You are on page 1of 191

Druk nr 1568

Warszawa, 24 czerwca 2008 r. SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VI kadencja

Pan Bronis!aw Komorowski Marsza!ek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej

Na podstawie art. 118 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. i na podstawie art. 32 ust. 2 regulaminu Sejmu ni"ej podpisani pos!owie wnosz# projekt ustawy:

- Kodeks wyborczy.
Do reprezentowania wnioskodawców w pracach nad projektem ustawy upowa"niamy pana pos!a Witolda Gintowt-Dziewa!towskiego. (-) Romuald Ajchler; (-) Leszek Aleksandrzak; (-) Anita B!ochowiak; (-) Eugeniusz Czykwin; (-) Tomasz Garbowski; (-) Witold GintowtDziewa!towski; (-) Wac!aw Martyniuk; (-) Krzysztof Matyjaszczyk; (-) Wojciech Olejniczak; (-) Artur Ostrowski; (-) Wojciech Pomajda; (-) Stanis!awa Prz#dka; (-) Stanis!aw Rydzo$; (-) El"bieta StrekerDembi$ska; (-) Wies!aw Andrzej Szczepa$ski; (-) Jolanta Szymanek-Deresz; (-) Jerzy Wenderlich; (-) Stanis!aw Wzi#tek.

Projekt

Ustawa z dnia 2008 r. Kodeks wyborczy1

Dzia! I Postanowienia wspólne
Rozdzia! 1 Postanowienia ogólne
Art. 1. Kodeks wyborczy normuje zasady i tryb przeprowadzania: 1) wyborów do Sejmu i Senatu, 2) wyborów do sejmików województw, rad powiatów oraz rad gmin, 3) wyborów Prezydenta RP a tak!e bezpo"redniego wyboru wójta, burmistrza i

prezydenta miasta,
4) wyborów do Parlamentu Europejskiego na terytorium Rzeczpospolitej

Polskiej.
Art. 2. § 1. Wybory s# wolne, powszechne, równe, bezpo"rednie, oraz przeprowadzane w

g$osowaniu tajnym.
§ 2.

W wyborach g$osowa% mo!na tylko osobi"cie, chyba !e ustawa stanowi inaczej.

Art. 3. W wyborach do tego samego organu g$osowa% mo!na tylko raz. Art. 4. § 1. Wybory, o których mowa w art. 1 pkt 1-3 odbywaj# si& w dniu wolnym od pracy. § 2.

Wybory do Parlamentu Europejskiego odbywaj# si& w okresie wyborczym ustalonym w

przepisach prawa Unii Europejskiej w dniu wolnym od pracy.
1

Niniejsz# ustaw# zmienia si& ustaw& z dnia 15 marca 2002r. o ustroju miasta sto$ecznego Warszawy. Przepisy niniejszej ustawy wdra!aj# postanowienia dyrektywy Rady 93/109/WE z dnia 6 grudnia 1993r., ustanawiaj#cej szczegó$owe warunki wykonywania prawa do g$osowania i kandydowania w wyborach do Parlamentu Europejskiego przez obywateli Unii maj#cych miejsce zamieszkania w Pa'stwie Cz$onkowskim, którego nie s# obywatelami oraz dyrektywy Rady 94/80/WE z dnia 19 grudnia 1994r. ustanawiaj#cej szczegó$owe zasady korzystania z prawa g$osowania i kandydowania w wyborach lokalnych przez obywateli Unii zamieszka$ych w Pa'stwie Cz$onkowskim, którego nie s# obywatelami.

1

§ 3.

Organ zarz#dzaj#cy wybory mo!e postanowi%, !e g$osowanie w wyborach mo!e by% Je!eli g$osowanie przeprowadza si& w ci#gu dwóch dni, termin g$osowania okre"la si&

przeprowadzone w ci#gu dwóch dni.
§ 4.

na dzie' wolny od pracy oraz dzie' go poprzedzaj#cy lub nast&puj#cy po nim.
Art. 5. § 1. Prawo wybierania (czynne prawo wyborcze) ma ka!dy obywatel polski, który

najpó(niej w dniu g$osowania ko'czy 18 lat.
§ 2.

W wyborach do Parlamentu Europejskiego prawo wybierania ma równie! obywatel Unii

Europejskiej nieb&d#cy obywatelem polskim, który najpó(niej w dniu g$osowania ko'czy 18 lat oraz zgodnie z prawem stale zamieszkuje na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej i zosta$ uj&ty w sta$ym rejestrze wyborców.
§ 3.

W wyborach do rady gminy prawo wybierania ma obywatel polski oraz obywatel Unii

Europejskiej nieb&d#cy obywatelem polskim, który najpó(niej w dniu g$osowania ko'czy 18 lat oraz zgodnie z prawem stale zamieszkuje na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej je!eli zosta$ wpisany do sta$ego rejestru wyborców najpó(niej na 12 miesi&cy przed dniem wyborów. Prawo wybierania ma tak!e obywatel polski oraz obywatel Unii Europejskiej nieb&d#cy obywatelem polskim, w przypadku, gdy zosta$ wpisany do sta$ego rejestru wyborców w okresie 12 miesi&cy poprzedzaj#cych dzie' g$osowania, je!eli uko'czy$ 18 lat w okresie 12 miesi&cy poprzedzaj#cych dzie' wyborów lub w dniu g$osowania.
§ 4.

Nie maj# prawa wybierania osoby:
2) pozbawione praw publicznych prawomocnym orzeczeniem s#du; 3) pozbawione praw wyborczych prawomocnym orzeczeniem Trybuna$u Stanu; 4) ubezw$asnowolnione prawomocnym orzeczeniem s#du.

Art. 6. § 1. Prawo wybieralno"ci (bierne prawo wyborcze) przys$uguje osobie maj#cej prawo

wybierania, je!eli spe$nia warunki okre"lone w przepisach szczególnych kodeksu.
§ 2.

Nie maj# prawa wybieralno"ci osoby:
2) karane za przest&pstwo umy"lne "cigane z oskar!enia publicznego; 3) wobec

których

wydano w

prawomocny sprawie

wyrok

warunkowo

umarzaj#cy

post&powanie

karne

pope$nienia

przest&pstwa umy"lnego

"ciganego z oskar!enia publicznego;
4) wobec których wydano prawomocne orzeczenie s#du stwierdzaj#ce utrat&

prawa wybieralno"ci, o którym mowa w art. 21a ust. 2a ustawy z dnia 18 pa(dziernika 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpiecze'stwa pa'stwa z lat 1944-1990 oraz tre"ci tych dokumentów (Dz. U. Nr 218, poz. 1592 i Nr 249, poz. 1832 oraz z 2007 r. Nr 25, poz. 162).

2

§ 3. Prawa wybieralno"ci nie ma obywatel Unii Europejskiej nieb&d#cy obywatelem polskim pozbawiony prawa wybieralno"ci w pa'stwie cz$onkowskim Unii Europejskiej, którego jest obywatelem.
Art. 7. Ilekro% w ustawie jest mowa o: 1) wyborach nale!y przez to rozumie% wybory do Sejmu i Senatu, wybory do

organów stanowi#cych samorz#du terytorialnego oraz wybory do Parlamentu Europejskiego, wybory Prezydenta RP oraz bezpo"rednie wybory wójta, burmistrza lub prezydenta;
2) referendach nale!y przez to rozumie% referenda ogólnokrajowe i lokalne; 3) organach stanowi#cych jednostek samorz#du terytorialnego nale!y przez to

rozumie%, odpowiednio, rady gmin, rady powiatów i sejmiki wojewódzkie;
4) radzie gminy nale!y przez to rozumie% tak!e rad& miasta na prawach powiatu; 5) radzie nale!y przez to rozumie% tak!e sejmik województwa.

Rozdzia! 2 Obwody g!osowania
Art. 8. § 1. W wyborach g$osowanie przeprowadza si& w sta$ych i odr&bnych obwodach

g$osowania utworzonych na obszarze gminy.
§ 2.

Podzia$u gminy na sta$e obwody g$osowania dokonuje rada gminy na wniosek wójta Sta$y obwód g$osowania powinien obejmowa% od 500 do 3.000 mieszka'ców. W

(burmistrza, prezydenta miasta).
§ 3.

przypadkach uzasadnionych miejscowymi warunkami obwód mo!e obejmowa% mniejsz# liczb& mieszka'ców.
§ 4.

Rada gminy na wniosek wójta (burmistrza, prezydenta miasta) tworzy odr&bny obwód

g$osowania w szpitalu, zak$adzie pomocy spo$ecznej, zak$adzie karnym i areszcie "ledczym, je!eli w dniu wyborów b&dzie w nim przebywa% co najmniej 15 wyborców obj&tych rejestrem wyborców w gminie, na terenie której po$o!ona jest wymieniona jednostka. Nieutworzenie takiego obwodu jest mo!liwe wy$#cznie w uzasadnionych przypadkach na wniosek kierownika tej jednostki.
§ 5.

Je!eli w dniu wyborów w jednostce, o której mowa w § 4, b&dzie przebywa% mniej ni!

15 wyborców obj&tych rejestrem wyborców w gminie, na terenie której po$o!ona jest jednostka, mo!na w niej utworzy% odr&bny obwód g$osowania po zasi&gni&ciu opinii jej kierownika.
§ 6.

Mo!na utworzy% odr&bny obwód g$osowania w domu studenckim lub zespo$ach domów

studenckich, prowadzonych przez szko$y wy!sze lub inne podmioty na podstawie umów zawartych ze szko$ami wy!szymi, je!eli co najmniej 50 osób uprawnionych do udzia$u w

3

wyborach poinformuje na pi"mie rektora szko$y wy!szej prowadz#cej dom studencki, lub z któr# inny podmiot zawar$ umow& o prowadzenie domu studenckiego, o zamiarze przebywania w domu studenckim w dniu g$osowania.
§ 7.

Utworzenie odr&bnych obwodów nast&puje najpó(niej w 35 dniu przed dniem Rada gminy, na wniosek wójta lub burmistrza (prezydenta miasta) zg$oszony po Rada gminy tworz#c obwody g$osowania ustala ich numery, granice oraz siedziby

wyborów.
§ 8.

porozumieniu z rektorem szko$y wy!szej, tworzy obwody g$osowania, o których mowa w § 6.
§ 9.

obwodowych komisji wyborczych. Utworzenie tych obwodów nast&puje najpó(niej w 45 dniu przed dniem wyborów.
§ 10. Uchwa$& rady gminy o utworzeniu obwodów g$osowania og$asza si& w wojewódzkim

dzienniku urz&dowym oraz podaje do publicznej wiadomo"ci w sposób zwyczajowo przyj&ty. Po jednym egzemplarzu uchwa$y przekazuje si& niezw$ocznie wojewodzie i komisarzowi wyborczemu.
§ 11. Na ustalenia rady gminy, o których mowa w § 2, 4 i 8, wyborcom w liczbie co najmniej

15 przys$uguje prawo wniesienia skargi do komisarza wyborczego, w terminie 5 dni od daty podania ich do publicznej wiadomo"ci. Komisarz wyborczy rozpoznaje spraw& w ci#gu 5 dni i wydaje postanowienie; na postanowienie nie przys$uguje "rodek zaskar!enia.
Art. 9. § 1. Wójt (burmistrz, prezydent miasta) przedk$ada radzie gminy wnioski w sprawie

zmian w podziale na sta$e obwody g$osowania, je!eli konieczno"% taka wynika ze zmian granic gminy, zmiany liczby mieszka'ców w gminie lub w obwodzie g$osowania, zmiany liczby radnych w radzie gminy lub zmian w podziale gminy na okr&gi wyborcze.
§ 2.

Zmian w podziale na sta$e obwody g$osowania, je!eli konieczno"% taka wynika ze

zmian granic gminy lub zmiany liczby mieszka'ców w gminie dokonuje si& zgodnie z art. 8 § 3 najpó(niej w 45 dniu przed dniem wyborów.
§ 3.

Do zmian w podziale na sta$e obwody g$osowania przepisy art. 8 § 9-11 stosuje si&

odpowiednio.
Art. 10. § 1. Dla wyborów do Sejmu, Senatu, Parlamentu Europejskiego oraz wyborów

Prezydenta RP tworzy si& sta$e obwody g$osowania dla obywateli polskich przebywaj#cych za granic#.
§ 2.

Obwody g$osowania, o których mowa w § 1, tworzy, w drodze rozporz#dzenia, minister

w$a"ciwy do spraw zagranicznych, po porozumieniu z Pa'stwow# Komisj# Wyborcz#, wyznaczaj#c siedziby obwodowych komisji wyborczych.
§ 3.

Obwody g$osowania, o których mowa w § 1, wchodz# w sk$ad okr&gu wyborczego

w$a"ciwego dla dzielnicy )ródmie"cie miasta sto$ecznego Warszawy.

4

§ 4.

Dla wyborów do Sejmu, Senatu, Parlamentu Europejskiego oraz wyborów Prezydenta

RP tworzy si& odr&bne obwody g$osowania dla wyborców przebywaj#cych na polskich statkach morskich, które znajduj# si& w podró!y w okresie obejmuj#cym dzie' wyborów, je!eli przebywa na nich co najmniej 15 wyborców i je!eli istnieje mo!liwo"% przekazania w$a"ciwej okr&gowej komisji wyborczej wyników g$osowania niezw$ocznie po jego zako'czeniu.
§ 5.

W rozumieniu niniejszego kodeksu polskim statkiem morskim jest statek b&d#cy w

ca$o"ci w$asno"ci# polskiego armatora maj#cego siedzib& w kraju, podnosz#cy polsk# bander& i dowodzony przez polskiego kapitana.
§ 6.

Obwody g$osowania, o których mowa w § 4, tworzy, w drodze rozporz#dzenia, minister

w$a"ciwy do spraw gospodarki morskiej, po porozumieniu z Pa'stwow# Komisj# Wyborcz#, na wniosek armatora zg$oszony najpó(niej w 30 dniu przed dniem wyborów.
§ 7.

Obwody g$osowania, o których mowa w § 4, wchodz# w sk$ad okr&gu wyborczego

w$a"ciwego dla siedziby armatora.
Art. 11. § 1. Informacj& o numerach i granicach sta$ych i odr&bnych obwodów g$osowania

oraz wyznaczonych siedzibach obwodowych komisji wyborczych dla danych wyborów podaje wójt (burmistrz, prezydent miasta), w formie obwieszczenia, do wiadomo"ci wyborców najpó(niej w 30 dniu przed dniem wyborów. W tym samym terminie podaje si& do wiadomo"ci wyborców informacje o lokalach obwodowych komisji wyborczych dostosowanych do potrzeb wyborców niepe$nosprawnych. Po jednym egzemplarzu obwieszczenia przekazuje si& niezw$ocznie terytorialnej komisji wyborczej oraz komisarzowi wyborczemu.
§ 2.

Obowi#zek, o którym mowa w § 1, w odniesieniu do obwodów g$osowania utworzonych

za granic# ci#!y na konsulach. Wykonanie tego obowi#zku powinno nast#pi% najpó(niej w 21 dniu przed dniem wyborów.
§ 3.

O utworzeniu obwodu g$osowania na statku kapitan statku zawiadamia wyborców.

Art. 12. § 1. Je!eli w$a"ciwe organy gminy nie wykonuj# w terminie, w sposób zgodny z

prawem, zada' dotycz#cych utworzenia obwodów g$osowania lub ich zmiany, powo$ania lub zmian w sk$adach komisji obwodowych, w$a"ciwy komisarz wyborczy wzywa te organy do wykonania zada' w sposób zgodny z prawem w wyznaczonym terminie, a w razie bezskutecznego up$ywu terminu niezw$ocznie wykonuje te zadania i powiadamia o tym Pa'stwow# Komisj& Wyborcz#.
§ 2.

Przepis § 1 stosuje si& odpowiednio, je!eli w$a"ciwy organ nie dokona$ podzia$u

powiatu lub województwa na okr&gi wyborcze w sposób zgodny z prawem.

Rozdzia! 3

5

Rejestr wyborców
Art. 13. § 1. Sta$y rejestr wyborców obejmuje osoby stale zamieszka$e na obszarze gminy,

którym przys$uguje prawo wybierania.
§ 2.

Rejestr wyborców stanowi zbiór danych osobowych z ewidencji ludno"ci, o których

mowa w § 6. W zbiorze tym uwzgl&dnia si& równie! dane wyborców, o których mowa w § 8 i art. 14 § 2 i 3.
§ 3. § 4.

Mo!na by% uj&tym tylko w jednym rejestrze wyborców. Rejestr wyborców s$u!y do sporz#dzania spisów wyborców dla wyboru Prezydenta

Rzeczypospolitej, dla wyborów do Sejmu i do Senatu, dla wyboru pos$ów do Parlamentu Europejskiego, dla wyborów do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw, dla wyboru wójta, burmistrza i prezydenta miasta, a tak!e do sporz#dzania spisów osób uprawnionych do udzia$u w referendum ogólnokrajowym oraz lokalnym.
§ 5. § 6.

Rejestr wyborców dzieli si& na cz&"% A i cz&"% B. Cz&"% A rejestru wyborców obejmuje obywateli polskich. W tej cz&"ci rejestru

wyborców wymienia si& nazwisko i imiona, imi& ojca, dat& urodzenia, numer ewidencyjny PESEL i adres zamieszkania wyborcy.
§ 7.

Wyborcy b&d#cy obywatelami polskimi, zameldowani na obszarze gminy na pobyt Cz&"% B rejestru wyborców obejmuje obywateli Unii Europejskiej nieb&d#cych

sta$y, s# wpisywani do rejestru wyborców z urz&du.
§ 8.

obywatelami polskimi, stale zamieszka$ych na obszarze gminy i uprawnionych, na podstawie i w zakresie okre"lonych w innych ustawach, do korzystania z praw wyborczych w Rzeczypospolitej Polskiej. W tej cz&"ci rejestru wyborców wymienia si& nazwisko i imiona, imi& ojca, dat& urodzenia, obywatelstwo pa'stwa cz$onkowskiego Unii Europejskiej, numer paszportu lub innego dokumentu stwierdzaj#cego to!samo"% oraz adres zamieszkania wyborcy.
§ 9.

Wyborc&, o którym mowa w § 8, o ile nie jest ju! wpisany do rejestru wyborców,

wpisuje si& do rejestru wyborców, na jego wniosek, nie pó(niej ni! 30 dnia po zarz#dzeniu wyborów, w których zamierza uczestniczy%.
§ 10. Do wniosku, o którym mowa w § 8, musz# by% za$#czone: 2) kserokopia wa!nego dokumentu stwierdzaj#cego to!samo"% wnioskodawcy

oraz
3) pisemna deklaracja, w której wnioskodawca podaje:

a) swoje obywatelstwo i adres sta$ego zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, b) nazw& okr&gu wyborczego albo miejscowo"ci, w pa'stwie cz$onkowskim swojego pochodzenia, gdzie jest umieszczony w rejestrze wyborców,

6

c) o"wiadczenie, !e zamierza korzysta% z czynnego prawa wyborczego tylko na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, d) o"wiadczenie, !e w pa'stwie cz$onkowskim swojego pochodzenia nie zosta$ pozbawiony czynnego prawa wyborczego.
§ 11. Wyborc&, o którym mowa w § 8, wpisanego do rejestru wyborców, na jego wniosek

skre"la si& z rejestru wyborców;
§ 12. Rejestr wyborców prowadzi na bie!#co gmina jako zadanie zlecone. § 13. Rejestr wyborców jest udost&pniany, na pisemny wniosek, do wgl#du w urz&dzie

gminy.
§ 14. Ilekro% w kodeksie jest mowa o numerze ewidencyjnym PESEL, nale!y przez to

rozumie%, w odniesieniu do obywateli Unii Europejskiej nieb&d#cych obywatelami polskimi, numer paszportu lub innego dokumentu stwierdzaj#cego to!samo"%.
Art. 14. § 1. Wyborcy stale zamieszkali na obszarze gminy bez zameldowania na pobyt sta$y

wpisywani s# do rejestru, je!eli z$o!# w tej sprawie w urz&dzie gminy pisemny wniosek zawieraj#cy dane, o których mowa w art. 13 § 6, wraz ze wskazaniem adresu ostatniego zameldowania na pobyt sta$y poza obszarem gminy.
§ 2.

Przepis § 1 stosuje si& odpowiednio do wyborcy nigdzie niezamieszka$ego, Wyborcy stale zamieszkali na obszarze gminy pod innym adresem ani!eli adres ich

przebywaj#cego stale na obszarze gminy.
§ 3.

zameldowania na pobyt sta$y na obszarze tej gminy mog# by% wpisani do rejestru wyborców pod adresem sta$ego zamieszkania, je!eli z$o!# w tej sprawie w urz&dzie gminy wniosek zawieraj#cy dane, o których mowa w art. 13 § 6, wraz ze wskazaniem adresu ostatniego zameldowania na pobyt sta$y na obszarze gminy.
Art. 15. § 1. Decyzj& o wpisaniu lub o odmowie wpisania do rejestru wyborców osoby, o

której mowa w art. 13 § 9 i art. 14, wydaje wójt lub burmistrz (prezydent miasta) w terminie 3 dni od dnia wniesienia wniosku. Decyzj& niezw$ocznie dor&cza si& wnioskodawcy.
§ 2.

Wpisaniu wyborcy do rejestru niezw$ocznie zawiadamia si& urz#d gminy w$a"ciwy ze

wzgl&du na ostatnie miejsce zameldowania wnioskodawcy na pobyt sta$y w celu skre"lenia go z rejestru wyborców w tej gminie.
§ 3.

Od decyzji w sprawie odmowy wpisania do rejestru przys$uguje prawo wniesienia

skargi do w$a"ciwego miejscowo s#du rejonowego. Skarg& wnosi si& za po"rednictwem wójta lub burmistrza (prezydenta miasta) w terminie 3 dni od dnia dor&czenia decyzji. Wójt lub burmistrz (prezydent miasta) przekazuje s#dowi niezw$ocznie skarg& wraz z decyzj# i aktami sprawy. Wójt lub burmistrz (prezydent miasta) mo!e te! niezw$ocznie zmieni% lub uchyli% swoj# decyzj&, je!eli uzna skarg& w ca$o"ci za zasadn#.

7

§ 4.

S#d rozpoznaje skarg&, o której mowa w § 3, w post&powaniu nieprocesowym, w

terminie 3 dni od dnia jej dor&czenia. Odpis postanowienia s#du dor&cza si& osobie, która wnios$a skarg&, oraz wójtowi lub burmistrzowi (prezydentowi miasta). Od postanowienia s#du nie przys$uguje "rodek prawny.
Art. 16. § 1. Osoby pozbawione prawa wybierania skre"la si& z rejestru wyborców na

podstawie przekazywanych gminom zawiadomie' s#du albo Trybuna$u Stanu.
§ 2.

W wypadku wyga"ni&cia przyczyny pozbawienia prawa wybierania wyborca jest Minister Sprawiedliwo"ci, po porozumieniu z Pa'stwow# Komisj# Wyborcz#, okre"li, w

wpisywany do rejestru wyborców na podstawie zawiadomie' s#du albo Trybuna$u Stanu.
§ 3.

drodze rozporz#dzenia, tryb i terminy zawiadamiania gmin o osobach pozbawionych prawa wybierania oraz o wyga"ni&ciu przyczyny pozbawienia prawa wybierania, a tak!e wzory zawiadomie' w tych sprawach, tak aby zapewni% bie!#c# aktualizacj& w rejestrze wyborców danych o osobach pozbawionych prawa wybierania i posiadaj#cych prawo wybierania.
Art. 17. § 1. Ka!dy mo!e wnie"% do wójta lub burmistrza (prezydenta miasta) reklamacj& na

nieprawid$owo"ci w rejestrze wyborców, a w szczególno"ci w sprawie:
1) pomini&cia wyborcy w rejestrze; 2) wpisania do rejestru osoby, która nie ma prawa wybierania; 3) niew$a"ciwych danych o osobach wpisanych do rejestru; 4) uj&cia w rejestrze osoby, która nie zamieszkuje stale na obszarze gminy. § 2. § 3.

Reklamacj& wnosi si& pisemnie lub ustnie do protoko$u. Wójt lub burmistrz (prezydent miasta) obowi#zany jest rozpatrzy% reklamacj& w Decyzj&, wraz z uzasadnieniem, dor&cza si& niezw$ocznie wnosz#cemu reklamacj&, a Na decyzj& nieuwzgl&dniaj#c# reklamacji lub powoduj#c# skre"lenie z rejestru

terminie 3 dni od dnia jej wniesienia i wyda% decyzj& w sprawie.
§ 4.

gdy dotyczy ona innych osób - równie! tym osobom.
§ 5.

wnosz#cy reklamacj& b#d( osoba skre"lona z rejestru mo!e wnie"%, w terminie 3 dni od dnia dor&czenia decyzji, skarg& za po"rednictwem wójta lub burmistrza (prezydenta miasta) do w$a"ciwego miejscowo s#du rejonowego. Przepisy art. 15 § 3 i 4 stosuje si& odpowiednio.
Art. 18. § 1. Dane, o których mowa w art. 13 § 8 zdanie drugie, s# przekazywane przez

wójta, burmistrza (prezydenta miasta) za po"rednictwem w$a"ciwego miejscowo wojewody ministrowi w$a"ciwemu do spraw administracji publicznej.
§ 2. § 3.

Przepis § 1 stosuje si& odpowiednio do danych osób, o których mowa w art. 13 § 11. Minister w$a"ciwy do spraw administracji publicznej przekazuje dane, o których mowa

w § 1, w$a"ciwym organom pa'stw cz$onkowskich Unii Europejskiej.
Art. 19. § 1. Minister w$a"ciwy do spraw administracji publicznej przekazuje w$a"ciwym

organom pa'stw cz$onkowskich Unii Europejskiej dane dotycz#ce obywateli polskich

8

chc#cych korzysta% z praw wyborczych na terytorium innego pa'stwa cz$onkowskiego Unii Europejskiej, w zakresie niezb&dnym do korzystania z tych praw.
§ 2.

Dane, o których mowa w § 1, przekazuje wójt, burmistrz (prezydent miasta) na !#danie

i za po"rednictwem w$a"ciwego miejscowo wojewody ministrowi w$a"ciwemu do spraw administracji publicznej.
Art. 20. Minister w$a"ciwy do spraw administracji publicznej, po zasi&gni&ciu opinii

Pa'stwowej Komisji Wyborczej, okre"li, w drodze rozporz#dzenia:
1) sposób prowadzenia rejestru wyborców, ustalaj#c: a) wzór rejestru, b) metody aktualizacji rejestru i sposób jego udost&pniania, c) wzór wniosku o udost&pnienie rejestru, d) wzór wniosku o wpisanie wyborcy do rejestru, e) wzór zawiadomienia o wpisaniu do rejestru, f)

wzór wniosku, o którym mowa w art. 13 § 11, o skre"lenie wyborcy z rejestru wyborców,

g) warunki,

które

spe$nia% rejestru

musi

system

informatyczny

s$u!#cy

prowadzeniu

wyborców,

uwzgl&dniaj#c

konieczno"%

zapewnienia bezpiecze'stwa wprowadzania i przetwarzania danych oraz ich przekazywania i odbioru,
2) wzór pisemnej deklaracji, o której mowa w art. 13 § 10 pkt 2; 3) sposób przekazywania przez urz&dy gmin w$a"ciwym organom wyborczym

okresowych informacji o liczbie wyborców obj&tych rejestrem wyborców, a tak!e
4) tryb przekazywania przez Rzeczpospolit# Polsk# innym pa'stwom cz$onkowskim

Unii Europejskiej danych dotycz#cych obywateli tych pa'stw, wpisanych do rejestru wyborców oraz skre"lonych z rejestru wyborców, jak równie! obywateli polskich chc#cych korzysta% z praw wyborczych na terytorium innego pa'stwa cz$onkowskiego Unii Europejskiej, uwzgl&dniaj#c w szczególno"ci form& i terminy wymiany tych informacji, a tak!e konieczno"% zapewnienia ochrony danych osobowych.

Rozdzia! 4 Spis wyborców
Art. 21. § 1. Osoby, którym przys$uguje prawo wybierania, wpisuje si& do spisu wyborców. § 2.

Wyborca mo!e by% wpisany tylko do jednego spisu wyborców.

9

§ 3.

Spis wyborców s$u!y do przeprowadzania g$osowania w wyborach, które zosta$y W zale!no"ci od zarz#dzonych wyborów spis wyborców sk$ada si& z cz&"ci A lub W spisie wyborców wymienia si& dane, o których mowa w art. 13 § 6 i/lub § 8. Spis wyborców, z zastrze!eniem art. 29 § 1 i art. 30 § 1, sporz#dzany jest i Spis wyborców sporz#dza si& w 2 egzemplarzach, oddzielnie dla ka!dego obwodu

zarz#dzone.
§ 4.

cz&"ci A i cz&"ci B.
§ 5. § 6.

aktualizowany przez gmin& jako zadanie zlecone.
§ 7.

g$osowania, wed$ug miejsca zamieszkania wyborców, najpó(niej w 14 dniu przed dniem wyborów.
§ 8.

Jeden egzemplarz spisu wyborców przekazuje si& w przeddzie' wyborów

przewodnicz#cemu w$a"ciwej obwodowej komisji wyborczej.
Art. 22. § 1. Wyborca niepe$nosprawny, na jego wniosek wniesiony do urz&du gminy

najpó(niej w 10 dniu przed dniem wyborów, jest dopisywany do spisu wyborców w wybranym przez siebie obwodzie g$osowania spo"ród obwodów g$osowania, w których znajduj# si& lokale, o których mowa w art. 11 §
§ 2.

1 zdanie drugie, na obszarze gminy

w$a"ciwej ze wzgl&du na miejsce jego sta$ego zamieszkania. We wniosku, o którym mowa w § 1, podaje si& dane wymienione w art. 13 § 6.
Art. 23. § 1. Wyborca przebywaj#cy czasowo na obszarze gminy w okresie obejmuj#cym

dzie' wyborów jest dopisywany do spisu wyborców na jego wniosek wniesiony do urz&du gminy najpó(niej w 10 dniu przed dniem wyborów.
§ 2.

