You are on page 1of 47

Druk nr 1562

Warszawa, 29 grudnia 2008 r. SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VI kadencja Prezes Rady Ministrów RM 10-209-08 Pan Bronis!aw Komorowski Marsza!ek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej

Na podstawie art. 118 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. przedstawiam Sejmowi Rzeczypospolitej Polskiej projekt ustawy

-o zmianie ustawy o ksi!gach wieczystych i hipotece oraz niektórych innych ustaw.
W za!"czeniu przedstawiam tak#e opini$ proponowanych regulacji z prawem Unii Europejskiej. dotycz"c" zgodno%ci

Ponadto uprzejmie informuj$, #e do prezentowania stanowiska Rz"du w tej sprawie w toku prac parlamentarnych zosta! upowa#niony Minister Sprawiedliwo%ci.

(-) Donald Tusk

Projekt

USTAWA z dnia o zmianie ustawy o ksi$gach wieczystych i hipotece oraz niektórych innych ustaw1)

Art. 1. W ustawie z dnia 6 lipca 1982 r. o ksi$gach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361, z pó&n. zm.2)) wprowadza si$ nast$puj"ce zmiany: 1) w art. 1 ust. 3 otrzymuje brzmienie: „3. Ksi$gi wieczyste mog" by' tak#e prowadzone w celu ustalenia stanu prawnego spó!dzielczego w!asno%ciowego prawa do lokalu.”; 2) w art. 16 w ust. 2 pkt 2 otrzymuje brzmienie: „2) roszczenie o przeniesienie w!asno%ci nieruchomo%ci lub u#ytkowania wieczystego albo o ustanowienie ograniczonego prawa rzeczowego; dotyczy to tak#e roszcze( przysz!ych,”; 3) w art. 19 ust. 3 otrzymuje brzmienie: „3. W razie wpisu roszczenia przysz!ego bieg terminu do wykre%lenia takiego roszczenia liczy si$ od dnia, w którym sta!o si$ ono wymagalne.”; 4) w art. 241 ust. 1 i 2 otrzymuj" brzmienie: „1. Do ksi"g wieczystych dla spó!dzielczych w!asno%ciowych praw do lokalu stosuje si$ odpowiednio przepisy o ksi$gach wieczystych dla nieruchomo%ci. 2. W razie przekszta!cenia spó!dzielczego w!asno%ciowego prawa do lokalu w prawo w!asno%ci nieruchomo%ci, ksi$ga wieczysta prowadzona dla spó!dzielczego w!asno%ciowego prawa do lokalu staje si$ ksi$g" wieczyst" dla nieruchomo%ci, a wpisana w tej ksi$dze hipoteka na spó!dzielczym w!asno%ciowym prawie do lokalu obci"#a nieruchomo%'.”; 5) w art. 25 ust. 2 otrzymuje brzmienie: „2. Ksi$ga wieczysta dla spó!dzielczego w!asno%ciowego prawa do lokalu zawiera cztery dzia!y, z których:

1) pierwszy obejmuje oznaczenie lokalu lub domu jednorodzinnego oraz oznaczenie nieruchomo%ci, z któr" jest zwi"zany, 2) drugi obejmuje wpisy dotycz"ce osoby, której przys!uguje spó!dzielcze w!asno%ciowe prawo do lokalu, 3) trzeci jest przeznaczony na wpisy ogranicze( w rozporz"dzaniu prawem oraz wpisy innych praw i roszcze(, z wyj"tkiem roszcze( dotycz"cych hipotek, 4) czwarty jest przeznaczony na wpisy dotycz"ce hipotek.”; 6) art. 65 otrzymuje brzmienie: „Art. 65. 1. W celu zabezpieczenia oznaczonej wierzytelno%ci wynikaj"cej

z okre%lonego stosunku prawnego mo#na nieruchomo%' obci"#y' prawem, na mocy którego wierzyciel mo#e dochodzi' zaspokojenia z nieruchomo%ci bez wzgl$du na to, czyj" sta!a si$ w!asno%ci", i z pierwsze(stwem przed wierzycielami osobistymi w!a%ciciela nieruchomo%ci (hipoteka). 2. Przedmiotem hipoteki mo#e by' tak#e: 1) u#ytkowanie wieczyste wraz z budynkami i urz"dzeniami na u#ytkowanym gruncie stanowi"cymi w!asno%' u#ytkownika wieczystego, 2) spó!dzielcze w!asno%ciowe prawo do lokalu, 3) wierzytelno%' zabezpieczona hipotek". 3. Hipotek" mo#e by' obci"#ona cz$%' u!amkowa nieruchomo%ci, je#eli stanowi udzia! wspó!w!a%ciciela, oraz przys!uguj"cy wspó!uprawnionemu udzia! we wspólno%ci praw wymienionych w ust. 2 pkt 1 i 2. 4. Do hipotek okre%lonych w ust. 2 i 3 stosuje si$ odpowiednio przepisy o hipotece na nieruchomo%ci.”; 7) art. 68 otrzymuje brzmienie: „Art. 68. 1. Hipoteka wierzytelno%' przysz!". 2. Hipoteka zabezpiecza wierzytelno%' do oznaczonej sumy pieni$#nej. Je#eli zabezpieczenie hipoteczne jest nadmierne, w!a%ciciel obci"#onej nieruchomo%ci mo#e #"da' zmniejszenia sumy hipoteki. zabezpiecza wierzytelno%' pieni$#n", w tym równie#

2

3. Sum$ hipoteki wyra#a si$ w tej samej walucie co zabezpieczona wierzytelno%', je#eli strony w umowie ustanawiaj"cej hipotek$ nie postanowi!y inaczej.”; 8) po art. 68 dodaje si$ art. 681 – 684 w brzmieniu: „Art. 681. 1. Hipoteka umowna mo#e tak#e zabezpiecza' kilka wierzytelno%ci z ró#nych stosunków prawnych przys!uguj"cych temu samemu wierzycielowi. 2. W umowie ustanawiaj"cej hipotek$ nale#y okre%li' stosunki prawne oraz wynikaj"ce z nich wierzytelno%ci obj$te zabezpieczeniem. 3. Wierzyciel hipoteczny mo#e podzieli' hipotek$. O%wiadczenie o podziale hipoteki nale#y z!o#y' w!a%cicielowi nieruchomo%ci. Podzia! hipoteki staje si$ skuteczny z chwil" wpisu w ksi$dze wieczystej.

Art. 682. 1. W celu zabezpieczenia hipotek" kilku wierzytelno%ci przys!uguj"cych ró#nym podmiotom, a s!u#"cym sfinansowaniu tego samego przedsi$wzi$cia, wierzyciele powo!uj" administratora hipoteki. Administratorem mo#e by' jeden z wierzycieli albo osoba trzecia. 2. Umowa powo!uj"ca administratora hipoteki powinna zosta' zawarta na pi%mie pod rygorem niewa#no%ci. 3. Administrator hipoteki zawiera umow$ o ustanowienie hipoteki oraz wykonuje prawa i obowi"zki wierzyciela hipotecznego we w!asnym imieniu, lecz na rachunek wierzycieli, których wierzytelno%ci s" obj$te zabezpieczeniem. W umowie ustanawiaj"cej hipotek$ nale#y okre%li' zakres zabezpieczenia poszczególnych wierzytelno%ci oraz przedsi$wzi$cie, którego sfinansowaniu s!u#". 4. Do ustanowienia hipoteki na rzecz administratora hipoteki nie stosuje si$ art. 95 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe (Dz. U. z 2002 r. Nr 72, poz. 665, z pó&n. zm.3)) 5. W ksi$dze wieczystej jako wierzyciela hipotecznego wpisuje si$ administratora hipoteki. Na wniosek wierzycieli, których wierzytelno%ci s" obj$te zabezpieczeniem, s"d dokonuje zmiany wpisu administratora hipoteki. 6. W razie wyga%ni$cia umowy powo!uj"cej administratora hipoteki i niepowo!ania nowego administratora ka#dy z wierzycieli, których wierzytelno%ci s"

3

obj$te zabezpieczeniem, mo#e #"da' podzia!u hipoteki. Przepisy o zniesieniu wspó!w!asno%ci stosuje si$ odpowiednio. 7. Przepis ust. 6 stosuje si$ równie# w braku zgody wszystkich wierzycieli na zmian$ administratora hipoteki.

Art. 683. Mo#na zast"pi'

zabezpieczon" wierzytelno%' inn" wierzytelno%ci" tego

samego wierzyciela. Do zmiany zabezpieczonej wierzytelno%ci stosuje si$ przepisy o zmianie tre%ci hipoteki. Zgoda osób, którym przys!uguj" prawa z pierwsze(stwem równym lub ni#szym, nie jest potrzebna.

Art. 684. 1. Na zmian$ waluty zabezpieczonej wierzytelno%ci oraz inne zmiany zabezpieczonej wierzytelno%ci w drodze czynno%ci prawnej zwi$kszaj"ce zakres zaspokojenia z nieruchomo%ci obci"#onej wymagana jest zgoda w!a%ciciela nieruchomo%ci, je#eli nie jest on d!u#nikiem osobistym. O%wiadczenie w!a%ciciela nieruchomo%ci powinno by' z!o#one którejkolwiek ze stron w formie pisemnej pod rygorem niewa#no%ci. 2. Zmiany zabezpieczonej wierzytelno%ci, o których mowa w ust. 1, s" bezskuteczne w stosunku do w!a%ciciela nieruchomo%ci, dopóki nie wyrazi! na nie zgody.”;

9) art. 69 otrzymuje brzmienie: „Art. 69. Hipoteka zabezpiecza mieszcz"ce si$ w sumie hipoteki roszczenia o odsetki oraz o przyznane koszty post$powania, jak równie# inne roszczenia o %wiadczenia uboczne, je#eli zosta!y wymienione w dokumencie stanowi"cym podstaw$ wpisu hipoteki do ksi$gi wieczystej.”; 10) uchyla si$ art. 70 i 71; 11) w art. 76: a) ust. 1 otrzymuje brzmienie: „1. W razie podzia!u nieruchomo%ci hipoteka obci"#aj"ca nieruchomo%' obci"#a wszystkie nieruchomo%ci utworzone przez podzia! (hipoteka !"czna). Hipoteka na cz$%ci u!amkowej nieruchomo%ci obci"#a w tym samym zakresie cz$%ci u!amkowe wszystkich nieruchomo%ci utworzonych przez podzia!.”, 4

b) ust. 4 otrzymuje brzmienie: „4. W razie podzia!u nieruchomo%ci polegaj"cego na ustanowieniu odr$bnej w!asno%ci lokalu lub wydzieleniu z dotychczasowej nieruchomo%ci odr$bnej nieruchomo%ci zabudowanej domem jednorodzinnym, nabywca wydzielonej nieruchomo%ci mo#e #"da' podzia!u hipoteki proporcjonalnie do warto%ci nieruchomo%ci powsta!ych wskutek podzia!u. Je#eli jednak sposób podzia!u hipoteki zosta! okre%lony w umowie o ustanowienie hipoteki i ujawniony w ksi$dze wieczystej, podzia! nast$puje stosownie do postanowie( umowy.”; 12) art. 77 otrzymuje brzmienie: „Art. 77. Przedawnienie wierzytelno%ci zabezpieczonej hipotek" nie narusza uprawnienia wierzyciela hipotecznego do uzyskania zaspokojenia z nieruchomo%ci obci"#onej. Przepisu tego nie stosuje si$ do roszcze( o %wiadczenia uboczne.”; 13) w dziale II w rozdziale 1 tytu! oddzia!u 2 otrzymuje brzmienie: „Przeniesienie wierzytelno%ci hipotecznej”; 14) w art. 79 ust. 1 otrzymuje brzmienie: „1. W razie przelewu wierzytelno%ci hipotecznej na nabywc$ przechodzi tak#e hipoteka, chyba #e ustawa stanowi inaczej. Do przelewu wierzytelno%ci hipotecznej niezb$dny jest wpis w ksi$dze wieczystej.”;

15) po art. 79 dodaje si$ art. 791 i art. 792 w brzmieniu: „Art. 791. 1. Je#eli hipoteka zabezpiecza kilka wierzytelno%ci przys!uguj"cych wierzycielowi hipotecznemu, w razie przelewu jednej z nich hipoteka przechodzi na nabywc$ proporcjonalnie do wysoko%ci tej wierzytelno%ci w stosunku do sumy wierzytelno%ci zabezpieczonych t" hipotek", chyba #e strony postanowi!y inaczej. 2. Je#eli wierzytelno%' hipoteczna zostanie przeniesiona bez hipoteki, zbywca powinien zawiadomi' o tym w!a%ciciela nieruchomo%ci nieb$d"cego d!u#nikiem osobistym. Art. 792. Je#eli z okre%lonego we wpisie stosunku prawnego, z którego wynika zabezpieczona hipotek" wierzytelno%', mo#e powsta' nowa wierzytelno%', strony mog" postanowi', #e przelew wierzytelno%ci hipotecznej nie powoduje przej%cia hipoteki na nabywc$.”;

5

16) uchyla si$ art. 80 – 82; 17) art. 83 otrzymuje brzmienie: „Art. 83. Przepisów oddzia!u niniejszego nie stosuje si$ do przelewu roszcze( o %wiadczenia uboczne.”; 18) po art. 83 dodaje si$ art. 831 w brzmieniu: „Art. 831. W razie przeniesienia zabezpieczonej wierzytelno%ci wynikaj"cej z dokumentu zbywalnego przez indos lub z dokumentu na okaziciela na nabywc$ wierzytelno%ci przechodzi tak#e hipoteka. Je#eli hipoteka zabezpiecza kilka wierzytelno%ci, stosuje si$ art. 791.”; 19) art. 84 otrzymuje brzmienie: „Art. 84. Hipoteka na nieruchomo%ci obci"#a tak#e jej przynale#no%ci.”;

20) art. 94 otrzymuje brzmienie: „Art. 94. Wyga%ni$cie wierzytelno%ci zabezpieczonej hipotek" poci"ga za sob" wyga%ni$cie hipoteki, chyba #e z danego stosunku prawnego mog" powsta' w przysz!o%ci kolejne wierzytelno%ci podlegaj"ce zabezpieczeniu. Art. 991 ust. 1 stosuje si$ odpowiednio.”; 21) po art. 94 dodaje si$ art. 941 w brzmieniu: „Art. 941. Hipoteka zabezpieczaj"ca ze stosunków prawnych kilka wierzytelno%ci wygasa z chwil" &ród!o pierwotnie zabezpieczonych

wyga%ni$cia ostatniej wierzytelno%ci, je#eli nie mo#e ju# powsta' #adna wierzytelno%' stanowi"cych wierzytelno%ci.”; 22) uchyla si$ art. 96; 23) po art. 96 dodaje si$ art. 961 w brzmieniu: „Art. 961. 1. Je#eli wierzytelno%' zabezpieczona hipotek" przejdzie na w!a%ciciela obci"#onej nieruchomo%ci nieb$d"cego d!u#nikiem osobistym, w!a%ciciel nabywa równie# hipotek$. 2. W!a%ciciel nieruchomo%ci nie mo#e dochodzi' zaspokojenia

z nieruchomo%ci. Je#eli w!a%ciciel uczestniczy w podziale sumy uzyskanej z egzekucji, przys!uguj"ca mu wierzytelno%' hipoteczna wygasa w odpowiednim zakresie.

6

3. Przepisy powy#sze stosuje si$ tak#e w przypadku, gdy w!asno%' nieruchomo%ci obci"#onej hipotek" przejdzie na wierzyciela hipotecznego, a zabezpieczona wierzytelno%' nadal istnieje.”; 24) po art. 99 dodaje si$ art. 991 w brzmieniu: „Art. 991. 1. Je#eli od dnia wpisu hipoteki up!yn$!o dziesi$' lat, a nie powsta!a wierzytelno%' hipoteczna, lecz nadal mo#e powsta', w!a%ciciel nieruchomo%ci mo#e #"da' zniesienia hipoteki za wynagrodzeniem równym jednej dziesi"tej sumy hipoteki okre%lonej we wpisie. 2. Przepis ust. 1 stosuje si$ do hipoteki zabezpieczaj"cej kilka wierzytelno%ci tak#e wtedy, gdy pomimo up!ywu dziesi$ciu lat od wyga%ni$cia ostatniej wierzytelno%ci hipotecznej nie powsta!a #adna wierzytelno%' podlegaj"ca zabezpieczeniu t" hipotek".”; 25) po art. 101 dodaje si$ oddzia! 5 w brzmieniu: „Oddzia! 5 Rozporz"dzanie opró#nionym miejscem hipotecznym Art. 1011. 1. W razie wyga%ni$cia hipoteki w!a%cicielowi nieruchomo%ci przys!uguje w granicach wygas!ej hipoteki uprawnienie do rozporz"dzania opró#nionym miejscem hipotecznym. Mo#e on ustanowi' na tym miejscu now" hipotek$ albo przenie%' na nie za zgod" uprawnionego któr"kolwiek z hipotek obci"#aj"cych nieruchomo%'. 2. Je#eli hipoteka wygas!a tylko cz$%ciowo, w!a%ciciel mo#e

rozporz"dza' opró#nionym miejscem hipotecznym w tej cz$%ci. Art. 1012. Przepisy art. 1011 stosuje si$ równie#, gdy opró#ni!o si$ miejsce wskutek przeniesienia jednej z hipotek na miejsce opró#nione przez inn" hipotek$. Art. 1013. 1. Je#eli hipoteka wygas!a wskutek egzekucji z nieruchomo%ci, w!a%ciciel nieruchomo%ci nie mo#e rozporz"dza' opró#nionym miejscem hipotecznym. 2. Przy egzekucji z nieruchomo%ci nie uwzgl$dnia si$ opró#nionych miejsc hipotecznych. Art. 1014. 1. W razie wykre%lenia hipoteki bez jednoczesnego wpisania na jej miejsce innej hipoteki, w!a%ciciel nieruchomo%ci mo#e zachowa' uprawnienie do rozporz"dzania opró#nionym miejscem hipotecznym, je#eli jednocze%nie z wykre%leniem hipoteki uprawnienie to zostanie wpisane do ksi$gi wieczystej.

