l úni cament e a pal abra con vocal abert a e/ ou t ónica .

á (a+ a cont r acci ón)

/

a (art igo ,

pr ep .)

mái s (adv .) /

mai s (conx .

=

per o)

ás (a+ as cont r acci ón)

/ as (art .)

nó (s.

=

«l azo») /

no (en + o)

dó (s.

=

«compai xón») / do (de+ o)

ó (a+

o) /

o (ar t .)

é (pres.

v. ser )

/

e (conx .)

ós(a+ os) / os(ar t )

 

só (úni co)

/

so (debai xo de)

 

pól a (s. = r ama) / pol a (s. = gal iña) (por + a)

el

vén (v. vi r )

/

el es ven

(v . ver )

pór (v.

=

poñer ) /

por (pr eposi ci ón)

A s f or mas ver bai s que levan acent o di acrít i co mant éñeno cando van seguidas dunha f or ma át ona do pr onome

ou da segunda f or ma do art igo: dál l o ,

dásl l e, éche...

Ex er ci ci os:

a) Sul i ñe as f or mas coment adas na gr amát i ca que apar ecen no di ál ogo e na

1 .

2

.

3 .

4

.

ampl i aci ón .

b)

Póñal le acent o gr á i co ñas segui nt es or aci óns, cando cadr e.

f

O

amal l oa-l os zapat os X osé t

en que desf ace-l o no.

D al l e do t r át al o asi , m ai s t en que f acel o .

A nt ón ven a vi l a. H ai t em po que non o ven .

A

nt es de

por t e

o

pe dél a,

m i r a ben

quen e.

  • V o c a b u l a r i o

Amal l oar (v.):

asegur a-l os zapat os amarr ando os

amal l ós. A gul l et ar . A mar r ar . At ar .

Anai i sar

(v.): examinar det idament e, por menor izada-

m en t e, f ac er

u n h a

a n á l i se.

Ból a

(s.f .) : esf ér i co par a xogar .

Cast i ñei r o (s.m .): ár bore

que dá cast añas.

Dó (s.m .): pena, tnágoa,

sent i ment o de compai xón.

Escáncer (s.m.): r ept i l par ecido á cobr a non veleno-

Est ar ós bi osbardos (expr .): est ar pensando nout r a

c o u sa ,

«est

a r

ñ a s

n u b es».

Gaiol a (s.f .):

caixa con

rei xas par a meter

d en t r o e t el

o s en cat i v i d ad e.

ani mái s

Nó (s.m.): por onde se amar r an dúas cordas ou part e

d u n h a

en

f o r m a d e

l a z o .

L agart ix a (s.f .): rept i l par ecido ó l agart o per o mái s

p eq u eñ o .

Pouco (adv.): pequeña cant idade, case nada.

B i b l io t e c a Ga ie g a

Se r i e Nov a

Lección 16

Xoan . tk bes vi r mais o mon("e

port| ue pa r ece que comes

mais

Pois

eu pensó que

en vez de

encordar, perdi c

perdo qui los

Ós postres

Pode

scr l Anda qordi ño)

pon a

ferver aaaa

para cafa

Am iaos , o aue corrrc e bebe

a r n i Qo s , o a u <

át be

t a m i na r se

P o r

iso

non querí enao a ar

i rn o s ve r

r

se collonos algiSns ccxj urnelos

1

Gr amát i ca : N o pr esent e de i ndi cat i vo dos ver bos en

-er (2.a conxugaci ón), pr odúcese un-

h a al t er nanci a ñas v ocai s -e- e - o- d o t em a, de x ei t o que est as son aber t as na 2 .% 3.» e 6."

per soas, e pechadas na 1.' , 4." e 5.a. V ex ám ol o con dous exem pl os: Eu com o cavi ar cando

m e p et a / E l com e car n e d eco t e.

C O M E R

B E B E R

e u

c o m o

e u

b e b o

t i

t i

b e b e s

e l

c o m e s c o m e

n

ó s

c o m e m o s

v ó s c o m ed es

l n ó s

e

b eb e b eb e m o s

v ó s b eb ed es

 

e l es

c o m en

e l e s

b e b e n

Observaci óns: 1) A di f er enci a de t i mbr e na vocal per mi t e di st i ngui -l a t er cei r a per soa

do

si ngul ar do pr esent e de i ndi cat i vo da 2.a do i mper at i vo: el come / come t i . N

o i mper at i vo

sem pr e t em os unha vocal pechada. 2) A al t er nanci a

á que f acem os r ef er enci a no pr esent e

de i ndi cat i vo non ocor r e nos ver bos Q U ER ER , PO D ER e D EBER , e os remat ados en -

EC E R , com o ver em os nos t emas segui nt es. 3) O pr esent e de subxunt i vo sempr e segué o

t ema da 1.a per soa do i ndi cat i vo, pol o que est e t empo sempr e t en vocal pechada: coma,

beb a. 4 ) F íxese no vocabul

ar i o n a l i st a de ver b os que en cast el án d a 3.a conx ugaci ón e

en gal ego pert encen á segunda.

que

Ex er ci cio : Conxugue atent ament e en voz alt a os pr esent es

de i ndi cat i vo e subxunt i vo

dos

ver bos col l er

e per der ,

at endend o

ó

t i m br e da vocal

t em át i ca .