Przepis § 1 stosuje si& odpowiednio do wyborcy nigdzie niezamieszka$ego, We wniosku, o którym mowa w § 1, podaje si& dane wymienione w art. 13 § 6.

przebywaj#cego na obszarze gminy.
§ 3. Art. 24. § 1. Spis wyborców w szpitalach i w zak$adach pomocy spo$ecznej sporz#dza si& na

podstawie wykazów osób, które b&d# w nich przebywa% w dniu wyborów.
§ 2.

Wykazy osób, o których mowa w § 1, dyrektorzy szpitali i zak$adów pomocy spo$eczne Spis wyborców w zak$adach karnych i w aresztach "ledczych, a tak!e w oddzia$ach

przekazuj# do urz&du gminy najpó(niej w 5 dniu przed dniem wyborów.
§ 3.

zewn&trznych tych zak$adów i aresztów sporz#dza si& na podstawie wykazów osób, które b&d# w nich przebywa% w dniu wyborów.
§ 4.

Wykazy osób, o których mowa w § 3, dyrektorzy zak$adów karnych i aresztów W spisie, o którym mowa w § 3, nie umieszcza si& osób pozbawionych praw

"ledczych przekazuj# do urz&du gminy najpó(niej w 10 dniu przed dniem wyborów.
§ 5.

publicznych prawomocnym orzeczeniem s#du.

10

Art. 25. § 1. *o$nierze pe$ni#cy zasadnicz# lub okresow# s$u!b& wojskow# oraz pe$ni#cy

s$u!b& w charakterze kandydatów na !o$nierzy zawodowych lub odbywaj#cy %wiczenia i przeszkolenie wojskowe, a tak!e ratownicy odbywaj#cy zasadnicz# s$u!b& w obronie cywilnej poza miejscem sta$ego zamieszkania s# dopisywani, na swój wniosek, do wybranego przez nich spisu wyborców, sporz#dzonego dla miejscowo"ci, w której odbywaj# s$u!b&. Wniosek sk$ada si& mi&dzy 21 a 14 dniem przed dniem wyborów, chyba !e osoby, o których mowa w zdaniu pierwszym, przyby$y do miejsca ich aktualnego zakwaterowania po tym terminie. We wniosku podaje si& dane wymienione w art. 13 § 6.
§ 2.

Przepis § 1 stosuje si& odpowiednio do policjantów z jednostek skoszarowanych,

funkcjonariuszy Biura Ochrony Rz#du, Stra!y Granicznej, Pa'stwowej Stra!y Po!arnej oraz S$u!by Wi&ziennej pe$ni#cych s$u!b& w systemie skoszarowanym.
§ 3.

Dowódcy jednostek wojskowych, komendanci oddzia$ów obrony cywilnej i dowódcy

jednostek policyjnych oraz prze$o!eni funkcjonariuszy Biura Ochrony Rz#du, Stra!y Granicznej, Pa'stwowej Stra!y Po!arnej oraz S$u!by Wi&ziennej s# obowi#zani zapewni% !o$nierzom, ratownikom, policjantom oraz funkcjonariuszom mo!liwo"% wykonania uprawnie' wynikaj#cych z przepisu § 1.
§ 4.

Minister Obrony Narodowej, minister w$a"ciwy do spraw wewn&trznych oraz Minister

Sprawiedliwo"ci, ka!dy w zakresie swojej w$a"ciwo"ci, po porozumieniu z Pa'stwow# Komisj# Wyborcz#, okre"l# sposób realizacji obowi#zków, o których mowa w § 3, uwzgl&dniaj#c konieczno"% zapewnienia wyborcom, o których mowa w § 1 i 2, mo!liwo"ci wykonywania funkcji cz$onków obwodowych komisji wyborczych i m&!ów zaufania.
Art. 26. O dopisaniu lub wpisaniu do spisu wyborców osób, o których mowa w art. 23, art. 24

§ 1 i 3 i art. 25 § 1 i 2, niezw$ocznie zawiadamia si& urz#d gminy w$a"ciwy ze wzgl&du na miejsce ich sta$ego zamieszkania lub ostatniego zameldowania na pobyt sta$y.
Art. 27. § 1. Wyborca zmieniaj#cy miejsce pobytu przed dniem wyborów otrzymuje, o ile

przepisy szczególne tak stanowi#, na swoje !#danie przed sporz#dzeniem spisu wyborców na podstawie rejestru wyborców, a po sporz#dzeniu spisu wyborców - na podstawie spisu wyborców, za"wiadczenie o prawie do g$osowania w miejscu pobytu w dniu wyborów.
§ 2.

Za"wiadczenie, o którym mowa w § 1, wydaje urz#d gminy.

Art. 28. Minister w$a"ciwy do spraw administracji publicznej, na wniosek Pa'stwowej Komisji

Wyborczej, okre"li, w drodze rozporz#dzenia:
1) sposób sporz#dzenia i udost&pniania spisu wyborców, ustalaj#c w szczególno"ci: a) wzór spisu, b) metody aktualizacji spisu, c) wzór wniosku o udost&pnienie spisu,

11

d) wzory wykazów wyborców przebywaj#cych w szpitalach, zak$adach

opieki spo$ecznej, zak$adach karnych i aresztach "ledczych, w których utworzono obwody g$osowania,
e) wzór zawiadomienia o dopisaniu lub o wpisaniu wyborcy do spisu w

innym obwodzie g$osowania - uwzgl&dniaj#c odr&bno"% przy sporz#dzaniu spisu dla gmin maj#cych status miasta oraz dla obwodów utworzonych w szpitalu, zak$adzie opieki spo$ecznej, zak$adzie karnym lub areszcie "ledczym, przypadki, w których nast&puje dopisanie lub wykre"lenie ze spisu wyborców, miejsce, czas i form& udost&pnienia spisu,
2) wzór za"wiadczenia o prawie do g$osowania zawieraj#cego dane umo!liwiaj#ce

identyfikacj& osoby, której za"wiadczenie dotyczy, oraz sposób wydawania za"wiadcze'.
Art. 29. § 1. Wyborcy przebywaj#cy na polskich statkach morskich znajduj#cych si& w

podró!y w dniu wyborów wpisywani s# do spisu wyborców sporz#dzanego przez kapitana statku.
§ 2.

Wpisu dokonuje si& na podstawie wniosku wyborcy zg$oszonego najpó(niej w 5 dniu

przed dniem wyborów. Wniosek powinien zawiera% nazwisko i imiona, imi& ojca, dat& urodzenia, numer ewidencyjny PESEL lub numer wa!nego polskiego paszportu oraz adres zamieszkania.
§ 3.

Przepis art. 27 § 1 stosuje si& odpowiednio do wyborców przebywaj#cych na polskich

statkach morskich, z tym !e za"wiadczenie wydaje kapitan statku, który sporz#dzi$ spis wyborców.
§ 4.

Minister w$a"ciwy do spraw gospodarki morskiej, po porozumieniu z Pa'stwow#

Komisj# Wyborcz#, okre"li, w drodze rozporz#dzenia, sposób sporz#dzania i aktualizacji spisu wyborców, o którym mowa w § 1, a tak!e sposób powiadamiania urz&dów gmin o obj&tych spisem wyborców osobach stale zamieszka$ych w kraju i sposób wydawania za"wiadcze' o prawie do g$osowania.
Art. 30. § 1. Wyborcy przebywaj#cy za granic# i posiadaj#cy wa!ne polskie paszporty lub w

przypadku obywateli Unii Europejskiej nieb&d#cych obywatelami polskimi, posiadaj#cy wa!ny paszport lub
§ 2.

inny dokument stwierdzaj#cy to!samo"%, wpisywani s# do spisu

wyborców sporz#dzanego przez w$a"ciwego terytorialnie konsula. Wpisu dokonuje si& na podstawie osobistego zg$oszenia wniesionego ustnie, pisemnie, telefonicznie, telegraficznie lub telefaksem. Zg$oszenie powinno zawiera% nazwisko i imiona, imi& ojca, dat& urodzenia oraz miejsce pobytu wyborcy, numer wa!nego polskiego paszportu, PESEL, a tak!e miejsce i dat& jego wydania oraz miejsce wpisania wyborcy do

12

rejestru wyborców. W przypadku obywateli Unii Europejskiej nieb&d#cych obywatelami polskimi, numer innego wa!nego dokumentu stwierdzaj#cego to!samo"%, a tak!e miejsce i dat& jego wydania. Zg$oszenia mo!na dokona% najpó(niej w 5 dniu przed dniem wyborów.
§ 3.

Przepis art. 27 § 1 stosuje si& odpowiednio do wyborców przebywaj#cych za granic# i

posiadaj#cych wa!ne polskie paszporty, z tym !e za"wiadczenie wydaje konsul, który sporz#dzi$ spis wyborców.
§ 4.

Minister w$a"ciwy do spraw zagranicznych, po porozumieniu z Pa'stwow# Komisj#

Wyborcz#, okre"li, w drodze rozporz#dzenia, sposób sporz#dzania i aktualizacji spisu wyborców, o którym mowa w § 1, a tak!e sposób powiadamiania urz&dów gmin o obj&tych spisem wyborców osobach stale zamieszka$ych w kraju i sposób wydawania za"wiadcze' o prawie do g$osowania.
§ 5.

Na obszarze pa'stw cz$onkowskich Unii Europejskiej za dokument równorz&dny z

wa!nym polskim paszportem uwa!a si& wa!ny dowód osobisty Rzeczypospolitej Polskiej.
Art. 31. § 1. Mi&dzy 14 a 8 dniem przed dniem wyborów ka!dy wyborca mo!e w urz&dzie

gminy albo w siedzibie organu, który spis sporz#dzi$ sprawdzi%, czy zosta$ w spisie uwzgl&dniony.
§ 2.

Spis wyborców jest udost&pniany ka!demu, na pisemny wniosek, do wgl#du w Wójt lub burmistrz (prezydent miasta) albo organ, który sporz#dzi$ spis wyborców,

urz&dzie gminy albo w siedzibie organu, który spis sporz#dzi$.
§ 3.

powiadamia wyborców, w sposób zwyczajowo przyj&ty, o sporz#dzeniu spisu oraz o miejscu i czasie jego udost&pniania.
Art. 32. § 1. Ka!dy mo!e wnie"% odpowiednio do wójta lub burmistrza (prezydenta miasta)

albo do organu, który sporz#dzi$ spis wyborców, reklamacj& w sprawie nieprawid$owo"ci sporz#dzenia spisu.
§ 2.

W sprawach, o których mowa w § 1, stosuje si& odpowiednio przepisy art. 17, z tym !e Reklamacje w sprawach spisu wyborców dotycz#cego osób, o których mowa w art. 29

terminy rozpatrzenia reklamacji i wniesienia skargi do s#du rejonowego wynosz# 2 dni.
§ 3.

§ 1 i art. 30 § 1, rozpatruj# odpowiednio kapitan statku albo konsul. Od decyzji podj&tych w tych sprawach nie przys$uguje "rodek prawny.

Rozdzia! 5 Przepisy wspólne dla g!osowania
Art. 33. § 1. G$osowa% mo!na osobi"cie, z zastrze!eniem § 2 i § 3. § 2.

Wyborca, który przez w$a"ciwy organ orzekaj#cy zosta$ zaliczony do osób o znacznym

lub umiarkowanym stopniu niepe$nosprawno"ci, z uwzgl&dnieniem art. 62 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i spo$ecznej oraz o zatrudnianiu osób

13

niepe$nosprawnych (Dz.U. Nr 123, poz. 776, z pó(n. zm.), mo!e udzieli% pe$nomocnictwa do g$osowania w jego imieniu w wyborach.
§ 3.

Przepis § 1 stosuje si& równie! do wyborcy, który najpó(niej w dniu g$osowania ko'czy

75 lat.
Art. 34. § 1. Pe$nomocnikiem mo!e by% tylko osoba wpisana do rejestru wyborców w tej

samej gminie, co udzielaj#cy pe$nomocnictwa lub posiadaj#ca za"wiadczenie o prawie do g$osowania, z zastrze!eniem § 4.
§ 2. § 3.

Pe$nomocnictwo mo!na przyj#% tylko od jednej osoby z zastrze!eniem § 3. Pe$nomocnictwo mo!na przyj#% od dwóch osób je!eli co najmniej jedn# z nich jest

wst&pny, zst&pny, ma$!onek, brat, siostra lub osoba pozostaj#ca w stosunku przysposobienia.
§ 4.

Pe$nomocnikiem nie mo!e by% osoba wchodz#ca w sk$ad komisji obwodowej w$a"ciwej

dla obwodu g$osowania osoby udzielaj#cej pe$nomocnictwa.
Art. 35. § 1. Pe$nomocnictwa do g$osowania udziela si& przed wójtem (burmistrzem,

prezydentem miasta) lub przed innym pracownikiem urz&du gminy upowa!nionym przez wójta lub burmistrza (prezydenta miasta) do sporz#dzania aktów pe$nomocnictwa do g$osowania.
§ 2.

Akt pe$nomocnictwa do g$osowania sporz#dza si& na wniosek wyborcy, wniesiony do

wójta lub burmistrza (prezydenta miasta) gminy, w której wyborca jest wpisany do sta$ego rejestru wyborców, najpó(niej w 10 dniu przed dniem wyborów. Wniosek powinien zawiera% dane: nazwisko i imi& (imiona), imi& ojca, dat& urodzenia, numer ewidencyjny PESEL oraz adres zamieszkania zarówno wyborcy jak i osoby, której ma by% udzielone pe$nomocnictwo, a tak!e wyra(ne oznaczenie wyborów, których dotyczy pe$nomocnictwo.
§ 3.

Do wniosku, o którym mowa w § 2, za$#cza si&:
1) kopi& aktualnego orzeczenia w$a"ciwego organu orzekaj#cego o ustaleniu

stopnia

niepe$nosprawno"ci

osoby

udzielaj#cej

pe$nomocnictwa;

udokumentowanie wieku przez osob&, o której mowa w art. 33 § 3, nie jest wymagane;
2) pisemn# zgod& osoby maj#cej by% pe$nomocnikiem, zawieraj#c# jej nazwisko

i imi& (imiona) oraz adres zamieszkania, a tak!e nazwisko i imi& (imiona) osoby udzielaj#cej pe$nomocnictwa;
3) kopi& za"wiadczenia o prawie do g$osowania wydanego osobie maj#cej by%

pe$nomocnikiem - w przypadku gdy osoba ta nie jest wpisana do rejestru wyborców w tej samej gminie co udzielaj#cy pe$nomocnictwa.
§ 4.

Akt

pe$nomocnictwa,

po

sprawdzeniu,

na

podstawie

dost&pnych

urz&dowo

dokumentów, danych zawartych we wniosku, niezw$ocznie sporz#dza si& w trzech

14

egzemplarzach, z których po jednym otrzymuj# udzielaj#cy pe$nomocnictwa i pe$nomocnik, a trzeci egzemplarz pozostaje w urz&dzie gminy.
§ 5.

Akt pe$nomocnictwa jest sporz#dzany w miejscu zamieszkania wyborcy udzielaj#cego Akt pe$nomocnictwa mo!e by% sporz#dzony na obszarze gminy poza miejscem

pe$nomocnictwa wskazanym we wniosku, o którym mowa w § 2, z zastrze!eniem § 6.
§ 6.

zamieszkania wyborcy udzielaj#cego pe$nomocnictwa, je!eli wyborca zwróci si& o to we wniosku, o którym mowa w § 2.
§ 7.

Gmina prowadzi wykaz sporz#dzonych aktów pe$nomocnictwa, w którym odnotowuje

si& fakt sporz#dzenia danego aktu.
Art. 36. Je!eli wniosek o sporz#dzenie aktu pe$nomocnictwa do g$osowania nie spe$nia

ustawowych warunków, o których mowa w art. 33, art. 34 lub art. 35 § 2 i 3, wójt lub burmistrz (prezydent miasta) w terminie 3 dni od dnia otrzymania wniosku wzywa wyborc& do usuni&cia wad wniosku w terminie 3 dni. Je!eli wad nie mo!na usun#% albo nie zosta$y one usuni&te w terminie wójt lub burmistrz (prezydent miasta) odmawia sporz#dzenia aktu pe$nomocnictwa. Odmow& sporz#dzenia aktu pe$nomocnictwa do g$osowania, wraz z uzasadnieniem, dor&cza si& niezw$ocznie wyborcy.
Art. 37. § 1. Wyborca ma prawo do cofni&cia udzielonego pe$nomocnictwa do g$osowania w

jego imieniu. Cofni&cie pe$nomocnictwa nast&puje przez z$o!enie najpó(niej na 2 dni przed dniem wyborów stosownego o"wiadczenia w urz&dzie gminy, w którym sporz#dzono akt pe$nomocnictwa lub dor&czenie takiego o"wiadczenia w$a"ciwej obwodowej komisji wyborczej w dniu g$osowania.
§ 2.

Pe$nomocnictwo wygasa z mocy prawa w wypadku:
1) "mierci lub utraty prawa wybierania przez udzielaj#cego pe$nomocnictwa lub

pe$nomocnika,
2) braku przes$anek, o których mowa w art. 34 § 1 lub wyst#pienia przes$anki, o

której mowa w art. 34 § 4,
3) wcze"niejszego

g$osowania

osobistego

przez

osob&

udzielaj#c#

pe$nomocnictwa.
§ 3.

Fakt cofni&cia lub wyga"ni&cia pe$nomocnictwa przed przekazaniem spisu wyborców

przewodnicz#cemu w$a"ciwej obwodowej komisji wyborczej odnotowuje w spisie wyborców wójt lub burmistrz (prezydent miasta), a po przekazaniu spisu - obwodowa komisja wyborcza w$a"ciwa dla obwodu g$osowania osoby udzielaj#cej pe$nomocnictwa.
Art. 38. Czynno"ci zwi#zane ze sporz#dzeniem aktu pe$nomocnictwa s# zadaniem zleconym

gminy i s# wolne od op$at.

15

Art. 39. Minister w$a"ciwy do spraw administracji publicznej na wniosek Pa'stwowej Komisji

Wyborczej okre"la, w drodze rozporz#dzenia, szczegó$owy tryb post&powania w sprawie sporz#dzenia aktu pe$nomocnictwa, wzory: wniosku o sporz#dzenie aktu pe$nomocnictwa, zgody na przyj&cie pe$nomocnictwa i aktu pe$nomocnictwa, a tak!e wzór i sposób prowadzenia oraz aktualizacji wykazu sporz#dzanych aktów pe$nomocnictwa.
Art. 40.

§ 1. G$osowanie odbywa si& w lokalu obwodowej komisji wyborczej, w ci#gu

jednego dnia lub dwu kolejnych dni.
§ 2.

Je!eli g$osowanie przeprowadza si& w ci#gu jednego dnia, g$osowanie odbywa si& bez Je!eli g$osowanie przeprowadza si& w ci#gu dwóch dni, g$osowanie odbywa si&

przerwy od godziny 6.00 do 22.00.
§ 3.

pierwszego dnia bez przerwy od godziny 6.00 do 20.00, a drugiego dnia bez przerwy od godziny 6,00 do 22,00; przerwa nast&puje od godziny 20.00 pierwszego dnia do godziny 6.00 drugiego dnia.
§ 4.

G$osowanie w obwodach g$osowania utworzonych w szpitalach i zak$adach pomocy

spo$ecznej mo!e si& rozpocz#% pó(niej ni! o godzinie okre"lonej w § 2 i 3. W wypadku oddania g$osu przez wszystkich wyborców g$osowanie mo!e zako'czy% si& wcze"niej ni! o godzinie okre"lonej w § 2 i 3. Skrócenie czasu g$osowania, je!eli odbywa si& ono w ci#gu dwóch dni mo!e nast#pi% tylko drugiego dnia. Skrócenie czasu g$osowania zarz#dza obwodowa komisja wyborcza, po porozumieniu z kierownikiem szpitala lub zak$adu pomocy spo$ecznej, powiadamiaj#c o tym wyborców, wójta lub burmistrza (prezydenta miasta) oraz w$a"ciw# okr&gow# komisj& wyborcz#.
§ 5.

G$osowanie w obwodach g$osowania utworzonych na polskich statkach morskich oraz

za granic# odbywa si& mi&dzy godzin# 600 a 2000 czasu miejscowego. Je!eli g$osowanie mia$oby by% zako'czone w dniu nast&pnym po dniu g$osowania w kraju, g$osowanie przeprowadza si& w dniu poprzedzaj#cym.
§ 6.

Obwodowa komisja wyborcza mo!e zarz#dzi% wcze"niejsze zako'czenie g$osowania,

je!eli wszyscy wyborcy wpisani do spisu wyborców oddali swe g$osy. Zarz#dzenie wcze"niejszego zako'czenia g$osowania mo!e nast#pi% nie wcze"niej ni! o godz. 12,00, a je!eli g$osowanie przeprowadza si& w ci#gu dwóch dni nie wcze"niej ni! o godz. 12,00 drugiego dnia. O zarz#dzeniu zako'czenia g$osowania przewodnicz#cy obwodowej komisji wyborczej niezw$ocznie zawiadamia okr&gow# komisj& wyborcz#.
Art. 41. § 1. G$osowanie odbywa si& przy pomocy urz&dowych kart do g$osowania. § 2.

Tre"% karty do g$osowania okre"laj# przepisy szczególne kodeksu. § 1. Przed rozpocz&ciem g$osowania obwodowa komisja wyborcza sprawdza,

Art. 42.

czy urna jest pusta, po czym zamyka si& urn& wyborcz# i opiecz&towuje j# piecz&ci# komisji oraz sprawdza, czy na miejscu znajduje si& spis wyborców i potrzebna liczba kart do

16

g$osowania w$a"ciwych dla przeprowadzanych wyborów, jak równie! czy w lokalu wyborczym znajduje si& odpowiednia liczba $atwo dost&pnych miejsc zapewniaj#cych tajno"% g$osowania.
§ 2. § 3.

Od chwili opiecz&towania do ko'ca g$osowania urny wyborczej nie wolno otwiera%. Od chwili rozpocz&cia g$osowania a! do jego zako'czenia w lokalu wyborczym musz#

by% równocze"nie obecne co najmniej 3 osoby wchodz#ce w sk$ad obwodowej komisji wyborczej, przy czym jedn# z nich powinien by% przewodnicz#cy komisji lub jego zast&pca.
§ 4.

W dniu g$osowania w lokalu wyborczym podczas wszystkich czynno"ci obwodowej

komisji wyborczej maj# prawo by% obecni, na podstawie za"wiadczenia wydanego zgodnie z przepisami kodeksu, m&!owie zaufania.
Art. 43. § 1. Obwodowa komisja wyborcza, po uzgodnieniu z okr&gow# komisj# wyborcz#,

mo!e zarz#dzi% stosowanie w g$osowaniu drugiej urny wyborczej.
§ 2.

Urna, o której mowa w § 1, jest urn# pomocnicz# przeznaczon# wy$#cznie do

wrzucania kart do g$osowania przez wyborców w obwodach g$osowania w szpitalach i w zak$adach pomocy spo$ecznej.
§ 3.

W wypadku wyra!enia przez wyborc& woli skorzystania z urny pomocniczej wrzucenie

do niej karty do g$osowania wymaga obecno"ci przy tej czynno"ci co najmniej dwóch osób wchodz#cych w sk$ad obwodowej komisji wyborczej, zg$oszonych przez ró!ne komitety wyborcze.
§ 4.

Do post&powania z urn# pomocnicz# i g$osowania przy jej u!yciu maj# zastosowanie

przepisy niniejszego rozdzia$u.
Art. 44. Zabroniony jest wst&p do lokalu wyborczego osobom uzbrojonym. Art. 45. §1. G$osowania nie wolno przerywa%. Gdyby wskutek nadzwyczajnych wydarze'

g$osowanie by$o przej"ciowo uniemo!liwione, obwodowa komisja wyborcza mo!e zarz#dzi% jego przerwanie, przed$u!enie albo odroczenie do dnia nast&pnego. Uchwa$& w sprawie przed$u!enia albo odroczenia do dnia nast&pnego g$osowania obwodowa komisja wyborcza podejmuje po uzyskaniu zgody okr&gowej komisji wyborczej. Uchwa$a w tej sprawie powinna by% natychmiast podana do wiadomo"ci publicznej, przekazana okr&gowej komisji wyborczej, wójtowi lub burmistrzowi (prezydentowi miasta) oraz przes$ana Pa'stwowej Komisji Wyborczej za po"rednictwem okr&gowej komisji.
§ 2.

W razie przerwania lub odroczenia g$osowania komisja zapiecz&towuje otwór urny

wyborczej i oddaje urn& wraz z zapiecz&towanym spisem wyborców na przechowanie przewodnicz#cemu komisji. Piecz&% komisji oddaje si& w takim wypadku na przechowanie zast&pcy przewodnicz#cego lub innemu cz$onkowi komisji. Komisja ustala równie! liczb& kart niewykorzystanych, umieszcza je w opiecz&towanym pakiecie i oddaje na przechowanie

17

przewodnicz#cemu komisji. Przed ponownym podj&ciem g$osowania komisja stwierdza protokolarnie, czy piecz&cie na urnie i pakiecie z kartami s# nienaruszone.
Art. 46.

§ 1. W lokalu wyborczym oraz na terenie budynku, w którym lokal si& znajduje,

jakakolwiek agitacja wyborcza jest zabroniona.
§ 2. § 3.

W lokalu wyborczym umieszcza si& tylko urz&dowe obwieszczenia wyborcze. Pa'stwowa Komisja Wyborcza mo!e postanowi% o umieszczeniu w lokalu wyborczym

oraz w miejscu zapewniaj#cym tajno"% g$osowania zwi&z$ej informacji o sposobie g$osowania w$a"ciwym dla przeprowadzanych wyborów. Informacj& t& sporz#dza, wed$ug wzoru ustalonego przez Pa'stwow# Komisj& Wyborcz#, komisarz wyborczy i zapewnia umieszczenie jej we wszystkich lokalach wyborczych.
Art. 47. § 1. Przewodnicz#cy obwodowej komisji wyborczej czuwa nad zapewnieniem

tajno"ci g$osowania oraz nad utrzymaniem porz#dku i spokoju w czasie g$osowania.
§ 2.

Przewodnicz#cy obwodowej komisji wyborczej ma prawo za!#da% opuszczenia lokalu Na !#danie przewodnicz#cego obwodowej komisji wyborczej komendant w$a"ciwego W wypadku naruszenia porz#dku w lokalu wyborczym nie stosuje si& przepisu art. 44.

wyborczego przez osoby naruszaj#ce porz#dek i spokój.
§ 3.

miejscowo komisariatu Policji obowi#zany jest zapewni% konieczn# pomoc.
§ 4. Art. 48. § 1. Mi&dzynarodowi obserwatorzy wyborów lub referendów, zaproszeni przez

Pa'stwow# Komisj& Wyborcz# po porozumieniu z ministrem w$a"ciwym do spraw zagranicznych, maj# prawo obserwowa% przebieg wyborów lub referendów oraz prac& organów
§ 2.

wyborczych

(referendalnych),

w

tym

obwodowych

komisji

wyborczych

(referendalnych). Obserwatorzy, o których mowa w § 1, posiadaj# uprawnienia m&!ów zaufania, za Pa'stwowa Komisja Wyborcza wydaje za"wiadczenia obserwatorom, o których mowa wyj#tkiem prawa do wnoszenia uwag do protoko$ów.
§ 3.

w § 1.
Art. 49. § 1. G$osowa% mo!e tylko wyborca wpisany do spisu wyborców, jego pe$nomocnik, a

tak!e wyborca dopisany do spisu zgodnie z przepisami § 2 i 3.
§ 2.

Obwodowa komisja wyborcza dopisuje w dniu g$osowania do spisu wyborców:
1) osob& przedk$adaj#c# za"wiadczenie o prawie do g$osowania, za$#czaj#c

za"wiadczenie do spisu;
2) osob& pomini&t# w spisie, je!eli udokumentuje, i! stale zamieszkuje na

terenie danego obwodu g$osowania, a urz#d gminy potwierdzi, !e nie otrzyma$ zawiadomienia o utracie przez ni# prawa wybierania lub o obj&ciu spisem wyborców w innym obwodzie;

18

3) osob& skre"lon# ze spisu dla danego obwodu g$osowania w zwi#zku z

umieszczeniem w spisie wyborców w szpitalu lub zak$adzie pomocy spo$ecznej, o którym mowa w art. 24 § 1, je!eli udokumentuje, i! opu"ci$a szpital lub zak$ad pomocy spo$ecznej w przeddzie' wyborów;
4) obywatela polskiego stale zamieszkuj#cego za granic#, a g$osuj#cego w kraju

na podstawie wa!nego polskiego paszportu, je!eli udokumentuje, i! stale zamieszkuje za granic#. W takim wypadku komisja odnotowuje numer paszportu oraz miejsce i dat& jego wydania w rubryce spisu "uwagi" oraz umieszcza w paszporcie na ostatniej wolnej stronie, przeznaczonej na adnotacje wizowe, odcisk swojej piecz&ci oraz wpisuje dat& g$osowania.
§ 3.

Przepis § 2 stosuje si& odpowiednio w wypadku przybycia wyborcy do szpitala lub

zak$adu pomocy spo$ecznej w przeddzie' wyborów.
Art. 50. § 1. Przed przyst#pieniem do g$osowania wyborca okazuje obwodowej komisji

wyborczej dokument umo!liwiaj#cy stwierdzenie jego to!samo"ci.
§ 2.

Po wykonaniu czynno"ci, o której mowa w § 1, wyborca otrzymuje od komisji kart& do

g$osowania, w$a"ciw# dla przeprowadzanych wyborów, opatrzon# jej piecz&ci#. Wyborca potwierdza otrzymanie karty do g$osowania w$asnym podpisem w przeznaczonej na to rubryce spisu wyborców.
§ 3.