7

2. Do wykre%lenia wygas!ej hipoteki oraz do wpisu uprawnienia do rozporz"dzania opró#nionym miejscem hipotecznym potrzebne jest o%wiadczenie w!a%ciciela nieruchomo%ci. Art. 1015. Uprawnienie do rozporz"dzania opró#nionym miejscem hipotecz-

nym przys!uguje ka#doczesnemu w!a%cicielowi nieruchomo%ci. Art. 1016. Uprawnienie do rozporz"dzania opró#nionym miejscem hipotecznym nie podlega zaj$ciu. Ustanowienie hipoteki przymusowej na opró#nionym miejscu nie jest dopuszczalne. Art. 1017. Je#eli nieruchomo%' stanowi"ca przedmiot hipoteki !"cznej zostanie zwolniona spod obci"#enia, w!a%ciciel nieruchomo%ci mo#e rozporz"dza' opró#nionym miejscem hipotecznym do wysoko%ci sumy hipoteki. Art. 1018. Niedopuszczalne jest zastrze#enie, przez które w!a%ciciel nieruchomo%ci zobowi"zuje si$ do nierozporz"dzania opró#nionym miejscem hipotecznym. Art. 1019. Roszczenie wierzyciela hipotecznego o przeniesienie jego hipoteki na miejsce opró#nione przez inn" hipotek$ mo#e by' ujawnione w ksi$dze wieczystej. W takim przypadku hipoteka uzyskuje przyrzeczone miejsce, z chwil" gdy sta!o si$ wolne. Art. 10110. Hipotece ustanowionej na opró#nionym miejscu hipotecznym lub przeniesionej na opró#nione miejsce hipoteczne przys!uguje pierwsze(stwo takie samo jak wygas!ej hipotece. Art. 10111. Przepisów niniejszego oddzia!u nie stosuje si$ do hipoteki na wierzytelno%ci hipotecznej.”; 26) w dziale II uchyla si$ rozdzia! 2 „Hipoteka kaucyjna”; 27) art. 1081 otrzymuje brzmienie: „Art. 1081. 1. Do ustanowienia hipoteki na wierzytelno%ci hipotecznej nie jest wymagane udowodnienie istnienia obci"#onej wierzytelno%ci. 2. Sp!ata wierzytelno%ci hipotecznej obci"#onej hipotek" mo#e by' dokonana do wysoko%ci tej hipoteki tylko do r"k wierzyciela, któremu ona przys!uguje, o ile jego wierzytelno%' jest stwierdzona tytu!em wykonawczym. W pozosta!ych przypadkach suma odpowiadaj"ca wysoko%ci hipoteki na wierzytelno%ci hipotecznej powinna by' z!o#ona do depozytu s"dowego.”; 28) art. 110 otrzymuje brzmienie:

8

„Art. 110. Hipotek$ przymusow" mo#na uzyska' tak#e na podstawie postanowienia s"du o udzieleniu zabezpieczenia, postanowienia prokuratora, na mocy przepisów szczególnych na podstawie decyzji administracyjnej, chocia#by decyzja nie by!a ostateczna, albo zarz"dzenia zabezpieczenia dokonanego na podstawie przepisów o post$powaniu egzekucyjnym w administracji.”; 29) po art. 110 dodaje si$ art. 1101 w brzmieniu: „Art. 1101. Wierzyciel mo#e #"da' wpisu hipoteki przymusowej na sum$ nie wy#sz" ni# wynikaj"ca z tre%ci dokumentu stanowi"cego podstaw$ jej wpisu do ksi$gi wieczystej. Je#eli z dokumentu tego nie wynika wysoko%' sumy hipoteki, suma hipoteki nie mo#e przewy#sza' wi$cej ni# o po!ow$ zabezpieczonej wierzytelno%ci wraz z roszczeniami o %wiadczenia uboczne okre%lonymi w dokumencie stanowi"cym podstaw$ wpisu hipoteki na dzie( z!o#enia wniosku o wpis hipoteki.”; 30) uchyla si$ art. 111 i 112; 31) uchyla si$ art. 120.

Art. 2. W ustawie z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93, z pó&n. zm. 4)) wprowadza si$ nast$puj"ce zmiany:

1) w art. 307 dodaje si$ § 3 w brzmieniu: „§ 3. Zastaw jest skuteczny wobec wierzycieli zastawcy, je#eli umowa o ustanowienie zastawu zosta!a zawarta na pi%mie z dat" pewn".”; 2) art. 314 otrzymuje brzmienie: „Art. 314. Zastaw zabezpiecza tak#e roszczenia o odsetki za trzy ostatnie lata przed zbyciem rzeczy w post$powaniu egzekucyjnym lub upad!o%ciowym, przyznane koszty post$powania w wysoko%ci nieprzekraczaj"cej dziesi"tej cz$%ci kapita!u oraz inne roszczenia o %wiadczenia uboczne, w szczególno%ci roszczenie o odszkodowanie z powodu niewykonania lub nienale#ytego wykonania zobowi"zania oraz o zwrot nak!adów na rzecz.”.

Art. 3. W ustawie z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks post$powania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, z pó&n. zm.5)) wprowadza si$ nast$puj"ce zmiany:

9

1) w art. 930 § 3 uzyskuje brzmienie: „§ 3. Obci"#enie przez d!u#nika nieruchomo%ci po jej zaj$ciu oraz rozporz"dzenie opró#nionym miejscem hipotecznym jest niewa#ne. W razie wpisania hipoteki przymusowej po zaj$ciu nieruchomo%ci zabezpieczona ni" wierzytelno%' nie korzysta z pierwsze(stwa zaspokojenia przewidzianego dla nale#no%ci zabezpieczonych hipotecznie.”; 2) w art. 1025: a) w § 1: ! pkt 4 i 5 otrzymuj" brzmienie: „4) nale#no%ci zabezpieczone hipotek" morsk" lub przywilejem na statku morskim, 5) nale#no%ci zabezpieczone hipotek", zastawem, zastawem rejestrowym i zastawem skarbowym albo korzystaj"ce z ustawowego pierwsze(stwa oraz prawa, które ci"#y!y na nieruchomo%ci przed dokonaniem w ksi$dze wieczystej wpisu o wszcz$ciu egzekucji lub przed z!o#eniem do zbioru dokumentów wniosku o dokonanie takiego wpisu,”, – uchyla si$ pkt 8, b) § 3 otrzymuje brzmienie: „§ 3. W równym stopniu z nale#no%ci" ulegaj" zaspokojeniu odsetki i koszty post$powania. Z pierwsze(stwa równego nale#no%ciom kategorii czwartej i pi"tej korzystaj" wszystkie roszczenia o %wiadczenia uboczne obj$te zabezpieczeniem na mocy odr$bnych przepisów. Roszczenia o %wiadczenia uboczne nieobj$te zabezpieczeniem zaspokaja si$ w kategorii dziesi"tej, chyba #e nale#no%' podlega!aby zaspokojeniu w kategorii wcze%niejszej. To samo dotyczy roszcze( o %wiadczenia nale#ne do#ywotnikowi.”; 3) w art. 1026 § 1 otrzymuje brzmienie: „§ 1. Je#eli suma obj$ta podzia!em nie wystarcza na zaspokojenie w ca!o%ci wszystkich nale#no%ci i praw tej samej kategorii, nale#no%ci zaliczone w artykule poprzedzaj"cym do kategorii czwartej i pi"tej b$d" zaspokojone w kolejno%ci odpowiadaj"cej przys!uguj"cemu im pierwsze(stwu, inne za% nale#no%ci - stosunkowo do wysoko%ci ka#dej z nich.”; 4) art. 1036 otrzymuje brzmienie:

10

„Art. 1036. § 1. W podziale oprócz wierzyciela egzekwuj"cego uczestnicz": 1) wierzyciele sk!adaj"cy tytu! wykonawczy z dowodem dor$czenia d!u#nikowi wezwania do zap!aty, je#eli zg!osili si$ najpó&niej w dniu uprawomocnienia si$ postanowienia o przys"dzeniu w!asno%ci nieruchomo%ci, 2) wierzyciele, którzy uzyskali zabezpieczenie powództwa, je#eli zg!osili si$ najpó&niej w dniu uprawomocnienia si$ postanowienia o przys"dzeniu w!asno%ci nieruchomo%ci, 3) osoby, które przed zaj$ciem nieruchomo%ci naby!y na niej prawa stwierdzone w opisie i oszacowaniu lub zg!oszone i udowodnione najpó&niej w dniu uprawomocnienia si$ postanowienia o przybiciu, 4) pracownicy co do stwierdzonych dokumentem nale#no%ci za prac$, je#eli zg!osili swoje roszczenia przed sporz"dzeniem planu podzia!u. § 2. Je#eli wierzytelno%' hipoteczna nie jest stwierdzona tytu!em wykonawczym, nale#no%' przypadaj"c" wierzycielowi hipotecznemu depozytowym s"du.”; 5) art. 1038 otrzymuje brzmienie: „Art. 1038. § 1. Je#eli hipoteka nie jest wyczerpana i mo#e jeszcze s!u#y' zabezpieczeniu wierzyciela, reszta sumy pozostanie na rachunku depozytowym s"du a# do ustania stosunku prawnego, uzasadniaj"cego korzystanie z hipoteki. § 2. W przypadku hipoteki zabezpieczaj"cej kilka wierzytelno%ci, gdy !"czna kwota wierzytelno%ci przewy#sza sum$ wymienion" we wpisie hipoteki, a wierzyciel nie wskaza! do dnia uprawomocnienia si$ postanowienia o przys"dzeniu w!asno%ci, które z wierzytelno%ci i w jakiej wysoko%ci maj" zosta' zaspokojone, zaspokaja si$ wszystkie wierzytelno%ci proporcjonalnie do ich wysoko%ci.”. pozostawia si$ na rachunku

Art. 4. W ustawie z dnia 17 czerwca 1966 r. o post$powaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954, z pó&n. zm.6)) wprowadza si$ nast$puj"ce zmiany: 1) w art. 110f dodaje si$ § 3 w brzmieniu: „§ 3. Obci"#enie przez zobowi"zanego nieruchomo%ci po jej zaj$ciu oraz

rozporz"dzenie opró#nionym miejscem hipotecznym jest niewa#ne. W razie wpisania hipoteki przymusowej po zaj$ciu nieruchomo%ci zabezpieczona ni" wierzytelno%' nie

11

korzysta

z

pierwsze(stwa

zaspokojenia

przewidzianego

dla

nale#no%ci

zabezpieczonych hipotecznie.”; 2) w art. 115: a) w § 1: ! pkt 2 i 3 otrzymuj" brzmienie: „2) nale#no%ci zabezpieczone hipotek" morsk" lub przywilejem na statku morskim; 3) nale#no%ci zabezpieczone hipotek", zastawem, zastawem rejestrowym i zastawem skarbowym albo korzystaj"ce z ustawowego pierwsze(stwa oraz prawa, które ci"#y!y na nieruchomo%ci przed dokonaniem w ksi$dze wieczystej wpisu o wszcz$ciu egzekucji lub przed z!o#eniem do zbioru dokumentów wniosku o dokonanie takiego wpisu;”, ! uchyla si$ pkt 5, ! pkt 6 otrzymuje brzmienie: „6) inne nale#no%ci i odsetki, z zastrze#eniem § 2a i 3.”, b) § 2 otrzymuje brzmienie: „§ 2. Przy podziale kwoty uzyskanej z egzekucji z nieruchomo%ci lub egzekucji przej$tej po wyst"pieniu zbiegu egzekucji administracyjnej z s"dow", po kosztach egzekucyjnych i kosztach upomnienia zaspokaja si$ nale#no%ci alimentacyjne, a nast$pnie nale#no%ci za prac$ za okres 3 miesi$cy, do wysoko%ci minimalnego wynagrodzenia za prac$ okre%lonego w odr$bnych przepisach, oraz renty z tytu!u odszkodowania za wywo!anie choroby, niezdolno%ci do pracy, kalectwa lub %mierci i koszty zwyk!ego pogrzebu zobowi"zanego, a po nale#no%ciach zabezpieczonych hipotek" morsk", przywilejem na statku morskim, hipotek", zastawem, zastawem rejestrowym i zastawem skarbowym albo korzystaj"cych z ustawowego pierwsze(stwa oraz prawach, które ci"#y!y na nieruchomo%ci przed dokonaniem w ksi$dze wieczystej wpisu o wszcz$ciu egzekucji lub przed z!o#eniem do zbioru dokumentów wniosku o dokonanie takiego wpisu – nale#no%ci za prac$ niezaspokojone w kolejno%ci wcze%niejszej.”, c) po § 2 dodaje si$ § 2a w brzmieniu:

12

„§ 2a. Wraz z nale#no%ciami wymienionymi w § 1 pkt 2 i 3 s" zaspokajane roszczenia o %wiadczenia uboczne obj$te zabezpieczeniem na mocy odr$bnych przepisów.”, d) § 5 otrzymuje brzmienie: „§ 5. Nale#no%ci wymienione w § 1 pkt 2 i 3 zaspokaja si$ do wysoko%ci kwoty uzyskanej ze sprzeda#y rzeczy albo z realizacji prawa zbywalnego obci"#onego. Je#eli uzyskana kwota nie wystarcza na zaspokojenie wszystkich zabezpieczonych nale#no%ci, nale#no%ci te zaspokaja si$ w kolejno%ci odpowiadaj"cej przys!uguj"cemu im pierwsze(stwu, a je#eli maj" równe pierwsze(stwo albo nie stosuje si$ do nich zasady pierwsze(stwa – proporcjonalnie w stosunku, w jakim pozostaj" do siebie.”; 3) w art. 115c: a) w § 1 pkt 1 otrzymuje brzmienie: „1) wierzyciele sk!adaj"cy tytu! wykonawczy z dowodem dor$czenia d!u#nikowi wezwania do zap!aty i wierzyciele, którzy uzyskali zabezpieczenie powództwa, je#eli zg!osili si$ najpó&niej w dniu uprawomocnienia si$ postanowienia o przyznaniu w!asno%ci nieruchomo%ci;”, b) dodaje si$ § 3 w brzmieniu: „§ 3. Je#eli wierzytelno%' hipoteczna nie jest stwierdzona tytu!em wykonawczym, nale#no%' przypadaj"c" wierzycielowi hipotecznemu pozostawia si$ w depozycie organu egzekucyjnego.”; 4) art. 115e otrzymuje brzmienie: „Art. 115e. § 1. Je#eli hipoteka nie jest wyczerpana i mo#e jeszcze s!u#y' zabezpieczeniu z hipoteki. § 2. W przypadku hipoteki zabezpieczaj"cej wiele wierzytelno%ci, gdy !"czna kwota wierzytelno%ci przewy#sza sum$ wymienion" we wpisie hipoteki, a wierzyciel nie wskaza! do dnia, w którym postanowienie o przyznaniu w!asno%ci sta!o si$ ostateczne, które z wierzytelno%ci i w jakiej wysoko%ci maj" zosta' zaspokojone, zaspokaja si$ wszystkie wierzytelno%ci proporcjonalnie do ich wysoko%ci.”; 5) w art. 164: wierzyciela, reszta kwoty pozostaje w depozycie organu egzekucyjnego a# do ustania stosunku prawnego uzasadniaj"cego korzystanie

13

a) w § 1 pkt 3 otrzymuje brzmienie: „3) obci"#enie statku morskiego lub statku morskiego w budowie zastawem wpisanym do rejestru okr$towego (hipoteka morska przymusowa);”, b) § 2 i 3 otrzymuj" brzmienie: „§ 2. Je#eli organ egzekucyjny nie jest jednocze%nie wierzycielem, obci"#enia nieruchomo%ci hipotek" przymusow" lub statku morskiego (statku morskiego w budowie) hipotek" morsk" przymusow" dokonuje wierzyciel. § 3. Przed skierowaniem wniosku do s"du o ustanowienie hipoteki przymusowej lub do izby morskiej o ustanowienie hipoteki morskiej przymusowej wierzyciel wyst$puje do organu egzekucyjnego o nadanie tytu!owi wykonawczemu lub zarz"dzeniu zabezpieczenia klauzuli o skierowaniu tytu!u wykonawczego do egzekucji lub zarz"dzenia zabezpieczenia do wykonania.”.

Art. 5. W ustawie z dnia 29 czerwca 1995 r. o obligacjach (Dz. U. z 2001 r. Nr 120, poz. 1300, z pó&n. zm.7)) w art. 7 po ust. 1 dodaje si$ ust. 1a i 1b w brzmieniu: „1a. Przed rozpocz$ciem emisji obligacji emitent jest obowi"zany zawrze' w formie pisemnej pod rygorem niewa#no%ci umow$ z administratorem hipoteki, który wykonuje prawa i obowi"zki wierzyciela hipotecznego we w!asnym imieniu, lecz na rachunek obligatariuszy. Administratorem hipoteki mo#e by' tak#e bank pe!ni"cy funkcj$ banku reprezentanta. Do administratora hipoteki art. 31 ust. 2 – 5 stosuje si$ odpowiednio. 1b. Do administratora hipoteki nie stosuje si$ przepisów art. 682 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o ksi$gach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361, z pó&n. zm.2)).”.

Art. 6. W ustawie z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe (Dz. U. z 2002 r. Nr 72, poz. 665, z pó&n. zm.3)) w art. 95 wprowadza si$ nast$puj"ce zmiany: 1) ust. 1 otrzymuje brzmienie: „1. Ksi$gi rachunkowe banków i sporz"dzone na ich podstawie wyci"gi oraz inne o%wiadczenia podpisane przez osoby upowa#nione do sk!adania o%wiadcze( w zakresie praw i obowi"zków maj"tkowych banków i opatrzone piecz$ci" banku, jak równie# sporz"dzone w ten sposób pokwitowania odbioru nale#no%ci maj" moc prawn" dokumentów urz$dowych w odniesieniu do praw i obowi"zków wynikaj"cych

14

z czynno%ci bankowych oraz ustanowionych na rzecz banku zabezpiecze( i mog" stanowi' podstaw$ do dokonania wpisów w ksi$gach wieczystych.”; 2) ust. 5 otrzymuje brzmienie: „5. Przepisy ust. 1 – 4 stosuje si$ odpowiednio do ujawnienia w ksi$dze wieczystej zmiany tre%ci hipoteki i przeniesienia hipoteki w zwi"zku ze zbyciem wierzytelno%ci bankowej oraz do dokonania wpisu hipoteki obci"#aj"cej u#ytkowanie wieczyste, spó!dzielcze w!asno%ciowe prawo do lokalu oraz wierzytelno%' hipoteczn".”.