 
  • V o c a b u l a r i o

Bat er (v.) : dar gol pes / at opar casual ment e.

Fer ver (v .) : quent ar

un l íqui do at a que bul a.

Concor r er

(v .) : acudi r .

O cor r er ( v .): Suceder , acont ecer .

Cogumel o

(s.m .): set a,

fungo do mont e.

Per cor r er (v.): cami ñar

ó l ongo d unha t ér r a.

ecoí e (adv.):

  • D cont i nuament e.

sem pr e,

Render (v,): pr oduci r unha r enda / Render se, dar se

  • D i scor r er (v.):

pensar , i nvent ar .

por venci do.

Escor r er (v .): esvar ar , escor r egar .

Pender (v.): abri r , at r avesar

unha cousa, part i l a.

Rexer (v ): di ri xir , gobernar . / Est ar en pleni tude de

f a c u l t a d es m en t á i s .

Ga le g o c o lo q u i a l

l

ección

i ?

N a est a d ó n

Carliños. ¿ Qu«r« \act -\o favo? de asu-

r ar m e

a

r cco llcr í

no n « ba r tda i lar tanb ?

11

\ 1

oi'n

o moifo irmenclña, pero

/

/

despois donha merenda av

V

non creo ept poida.

a ni m a l m a

tS ?

'

íSi , pero antes podemos limpar

§ 1

.

fera cafro papcis

facer vos.

« nós

c um e

do

r l onf-c

f

ben o pod«des yeremoj ir dfica

.

r

Ij o-. o

> 0 -j

non epeira virJ J

recolla.

>

Gr amát i ca : D ent r o da segunda conxugaci ón hai ver bos que non t eñen al t er nanci a na vo- cal r adi cal -e- c u -o- . A sí conxugar ém o-l o pr esent e Q U E R ER e PO D E R sem pr e con e e o aber t os na 1.a, 2.a, 3.a e 6.a per seas e con e e o pechados na 4.a e 5.a.

  • I N D I C A T I V O

S U B X U N T I V O

I N D I C A T I V O

 

S U B X U N T I V O

e u

q

u e r o

quei r a

eu

podo

poi

d a

t i

quer

es

quei r as

t i

podes

poi

das

el

quer a

quei r a

el

pode

poi da

nós

quer em os

quei r am os

nós

podemos

poi dam os

vós

quer edes

q uei r ades

vós

podedes

poi

dades

el es

quer

en

quei r an

el es

poden

poidan

Fíxese que as f or mas d o pr esent e de subxunt i vo i nt r oducen un i .

Ex er ci ci os: a) Sul i ñe as f or m as coment adas na gr amát ica que apar ecen no di ál ogo , b)

Compl et e as f r ases que venen a cont i nuaci ón eos present es do ver bo querer c poder .

1 .

2 .

3 .

4

.

5 .

6

.

N on

cr eo que el quer er beber m ái s l ei t e.

N ós non poder pensar que eles nos quer er f acer esa xogada.

C on t ant a f r i ax e non hai quen poder vi vi r

aquí .

(V ós) Q uer er que t eña m ái s paci enci a per o cal quer a vos poder

at ur ar .

Sei

que el es o poder

f acer , o que pasa é que non

quer er .

C

on

ese pescozo t an gr ande poder com pet i r coas

xi r af as.

7 . N on querer est ar de xeonl l os per o mer éceno .

8 .

¿Qu e quer er p o ñénd ot e desa m an ei r a?

  • c) Si nale

o t i mbre das f or mas

ver bai s empr egadas.

  • V o c ab u l a r i o :

A t ur ar (v.):

sopor t ar

al guén .

/

Sufri r en si l enci o unha

dor, unha desgraci a ou unha i mperti nenci a.

Pescozo (s.m.):

r est o do corpo.

parte do corpo que une a cabeza co

Cm m

( s.m .): a part e mái s al t a dun mont e , d unha ca-

X eonl l o (s.m .) :

Par t e por

onde

dobr a a

per na

por

sa .

Cumi o .

d i ant e

.

Fj * «r d«l !«r (v.):

f al ar de mái s e sen t i no .

Xir afa (s. f . ) : ani mal cun pescozo moi l ongo .