Wyborca g$osuj#cy za granic# otrzymuje kart& do g$osowania wy$#cznie po okazaniu Wyborca przedk$adaj#cy komisji za"wiadczenie o prawie do g$osowania dopuszcza si&

obwodowej komisji wyborczej wa!nego polskiego paszportu.
§ 4.

do g$osowania po uprzednim wpisaniu go do spisu wyborców. Za"wiadczenie o prawie do g$osowania za$#cza si& do spisu wyborców.
§ 5.

Po otrzymaniu karty do g$osowania wyborca udaje si& do miejsca w lokalu wyborczym Kart& do g$osowania wyborca wrzuca do urny w taki sposób, aby strona zadrukowana

zapewniaj#cego tajno"% g$osowania.
§ 6.

by$a niewidoczna.
Art. 51. § 1. Do g$osowania przez pe$nomocnika maj# zastosowanie, z zastrze!eniem § 3-5,

przepisy art. 50 § 4 i 5 oraz art. 52.
§ 2.

Przed przyst#pieniem do g$osowania pe$nomocnik okazuje obwodowej komisji Obwodowa komisja wyborcza odnotowuje nazwisko i imi& pe$nomocnika wyborcy w

wyborczej dokument umo!liwiaj#cy stwierdzenie jego to!samo"ci oraz akt pe$nomocnictwa.
§ 3.

spisie wyborców w rubryce „uwagi” odpowiadaj#cej pozycji, pod któr# umieszczono nazwisko wyborcy wraz z oznaczeniem „pe$nomocnik”, a akt pe$nomocnictwa za$#cza do spisu wyborców.

19

§ 4.

Pe$nomocnik potwierdza otrzymanie karty do g$osowania w$asnym czytelnym podpisem

w rubryce spisu przeznaczonej na potwierdzenie otrzymania karty do g$osowania przez wyborc& udzielaj#cego pe$nomocnictwa.
§ 5.

Je!eli pe$nomocnictwo zosta$o cofni&te lub wygas$o obwodowa komisja wyborcza

odmawia wydania pe$nomocnikowi karty do g$osowania i zatrzymuje akt pe$nomocnictwa.
Art. 52. Wyborcy niepe$nosprawnemu, na jego pro"b&, mo!e pomaga% inna osoba, z

wy$#czeniem cz$onków komisji wyborczych i m&!ów zaufania.

Rozdzia! 6 Ustalanie wyników g!osowania w obwodzie
Art. 53. § 1. Niezw$ocznie po zako'czeniu g$osowania obwodowa komisja wyborcza ustala wyniki g$osowania w obwodzie. § 2. Obwodowa komisja wyborcza ustala wyniki g$osowania w obwodzie odpowiednio do przeprowadzanych wyborów. § 3. Pa'stwowa Komisja Wyborcza mo!e okre"li% warunki oraz sposób korzystania przez obwodowe komisje wyborcze z techniki elektronicznej przy ustalaniu wyników g$osowania w obwodzie. § 4. Warunki wa!no"ci g$osu okre"laj# przepisy szczególne kodeksu. Art. 54. § 1. Niezw$ocznie po zako'czeniu g$osowania przewodnicz#cy obwodowej komisji wyborczej w obecno"ci jej cz$onków zapiecz&towuje otwór urny wyborczej. § 2. Nast&pnie obwodowa komisja wyborcza ustala, na podstawie aktualnego spisu wyborców, liczb& osób uprawnionych do g$osowania oraz liczb& wyborców, którym wydano karty do g$osowania. § 3. Komisja ustala liczb& niewykorzystanych kart do g$osowania, a nast&pnie karty te umieszcza w zapiecz&towanych pakietach. Art. 55. § 1. Po wykonaniu przez obwodow# komisj& wyborcz# czynno"ci, o których mowa w art. 54, przewodnicz#cy komisji w obecno"ci jej cz$onków otwiera urn& wyborcz#, po czym komisja liczy znajduj#ce si& w niej karty do g$osowania. § 2. Kart do g$osowania przedartych ca$kowicie na dwie lub wi&cej cz&"ci nie bierze si& pod uwag& przy obliczeniach, o których mowa w § 1. § 3. Je!eli liczba kart do g$osowania wyj&tych z urny jest mniejsza lub wi&ksza od liczby kart wydanych, komisja podaje w protokole przypuszczaln# przyczyn& tej niezgodno"ci. Art. 56. Karty do g$osowania inne ni! urz&dowo ustalone lub nieopatrzone piecz&ci# obwodowej komisji wyborczej s# niewa!ne. Art. 57. § 1. Obwodowa komisja wyborcza sporz#dza, w dwóch egzemplarzach, protokó$ g$osowania w obwodzie odr&bnie dla ka!dych wyborów. § 2. W protoko$ach, o których mowa w § 1, wymienia si& odpowiednio dane, o których mowa w art. 54 § 1, oraz liczb& g$osów wa!nych oddanych na poszczególne listy kandydatów na pos$ów, pos$ów do Parlamentu Europejskiego lub radnych i ka!dego kandydata z tych list albo na poszczególnych kandydatów na Prezydenta RP, senatorów, radnych lub wójta, burmistrza lub prezydenta miasta. § 3. W protokole wymienia si& ponadto liczb& otrzymanych i niewykorzystanych kart do g$osowania oraz liczb& kart niewa!nych wyj&tych z urny. § 4. W protokole podaje si& czas rozpocz&cia i zako'czenia g$osowania oraz omawia zarz#dzenia i inne podj&te decyzje, jak równie! inne istotne okoliczno"ci zwi#zane z przebiegiem g$osowania.

20

Protokó$ podpisuj# i ka!d# ze stron parafuj# wszystkie osoby wchodz#ce w sk$ad obwodowej komisji wyborczej obecne przy jego sporz#dzaniu. Protokó$ opatruje si& piecz&ci# komisji. § 6. M&!om zaufania przys$uguje prawo wniesienia do protoko$u uwag, z wymienieniem konkretnych zarzutów. Adnotacj& o wniesieniu uwag zamieszcza si& w protokole. § 7. Przepis § 6 stosuje si& odpowiednio do cz$onków obwodowej komisji wyborczej, z tym !e nie zwalnia ich to z obowi#zku podpisania protoko$u g$osowania w obwodzie. § 8. Wzory protoko$ów, o których mowa w § 1, ustala Pa'stwowa Komisja Wyborcza. Art. 58. § 1. Obwodowa komisja wyborcza niezw$ocznie przekazuje kopi& protoko$u: 1) w wyborach do Sejmu, Senatu, Parlamentu Europejskiemu i na urz#d Prezydenta RP pe$nomocnikowi, o którym mowa w art. 153 § 1, wyznaczonemu przez w$a"ciw# okr&gow# komisj& wyborcz#, 2) w wyborach do rady gminy i na urz#d wójta, burmistrza lub prezydenta miasta gminnej komisji wyborczej, 3) w wyborach do rady powiatu i do sejmiku województwa powiatowej komisji wyborczej. § 2. Pe$nomocnik, o którym mowa w § 1 pkt 1, sprawdza pod wzgl&dem zgodno"ci arytmetycznej poprawno"% ustalenia wyników g$osowania w obwodzie i potwierdza obwodowej komisji wyborczej poprawno"% ustalonych wyników b#d( wskazuje na niezgodno"% arytmetyczn# danych w protokole, któr# obwodowa komisja wyborcza obowi#zana jest wyja"ni% i odpowiednio poprawi% oraz poda% do publicznej wiadomo"ci w trybie okre"lonym w art. 57 skorygowane wyniki g$osowania. § 3. Terytorialne komisje wyborcze, o których mowa w § 1 pkt 2 i 3, sprawdzaj# pod wzgl&dem zgodno"ci arytmetycznej poprawno"% ustalenia wyników g$osowania w obwodzie. W przypadku stwierdzenia niezgodno"ci arytmetycznych danych w protokole obwodowa komisja wyborcza obowi#zana jest j# wyja"ni% i odpowiednio poprawi% oraz poda% do publicznej wiadomo"ci w trybie okre"lonym w art. 57 skorygowane wyniki g$osowania. § 4. Tryb przekazywania i przyjmowania oraz sposób post&powania z kopi# protoko$u, o której mowa w § 1, okre"la Pa'stwowa Komisja Wyborcza. Art. 59. Obwodowa komisja wyborcza podaje niezw$ocznie do wiadomo"ci publicznej, poprzez wywieszenie w lokalu wyborczym w miejscu $atwo dost&pnym dla wyborców kopii protoko$ów g$osowania w obwodzie. Art. 60. § 1. Przewodnicz#cy obwodowej komisji wyborczej niezw$ocznie przekazuje do w$a"ciwej okr&gowej lub terytorialnej komisji wyborczej, w zapiecz&towanej kopercie, jeden egzemplarz protoko$u g$osowania w obwodzie wraz z wyja"nieniami komisji do zg$oszonych zarzutów, o których mowa w art. 57 § 6 i 7. M&!owie zaufania maj# prawo uczestniczy% przy przekazywaniu protoko$u. § 2. Tryb przekazywania i przyjmowania protoko$ów, o których mowa w § 1, okre"li Pa'stwowa Komisja Wyborcza, z zastrze!eniem § 4. § 3. Wyniki g$osowania z obwodów utworzonych za granic# s# przekazywane okr&gowej komisji wyborczej w$a"ciwej dla dzielnicy )ródmie"cie miasta sto$ecznego Warszawy, a wyniki g$osowania z obwodów utworzonych na polskich statkach morskich - okr&gowej komisji wyborczej w$a"ciwej dla siedziby armatora. § 4. Zasady i tryb przekazywania okr&gowej komisji wyborczej wyników g$osowania i protoko$ów g$osowania z obwodów g$osowania, o których mowa w § 3, okre"li Pa'stwowa Komisja Wyborcza po zasi&gni&ciu opinii odpowiednio ministra w$a"ciwego do spraw zagranicznych oraz ministra w$a"ciwego do spraw gospodarki morskiej. Art. 61. Po wykonaniu czynno"ci, o których mowa w art. 60, przewodnicz#cy obwodowej komisji wyborczej niezw$ocznie, w sposób ustalony przez Pa'stwow# Komisj& Wyborcz#, przekazuje w depozyt odpowiednio wójtowi lub burmistrzowi (prezydentowi miasta) albo konsulowi lub kapitanowi statku dokumenty z g$osowania oraz piecz&% komisji. Art. 62. § 1. Pa'stwowa Komisja Wyborcza podaje w trakcie g$osowania liczb& osób uj&tych w spisach oraz liczb& wyborców, którym wydano karty do g$osowania.
§ 5.

21

Komisje obwodowe przekazuj# Pa'stwowej Komisji Wyborczej w trakcie g$osowania dane liczbowe, o których mowa w art. 54 § 2. § 3. Pa'stwowa Komisja Wyborcza ustala tryb i zasady przekazywania danych, o których mowa w § 2. Art. 63. Po zako'czeniu g$osowania a przed ustaleniem wyników wyborów Pa'stwowa Komisja Wyborcza lub w$a"ciwa terytorialna komisja wyborcza mo!e, w miar& nap$ywu informacji, podawa% nieoficjalne, cz&"ciowe wyniki g$osowania.
§ 2.

Rozdzia! 7 Protesty wyborcze
Art. 64. § 1. Przeciwko wa!no"ci wyborów, wa!no"ci wyborów w okr&gu lub wyborowi pos$a, pos$a do Parlamentu Europejskiego, senatora lub radnego a tak!e Prezydenta RP lub wójta, burmistrza albo prezydenta miasta, mo!e by% wniesiony protest z powodu dopuszczenia si& przest&pstwa przeciwko wyborom lub naruszenia przepisów kodeksu dotycz#cych g$osowania, ustalenia wyników g$osowania lub wyników wyborów. § 2. Je!eli podstaw& protestu stanowi zarzut pope$nienia przest&pstwa przeciwko wyborom albo naruszenia przez Pa'stwow# Komisj& Wyborcz# lub inne organa wyborcze przepisów niniejszej ustawy dotycz#cych ustalenia wyników g$osowania i wyników wyborów, mo!e go wnie"% ka!dy wyborca. § 3. Protest przeciwko wa!no"ci wyborów w okr&gu wyborczym lub przeciwko wyborowi pos$a, senatora lub radnego a tak!e wójta, burmistrza albo prezydenta miasta mo!e wnie"% wyborca, którego nazwisko w dniu wyborów by$o umieszczone w spisie wyborców w jednym z obwodów g$osowania na obszarze danego okr&gu wyborczego § 4. Protest przeciwko wa!no"ci wyborów w okr&gu wyborczym lub przeciwko wyborowi pos$a do PE albo Prezydenta RP mo!e wnie"% wyborca, którego nazwisko w dniu wyborów by$o umieszczone w spisie wyborców w jednym z obwodów g$osowania na obszarze ca$ego kraju. § 5. Prawo wniesienia protestu przys$uguje równie! kandydatowi, przewodnicz#cemu w$a"ciwej komisji wyborczej i pe$nomocnikowi wyborczemu komitetu wyborczego. Art. 65. Protest wyborczy wnosi si& do s#du wskazanego w przepisach szczególnych kodeksu. Art. 66. Zasady wnoszenia protestów i ich rozpatrywania, a tak!e orzekania o wa!no"ci wyborów okre"laj# przepisy szczególne kodeksu.

Rozdzia! 8 Komitety wyborcze
Art. 67. § 1. W wyborach do Sejmu i Senatu oraz do Parlamentu Europejskiego komitety

wyborcze mog# by% tworzone przez partie polityczne i koalicje partii politycznych oraz przez wyborców. § 2. W wyborach Prezydenta RP kandydata zg$asza komitet wyborczy wyborców. § 3. W wyborach do organów samorz#du terytorialnego komitety wyborcze mog# by% tworzone przez partie polityczne i koalicje partii politycznych, stowarzyszenia i organizacje spo$eczne, zwane dalej „organizacjami” oraz przez wyborców. Art. 68. Komitety wyborcze w imieniu podmiotów je tworz#cych wykonuj# czynno"ci wyborcze, a w szczególno"ci zg$aszaj# kandydatów oraz prowadz# na zasadzie wy$#czno"ci kampani& wyborcza na ich rzecz. Art. 69. § 1. Funkcj& komitetu wyborczego partii politycznej pe$ni organ partii upowa!niony do jej reprezentowania na zewn#trz.

22

§ 2. Organ partii politycznej, o którym mowa w § 1, obowi#zany jest zawiadomi% Pa'stwow# Komisj& Wyborcz# o utworzeniu komitetu oraz o zamiarze samodzielnego zg$aszania kandydata i/lub kandydatów oraz o powo$aniu: 1) pe$nomocnika wyborczego komitetu wyborczego - uprawnionego, z zastrze!eniem art. 104, do wyst&powania na rzecz i w imieniu komitetu wyborczego; 2) pe$nomocnika finansowego komitetu wyborczego, o którym mowa w art. 104. § 3. Zawiadomienie, o którym mowa w § 2, mo!e by% dokonane w okresie od dnia og$oszenia postanowienia o zarz#dzeniu wyborów do 50 dnia przed dniem wyborów. § 4. W zawiadomieniu, o którym mowa w § 2, podaje si& równie!: 1) nazw& komitetu wyborczego oraz skrót jego nazwy, a tak!e adres siedziby komitetu i numer ewidencyjny, pod którym partia polityczna jest wpisana do ewidencji partii politycznych; 2) dane: imi& (imiona), nazwisko, adres zamieszkania i numer ewidencyjny PESEL pe$nomocnika wyborczego, o którym mowa w § 2 pkt 1; 3) dane: imi& (imiona), nazwisko, adres zamieszkania i numer ewidencyjny PESEL pe$nomocnika finansowego, o którym mowa w § 2 pkt 2. § 5. Do zawiadomienia, o którym mowa w § 2, do$#cza si&: 1) o"wiadczenia pe$nomocników, o których mowa w § 2, o przyj&ciu pe$nomocnictwa, a w wypadku pe$nomocnika finansowego - równie! o spe$nieniu przez niego wymogów, o których mowa w art. 104 § 2 i 3; 2) uwierzytelniony odpis z ewidencji partii politycznych; 3) wyci#g ze statutu partii politycznej wskazuj#cy, który organ jest upowa!niony do jej reprezentowania na zewn#trz. Art. 70. § 1. Partie polityczne mog# tworzy% koalicje wyborcze w celu wspólnego zg$aszania kandydatów na pos$ów (pos$ów do Parlamentu Europejskiego) lub wspólnego zg$aszania kandydatów na senatorów. W wyborach do tego samego organu partia polityczna mo!e wchodzi% w sk$ad tylko jednej koalicji wyborczej. § 2. Partie polityczne mog# tworzy% w województwach, powiatach i gminach koalicje wyborcze w celu wspólnego zg$aszania kandydatów na radnych odpowiednich sejmików województw, rad powiatów i rad gmin oraz kandydatów na wójtów, burmistrzów i prezydentów miast. W przypadku, gdy w tym samym dniu odbywaj# si& wybory do jednego z organów, o którym mowa w § 1 oraz do organów stanowi#cych samorz#du terytorialnego komitet wyborczy ustanowiony zgodnie z § 1 mo!e zg$asza% tak!e kandydatów na radnych. § 3. Czynno"ci wyborcze w imieniu koalicji wyborczej wykonuje komitet wyborczy, zwany dalej "koalicyjnym komitetem wyborczym", utworzony przez organy partii politycznych wchodz#cych w jej sk$ad, upowa!nione do reprezentowania partii na zewn#trz. § 4. Koalicyjny komitet wyborczy mo!e by% utworzony w okresie od dnia og$oszenia postanowienia o zarz#dzeniu wyborów do 50 dnia przed dniem wyborów. § 5. W sk$ad koalicyjnego komitetu wyborczego wchodzi co najmniej 10 osób wskazanych przez organy partii politycznych, o których mowa w § 3. § 6. Koalicyjny komitet wyborczy powo$uje: 1) pe$nomocnika wyborczego komitetu wyborczego - uprawnionego, z zastrze!eniem art. 104, do wyst&powania na rzecz i w imieniu komitetu wyborczego; 2) pe$nomocnika finansowego komitetu wyborczego, o którym mowa w art. 104. § 7. Pe$nomocnik, o którym mowa w § 6 pkt 1, zawiadamia Pa'stwow# Komisj& Wyborcz# w terminie do 50 dnia przed dniem wyborów o utworzeniu koalicyjnego komitetu wyborczego. § 8. W zawiadomieniu, o którym mowa w § 7, podaje si&: 1) nazw& komitetu wyborczego oraz skrót jego nazwy i adres jego siedziby; 2) dane: imi& (imiona), nazwisko, adres zamieszkania i numer ewidencyjny PESEL pe$nomocnika wyborczego, o którym mowa w § 6 pkt 1; 3) dane: imi& (imiona), nazwisko, adres zamieszkania i numer ewidencyjny PESEL pe$nomocnika finansowego, o którym mowa w § 6 pkt 2.

23

Do zawiadomienia, o którym mowa w § 7, za$#cza si&: 1) umow& o zawi#zaniu koalicji wyborczej, wraz z nast&puj#cymi danymi: imionami, nazwiskami, adresami zamieszkania i numerami ewidencyjnymi PESEL osób, o których mowa w § 5; 2) o"wiadczenia pe$nomocników, o których mowa w § 6, o przyj&ciu pe$nomocnictwa, a w wypadku pe$nomocnika finansowego - równie! o spe$nieniu przez niego wymogów, o których mowa w art. 104 § 2 i 3; 3) uwierzytelnione odpisy z ewidencji partii politycznych, partii politycznych tworz#cych koalicj& wyborcz#; 4) wyci#gi ze statutów partii politycznych tworz#cych koalicj& wyborcz#, wskazuj#ce, który organ partii jest upowa!niony do jej reprezentowania na zewn#trz. Art. 71. § 1. Funkcj& komitetu wyborczego organizacji pe$ni organ organizacji upowa!niony do reprezentowania jej na zewn#trz. § 2. Organ, o którym mowa w § 1, powo$uje: 1) pe$nomocnika wyborczego komitetu wyborczego organizacji uprawnionego do wyst&powania na rzecz i w imieniu komitetu wyborczego, z zastrze!eniem art. 104; 2) pe$nomocnika finansowego, o którym mowa art. 104. § 2. Organ, o którym mowa w § 1, obowi#zany jest zawiadomi%, z zastrze!eniem § 4, komisarza wyborczego w$a"ciwego ze wzgl&du na siedzib& organizacji o utworzeniu komitetu oraz o zamiarze zg$aszania kandydatów na radnych. § 3. W przypadku gdy komitet wyborczy organizacji zamierza zg$osi% kandydatów na radnych w wi&cej ni! w jednym województwie, organ, o którym mowa w § 1, obowi#zany jest zawiadomi% Pa'stwow# Komisj& Wyborcz# o utworzeniu komitetu oraz o zamiarze zg$aszania kandydatów na radnych. § 4. Zawiadomienia, o których mowa w § 3 i 4, mog# by% dokonane w terminie od dnia og$oszenia rozporz#dzenia o zarz#dzeniu wyborów do 50 dnia przed dniem wyborów. § 5. W zawiadomieniach, o których mowa w § 3 i 4, podaje si&: 1) nazw& komitetu wyborczego oraz skrót jego nazwy, a tak!e adres siedziby komitetu i numer ewidencyjny, pod którym organizacja jest wpisana do rejestru organizacji; 2) imi& (imiona), nazwisko, adres zamieszkania i numer ewidencyjny PESEL pe$nomocnika wyborczego; 3) imi& (imiona), nazwisko, adres zamieszkania i numer ewidencyjny PESEL pe$nomocnika finansowego; 4) w przypadku, o którym mowa w § 4 - województwa, w których komitet zamierza zg$osi% kandydatów na radnych. § 6. Do zawiadomie', o których mowa w § 3 i 4, do$#cza si&: 1) "wiadczenia pe$nomocników, o których mowa w § 2, o przyj&ciu pe$nomocnictw; 2) uwierzytelniony odpis z w$a"ciwego rejestru organizacji; 3) wyci#g ze statutu organizacji wskazuj#cy organ upowa!niony do jej reprezentowania na zewn#trz. Art. 72. § 1. Obywatele maj#cy prawo wybierania, w liczbie co najmniej 15, maj# prawo utworzy% komitet wyborczy wyborców, sk$adaj#c pisemne o"wiadczenie o utworzeniu komitetu, z podaniem swoich imion i nazwisk, adresów zamieszkania oraz numerów ewidencyjnych PESEL. § 2. Komitet wyborczy wyborców powo$uje: 1) pe$nomocnika wyborczego komitetu wyborczego - uprawnionego, z zastrze!eniem art. 104, do wyst&powania na rzecz i w imieniu komitetu wyborczego; 2) pe$nomocnika finansowego komitetu wyborczego, o którym mowa w art. 104.
§ 9.

24

§ 3. Pe$nomocnika wyborczego komitetu wyborczego i pe$nomocnika finansowego komitetu wyborczego powo$uje si& spo"ród osób wchodz#cych w sk$ad komitetu wyborczego. § 4. Po zebraniu co najmniej 1.000 podpisów obywateli maj#cych prawo wybierania, popieraj#cych utworzenie komitetu, pe$nomocnik, o którym mowa w § 2 pkt 1, zawiadamia Pa'stwow# Komisj& Wyborcz# o utworzeniu komitetu. Zawiadomienie mo!e by% dokonane do 50 dnia przed dniem wyborów. § 5. W zawiadomieniu, o którym mowa w § 4, podaje si&: 1) nazw& komitetu wyborczego oraz skrót jego nazwy i adres jego siedziby; 2) dane: imi& (imiona), nazwisko, adres zamieszkania i numer ewidencyjny PESEL pe$nomocnika wyborczego, o którym mowa w § 2 pkt 1; 3) dane: imi& (imiona), nazwisko, adres zamieszkania i numer ewidencyjny PESEL pe$nomocnika finansowego, o którym mowa w § 2 pkt 2. § 6. Do zawiadomienia, o którym mowa w § 4, za$#cza si&: 1) o"wiadczenie o utworzeniu komitetu wyborczego, o którym mowa w § 1; 2) o"wiadczenia pe$nomocników, o których mowa w § 2, o przyj&ciu pe$nomocnictwa, a w wypadku pe$nomocnika finansowego - równie! o spe$nieniu przez niego wymogów, o których mowa w art. 104 § 2 i 3; 3) wykaz co najmniej 1.000 obywateli, o których mowa w § 4, zawieraj#cy ich imiona, nazwiska, adresy zamieszkania oraz numery ewidencyjne PESEL, a tak!e w$asnor&cznie z$o!one podpisy obywateli. § 7. Je!eli komitet wyborczy wyborców zosta$ utworzony dla zg$oszenia kandydatów do organów samorz#du terytorialnego na terenie jednego województwa, to: 1) liczba obywateli, o których mowa w § 1 wynosi 5, 2) liczba podpisów, o których mowa w § 4 wynosi 20, za" zawiadomienie sk$ada si& do komisarza wyborczego w$a"ciwego ze wzgl&du na siedzib& komitetu. § 8. Przepisu § 2 pkt 2 nie stosuje si& do komitetu wyborczego wyborców utworzonego jedynie w celu zg$oszenia kandydatów na radnych do rady gminy w gminie licz#cej do 20.000 mieszka'ców lub kandydata na wójta (burmistrza) w takiej gminie. Zawiadomienie o utworzeniu takiego komitetu nie wymaga zebrania podpisów, o których mowa w § 4 i § 7. § 9. Pe$nomocnik wyborczy komitetu wyborczego wyborców, o którym mowa w § 8, jest jednocze"nie pe$nomocnikiem finansowym tego komitetu. Art. 73. § 1. W celu zg$oszenia kandydata na Prezydenta Rzeczypospolitej obywatele w liczbie co najmniej 15 tworz# komitet wyborczy. Komitet ten na zasadzie wy$#czno"ci prowadz# kampani& wyborcz# na rzecz zg$oszonego kandydata. § 2. Zg$oszenie kandydata na Prezydenta Rzeczypospolitej musi by% poparte podpisami co najmniej 100 000 obywateli maj#cych prawo wybierania do Sejmu. § 3. Utworzenie komitetu wymaga: 1) pisemnej zgody kandydata na kandydowanie w wyborach, 2) pisemnej zgody kandydata na utworzenie jego komitetu. § 4. Kandydat mo!e udzieli% zgody, o której mowa w § 3, tylko jednemu komitetowi. § 5. Zgoda kandydata na kandydowanie w wyborach powinna zawiera% imi& (imiona), nazwisko i wiek kandydata, a tak!e wskazanie jego ewentualnej przynale!no"ci do partii politycznej. Zgoda powinna ponadto zawiera% numer ewidencyjny PESEL kandydata oraz informacj& o udokumentowanym wykszta$ceniu, wykonywanym zawodzie i miejscu (zak$adzie) pracy, a tak!e o miejscu zamieszkania kandydata. Zgod& na kandydowanie kandydat opatruje dat# i w$asnor&cznym podpisem. § 6. Kandydat urodzony przed dniem 1 sierpnia 1972 r., wyra!aj#c zgod& na kandydowanie w wyborach, sk$ada Pa'stwowej Komisji Wyborczej o"wiadczenie, o którym mowa w art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 18 pa(dziernika 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpiecze'stwa pa'stwa z lat 1944-1990 oraz tre"ci tych dokumentów (Dz. U. Nr 218, poz. 1592 i Nr 249, poz. 1832 oraz z 2007 r. Nr 25, poz. 162) albo informacj&, o której mowa w art. 7 ust. 3a tej ustawy. § 7. Obywatele, o których mowa w ust. 1, o"wiadczaj# na pi"mie o utworzeniu komitetu, podaj#c swoje imiona i nazwiska, adresy zamieszkania i numery ewidencyjne PESEL, oraz

25

ustanawiaj# pe$nomocnika wyborczego komitetu wyborczego, który dzia$a w imieniu i na rzecz komitetu, a tak!e pe$nomocnika finansowego, o którym mowa w art. 136. Przyj&cie pe$nomocnictwa potwierdza si& podpisem. Pe$nomocnikiem nie mo!e by% kandydat na Prezydenta Rzeczypospolitej. § 8. Po zebraniu co najmniej 1.000 podpisów obywateli maj#cych prawo wybierania do Sejmu i popieraj#cych kandydata, pe$nomocnik wyborczy zg$asza Pa'stwowej Komisji Wyborczej komitet do zarejestrowania. Podpisy, o których mowa w zdaniu pierwszym, stanowi# cz&"% wymaganej liczby 100 000 podpisów obywateli popieraj#cych kandydata i s# zbierane zgodnie z odr&bnymi przepisami. § 9. W zg$oszeniu komitetu do zarejestrowania podaje si&: 1) nazw& komitetu oraz adres jego siedziby, 2) imi& (imiona), nazwisko, adres zamieszkania i numer ewidencyjny PESEL pe$nomocnika wyborczego i pe$nomocnika finansowego. § 10. Do zg$oszenia za$#cza si&: 1) o"wiadczenie o utworzeniu komitetu i ustanowieniu pe$nomocników, o których mowa w § 7, 2) pisemn# zgod& kandydata na kandydowanie w wyborach, o której mowa w § 5 oraz zgod& na utworzenie jego komitetu, 3) wykaz co najmniej 1.000 obywateli, o których mowa w § 2. § 11. Zg$oszenie komitetu do zarejestrowania mo!e by% dokonane najpó(niej w 55 dniu przed dniem wyborów. Art. 74. § 1. Nazwa komitetu wyborczego partii politycznej zawiera wyrazy "komitet wyborczy" oraz nazw& partii politycznej. Nazwa komitetu wyborczego partii politycznej mo!e zawiera% równie! skrót nazwy tej partii. § 2. Nazwa koalicyjnego komitetu wyborczego partii politycznych zawiera wyrazy "koalicyjny komitet wyborczy" oraz nazw& koalicji wyborczej. Nazwa koalicyjnego komitetu wyborczego mo!e zawiera% równie! skrót nazwy tej koalicji wyborczej. § 3. Nazwa komitetu wyborczego organizacji zawiera wyrazy "komitet wyborczy" oraz nazw& organizacji. Nazwa komitetu wyborczego organizacji mo!e zawiera% równie! skrót nazwy tej organizacji. § 4. Nazwa komitetu wyborczego wyborców oprócz wyrazów "komitet wyborczy wyborców" powinna zawiera% okre"lenie odró!niaj#ce od innych komitetów. § 5. Nazwa komitetu wyborczego utworzonego w celu wyboru Prezydenta Rzeczpospolitej brzmi "Komitet wyborczy kandydata na Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej ................................... (imi& i nazwisko kandydata)". § 6. Zabrania si& umieszczania w nazwie komitetu wyborczego nazwy partii politycznej, skrótu nazwy partii politycznej lub cz&"ci nazwy uto!samianej z dan# parti#, bez zgody organu statutowego innej partii politycznej, której nazwa albo skrót ma zosta% umieszczona w nazwie komitetu wyborczego. Je!eli wpis do ewidencji partii politycznych uzyska$y dwie lub wi&cej partie, których nazwy nie odró!niaj# si& wyra(nie od siebie mog#c tym samym wprowadza% wyborc& w b$#d, wymóg zgody organu statutowego dotyczy partii politycznej, która pierwsza uzyska$a wpis do ewidencji partii politycznych. Art. 75. § 1. Skrót nazwy komitetu wyborczego partii politycznej mo!e zawiera% wyrazy "komitet wyborczy" albo skrót "KW" i zawiera nazw& partii politycznej lub skrót jej nazwy. § 2. Skrót nazwy koalicyjnego komitetu wyborczego mo!e zawiera% wyrazy "koalicyjny komitet wyborczy" albo skrót "KKW" i zawiera nazw& koalicji lub skrót jej nazwy. § 3. Skrót nazwy komitetu wyborczego organizacji mo!e zawiera% wyrazy "komitet wyborczy" albo skrót "KW" i zawiera nazw& organizacji lub skrót jej nazwy. § 4. Skrót nazwy komitetu wyborczego wyborców mo!e zawiera% wyrazy "komitet wyborczy wyborców" albo skrót "KWW" i zawiera okre"lenie odró!niaj#ce od nazw i skrótów nazw innych komitetów. § 5. Skrót nazwy komitetu wyborczego mo!e sk$ada% si& z co najwy!ej 45 znaków drukarskich, wliczaj#c spacje.