Art. 7. W ustawie z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60, z pó&n. zm.8)) wprowadza si$ nast$puj"ce zmiany: 1) w art. 34 § 4 otrzymuje brzmienie: „§ 4. Przedmiotem hipoteki przymusowej mo#e by' tak#e: 1) u#ytkowanie wieczyste wraz z budynkami i urz"dzeniami na u#ytkowanym gruncie stanowi"cymi w!asno%' u#ytkownika wieczystego; 2) spó!dzielcze w!asno%ciowe prawo do lokalu; 3) wierzytelno%' zabezpieczona hipotek"; 4) statek morski lub statek morski w budowie wpisane do rejestru okr$towego.”; 2) w art. 35 § 3 otrzymuje brzmienie: „§ 3. Wpisu hipoteki przymusowej do ksi$gi wieczystej dokonuje w!a%ciwy s"d rejonowy, a w przypadku hipoteki morskiej przymusowej w!a%ciwa izba morska na wniosek organu podatkowego.”.

Art. 8. W ustawie z dnia 13 pa&dziernika 1998 r. o systemie ubezpiecze( spo!ecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74, z pó&n. zm.9)) wprowadza si$ nast$puj"ce zmiany: 1) w art. 24 uchyla si$ ust. 3; 2) w art. 26 ust. 3b otrzymuje brzmienie: „3b. Przedmiotem hipoteki przymusowej mo#e by' tak#e: 1) u#ytkowanie wieczyste wraz z budynkami i urz"dzeniami na u#ytkowanym gruncie stanowi"cymi w!asno%' u#ytkownika wieczystego; 2) spó!dzielcze w!asno%ciowe prawo do lokalu; 3) wierzytelno%' zabezpieczona hipotek"; 15

4) statek morski lub statek morski w budowie wpisane do rejestru okr$towego.”.

Art. 9. W ustawie z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upad!o%ciowe i naprawcze (Dz. U. Nr 60, poz. 535, z pó&n. zm.10)) wprowadza si$ nast$puj"ce zmiany: 1) w art. 63 w pkt 4 kropk$ zast$puje si$ %rednikiem i dodaje si$ pkt 5 w brzmieniu: „5) kwota uzyskana z tytu!u realizacji zastawu rejestrowego lub hipoteki, je#eli upad!y pe!ni! funkcj$ administratora zastawu lub hipoteki, w cz$%ci przypadaj"cej zgodnie z umow" powo!uj"c" administratora pozosta!ym wierzycielom, których wierzytelno%ci podlega!y zabezpieczeniu zastawem rejestrowym lub hipotek".”; 2) w art. 345 ust. 3 otrzymuje brzmienie: „3. Wraz z wierzytelno%ci" zabezpieczon" hipotek", hipotek" morsk", zastawem, zastawem rejestrowym oraz zastawem skarbowym zaspokajane s" roszczenia o %wiadczenia uboczne obj$te zabezpieczeniem na mocy odr$bnych przepisów.”.

Art. 10. 1. Do hipotek kaucyjnych powsta!ych przed dniem wej%cia w #ycie niniejszej ustawy, z zastrze#eniem ust. 2, stosuje si$ przepisy ustawy o ksi$gach wieczystych i hipotece w brzmieniu nadanym niniejsz" ustaw", z wyj"tkiem przepisów o rozporz"dzaniu opró#nionym miejscem hipotecznym. 2. Do hipotek zwyk!ych powsta!ych przed dniem wej%cia w #ycie niniejszej ustawy stosuje si$ przepisy ustawy o ksi$gach wieczystych i hipotece w dotychczasowym brzmieniu, z wyj"tkiem art. 76 ust. 1 i 4 tej ustawy, które stosuje si$ w brzmieniu nadanym niniejsz" ustaw". To samo dotyczy hipotek kaucyjnych zabezpieczaj"cych roszczenia zwi"zane z wierzytelno%ci" hipoteczn", lecz nieobj$tych z mocy ustawy hipotek" zwyk!", powsta!ych przed dniem wej%cia w #ycie niniejszej ustawy.

Art. 11. Je#eli w dniu wej%cia w #ycie niniejszej ustawy istnia!a hipoteka zabezpieczaj"ca wierzytelno%' przysz!" i wierzytelno%' ta nie powsta!a w ci"gu 5 lat od dnia wej%cia w #ycie ustawy, lecz nadal mo#e powsta', w!a%ciciel nieruchomo%ci mo#e #"da' zniesienia tej hipoteki za wynagrodzeniem równym jednej dziesi"tej sumy hipoteki.

16

Art. 12. Do zastawów powsta!ych przed dniem wej%cia w #ycie niniejszej ustawy stosuje si$ dotychczasowe przepisy o formie umowy o ustanowienie zastawu.

Art. 13. 1. Je#eli post$powanie egzekucyjne zosta!o wszcz$te przed dniem wej%cia w #ycie niniejszej ustawy, do podzia!u sumy uzyskanej z egzekucji z przedmiotu obci"#onego hipotek", hipotek" morsk", zastawem, zastawem rejestrowym albo zastawem skarbowym stosuje si$ przepisy dotychczasowe. 2. Je#eli og!oszono upad!o%' d!u#nika przed dniem wej%cia w #ycie niniejszej ustawy, do podzia!u sumy uzyskanej ze sprzeda#y przedmiotu obci"#onego hipotek", hipotek" morsk", zastawem, zastawem rejestrowym albo zastawem skarbowym stosuje si$ przepisy dotychczasowe.

Art. 14. Ustawa wchodzi w #ycie po up!ywie 18 miesi$cy od dnia og!oszenia.

____________________
1)

2)

3)

4)

Niniejsz" ustaw" zmienia si$ ustawy: ustaw$ z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, ustaw$ z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks post$powania cywilnego, ustaw$ z dnia 17 czerwca 1966 r. o post$powaniu egzekucyjnym w administracji, ustaw$ z dnia 29 czerwca 1995 r. o obligacjach, ustaw$ z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe, ustaw$ z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa, ustaw$ z dnia 13 pa&dziernika 1998 r. o systemie ubezpiecze( spo!ecznych oraz ustaw$ z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upad!o%ciowe i naprawcze. Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zosta!y og!oszone w Dz. U. z 2001 r. Nr 125, poz. 1368, z 2002 r. Nr 169, poz. 1387, z 2003 r. Nr 42, poz. 363, z 2004 r. Nr 172, poz. 1804 oraz z 2008 r. Nr 116, poz. 731. Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zosta!y og!oszone w Dz. U. z 2002 r. Nr 126, poz. 1070, Nr 141, poz. 1178, Nr 144, poz. 1208, Nr 153, poz. 1271, Nr 169, poz. 1385 i 1387 i Nr 241, poz. 2074, z 2003 r. Nr 50, poz. 424, Nr 60, poz. 535, Nr 65, poz. 594, Nr 228, poz. 2260 i Nr 229, poz. 2276, z 2004 r. Nr 64, poz. 594, Nr 68, poz. 623, Nr 91, poz. 870, Nr 96, poz. 959, Nr 121, poz. 1264, Nr 146, poz. 1545 1546 i Nr 173, poz. 1808, z 2005 r. Nr 83, poz. 719, NR Nr 85, poz. 727, Nr 167, poz. 1398 i Nr 183, poz. 1538, z 2006 r. Nr 104, poz. 708, Nr 157, poz. 1119, Nr 190, poz. 1401, i NR Nr 245, poz. 1775, z 2007 r. Nr 42, poz. 272 i Nr 112, poz. 769 oraz z 2008 r. Nr 171, poz. 1056, Nr 192, poz. 1179. Zmiany wymienionej ustawy zosta!y og!oszone w Dz. U. z 1971 r. Nr 27, poz. 252, z 1976 r. Nr 19, poz. 122, z 1982 r. Nr 11, poz. 81, Nr 19, poz. 147 i Nr 30, poz. 210, z 1984 r. Nr 45, poz. 242, z 1985 r. Nr 22, poz. 99, z 1989 r. Nr 3, poz. 11, z 1990 r. Nr 34, poz. 198, Nr 55, poz. 321 i Nr 79, poz. 464, z 1991 r. Nr 107, poz. 464 i Nr 115, poz. 496, z 1993 r. Nr 17, poz. 78, z 1994 r. Nr 27, poz. 96, Nr 85, poz. 388 i Nr 105, poz. 509, z 1995 r. Nr 83, poz. 417, z 1996 r. Nr 114, poz. 542, Nr 139, poz. 646 i Nr 149, poz. 703, z 1997 r. Nr 43, poz. 272, Nr 115, poz. 741, Nr 117, poz. 751 i Nr 157, poz. 1040, z 1998 r. Nr 106, poz. 668 i Nr 117, poz. 758, z 1999 r. Nr 52, poz. 532, z 2000 r. Nr 22, poz. 271, Nr 74, poz. 855 i 857, Nr 88, poz. 983 i Nr 114, poz. 1191 z 2001 r. Nr 11, poz. 91, Nr 71, poz. 733, Nr 130, poz. 1450 i Nr 145, poz. 1638, z 2002 r. Nr 113, poz. 984 i Nr 141, poz. 1176, z 2003 r. Nr 49, poz. 408, Nr 60, poz. 535, Nr 64, poz. 592 i Nr 124, poz. 1151, z 2004 r. Nr 91, poz. 870, Nr 96, poz. 959, Nr 162, poz. 1692, Nr 172, poz. 1804 i Nr 281, poz. 2783, z 2005 r. Nr 48, poz. 462, Nr 157, poz. 1316 i Nr 172, poz. 1438, z 2006 r. Nr 133,

17

poz. 935 i Nr 164, poz. 1166, z 2007 r. Nr 80, poz. 538, Nr 82, poz. 557 i Nr 181, poz. 1287 oraz z 2008 r. Nr 116, poz. 731 i Nr 163, poz. 1012. 5) Zmiany wymienionej ustawy zosta!y og!oszone w Dz. U. z 1965 r. Nr 15, poz. 113, z 1974 r. Nr 27, poz. 157 i Nr 39, poz. 231, z 1975 r. Nr 45, poz. 234, z 1982 r. Nr 11, poz. 82 i Nr 30, poz. 210, z 1983 r. Nr 5, poz. 33, z 1984 r. Nr 45, poz. 241 i 242, z 1985 r. Nr 20, poz. 86, z 1987 r. Nr 21, poz. 123, z 1988 r. Nr 41, poz. 324, z 1989 r. Nr 4, poz. 21 i Nr 33, poz. 175, z 1990 r. Nr 14, poz. 88, Nr 34, poz. 198, Nr 53, poz. 306, Nr 55, poz. 318 i Nr 79, poz. 464, z 1991 r. Nr 7, poz. 24, Nr 22, poz. 92 i Nr 115, poz. 496, z 1993 r. Nr 12, poz. 53, z 1994 r. Nr 105, poz. 509, z 1995 r. Nr 83, poz. 417, z 1996 r. Nr 24, poz. 110, Nr 43, poz. 189, Nr 73, poz. 350 i Nr 149, poz. 703, z 1997 r. Nr 43, poz. 270, Nr 54, poz. 348, Nr 75, poz. 471, Nr 102, poz. 643, Nr 117, poz. 752, Nr 121, poz. 769 i 770, Nr 133, poz. 882, Nr 139, poz. 934, Nr 140, poz. 940 i Nr 141, poz. 944, z 1998 r. Nr 106, poz. 668 i Nr 117, poz. 757, z 1999 r. Nr 52, poz. 532, z 2000 r. Nr 22, poz. 269 i 271, Nr 48, poz. 552 i 554, Nr 55, poz. 665, Nr 73, poz. 852, Nr 94, poz. 1037, Nr 114, poz. 1191 i 1193 i Nr 122, poz. 1314, 1319 i 1322, z 2001 r. Nr 4, poz. 27, Nr 49, poz. 508, Nr 63, poz. 635, Nr 98, poz. 1069, 1070 i 1071, Nr 123, poz. 1353, Nr 125, poz. 1368 i Nr 138, poz. 1546, z 2002 r. Nr 25, poz. 253, Nr 26, poz. 265, Nr 74, poz. 676, Nr 84, poz. 764, Nr 126, poz. 1069 i 1070, Nr 129, poz. 1102, Nr 153, poz. 1271, Nr 219, poz. 1849 i Nr 240, poz. 2058, z 2003 r. Nr 41, poz. 360, Nr 42, poz. 363, Nr 60, poz. 535, Nr 109, poz. 1035, Nr 119, poz. 1121, Nr 130, poz. 1188, Nr 139, poz. 1323, Nr 199, poz. 1939 i Nr 228, poz. 2255, z 2004 r. Nr 9, poz. 75, Nr 11, poz. 101, Nr 68, poz. 623, Nr 91, poz. 871, Nr 93, poz. 891, Nr 121, poz. 1264, Nr 162, poz. 1691, Nr 169, poz. 1783, Nr 172, poz. 1804, Nr 204, poz. 2091, Nr 210, poz. 2135, Nr 236, poz. 2356 i Nr 237, poz. 2384, z 2005 r. Nr 13, poz. 98, Nr 22, poz. 185, Nr 86, poz. 732, Nr 122, poz. 1024, Nr 143, poz. 1199, Nr 150, poz. 1239, Nr 167, poz. 1398, Nr 169, poz. 1413 i 1417, Nr 172, poz. 1438, Nr 178, poz. 1478, Nr 183, poz. 1538, Nr 264, poz. 2205 i Nr 267, poz. 2258, z 2006 r. Nr 12, poz. 66, Nr 66, poz. 466 i Nr 104, poz. 708 i 711, Nr 186, poz. 1379, Nr 208, poz. 1537 i 1540, Nr 226, poz. 1656 i Nr 235, poz. 1699, z 2007 r. Nr 7, poz. 58, Nr 47, poz. 319, Nr 50, poz. 331, Nr 61, poz. 418, Nr 99, poz. 662, Nr 106, poz. 731, Nr 112, poz. 766 i 769, Nr 115, poz. 794, Nr 121, poz. 831, Nr 123, poz. 849, Nr 176, poz. 1243, Nr 181, poz. 1287, Nr 192, poz. 1378 i Nr 247, poz. 1845 oraz z 2008 r. Nr 59, poz. 367, Nr 96, poz. 609 i 619, Nr 110, poz. 706, Nr 116, poz. 731, Nr 119, poz. 772, Nr 120, poz. 779, Nr 122, poz. 796 i Nr 171, poz. 1056. 6) Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zosta!y og!oszone w Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954, z 2006 r. Nr 104, poz. 708 i 711, Nr 133, poz. 935, Nr 157, poz. 1119 i Nr 187, poz. 1381, z 2007 r. Nr 89, poz. 589, Nr 115, poz. 794, Nr 176, poz. 1243 i Nr 192, poz. 1378. 7) Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zosta!y og!oszone w Dz. U. z 2002 r. Nr 216, poz. 1824, z 2003 r. Nr 217, poz. 2124 oraz z 2005 r. Nr 157, poz. 1316, Nr 183, poz. 1538, Nr 184, poz. 1539, Nr 249, poz. 2104.
3) Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zosta!y og!oszone w Dz. U. z 2002 r. Nr 126, poz. 1070, Nr 141, poz. 1178, Nr 144, poz. 1208, Nr 153, poz. 1271, Nr 169, poz. 1385 i 1387 i Nr 241, poz. 2074, z 2003 r. Nr 50, poz. 424, Nr 60, poz. 535, Nr 65, poz. 594, Nr 228, poz. 2260 i Nr 229, poz. 2276, z 2004 r. Nr 64, poz. 594, Nr 68, poz. 623, Nr 91, poz. 870, Nr 96, poz. 959, Nr 121, poz. 1264, Nr 146, poz. 1546 i Nr 173, poz. 1808, z 2005 r. Nr 83, poz. 719, Nr 85, poz. 727, Nr 167, poz. 1398 i Nr 183, poz. 1538, z 2006 r. Nr 104, poz. 708, Nr 157, poz. 1119, Nr 190, poz. 1401 i Nr 245, poz. 1775, z 2007 r. Nr 42, poz. 272 i Nr 112, poz. 769 oraz z 2008 r. Nr 171, poz. 1056. 8)

9)

10)

Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zosta!y og!oszone w Dz. U. z 2005 r. Nr 85, poz. 727, Nr 86, poz. 732 i Nr 143, poz. 1199, z 2006 r. Nr 66, poz. 470, Nr 104, poz. 708, Nr 143, poz. 1031, Nr 217, poz. 1590 i Nr 225, poz. 1635, z 2007 r. Nr 112, poz. 769, Nr 120, poz. 818, Nr 192, poz. 1378 i Nr 225, poz. 1671 oraz z 2008 r. Nr 141, poz. 888. Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zosta!y og!oszone w Dz. U. z 2007 r. Nr 17, poz. 95, Nr 21, poz. 125, Nr 112, poz. 769 i Nr 115, poz. 791, 792 i 793 i Nr 176, poz. 1234 oraz z 2008 r. Nr 63, poz. 394, Nr 67, poz. 411 i Nr 141, poz. 888. Zmiany wymienionej ustawy zosta!y og!oszone w Dz. U. z 2003 r. Nr 217, poz. 2125, z 2004 r. Nr 91, poz. 870 i 871, Nr 96, poz. 959, Nr 121, poz. 1264, Nr 146, poz. 1546, Nr 173, poz. 1808 i Nr 210, poz. 2135, z 2005 r. Nr 94, poz. 785, Nr 183, poz. 1538 i Nr 184, poz. 1539, z 2006 r. Nr 47, poz. 347, Nr 133, poz. 935 i Nr 157, poz. 1119, z 2007 r. Nr 123, poz. 850 i Nr 179, poz. 1279 oraz z 2008 r. Nr 96, poz. 606 i Nr 116, poz. 731.