26

Art. 76. § 1. Nazwa, skrót nazwy i symbol graficzny komitetu wyborczego korzystaj# z

ochrony prawnej przewidzianej dla dóbr osobistych. Nazwa i skrót nazwy komitetu wyborczego powinien ró!ni% si& wyra(nie od nazw i skrótów nazw innych komitetów. Skrót nazwy komitetu wyborczego wyborców musi by% ró!ny od nazwy lub skrótu nazwy partii politycznej lub organizacji, wpisanych odpowiednio do ewidencji lub rejestru, prowadzonych przez w$a"ciwy s#d. § 3. Nazwa i skrót nazwy komitetu wyborczego utworzonego przez wyborców zrzeszonych w zarejestrowanych organizacjach mniejszo"ci narodowych mog# by% to!same z nazw# i skrótem nazwy tej organizacji. Do zawiadomienia o utworzeniu takiego komitetu do$#cza si& dokument w$a"ciwego organu statutowego organizacji mniejszo"ci narodowej potwierdzaj#cy utworzenie komitetu przez wyborców b&d#cych cz$onkami tej organizacji. § 4. Symbol graficzny komitetu wyborczego, koalicyjnego komitetu wyborczego oraz komitetu wyborczego wyborców musi odró!nia% si& wyra(nie od symboli graficznych innych komitetów. Art. 77. § 1. Mo!na by% pe$nomocnikiem wyborczym lub pe$nomocnikiem finansowym tylko jednego komitetu. § 2. Pe$nomocnicy wyborczy komitetów wyborczych, o których mowa w art. 69 § 2 pkt 1, art. 70 § 6 pkt 1, art. 71 § 2 pkt 1, art. 72 § 2 pkt 1 i art. 73 § 7, zwani s# dalej „pe$nomocnikami wyborczymi”. Art. 78. § 1. Je!eli zawiadomienie, o którym mowa w art. 69 § 2, art. 70 § 7, art. 71 § 3 i 4, art. 72 § 4 lub 73 § 8 spe$nia warunki okre"lone w ustawie, odpowiednio, Pa'stwowa Komisja Wyborcza lub komisarz wyborczy, w terminie 3 dni od dnia jego dor&czenia postanawia o przyj&ciu zawiadomienia. Postanowienie o przyj&ciu zawiadomienia dor&cza si& niezw$ocznie pe$nomocnikowi wyborczemu. § 2. Je!eli zawiadomienie wykazuje wady, odpowiednio, Pa'stwowa Komisja Wyborcza lub komisarz wyborczy, w terminie 3 dni od dnia dor&czenia zawiadomienia, wzywa pe$nomocnika wyborczego do ich usuni&cia w terminie 5 dni. W wypadku nieusuni&cia wad w terminie Pa'stwowa Komisja Wyborcza lub komisarz wyborczy, odmawia przyj&cia zawiadomienia. Postanowienie o odmowie przyj&cia zawiadomienia, wraz z uzasadnieniem, dor&cza si& niezw$ocznie pe$nomocnikowi wyborczemu. § 3. Pe$nomocnikowi wyborczemu s$u!y prawo wniesienia skargi do S#du Najwy!szego na postanowienie Pa'stwowej Komisji Wyborczej o odmowie przyj&cia zawiadomienia. Skarg& wnosi si& w terminie 3 dni od dnia dor&czenia pe$nomocnikowi wyborczemu postanowienia o odmowie przyj&cia zawiadomienia. § 4. S#d Najwy!szy rozpatruje skarg& w sk$adzie 7 s&dziów, w post&powaniu nieprocesowym, i wydaje orzeczenie w sprawie skargi w terminie 5 dni. Od orzeczenia S#du Najwy!szego nie przys$uguje "rodek prawny. Orzeczenie dor&cza si& pe$nomocnikowi wyborczemu i Pa'stwowej Komisji Wyborczej. Je!eli S#d Najwy!szy uzna skarg& pe$nomocnika wyborczego za zasadn#, Pa'stwowa Komisja Wyborcza niezw$ocznie wydaje postanowienie o przyj&ciu zawiadomienia. § 5. Je!eli postanowienie wyda$ komisarz wyborczy odwo$anie od postanowienia wnosi si& do s#du okr&gowego, który rozpatruje je w post&powaniu nieprocesowym w terminie 5 dni. Od orzeczenia s#du okr&gowego nie przys$uguje "rodek prawny. Je!eli s#d okr&gowy uzna odwo$anie za zasadne, komisarz wyborczy niezw$ocznie wydaje postanowienie o przyj&ciu zawiadomienia. Art. 79. Nie stanowi wady zawiadomienia komitetu wyborczego partii politycznej lub komitetu wyborczego organizacji, wpisanych odpowiednio do ewidencji lub rejestru prowadzonych przez w$a"ciwy s#d, okre"lenie w nim nazwy lub skrótu nazwy tych samych lub niedostatecznie ró!ni#cych si& od nazw lub skrótów nazw innych komitetów wyborczych. Organ, który wyda$ wcze"niej postanowienie o przyj&ciu zawiadomienia o utworzeniu komitetu wyborczego, w którym podano t& sam# lub niedostatecznie ró!ni#c# si& nazw& lub skrót nazwy, po porozumieniu z pe$nomocnikiem wyborczym tego komitetu, zmienia postanowienie, okre"laj#c w nim now# nazw& lub skrót nazwy komitetu. W razie braku porozumienia organ, który wyda$ postanowienie, uchyla je i wzywa pe$nomocnika
§ 2.

27

wyborczego komitetu wyborczego do usuni&cia wady w terminie 3 dni. Przepisy art. 78 § 2-5 stosuje si& odpowiednio. Art. 80. Komitet wyborczy lub koalicyjny komitet wyborczy mo!e wykonywa% czynno"ci wyborcze po wydaniu postanowienia o przyj&ciu zawiadomienia, o którym mowa w art. 78 § 1, 4 lub 5. Art. 81. § 1. Odpowiedzialno"% za zobowi#zania maj#tkowe komitetu wyborczego ponosi pe$nomocnik finansowy komitetu. § 2. W przypadku, gdy z maj#tku pe$nomocnika finansowego nie mo!na pokry% roszcze' wobec komitetu wyborczego odpowiedzialno"% za zobowi#zania maj#tkowe: 1) komitetu wyborczego partii politycznej albo organizacji ponosi partia polityczna albo organizacja, która utworzy$a komitet wyborczy, a w przypadku komitetu wyborczego utworzonego przez stowarzyszenie zwyk$e - solidarnie cz$onkowie stowarzyszenia; 2) koalicyjnego komitetu wyborczego partii politycznych ponosz# solidarnie partie polityczne wchodz#ce w sk$ad koalicji wyborczej; 3) komitetu wyborczego wyborców ponosz# solidarnie osoby wchodz#ce w sk$ad komitetu. § 3. Odpowiedzialno"% za zobowi#zania maj#tkowe, o której mowa w § 1 i 2, obejmuje tak!e zobowi#zania zwi#zane z rozliczeniem korzy"ci maj#tkowych przyj&tych przez komitet wyborczy z naruszeniem przepisów ustawy, z wy$#czeniem korzy"ci, o których mowa w art. 123 § 3. Art. 82. § 1. Pa'stwowa Komisja Wyborcza og$asza w Dzienniku Urz&dowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski" oraz podaje do wiadomo"ci publicznej w Biuletynie Informacji Publicznej oraz w dzienniku o zasi&gu ogólnokrajowym informacj& o przyj&ciu zawiadomie', o których mowa w art. 78 § 1 i 4. § 2. Komisarz wyborczy podaje do wiadomo"ci publicznej w Biuletynie Informacji Publicznej informacj& o przyj&ciu zawiadomie', o których mowa w art. 78 § 1 i 5. Art. 83. § 1. Komitet wyborczy, z zastrze!eniem § 2 i 3, ulega rozwi#zaniu z mocy prawa po up$ywie 60 dni od dnia: 1) przyj&cia sprawozdania finansowego komitetu przez w$a"ciwy organ wyborczy albo 2) bezskutecznego up$ywu terminu do wniesienia skargi, o której mowa w art. 119 § 1, albo 3) wydania orzeczenia, o którym mowa w art. 119 § 2, uwzgl&dniaj#cego skarg& na postanowienie w$a"ciwego organu wyborczego w przedmiocie odrzucenia sprawozdania. § 2. Komitety wyborcze, którym przys$uguje prawo do dotacji podmiotowej, o której mowa w art. 124 lub 125, ulegaj# rozwi#zaniu z mocy prawa po up$ywie 6 miesi&cy od dnia otrzymania dotacji. § 3. Je!eli wniesiono protest przeciwko wa!no"ci wyborów lub wa!no"ci wyboru kandydata, komitet wyborczy, który zarejestrowa$ listy kandydatów lub kandydata nie ulega rozwi#zaniu przed uprawomocnieniem si& orzeczenia s#du. § 4. W przypadku komitetów wyborczych, których kandydaci uczestnicz# w wyborach ponownych, przez sprawozdanie finansowe, o którym mowa w § 1 rozumie si& sprawozdanie o przychodach, wydatkach i zobowi#zaniach finansowych zwi#zanych z wyborami ponownymi. § 5. Komitet wyborczy mo!e ulec rozwi#zaniu przed dniem wyborów w trybie przepisów o jego utworzeniu. O rozwi#zaniu komitetu zawiadamia si& niezw$ocznie organ wyborczy, który przyj#$ zawiadomienie o utworzeniu komitetu, a je!eli rozwi#zanie komitetu nast#pi$o po zarejestrowaniu kandydata (kandydatów) - tak!e w$a"ciw# okr&gow# lub terytorialn# komisj& wyborcz#. Pe$nomocnik finansowy sk$ada w terminie 21 dni od dnia z$o!enia zawiadomienia o rozwi#zaniu komitetu sprawozdanie finansowe.

Rozdzia! 9

28

Kampania wyborcza
Art. 84. § 1. Kampania wyborcza rozpoczyna si& z dniem og$oszenia aktu o zarz#dzeniu

wyborów i ulega zako'czeniu na 24 godziny przed dniem wyborów. Partie polityczne oraz wyborcy mog# wykonywa% czynno"ci okre"lone w ustawie od dnia og$oszenia postanowienia, o którym mowa w § 1, z zastrze!eniem postanowie' art. 80. Czynno"ci podj&te przed tym terminem s# niewa!ne. § 3. Agitacj& wyborcz# prowadzi si& na zasadach, w formach, w czasie i w miejscach, okre"lonych przepisami kodeksu. Art. 85. Bez uprzedniej zgody pe$nomocnika wyborczego komitetu wyborczego zakazana jest ka!da forma agitacji wyborczej polegaj#ca na organizowaniu wieców wyborczych kandydatów, rozpowszechnianiu programów wyborczych kandydatów lub komitetów wyborczych oraz ich materia$ów propagandowych o charakterze reklamy rozpowszechnianej dla celów kampanii wyborczej za pomoc# "rodków masowego przekazu, plakatów, broszur i ulotek o masowym nak$adzie oraz infolinii o bezp$atnym dost&pie. Art. 86. § 1. Zakazuje si& komitetom wyborczym, kandydatom oraz wyborcom prowadz#cym agitacj& na rzecz komitetów wyborczych lub kandydatów organizowania podczas kampanii wyborczej loterii fantowych, innego rodzaju gier losowych oraz konkursów, w których wygranymi s# nagrody pieni&!ne lub przedmioty o warto"ci wy!szej ni! warto"% przedmiotów zwyczajowo u!ywanych w celach reklamowych lub promocyjnych. § 2. Zabronione jest podawanie oraz dostarczanie, w ramach prowadzonej kampanii wyborczej, napojów alkoholowych nieodp$atnie lub po cenach sprzeda!y netto mo!liwych do uzyskania, nie wy!szych od cen nabycia lub kosztów wytworzenia. Art. 87. § 1. Materia$y wyborcze powinny zawiera% wyra(ne oznaczenie, od kogo pochodz#. § 2. Materia$y wyborcze zawieraj#ce oznaczenie komitetu wyborczego, od którego pochodz#, podlegaj# ochronie prawnej. Art. 88. § 1. Na "cianach budynków, ogrodzeniach, latarniach, urz#dzeniach energetycznych, telekomunikacyjnych i innych mo!na umieszcza% plakaty i has$a wyborcze wy$#cznie po uzyskaniu zgody w$a"ciciela lub zarz#dcy nieruchomo"ci. § 2. Przy ustawianiu w$asnych urz#dze' og$oszeniowych w celu prowadzenia kampanii wyborczej nale!y stosowa% obowi#zuj#ce przepisy porz#dkowe. Przepis art. 87 stosuje si& odpowiednio. § 3. Plakaty i has$a wyborcze nale!y umieszcza% w taki sposób, aby mo!na je by$o usun#% bez powodowania szkód. § 4. Zabrania si& umieszczania plakatów i hase$ wyborczych o powierzchni wi&kszej ni! 3m2. § 5. Policja (stra! gminna) jest obowi#zana usuwa% plakaty i has$a, których sposób umieszczenia mo!e zagra!a% !yciu lub zdrowiu ludzi albo bezpiecze'stwu mienia b#d( bezpiecze'stwu w ruchu drogowym. § 6. Plakaty i has$a wyborcze oraz urz#dzenia og$oszeniowe ustawione w celu prowadzenia kampanii wyborczej pe$nomocnicy wyborczy komitetów wyborczych obowi#zani s# usun#% w terminie 30 dni po dniu wyborów. § 7. Wójt (burmistrz, prezydent miasta) postanawia o usuni&ciu plakatów i hase$ wyborczych oraz urz#dze' og$oszeniowych nieusuni&tych przez obowi#zanych do tego w terminie, o którym mowa w § 6. Koszty usuni&cia ponosz# obowi#zani. Art. 89. § 1. Je!eli rozpowszechniane, w tym równie! w prasie w rozumieniu prawa prasowego, materia$y wyborcze, a w szczególno"ci plakaty, ulotki, has$a i wypowiedzi lub inne formy prowadzonej w okresie kampanii wyborczej agitacji, zawieraj# informacje nieprawdziwe, kandydat lub pe$nomocnik wyborczy zainteresowanego komitetu wyborczego ma prawo wnie"% do s#du okr&gowego wniosek o wydanie orzeczenia: 1) zakazu rozpowszechniania takich informacji; 2) przepadku materia$ów wyborczych zawieraj#cych takie informacje; 3) nakazania sprostowania takich informacji;
§ 2.

29

4) nakazania publikacji odpowiedzi na stwierdzenia naruszaj#ce dobra osobiste; 5) nakazania przeproszenia osoby, której dobra osobiste zosta$y naruszone; 6) nakazania uczestnikowi post&powania wp$acenia kwoty do 10.000 z$otych na

rzecz organizacji po!ytku publicznego. S#d okr&gowy rozpoznaje wniosek, o którym mowa w § 1, w ci#gu 24 godzin w post&powaniu nieprocesowym. S#d mo!e rozpozna% spraw& w przypadku usprawiedliwionej nieobecno"ci wnioskodawcy lub uczestnika post&powania, którzy o terminie rozprawy zostali prawid$owo powiadomieni. Postanowienie ko'cz#ce post&powanie w sprawie s#d niezw$ocznie dor&cza wraz z uzasadnieniem osobie zainteresowanej, o której mowa w § 1, i zobowi#zanemu do wykonania postanowienia s#du. § 3. Na postanowienie s#du okr&gowego przys$uguje w ci#gu 24 godzin za!alenie do s#du apelacyjnego, który rozpoznaje je w ci#gu 24 godzin. Od postanowienia s#du apelacyjnego nie przys$uguje "rodek prawny i podlega ono natychmiastowemu wykonaniu. § 4. Publikacja sprostowania, odpowiedzi lub przeprosin nast&puje najpó(niej w ci#gu 48 godzin, na koszt zobowi#zanego. W orzeczeniu s#d wskazuje pras& w rozumieniu prawa prasowego, w której nast#pi% ma publikacja, oraz termin publikacji. § 5. W razie odmowy lub niezamieszczenia sprostowania, odpowiedzi lub przeprosin przez zobowi#zanego w sposób okre"lony w postanowieniu s#du, s#d na wniosek zainteresowanego zarz#dza opublikowanie sprostowania, odpowiedzi lub przeprosin w trybie egzekucyjnym na koszt zobowi#zanego. § 6. W sprawach, o których mowa w § 1, 4 i 5 przepisu art. 84 § 1 nie stosuje si&. Art. 90. Informacje, komunikaty, apele i has$a wyborcze, og$aszane w prasie drukowanej lub w telewizji b#d( radiu na koszt komitetów wyborczych, partii politycznej lub organizacji popieraj#cych kandydatów, a tak!e na koszt samych kandydatów, musz# zawiera% wskazanie, przez kogo s# op$acane i od kogo pochodz#. Odpowiedzialnym za umieszczenie tego wskazania jest redaktor w rozumieniu przepisów Prawa prasowego. Art. 91. Wykonanie uprawnie' wynikaj#cych z niniejszej ustawy nie ogranicza mo!liwo"ci dochodzenia przez osoby pokrzywdzone lub poszkodowane uprawnie' na podstawie przepisów innych ustaw, a w szczególno"ci Kodeksu karnego, Kodeksu cywilnego i Prawa prasowego, wobec osób, których dzia$anie lub zaniechania w toku kampanii wyborczej naruszy$o cudze dobra osobiste lub maj#tkowe. Art. 92. Wójt lub burmistrz (prezydent miasta) niezw$ocznie po rozpocz&ciu kampanii wyborczej wyznaczy na obszarze gminy (miasta) odpowiedni# liczb& miejsc przeznaczonych na bezp$atne umieszczanie urz&dowych obwieszcze' wyborczych i plakatów komitetów wyborczych oraz poda wykaz tych miejsc do wiadomo"ci publicznej. Art. 93. W okresie od zako'czenia kampanii wyborczej a! do zako'czenia g$osowania zabrania si& podawania do publicznej wiadomo"ci wyników przedwyborczych bada' (sonda!y) opinii publicznej dotycz#cych przewidywanych zachowa' wyborczych i wyników wyborów oraz wyników sonda!y wyborczych przeprowadzanych w dniu g$osowania. Art. 94. § 1. Ka!dy wyborca mo!e agitowa% na rzecz kandydatów, a tak!e zbiera% podpisy popieraj#ce zg$oszenia kandydatów, po uzyskaniu pisemnej zgody pe$nomocnika wyborczego komitetu wyborczego. § 2. Podpisy popieraj#ce zg$oszenia, o których mowa w § 1, mo!na zbiera% w miejscu, czasie i w sposób wykluczaj#cy stosowanie jakichkolwiek nacisków zmierzaj#cych do ich wymuszenia.
§ 2.

Rozdzia! 10 Kampania wyborcza w programach radia i telewizji
Art. 95. § 1. Komitety wyborcze maj# prawo prowadzenia agitacji wyborczej w programach

radiowych i telewizyjnych, w formach audycji wyborczych i og$osze' wyborczych.

30

§ 2. W wyborach ponownych kampani& wyborcz# prowadzi si&, je!eli przeprowadza si& g$osowanie. Art. 96. § 1. Telewizja Polska Spó$ka Akcyjna i Polskie Radio Spó$ka Akcyjna zapewniaj# Pa'stwowej Komisji Wyborczej w okresie od zarz#dzenia wyborów mo!liwo"% nieodp$atnego przedstawiania w programach ogólnokrajowych telewizyjnych i radiowych informacji, wyja"nie' i komunikatów zwi#zanych z zarz#dzonymi wyborami i obowi#zuj#cymi przepisami prawa wyborczego. § 2. Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji, po porozumieniu z Pa'stwow# Komisj# Wyborcz# i zarz#dami Telewizji Polskiej i Polskiego Radia, okre"li, w drodze rozporz#dzenia, tryb post&powania w sprawach, o których mowa w § 1. Art. 97. § 1. Je!eli przepisy szczególne kodeksu tak stanowi#, komitetom wyborczym, których listy kandydatów zosta$y zarejestrowane, przys$uguje, w okresie od 15 dnia przed dniem wyborów do dnia zako'czenia kampanii wyborczej, prawo do nieodp$atnego rozpowszechniania audycji wyborczych przez "Telewizji Polskiej - Spó$ka Akcyjna" i przez spó$ki publicznej radiofonii regionalnej, zwane dalej "Telewizj# Polsk#" i "Polskim Radiem", na ich koszt. § 2. Przez poj&cie nieodp$atnego rozpowszechniania rozumie si& zarówno rejestracj& i emisj& wyst#pie' przedstawicieli komitetów wyborczych b#d( kandydatów, jak i rejestracj& oraz emisj& audycji wyborczych przygotowanych przez komitety wyborcze. § 3. Audycj# wyborcz# jest cz&"% programu radiowego lub telewizyjnego, niepochodz#ca od nadawcy, rozpowszechniana nieodp$atnie, stanowi#ca odr&bn# ca$o"% ze wzgl&du na tre"% lub form&, umo!liwiaj#ca wykorzystanie przez komitet wyborczy przys$uguj#cego mu czasu antenowego przeznaczonego na prowadzenie agitacji wyborczej. § 4. Czas antenowy przys$uguj#cy jednemu komitetowi wyborczemu nie mo!e by% odst&powany innemu komitetowi wyborczemu. Art. 98. § 1. Niezale!nie od czasu przyznanego na nieodp$atne rozpowszechnianie audycji wyborczych ka!dy komitet wyborczy mo!e, od dnia rozpocz&cia kampanii wyborczej do dnia zako'czenia kampanii wyborczej, odp$atnie rozpowszechnia% audycje wyborcze w programach publicznych i niepublicznych nadawców radiowych i telewizyjnych w formie og$osze' wyborczych. § 2. Publiczni nadawcy nie mog# odmówi% rozpowszechniania, na jednakowych warunkach dla wszystkich komitetów wyborczych korzystaj#cych z uprawnienia wynikaj#cego z § 1, og$osze' wyborczych. § 3. Og$oszeniem wyborczym jest reklama w rozumieniu art. 4 pkt 6 ustawy z dnia 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji (Dz. U. z 2004 r. Nr 253, poz. 2531, z pó(n. zm.), przygotowana przez komitet wyborczy i przekazana do emisji w ramach prowadzonej agitacji wyborczej. § 4. Wysoko"% op$at pobieranych za rozpowszechnianie audycji wyborczych, o których mowa w § 1, nie mo!e przekracza% stawek pobieranych za reklamy i musi by% ustalana wed$ug cennika obowi#zuj#cego w dniu zarz#dzenia wyborów. § 5. Do audycji, o których mowa w § 1, stosuje si& przepisy o dzia$alno"ci reklamowej w programach telewizyjnych i radiowych, z zastrze!eniem § 6. § 6. Czas przeznaczony na rozpowszechnianie odp$atnych audycji wyborczych nie jest wliczany do ustalonego odr&bnymi przepisami dopuszczalnego wymiaru czasu emisji reklam. Art. 99. § 1. Nadawcy nie ponosz# odpowiedzialno"ci za tre"% rozpowszechnianych audycji wyborczych i og$osze' wyborczych. § 2. Nadawcy nie mog# odmówi% rozpowszechniania audycji wyborczych i og$osze' wyborczych. § 3. Telewizja Polska ma obowi#zek przeprowadzania debat pomi&dzy przedstawicielami tych komitetów wyborczych w wyborach do Sejmu lub Parlamentu Europejskiego, które zarejestrowa$y swoje listy wyborcze we wszystkich okr&gach wyborczych, a w przypadku wyborów Prezydenta RP pomi&dzy kandydatami. Czasu debat nie wlicza si& do czasu antenowego, o którym mowa w art. 97 oraz do czasu rozpowszechniania odp$atnych audycji wyborczych, o których mowa w art. 98.

31

§ 4. Telewizja Polska i Polskie Radio bez prawomocnego orzeczenia s#du nie mog# ingerowa% w tre"% audycji wyborczych. § 5. Zasady i tryb prowadzenia kampanii wyborczej w programach publicznych i niepublicznych nadawców radiowych i telewizyjnych okre"laj# przepisy szczególne kodeksu.

Rozdzia! 11 Finansowanie wyborów z bud"etu pa#stwa
Wydatki zwi#zane z organizacj# przygotowa' i przeprowadzeniem wyborów pokrywane s# z bud!etu pa'stwa w cz&"ci Rezerwy celowe zgodnie z zasadami okre"lonymi w niniejszym rozdziale. Art. 101. § 1. Z bud!etu pa'stwa pokrywane s# wydatki zwi#zane z: 1) zleconymi do wykonania zadaniami Pa'stwowej Komisji Wyborczej oraz Krajowego Biura Wyborczego przewidzianymi w ustawie; 2) zadaniami komisji wyborczych ni!szego stopnia oraz zapewnieniem ich obs$ugi przez wyznaczone do tych celów organy i jednostki organizacyjne; 3) zadaniami organów administracji rz#dowej oraz podleg$ych im urz&dów centralnych i jednostek organizacyjnych, a tak!e innych organów pa'stwowych; 4) zadaniami przez jednostki samorz#du terytorialnego; 5) refundacj# wydatków, o których mowa w art. 136 § 6. § 2. )rodki finansowe na zadania zlecone wykonywane przez jednostki samorz#du terytorialnego s# przekazywane w terminach umo!liwiaj#cych ich wykonywanie. § 3. Informacj& o wydatkach, o których mowa w § 1 pkt 1-4, Kierownik Krajowego Biura Wyborczego podaje do wiadomo"ci publicznej w terminie 5 miesi&cy od dnia wyborów. § 4. Zasady planowania finansowego oraz realizacji wydatków, o których mowa w § 1 i 2, a tak!e sprawozdawczo"ci finansowej okre"laj# przepisy o finansach publicznych. § 5. W bud!ecie pa'stwa zapewnia si& ponadto corocznie, w ramach rezerwy celowej, "rodki na przeprowadzenie wyborów przedterminowych i uzupe$niaj#cych. § 6. Dysponentem "rodków finansowych, o których mowa w § 1, jest Kierownik Krajowego Biura Wyborczego.
Art. 100.

Rozdzia! 12 Finansowanie kampanii wyborczej
Finansowanie kampanii wyborczej jest jawne. Wydatki ponoszone przez komitety wyborcze w zwi#zku z zarz#dzonymi wyborami s# pokrywane z ich (róde$ w$asnych. Art. 104. § 1. Za gospodark& finansow# komitetu wyborczego odpowiedzialny jest i prowadzi j# jego pe$nomocnik finansowy. § 2. Pe$nomocnikiem finansowym nie mo!e by%: 1) osoba kandyduj#ca w wyborach; 2) pe$nomocnik wyborczy, z zastrze!eniem art. 72 § 9; 3) funkcjonariusz publiczny w rozumieniu art. 115 § 13 Kodeksu karnego. § 3. Mo!na by% pe$nomocnikiem finansowym tylko jednego komitetu wyborczego. Art. 105. Minister w$a"ciwy do spraw finansów publicznych, po zasi&gni&ciu opinii Pa'stwowej Komisji Wyborczej, w drodze rozporz#dzenia, okre"li sposób i tryb prowadzenia rachunkowo"ci przez komitety wyborcze, uwzgl&dniaj#c formy dokumentowania i ewidencji przychodów, wydatków i zobowi#za' finansowych komitetu wyborczego, wzór sprawozdania
Art. 102. Art. 103.

32

wyborczego oraz szczegó$owy zakres zawartych w nim informacji, a tak!e wykaz rodzajów dokumentów, jakie nale!y za$#czy% do sprawozdania, tak aby umo!liwi$y one weryfikacj& podanych w sprawozdaniu informacji, z tym !e w stosunku do komitetu, który utworzony zosta$ wy$#cznie w celu zg$oszenia kandydatów na radnych lub na wójta (burmistrza, prezydenta) w gminie licz#cej do 20.000 mieszka'ców, minister w$a"ciwy do spraw finansów publicznych okre"li uproszczone zasady rachunkowo"ci. Art. 106. § 1. Komitet wyborczy mo!e pozyskiwa% i wydatkowa% "rodki jedynie na cele zwi#zane z wyborami. § 2. Komitet wyborczy mo!e pozyskiwa% i wydatkowa% "rodki od dnia wydania przez w$a"ciwy organ postanowienia o przyj&ciu zawiadomienia, o którym mowa w art. 78. § 3. Zabrania si&: 1) pozyskiwania "rodków przez komitet wyborczy po dniu wyborów; 2) wydatkowania "rodków przez komitet wyborczy po dniu z$o!enia sprawozdania finansowego, o którym mowa w art. 116 § 1. Art. 107. § 1. Zabronione jest przekazywanie "rodków finansowych i warto"ci niepieni&!nych przez jeden komitet wyborczy na rzecz innego komitetu wyborczego oraz wspólne prowadzenie i finansowanie kampanii wyborczej. § 2. Zabronione jest przeprowadzanie przez komitet wyborczy zbiórek publicznych. Art. 108. § 1. )rodki finansowe przekazywane komitetowi wyborczemu partii politycznej mog# pochodzi% wy$#cznie z funduszu wyborczego tej partii, tworzonego na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o partiach politycznych (Dz. U. z 2001 r. Nr 79 z pó(n. zm.). § 2. )rodki finansowe przekazywane koalicyjnemu komitetowi wyborczemu mog# pochodzi% wy$#cznie z tworzonych na podstawie przepisów ustawy, o której mowa w § 1, funduszy wyborczych partii politycznych wchodz#cych w sk$ad koalicji oraz wp$at o których mowa w art. 109 § 3. § 3. )rodki finansowe: 1) komitetu wyborczego organizacji, 2) komitetu wyborczego wyborców - mog# pochodzi% wy$#cznie z wp$at od osób fizycznych oraz kredytów bankowych zaci#ganych wy$#cznie na cele zwi#zane z wyborami. § 4. Komitety wyborcze, o których mowa w § 3, nie mog# przyjmowa% "rodków finansowych pochodz#cych od: 1) osób fizycznych niemaj#cych miejsca zamieszkania na terenie Rzeczypospolitej Polskiej; 2) cudzoziemców, z wyj#tkiem obywateli Unii Europejskiej, maj#cych miejsce zamieszkania na terenie Rzeczypospolitej Polskiej. § 5. Komitet wyborczy kandydata na prezydenta mo!e przyj#% "rodki finansowe zgodnie z przepisami § 3 i 4 oraz pochodz#ce z funduszy wyborczych partii politycznych. § 6. Komitetom wyborczym nie wolno przyjmowa% warto"ci niepieni&!nych, z wyj#tkiem nieodp$atnych us$ug polegaj#cych na rozpowszechnianiu plakatów i ulotek wyborczych przez osoby fizyczne. § 7. Por&czycielem kredytu, o którym mowa w § 3, mo!e by% wy$#cznie osoba fizyczna, z tym !e zobowi#zanie por&czyciela nie mo!e przekroczy% kwoty równej $#cznej sumie wp$at od osoby fizycznej, okre"lonej w art. 109 § 2. Ograniczenie wysoko"ci zobowi#zania por&czyciela nie dotyczy osób wchodz#cych w sk$ad komitetu wyborczego wyborców lub komitetu wyborczego kandydata na prezydenta. Art. 109. § 1. )rodki finansowe komitetu wyborczego s# gromadzone wy$#cznie na jednym rachunku bankowym. Zawiadomienie, o którym mowa w art. 78 stanowi podstaw& do otwarcia rachunku bankowego, dokonania wpisu do Rejestru Gospodarki Narodowej (REGON) oraz nadania numeru identyfikacji podatkowej (NIP) na zasadach okre"lonych w przepisach o ewidencji i identyfikacji podatników i p$atników. § 2. +#czna suma wp$at od osoby fizycznej na rzecz komitetu wyborczego nie mo!e przekracza% 15-krotno"ci minimalnego wynagrodzenia za prac&, ustalanego na podstawie

33

odr&bnych przepisów, obowi#zuj#cego w dniu poprzedzaj#cym dzie' og$oszenia aktu o zarz#dzeniu wyborów. § 3. Osoba kandyduj#ca w wyborach mo!e wp$aci% na rzecz komitetu wyborczego $#czn# kwot& nie przekraczaj#c# 45-krotno"ci minimalnego wynagrodzenia za prac&, ustalanego na podstawie odr&bnych przepisów, obowi#zuj#cego w dniu poprzedzaj#cym dzie' og$oszenia aktu o zarz#dzeniu wyborów. § 4. W przypadku gdy $#czna suma wp$at od osoby fizycznej na rzecz komitetu wyborczego przekroczy kwoty okre"lone w § 2 i 3, wówczas nadwy!ka sumy ponad dopuszczalny limit podlega przepadkowi na rzecz Skarbu Pa'stwa na zasadach okre"lonych w art. 123. § 5. )rodki finansowe mog# by% wp$acane na rzecz komitetu wyborczego jedynie czekiem, przelewem lub kart# p$atnicz#. § 6. Umowa rachunku bankowego zawarta w imieniu komitetu wyborczego zawiera zastrze!enie o wymaganym ustaw# sposobie dokonywania wp$at na rzecz komitetu wyborczego oraz dopuszczalnym (ródle pozyskiwania "rodków finansowych przez komitet wyborczy, a tak!e o dopuszczalnym terminie dokonywania wp$at. Art. 110. Komitety wyborcze mog# wydatkowa% na kampani& wyborcz# wy$#cznie kwoty ograniczone limitami ustalonymi w przepisach szczególnych kodeksu. Art. 111. Wydatki komitetu wyborczego na kampani& wyborcz# prowadzon# w formach i na zasadach w$a"ciwych dla reklamy, w tym w prasie w rozumieniu przepisów prawa prasowego, nie mog# przekracza% 80 % limitu, o którym mowa w art. 110. Art. 112. Pa'stwowa Komisja Wyborcza, w terminie 7 dni od dnia zarz#dzenia wyborów og$asza w formie komunikatu w Dzienniku Urz&dowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski" i podaje do wiadomo"ci publicznej w dzienniku o zasi&gu ogólnokrajowym liczb& wyborców uj&tych w rejestrach wyborców na terenie ca$ego kraju wed$ug stanu na koniec kwarta$u poprzedzaj#cego dzie' og$oszenia postanowienia o zarz#dzeniu wyborów. Art. 113. § 1. W przypadku uzyskania nadwy!ki pozyskanych "rodków na cele kampanii wyborczej nad poniesionymi wydatkami komitet wyborczy partii politycznej przekazuje j# na fundusz wyborczy tej partii. § 2. W przypadku uzyskania nadwy!ki pozyskanych "rodków na cele kampanii wyborczej nad poniesionymi wydatkami koalicyjny komitet wyborczy partii politycznych przekazuje j# na fundusze wyborcze partii wchodz#cych w sk$ad koalicji w proporcji ustalonej w umowie koalicyjnej, a w razie braku stosownych postanowie' w umowie - na rzecz organizacji po!ytku publicznego. Informacj& o przekazaniu na rzecz organizacji po!ytku publicznego nadwy!ki przekraczaj#cej kwot& 1.000 z$ pe$nomocnik finansowy podaje do wiadomo"ci publicznej w dzienniku o zasi&gu ogólnokrajowym w terminie 7 dni od dnia jej przekazania. § 3. W przypadku uzyskania nadwy!ki pozyskanych "rodków na cele kampanii wyborczej nad poniesionymi wydatkami przez komitety wyborcze, o których mowa w art. 71, 72 § 7 i 73, komitety te przekazuj# j# na rzecz organizacji po!ytku publicznego. Informacj& o przekazaniu nadwy!ki przekraczaj#cej kwot& 1.000 z$ pe$nomocnik finansowy podaje do wiadomo"ci publicznej, w terminie 7 dni od dnia jej przekazania, w dzienniku o zasi&gu wojewódzkim, a w przypadku komitetu wyborczego, o którym mowa w art. 71 § 4, art. 72 § 1 i art. 73, w dzienniku o zasi&gu ogólnokrajowym. § 4. Wysoko"% nadwy!ki ustala si& po wydaniu przez w$a"ciwy organ ostatecznego postanowienia o przyj&ciu b#d( odrzuceniu sprawozdania finansowego, z uwzgl&dnieniem zobowi#za' maj#tkowych, o których mowa w art. 81 § 2. § 5. Przekazanie nadwy!ki nast&puje w terminie 14 dni od dnia: 1) dor&czenia postanowienia o przyj&ciu sprawozdania finansowego albo 2) bezskutecznego up$ywu terminu do wniesienia skargi lub odwo$ania, o których mowa w art. 119, albo 3) uprawomocnienia si& orzeczenia wydanego przez s#d - w wypadku z$o!enia skargi lub odwo$ania, o których mowa w art. 119, albo 4) uprawomocnienia si& wydanego przez s#d orzeczenia w sprawie przepadku na rzecz Skarbu Pa'stwa korzy"ci maj#tkowych przyj&tych przez komitet

34

wyborczy z naruszeniem przepisów ustawy - w wypadku, o którym mowa w art. 123 § 4. Art. 114. Wszelkie wezwania i informacje pisemne dostarczane przez komitet wyborczy wyborców, maj#ce na celu pozyskanie "rodków na cele pozyskanie "rodków na wybory, musz# zawiera% informacj& o tre"ci przepisów art. 108 § 3-6, art. 109 § 3, art. 123 § 1, art. 515 pkt 7 i art. 517. Art. 115. § 1. Do finansowania komitetów wyborczych partii politycznych w sprawach nieuregulowanych w niniejszej ustawie stosuje si& przepisy ustawy o partiach politycznych. § 2. Od dnia przyj&cia przez Pa'stwow# Komisj& Wyborcz# zawiadomienia, o którym mowa odpowiednio w art. 69 § 2 albo art. 70 § 7, do dnia wyborów partia polityczna, która samodzielnie utworzy$a komitet wyborczy lub wchodzi w sk$ad koalicji wyborczej, mo!e prowadzi% i finansowa% wszelk# agitacj& na rzecz upowszechniania celów programowych partii politycznej, wy$#cznie na zasadach, w formach, w czasie i w miejscach okre"lonych ustaw#. Art. 116. § 1. Pe$nomocnik finansowy, w terminie 4 miesi&cy od dnia wyborów, przedk$ada organowi, któremu komitet z$o!y$ zawiadomienie o utworzeniu komitetu sprawozdanie o przychodach, wydatkach i zobowi#zaniach finansowych komitetu, w tym o uzyskanych kredytach bankowych i warunkach ich uzyskania zwane dalej "sprawozdaniem wyborczym". § 2. Je!eli sprawozdanie, o którym mowa w § 1 przedk$adane jest Pa'stwowej Komisji Wyborczej do sprawozdania do$#cza si& opini& bieg$ego rewidenta wraz z raportem. § 3. W przypadku wyborów ponownych sprawozdanie finansowe sk$ada si& w$a"ciwemu komisarzowi wyborczemu. § 4. Opinii bieg$ego rewidenta i raportu nie sporz#dza si&, je!eli pe$nomocnik finansowy w terminie 30 dni od dnia wyborów zawiadomi w$a"ciwy organ wyborczy, !e komitet wyborczy nie mia$ przychodów, nie poniós$ wydatków ani nie ma zobowi#za' finansowych. § 5. Bieg$ego rewidenta, o którym mowa w § 2, wybiera Pa'stwowa Komisja Wyborcza spo"ród kandydatów zg$oszonych przez Krajow# Rad& Bieg$ych Rewidentów w liczbie uzgodnionej z Pa'stwow# Komisj# Wyborcz#. § 6. Komisarz wyborczy badaj#c sprawozdanie mo!e zleca% sporz#dzenie przez bieg$ego rewidenta ekspertyz lub opinii i raportów. § 7. Koszty sporz#dzenia opinii i raportu, o których mowa w § 2 i § 6, pokrywane s# z bud!etu pa'stwa w cz&"ci Bud!et, finanse publiczne i instytucje finansowe. Art. 117. § 1. Sprawozdania wyborcze komitetów wyborczych utworzonych dla wyborów do Sejmu, Senatu, Parlamentu Europejskiego oraz dla wyborów Prezydenta RP Pa'stwowa Komisja Wyborcza og$asza w Dzienniku Urz&dowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski" w ci#gu miesi#ca od up$ywu terminu, o którym mowa w art. 116 § 1. Pozosta$e sprawozdania przedk$adane Pa'stwowej Komisji Wyborczej podawane s# przez ni# do wiadomo"ci publicznej w Biuletynie Informacji Publicznej, a sprawozdania finansowe przedk$adane komisarzowi wyborczemu s# udost&pniane przez niego na wniosek zainteresowanych podmiotów. Komisarz wyborczy podaje do publicznej wiadomo"ci, w formie komunikatu w dzienniku o zasi&gu co najmniej wojewódzkim, informacj& o miejscu, czasie i sposobie ich udost&pniania do wgl#du. § 2. Wykaz wp$at od osób fizycznych na rzecz komitetu wyborczego wyborców Pa'stwowa Komisja Wyborcza udost&pnia do wgl#du na wniosek, w trybie i na zasadach okre"lonych przepisami ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2002 r. Nr 101, poz. 926, z pó(n. zm.). § 3. Pozosta$e rodzaje dokumentów za$#czone do sprawozda' wyborczych udost&pniane s# do wgl#du podmiotom wymienionym w art. 118 § 5 w okresie przewidzianym na z$o!enie zastrze!enia do sprawozda' wyborczych. Art. 118. § 1. Organ, któremu z$o!ono sprawozdanie finansowe, w terminie 4 miesi&cy od dnia z$o!enia sprawozdania wyborczego: 1) przyjmuje sprawozdanie bez zastrze!e'; 2) przyjmuje sprawozdanie, wskazuj#c na jego uchybienia, albo

35

3) odrzuca sprawozdanie w wypadku stwierdzenia: a) pozyskania lub wydatkowania "rodków komitetu wyborczego

z naruszeniem przepisów art. 106 albo limitu, o którym mowa w art. 110, b) przeprowadzania zbiórek publicznych wbrew zakazowi, o którym mowa w art. 107 § 2, c) przyj&cia przez komitet wyborczy partii politycznej albo koalicyjny komitet wyborczy "rodków finansowych pochodz#cych z innego (ród$a ni! Fundusz Wyborczy, d) przekazania komitetowi wyborczemu wyborców lub komitetowi wyborczemu organizacji albo przyj&cia przez te komitety "rodków finansowych lub warto"ci niepieni&!nych z naruszeniem przepisów art. 108 § 3-7, e) przyj&cia przez komitet wyborczy partii politycznej albo koalicyjny komitet wyborczy warto"ci niepieni&!nych z naruszeniem przepisu art. 108 § 6. § 2. W razie zaistnienia w#tpliwo"ci co do prawid$owo"ci sprawozdania wyborczego w$a"ciwy organ wyborczy wzywa komitet wyborczy do usuni&cia wad sprawozdania lub udzielenia wyja"nie' w okre"lonym terminie. § 3. Organ wyborczy, badaj#c sprawozdanie wyborcze, mo!e zleca% sporz#dzenie ekspertyz lub opinii. § 4. Organ wyborczy, badaj#c sprawozdanie wyborcze, mo!e !#da% od organów pa'stwowych, a w szczególno"ci od organów podatkowych informacji, oraz dokumentów dotycz#cych gospodarki finansowej komitetu wyborczego, którego sprawozdanie jest badane. § 5. W terminie 14 dni od dnia og$oszenia sprawozdania wyborczego: 1) partie polityczne, 2) komitety wyborcze, które bra$y udzia$ w danych wyborach, 3) stowarzyszenia i fundacje, które w swoich statutach przewiduj# dzia$ania zwi#zane z analiz# finansowania kampanii wyborczych - mog# zg$asza% do Pa'stwowej Komisji Wyborczej umotywowane pisemne zastrze!enia do sprawozda' wyborczych komitetów wyborczych. § 6. W$a"ciwy organ wyborczy w terminie 60 dni od dnia zg$oszenia zastrze!enia, o którym mowa w § 5, udziela pisemnej odpowiedzi na zastrze!enie. Art. 119. § 1. W wypadku odrzucenia sprawozdania wyborczego komitetu wyborczego przez Pa'stwow# Komisj& Wyborcz# pe$nomocnik finansowy ma prawo, w terminie 14 dni od dnia dor&czenia postanowienia o odrzuceniu sprawozdania, wnie"% do S#du Najwy!szego skarg& na postanowienie Pa'stwowej Komisji Wyborczej w przedmiocie odrzucenia sprawozdania. § 2. S#d Najwy!szy rozpatruje skarg& i wydaje w tej sprawie orzeczenie w terminie 60 dni od dnia dor&czenia skargi. Orzeczenie dor&cza si& pe$nomocnikowi finansowemu i Pa'stwowej Komisji Wyborczej. § 3. Rozpatrzenie skargi przez S#d Najwy!szy nast&puje w sk$adzie 7 s&dziów, w post&powaniu nieprocesowym. § 4. Od orzeczenia S#du Najwy!szego nie przys$uguje "rodek prawny. § 5. W przypadku odrzucenia sprawozdania finansowego komitetu wyborczego przez komisarza wyborczego pe$nomocnik finansowy ma prawo, w terminie 14 dni od dnia dor&czenia postanowienia o odrzuceniu sprawozdania, wnie"% do s#du okr&gowego odwo$anie od postanowienia. Rozpoznanie odwo$ania przez s#d okr&gowy nast&puje w post&powaniu nieprocesowym w terminie miesi#ca od dnia dor&czenia odwo$ania. Od orzeczenia s#du okr&gowego nie przys$uguje "rodek prawny. § 6. Je!eli S#d Najwy!szy albo s#d okr&gowy uzna skarg& pe$nomocnika finansowego za zasadn#, odpowiednio Pa'stwowa Komisja Wyborcza albo komisarz wyborczy niezw$ocznie postanawia o przyj&ciu sprawozdania wyborczego.

36

§ 7. Po bezskutecznym up$ywie terminu do wniesienia skargi, o której mowa w § 1, lub odwo$ania, o którym mowa w § 5, albo po wydaniu orzeczenia, o którym mowa w § 2 lub 5, uznaj#cego odwo$anie lub skarg& pe$nomocnika finansowego za niezasadne, organ, któremu przed$o!ono sprawozdanie finansowe, przekazuje postanowienie o jego odrzuceniu naczelnikowi urz&du skarbowego w$a"ciwemu miejscowo ze wzgl&du na siedzib& komitetu wyborczego. Art. 120. Pa'stwowa Komisja Wyborcza og$asza w Dzienniku Urz&dowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski" oraz podaje do wiadomo"ci publicznej, w formie komunikatu, informacj& o przyj&tych i odrzuconych sprawozdaniach wyborczych komitetów wyborczych. Art. 121. § 1. W razie niez$o!enia w terminie sprawozdania wyborczego przez: 1) komitet wyborczy partii politycznej - partii politycznej nie przys$uguje prawo do dotacji, o której mowa w art. 124 lub 125, oraz prawo do subwencji, o której mowa w art. 28 ustawy o partiach politycznych; 2) koalicyjny komitet wyborczy - partii politycznej wchodz#cej w sk$ad koalicji wyborczej nie przys$uguje prawo do dotacji, o której mowa w art. 124 lub art. 125, oraz prawo do subwencji, o której mowa w art. 28 ustawy o partiach politycznych; 3) komitet wyborczy wyborców - nie przys$uguje mu prawo do dotacji, o której mowa w art. 124 lub 125. § 2. Do sprawozdania z$o!onego po terminie stosuje si& odpowiednio przepisy art. 116-119. Art. 122. § 1. W razie odrzucenia przez Pa'stwow# Komisj& Wyborcz# sprawozdania wyborczego lub odrzucenia skargi, o której mowa w art. 119 § 1, przys$uguj#ca komitetowi wyborczemu dotacja, o której mowa w art. 124 lub 125, pomniejszona zostaje o kwot& stanowi#c# równowarto"% trzykrotno"ci wysoko"ci "rodków pozyskanych lub wydatkowanych z naruszeniem przepisów, o których mowa w art. 118 § 1 pkt 3. § 2. W razie odrzucenia przez Pa'stwow# Komisj& Wyborcz# sprawozdania wyborczego lub odrzucenia skargi, o której mowa w art. 119 § 1, przys$uguj#ca partii politycznej, która utworzy$a komitet wyborczy partii politycznej albo koalicyjny komitet wyborczy, subwencja, o której mowa w art. 28 i art. 29 ustawy o partiach politycznych, pomniejszona zostaje o kwot& stanowi#c# równowarto"% trzykrotno"ci wysoko"ci "rodków pozyskanych lub wydatkowanych z naruszeniem przepisów, o których mowa w art. 118 § 1 pkt 3. § 3. Pomniejszenie wysoko"ci dotacji lub subwencji, o którym mowa w § 1 i 2, nie mo!e przekracza% 75 % wysoko"ci dotacji ustalonej na zasadach okre"lonych w art. 124 § 3 i 4 albo w art. 125 § 2 i 3 lub 75 % wysoko"ci subwencji ustalonej na zasadach okre"lonych w art. 28 i art. 29 ustawy o partiach politycznych. Art. 123. § 1. Korzy"ci maj#tkowe przyj&te przez komitet wyborczy z naruszeniem przepisów ustawy podlegaj# przepadkowi na rzecz Skarbu Pa'stwa. Je!eli korzy"% maj#tkowa zosta$a zu!yta lub utracona, przepadkowi podlega jej równowarto"%. § 2. Przepis § 1 nie dotyczy korzy"ci maj#tkowych przekazanych komitetowi wyborczemu z naruszeniem przepisów ustawy, których komitet wyborczy nie przyj#$ lub które zwróci$ w terminie 30 dni od dnia przekazania. § 3. Przepis § 1 nie dotyczy korzy"ci maj#tkowych przekazanych komitetowi wyborczemu z naruszeniem przepisów ustawy, które to korzy"ci lub ich równowarto"% zosta$y, w terminie 14 dni od dnia dor&czenia komitetowi wyborczemu postanowienia o przyj&ciu lub o odrzuceniu jego sprawozdania wyborczego, a w przypadku z$o!enia skargi lub odwo$ania, o których mowa w art. 119 § 1 i § 5 - w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia si& orzeczenia wydanego przez w$a"ciwy s#d, dobrowolnie wp$acone na konto urz&du skarbowego w$a"ciwego dla siedziby komitetu. Korzy"ci maj#tkowe o charakterze niepieni&!nym komitet wyborczy przekazuje temu urz&dowi skarbowemu. Potwierdzenie przekazania korzy"ci maj#tkowej lub jej równowarto"ci komitet wyborczy przedstawia w$a"ciwemu organowi wyborczemu. § 4. Przyj&cie korzy"ci maj#tkowych z naruszeniem przepisów ustawy stwierdza w$a"ciwy organ wyborczy, w postanowieniu o przyj&ciu lub o odrzuceniu sprawozdania wyborczego.

37

§ 5. W przypadku niewykonania czynno"ci, o których mowa w § 3 zdanie pierwsze i drugie, albo jednej z tych czynno"ci naczelnik urz&du skarbowego w$a"ciwy miejscowo dla siedziby komitetu wyborczego, na wniosek Pa'stwowej Komisji Wyborczej lub komisarza wyborczego, wyst&puje do s#du przeciwko podmiotom, o których mowa w art. 81 § 1, o orzeczenie przepadku korzy"ci maj#tkowej lub jej równowarto"ci oraz wydanie tej korzy"ci maj#tkowej lub zap$at& jej równowarto"ci. § 6. S#dem w$a"ciwym do orzekania w sprawach, o których mowa w § 1, jest s#d okr&gowy w$a"ciwy ze wzgl&du na siedzib& organu skarbowego, o którym mowa w § 5. § 7. Egzekucja korzy"ci maj#tkowej lub jej równowarto"ci nast&puje w trybie przepisów o post&powaniu egzekucyjnym w administracji. Organem egzekucyjnym jest naczelnik urz&du skarbowego, o którym mowa w § 5. § 8. Przej&te rzeczy ruchome, wierzytelno"ci i inne prawa maj#tkowe naczelnik urz&du skarbowego spieni&!a wed$ug przepisów o egzekucji nale!no"ci pieni&!nych w post&powaniu egzekucyjnym w administracji. Art. 124. § 1. Partii politycznej, której komitet wyborczy uczestniczy$ w wyborach, partii politycznej wchodz#cej w sk$ad koalicji wyborczej, a tak!e komitetowi wyborczemu wyborców uczestnicz#cych w wyborach do Sejmu i Senatu przys$uguje prawo do dotacji z bud!etu pa'stwa, zwanej dalej "dotacj# podmiotow#", za ka!dy uzyskany mandat pos$a i senatora. Wydatki zwi#zane z dotacj# podmiotow# pokrywane s# z bud!etu pa'stwa w cz&"ci Bud!et, finanse publiczne i instytucje finansowe. § 2. Wysoko"% dotacji podmiotowej za uzyskany mandat oblicza si& dziel#c przez 560 sum& wydatków uwidocznion# w sprawozdaniach wyborczych komitetów wyborczych, które uzyska$y co najmniej jeden mandat w wyborach. Wydatki uwidocznione w sprawozdaniach wyborczych przyjmuje si& do oblicze' do wysoko"ci nie wy!szej ni! limit, o którym mowa w art. 110, przypadaj#cy danemu komitetowi wyborczemu. § 3. Wysoko"% dotacji podmiotowej oblicza si& wed$ug wzoru:

gdzie poszczególne symbole oznaczaj#: Dp - wysoko"% przys$uguj#cej dotacji podmiotowej, W - sum& wydatków na kampani& wyborcz# komitetów wyborczych (do wysoko"ci przys$uguj#cych komitetom wyborczym limitów), które uzyska$y co najmniej 1 mandat, M - liczb& mandatów pos$ów i senatorów uzyskanych przez dany komitet wyborczy. § 4. Dotacja podmiotowa przys$uguje wy$#cznie do wysoko"ci wydatków uwidocznionej w sprawozdaniu wyborczym. § 5. Dotacja podmiotowa przys$uguje w wysoko"ci, o której mowa w § 2-4, tak!e za ka!dy mandat pos$a i senatora uzyskany w wyborach ponownych do Sejmu i do Senatu oraz w wyborach uzupe$niaj#cych do Senatu. § 6. Dotacj& podmiotow# przys$uguj#c# partii politycznej wchodz#cej w sk$ad koalicji wyborczej dzieli si& na rzecz partii wchodz#cych w sk$ad tej koalicji w proporcjach okre"lonych w umowie zawi#zuj#cej koalicj& wyborcz#. Proporcje okre"lone w tej umowie nie mog# by% zmienione. Je!eli partie polityczne wchodz#ce w sk$ad koalicji wyborczej nie okre"li$y w umowie zawi#zuj#cej koalicj& proporcji, nie przys$uguje im prawo do dotacji podmiotowej. § 7. Przekazania dotacji podmiotowej na wskazany przez podmioty, o których mowa w § 1, rachunek bankowy dokonuje minister w$a"ciwy do spraw finansów publicznych na podstawie informacji Pa'stwowej Komisji Wyborczej o uprawnionych do otrzymania dotacji podmiotowej oraz o liczbie mandatów uzyskanych przez dany komitet wyborczy. Dotacja podmiotowa jest wyp$acana w terminie 6 miesi&cy od dnia stwierdzenia wa!no"ci wyborów. § 8. W wypadku podzia$u, po$#czenia albo likwidacji partii politycznych odno"nie do ich prawa do dotacji podmiotowej stosuje si& odpowiednio przepisy art. 37 ustawy o partiach politycznych.

38

§ 1. Partii politycznej, której komitet wyborczy uczestniczy$ w wyborach, partii politycznej wchodz#cej w sk$ad koalicji wyborczej, a tak!e komitetowi wyborczemu wyborców uczestnicz#cym w wyborach do Parlamentu Europejskiego przys$uguje prawo do dotacji z bud!etu pa'stwa, zwanej dalej "dotacj# podmiotow#", za ka!dy uzyskany mandat pos$a do Parlamentu Europejskiego. Wydatki zwi#zane z dotacj# podmiotow# s# pokrywane z bud!etu pa'stwa w cz&"ci Bud!et, finanse publiczne i instytucje finansowe. § 2. Wysoko"% dotacji podmiotowej oblicza si& wed$ug wzoru: W Dp = ---- x M, L gdzie poszczególne symbole oznaczaj#: Dp - wysoko"% przys$uguj#cej dotacji podmiotowej, W - kwot& z$otych równ# liczbie wyborców, którzy oddali g$osy, L - liczb& wybieranych w Rzeczypospolitej Polskiej pos$ów do Parlamentu Europejskiego, M - liczb& mandatów uzyskanych przez dany komitet wyborczy. § 3. Dotacja podmiotowa przys$uguje wy$#cznie do wysoko"ci wydatków uwidocznionej w sprawozdaniu wyborczym, przyj&tym przez Pa'stwow# Komisj& Wyborcz#. § 4. Dotacj& podmiotow# przys$uguj#c# partii politycznej wchodz#cej w sk$ad koalicji wyborczej dzieli si& na rzecz partii wchodz#cych w sk$ad tej koalicji w proporcjach okre"lonych w umowie zawi#zuj#cej koalicj& wyborcz#. Proporcje okre"lone w tej umowie nie mog# by% zmienione. Je!eli partie polityczne wchodz#ce w sk$ad koalicji wyborczej nie okre"li$y w umowie zawi#zuj#cej koalicj& proporcji, to nale!n# koalicji dotacj& podmiotow# ka!dej z nich wyp$aca si& w równych cz&"ciach. § 5. Przekazania dotacji podmiotowej na wskazany przez podmioty, o których mowa w § 1, rachunek bankowy dokonuje minister w$a"ciwy do spraw finansów publicznych na podstawie informacji Pa'stwowej Komisji Wyborczej o uprawnionych do otrzymania dotacji podmiotowej oraz o liczbie mandatów uzyskanych przez dany komitet wyborczy. Dotacja podmiotowa jest wyp$acana w terminie 9 miesi&cy od dnia wyborów. § 6. W przypadku podzia$u, po$#czenia albo likwidacji partii politycznych odno"nie do ich prawa do dotacji podmiotowej stosuje si& odpowiednio przepisy art. 37 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o partiach politycznych.
Art. 125.