11/49zb

18

UZASADNIENIE 1. Cel ustawy Hipoteka jest w polskim prawie jedynym ustawowo uregulowanym zabezpieczeniem wierzytelno%ci na nieruchomo%ci. Przepisy o hipotece nie ulega!y zasadniczym zmianom od dnia wej%cia w #ycie ustawy o ksi$gach wieczystych i hipotece (zwanej dalej u.k.w.h.), tj. od dnia 1 stycznia 1983 r. Jednak#e w ci"gu dwudziestu pi$ciu lat obowi"zywania ustawy zasadniczo zmieni!y si$ spo!eczne i gospodarcze warunki, w jakich funkcjonuje hipoteka. Przemiany te sprawi!y, #e hipoteka w obecnym kszta!cie w coraz mniejszym stopniu odpowiada potrzebom obrotu. Podstawowym celem projektowanej ustawy jest zatem wprowadzenie rozwi"za(, które sprawi", #e hipoteka b$dzie efektywnym, a jednocze%nie bardziej elastycznym sposobem zabezpieczenia wierzytelno%ci pieni$#nych. Projekt ma tak#e na celu jednoznaczne uregulowanie kwestii, które wywo!ywa!y spory w orzecznictwie i nauce prawa, oraz zharmonizowanie przepisów materialnoprawnych i procesowych. Ponadto w projekcie s" tak#e zawarte propozycje zmian zmierzaj"ce do ujednolicenia terminologii ustawy oraz jej uaktualnienia w zwi"zku ze zmianami wprowadzonymi w innych aktach prawnych. 2. Ogólna charakterystyka proponowanych zmian Propozycje zawarte w ustawie mo#na podzieli' na dwie grupy. Pierwsza z nich obejmuje zasadnicze zmiany odnosz"ce si$ do samych podstaw koncepcji hipoteki, której zr"b zosta! ukszta!towany przez przepisy zunifikowanego prawa rzeczowego i w niezmienionej postaci przetrwa! do dzi%. Druga grupa proponowanych zmian ma charakter bardziej techniczny i ma na celu przede wszystkim zapewnienie spójno%ci przepisów dotycz"cych hipoteki. W%ród zmian o znaczeniu systemowym nale#y wymieni' przede wszystkim odst"pienie od podzia!u hipoteki na zwyk!" i kaucyjn". Modyfikacja ta powinna przyczyni' si$ do uproszczenia regulacji hipoteki, a tym samym u!atwi' jej stosowanie. Projekt zawiera tak#e propozycje rozwi"za( umo#liwiaj"cych zabezpieczenie jedn" hipotek" jednej wi$cej ni# wierzytelno%ci tego samego wierzyciela oraz wielu wierzytelno%ci ró#nych

podmiotów, które uczestnicz" w finansowaniu wspólnego przedsi$wzi$cia. Zmiany te powinny przyczyni' si$ do uelastycznienia hipoteki i obni#enia kosztów pozyskania kredytu. Kolejn" zasadnicz" modyfikacj" jest odst"pienie od obowi"zuj"cego w Polsce od czasów

powojennej unifikacji prawa cywilnego systemu posuwania si$ hipotek. W miejsce tego rozwi"zania projektuje si$ wprowadzenie hipoteki w!a%ciciela oraz uprawnienia do rozporz"dzania opró#nionym miejscem hipotecznym. S" to instytucje maj"ce na celu ochron$ interesów w!a%ciciela obci"#onej nieruchomo%ci w przypadku skupienia w jednym r$ku w!asno%ci obci"#onej nieruchomo%ci i wierzytelno%ci hipotecznej oraz w razie wyga%ni$cia hipoteki. W%ród zmian nale#"cych do drugiej grupy nale#y wymieni' w pierwszej kolejno%ci propozycj$ nowego uj$cia art. 76 ust. 4 u.k.w.h. Zmiana ta ma wyeliminowa' kontrowersje zwi"zane ze skutkami wyodr$bnienia nieruchomo%ci przeznaczonych przede wszystkim na cele mieszkaniowe z nieruchomo%ci obci"#onej hipotek". W obr$bie ustawy o ksi$gach wieczystych i hipotece przewidziano tak#e kilka zmian terminologicznych zmierzaj"cych do uzgodnienia terminologii ustawy z przepisami innych aktów prawnych. Zmiany w przepisach proceduralnych s" natomiast w znacznej mierze konsekwencjami rozwi"za( przyj$tych w projektowanej nowej regulacji hipoteki. W pewnym zwi"zku z tymi rozwi"zaniami pozostaje równie# zmiana przepisów o zastawie, m.in. w zakresie formy umowy o jego ustanowienie. 3. Zmiany o charakterze systemowym Jak ju# wspomniano, najistotniejsz" spo%ród proponowanych zmian jest zniesienie podzia!u hipotek na zwyk!e i kaucyjne. Proponowane przekszta!cenie regulacji hipoteki dokonuje si$ w znacznej mierze przez uogólnienie rozwi"za( wyst$puj"cych dotychczas przy hipotece kaucyjnej. Za takim rozwi"zaniem przemawia kilka argumentów. Po pierwsze, podzia! na hipotek$ zwyk!" i kaucyjn" wi"#e si$ z konieczno%ci" jednoznacznego wyboru postaci hipoteki w!a%ciwej dla zabezpieczenia danej wierzytelno%ci. Nie zawsze jest to !atwe, a skutki pos!u#enia si$ niew!a%ciw" w danej sytuacji odmian" hipoteki s" bardzo daleko id"ce – umowa o ustanowienie jest niewa#na, a samo zabezpieczenie nie powstaje. Wobec wielu kontrowersji co do tego, kiedy i która z dwóch postaci hipoteki jest w!a%ciwa, wprowadzenie jednej odmiany hipoteki wydaje si$ najw!a%ciwszym rozwi"zaniem. Po drugie, oparcie regulacji hipoteki na modelu dotychczasowej hipoteki kaucyjnej umo#liwi jednoznaczne uregulowanie kwestii hipotecznego zabezpieczenia roszcze( o %wiadczenia uboczne. Zgodnie bowiem z projektowanym art. 69 u.k.w.h. zabezpieczenie obejmuje mieszcz"ce si$ w sumie hipoteki odsetki i przyznane koszty post$powania, jak równie# inne roszczenia o %wiadczenia uboczne wymienione w dokumencie stanowi"cym podstaw$ wpisu hipoteki. Uj$cie takie umo#liwia zabezpieczenie roszcze( zarówno o odsetki o sta!ej stopie, jak i o stopie zmiennej, 2

poniewa# hipoteka zabezpiecza wszystkie odsetki, o ile tylko mieszcz" si$ w sumie hipoteki. Zmiana wysoko%ci odsetek po ustanowieniu hipoteki nie stanowi zmiany tre%ci hipoteki i dlatego nie b$dzie wymaga!a ujawnienia w ksi$dze wieczystej (cho' czasem mo#e wymaga' zgody w!a%ciciela obci"#onej nieruchomo%ci – zob. projektowany art. 684 ust. 1 u.k.w.h.). Po trzecie, ujednolicenie hipoteki przyczyni si$ do znacznego uproszczenia jej regulacji. Uproszczenie regulacji powinno za% przyczyni' si$ do u!atwienia stosowania przepisów o hipotece. Oparcie koncepcji hipoteki na modelu dawnej hipoteki kaucyjnej wi"#e si$ ze zniesieniem domniemania istnienia zabezpieczonej wierzytelno%ci wyst$puj"cego przy hipotece zwyk!ej (proponowane uchylenie art. 71 u.k.w.h.). Jest to spowodowane przede wszystkim tym, #e projekt przewiduje, i# hipoteka mo#e zabezpiecza' wszelkie wierzytelno%ci pieni$#ne, zarówno istniej"ce, jak i przysz!e (w tym tak#e warunkowe), o ustalonej lub nieustalonej wysoko%ci, w z!otych i walutach obcych, a ponadto dopuszcza, aby jedna hipoteka mog!a zabezpiecza' wi$cej ni# jedn" wierzytelno%' (w takiej sytuacji !"czna suma zabezpieczonych wierzytelno%ci mo#e ulega' zmianie). Domniemanie istnienia zabezpieczonej wierzytelno%ci pozostawa!oby zatem w wielu przypadkach w wyra&nej sprzeczno%ci z rzeczywistym stanem prawnym. Rezygnacja z domniemania istnienia zabezpieczonej wierzytelno%ci nie powinna by' szczególnie dotkliwa z punktu widzenia wierzyciela hipotecznego. Dzi$ki domniemaniu mo#e on – w dotychczasowym stanie prawnym – uczestniczy' w podziale sumy uzyskanej z egzekucji bez konieczno%ci przedstawienia tytu!u wykonawczego, jednak dotyczy to tylko hipoteki zwyk!ej. Zmiana ta nie ma wielkiego praktycznego znaczenia dla banków, które s" najcz$%ciej wierzycielami hipotecznymi, jako #e mog" one wystawia' bankowe tytu!y egzekucyjne. Równie# inni wierzyciele mog" uzyska' tytu! wykonawczy bez konieczno%ci prowadzenia procesu przeciwko w!a%cicielowi obci"#onej nieruchomo%ci, jako #e w!a%ciciel mo#e podda' si$ egzekucji w akcie notarialnym (nawet równocze%nie z ustanowieniem hipoteki) zgodnie z art. 777 § 1 pkt 6 K.p.c. Inn" konsekwencj" proponowanego ujednolicenia regulacji hipoteki jest wy!"czenie mo#liwo%ci nabycia zabezpieczonej wierzytelno%ci w drodze r$kojmi wiary publicznej ksi"g wieczystych (wobec proponowanego uchylenia art. 80 u.k.w.h.). I w tym przypadku nie jest to z punktu widzenia praktyki zmiana szczególnie dotkliwa. Przepis art. 80 u.k.w.h. znajduje bowiem zastosowanie bardzo rzadko, a przy tym wyra#ona w nim konstrukcja jest sztuczna i wyj"tkowo niejasna, co znajdowa!o wyraz w licznych kontrowersjach doktrynalnych na tym tle. Nale#y jednak podkre%li', #e projektowana zmiana nie wyklucza nabycia w drodze r$kojmi wiary publicznej ksi"g

3

wieczystych samej hipoteki (która mimo wpisu w ksi$dze wieczystej nie powsta!a lub wygas!a), je#eli istnieje stosunek prawny, z którego wynika zabezpieczona wierzytelno%'. W zwi"zku z uchyleniem art. 80 u.k.w.h. zb$dny sta! si$ równie# art. 112 u.k.w.h., który wy!"cza stosowanie przepisów o r$kojmi wiary publicznej ksi"g wieczystych do wierzytelno%ci zabezpieczonych hipotek" przymusow". Rezygnacja z podzia!u na hipotek$ zwyk!" i kaucyjn" uzasadnia uchylenie w ca!o%ci przepisów rozdzia!u 2 ustawy o ksi$gach wieczystych i hipotece oraz art. 111 tej ustawy, który wskazuje (w sposób niezbyt precyzyjny), kiedy hipoteka przymusowa ma charakter hipoteki kaucyjnej. Wyrazem oparcia projektowanej konstrukcji hipoteki na modelu dotychczasowej hipoteki kaucyjnej jest tak#e art. 68 ust. 2 zd. pierwsze u.k.w.h. w proponowanym brzmieniu. Zgodnie z tym postanowieniem hipoteka zabezpiecza wierzytelno%' do oznaczonej sumy pieni$#nej. Suma hipoteki mo#e zatem by' wy#sza ni# zabezpieczona wierzytelno%' g!ówna. W przypadku hipoteki umownej strony mog" j" okre%li' wed!ug swojego uznania, tak aby obejmowa!a tak#e roszczenia o odsetki, koszty post$powania i inne okre%lone roszczenia o %wiadczenia uboczne. Przy takim uj$ciu powstaje jednak ryzyko tzw. nadzabezpieczenia pierwotnego, polegaj"cego na obci"#eniu nieruchomo%ci w wi$kszym zakresie ni# jest to uzasadnione oczekiwanym rozmiarem zabezpieczonej wierzytelno%ci g!ównej oraz roszcze( ubocznych. Problem ten wyst$puje tak#e obecnie przy hipotece kaucyjnej. W aktualnym stanie prawnym nadzabezpieczenie pierwotne mo#e prowadzi' do uznania umowy o ustanowienie hipoteki za sprzeczn" z zasadami wspó!#ycia spo!ecznego i w konsekwencji powodowa' jej niewa#no%' (art. 58 § 2 K.c.). W rezultacie wierzyciel pozostaje w ogóle bez zabezpieczenia. Jest to dodatkowy czynnik zwi$kszaj"cy ryzyko pos!ugiwania si$ hipotek" i tym samym obni#aj"cy atrakcyjno%' tego zabezpieczenia. W celu unikni$cia wspomnianych, negatywnych konsekwencji nadzabezpieczenia przewidziano

w projektowanym art. 68 ust. 2 zd. drugie u.k.w.h. rozwi"zanie szczególne, wykluczaj"ce niewa#no%' umowy w przypadku nadzabezpieczenia. W!a%ciciel obci"#onej nieruchomo%ci uzyskuje wówczas roszczenie o zmniejszenie sumy hipoteki. Dzi$ki temu jest mo#liwa ochrona interesów w!a%ciciela obci"#onej nieruchomo%ci bez nara#ania wierzyciela na ryzyko utraty zabezpieczenia. Omawiany przepis ma zreszt" znaczenie ogólniejsze i mo#e by' wykorzystany tak#e w razie tzw. nadzabezpieczenia wtórnego, np. w przypadku sp!aty cz$%ci zabezpieczonej wierzytelno%ci.

4

Z regulacj" art. 68 ust. 2 i art. 69 u.k.w.h. pozostaje w zwi"zku projektowany art. 1101 u.k.w.h. Poniewa# hipoteka – w tym tak#e przymusowa – ma zabezpiecza' roszczenia o %wiadczenia uboczne, je#eli mieszcz" si$ one w sumie hipoteki wymienionej we wpisie, nale#a!o okre%li', do jakiej wysoko%ci wierzyciel mo#e #"da' wpisu hipoteki przymusowej. Przepis art. 1101 u.k.w.h. rozró#nia dwa przypadki, w zale#no%ci od tego, czy z dokumentu stanowi"cego podstaw$ wpisu hipoteki przymusowej wynika suma, do jakiej hipoteka ta ma zosta' wpisana. Pierwszy dotyczy tych sytuacji, gdy suma hipoteki przymusowej zosta!a okre%lona w dokumencie, stanowi"cym podstaw$ wpisu. Sytuacja taka ma miejsce przede wszystkim, gdy s"d cywilny wydaje postanowienie o udzieleniu zabezpieczenia przez wpis hipoteki przymusowej (na podstawie art. 747 pkt 2 K.p.c.) albo gdy zabezpieczenie takie zostaje dokonane przez prokuratora lub s"d karny w zwi"zku z tocz"cym si$ post$powaniem karnym (np. w celu zabezpieczenia gro#"cej oskar#onemu grzywny). Wierzyciel mo#e wówczas #"da' wpisu hipoteki przymusowej na sum$ nie wy#sz" ni# wynikaj"ca z takiego dokumentu (orzeczenia). Druga sytuacja ma miejsce wówczas, gdy dokument stanowi"cy podstaw$ wpisu hipoteki przymusowej stwierdza istnienie zabezpieczonej wierzytelno%ci (chodzi przede wszystkim o orzeczenia s"du, cho'by nieprawomocne, oraz decyzje administracyjne, chocia#by nieostateczne), lecz jej wysoko%' mo#e si$ zwi$kszy'. Dotyczy to w szczególno%ci powstania roszczenia o odsetki za kolejny okres, a w mniejszym stopniu zwi$kszenia si$ kosztów post$powania (np. w zwi"zku z wniesieniem %rodka zaskar#enia). W tym przypadku, aby umo#liwi' wierzycielowi zabezpieczenie odsetek, które mog" narosn"' po wydaniu wyroku lub decyzji administracyjnej, a jednocze%nie zapewni' bezpiecze(stwo w!a%cicielowi nieruchomo%ci przed ryzykiem nadmiernego obci"#enia jego nieruchomo%ci, nale#a!o okre%li', do jakiej maksymalnie sumy wierzyciel mo#e #"da' wpisu hipoteki przymusowej. Zgodnie z propozycj" zawart" w art. 1101 u.k.w.h. wierzyciel móg!by #"da' wpisu hipoteki na sum$ nieprzekraczaj"c" wi$cej ni# o po!ow$ wysoko%' wierzytelno%ci podlegaj"cej zabezpieczeniu wraz z roszczeniami o %wiadczenia uboczne stwierdzonymi w dokumencie, b$d"cym podstaw" wpisu hipoteki przymusowej (np. w wyroku s"du lub w decyzji administracyjnej), obliczonej na dzie( z!o#enia wniosku o wpis hipoteki przymusowej. Do zmian o charakterze systemowym nale#y tak#e zaliczy' nowe rozwi"zania zmierzaj"ce do ograniczenia zasady szczegó!owo%ci hipoteki w odniesieniu do zabezpieczonej wierzytelno%ci przez dopuszczenie zabezpieczenia jedn" hipotek" wi$cej ni# jednej wierzytelno%ci. Pozwala to na obni#enie kosztów ustanowienia zabezpieczenia oraz