Rozdzia! 13 Przepisy szczególne
Wszelkie pisma oraz post&powanie s#dowe i administracyjne w sprawach wyborczych s# wolne od op$at administracyjnych i kosztów s#dowych. Art. 127. Dokumenty wymagane na podstawie przepisów ustawy niesporz#dzone w j&zyku polskim s# sk$adane wraz z t$umaczeniem na j&zyk polski. Art. 128. Ilekro% w ustawie jest mowa o post&powaniu nieprocesowym przed s#dami, stosuje si& w nim przepisy Kodeksu post&powania cywilnego o post&powaniu nieprocesowym. Art. 129. Ilekro% w ustawie jest mowa o obowi#zku podawania do wiadomo"ci publicznej, nale!y przez to rozumie% równie! obowi#zek udost&pnienia w urz&dowym publikatorze teleinformatycznym - Biuletynie Informacji Publicznej. Art. 130. § 1. Dokumenty z wyborów s# przekazywane do archiwów pa'stwowych i mog# by% udost&pniane. § 2. Minister w$a"ciwy do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego, na wniosek Pa'stwowej Komisji Wyborczej z$o!ony po porozumieniu z Naczelnym Dyrektorem Archiwów Pa'stwowych, okre"li, w drodze rozporz#dzenia, sposób przekazywania, przechowywania i udost&pniania dokumentów z wyborów, ze szczególnym uwzgl&dnieniem okresu, po jakim musz# by% one przekazywane do archiwów pa'stwowych, potrzeby ochrony
Art. 126.

39

przekazywanych, przechowywanych materia$ów i zawartych w nich danych oraz podmiotów, którym dokumenty mog# by% udost&pniane. Art. 131. § 1. Ilekro% w ustawie jest mowa o up$ywie terminu do wniesienia skargi, odwo$ania lub innego dokumentu do s#du, organu wyborczego, urz&du gminy, konsula albo kapitana statku, nale!y przez to rozumie% dzie' z$o!enia skargi, odwo$ania lub innego dokumentu w s#dzie, organowi wyborczemu, w urz&dzie gminy, w konsulacie lub kapitanowi statku. § 2. Je!eli koniec terminu wykonania czynno"ci okre"lonej w ustawie przypada na sobot& albo na dzie' ustawowo wolny od pracy, termin up$ywa pierwszego roboczego dnia po tym dniu. § 3. Je!eli ustawa nie stanowi inaczej, czynno"ci wyborcze okre"lone kalendarzem wyborczym oraz czynno"ci, o których mowa w § 1, s# dokonywane w godzinach urz&dowania s#dów, organów wyborczych, urz&dów gmin oraz konsulatów. Art. 132. § 1. Minister w$a"ciwy do spraw finansów publicznych, w drodze rozporz#dzenia, podwy!szy kwot&, o której mowa w art. 176 § 1, w przypadku wzrostu wska(nika cen towarów i us$ug konsumpcyjnych ogó$em o ponad 5 %, w stopniu odpowiadaj#cym wzrostowi tych cen. § 2. Wska(nik wzrostu cen, o którym mowa w § 1, ustala si& na podstawie komunikatu Prezesa G$ównego Urz&du Statystycznego og$aszanego w Dzienniku Urz&dowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski" do 20. dnia pierwszego miesi#ca ka!dego kwarta$u. Art. 133. § 1. W razie zbiegu terminu wyborów do Sejmu i Senatu z wyborami Prezydenta Rzeczypospolitej wybory Prezydenta przeprowadzaj# komisje wyborcze powo$ane dla wyborów do Sejmu. § 2. Przepis § 1 stosuje si& odpowiednio w razie zbiegu terminu wyborów uzupe$niaj#cych do Senatu i wyborów Prezydenta Rzeczypospolitej. § 3. W wypadkach, o których mowa w § 1 i 2, sporz#dza si& oddzielnie protoko$y g$osowania w obwodach oraz protoko$y g$osowania i wyników wyborów.

Dzia! II ORGANY WYBORCZE
Art. 134. § 1. Sta$ymi organami wyborczymi s# Pa'stwowa Komisja Wyborcza oraz komisarze wyborczy. § 2. Organami wyborczymi powo$ywanymi w zwi#zku z zarz#dzonymi wyborami s# okr&gowe, rejonowe i terytorialne komisje wyborcze oraz obwodowe komisje wyborcze.

§ 1. Mo!na by% cz$onkiem tylko jednej komisji wyborczej lub referendalnej. Nie mog# by% cz$onkami komisji osoby kandyduj#ce w wyborach, pe$nomocnicy wyborczy i pe$nomocnicy finansowi komitetów wyborczych oraz m&!owie zaufania. § 2. Cz$onkowie komisji trac# cz$onkostwo w komisji z dniem podpisania zgody na kandydowanie b#d( obj&cia funkcji pe$nomocnika lub m&!a zaufania, o których mowa w § 1. § 3. Cz$onkowie komisji nie mog# prowadzi% kampanii wyborczej na rzecz poszczególnych kandydatów oraz list kandydatów. Art. 136. § 1. Cz$onkom komisji wyborczych przys$uguj#: 1) diety oraz zwrot kosztów podró!y i noclegów; 2) zrycza$towane diety za czas zwi#zany z wykonywaniem zada' cz$onka komisji w przypadku cz$onków okr&gowych i terytorialnych komisji wyborczych oraz za czas zwi#zany z przeprowadzeniem g$osowania oraz ustaleniem wyników g$osowania w przypadku cz$onków obwodowych komisji wyborczych.
Art. 135.

40

§ 2. W przypadku gdy cz$onek okr&gowej lub terytorialnej komisji wyborczej nie bra$ udzia$u we wszystkich posiedzeniach komisji, przys$uguj#ca mu dieta, o której mowa w § 1 pkt 2, ulega obni!eniu proporcjonalnie do liczby posiedze' komisji, w których nie bra$ udzia$u. § 3. Cz$onkom Pa'stwowej Komisji Wyborczej, a tak!e przewodnicz#cym okr&gowych komisji wyborczych, którzy pe$ni# funkcje z urz&du jako komisarze wyborczy, nie przys$uguj# zrycza$towane diety, o których mowa w § 1 pkt 2. § 4. Cz$onkowi obwodowej i terytorialnej komisji wyborczej, w zwi#zku z wykonywaniem zada', przys$uguje do 5 dni zwolnienia od pracy z zachowaniem prawa do "wiadcze' z ubezpieczenia spo$ecznego oraz uprawnie' ze stosunku pracy, z wyj#tkiem prawa do wynagrodzenia. § 5. Osoby wchodz#ce w sk$ad komisji wyborczych korzystaj# z ochrony prawnej przewidzianej dla funkcjonariuszy publicznych i ponosz# odpowiedzialno"% jak funkcjonariusze publiczni. § 6. Cz$onkom komisji wyborczych przys$uguje na podstawie przepisów o zaopatrzeniu z tytu$u wypadków lub chorób zawodowych powsta$ych w szczególnych okoliczno"ciach zaopatrzenie z tytu$u wypadku przy wykonywaniu zada' tych komisji. § 7. Minister w$a"ciwy do spraw administracji publicznej, po zasi&gni&ciu opinii Pa'stwowej Komisji Wyborczej, okre"li, w drodze rozporz#dzenia: 1) wysoko"% oraz szczegó$owe zasady, na których przys$uguj# diety, zwrot kosztów podró!y i noclegów oraz zrycza$towane diety, o których mowa w § 1, 2) warunki obni!ania wysoko"ci diet cz$onków komisji wyborczych w przypadku nieuczestniczenia w wykonywaniu cz&"ci zada' komisji, 3) tryb udzielania dni wolnych od pracy, o których mowa w § 4 - bior#c pod uwag& zakres obowi#zków cz$onków komisji wyborczych.

Rozdzia! 14 Pa#stwowa Komisja Wyborcza
Art. 137.

§ 1. Pa'stwowa Komisja Wyborcza jest sta$ym najwy!szym organem

wyborczym w$a"ciwym w sprawach przeprowadzania wyborów i referendów. § 2. W sk$ad Pa'stwowej Komisji Wyborczej wchodzi:
1) 3 s&dziów Trybuna$u Konstytucyjnego wskazanych przez Prezesa Trybuna$u

Konstytucyjnego 2) 3 s&dziów S#du Najwy!szego wskazanych przez Pierwszego Prezesa S#du Najwy!szego; 3) 3 s&dziów Naczelnego S#du Administracyjnego wskazanych przez Prezesa Naczelnego S#du Administracyjnego. § 3. S&dziów, o których mowa w § 2, powo$uje w sk$ad Pa'stwowej Komisji Wyborczej Prezydent Rzeczypospolitej, w drodze postanowienia. § 4. W sk$ad Pa'stwowej Komisji Wyborczej mo!e wchodzi% lub zosta% powo$any tak!e s&dzia w stanie spoczynku. § 5. Pa'stwowa Komisja Wyborcza wybiera ze swego sk$adu przewodnicz#cego i dwóch zast&pców przewodnicz#cego. § 6. Funkcj& sekretarza Pa'stwowej Komisji Wyborczej pe$ni Kierownik Krajowego Biura Wyborczego, który uczestniczy w jej posiedzeniach z g$osem doradczym. § 7. Postanowienie, o którym mowa w § 3, podaje si& do wiadomo"ci publicznej oraz og$asza w Dzienniku Urz&dowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski”. Art. 138. § 1. Wyga"ni&cie cz$onkostwa w Pa'stwowej Komisji Wyborczej nast&puje wskutek: 1) zrzeczenia si& cz$onkostwa;

41

2) podpisania zgody na kandydowanie na Prezydenta Rzeczypospolitej, pos$a albo na senatora, pos$a do Parlamentu Europejskiego, radnego oraz na wójta, burmistrza lub prezydenta miasta; 3) "mierci cz$onka Komisji; 4) uko'czenia 70 lat przez cz$onka Komisji b&d#cego s&dzi# w stanie spoczynku; 5) odwo$ania przez Prezydenta Rzeczypospolitej na wniosek prezesa, który wskaza$ s&dziego jako cz$onka Komisji. § 2. Uzupe$nienie sk$adu Pa'stwowej Komisji Wyborczej nast&puje w trybie i na zasadach okre"lonych w przepisach o jej powo$aniu. Przepis art. 137 § 7 stosuje si& odpowiednio. Art. 139. § 1. Cz$onkowie Pa'stwowej Komisji Wyborczej pe$ni# swoje funkcje w Komisji niezale!nie od swoich obowi#zków s$u!bowych w ramach pe$nionej funkcji s&dziego. § 2. Osobom wchodz#cym w sk$ad Pa'stwowej Komisji Wyborczej przys$uguje wynagrodzenie miesi&czne ustalane na podstawie kwoty bazowej przyjmowanej do ustalenia wynagrodzenia osób zajmuj#cych kierownicze stanowiska pa'stwowe, z zastosowaniem mno!ników: 1) dla przewodnicz#cego - 3,5; 2) dla zast&pcy przewodnicz#cego - 3,2; 3) dla cz$onków Komisji - 3,0. § 3. Wynagrodzenie, o którym mowa w § 2, przys$uguje niezale!nie od uposa!enia wyp$acanego z tytu$u pe$nionej funkcji s&dziego albo uposa!enia przys$uguj#cego s&dziemu w stanie spoczynku. Art. 140. § 1. Do zada' Pa'stwowej Komisji Wyborczej nale!y: 1) sprawowanie nadzoru nad przestrzeganiem prawa wyborczego oraz prawa o przeprowadzaniu referendum; 2) sprawowanie nadzoru nad prowadzeniem i aktualizowaniem rejestru wyborców oraz sporz#dzaniem spisów wyborców; 3) powo$ywanie okr&gowych komisji wyborczych oraz rozwi#zywanie okr&gowych i obwodowych komisji wyborczych po wykonaniu ich ustawowych zada'; 4) powo$ywanie i odwo$ywanie komisarzy wyborczych; 5) rozpatrywanie skarg na dzia$alno"% okr&gowych komisji wyborczych (referendalnych) oraz komisarzy wyborczych; 6) ustalanie wzorów urz&dowych formularzy oraz druków wyborczych, a tak!e wzorów piecz&ci organów wyborczych ni!szego stopnia; 7) ustalanie i og$aszanie wyników g$osowania i wyników wyborów w zakresie okre"lonym przepisami szczególnymi ustawy; 8) ustalanie i og$aszanie wyników g$osowania i wyników referendum ogólnokrajowego w zakresie okre"lonym przepisami odr&bnych ustaw; 9) podawanie do publicznej wiadomo"ci zbiorczych wyników wyborów do organów stanowi#cych jednostek samorz#du terytorialnego 10) przedstawianie po ka!dych wyborach lub referendum ogólnokrajowym Prezydentowi Rzeczypospolitej, Marsza$kowi Sejmu i Marsza$kowi Senatu oraz Prezesowi Rady Ministrów informacji o realizacji przepisów kodeksu oraz ustaw i ewentualnych propozycji ich zmian; 11) wykonywanie innych zada' okre"lonych w ustawach. § 2. Pa'stwowa Komisja Wyborcza ustala swój regulamin oraz regulaminy okr&gowych, terytorialnych i obwodowych komisji wyborczych, okre"laj#c w nich w szczególno"ci: 1) zasady i tryb pracy; 2) sposób wykonywania zada'; 3) sposób sprawowania nadzoru nad przestrzeganiem prawa wyborczego. Art. 141. § 1. Pa'stwowa Komisja Wyborcza wydaje wytyczne wi#!#ce komisarzy wyborczych i komisje wyborcze ni!szego stopnia oraz wyja"nienia dla organów administracji rz#dowej i organów jednostek samorz#du terytorialnego, a tak!e podleg$ych im jednostek organizacyjnych wykonuj#cych zadania zwi#zane z przeprowadzeniem wyborów, jak i dla komitetów wyborczych oraz nadawców radiowych i telewizyjnych.

42

§ 2. Pa'stwowa Komisja Wyborcza uchyla uchwa$y okr&gowych komisji wyborczych podj&te z naruszeniem prawa lub niezgodne z jej wytycznymi i przekazuje spraw& w$a"ciwej komisji do ponownego rozpoznania b#d( podejmuje rozstrzygni&cie w sprawie. § 3. Pa'stwowa Komisja Wyborcza mo!e utworzy% na czas wyborów swoj# inspekcj& i okre"li% jej zadania lub powierzy% wykonywanie jej zada' inspekcji okr&gowej komisji wyborczej lub inspekcji powo$anej przez komisarza wyborczego. Do osób powo$anych w sk$ad inspekcji stosuje si& odpowiednio przepisy art. 136 § 1 i 4-6. § 4. Minister w$a"ciwy do spraw administracji publicznej, po zasi&gni&ciu opinii Pa'stwowej Komisji Wyborczej, okre"li, w drodze rozporz#dzenia: 1) wysoko"% oraz szczegó$owe zasady, na których przys$uguj# diety, zrycza$towane diety oraz zwrot kosztów podró!y i noclegów osobom powo$anym w sk$ad inspekcji, 2) tryb udzielania dni wolnych od pracy osobom powo$anym w sk$ad inspekcji - bior#c pod uwag& zakres obowi#zków osób powo$anych w sk$ada inspekcji. Pa'stwowa Komisja Wyborcza podejmuje uchwa$y w zakresie swoich ustawowych uprawnie'. Art. 142. § 1. Pa'stwowa Komisja Wyborcza okre"la: 1) warunki i sposób wykorzystania techniki elektronicznej przy: a) ustalaniu wyników g$osowania, b) sporz#dzaniu protoko$ów przez komisje obwodowe, komisje terytorialne, komisje okr&gowe i Pa'stwow# Komisj& Wyborcz#, c) sprawdzaniu pod wzgl&dem zgodno"ci arytmetycznej poprawno"ci ustalenia wyników g$osowania w obwodzie, d) ustalaniu wyników wyborów, 2) tryb przekazywania danych z protoko$ów za po"rednictwem sieci elektronicznego przekazywania danych - uwzgl&dniaj#c konieczno"% zapewnienia warunków bezpiecze'stwa wprowadzania i przetwarzania danych oraz ich przekazywania i odbioru. § 2. Pa'stwowa Komisja Wyborcza zapewnia oprogramowanie dla wykonania czynno"ci, o których mowa w § 1. Art. 143. § 1. Pa'stwowa Komisja Wyborcza publikuje opracowanie statystyczne zawieraj#ce szczegó$owe informacje o wynikach g$osowania i wyborów oraz udost&pnia wyniki g$osowania i wyborów w postaci elektronicznej po kosztach w$asnych. § 2. Pa'stwowa Komisja Wyborcza podaje do publicznej wiadomo"ci, w formie obwieszczenia, zbiorcze wyniki wyborów do rad na obszarze kraju oraz wyborów wójtów, burmistrzów i prezydentów. § 3. Obwieszczenia, o których mowa w § 1, publikuje si& w dzienniku o zasi&gu ogólnokrajowym oraz og$asza w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Art. 144. Pa'stwowa Komisja Wyborcza jest uprawniona do u!ywania piecz&ci urz&dowej w rozumieniu przepisów o piecz&ciach pa'stwowych. )rednica piecz&ci wynosi 35 mm. Art. 145. § 1. Pa'stwowa Komisja Wyborcza wykonuje czynno"ci wynikaj#ce ze sprawowanego nadzoru nad prowadzeniem i aktualizowaniem rejestru wyborców oraz sporz#dzaniem spisów wyborców, a w szczególno"ci: 1) kontroluje prawid$owo"% prowadzenia i aktualizowania rejestru wyborców oraz sporz#dzania spisów wyborców; 2) bada zgodno"% danych rejestru wyborców i spisów wyborców z danymi ewidencji ludno"ci i aktów stanu cywilnego w gminie; 3) wyst&puje z urz&du do w$a"ciwych organów o wykre"lenie z rejestru wyborców lub spisu wyborców osób, które zosta$y wpisane do rejestru lub spisu z naruszeniem przepisów prawa;
§ 5.

43

4) gromadzi i podaje do publicznej wiadomo"ci, nie rzadziej ni! raz na kwarta$, informacj& o liczbie wyborców obj&tych rejestrem wyborców w gminach; 5) podaje do publicznej wiadomo"ci, wed$ug gmin, informacj& o liczbie wyborców wpisanych do spisów wyborców wed$ug stanu na dzie' ich sporz#dzenia dla danych wyborów. § 2. Czynno"ci, o których mowa w § 1, Pa'stwowa Komisja Wyborcza wykonuje przy pomocy Krajowego Biura Wyborczego. Szczegó$owy sposób wykonywania tych czynno"ci, w celu zapewnienia w$a"ciwego ich wykonania, okre"la regulamin Pa'stwowej Komisji Wyborczej. § 3. Minister w$a"ciwy do spraw administracji publicznej okre"li, na wniosek Pa'stwowej Komisji Wyborczej, w drodze rozporz#dzenia, obowi#zki organów prowadz#cych sprawy ewidencji ludno"ci w zapewnieniu Pa'stwowej Komisji Wyborczej wykonania jej zada' zwi#zanych z nadzorem nad prowadzeniem i aktualizowaniem rejestru wyborców oraz sporz#dzaniem spisów wyborców, w tym tryb udost&pniania dokumentów oraz przekazywania informacji o liczbie mieszka'ców uj&tych w ewidencji ludno"ci i liczbie wyborców wpisanych do rejestru wyborców i spisów wyborców oraz zasady i formy wspó$dzia$ania organów administracji rz#dowej z Krajowym Biurem Wyborczym w tym zakresie.

Rozdzia! 15 Komisarze Wyborczy
§ 1. Komisarz wyborczy jest pe$nomocnikiem Pa'stwowej Komisji Wyborczej wyznaczonym na obszar stanowi#cy województwo lub cz&"% jednego województwa. § 2. Pa'stwowa Komisja Wyborcza okre"la w$a"ciwo"% terytorialn# komisarzy wyborczych oraz w$a"ciwo"% rzeczow# w zakresie wykonywania czynno"ci o charakterze ogólnowojewódzkim, z uwzgl&dnieniem zada' zwi#zanych z wyborami do sejmiku województwa oraz zada', o których mowa w art. 147 § 1 pkt 8 i 9. § 3. Komisarzy wyborczych powo$uje w ka!dym województwie w liczbie od 2 do 6 spo"ród s&dziów, na okres 5 lat, Pa'stwowa Komisja Wyborcza na wniosek ministra w$a"ciwego do spraw sprawiedliwo"ci. Ta sama osoba mo!e by% ponownie powo$ana na stanowisko komisarza tylko raz. § 4. Komisarzem wyborczym mo!e by% tak!e s&dzia w stanie spoczynku, nie d$u!ej jednak ni! do uko'czenia 70 lat. § 5. Komisarz wyborczy pe$ni swoj# funkcj& niezale!nie od sprawowania urz&du s&dziego w$a"ciwego s#du. § 6. Funkcja komisarza wyborczego wygasa wskutek "mierci, ustania stosunku s$u!bowego s&dziego, uko'czenia 70 lat przez komisarza b&d#cego s&dzi# w stanie spoczynku lub odwo$ania. Pa'stwowa Komisja Wyborcza odwo$uje komisarza wyborczego przed up$ywem okresu, na jaki zosta$ powo$any, z powodu zrzeczenia si& funkcji lub na wniosek prezesa w$a"ciwego s#du albo na wniosek ministra w$a"ciwego do spraw sprawiedliwo"ci. § 7. W przypadku, o którym mowa w § 4 powo$anie komisarza wyborczego nast&puje w trybie i na zasadach przewidzianych w § 2. § 8. W razie czasowej niemo!no"ci pe$nienia funkcji przez komisarza wyborczego Pa'stwowa Komisja Wyborcza mo!e powierzy% pe$nienie tej funkcji na ten okres innemu komisarzowi wyborczemu lub innej osobie zapewniaj#cej rzetelne wykonanie czynno"ci wyborczych. Art. 147. § 1 . Do zada' komisarza wyborczego nale!y: 1) sprawowanie nadzoru nad przestrzeganiem prawa wyborczego; 2) zapewnianie we wspó$dzia$aniu z organami samorz#du terytorialnego organizacji wyborów do rad na obszarze województwa;
Art. 146.

44

3) powo$ywanie terytorialnych komisji wyborczych oraz rozwi#zywanie terytorialnych i obwodowych komisji wyborczych w wyborach organów samorz#du terytorialnego po wykonaniu ich ustawowych zada'; 4) rozpatrywanie skarg na dzia$alno"% terytorialnych komisji wyborczych; 5) kontrolowanie, w zakresie ustalonym przez Pa'stwow# Komisj& Wyborcz#, prawid$owo"ci sporz#dzania spisów wyborców; 6) podawanie do publicznej wiadomo"ci informacji o sk$adach terytorialnych komisji wyborczych powo$anych na obszarze województwa; 7) udzielanie, w miar& potrzeby, terytorialnym i obwodowym komisjom wyborczym wyja"nie'; 8) ustalanie zbiorczych wyników wyborów do rad przeprowadzonych na obszarze województwa i og$aszanie ich w trybie okre"lonym w niniejszej ustawie; 9) przedk$adanie sprawozdania z przebiegu wyborów na obszarze województwa, wraz z ich wynikami, Pa'stwowej Komisji Wyborczej; 10) wykonywanie innych czynno"ci przewidzianych w ustawach lub zleconych przez Pa'stwow# Komisj& Wyborcz#. § 2. Komisarz wyborczy uchyla uchwa$y terytorialnych i obwodowych komisji wyborczych podj&te z naruszeniem prawa lub niezgodne z wytycznymi Pa'stwowej Komisji Wyborczej i przekazuje spraw& w$a"ciwej komisji do ponownego rozpatrzenia. § 3. Komisarz wyborczy mo!e na czas przeprowadzenia wyborów utworzy% swoj# inspekcj& i okre"li% jej zadania. Do osób powo$anych w sk$ad inspekcji stosuje si& odpowiednio przepisy art. 136 § 1 i 4-6. § 4. Minister w$a"ciwy do spraw administracji publicznej, po zasi&gni&ciu opinii Pa'stwowej Komisji Wyborczej, okre"li, w drodze rozporz#dzenia: 1) wysoko"% oraz szczegó$owe zasady, na których przys$uguj# diety, zrycza$towane diety oraz zwrot kosztów podró!y i noclegów osobom powo$anym w sk$ad inspekcji, 2) tryb udzielania dni wolnych od pracy osobom powo$anym w sk$ad inspekcji - bior#c pod uwag& zakres obowi#zków osób powo$anych w sk$ada inspekcji § 5. Komisarz wyborczy wydaje postanowienia w zakresie swoich ustawowych uprawnie'. Art. 148. § 1. Komisarz wyborczy, na podstawie protoko$ów z wyborów sporz#dzonych przez w$a"ciwe organy wyborcze, podaje do publicznej wiadomo"ci, w formie obwieszczenia, wyniki wyborów do rad na obszarze województwa. § 2. W obwieszczeniu, o którym mowa w § 1, zamieszcza si& zbiorcz# informacj& o wynikach g$osowania i wynikach wyborów do rad, do których wybory zosta$y przeprowadzone, oraz - odr&bnie dla ka!dej rady - w szczególno"ci dane o liczbie mandatów uzyskanych przez listy kandydatów poszczególnych komitetów wyborczych oraz nazwiska i imiona wybranych radnych z podaniem oznaczenia listy, z której zostali wybrani. Pa'stwowa Komisja Wyborcza mo!e okre"li% wzór obwieszczenia. Art. 149. Obwieszczenie komisarza wyborczego podaje si& do publicznej wiadomo"ci, przez rozplakatowanie odpowiedniego wyci#gu z obwieszczenia, na obszarze ka!dej gminy oraz og$asza w wojewódzkim dzienniku urz&dowym. Jeden egzemplarz obwieszczenia przesy$a si& niezw$ocznie do Pa'stwowej Komisji Wyborczej.

Rozdzia! 16 Okr$gowe Komisje Wyborcze
Art. 150.

§ 1. W sk$ad okr&gowej komisji wyborczej wchodzi od 5 do 13 s&dziów, w tym z urz&du, jako jej przewodnicz#cy, komisarz wyborczy powo$any na podstawie odr&bnych

45

przepisów. W sk$ad komisji mo!e tak!e by% powo$any s&dzia w stanie spoczynku, który nie uko'czy$ 70 lat. § 2. S&dziów do sk$adu komisji zg$asza Minister Sprawiedliwo"ci, w liczbie uzgodnionej z Pa'stwow# Komisj# Wyborcz#, najpó(niej w 52 dniu przed dniem wyborów. § 3. Pa'stwowa Komisja Wyborcza powo$uje okr&gowe komisje wyborcze najpó(niej w 48 dniu przed dniem wyborów. § 4. W razie braku mo!liwo"ci pe$nienia funkcji przewodnicz#cego komisji przez komisarza wyborczego komisja wybiera przewodnicz#cego ze swojego grona. W takim wypadku Minister Sprawiedliwo"ci zg$asza do sk$adu komisji jednego s&dziego wi&cej, ani!eli wynika$oby to z uzgodnie', o których mowa w § 2. § 5. Pierwsze posiedzenie komisji organizuje, z upowa!nienia Pa'stwowej Komisji Wyborczej, dyrektor w$a"ciwej miejscowo delegatury Krajowego Biura Wyborczego. § 6. Komisja na pierwszym posiedzeniu wybiera spo"ród siebie dwóch zast&pców przewodnicz#cego komisji. Funkcj& sekretarza okr&gowej komisji wyborczej pe$ni dyrektor w$a"ciwej miejscowo delegatury Krajowego Biura Wyborczego albo osoba przez niego wskazana. Sekretarz uczestniczy w pracach komisji z g$osem doradczym. § 7. Sk$ad komisji podaje si& niezw$ocznie do wiadomo"ci publicznej w sposób zwyczajowo przyj&ty. § 8. Obs$ug& i warunki techniczno-administracyjne pracy okr&gowej komisji wyborczej zapewnia Krajowe Biuro Wyborcze. Art. 151. § 1. Wyga"ni&cie cz$onkostwa w okr&gowej komisji wyborczej nast&puje wskutek: 1) zrzeczenia si& cz$onkostwa; 2) wyst#pienia przyczyn, o których mowa w art. 135 § 2; 3) "mierci cz$onka komisji; 4) odwo$ania cz$onka komisji przez Pa'stwow# Komisj& Wyborcz# na wniosek Ministra Sprawiedliwo"ci, który zg$osi$ s&dziego. § 2. Uzupe$nienie sk$adu komisji nast&puje w trybie i na zasadach okre"lonych w przepisach o jej powo$aniu. Przepis art. 150 § 7 stosuje si& odpowiednio. Art. 152. § 1. Do zada' okr&gowej komisji wyborczej nale!y: 1) sprawowanie nadzoru nad przestrzeganiem prawa wyborczego przez obwodowe komisje wyborcze; 2) rejestrowanie okr&gowych list kandydatów na pos$ów oraz kandydatów na senatorów; 3) ustalanie i og$aszanie wyników g$osowania i wyników wyborów w okr&gu wyborczym w zakresie okre"lonym przepisami szczególnymi ustawy; 4) rozpatrywanie skarg na dzia$alno"% obwodowych komisji wyborczych; 5) zapewnienie wykonania zada' wyborczych we wspó$dzia$aniu z wojewod# i organami jednostek samorz#du terytorialnego; 6) wykonywanie innych zada' przewidzianych ustaw# lub zleconych przez Pa'stwow# Komisj& Wyborcz#. § 2. Okr&gowa komisja wyborcza podejmuje uchwa$y w zakresie swoich ustawowych uprawnie'. Art. 153. § 1. Okr&gowa komisja wyborcza powo$uje, w trybie i na zasadach okre"lonych przez Pa'stwow# Komisj& Wyborcz#, pe$nomocników do wype$niania zada', przewidzianych ustaw#. § 2. Okr&gowa komisja wyborcza mo!e utworzy% na czas wyborów swoj# inspekcj& i okre"li% jej zadania. Do osób powo$anych w sk$ad inspekcji stosuje si& odpowiednio przepisy art. 136 § 1 i 4-6. § 3. Minister w$a"ciwy do spraw administracji publicznej, po zasi&gni&ciu opinii Pa'stwowej Komisji Wyborczej, okre"li, w drodze rozporz#dzenia: 1) wysoko"% oraz szczegó$owe zasady, na których przys$uguj# diety, zrycza$towane diety oraz zwrot kosztów podró!y i noclegów osobom powo$anym w sk$ad inspekcji, 2) tryb udzielania dni wolnych od pracy osobom powo$anym w sk$ad inspekcji

46

- bior#c pod uwag& zakres obowi#zków osób powo$anych w sk$ada inspekcji.

Rozdzia! 17 Terytorialna Komisja Wyborcza
§ 1. Do zada' terytorialnej komisji wyborczej nale!y: 1) rejestrowanie kandydatów na radnych; 2) zarz#dzanie druku obwieszcze' wyborczych i podanie ich do publicznej wiadomo"ci w trybie okre"lonym w ustawie; 3) zarz#dzanie druku kart do g$osowania i ich dostarczania obwodowym komisjom wyborczym; 4) rozpatrywanie skarg na dzia$alno"% obwodowych komisji wyborczych; 5) ustalenie wyników g$osowania i wyników wyborów do rady i og$oszenie ich w trybie okre"lonym niniejsz# ustaw#; 6) przes$anie wyników g$osowania i wyników wyborów komisarzowi wyborczemu; 7) wykonywanie innych czynno"ci okre"lonych w ustawie lub zleconych przez komisarza wyborczego. § 2. Do zada' gminnej komisji wyborczej nale!y tak!e podanie wyników wyborów wójta, burmistrza lub prezydenta miasta. Art. 155. § 1. Terytorialne komisje wyborcze powo$uje, najpó(niej w 45 dniu przed dniem wyborów, komisarz wyborczy spo"ród wyborców zg$oszonych przez pe$nomocników wyborczych, z zastrze!eniem § 3. § 2. W sk$ad komisji wchodzi od 7 do 9 osób. § 3. W sk$ad terytorialnej komisji wyborczej (wojewódzkiej, powiatowej oraz komisji wyborczej w mie"cie na prawach powiatu) wchodzi z urz&du, jako przewodnicz#cy, s&dzia wskazany przez prezesa s#du okr&gowego. § 4. Pierwsze posiedzenie wojewódzkiej komisji wyborczej organizuje komisarz wyborczy. § 5. Pierwsze posiedzenia powiatowych i gminnych komisji wyborczych organizuje, z upowa!nienia komisarza wyborczego, odpowiednio starosta i wójt (burmistrz, prezydent miasta). § 6. Komisja na pierwszym posiedzeniu wybiera, z zastrze!eniem § 3, ze swojego sk$adu przewodnicz#cego i jego zast&pc&. § 7. Sk$ad komisji podaje si& niezw$ocznie do publicznej wiadomo"ci w sposób zwyczajowo przyj&ty. § 8. Zmiany i uzupe$nienia w sk$adzie komisji nast&puj# w trybie przepisów o jej powo$aniu. § 9. Do obs$ugi i zapewnienia techniczno-materialnych warunków pracy terytorialnych komisji wyborczych stosuje si& odpowiednio przepisy art. 161. Art. 156. Obs$ug& administracyjn# w$a"ciwej terytorialnej komisji wyborczej oraz wykonanie zada' wyborczych odpowiednio na obszarze województwa, powiatu i gminy zapewnia marsza$ek województwa, starosta i wójt (burmistrz, prezydent miasta), jako zadanie zlecone. W tym celu marsza$ek województwa, starosta i wójt (burmistrz, prezydent miasta) mo!e ustanowi% pe$nomocnika do spraw wyborów - urz&dnika wyborczego. Zasady wspó$dzia$ania urz&dnika wyborczego z Krajowym Biurem Wyborczym okre"la porozumienie zawarte odpowiednio pomi&dzy marsza$kiem, starost# i wójtem (burmistrzem, prezydentem miasta) a Kierownikiem Krajowego Biura Wyborczego lub upowa!nion# przez niego osob#.
Art. 154.

Rozdzia! 18 Obwodowe komisje wyborcze
Art. 157.

Do zada' obwodowej komisji wyborczej nale!y: 1) przeprowadzenie g$osowania w obwodzie;

47

2) czuwanie w dniu wyborów nad przestrzeganiem prawa wyborczego w miejscu i czasie g$osowania; 3) ustalenie wyników g$osowania w obwodzie i podanie ich do publicznej wiadomo"ci; 4) przes$anie wyników g$osowania do w$a"ciwej okr&gowej lub terytorialnej komisji wyborczej. Art. 158. § 1. Obwodow# komisj& wyborcz# powo$uje spo"ród wyborców, z zastrze!eniem przepisów art. 159, najpó(niej w 21 dniu przed dniem wyborów wójt lub burmistrz (prezydent miasta). § 2. W sk$ad komisji powo$uje si&: 1) od 6 do 10 osób spo"ród kandydatów zg$oszonych przez pe$nomocników wyborczych komitetów wyborczych lub upowa!nione przez nich osoby; 2) jedn# osob& wskazan# przez wójta lub burmistrza (prezydenta miasta): a) dla sta$ych obwodów g$osowania spo"ród pracowników samorz#dowych gminy lub gminnych jednostek organizacyjnych, b) dla obwodów w szpitalach i zak$adach pomocy spo$ecznej spo"ród pracowników tych szpitali lub zak$adów, c) dla obwodów w zak$adach karnych lub aresztach "ledczych spo"ród pracowników tych zak$adów lub aresztów. § 3. Kandydatami, o których mowa w § 2 pkt 1, mog# by% tylko osoby uj&te w sta$ym rejestrze wyborców danej gminy. § 4. Pe$nomocnik wyborczy lub upowa!niona przez niego osoba mo!e zg$osi% tylko po jednym kandydacie, o którym mowa w § 2 pkt 1, do ka!dej komisji na obszarze okr&gu wyborczego, w którym zosta$a zarejestrowana zg$oszona przez niego okr&gowa lista kandydatów na pos$ów, pos$ów do Parlamentu Europejskiego, radnych lub zarejestrowany zosta$ kandydat na prezydenta RP, kandydat na senatora, wójta, burmistrza lub prezydenta miasta. Zg$oszenia dokonuje si& najpó(niej w 30 dniu przed dniem wyborów. § 5. Wskazanie do sk$adu komisji obwodowej, o którym mowa w § 2 pkt 2 i w § 7 nast&puje po uzyskaniu zgody osoby, której ma dotyczy%. § 6. W wypadku zg$oszenia wi&cej ni! 10 kandydatów sk$ad osobowy komisji ustala si& w drodze publicznego losowania przeprowadzonego przez wójta lub burmistrza (prezydenta miasta). § 7. Je!eli liczba kandydatów zg$oszonych w trybie, o którym mowa w § 4, jest mniejsza ni! 6, uzupe$nienia sk$adu komisji do jej minimalnego sk$adu, o którym mowa w § 2 pkt 1, dokonuje wójt lub burmistrz (prezydent miasta) spo"ród osób uj&tych w sta$ym rejestrze wyborców tej gminy. § 8. Pierwsze posiedzenie komisji organizuje wójt lub burmistrz (prezydent miasta). § 9. Obwodowa komisja wyborcza na pierwszym posiedzeniu wybiera spo"ród siebie przewodnicz#cego i jego zast&pc&. Sk$ad komisji podaje si& do wiadomo"ci publicznej w sposób zwyczajowo przyj&ty. § 10. Minister w$a"ciwy do spraw administracji publicznej, na wniosek Pa'stwowej Komisji Wyborczej, okre"li, w drodze rozporz#dzenia, sposób zg$aszania kandydatów do obwodowych komisji wyborczych, wzór zg$oszenia oraz szczegó$owe zasady powo$ywania obwodowych komisji wyborczych, w tym tryb przeprowadzania losowania. Art. 159. § 1. Obwodowe komisje wyborcze w obwodach g$osowania utworzonych na polskich statkach morskich i za granic# powo$uj# spo"ród wyborców odpowiednio kapitanowie tych statków oraz konsulowie. Przepis art. 157 § 2 pkt 1 i pkt 2 lit. a oraz § 3-8 stosuje si& odpowiednio. § 2. Minister w$a"ciwy do spraw gospodarki morskiej oraz minister w$a"ciwy do spraw zagranicznych, ka!dy w zakresie swojego dzia$ania, na wniosek Pa'stwowej Komisji Wyborczej, okre"li, w drodze rozporz#dzenia, tryb i termin powo$ywania komisji, o których mowa w § 1. Art. 160. § 1. Wyga"ni&cie cz$onkostwa w obwodowej komisji wyborczej nast&puje wskutek: 1) zrzeczenia si& cz$onkostwa;

48

2) odwo$ania z przyczyn, o których mowa w § 2; 3) wyst#pienia przyczyn, o których mowa w art. 9 § 2; 4) "mierci cz$onka komisji; 5) utraty prawa wybierania lub niespe$niania warunku, o którym mowa w art. 157 § 3. § 2. Cz$onek obwodowej komisji wyborczej mo!e by% odwo$any ze sk$adu komisji przez okr&gow# komisj& wyborcz# na wniosek wójta lub burmistrza (prezydenta miasta) w razie nieobecno"ci na pierwszym posiedzeniu i niewyja"nienia w terminie 2 dni przyczyny nieobecno"ci. § 3. Cz$onek obwodowej komisji wyborczej mo!e by% odwo$any ze sk$adu komisji przez okr&gow# komisj& wyborcz# w razie stwierdzenia niewykonywania przez niego obowi#zków lub naruszenia przepisów ustawy. § 4. Uzupe$nienie sk$adu komisji nast&puje w trybie i na zasadach okre"lonych w przepisach o jej powo$aniu. Art. 161. § 1. Obs$ug& i techniczno-materialne warunki pracy obwodowych komisji wyborczych, w tym mo!liwo"% wykorzystania techniki elektronicznej oraz wykonanie zada' zwi#zanych z organizacj# i przeprowadzeniem wyborów na obszarze gminy zapewnia wójt lub burmistrz (prezydent miasta), jako zadanie zlecone gminy. § 2. Jednostki organizacyjne sprawuj#ce trwa$y zarz#d nieruchomo"ci pa'stwowych i komunalnych s# obowi#zane udost&pni% bezp$atnie pomieszczenia wskazane przez: 1) dyrektora w$a"ciwej miejscowo delegatury Krajowego Biura Wyborczego - z przeznaczeniem na siedziby okr&gowych i terytorialnych komisji wyborczych; 2) wójta lub burmistrza (prezydenta miasta) - z przeznaczeniem na siedziby obwodowych komisji wyborczych. § 3. Siedziby komisji wyborczych mo!na równie! umieszcza% w pomieszczeniach innych podmiotów ni! wymienione w § 2, po uprzednim porozumieniu z zarz#dzaj#cymi tymi pomieszczeniami. § 4. Pomieszczenia przeznaczone na siedziby okr&gowych i obwodowych komisji wyborczych powinny by% $atwo dost&pne dla osób niepe$nosprawnych. § 5. Na siedziby komisji wyborczych mo!na równie! wyznaczy% pomieszczenia innych podmiotów ni! wymienione w § 2, po uprzednim porozumieniu z zarz#dzaj#cymi tymi pomieszczeniami. § 6. Przepisy § 1-4 stosuje si& odpowiednio do kapitanów polskich statków morskich oraz konsulów. Art. 162. § 1. Lokale obwodowych komisji wyborczych dostosowane do potrzeb wyborców niepe$nosprawnych zapewnia wójt lub burmistrz (prezydent miasta). § 2. Minister w$a"ciwy do spraw administracji publicznej, po porozumieniu z ministrem w$a"ciwym do spraw polityki spo$ecznej oraz z Pa'stwow# Komisj# Wyborcz#, okre"li, w drodze rozporz#dzenia: 1) warunki techniczne, jakim powinien odpowiada% lokal obwodowej komisji wyborczej, tak aby zosta$ dostosowany do potrzeb wyborców niepe$nosprawnych; 2) liczb& lokali obwodowych komisji wyborczych dostosowanych do potrzeb wyborców niepe$nosprawnych, uwzgl&dniaj#c proporcje mi&dzy ogóln# liczb# mieszka'ców danej gminy a liczb# osób niepe$nosprawnych zamieszkuj#cych t& gmin&, z tym !e w ka!dej gminie powinien by% co najmniej jeden lokal obwodowej komisji wyborczej dostosowany do potrzeb osób niepe$nosprawnych.

Rozdzia! 19 Krajowe Biuro Wyborcze
Art. 163.

§ 1. Krajowe Biuro Wyborcze jest organem wykonawczym Pa'stwowej Komisji Wyborczej. § 2. Krajowe Biuro Wyborcze realizuje zadania wynikaj#ce z niniejszej ustawy oraz innych ustaw.

49

§ 3. Do zada' Krajowego Biura Wyborczego nale!y zapewnienie warunków organizacyjno-administracyjnych, finansowych i technicznych, zwi#zanych z organizacj# i przeprowadzaniem wyborów i referendów w zakresie okre"lonym niniejsz# ustaw# oraz innymi ustawami. § 4. Krajowe Biuro Wyborcze zapewnia obs$ug& Pa'stwowej Komisji Wyborczej, komisarzy wyborczych oraz innych organów wyborczych w zakresie okre"lonym niniejsz# ustaw# oraz innymi ustawami. Art. 164. § 1. Prac# Krajowego Biura Wyborczego kieruje Kierownik Krajowego Biura Wyborczego. § 2. Jednostkami organizacyjnymi Krajowego Biura Wyborczego s#: 1) zespo$y; 2) delegatury. § 2. Organizacj& Krajowego Biura Wyborczego oraz zakres dzia$ania i w$a"ciwo"% terytorialn# jednostek organizacyjnych Krajowego Biura Wyborczego okre"li statut nadany przez Pa'stwow# Komisj& Wyborcz# na wniosek Kierownika Krajowego Biura Wyborczego. Statut Krajowego Biura Wyborczego og$asza si& w Dzienniku Urz&dowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski". § 3. Kierownik Krajowego Biura Wyborczego na podstawie statutu okre"li, w drodze zarz#dzenia, szczegó$ow# organizacj& wewn&trzn# jednostek organizacyjnych Krajowego Biura Wyborczego oraz ich w$a"ciwo"% rzeczow#. Art. 165. § 1. Krajowe Biuro Wyborcze wspó$dzia$a z w$a"ciwymi ministrami, kierownikami urz&dów centralnych, wojewodami oraz jednostkami samorz#du terytorialnego w celu realizacji zada' zwi#zanych z organizacj# i przeprowadzaniem wyborów oraz referendów. § 2. Minister w$a"ciwy do spraw administracji publicznej, po porozumieniu z Kierownikiem Krajowego Biura Wyborczego, okre"li, w drodze rozporz#dzenia, zasady wspó$dzia$ania terenowych organów administracji rz#dowej oraz organów jednostek samorz#du terytorialnego z Krajowym Biurem Wyborczym w zakresie, o którym mowa w § 1, bior#c pod uwag& potrzeby zapewnienia sprawnej organizacji wyborów i referendów . Art. 166. § 1. Kierownik Krajowego Biura Wyborczego jest powo$ywany i odwo$ywany przez Marsza$ka Sejmu na wniosek Pa'stwowej Komisji Wyborczej. § 2. Do Kierownika Krajowego Biura Wyborczego stosuje si& przepisy dotycz#ce osób powo$ywanych na kierownicze stanowiska pa'stwowe. § 3. Kierownik Krajowego Biura Wyborczego dysponuje wyodr&bnionymi w bud!ecie pa'stwa w cz&"ci dotycz#cej Krajowego Biura Wyborczego "rodkami finansowymi. § 4. Ze "rodków finansowych, o których mowa w § 3, s# pokrywane wydatki zwi#zane z bie!#c# dzia$alno"ci# Pa'stwowej Komisji Wyborczej i innych sta$ych organów wyborczych oraz Krajowego Biura Wyborczego, a tak!e dotacje na sta$e zadania zwi#zane z organizacj# i przeprowadzaniem wyborów oraz referendów, zlecone jednostkom samorz#du terytorialnego. § 5. Kierownik Krajowego Biura Wyborczego dysponuje, w zakresie okre"lonym ustawami, "rodkami finansowymi rezerwy celowej bud!etu pa'stwa przeznaczonej na wydatki zwi#zane z organizacj# i przeprowadzaniem wyborów oraz referendów. § 6. Dotacje dla jednostek samorz#du terytorialnego na wykonywanie zada' zwi#zanych z organizacj# i przeprowadzaniem wyborów oraz referendów przekazywane s# tym jednostkom przez Kierownika Krajowego Biura Wyborczego lub dzia$aj#cych z jego upowa!nienia dyrektorów jednostek organizacyjnych Biura. Art. 167. § 1. Do pracowników Krajowego Biura Wyborczego stosuje si& przepisy ustawy z dnia 16 wrze"nia 1982 r. o pracownikach urz&dów pa'stwowych (Dz. U. z 2001 r. Nr 86, poz. 953, z pó(n. zm.). § 2. Kierownik Krajowego Biura Wyborczego jest kierownikiem urz&du w rozumieniu przepisów ustawy, o której mowa w § 1, i wykonuje zadania w nich okre"lone, a w szczególno"ci ustala, w drodze zarz#dzenia, rodzaje stanowisk oraz zasady wynagradzania pracowników i rozk$ad czasu pracy.

50

§ 3. Kierownik i pracownicy Krajowego Biura Wyborczego nie mog# nale!e% do partii politycznych ani prowadzi% dzia$alno"ci politycznej.

DZIA% III Przepisy szczególne dla wyborów do Sejmu RP
Rozdzia! 20 Zasady ogólne
Wybory do Sejmu s# powszechne, równe, bezpo"rednie i proporcjonalne oraz odbywaj# si& w g$osowaniu tajnym. Art. 169. Wybranym do Sejmu mo!e by% obywatel polski maj#cy prawo wybierania, który najpó(niej w dniu wyborów ko'czy 21 lat. Art. 170. § 1. Do Sejmu wybiera si& 460 pos$ów z okr&gowych list kandydatów na pos$ów w wielomandatowych okr&gach wyborczych. § 2. Nie mo!na kandydowa% równocze"nie do Sejmu i do Senatu. Art. 171. § 1. Wybory do Sejmu zarz#dza Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej, w drodze postanowienia, nie pó(niej ni! na 90 dni przed up$ywem 4 lat od rozpocz&cia kadencji Sejmu, wyznaczaj#c wybory na dzie' wolny od pracy, przypadaj#cy w ci#gu 30 dni przed up$ywem 4 lat od rozpocz&cia kadencji Sejmu. Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej podaje si& do wiadomo"ci publicznej i og$asza w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej najpó(niej w 5 dniu od dnia zarz#dzenia wyborów. § 2. W postanowieniu, o którym mowa w § 1, Prezydent Rzeczypospolitej, po zasi&gni&ciu opinii Pa'stwowej Komisji Wyborczej, okre"la dni, w których up$ywaj# terminy wykonania czynno"ci wyborczych przewidzianych w ustawie (kalendarz wyborczy). Art. 172. § 1. W razie skrócenia kadencji Sejmu na mocy jego uchwa$y lub na mocy postanowienia Prezydenta Rzeczypospolitej Prezydent zarz#dza wybory, wyznaczaj#c ich dat& na dzie' przypadaj#cy nie pó(niej ni! w ci#gu 45 dni od dnia wej"cia w !ycie uchwa$y Sejmu o skróceniu swojej kadencji lub od dnia og$oszenia postanowienia Prezydenta Rzeczypospolitej o skróceniu kadencji Sejmu. Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej o zarz#dzeniu wyborów podaje si& do wiadomo"ci publicznej i og$asza w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej najpó(niej w 5 dniu od dnia jego podpisania. Przepis art. 171 § 2 stosuje si& odpowiednio. § 2. Wybory, o których mowa w § 1, przeprowadza si& w trybie i na zasadach okre"lonych w ustawie, z tym !e: 1) ustalone ustaw# nast&puj#ce terminy wykonania czynno"ci wyborczych ulegaj# skróceniu: a) w 150 § 2, art. 8 § 9 oraz art. 9 § 2 - do 38 dnia przed dniem wyborów, b) w art. 150 § 3, art. 69 § 3, art. 70 § 4 i 7 oraz art. 72 § 4 - do 35 dnia przed dniem wyborów, c) w art. 178 § 3 - do 40 dnia przed dniem wyborów, d) w art. 183 §.1 i 3 - do 25 dnia przed dniem wyborów; 2) terminy przewidziane w art. 70 § 7, art. 187 § 4 i art. 189 § 3 na wnoszenie i rozpatrywanie skarg lub odwo$a' skraca si& do 2 dni; 3) losowania jednolitych numerów dla list komitetów wyborczych, o których mowa w art. 190 § 1 i art. 191 § 1, przeprowadza si& jedynie dla list komitetów wyborczych, które w poprzednich wyborach nie zarejestrowa$y list kandydatów. Komitety, które uczestniczy$y w poprzednich wyborach i w obecnych zarejestrowa$y swoje listy, zachowuj# numery wówczas im przyznane.
Art. 168.

51

§ 1. W podziale mandatów w okr&gach wyborczych uwzgl&dnia si& wy$#cznie okr&gowe listy kandydatów na pos$ów tych komitetów wyborczych, których listy otrzyma$y co najmniej 5 % wa!nie oddanych g$osów w skali kraju. § 2. Okr&gowe listy kandydatów na pos$ów koalicyjnych komitetów wyborczych uwzgl&dnia si& w podziale mandatów w okr&gach wyborczych, je!eli ich listy otrzyma$y co najmniej 8 % wa!nie oddanych g$osów w skali kraju. Art. 174. § 1. Komitety wyborcze utworzone przez wyborców zrzeszonych w zarejestrowanych organizacjach mniejszo"ci narodowych mog# korzysta% ze zwolnienia list tych komitetów z warunku, o którym mowa w art. 173 § 1, je!eli z$o!# Pa'stwowej Komisji Wyborczej o"wiadczenie w tej sprawie najpó(niej w 5 dniu przed dniem wyborów. Wraz z o"wiadczeniem, o którym mowa w zdaniu pierwszym, komitet jest obowi#zany przed$o!y% dokument w$a"ciwego organu statutowego organizacji mniejszo"ci narodowej potwierdzaj#cy utworzenie komitetu przez wyborców b&d#cych cz$onkami tej organizacji. § 2. Pa'stwowa Komisja Wyborcza potwierdza niezw$ocznie otrzymanie o"wiadczenia, o którym mowa w § 1. Potwierdzenie o"wiadczenia jest wi#!#ce. Art. 175. Je!eli warunku okre"lonego w art. 173 § 1 lub 2 nie spe$ni# okr&gowe listy kandydatów na pos$ów !adnego komitetu wyborczego b#d( który" z wymienionych warunków spe$niony zostanie przez listy kandydatów tylko jednego komitetu wyborczego, w podziale mandatów w okr&gach wyborczych uwzgl&dnia si& listy kandydatów komitetów wyborczych, które otrzyma$y co najmniej 3 % wa!nie oddanych g$osów w skali kraju. Listy koalicyjnych komitetów wyborczych uwzgl&dnia si&, je!eli otrzyma$y co najmniej 5 % wa!nie oddanych g$osów w skali kraju. Art. 176. § 1. W wyborach do Sejmu komitety wyborcze mog# wydatkowa% na kampani& wyborcz# wy$#cznie kwoty ograniczone limitami: 1) okr&gowym - ustalanym dla komitetu wyborczego, który zarejestrowa$ kandydata lub kandydatów tylko w jednym okr&gu wyborczym w wyborach do Sejmu lub do Senatu, albo 2) ponadokr&gowym - ustalanym dla komitetu wyborczego, który zarejestrowa$ kandydatów w wi&cej ni! jednym okr&gu wyborczym w wyborach do Sejmu lub do Senatu. § 2. Wysoko"% limitu wyznaczona jest kwot# 1 z$otego przypadaj#c# na ka!dego wyborc& w kraju uj&tego w rejestrze wyborców, z tym !e: 1) limit okr&gowy oblicza si& poprzez podzielenie liczby wszystkich zarejestrowanych wyborców w kraju przez liczb& 560 i pomno!enie uzyskanego wyniku przez liczb& mandatów pos$ów lub senatorów wybieranych w danym okr&gu wyborczym, w którym komitet zarejestrowa$ swojego kandydata lub kandydatów; 2) limit ponadokr&gowy dla danego komitetu stanowi sum& kwoty limitów okr&gowych, o których mowa w pkt 1. § 3. Pa'stwowa Komisja Wyborcza, w terminie 14 dni od dnia zarz#dzenia wyborów do Sejmu, og$asza w formie komunikatu w Dzienniku Urz&dowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski" i podaje do wiadomo"ci publicznej w dzienniku o zasi&gu ogólnokrajowym liczb& wyborców uj&tych w rejestrach wyborców na terenie ca$ego kraju wed$ug stanu na koniec kwarta$u poprzedzaj#cego dzie' og$oszenia postanowienia o zarz#dzeniu wyborów do Sejmu.
Art. 173.

Rozdzia! 21 Okr$gi wyborcze
Art. 177.

§ 1. W celu przeprowadzenia wyborów do Sejmu tworzy si& wielomandatowe okr&gi wyborcze, zwane dalej "okr&gami wyborczymi". § 2. W okr&gu wyborczym wybiera si& co najmniej 7 pos$ów.

52

§ 3. Okr&g wyborczy obejmuje obszar województwa lub jego cz&"%. Granice okr&gu wyborczego nie mog# narusza% granic wchodz#cych w jego sk$ad powiatów i miast na prawach powiatu. § 1. Ustalenia liczby pos$ów wybieranych w poszczególnych okr&gach wyborczych oraz podzia$u województw na okr&gi wyborcze dokonuje si& wed$ug jednolitej normy przedstawicielstwa, obliczonej przez podzielenie liczby mieszka'ców kraju przez ogóln# liczb& pos$ów wybieranych w okr&gach wyborczych, z uwzgl&dnieniem przepisów art. 177 i nast&puj#cych zasad: 1) u$amki liczby mandatów pos$ów wybieranych w okr&gach wyborczych równe lub wi&ksze od 1/2, jakie wynikn# z zastosowania jednolitej normy przedstawicielstwa, zaokr#gla si& w gór& do liczby ca$kowitej; 2) je!eli w wyniku post&powania, o którym mowa w pkt 1, liczba pos$ów wybieranych w okr&gach wyborczych przewy!sza liczb& wynikaj#c# z przepisu art. 170, mandaty nadwy!kowe odejmuje si& w tych okr&gach wyborczych, w których norma przedstawicielstwa obliczona dla okr&gu wyborczego jest najmniejsza. W wypadku gdy liczba pos$ów jest mniejsza od wynikaj#cej z przepisu art. 170, dodatkowe mandaty przydziela si& tym okr&gom wyborczym, w których norma przedstawicielstwa obliczona dla okr&gu wyborczego jest najwi&ksza. § 2. Podzia$ na okr&gi wyborcze, ich numery i granice oraz liczb& pos$ów wybieranych w ka!dym okr&gu, a tak!e siedziby okr&gowych komisji wyborczych okre"la za$#cznik nr 1 do ustawy. § 3. Informacj& o okr&gu wyborczym podaje si& do wiadomo"ci wyborcom danego okr&gu wyborczego w formie obwieszczenia Pa'stwowej Komisji Wyborczej najpó(niej w 52 dniu przed dniem wyborów. Druk i rozplakatowanie obwieszcze' zapewnia Krajowe Biuro Wyborcze. Art. 179. § 1. Pa'stwowa Komisja Wyborcza przedk$ada Sejmowi wnioski w sprawie zmiany granic okr&gów wyborczych i liczby pos$ów w nich wybieranych, je!eli konieczno"% taka wynika ze zmian w zasadniczym podziale terytorialnym pa'stwa lub ze zmiany liczby mieszka'ców w okr&gu wyborczym lub w kraju. § 2. Dokonywanie zmian granic powiatów poci#gaj#cych za sob# zmiany granic okr&gów wyborczych jest niedopuszczalne w okresie 12 miesi&cy poprzedzaj#cych up$yw kadencji Sejmu, jak i w okresie od zarz#dzenia wyborów w razie skrócenia kadencji Sejmu a! do dnia stwierdzenia wa!no"ci wyborów. § 3. Sejm dokonuje, z zastrze!eniem § 4, zmian w podziale na okr&gi wyborcze z przyczyn, o których mowa w § 1, nie pó(niej ni! na 3 miesi#ce przed dniem, w którym up$ywa termin zarz#dzenia wyborów do Sejmu. § 4. Ustalenie liczby mieszka'ców, o której mowa w § 1, nast&puje na podstawie danych wed$ug stanu na koniec trzeciego kwarta$u roku poprzedzaj#cego rok w którym up$ywa kadencja Sejmu, przekazanych przez wójtów, burmistrzów (prezydentów miast) w trybie okre"lonym w przepisach wydanych na podstawie art. 145 § 3. § 5. W razie skrócenia kadencji Sejmu zmian w podziale na okr&gi wyborcze nie dokonuje si&.
Art. 178.

Rozdzia! 22 Zg!aszanie kandydatów na pos!ów
Art. 180. § 1. Komitet wyborczy mo!e zg$osi% w ka!dym okr&gu wyborczym jedn# okr&gow# list& kandydatów na pos$ów, zwan# dalej "list# okr&gow#". § 2. Kandydowa% mo!na tylko w jednym okr&gu wyborczym i tylko z jednej listy okr&gowej. § 3. Partie polityczne, które wchodz# w sk$ad koalicji wyborczej, nie mog# zg$asza% list kandydatów samodzielnie.