5

zapewnia jego wi$ksz" elastyczno%'. Zmiany te zosta!y wyra#one w projektowanych art. 681 oraz 682 u.k.w.h. W projektowanym art. 681 u.k.w.h. zawarto mo#liwo%' zabezpieczenia jedn" hipotek" kilku (dwóch lub wi$cej) wierzytelno%ci przys!uguj"cych tej samej osobie. Nie mo#e to by' jednak zabezpieczenie ustanowione dla wszystkich niesprecyzowanych wierzytelno%ci danego podmiotu, gdy# prowadzi!oby to do przekszta!cenia hipoteki w zabezpieczenie generalne. Dlatego w umowie o ustanowienie hipoteki nale#y okre%li' stosunki prawne oraz wynikaj"ce z nich wierzytelno%ci obj$te zabezpieczeniem (art. 681 ust. 2 u.k.w.h.). Hipoteka s!u#y zatem zabezpieczeniu tylko tych wierzytelno%ci, co do których wyrazi! na to zgod$ w!a%ciciel obci"#onej nieruchomo%ci. Wierzyciel hipoteczny nie mo#e wi$c wbrew woli w!a%ciciela nieruchomo%ci wykorzysta' hipoteki do zaspokojenia innej wierzytelno%ci. Odró#nia to hipotek$ w kszta!cie okre%lonym w art. 681 u.k.w.h. od d!ugu gruntowego, którego wprowadzenie do polskiego prawa niedawno rozwa#ano. Projektowane rozwi"zanie stanowi rozs"dny kompromis mi$dzy interesami w!a%ciciela nieruchomo%ci obci"#onej a potrzeb" stworzenia elastycznego i !atwego do ustanowienia zabezpieczenia. Dopuszczenie zabezpieczenia jedn" hipotek" wielu wierzytelno%ci poci"gn$!o za sob" konieczno%' odr$bnego uregulowania skutków przelewu wierzytelno%ci hipotecznej oraz konsekwencji wyga%ni$cia niektórych spo%ród zabezpieczonych wierzytelno%ci (projektowany art. 791 ust. 1 oraz art. 941 u.k.w.h., zob. tak#e projektowany art. 1038 § 2 K.p.c.). Zgodnie z projektowanym art. 682 u.k.w.h. dopuszczalne b$dzie zabezpieczenie jedn" hipotek" kilku wierzytelno%ci przys!uguj"cych ró#nym osobom. Wyst$puje tutaj jednak wa#ne ograniczenie – musz" to by' wierzytelno%ci s!u#"ce sfinansowaniu tego samego przedsi$wzi$cia. Jest to rozwi"zanie umo#liwiaj"ce dogodne i elastyczne zabezpieczenie wierzytelno%ci uczestników konsorcjum wierzycieli. Z regu!y cz!onkami takiego konsorcjum b$d" zapewne banki. Jednak#e proponowane rozwi"zanie ma charakter ogólny, nie ogranicza si$ jedynie do banków. Równie# inni wierzyciele, którzy zamierzaj" sfinansowa' wspólne przedsi$wzi$cie, b$d" mogli skorzysta' z tej formy zabezpieczenia hipotecznego. Rozwi"zanie wyra#one w projektowanym art. 682 u.k.w.h. zak!ada powo!anie przez uczestników konsorcjum administratora hipoteki, który zawiera z w!a%cicielem nieruchomo%ci umow$ o ustanowienie hipoteki i wykonuje prawa i obowi"zki wierzyciela hipotecznego we w!asnym imieniu, lecz na rachunek wierzycieli, których wierzytelno%ci s" obj$te zabezpieczeniem (projektowany art. 682 ust. 2 u.k.w.h.). Projekt zak!ada, #e administrator hipoteki jako wierzyciel hipoteczny b$dzie uprawniony do wytoczenia

6

powództwa przeciwko w!a%cicielowi obci"#onej nieruchomo%ci w celu uzyskania tytu!u wykonawczego i b$dzie prowadzi! egzekucj$ z nieruchomo%ci w celu zaspokojenia zabezpieczonych wierzytelno%ci. Dlatego projekt nie przewiduje #adnych zmian przepisów o post$powaniu s"dowym, w tym o post$powaniu egzekucyjnym. W toku post$powania egzekucyjnego i upad!o%ciowego prowadzonego przeciwko w!a%cicielowi obci"#onej nieruchomo%ci administrator hipoteki b$dzie mia! wi$c status strony post$powania. Administratorem hipoteki mo#e by' zarówno jeden z wierzycieli, których wierzytelno%ci podlegaj" zabezpieczeniu (uczestników konsorcjum), jak i osoba trzecia (art. 682 ust. 1 zd. drugie u.k.w.h.). Wierzyciele, których wierzytelno%ci s" obj$te zabezpieczeniem, mog" w ka#dym czasie dokona' zmiany wpisu administratora hipoteki w ksi$dze wieczystej i powo!a' na jego miejsce inn" osob$ (nie ma to wp!ywu na uprawnienia administratora wzgl$dem wierzycieli, wynikaj"ce z umowy powo!uj"cej go do pe!nienia tej funkcji, np. roszczenie o zap!at$ wynagrodzenia czy o odszkodowanie). Gdyby nie uda!o si$ uzyska' zgody wszystkich wierzycieli na zmian$ administratora albo gdyby wygas!a umowa powo!uj"ca administratora (np. na skutek jej rozwi"zania, %mierci administratora), projekt przewiduje, #e ka#dy z wierzycieli b$dzie móg! #"da' poddzia!u hipoteki w post$powaniu nieprocesowym (w którym s"d b$dzie stosowa! odpowiednio przepisy o zniesieniu wspó!w!asno%ci). W wyniku takiego podzia!u powstan" hipoteki zabezpieczaj"ce poszczególne wierzytelno%ci, obj$te dot"d zabezpieczeniem jedn" hipotek" ustanowion" na rzecz administratora. Suma tych hipotek nie mo#e by' wy#sza ni# suma hipoteki ustanowionej na rzecz administratora. B$d" one korzysta' z pierwsze(stwa, które przys!ugiwa!o hipotece ustanowionej na rzecz administratora. Na nieco odmiennych zasadach zosta!a uregulowana instytucja administratora hipoteki w ustawie o obligacjach. W tym przypadku umow$ z administratorem hipoteki zawiera emitent obligacji jeszcze przed rozpocz$ciem emisji obligacji. Administrator hipoteki jest w tym przypadku tak#e zast$pc" po%rednim obligatariuszy, których wierzytelno%ci z tytu!u obligacji zosta!y zabezpieczone hipotek". Takim administratorem mo#e by' tak#e bank pe!ni"cy funkcj$ banku-reprezentanta w rozumieniu art. 30 ustawy o obligacjach. W celu zapewnienia nale#ytej ochrony interesów obligatariusza projekt zak!ada, #e do administratora hipoteki stosuje si$ odpowiednio przepisy art. 31 ust. 2 – 5 ustawy o obligacjach. Z uwagi na mo#liw" du#" liczb$ obligatariuszy, którzy mog" nawet nie by' zidentyfikowani (w przypadku emisji obligacji na okaziciela), oraz istniej"ce ju# w ustawie o obligacjach uregulowania dotycz"ce ustanowienia hipoteki (nast$puje to w drodze jednostronnej

7

czynno%ci prawnej emitenta) stosowanie do administratora hipoteki zabezpieczaj"cej wierzytelno%ci z obligacji przepisów o administratorze hipoteki, zawartych w art. 682 u.k.w.h., by!oby albo bezprzedmiotowe (jak np. art. 682 ust. 1 u.k.w.h.) albo niew!a%ciwe lub znacznie utrudnione (zw!aszcza art. 682 ust. 5 – 7 u.k.w.h.). Dlatego projekt wy!"cza stosowanie art. 682 u.k.w.h. do administratora hipoteki zabezpieczaj"cej wierzytelno%ci z obligacji. Projekt reguluje tak#e skutki og!oszenia upad!o%ci administratora zastawu rejestrowego lub hipoteki (brak by!o dot"d takiej regulacji w odniesieniu do administratora zastawu rejestrowego), przyznaj"c wierzycielom, których wierzytelno%ci by!y zabezpieczone zastawem rejestrowym lub hipotek", prawo #"dania wy!"czenia z masy upad!o%ci kwot uzyskanych w wyniku realizacji zastawu rejestrowego lub hipoteki przez administratora lub – po og!oszeniu upad!o%ci – przez syndyka (zob. nowy pkt 5 dodany w art. 63 Prawa upad!o%ciowego i naprawczego). Kolejn" zasadnicz" zmian" zmierzaj"c" do uelastycznienia hipoteki jest przewidziana w projektowanym art. 683 u.k.w.h. mo#liwo%' zast"pienia zabezpieczonej wierzytelno%ci inn" wierzytelno%ci" tego samego wierzyciela (dopuszcza! to tak#e dekret o prawie rzeczowym z 1946 r. – por. art. 195). W obecnym stanie prawnym taki zabieg jest mo#liwy jedynie w przypadku odnowienia (zob. art. 507 K.c.). Dzi$ki projektowanemu rozwi"zaniu b$dzie mo#liwe wielokrotne wykorzystanie tej samej hipoteki, co obni#y koszty ustanowienia zabezpieczenia. Poniewa# hipoteka zabezpiecza oznaczon" wierzytelno%' wynikaj"c" z okre%lonego stosunku prawnego (art. 65 ust. 1 u.k.w.h. w projektowanym brzmieniu), zast"pienie zabezpieczonej wierzytelno%ci inn", przys!uguj"c" temu samemu wierzycielowi – w granicach sumy hipoteki okre%lonej we wpisie – b$dzie wi"za!o si$ ze zmian" tre%ci hipoteki, co zgodnie z art. 248 § 1 K.c. wymaga zawarcia umowy mi$dzy wierzycielem hipotecznym a w!a%cicielem obci"#onej nieruchomo%ci. Wed!ug zasad ogólnych zmiana tre%ci ograniczonego prawa rzeczowego ujawnionego w ksi$dze wieczystej – a wi$c tak#e hipoteki – wymaga dokonania wpisu w tej ksi$dze (art. 248 § 1 in fine K.c.). Zast"pienie zabezpieczonej wierzytelno%ci inn", je#eli nie !"czy si$ z podwy#szeniem sumy hipoteki okre%lonej we wpisie, nie wymaga zgody innych osób, którym przys!uguj" na nieruchomo%ci prawa z pierwsze(stwem równym lub ni#szym od hipoteki. Poniewa# jest to nowe uregulowanie, aby usn"' ewentualne w"tpliwo%ci – wzorem art. 195 Prawa rzeczowego z 1946 r. – art. 683 zd. trzecie u.k.w.h. stanowi, #e na zast"pienie wierzytelno%ci hipotecznej inn" wierzytelno%ci" tego samego wierzyciela nie jest potrzebna zgoda osób, którym

8

przys!uguj" prawa z pierwsze(stwem równym lub ni#szym od hipoteki (oczywi%cie gdy nie ulega jednocze%nie zmianie wysoko%' sumy hipoteki). Odmienne rozwi"zanie ni# w przypadku zast"pienia zabezpieczonej wierzytelno%ci inn" przyj$to w art. 684 u.k.w.h. w odniesieniu do innych zmian dotycz"cych tre%ci zabezpieczonej wierzytelno%ci. Strony stosunku prawnego, z którego wynika zabezpieczona wierzytelno%', mog" bowiem dokonywa' zmian dotycz"cych tej wierzytelno%ci, które mog" jednak godzi' w interesy w!a%ciciela nieruchomo%ci nieb$d"cego d!u#nikiem osobistym. Dotyczy to zmiany waluty zabezpieczonej wierzytelno%ci (bez zmiany waluty hipoteki), gdy# mo#e ona prowadzi' – na skutek ruchu kursów walut obcych – do zwi$kszenia wysoko%ci wierzytelno%ci hipotecznej oraz innych zmian zwi$kszaj"cych zakres odpowiedzialno%ci w!a%ciciela (np. podwy#szenia odsetek czy podwy#szenia wysoko%ci wierzytelno%ci, tzw. kapita!u). Z tego powodu w projekcie przewidziano w tych przypadkach wymóg zgody w!a%ciciela obci"#onej nieruchomo%ci (por. tak#e art. 879 § 2 K.c. dotycz"cy por$czenia). Poniewa# zmiany te nie stanowi" zmiany tre%ci hipoteki, nie ma tutaj zastosowania art. 248 § 1 K.c. in fine, z którego wynika wymóg konstytutywnego wpisu wspomnianych zmian do ksi$gi wieczystej. Na mocy projektowanego art. 684 u.k.w.h. do skuteczno%ci tych zmian b$dzie wymagana pisemna zgoda w!a%ciciela nieruchomo%ci. Do chwili udzielenia takiej zgody zmiany te nie b$d" skuteczne wobec w!a%ciciela nieruchomo%ci, nieb$d"cego d!u#nikiem osobistym. Gdyby zmiana waluty zabezpieczonej wierzytelno%ci lub inne zmiany dotycz"ce tre%ci tej wierzytelno%ci mia!y by' po!"czone ze zmienion" wysoko%ci" sumy hipoteki, to do skuteczno%ci takiej zmiany nadal by!oby konieczne zawarcie umowy zmieniaj"cej tre%' hipoteki oraz dokonanie wpisu w ksi$dze wieczystej. Zgodnie z art. 248 § 2 K.c. zmiana wierzytelno%ci hipotecznej po!"czona z podwy#szeniem sumy hipoteki okre%lonej we wpisie wymaga tak#e zgody innych osób, którym przys!uguj" prawa z pierwsze(stwem równym lub ni#szym od hipoteki. Do istotnych zmian nale#y tak#e zaliczy' projektowane rozwi"zania w zakresie

przeniesienia wierzytelno%ci hipotecznej. Zmianie ulega tytu! oddzia!u obejmuj"cego przepisy dotycz"ce tej problematyki. W projekcie proponuje si$ zast"pienie tytu!u „przelew wierzytelno%ci hipotecznej” nowym „przeniesienie wierzytelno%ci hipotecznej”. Jest to zwi"zane z tym, #e przepisy tego oddzia!u regulowa!yby tak#e inne ni# przelew postacie przej%cia zabezpieczonej hipotek" wierzytelno%ci z jednego podmiotu na drugi w drodze umowy. W praktyce mo#e chodzi' przede wszystkim o indos, jako sposób przeniesienia wierzytelno%ci z papierów warto%ciowych na zlecenie, które tak#e mog" by' zabezpieczone

9

hipotek". W nowym brzmieniu art. 79 ust. 1 u.k.w.h. ma przes"dzi' sporn" dotychczas kwesti$, czy w celu przeniesienia wraz z zabezpieczon" wierzytelno%ci" hipoteki strony musz" zawrze' osobn" – oprócz umowy przelewu – umow$ przenosz"c" hipotek$. W projektowanym brzmieniu zmiana podmiotu hipoteki jest ustawowym skutkiem przeniesienia wierzytelno%ci hipotecznej. Jako zasad$ utrzymano jednak konstytutywno%' wpisu. Przeniesienie wierzytelno%ci hipotecznej wraz z hipotek" b$dzie zatem skuteczne co do zasady – tak jak dot"d – dopiero od chwili wpisu nabywcy wierzytelno%ci w ksi$dze wieczystej. Aby uzyska' wpis w ksi$dze wieczystej, umowa przenosz"ca zabezpieczon" wierzytelno%' b$dzie wymaga!a zachowania dla o%wiadczenia zbywcy (dotychczasowego wierzyciela hipotecznego) formy pisemnej z notarialnie po%wiadczonym podpisem lub uzyskania w takiej formie zgody zbywcy na wpisanie nabywcy jako nowego wierzyciela hipotecznego (art. 32 ust. 2 u.k.w.h.). Od zasady konstytutywnego wpisu nabywcy wierzytelno%ci projekt przewiduje wyj"tek odnosz"cy si$ do przeniesienia wierzytelno%ci z dokumentów zbywalnych przez indos lub na okaziciela (wynikaj"cy z art. 831 u.k.w.h.). Jest on uzasadniony obaw" przed utrudnieniem obrotu takimi wierzytelno%ciami, tym bardziej #e nie odnotowuje si$ w ich tre%ci, #e s" one zabezpieczone hipotek". Tak#e jednak w tym przypadku przyj$to, #e przeniesienie takiej wierzytelno%ci co do zasady prowadzi z mocy prawa do nabycia zabezpieczaj"cej j" hipoteki. W przysz!o%ci, w celu u!atwienia obrotu wierzytelno%ciami hipotecznymi, planuje si$ wprowadzenie instytucji listów hipotecznych, które – jako papiery warto%ciowe inkorporuj"ce hipotek$ i zabezpieczon" ni" wierzytelno%' – mog!yby by' przenoszone pozaksi$gowo. Projekt dopuszcza dwa wyj"tki od zasady, #e wraz z zabezpieczon" wierzytelno%ci" przechodzi na nabywc$ zabezpieczaj"ca j" hipoteka. Pierwszy wyj"tek dotyczy przypadku, gdy hipoteka zabezpiecza kilka wierzytelno%ci przys!uguj"cych temu samemu wierzycielowi (art. 791 ust. 1 u.k.w.h.). Projekt zak!ada, #e przelew jednej z zabezpieczonych wierzytelno%ci powoduje przej%cie w cz$%ci na nabywc$ tak#e hipoteki. Strony mog" jednak postanowi', #e na nabywc$ wierzytelno%ci nie przejdzie hipoteka, która b$dzie zabezpiecza!a nadal pozosta!e wierzytelno%ci przys!uguj"ce zbywcy. W celu ochrony interesów w!a%ciciela nieruchomo%ci, w szczególno%ci gdy nie jest on d!u#nikiem osobistym, na!o#ono wówczas na wierzyciela hipotecznego, który przeniós! wierzytelno%' hipoteczn" bez hipoteki, obowi"zek poinformowania o tym w!a%ciciela nieruchomo%ci (art. 791 ust. 2 u.k.w.h.). Drugi wyj"tek przewidziano w sytuacji, gdy ze stosunku prawnego, z którego wynika zabezpieczona wierzytelno%', mo#e powsta' nowa wierzytelno%', która b$dzie równie# podlega'

10

zabezpieczeniu zgodnie z tre%ci" umowy ustanawiaj"cej hipotek$ (np. gdy strony !"czy umowa o kredyt odnawialny w rachunku bie#"cym, z której roszczenie o sp!at$ kredytu podlega zabezpieczeniu hipotecznemu). W razie przelewu wierzytelno%ci hipotecznej zbywca mo#e by' zainteresowany zachowaniem hipoteki w celu zabezpieczenia nowej wierzytelno%ci, która mo#e powsta' z tego stosunku prawnego. Dlatego projekt zezwala, aby strony w umowie przelewu wy!"czy!y przej%cie hipoteki na nabywc$ wierzytelno%ci hipotecznej (art. 792 u.k.w.h.). Przepisy o przeniesieniu wierzytelno%ci hipotecznej nie b$d" mia!y zastosowania do przeniesienia roszcze( o %wiadczenia uboczne zabezpieczone hipotek" (art. 83 u.k.w.h.). Przeniesienie takiego roszczenia (np. o zap!at$ odsetek) samodzielnie spowoduje, #e nie b$dzie ono korzysta!o z zabezpieczenia hipotek". Kolejn" zmian" o charakterze systemowym jest wprowadzenie hipoteki w!a%ciciela w przypadku, gdy dojdzie do skupienia w jednym r$ku wierzytelno%ci hipotecznej oraz w!asno%ci obci"#onej nieruchomo%ci bez wyga%ni$cia zabezpieczonej wierzytelno%ci (ma to miejsce przede wszystkim w razie wst"pienia w!a%ciciela nieruchomo%ci, nieb$d"cego d!u#nikiem osobistym, w prawa zaspokojonego wierzyciela, por. art. 518 § 1 pkt 1 K.c.). W obecnym stanie prawnym hipoteka wobec konsolidacji w!asno%ci i ograniczonego prawa rzeczowego wygasa (art. 247 K.c.). Dzi$ki rozwi"zaniu zaproponowanemu w art. 961 u.k.w.h. hipoteka nie wyga%nie, a w!a%ciciel b$dzie móg! przenie%' zabezpieczon" wierzytelno%' wraz z hipotek" o dotychczasowym pierwsze(stwie na inn" osob$. Ponadto, w!a%ciciel nieruchomo%ci, w razie egzekucji z obci"#onej nieruchomo%ci wszcz$tej przez inn" osob$, b$dzie jako uprzywilejowany wierzyciel uczestniczy! w podziale sumy uzyskanej z egzekucji. Po cz$%ci podobn" funkcj$ – w zakresie wy!"czenia posuwania si$ hipotek (i innych praw ci"#"cych na nieruchomo%ci) – pe!ni projektowana instytucja rozporz"dzania opró#nionym miejscem hipotecznym (art. 1011 – 10111 u.k.w.h.). Uprawnienie do rozporz"dzania opró#nionym miejscem hipotecznym nale#y widzie' jako przejaw elastyczno%ci prawa w!asno%ci. Skoro bowiem wygas!o istniej"ce obci"#enie, w!a%ciciel nieruchomo%ci powinien móc rozporz"dzi' swoim prawem w!asno%ci, np. przez ustanowienie w miejsce wygas!ej hipoteki nowej. Natomiast w obecnym stanie prawnym w razie wyga%ni$cia hipoteki prawa o ni#szym pierwsze(stwie „awansuj"”, a nowe obci"#enie ma zawsze ni#sze pierwsze(stwo. Tym samym podmioty posuwaj"cych si$ praw uzyskuj" korzy%' wskutek zdarzenia, którego nie bra!y pod uwag$ przy ustalaniu z w!a%cicielem warunków ustanowienia obci"#enia (np. przy okre%laniu wysoko%ci odsetek w zwi"zku 11

z pierwsze(stwem oferowanego zabezpieczenia) bez #adnej rekompensaty na rzecz w!a%ciciela. Takim konsekwencjom ma przeciwdzia!a' projektowana instytucja. Po wyga%ni$ciu hipoteki w!a%ciciel b$dzie móg! na miejscu wygas!ego prawa ustanowi' now" hipotek$ o dotychczasowym pierwsze(stwie, uzyskuj"c lepsze warunki, ni# gdyby móg! da' zabezpieczenie o najni#szym pierwsze(stwie (mo#e to mie' znaczenie w przypadku kredytu udzielanego przez bank hipoteczny, je#eli wierzytelno%' hipoteczna mia!aby zosta' wpisana do rejestru zabezpieczenia listów zastawnych). W!a%ciciel b$dzie móg! tak#e – na mocy porozumienia z innym wierzycielem hipotecznym – przenie%' któr"% z hipotek o ni#szym pierwsze(stwie na opró#nione miejsce. Tak#e i w tym przypadku w!a%ciciel b$dzie mia! mo#liwo%' uzyskania odpowiednich korzy%ci w zamian za zmniejszenie ryzyka po stronie wierzyciela, którego hipoteka zostanie przeniesiona na wy#sze miejsce. Nale#y podkre%li', #e zgodnie z projektowanym art. 1011 ust. 1 zd. drugie u.k.w.h. uprawnienie do przeniesienia hipoteki na opró#nione miejsce dotyczy „którejkolwiek z hipotek obci"#aj"cych nieruchomo%'”, a wi$c zarówno hipoteki umownej, jak i przymusowej. Z rozwi"zaniem tym harmonizuje regulacja zawarta w projektowanym art. 1016 zd. drugie u.k.w.h., wed!ug którego „ustanowienie hipoteki przymusowej na opró#nionym miejscu hipotecznym jest niedopuszczalne”. Przytoczone postanowienie wy!"cza bowiem jedynie pierwotne wpisanie hipoteki przymusowej na #"dnie wierzyciela na opró#nionym miejscu. Nie wyklucza natomiast przeniesienia ju# istniej"cej hipoteki przymusowej na opró#nione miejsce hipoteczne w sposób okre%lony w art. 1011 ust. 1 zd. drugie u.k.w.h. Projektowana instytucja nawi"zuje do rozwi"za( spotykanych w innych systemach. W szczególno%ci dotyczy to szwajcarskiego systemu sta!ych miejsc hipotecznych oraz austriackiego prawa rozporz"dzania hipotek". Jest to jednak uj$cie oryginalne, niedaj"ce si$ sprowadzi' do #adnego z wymienionych rozwi"za(, !"cz"ce zalety obydwu. Projektowane przepisy s" wzorowane w wi$kszo%ci na przepisach zawartych w projekcie prawa rzeczowego z 1937 r., przygotowanym przez Komisj$ Kodyfikacyjn" RP, oraz w projekcie przygotowanym przez Komisj$ Kodyfikacyjn" Prawa Cywilnego, og!oszonym w 2000 r. Umo#liwienie rozporz"dzania opró#nionym miejscem hipotecznym, a wi$c

ustanowienie na tym miejscu nowej hipoteki lub przeniesienie innej hipoteki, z ni#szym pierwsze(stwem, nie b$dzie zagra#a!o interesom innych wierzycieli hipotecznych, gdy# wysoko%' nowej hipoteki lub hipoteki przeniesionej na miejsce wygas!ej nie mo#e by' wy#sza ni# kwota wygas!ej hipoteki. Gdyby mia!o by' inaczej, wówczas konieczna by!aby na

12

to zgoda wszystkich osób, którym przys!uguj" na nieruchomo%ci prawa z pierwsze(stwem równym lub ni#szym od wygas!ej hipoteki. W zwi"zku z proponowan" instytucj" rozporz"dzania opró#nionym miejscem hipotecznym pozostaj" projektowane zmiany art. 930 § 3 K.p.c. i nowy § 3 w art. 110f. Ich celem jest unikni$cie w"tpliwo%ci, czy rozporz"dzenie opró#nionym miejscem hipotecznym przez w!a%ciciela stanowi obci"#enie nieruchomo%ci, a ponadto ma s!u#y' rozwi"zaniu problemu hipotek przymusowych wpisanych po zaj$ciu nieruchomo%ci. Wpis takiej hipoteki nie stanowi obci"#enia, o którym mowa w obecnym art. 930 § 3 K.p.c. Zgodnie z orzecznictwem SN do wierzytelno%ci zabezpieczonej hipotek" przymusow" wpisan" po zaj$ciu nieruchomo%ci nie stosuje si$ art. 1025 § 1 pkt 5 K.p.c., a wi$c nie korzysta ona z pierwsze(stwa zaspokojenia przewidzianego w tym przepisie (por. uchwa!$ SN z dnia 7.12.2006 r., III CZP 108/06, OSN 2007, nr 9, poz. 134). Wprawdzie orzeczenie to spotka!o si$ z ró#n" ocen" w nauce, jednak pogl"d w nim wyra#ony zas!uguje na aprobat$. Aby unikn"' na przysz!o%' dalszych w"tpliwo%ci, konieczne sta!o si$ rozstrzygni$cie tego problemu przez zmian$ art. 930 § 3 K.c. Konsekwencj" wprowadzenia instytucji rozporz"dzania opró#nionym miejscem hipotecznym jest tak#e zmiana art. 84 u.k.w.h. Wprowadzenie tej instytucji skutkuje nieaktualno%ci" wyra#onej w obecnym brzmieniu art. 84 u.k.w.h. zasady pignoris est causa indivisa rozumianej jako obci"#enie hipotek" nieruchomo%ci do sumy hipoteki wyra#onej we wpisie bez wzgl$du na zmiany w wysoko%ci wierzytelno%ci. W celu ochrony interesów w!a%ciciela nieruchomo%ci na wypadek, gdy zabezpieczona hipotek" wierzytelno%' nie powsta!a, lecz mo#e powsta', przewidziano w projekcie roszczenie o zniesienie hipoteki za wynagrodzeniem, je#eli od wpisu hipoteki up!yn$!o 10 lat (w przypadku hipotek istniej"cych w chwili wej%cia w #ycie ustawy termin ten zosta! skrócony do lat 5). Je#eli hipoteka zabezpiecza!aby wiele wierzytelno%ci, termin 10-letni liczy si$ od chwili wyga%ni$cia ostatniej wierzytelno%ci hipotecznej. Istnienie takich hipotek obni#a bowiem zdolno%' kredytow" w!a%ciciela nieruchomo%ci obci"#onej, a tak#e warto%' nieruchomo%ci. Mo#liwo%' #"dania zniesienia hipoteki otwiera tak#e przed w!a%cicielem mo#liwo%' ustanowienia na jej miejsce nowej hipoteki zgodnie z projektowanym art. 1011 ust. 1 u.k.w.h.

13

4. Zmiany porz"dkowe Projekt ustawy przewiduje tak#e szereg zmian szczegó!owych, które dotycz" ró#nych kwestii. Cz$%' postanowie( projektu, które mo#na zaliczy' do tej grupy, ma na celu uporz"dkowanie terminologii ustawy o ksi$gach wieczystych i hipotece. Dotyczy to propozycji zmiany art. 1 ust. 3, art. 16 ust. 2 pkt 2, art. 19 ust. 3, art. 241 ust. 1 i 2, art. 25 ust. 2 i art. 65 u.k.w.h. Podobny charakter ma cz$%' zmian przepisów procesowych. Szczególne znaczenie maj" projektowane zmiany art. 76 ust. 1 u.k.w.h., które dotycz" kwestii budz"cych kontrowersje zarówno w orzecznictwie, jak i w pi%miennictwie. W art. 76 ust. 1 u.k.w.h. proponuje si$ dodanie zdania drugiego, które rozwi"zuje problem losów hipoteki na udziale we wspó!w!asno%ci nieruchomo%ci w przypadku podzia!u nieruchomo%ci, nawi"zuj"c w tym zakresie do stanowiska wyra#onego w uchwale SN z dnia 20 marca 2003 r., III CZP 1/03, OSN 2004, nr 1, poz. 3 (zob. te# cytowane w tym orzeczeniu wcze%niejsze rozstrzygni$cia). Zgodnie z projektowanym przepisem hipoteka ta przekszta!ca si$ w hipotek$ na udzia!ach we w!asno%ci wszystkich powsta!ych przez podzia! nieruchomo%ci. Rozwi"zanie to pozwala na pewne uniezale#nienie losów hipoteki od decyzji wspó!w!a%cicieli, na któr" wierzyciel hipoteczny nie ma wp!ywu. Wprawdzie takie rozwi"zanie mo#e wydawa' si$ niekiedy nieatrakcyjne dla wierzyciela hipotecznego, jednak#e zapobiega wyga%ni$ciu jego hipoteki, gdyby wspó!w!a%cicielowi udzia!u obci"#onego hipotek" nie zosta!a przyznana w wyniku zniesienia wspó!w!asno%ci jakakolwiek nieruchomo%'. W skrajnych wypadkach taki wspó!w!a%ciciel mo#e by' nawet pozbawiony sp!at (np. w zwi"zku z rozliczeniami pobranych po#ytków i poniesionych nak!adów), które mog!yby zosta' obci"#one np. ustawowym prawem zastawu na rzecz wierzyciela hipotecznego (podobnie jak jest to w wypadku wyga%ni$cia prawa u#ytkowania wieczystego, por. art. 101 u.k.w.h.). Z kolei interesy wspó!w!a%cicieli, których udzia!y nie by!y obci"#one, s" chronione przez odpowiednie ukszta!towanie sp!at lub dop!at w umowie o zniesienie wspó!w!asno%ci albo w postanowieniu s"du o zniesieniu wspó!w!asno%ci. Proponowane rozwi"zanie stanowi zatem kompromis mi$dzy interesami wierzyciela hipotecznego i wspó!w!a%cicieli. Nie mniej kontrowersyjna jest aktualna regulacja zawarta w art. 76 ust. 4 u.k.w.h. W projekcie proponuje si$ ochron$ nabywców nieruchomo%ci s!u#"cych przede wszystkim zaspokajaniu potrzeb mieszkaniowych przez przyznanie im roszczenia o podzia! hipoteki

14

!"cznej w stosunku do warto%ci nabytych nieruchomo%ci (dotyczy to tak#e obci"#aj"cych nieruchomo%' hipotek przymusowych). Jedynie w przypadku, gdy w umowie o ustanowienie hipoteki (lub pó&niejszej umowie j" zmieniaj"cej) zosta! przewidziany i ujawniony w ksi$dze wieczystej sposób podzia!u hipoteki, nie powstaje hipoteka !"czna, a podzia! hipoteki nast$puje stosownie do postanowie( umowy z mocy samego prawa z chwil" podzia!u nieruchomo%ci (zob. postanowienie SN z dnia 13 kwietnia 2005 r., IV CK 469/04, niepublikowane). Rozwi"zanie to zapewnia dostateczn" ochron$ nabywcom nieruchomo%ci wydzielanych z obci"#onego przedmiotu, a zarazem umo#liwia dostosowanie sposobu podzia!u do indywidualnych potrzeb w!a%ciciela obci"#onej nieruchomo%ci wyj%ciowej oraz interesów wierzyciela hipotecznego. Jednocze%nie rozwi"zanie to usuwa zarzut nierównego traktowania hipotek zabezpieczaj"cych sp!at$ kredytu udzielonego na budow$ domu mieszkalnego, gdy# obowi"zuj"cy art. 76 ust. 4 u.k.w.h. nie ma zastosowania do innych hipotek obci"#aj"cych nieruchomo%' (hipoteki te przekszta!caj" si$ w hipotek$ !"czn"). Do zmian o charakterze porz"dkowym nale#y zaliczy' modyfikacje przepisów

Kodeksu post$powania cywilnego, ustawy o post$powaniu egzekucyjnym w administracji oraz prawa upad!o%ciowego i naprawczego. Zmiany te maj" m.in. na celu ujednolicenie sposobu zaspokajania roszcze( o %wiadczenia uboczne obj$tych zabezpieczeniami rzeczowymi (obecnie zakres zaspokojenia roszcze( ubocznych w post$powaniu egzekucyjnym, s"dowym i administracyjnym jest zró#nicowany, a na dodatek regulacje te nie s" zharmonizowane z przepisami prawa materialnego, prowadz"c do sprzeczno%ci z przepisami Kodeksu cywilnego, ustawy o ksi$gach wieczystych i hipotece i Kodeksu morskiego). W zwi"zku z tym problemem pozostaj" tak#e projektowane zmiany art. 69 u.k.w.h. i art. 314 K.c., które maj" na celu przeniesienie do prawa materialnego i ujednolicenie zakresu zabezpieczenia roszcze( o %wiadczenia uboczne. Ró#nice w uregulowaniu zakresu zabezpieczenia zastawem i hipotek" roszcze( ubocznych wynikaj" nie tylko z ró#nic konstrukcyjnych obu zabezpiecze( (ustanowienie zastawu wymaga – w przypadku zastawu na rzeczach ruchomych wed!ug Kodeksu cywilnego – wydania rzeczy zastawnikowi, który ma obowi"zek pieczy nad ni", w zwi"zku z czym mo#e ponie%' nak!ady na rzecz), lecz tak#e st"d, #e przez okre%lenie sumy hipoteki zostaje wyznaczona górna granica odpowiedzialno%ci w!a%ciciela nieruchomo%ci, natomiast w przypadku zastawu granic$ t$ wyznacza w zasadzie warto%' rzeczy zastawionej. Rodzi to niepewno%' co do zakresu obci"#enia na rzecz ka#dego z wierzycieli, gdy ta sama rzecz ruchoma jest obci"#ona dwoma lub wi$cej zastawami (np. zastawem wed!ug Kodeksu cywilnego i zastawem

15

rejestrowym). Nale#a!o zatem okre%li' rodzaj i wysoko%' roszcze( ubocznych podlegaj"cych zabezpieczeniu zastawem. Innym istotnym celem zmian w przepisach proceduralnych jest ujednolicenie sposobu i ukszta!towanie zgodnie z regu!ami prawa materialnego kolejno%ci zaspokajania nale#no%ci zabezpieczonych rzeczowo. W tym zakresie nale#y zwróci' uwag$ przede wszystkim na przesuni$cie nale#no%ci zabezpieczonych zastawem wed!ug Kodeksu cywilnego do kategorii, w której znajduj" si$ inne nale#no%ci zabezpieczone rzeczowo. W obecnie obowi"zuj"cym stanie prawnym nale#no%ci zabezpieczone zastawem s" zaspokajane w ni#szej kategorii, co pozostaje w sprzeczno%ci z materialnoprawnymi regu!ami okre%laj"cymi pierwsze(stwo ograniczonych praw rzeczowych (zastaw wed!ug Kodeksu cywilnego mo#e bowiem korzysta' z pierwsze(stwa przed zastawem rejestrowym i zastawem skarbowym; ponadto tzw. przywileje morskie, b$d"ce w istocie ustawowym prawem zastawu na statku, korzystaj" z pierwsze(stwa przed innymi wierzytelno%ciami, w tym tak#e zabezpieczonymi hipotek" morsk", zob. art. 90 Kodeksu morskiego). Konsekwencj" wspomnianych zmian dotycz"cych kolejno%ci zaspokajania nale#no%ci zastawniczych jest wprowadzenie do art. 307 K.c. wymogu formy pisemnej z dat" pewn" dla umowy o ustanowienie zastawu. Skoro w egzekucji zastaw ma konkurowa' z innymi ograniczonymi prawami rzeczowymi na zasadzie pierwsze(stwa, to niezb$dne jest stworzenie mechanizmu umo#liwiaj"cego ustalenie, kiedy dosz!o do uzyskanej z egzekucji. Pozostawienie uprzywilejowania hipoteki morskiej w przepisach o podziale sumy uzyskanej z egzekucji nie !amie zasad materialnoprawnego pierwsze(stwa, gdy# hipoteka morska co do zasady nie mo#e konkurowa' z innymi zabezpieczeniami rzeczowymi (zastawem rejestrowym, hipotek" i zastawem skarbowym; co do tego ostatniego wprawdzie istniej" pewne kontrowersje, ale po proponowanej zmianie art. 34 § 4 Ordynacji podatkowej i art. 26 ust. 3b ustawy o systemie ubezpiecze( spo!ecznych nie powinno by' ju# w"tpliwo%ci, #e statki morskie i statki morskie w budowie wpisane do rejestru okr$towego nie mog" by' obci"#one zastawem skarbowym, lecz tylko hipotek" przymusow" morsk"). Uchylenie art. 24 ust. 3 ustawy z dnia 13 pa&dziernika 1998 r. o systemie ubezpiecze( spo!ecznych jest uzasadnione tym, #e przepis ten wprowadza wyj"tek od zasady wyra#onej w art. 115 § 1 ustawy o post$powaniu egzekucyjnym w administracji, zgodnie z którym nale#no%ci, do których stosuje si$ przepisy dzia!u III Ordynacji podatkowej, oraz nale#no%ci 16 ustanowienia zastawu. W przeciwnym razie nieformalnie ustanawiany zastaw r$czny móg!by stanowi' pole do nadu#y' podczas podzia!u sumy

z tytu!u sk!adek na ubezpieczenie spo!eczne s" zaspokajane w czwartej kolejno%ci, o ile nie zosta!y zaspokojone w trzeciej kolejno%ci. Natomiast art. 24 ust. 3 ustawy o systemie ubezpiecze( spo!ecznych stanowi, #e nale#no%ci z tytu!u sk!adek podlegaj" zaspokojeniu w drodze post$powania egzekucyjnego w administracji przed innymi wierzytelno%ciami, z wyj"tkiem kosztów egzekucyjnych, nale#no%ci za prac$, nale#no%ci alimentacyjnych oraz rent z tytu!u odszkodowania za wywo!anie choroby, niezdolno%ci do pracy, kalectwa lub %mierci, jak równie# kosztów ostatniej choroby i kosztów pogrzebu d!u#nika, w wysoko%ci odpowiadaj"cej miejscowym zwyczajom. Wynikaj"cy z art. 24 ust. 3 ustawy o systemie ubezpiecze( spo!ecznych wyj"tek pozostaje w sprzeczno%ci z zasadami równo%ci i niedyskryminacji wynikaj"cymi z Konstytucji. Bezzasadne jest uprzywilejowanie jednej kategorii nale#no%ci, tj. sk!adek na ubezpieczenie spo!eczne, przed innymi nale#no%ciami, w tym tak#e zabezpieczonymi rzeczowo. Nale#y tak#e wspomnie' o propozycji zmiany art. 95 ustawy – Prawo bankowe. W projektowanym art. 95 ust. 1 ustawy – Prawo bankowe ograniczono kompetencj$ banków do wystawiania dokumentów urz$dowych tylko do wierzytelno%ci wynikaj"cych z czynno%ci bankowych i do ustanowionych na rzecz banku zabezpiecze(. Nie kwestionuj"c faktu, #e banki – jak si$ powszechnie przyjmuje – s" instytucjami zaufania publicznego, nie mo#na zapomina', #e dokonuj" one tak#e innych czynno%ci, które nie s" zaliczane do czynno%ci bankowych. Poza zakresem czynno%ci bankowych brak jest uzasadnienia do odmiennego traktowania banków w porównaniu do innych uczestników obrotu. Innymi s!owy chodzi o wyznaczenie granic, w których dokumenty bankowe – ze wzgl$du na ich szczególne znaczenie – powinny by' uznawane za dokumenty urz$dowe. Zmiana art. 95 ust. 1 ustawy – Prawo bankowe odpowiada postulatom zg!aszanym w pi%miennictwie (por. krytyk$ tego uregulowania A. Janiak, Przywileje bankowe w prawie polskim, Zakamycze 2003, s. 145 i n. i tam powo!ane inne wypowiedzi m.in. Z. Leo(skiego, A. Szpunara). Nale#y zwróci' uwag$, #e dokumenty wystawiane przez banki w zwi"zku z czynno%ciami bankowymi, dotycz" nie tylko sytuacji klienta, lecz tak#e samego banku. W przeciwie(stwie do innych osób wykonuj"cych funkcje publiczne, np. notariuszy, nie istniej" za% ustawowe gwarancje bezstronno%ci przy dokonywaniu takich czynno%ci. Tymczasem – z punktu widzenia mocy dowodowej – tak" sam" warto%' ma dokument sporz"dzony przez notariusza i przez bank. Konsekwencje zakwalifikowania dokumentów wystawianych przez bank jako dokumentów urz$dowych wykraczaj" zreszt" poza prawo cywilne (np. w prawie karnym istnieje grupa przest$pstw przeciwko wiarygodno%ci dokumentów urz$dowych – por. art. 270 K.k. i n.).

17

Dlatego za zasadne uznano ograniczenie wspomnianego przywileju banku do wystawiania dokumentów urz$dowych zwi"zanych z dokonywanymi czynno%ciami bankowymi. Natomiast projektowana zmiana art. 95 ust. 5 Prawa bankowego s!u#y obj$ciu szczególnymi zasadami ustanawiania hipoteki na rzecz banku tak#e subintabulatu, który by! dotychczas bez dostatecznego uzasadnienia pomini$ty w tym przepisie. Jednocze%nie projekt przewiduje (por. art. 682 ust. 4 u.k.w.h.), #e uproszczony sposób ustanowienia hipoteki na rzecz banku nie b$dzie móg! by' stosowany w przypadku hipoteki ustanowionej na rzecz administratora hipoteki, gdyby by! nim bank. Uzasadniaj"c projektowan" zmian$, nale#y podkre%li' dwie kwestie. Po pierwsze, projektowana instytucja administratora hipoteki odnosi si$ do udzielania kredytów konsorcjalnych. Nie s" to czynno%ci tak cz$ste, jak inne czynno%ci bankowe (np. standardowe umowy o kredyt). W przypadku zabezpieczenia sp!aty standardowo udzielanych kredytów chodzi o czynno%ci dokonywane ka#dego dnia dziesi"tki lub setki razy w ka#dym banku, konieczno%' sporz"dzenia aktu ustanowienia hipoteki przez notariusza by!aby k!opotliwa dla klientów banku. W przypadku znacznie rzadszych w praktyce czynno%ci, jakimi s" umowy o kredyt konsrocjalny, ustanowienie hipoteki w drodze aktu notarialnego nie stanowi specjalnego utrudnienia dla klienta (s" to umowy zawierane cz$sto w wyniku d!ugich negocjacji, szczególnie skomplikowane – ewentualne opó&nienie wywo!ane konieczno%ci" sporz"dzenia aktu notarialnego dla ustanowienia hipoteki nie odgrywa istotnej roli, podobnie jak i koszty zwi"zane z dokonaniem takiej czynno%ci, bior"c pod uwag$ bardzo du#" wysoko%' zaci"ganego kredytu). Zreszt" takim czynno%ciom towarzysz" cz$sto inne, które równie# wymagaj" udzia!u notariusza (np. umowa przeniesienia udzia!ów w spó!ce z o.o. – zgodnie z art. 180 ustawy – Kodeks spó!ek handlowych, umowa taka wymaga notarialnego po%wiadczenia podpisów). Po drugie, instytucja administratora hipoteki jest now" instytucj", nieznan" wcze%niej. Udzia! notariusza zapewnia w!a%cicielowi nieruchomo%ci, ustanawiaj"cemu hipotek$, odpowiedni" porad$. W!a%ciciel mo#e bowiem uzyska' wyja%nienia skomplikowanej niekiedy konstrukcji takiej umowy od notariusza. Chodzi o to, aby w!a%ciciel dokona! takiej czynno%ci z odpowiednim rozeznaniem i namys!em. nieruchomo%ci, ale tak#e Taka hipoteka istotnie ró#ni si$ bowiem od hipoteki zwykle bankowi, poniewa# gwarantuje prawid!owo%' sporz"dzenia ustanawianej w obrocie. Udzia! notariusza zapewnia zatem bezpiecze(stwo w!a%cicielowi o%wiadczenia o ustanowieniu tej hipoteki. Zw!aszcza w pocz"tkowym okresie po wej%ciu w #ycie projektowanej ustawy mo#e mie' to szczególne znaczenie. Projektowany nowy art. 1081 ust. 1 u.k.w.h. ma usun"' istniej"ce w"tpliwo%ci, co do dopuszczalno%ci ustanowienia hipoteki na wierzytelno%ci zabezpieczonej hipotek" kaucyjn". 18

Poniewa# projekt rezygnuje z domniemania istnienia zabezpieczonej wierzytelno%ci, s"d dokonuj"cy wpisu subintabulatu móg!by #"da' wykazania przez wnioskodawc$, #e istnieje wierzytelno%' hipoteczna, na której ma zosta' ustanowiona nowa hipoteka (bez przedmiotu hipoteka nie mo#e bowiem powsta', a wi$c nie powinna by' tak#e wpisana do ksi$gi wieczystej). W %wietle projektowanego art. 1081 ust. 1 u.k.w.h. nie b$dzie podstaw do takiego #"dania. Z kolei nowy ust. 2 tego artyku!u jest konsekwencj" rezygnacji z podzia!u na hipotek$ zwyk!" i kaucyjn". Porz"dkowy charakter maj" wreszcie zmiany terminologiczne, dostosowuj"ce przepisy ustawy o ksi$gach wieczystych i hipotece, ustawy – Ordynacja podatkowa oraz ustawy o systemie ubezpiecze( spo!ecznych do zmian wynikaj"cych z nowelizacji ustawy o spó!dzielniach mieszkaniowych, która reguluje obecnie jedynie spó!dzielcze w!asno%ciowe prawo do lokalu. W art. 25 ust. 2 pkt 1 u.k.w.h. pozostawiono wzmiank$ o domu jednorodzinnym, poniewa# nieruchomo%' zabudowana takim domem mo#e by' przedmiotem spó!dzielczego w!asno%ciowego prawa do lokalu (art. 2 ust. 3 ustawy o spó!dzielniach mieszkaniowych). Inna zmiana polega na rezygnacji z u#ywanego w ustawie o ksi$gach wieczystych i hipotece okre%lenia roszczenia (wierzytelno%ci) „przysz!e i warunkowe” (por. art. 16 ust. 2 pkt. 2 i art. 68 ust. 1). Roszczenie warunkowe, je#eli jest zale#ne od warunku zawieszaj"cego, jest roszczeniem przysz!ym, za% je#eli jest zale#ne od warunku rozwi"zuj"cego – jest roszczeniem istniej"cym. U#ywane w ustawie okre%lenie mo#e by' za% myl"ce, gdy# w istocie chodzi tylko o roszczenia zale#ne od warunku zawieszaj"cego. Dlatego w nowym brzmieniu art. 16 ust. 2 pkt 2 u.k.w.h. wspomina tylko o roszczeniu przysz!ym, co nie wyklucza, aby równie# roszczenia zale#ne od warunku zawieszaj"cego mog!y by' ujawnione przez wpis w ksi$dze wieczystej. Dopuszczalno%' wpisu roszczenia zale#nego od warunku rozwi"zuj"cego nie mo#e bowiem budzi' w"tpliwo%ci. Z podobnych przyczyn projekt nie wspomina tak#e o roszczeniach warunkowych w art. 68 ust. 1 u.k.w.h. Nie oznacza to jednak wcale, #e wierzytelno%ci warunkowe nie mog" by' zabezpieczone hipotecznie. 5. Przepisy przej%ciowe W zwi"zku z rezygnacj" z podzia!u hipoteki na hipotek$ zwyk!" i kaucyjn" projekt przewiduje, #e do hipotek zwyk!ych powsta!ych do dnia wej%cia w #ycie ustawy stosuje si$ dotychczasowe przepisy. Chodzi przede wszystkim o przepisy ustawy o ksi$gach wieczystych i hipotece, takie jak np. uchylone art. 70, art. 71, art. 80 – 82. B$d" do nich mie' zastosowanie równie# dotychczasowe przepisy okre%laj"ce zakres zabezpieczenia roszcze( o %wiadczenia 19

uboczne. Wyj"tek uczyniono dla nowego art. 76 ust. 1 i 4 u.k.w.h. W szczególno%ci wy!"czenie stosowania tego ostatniego przepisu do hipotek zwyk!ych obci"#aj"cych nieruchomo%', w której zosta!a ustanowiona odr$bna w!asno%' lokali lub z której zosta!a wydzielona nieruchomo%' zabudowana domem jednorodzinnym, w sytuacji gdy podzia! nieruchomo%ci mia! miejsce ju# po wej%ciu w #ycie projektowanej ustawy, godzi!oby w interesy nabywców takich nieruchomo%ci lokalowych lub zabudowanych domami jednorodzinnymi. Prowadzi!oby ponadto do nierównego traktowania takich nabywców w zale#no%ci od tego, czy dzielona nieruchomo%' by!a obci"#ona hipotek" zwyk!" czy kaucyjn", cho'by hipoteki te powsta!y przed dniem wej%cia w #ycie projektowanej ustawy. Natomiast z uwagi na podobie(stwo kszta!tu projektowanej jednolitej hipoteki do hipoteki kaucyjnej, do powsta!ych przed dniem wej%cia w #ycie ustawy hipotek kaucyjnych b$d" mia!y w zasadzie zastosowanie nowe przepisy. Wy!"czono jednak stosowanie przepisów nowej ustawy do hipotek kaucyjnych, które s!u#" zabezpieczeniu roszcze( o %wiadczenia uboczne (przede wszystkim odsetki i koszty), które nie s" obj$te z mocy prawa zabezpieczeniem hipotek" zwyk!". Do hipotek kaucyjnych, powsta!ych przed dniem wej%cia w #ycie ustawy, nie b$d" mia!y tak#e zastosowania przepisy o rozporz"dzaniu opró#nionym miejscem hipotecznym. Jest to spowodowane podnoszonymi w trakcie konsultacji w"tpliwo%ciami, czy dopuszczenie mo#liwo%ci rozporz"dzania opró#nionym miejscem hipotecznym przez w!a%ciciela nieruchomo%ci nie narusza!oby praw osób, którym przys!uguj" na tej nieruchomo%ci prawa z pierwsze(stwem równym lub ni#szym od wygas!ej hipoteki. Aby wykluczy' w"tpliwo%ci, projekt wyra&nie postanawia, #e do zastawów wed!ug Kodeksu cywilnego ustanowionych przed dniem wej%cia w #ycie projektowanej ustawy stosuje si$ dotychczasowe przepisy. Oznacza to, #e do takich zastawów nie b$dzie mia! zastosowania przepis wymagaj"cy zachowania formy pisemnej z dat" pewn". Wprawdzie brak obowi"zku zachowania szczególnej formy dla ustanowienia zastawu w obowi"zuj"cym stanie prawnym mo#e rodzi' próby nadu#y' ze strony nieuczciwych zastawników przez wykazywanie, #e zastaw zosta! ustanowiony przed dniem wej%cia w #ycie ustawy, tym niemniej niebezpiecze(stwo to b$dzie zmniejsza!o si$ wraz z up!ywem czasu. Ponadto trzeba pami$ta', #e zastawnik musi wykaza' w inny sposób, #e dosz!o do skutecznego ustanowienia zastawu przed zaj$ciem rzeczy ruchomej. Przyj$cie jedynie w odniesieniu do tej kategorii wierzytelno%ci zabezpieczonych rzeczowo odmiennych zasad zaspokajania w toku post$powania egzekucyjnego mog!oby natomiast rodzi' zarzut nierównego traktowania, a poza tym prowadzi!oby do dodatkowego skomplikowania post$powania egzekucyjnego.

20

6. Wej%cie w #ycie ustawy Z uwagi na bardzo daleko id"ce zmiany wprowadzane do konstrukcji hipoteki oraz konieczno%' dostosowania do nich przepisów wykonawczych do ustawy o ksi$gach wieczystych i hipotece reguluj"cych dokonywanie wpisów do ksi"g wieczystych, projekt przewiduje 18-miesi$czny okres vacatio legis. Zapewni to tak#e uczestnikom obrotu niezb$dny czas na zapoznanie si$ z projektowanymi zmianami.

21

OCENA SKUTKÓW REGULACJI

1. Podmioty, na które oddzia!uje akt normatywny Proponowane w projekcie ustawy przepisy dotycz" bezpo%rednio instytucji kredytowych i kredytobiorców oraz s"dów powszechnych. Projektowana ustawa ma na celu uczyni' z hipoteki bardziej efektywny i elastyczny sposób zabezpieczenia wierzytelno%ci pieni$#nych. Zaproponowane zmiany powinny zmniejszy' ryzyko prawne zwi"zane ze stosowaniem tej formy zabezpieczenia wierzytelno%ci a tak#e – w niektórych przypadkach – koszty ustanowienia zabezpieczenia.

2. Wp!yw na finanse publiczne Projektowane zmiany nios" ze sob" konieczno%' poniesienia przez bud#et pa(stwa kosztów ich wprowadzenia. Niemniej ich oszacowanie jest trudne. Dotyczy to w szczególno%ci nie!atwej do oszacowania liczby spraw, które po wej%ciu w #ycie ustawy mog" wp!yn"' do s"dów wieczystoksi$gowych, ewentualnie innych s"dów (np. w sprawach o obni#enie wysoko%ci hipoteki). Z jednej strony projekt mo#e spowodowa' zmniejszenie liczby wniosków wp!ywaj"cych do s"dów wieczystkosi$gowych i mniejszej liczby spraw rozpoznawanych przez te s"dy (np. z uwagi na mo#no%' zabezpieczenia jedn" hipotek" wi$kszej liczby wierzytelno%ci, mo#liwo%' zabezpieczenia jedn" hipotek" wszystkich roszcze( ubocznych, bez konieczno%ci ustanawiania dwóch hipotek – hipoteki zwyk!ej na zabezpieczenie kapita!u i hipoteki kaucyjnej na zabezpieczenie odsetek o zmiennej stopie oprocentowania; brak konieczno%ci dokonywania zmiany ujawnionej we wpisie wysoko%ci oprocentowania zabezpieczonej wierzytelno%ci mo#e tak#e zmniejszy' liczb$ wniosków o zmian$ wpisu itd.). Z drugiej strony mog" si$ jednak pojawi' w s"dach nowe kategorie spraw (np. o zniesienie hipoteki, je#eli nie powsta!a zabezpieczona wierzytelno%', o podzia! hipoteki w zwi"zku z podzia!em nieruchomo%ci obci"#onej). Wydaje si$, #e projektowane zmiany nie b$d" skutkowa' zwi$kszeniem wp!ywu spraw w stopniu wymagaj"cym zwi$kszenia liczby etatów w pierwszym roku obowi"zywania nowych rozwi"za(. Ocena skutków nowych rozwi"za( w tej p!aszczy&nie b$dzie mog!a nast"pi' zatem w perspektywie pó&niejszej, po analizie danych statystycznych s"dów z okresu po wej%ciu w #ycie proponowanych unormowa(. Zmniejszenie liczby spraw w s"dach (zw!aszcza wieczystoksi$gowych) mo#e spowodowa' zmniejszenie wp!ywów z tytu!u op!at s"dowych. Z kolei pojawienie si$ nowych 22

spraw mo#e prowadzi' do zwi$kszenia wp!ywów z tytu!u op!at, ale jednocze%nie zwi$kszenie wydatków ze wzgl$du na ewentualn" konieczno%' utworzenia dodatkowych etatów orzeczniczych oraz urz$dniczych. Inne koszty, które b$d" spowodowane wej%ciem w #ycie ustawy, to koszty przygotowania zmiany oprogramowania informatycznego i jego wdro#enia w s"dach, prowadz"cych elektroniczne ksi$gi wieczyste. Na obecnym etapie prac nad projektem ustawy nie mo#na okre%li' zakresu zmian, które b$d" musia!y zosta' dokonane m.in. w rozporz"dzeniu Ministra Sprawiedliwo%ci w sprawie zak!adania i prowadzenia ksi"g wieczystych, a tym samym nie mo#na przewidzie' zakresu modyfikacji, które ostatecznie stan" si$ konieczne w systemie informatycznym Nowa Ksi$ga Wieczysta (NKW). Wprowadzenie projektowanych zmian do systemu b$dzie wymaga' przeprowadzenia wielu konsultacji z twórcami systemu oraz jego u#ytkownikami (kadr" orzecznicz") celem okre%lenia zakresu ingerencji i zmian w dotychczasowym systemie. Zdaj"c sobie spraw$ z zakresu prac koniecznych do wdro#enia projektowanej regulacji, projekt przewiduje 18-miesi$czny okres vacatio legis.

3. Wp!yw na rynek pracy Wej%cie w #ycie projektowanej ustawy nie b$dzie mia!o wp!ywu na rynek pracy.

4. Wp!yw na konkurencyjno%' gospodarki i przedsi$biorczo%' Projektowana ustawa nie b$dzie mia!a bezpo%redniego wp!ywu na konkurencyjno%' gospodarki. Po%rednio jednak, dzi$ki zwi$kszeniu efektywno%ci zabezpieczenia hipotecznego wierzytelno%ci i zmniejszenia jego kosztów, mo#e spowodowa', #e przedsi$biorcy b$d" mogli !atwiej uzyska' kredyt oraz nie b$d" zmuszeni do stosowania innych form zabezpieczenia (np. przez przew!aszczenie na zabezpieczenie), których skutki mog" by' cz$sto niekorzystne nie tylko dla nich samych, ale tak#e dla innych wierzycieli.

5. Wp!yw na sytuacj$ i rozwój regionalny Projektowana ustawa nie ma wp!ywu na sytuacj$ i rozwój regionalny.

23

6. Konsultacje spo!eczne Projekt zosta! przed!o#ony do zaopiniowania: Pierwszemu Prezesowi S"du Najwy#szego, Krajowej Radzie S"downictwa, Krajowej Radzie Radców Prawnych, Naczelnej Radzie Adwokackiej, Krajowej Radzie Notarialnej, Krajowej Radzie Komorniczej, Prezesowi Narodowego Banku Polskiego, Prezesowi Urz$du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, i Likwidatorów Prezydentowi w Warszawie, Ogólnopolskiej Prezydentowi Federacji Polskiej Stowarzysze( Federacji Syndyków Stowarzysze(

Rzeczoznawców Maj"tkowych, Prezesowi Krajowej Izby Gospodarczej, Prezesowi Zwi"zku Banków Polskich, Prezesowi Fundacji na Rzecz Kredytu Hipotecznego, Prezydentowi Polskiej Konfederacji Pracodawców Prywatnych Lewiatan, Prezesowi Business Centre Club oraz Prezydentowi Konfederacji Pracodawców Polskich. W toku konsultacji spo!ecznych opinie przedstawili: Pierwszy Prezes S"du Najwy#szego, Narodowy Bank Polski, Zwi"zek Banków Polskich, Krajowa Izba Radców Prawnych, Polska Federacja Stowarzysze( Rzeczoznawców Maj"tkowych, Krajowa Izba Gospodarcza, Krajowa Rada Komornicza, Konfederacja Pracodawców Polskich, Ogólnopolska Federacja Stowarzysze( Syndyków i Likwidatorów, Fundacja na Rzecz Kredytu Hipotecznego. Narodowy Bank Polski w swoim stanowisku z dnia 4 wrze%nia 2008 r. odniós! si$ pozytywnie do projektowanej regulacji. Wi$kszo%' zg!oszonych uwag zas!ugiwa!a na uwzgl$dnienie, st"d dokonano – zgodnie ze zg!oszonymi uwagami – korekty tekstu projektowanej ustawy. Równie# Zwi"zek Banków Polskich pozytywnie oceni! projekt regulacji. Zdaniem ZBP – na szczególn" aprobat$ zas!uguje odst"pienie od podzia!u hipoteki na zwyk!" i kaucyjn", co istotnie powinno przyczyni' si$ do uproszczenia i u!atwienia stosowania tego instrumentu w praktyce. Na aprobat$ – zdaniem ZBP – zas!uguje uwzgl$dnienie postulowanego od dawna wprowadzenia do systemu prawa instytucji administratora hipoteki. Niezale#nie od kierunkowej, pozytywnej oceny projektowanej regulacji, ZBP zg!osi! szereg uwag szczegó!owych. Cz$%' zg!oszonych uwag zas!ugiwa!a na uwzgl$dnienie, st"d dokonano stosownej korekty projektu. Nie podzielono uwagi, co do konieczno%ci dodania w art. 68 u.k.w.h. wzmianki o wierzytelno%ciach z dokumentów zbywalnych przez indos (art. 1 pkt 7 projektu). Projekt celowo nie wymienia innych wierzytelno%ci ni# wierzytelno%ci przysz!e, bo w ich przypadku – z uwagi na zasad$ akcesoryjno%ci – powsta!aby w"tpliwo%', co do dopuszczalno%ci ustanowienia hipoteki. Je%liby wymieni' inne wierzytelno%ci, jak np. 24

z dokumentu zbywalnego przez indos, powstawa!aby kolejna w"tpliwo%', czy mo#na zabezpieczy' hipotek" wierzytelno%ci z dokumentów na okaziciela. Równie# nie zas!uguje na uwzgl$dnienie propozycja skre%lenia z projektowanego art. 791 ust. 2 u.k.w.h. (art. 15 projektu) s!ów „nieb$d"cego d!u#nikiem osobistym”. Projektowany przepis celowo zosta! ograniczony do w!a%ciciela nieb$d"cego d!u#nikiem osobistym. Je#eli bowiem w!a%ciciel nieruchomo%ci jest jednocze%nie d!u#nikiem osobistym, jest on chroniony w razie przelewu wierzytelno%ci przez przepisy Kodeksu cywilnego (vide zw!aszcza art. 512 K.c.). Zap!ata do r"k cedenta spowoduje wyga%ni$cie wierzytelno%ci zabezpieczonej, a w konsekwencji – tak#e hipoteki. Równie# nie mo#na podzieli' w"tpliwo%ci ZBP wobec proponowanej zmiany art. 95 ust. 1 Prawa bankowego i ograniczenia przewidzianego w nim przywileju jedynie do dokumentów wystawianych przez bank w zwi"zku z dokonywaniem czynno%ci bankowych i ustanawianiem na rzecz banku zabezpiecze( wierzytelno%ci wynikaj"cych z czynno%ci bankowych. Argumentacji, przedstawionej przez ZBP, nie mo#na uzna' za trafn". W pi%mie ZBP podano przyk!ady czynno%ci wymienionych w art. 6 ust. 1 pkt 4 Prawa bankowego (przypadki datio in solutum). W przypadku takich czynno%ci odnosz"cych si$ do rzeczy ruchomych albo nie jest potrzebne zachowanie #adnej szczególnej formy (dla umowy przenosz"cej w!asno%' rzeczy ruchomej na bank w celu zwolnienia si$ z d!ugu – argument a contrario z art. 158 K.c.), albo wymagana jest jedynie zwyk!a forma pisemna (jak w art. 25 ust. 1 ustawy o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów, gdy chodzi o %wiadczenie banku jako zastawnika o przej$ciu na w!asno%' przedmiotu zastawu; dokonanie wykre%lenia wpisu zastawu rejestrowego z rejestru zastawów na wniosek zastawnika, tj. banku, nie wymaga przed!o#enia dokumentu urz$dowego, a gdyby wniosek o wykre%lenie zastawu z rejestru z!o#y! zastawca – wystarcza pisemne o%wiadczenie zastawnika o wyra#eniu zgody na takie wykre%lenie – por. art. 19 ustawy o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów). W przypadku przeniesienia w!asno%ci nieruchomo%ci na rzecz banku (w celu zwolnienia si$ przez d!u#nika ze zobowi"zania) jest konieczne zawarcie umowy w formie aktu notarialnego, i to w tym akcie notarialnym musi znale&' si$ wniosek o zmian$ wpisu w dziale II ksi$gi wieczystej (przez wpisanie banku jako nowego w!a%ciciela nieruchomo%ci). Obydwa zatem podane przyk!ady czynno%ci nie wymagaj" wystawiania #adnych dokumentów urz$dowych przez bank. Biuro Studiów i Analiz S"du Najwy#szego w swoim stanowisku z dnia 16 wrze%nia 2008 r., podnosz"c szczegó!owe, krytyczne uwagi do projektowanej regulacji wskaza!o, #e nie umniejszaj" one warto%ci projektu we wszystkich systemowych rozwi"zaniach upraszczaj"cych powstanie i funkcjonowanie zabezpieczenia hipotek". 25

Krajowa Rada Komornicza w opinii z dnia 2 wrze%nia 2008 r. co do zasady zaaprobowa!a wprowadzenie zmian do ustawy o ksi$gach wieczystych i hipotece. W swoim stanowisku zg!osi!a szereg uwag krytycznych, w tym do projektowanej instytucji „rozporz"dzenia opró#nionym miejscem hipotecznym”. Inne uwagi jak np. propozycja nadania, wolnego od w"tpliwo%ci interpretacyjnych, nowego brzmienia projektowanego art. 1036 K.p.c. zosta!y uwzgl$dnione. Fundacja na Rzecz Kredytu Hipotecznego, zg!aszaj"c w swoim stanowisku szereg uwag krytycznych wskaza!a, #e projektowana regulacja jest najdalej id"c" wizj" kompleksowej reformy hipoteki z wyra&nie widoczn" intencj" dostosowania jej do aktualnych potrzeb rynku. Szereg zg!oszonych uwag, uznaj"c ich zasadno%', zosta!o w projektowanej regulacji uwzgl$dnionych. Projekt zaopiniowa!a równie# Konfederacja Pracodawców Polskich. W stanowisku z dnia 10 wrze%nia 2008 r. KPP pozytywnie zaopiniowa!a wi$kszo%' zaproponowanych rozwi"za( wskazuj"c, #e projektowane zmiany pozwol" na obni#enie kosztów ustanawiania zabezpieczenia oraz zapewni" wi$ksz" jego elastyczno%'. W uwagach krytycznych wskaza!a na w"tpliwo%ci jakie rodzi projektowana zmiana art. 95 ustawy – Prawo bankowe. W"tpliwo%ci tych nie podzielono. W tej cz$%ci pozostaj" aktualne wyja%nienia do uwag zg!oszonych przez Zwi"zek Banków Polskich. Ogólnopolska Federacja Stowarzysze( Syndyków i Likwidatorów pozytywnie oceni!a projektowan" regulacj$. W opinii z dnia 10 wrze%nia 2008 r. wskaza!a na potrzeb$ dokonania szerszej zmiany w Prawie upad!o%ciowym i naprawczym (art. 345) ni# zak!ada projektowana regulacja. W toku prac nad ustaw" rozwa#ano wprowadzenie instytucji hipoteki przymusowej, która mog!aby by' wpisana na #"danie przedsi$biorcy budowlanego (wykonawcy lub podwykonawcy) bez potrzeby uzyskiwania w tym celu tytu!u wykonawczego lub postanowienia o udzieleniu zabezpieczenia (tzw. hipoteka budowlana, znana niektórym zagranicznym ustawodawstwom). W toku konsultacji spo!ecznych instytucja ta zosta!a poddana bardzo ostrej krytyce. Wskaza' trzeba, #e S"d Najwy#szy w przedstawionej opinii podniós!, i# przepisy chroni"ce grup$ przedsi$biorców niewyró#niaj"cych si$ w!a%ciwo%ciami zas!uguj"cymi na odr$bne unormowanie, powoduj" nierówno%' wobec prawa. Nie wiadomo, dlaczego zarówno inwestorzy, jak i dostawcy towarów, energii, wody itd. oraz wykonawcy w innym zakresie (np. projektanci zieleni) maj" znale&' si$ w gorszym po!o#eniu od przedsi$biorców zajmuj"cych si$ dzia!alno%ci" gospodarcz" polegaj"c" na pe!nieniu funkcji „generalnego wykonawcy” i !a(cucha coraz drobniejszych podwykonawców.

26

Ostatecznie zrezygnowano z wprowadzania takiej hipoteki z kilku powodów. Po pierwsze, zwi$kszenie obci"#e( hipotecznych nieruchomo%ci mog!oby utrudnia' og!oszenie upad!o%ci inwestora ze wzgl$du na regulacj$ art. 13 ust. 2 Prawa upad!o%ciowego i naprawczego, co zagra#a!oby interesom innych wierzycieli inwestora. Jest to istotne zw!aszcza w obliczu mo#liwego kryzysu na rynku budownictwa mieszkaniowego. Po drugie, istnienie licznych hipotek na rzecz przedsi$biorców budowlanych mog!oby utrudni' uzyskanie finansowania inwestycji, gdy# banki znacznie ostro#niej udziela!yby kredytów zabezpieczonych na nieruchomo%ciach, na których s" prowadzone prace budowlane. Po trzecie, istnienie licznych hipotek zniech$ca!oby do nabywania lokali. Trzeba przy tym pami$ta', #e wi$kszo%' z oddawanych obecnie lokali jest budowanych za pieni"dze przysz!ych nabywców tych lokali. Po czwarte, nie ma #adnych przeszkód, aby wykonawca lub podwykonawca uzale#ni! zawarcie umowy o roboty budowlane od ustanowienia odpowiedniego zabezpieczenia, w tym hipotecznego, przez inwestora. Wykonawca lub podwykonawca mo#e tak#e #"da' – wytaczaj"c powództwo przeciwko inwestorowi – zabezpieczenia powództwa przez obci"#enie nieruchomo%ci hipotek" przymusow" (art. 747 pkt 2 K.p.c.). Po pi"te, takie uregulowanie preferowa!oby partykularne interesy jednej grupy przedsi$biorców, za% inne grupy (np. dostawcy gazu, energii elektrycznej czy wody do nieruchomo%ci) nie mia!yby mo#liwo%ci #"dania takiego zabezpieczenia. Projektowana regulacja zosta!a równie# zamieszczona w Biuletynie Informacji Publicznej (na stronie internetowej Ministerstwa Sprawiedliwo%ci), zgodnie z ustaw" z dnia 7 lipca 2005 r. o dzia!alno%ci lobbingowej w procesie stanowienia prawa (Dz. U. Nr 169, poz. 1414). W trybie i na zasadach powo!anej ustawy zainteresowania pracami nad tym projektem nie zg!oszono. 7. Zgodno%' z prawem Unii Europejskiej Przedmiot projektowanej regulacji nie jest obj$ty zakresem prawa Unii Europejskiej.

11/50zb 27

ta.

2. ) j

I

KON{ITETU INTEGRAC JI ET]ROPEJSKIEJ SEKRETARZ KOMITE'|U INTEGRAC]I ELIROPL,.ISKIEJ SEKRE'IARZ S'TANU
'|I ikullj l)uwpi,',[ł tt,ił : .i i\4rn.\.4Di .)rii()9,.1)l)/nl,l
\Ą.llslil\Ą'i1..lnia l xrlrjrlia ]()(l3 r'

un 'orn

Pan Maciej Berek S€ retarZ Radr' M inistrów k Opinia o zgodnoś ci prawem tlnii Europejskiej projektu lł staw}, zmianie ustawy o Z o i ltipotece oraz niektórych innych ustaw (nowy 1gl{') sporządzona na księgach wiec:1's1ygh podstawie art.9 pkt 3 w zw. z art.2 ust. l pkt 2 i ust.2 pkt 2a ustawyz dnia S sierpnia przez Sekrctarza l99ó r. tl Komitecie lntcgracji |iuropejskicj (Dz. U. Nr l06, poz. 491'1 Kontite(u lntegracji Europcjskiej Mikolaj:r Dowgielervicza Szanowny Panie lt.li i strze. n i W zrvią zkuz projekternusta\ł Jo Zmianieusta\Ę ,o księgach rł 'ieczystych hipotece oraz pozwalanlsobie\ĄyrazjćnaStępują cą opinię: niektórychitrnych ustarv(nowv tekst), PrzednriotprojektowaDejregulacji nie jest objęĘ prawem tlnii Europejskiej.

Z pov.azanierł t'

ci Do uorzeimeiwiadomtlś : Pan Zbignieu,V/rona Podsekrętarz Stanu N4inisterstwoSprav'iedlirł '.oś ci