53

Art. 181. § 1. Wyborca mo!e udzieli% pisemnego poparcia wi&cej ni! jednej li"cie okr&gowej. Wycofanie udzielonego poparcia nie rodzi skutków prawnych. § 2. Wyborca udzielaj#cy poparcia li"cie okr&gowej sk$ada podpis obok czytelnie wpisanego swojego nazwiska i imienia, adresu zamieszkania i numeru ewidencyjnego PESEL. § 3. Wykaz podpisów musi zawiera% na ka!dej stronie nazw& komitetu wyborczego zg$aszaj#cego list&, numer okr&gu wyborczego, w którym lista jest zg$aszana, oraz adnotacj&: "Udzielam poparcia li"cie kandydatów na pos$ów zg$aszanej przez ................ (nazwa komitetu wyborczego) w okr&gu wyborczym ............ (numer okr&gu) w wyborach do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej zarz#dzonych na ............... (dzie', miesi#c, rok).". Art. 182. § 1. Zbieranie podpisów osób popieraj#cych list& okr&gow# mo!e by% dokonywane tylko w miejscu, czasie i w sposób, które wykluczaj# gro(b&, podst&p lub stosowanie jakichkolwiek nacisków zmierzaj#cych do uzyskania podpisów. § 2. Zabrania si& zbierania podpisów osób popieraj#cych list& okr&gow# na terenie jednostek wojskowych i innych jednostek organizacyjnych podleg$ych Ministrowi Obrony Narodowej oraz oddzia$ów obrony cywilnej, a tak!e skoszarowanych jednostek podleg$ych ministrowi w$a"ciwemu do spraw wewn&trznych. § 3. Zabrania si& udzielania wynagrodzenia pieni&!nego w zamian za zbieranie lub z$o!enie podpisu pod zg$oszeniem listy okr&gowej. Art. 183. § 1. Lista okr&gowa powinna by% poparta, w sposób, o którym mowa w art. 181 § 2 i 3, podpisami co najmniej 5.000 wyborców stale zamieszka$ych w danym okr&gu wyborczym. § 2. Komitet wyborczy, który z zachowaniem wymogów okre"lonych w § 1 zarejestrowa$ listy okr&gowe co najmniej w po$owie okr&gów wyborczych, uprawniony jest do zg$oszenia dalszych list bez poparcia zg$oszenia podpisami wyborców. § 3. Zg$oszenie list okr&gowych przez komitety wyborcze spe$niaj#ce warunek, o którym mowa w § 2, nast&puje na podstawie za"wiadczenia Pa'stwowej Komisji Wyborczej wydanego na wniosek zainteresowanego komitetu wyborczego, z$o!ony do 40 dnia przed dniem wyborów. Art. 184. § 1. List& okr&gow# zg$asza si& do okr&gowej komisji wyborczej najpó(niej do godziny 2400 w 40 dniu przed dniem wyborów. § 2. Liczba kandydatów na li"cie nie mo!e by% mniejsza ni! liczba pos$ów wybieranych w danym okr&gu wyborczym i wi&ksza ni! pó$torakrotno"% liczby pos$ów wybieranych w danym okr&gu wyborczym. § 3. Zg$oszenia listy okr&gowej dokonuje osobi"cie, na pi"mie, pe$nomocnik wyborczy lub upowa!niona przez niego osoba, zwani dalej "osob# zg$aszaj#c# list&". W razie zg$oszenia listy przez upowa!nion# przez pe$nomocnika osob& do zg$oszenia do$#cza si& dokument stwierdzaj#cy udzielenie upowa!nienia, ze wskazaniem zakresu udzielonego upowa!nienia, oraz dane upowa!nionej przez pe$nomocnika osoby: imi& (imiona), nazwisko, adres zamieszkania i numer ewidencyjny PESEL. Art. 185. § 1. Zg$oszenie listy okr&gowej powinno zawiera% nazwisko, imi& (imiona), zawód i miejsce zamieszkania ka!dego z kandydatów. Nazwiska kandydatów umieszcza si& na li"cie w kolejno"ci ustalonej przez komitet wyborczy. § 2. Kandydata oznacza si& nazw# lub skrótem nazwy tej partii politycznej, której jest cz$onkiem (nie wi&cej ni! 45 znaków drukarskich, wliczaj#c spacje). § 3. Osoba zg$aszaj#ca list& mo!e wnosi% o oznaczenie kandydata, który nie nale!y do !adnej partii politycznej, tylko jedn# nazw# lub skrótem nazwy partii popieraj#cej danego kandydata; przepis § 2 stosuje si& odpowiednio. Fakt poparcia kandydata powinien by% potwierdzony pisemnie przez w$a"ciwy statutowy organ partii. Wniosek wraz z potwierdzeniem sk$ada si& ze zg$oszeniem listy. § 4. W zg$oszeniu osoba zg$aszaj#ca list& wskazuje sposób oznaczenia listy na urz&dowych obwieszczeniach oraz na karcie do g$osowania. Oznaczeniem mo!e by% nazwa lub skrót nazwy komitetu wyborczego, o którym mowa w art. 69 ust. 4 pkt 1, art. 70 ust. 8 pkt

54

1 i art. 71 ust. 5 pkt 1. Oznaczenie mo!e sk$ada% si& z nie wi&cej ni! 45 znaków drukarskich, wliczaj#c spacje. § 5. Do zg$oszenia ka!dej listy nale!y do$#czy%: 1) o"wiadczenie o liczbie podpisów wyborców popieraj#cych list& wraz z wykazem podpisów wyborców popieraj#cych list& b#d( za"wiadczenie Pa'stwowej Komisji Wyborczej, o którym mowa w art. 183 § 3; 2) pisemn# zgod& kandydata na kandydowanie z danej listy okr&gowej. Zgoda kandydata na kandydowanie w wyborach powinna zawiera% dane: imi& (imiona), nazwisko i wiek oraz numer ewidencyjny PESEL kandydata, a tak!e wskazanie jego ewentualnej przynale!no"ci do partii politycznej; zgod& na kandydowanie kandydat opatruje dat# i w$asnor&cznym podpisem; 3) w stosunku do ka!dego kandydata urodzonego przed dniem 1 sierpnia 1972 r. o"wiadczenie, o którym mowa w art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 18 pa(dziernika 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpiecze'stwa pa'stwa z lat 1944-1990 oraz tre"ci tych dokumentów albo informacj&, o której mowa w art. 7 ust. 3a tej ustawy. § 6. Po dokonaniu zg$oszenia uzupe$nianie listy o nazwiska kandydatów lub zmiany kandydatów albo ich kolejno"ci na li"cie b#d( te! zmiana oznaczenia, o którym mowa w § 3, s# niedopuszczalne. Art. 186. § 1. Okr&gowa komisja wyborcza, przyjmuj#c zg$oszenie listy okr&gowej, bada, w obecno"ci osoby zg$aszaj#cej list&, czy spe$nia ono wymogi, o których mowa w art. 185, i wydaje osobie zg$aszaj#cej list& pisemne potwierdzenie przyj&cia zg$oszenia. Wzór potwierdzenia okre"li Pa'stwowa Komisja Wyborcza. § 2. Arkusze wykazu podpisów komisja numeruje i opatruje ka!dy arkusz swoj# piecz&ci#. § 3. Po sprawdzeniu prawdziwo"ci danych zawartych w wykazie podpisów przyj&te arkusze wykazu podpisów komisja przechowuje w zapiecz&towanych pakietach. Udost&pnienie i rozpiecz&towanie pakietów mo!e nast#pi% wy$#cznie na potrzeby post&powania przed s#dami i organami prokuratury, w obecno"ci cz$onka okr&gowej komisji wyborczej; o terminie czynno"ci zawiadamia si& niezw$ocznie osob& zg$aszaj#c# list&. Art. 187. § 1. Okr&gowa komisja wyborcza rejestruje list& okr&gow# zg$oszon# zgodnie z przepisami ustawy, sporz#dzaj#c protokó$ rejestracji. Po jednym egzemplarzu protoko$u dor&cza si& osobie zg$aszaj#cej list& oraz przesy$a Pa'stwowej Komisji Wyborczej wraz z o"wiadczeniami kandydatów na pos$ów lub informacjami, o których mowa w art. 185 § 5 pkt 3. § 2. Pa'stwowa Komisja Wyborcza przekazuje niezw$ocznie o"wiadczenia lub informacje, o których mowa w art. 185 § 5 pkt 3, do Biura Lustracyjnego Instytutu Pami&ci Narodowej Komisji )cigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu. § 3. Je!eli zg$oszenie ma wady inne ni! brak wymaganej liczby prawid$owo z$o!onych podpisów wyborców, komisja wzywa osob& zg$aszaj#c# list& do ich usuni&cia w terminie 3 dni. W wypadku nieusuni&cia wady w terminie komisja postanawia o odmowie rejestracji listy w ca$o"ci lub co do poszczególnych kandydatów. W razie odmowy rejestracji w odniesieniu do niektórych kandydatów list&, z zastrze!eniem przepisu art. 184 § 2, rejestruje si& w zakresie nieobj&tym odmow#. § 4. Postanowienie okr&gowej komisji wyborczej o odmowie rejestracji, o którym mowa w § 2, wraz z uzasadnieniem dor&cza si& niezw$ocznie osobie zg$aszaj#cej list&. Od postanowienia osobie zg$aszaj#cej list& przys$uguje prawo odwo$ania do Pa'stwowej Komisji Wyborczej w terminie 3 dni od dnia dor&czenia. Od postanowienia wydanego w wyniku rozpatrzenia odwo$ania nie przys$uguje "rodek prawny. Art. 188. § 1. Je!eli liczba prawid$owo z$o!onych podpisów wyborców popieraj#cych zg$oszenie listy okr&gowej jest mniejsza ni! ustawowo wymagana, okr&gowa komisja wyborcza wzywa osob& zg$aszaj#c# list& do uzupe$nienia wykazu podpisów, o ile nie up$yn#$ termin, o którym mowa w art. 184 § 1. Uzupe$nienie jest mo!liwe do up$ywu terminu, o którym mowa w art. 184 § 1.

55

§ 2. Je!eli uzupe$nienia nie dokonano w terminie, o którym mowa w art. 184 § 1, lub termin ten up$yn#$, okr&gowa komisja wyborcza postanawia o odmowie rejestracji listy okr&gowej. Postanowienie wraz z uzasadnieniem dor&cza si& niezw$ocznie osobie zg$aszaj#cej list&. § 3. Postanowienie, o którym mowa w § 2, mo!e by% przez osob& zg$aszaj#c# list& zaskar!one do w$a"ciwego miejscowo s#du okr&gowego w terminie 3 dni od dnia dor&czenia. S#d okr&gowy rozpatruje skarg& i orzeka w sprawie skargi w terminie 3 dni, w post&powaniu nieprocesowym, w sk$adzie 3 s&dziów. Od orzeczenia s#du nie przys$uguje "rodek prawny. Je!eli s#d uzna skarg& za uzasadnion#, okr&gowa komisja wyborcza niezw$ocznie rejestruje list&. Art. 189. § 1. W razie uzasadnionych w#tpliwo"ci co do prawdziwo"ci danych zawartych w wykazie podpisów b#d( wiarygodno"ci podpisów okr&gowa komisja wyborcza dokonuje w terminie 3 dni sprawdzenia danych b#d( wiarygodno"ci podpisów, w oparciu o dost&pne urz&dowo dokumenty, w tym rejestry wyborców i urz&dowe rejestry mieszka'ców, a w miar& potrzeby równie! o wyja"nienia wyborców. O wszcz&ciu post&powania wyja"niaj#cego zawiadamia si& niezw$ocznie osob& zg$aszaj#c# list&. § 2. Je!eli w wyniku przeprowadzonego post&powania ustalone zostanie, i! zg$oszona lista nie uzyska$a poparcia ustawowo wymaganej liczby podpisów wyborców, okr&gowa komisja wyborcza postanawia o odmowie rejestracji listy okr&gowej. Postanowienie wraz z uzasadnieniem dor&cza si& niezw$ocznie osobie zg$aszaj#cej list&. § 3. Postanowienie, o którym mowa w ust. 2, mo!e by% przez osob& zg$aszaj#c# list& zaskar!one do w$a"ciwego miejscowo s#du okr&gowego w terminie 3 dni od dnia dor&czenia. S#d okr&gowy rozpatruje skarg& i orzeka w sprawie skargi w terminie 3 dni, w post&powaniu nieprocesowym, w sk$adzie 3 s&dziów. Od orzeczenia s#du nie przys$uguje "rodek prawny. Je!eli s#d uzna skarg& za uzasadnion#, okr&gowa komisja wyborcza niezw$ocznie rejestruje list& okr&gow#. Art. 190. § 1. Pa'stwowa Komisja Wyborcza na podstawie protoko$ów rejestracji list okr&gowych przyznaje w drodze losowania, najpó(niej w 30 dniu przed dniem wyborów, jednolity numer dla list tego samego komitetu wyborczego, zarejestrowanych wi&cej ni! w jednym okr&gu wyborczym. O terminie losowania zawiadamia si& pe$nomocników wyborczych; nieobecno"% pe$nomocnika nie wstrzymuje losowania. § 2. W pierwszej kolejno"ci losowane s# numery dla list tych komitetów wyborczych, które zarejestrowa$y swoje listy we wszystkich okr&gach wyborczych. W dalszej kolejno"ci losowane s# numery dla list pozosta$ych komitetów wyborczych. § 3. Pa'stwowa Komisja Wyborcza zawiadamia niezw$ocznie okr&gowe komisje wyborcze oraz pe$nomocników wyborczych o wylosowanych numerach list okr&gowych. Art. 191. § 1. Po otrzymaniu zawiadomienia, o którym mowa w art. 190 § 3, okr&gowa komisja wyborcza, uwzgl&dniaj#c kolejno"% numerów list okr&gowych ustalon# w trybie art. 190, najpó(niej w 25 dniu przed dniem wyborów przeprowadza losowanie numerów dla list komitetów wyborczych, które zarejestrowa$y listy wy$#cznie w danym okr&gu wyborczym. O terminie losowania zawiadamia si& osoby zg$aszaj#ce listy; nieobecno"% osoby zg$aszaj#cej list& nie wstrzymuje losowania. § 2. Okr&gowa komisja wyborcza zawiadamia niezw$ocznie osoby zg$aszaj#ce listy i Pa'stwow# Komisj& Wyborcz# o wylosowanych numerach list okr&gowych, o których mowa w § 1. Art. 192. § 1. Okr&gowa komisja wyborcza sporz#dza obwieszczenia o zarejestrowanych listach okr&gowych, zawieraj#ce informacje o ich numerach, nazwach i skrótach nazw komitetów wyborczych oraz dane o kandydatach zawarte w zg$oszeniach list, w tym tre"% o"wiadczenia, o którym mowa w art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 18 pa(dziernika 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpiecze'stwa pa'stwa z lat 1944-1990 oraz tre"ci tych dokumentów, w zakresie okre"lonym w art. 13 tej ustawy. § 2. Obwieszczenie, o którym mowa w § 1, przesy$a si& dyrektorowi w$a"ciwej miejscowo delegatury Krajowego Biura Wyborczego, który zapewnia jego druk i rozplakatowanie na

56

obszarze okr&gu wyborczego najpó(niej w 10 dniu przed dniem wyborów. Jeden egzemplarz obwieszczenia przesy$a si& niezw$ocznie Pa'stwowej Komisji Wyborczej. Art. 193. § 1. Okr&gowa komisja wyborcza skre"la z zarejestrowanej listy okr&gowej nazwisko kandydata na pos$a, który zmar$, utraci$ prawo wybieralno"ci lub z$o!y$ komisji o"wiadczenie na pi"mie o wycofaniu zgody na kandydowanie. § 2. Je!eli skre"lenie nazwiska kandydata z zarejestrowanej listy nast#pi$o wskutek "mierci kandydata i powoduje, !e na li"cie tej pozostaje mniej kandydatów ni! liczba pos$ów wybieranych w okr&gu wyborczym, komisja zawiadamia osob& zg$aszaj#c# list& o mo!liwo"ci zg$oszenia nowego kandydata. Uzupe$nienia listy dokonuje si& najpó(niej w 15 dniu przed dniem wyborów; w takim wypadku przepisu art. 183 § 1 nie stosuje si&. § 3. Je!eli skre"lenie nazwiska kandydata z listy nast#pi$o z innej przyczyny ni! "mier% kandydata lub lista nie zosta$a uzupe$niona z uwzgl&dnieniem terminu, o którym mowa w § 2, a na li"cie pozostaje mniej kandydatów ni! liczba pos$ów wybieranych w okr&gu wyborczym, komisja uniewa!nia rejestracj& tej listy. Od postanowienia wydanego w tej sprawie nie przys$uguje "rodek prawny. § 4. W razie rozwi#zania komitetu wyborczego w trybie, o którym mowa w art. 83 § 3, okr&gowa komisja wyborcza uniewa!nia rejestracj& listy tego komitetu. Przepis § 3 zdanie drugie stosuje si& odpowiednio. § 5. O skre"leniu kandydata i postanowieniach, o których mowa w § 2-4, okr&gowa komisja wyborcza zawiadamia niezw$ocznie osob& zg$aszaj#c# list& i Pa'stwow# Komisj& Wyborcz# oraz wyborców, w formie obwieszczenia. Art. 194. § 1. Pe$nomocnik wyborczy lub osoba przez niego upowa!niona mo!e wyznaczy% po jednym m&!u zaufania do ka!dej obwodowej komisji wyborczej na obszarze okr&gu wyborczego, w którym zosta$a zarejestrowana zg$oszona przez niego lista okr&gowa. § 2. Pe$nomocnik wyborczy lub osoba przez niego upowa!niona wydaje m&!om zaufania za"wiadczenie wed$ug wzoru okre"lonego przez Pa'stwow# Komisj& Wyborcz#. § 3. Funkcj& m&!a zaufania przy Pa'stwowej Komisji Wyborczej i okr&gowej komisji wyborczej pe$ni pe$nomocnik wyborczy lub osoba przez niego upowa!niona.

Rozdzia! 23 Karty do g!osowania
Okr&gowa komisja wyborcza po zarejestrowaniu list okr&gowych zarz#dza wydrukowanie kart do g$osowania i zapewnia ich przekazanie obwodowym komisjom wyborczym w trybie okre"lonym przez Pa'stwow# Komisj& Wyborcz#. Art. 196. Na karcie do g$osowania umieszcza si& oznaczenia list zarejestrowanych w danym okr&gu wyborczym, zawieraj#ce numer listy oraz nazw& lub skrót nazwy komitetu wyborczego, w kolejno"ci wzrastaj#cej numerów list. Pod oznaczeniem ka!dej listy podaje si& nazwiska i imiona wszystkich kandydatów zarejestrowanych na danej li"cie. Art. 197. § 1. Na ka!dej karcie do g$osowania zamieszcza si& zwi&z$# informacj& o sposobie g$osowania. § 2. Na karcie do g$osowania drukuje si& odcisk piecz&ci w$a"ciwej okr&gowej komisji wyborczej i oznacza miejsce na odcisk piecz&ci obwodowej komisji wyborczej. § 3. Karta do g$osowania mo!e by% zadrukowana tylko po jednej stronie. Wielko"% i rodzaj czcionki powinny by% jednakowe dla oznacze' wszystkich list i nazwisk kandydatów. § 4. Wzór karty do g$osowania ustala Pa'stwowa Komisja Wyborcza. Art. 198. § 1. Je!eli po wydrukowaniu kart do g$osowania okr&gowa komisja wyborcza skre"li z listy okr&gowej nazwisko kandydata z przyczyn, o których mowa w art. 193 § 1, nazwisko tego kandydata pozostawia si& na wydrukowanych kartach do g$osowania. Informacj& o skre"leniu oraz o warunkach decyduj#cych o wa!no"ci g$osu oddanego na takiej karcie podaje si& do wiadomo"ci publicznej w formie obwieszczenia i zapewnia jego rozplakatowanie w lokalach wyborczych w dniu g$osowania.
Art. 195.

57

Art. 2. Przepis § 1 stosuje si& odpowiednio, je!eli komisja uniewa!ni rejestracj& listy okr&gowej z przyczyn, o których mowa w art. 193 § 3 lub 4. Art. 199. Sposób sporz#dzania i przekazania kart do g$osowania dla obwodów g$osowania utworzonych na polskich statkach morskich oraz za granic# ustala Pa'stwowa Komisja Wyborcza, po porozumieniu odpowiednio z ministrem w$a"ciwym do spraw gospodarki morskiej oraz ministrem w$a"ciwym do spraw zagranicznych.

Rozdzia! 24 Sposób g!osowania i warunki wa"no&ci g!osu
§ 1. Wyborca g$osuje tylko na jedn# list& okr&gow#, stawiaj#c na karcie do g$osowania znak "x" w kratce z lewej strony obok nazwiska jednego z kandydatów z tej listy, przez co wskazuje jego pierwsze'stwo do uzyskania mandatu. § 2. Za niewa!ny uznaje si& g$os, je!eli na karcie do g$osowania postawiono znak "x" w kratce z lewej strony obok nazwisk dwóch lub wi&kszej liczby kandydatów z ró!nych list okr&gowych albo nie postawiono tego znaku w kratce z lewej strony obok nazwiska !adnego kandydata z którejkolwiek z list, z zastrze!eniem § 4. § 3. Za niewa!ny uznaje si& g$os, je!eli na karcie do g$osowania znak "x" postawiono w kratce z lewej strony wy$#cznie obok nazwiska kandydata umieszczonego na li"cie okr&gowej, której rejestracja zosta$a uniewa!niona. § 4. Je!eli na karcie do g$osowania znak "x" postawiono w kratce z lewej strony wy$#cznie obok nazwiska kandydata z jednej tylko listy okr&gowej, a nazwisko tego kandydata zosta$o z tej listy skre"lone, to g$os taki uznaje si& za wa!ny i oddany na t& list&. § 5. Je!eli na karcie do g$osowania znak "x" postawiono w kratce z lewej strony obok nazwisk dwóch lub wi&kszej liczby kandydatów z tej samej listy okr&gowej, to g$os taki uwa!a si& za g$os wa!nie oddany na wskazan# list& okr&gow# z przyznaniem pierwsze'stwa do uzyskania mandatu kandydatowi na pos$a, którego nazwisko na tej li"cie umieszczone jest w pierwszej kolejno"ci. Art. 201. Dopisanie na karcie do g$osowania dodatkowych numerów list i nazw lub nazwisk albo poczynienie innych dopisków nie wp$ywa na wa!no"% oddanego na niej g$osu.
Art. 200.

Rozdzia! 25 Ustalanie wyników g!osowania i wyników wyborów w okr$gu wyborczym
Art. 202.

§ 1. Ustalaj#c wyniki g$osowania w obwodzie, obwodowa komisja wyborcza

oblicza: 1) liczb& wyborców uprawnionych do g$osowania; 2) liczb& wyborców, którym wydano karty do g$osowania; 3) liczb& kart wyj&tych z urny, w tym: a) liczb& kart niewa!nych, o których mowa w art. 56, b) liczb& kart wa!nych; 4) liczb& g$osów niewa!nych z wa!nych kart do g$osowania, o których mowa w art. 200 § 2 i 3; 5) liczb& g$osów wa!nych z kart wa!nych oddanych $#cznie na wszystkie listy kandydatów; 6) liczb& g$osów wa!nych z kart wa!nych oddanych na poszczególne listy kandydatów; 7) liczb& g$osów wa!nych z kart wa!nych oddanych na poszczególnych kandydatów z tych list. § 2. Liczby, o których mowa w § 1, wymienia si& w protokole g$osowania w obwodzie. Art. 203. Niezw$ocznie po otrzymaniu protoko$u g$osowania w obwodzie okr&gowa komisja wyborcza dokonuje sprawdzenia prawid$owo"ci ustalenia wyników g$osowania w

58

obwodzie. W razie stwierdzenia nieprawid$owo"ci w ustaleniu wyników g$osowania komisja zarz#dza ponowne ich ustalenie przez obwodow# komisj& wyborcz# i powiadamia o tym Pa'stwow# Komisj& Wyborcz#. Przepisy art. 53 § 2, art. 55, art. 56 i art. 202 stosuje si& odpowiednio. Art. 204. § 1. Okr&gowa komisja wyborcza na podstawie protoko$ów, o których mowa w art. 93 § 1, ustala wyniki g$osowania na poszczególne listy okr&gowe i sporz#dza w dwóch egzemplarzach protokó$ wyników g$osowania w okr&gu wyborczym. § 2. Je!eli w$a"ciwa okr&gowa komisja wyborcza nie uzyska wyników g$osowania w obwodach g$osowania za granic# albo na polskich statkach morskich w ci#gu 24 godzin od zako'czenia g$osowania, o którym mowa w art. 40 § 5, g$osowanie w tych obwodach uwa!a si& za nieby$e. Fakt ten odnotowuje si& w protokole wyników g$osowania w okr&gu wyborczym, z wymienieniem obwodów g$osowania oraz ewentualnych przyczyn nieuzyskania z tych obwodów wyników g$osowania. § 3. W protokole wymienia si& sumy liczb, o których mowa w art. 202 § 1. § 4. Protokó$ podpisuj# wszystkie osoby wchodz#ce w sk$ad komisji obecne przy jego sporz#dzaniu. Protokó$ opatruje si& piecz&ci# komisji. § 5. Przy ustalaniu wyników g$osowania i sporz#dzaniu protoko$u mog# by% obecne osoby zg$aszaj#ce list&, którym przys$uguje prawo wniesienia do protoko$u uwag z wymienieniem konkretnych zarzutów. § 6. Protokó$ wyników g$osowania w okr&gu wyborczym przewodnicz#cy okr&gowej komisji wyborczej przesy$a niezw$ocznie do Pa'stwowej Komisji Wyborczej w trybie przez ni# ustalonym. Pozosta$e dokumenty z wyborów przechowuje dyrektor delegatury Krajowego Biura Wyborczego w$a"ciwej dla siedziby komisji. § 7. Wzór protoko$u wyników g$osowania w okr&gu wyborczym okre"li Pa'stwowa Komisja Wyborcza. § 8. Po otrzymaniu protoko$ów, o których mowa w § 6, Pa'stwowa Komisja Wyborcza dokonuje sprawdzenia prawid$owo"ci ustalenia wyników wyborów w okr&gach wyborczych. § 9. W razie stwierdzenia nieprawid$owo"ci w ustaleniu wyników wyborów Pa'stwowa Komisja Wyborcza zarz#dza ponowne ustalenie tych wyników. Art. 205. § 1. Pa'stwowa Komisja Wyborcza na podstawie danych z protoko$ów wyników g$osowania w okr&gu wyborczym, otrzymanych za po"rednictwem sieci elektronicznego przekazywania danych, uwzgl&dniaj#c przepis art. 174 § 1, ustala wst&pnie liczb& g$osów wa!nych oraz g$osów wa!nych oddanych na listy okr&gowe poszczególnych komitetów wyborczych w skali kraju i listy, które spe$niaj# warunki uprawniaj#ce do uczestniczenia w podziale mandatów w okr&gach wyborczych. Informacj& o tym podaje si& do wiadomo"ci publicznej. § 2. Po otrzymaniu protoko$ów wyników g$osowania w okr&gach wyborczych Pa'stwowa Komisja Wyborcza protokolarnie ustala zbiorcze wyniki g$osowania na listy okr&gowe w skali kraju i stwierdza, uwzgl&dniaj#c przepis art. 174 § 1, które listy spe$niaj# warunki uprawniaj#ce do uczestniczenia w podziale mandatów w okr&gach wyborczych. Informacj& o tym podaje si& do wiadomo"ci publicznej. § 3. Nast&pnie Pa'stwowa Komisja Wyborcza dokonuje podzia$u mandatów pomi&dzy uprawnione listy okr&gowe, odr&bnie dla ka!dego okr&gu, w sposób nast&puj#cy: 1) liczb& g$osów wa!nych oddanych na ka!d# z tych list w okr&gu wyborczym dzieli si& kolejno przez: 1,4; 3; 5; 7 i dalsze kolejne liczby nieparzyste a! do chwili, gdy z otrzymanych w ten sposób ilorazów da si& uszeregowa% tyle kolejno najwi&kszych liczb, ile wynosi liczba mandatów do rozdzielenia mi&dzy te listy w okr&gu; 2) ka!dej li"cie przyznaje si& tyle mandatów, ile spo"ród ustalonego w powy!szy sposób szeregu ilorazów przypada jej liczb kolejno najwi&kszych. § 4. Je!eli kilka list uzyska$o ilorazy równe ostatniej liczbie z liczb uszeregowanych w podany sposób, a list tych jest wi&cej ni! mandatów do rozdzielenia, pierwsze'stwo maj# listy w kolejno"ci ogólnej liczby oddanych na nie g$osów. Gdyby na dwie lub wi&cej list oddano równ# liczb& g$osów, o pierwsze'stwie rozstrzyga liczba obwodów g$osowania, w których na dan# list& oddano wi&ksz# liczb& g$osów.

59

§ 1. Mandaty przypadaj#ce danej li"cie okr&gowej uzyskuj# kandydaci w kolejno"ci otrzymanej liczby g$osów. § 2. Je!eli dwóch lub wi&cej kandydatów otrzyma$o równ# liczb& g$osów uprawniaj#c# do uzyskania mandatu z danej listy, o pierwsze'stwie rozstrzyga wi&ksza liczba obwodów g$osowania, w których jeden z kandydatów uzyska$ wi&cej g$osów, a je!eli liczba tych obwodów by$aby równa, o pierwsze'stwie rozstrzyga losowanie przeprowadzone przez przewodnicz#cego Pa'stwowej Komisji Wyborczej w obecno"ci cz$onków komisji oraz pe$nomocników wyborczych; nieobecno"% osoby zg$aszaj#cej list& nie wstrzymuje losowania. Przebieg losowania uwzgl&dnia si& w protokole wyników wyborów. § 3. Tryb przeprowadzania losowania, o którym mowa w § 2, okre"li Pa'stwowa Komisja Wyborcza. Art. 207. § 1. Po ustaleniu wyników wyborów w okr&gu wyborczym Pa'stwowa Komisja Wyborcza sporz#dza, w dwóch egzemplarzach, protokó$ wyborów pos$ów odr&bnie dla ka!dego okr&gu wyborczego. § 2. W protokole wymienia si& liczb& pos$ów wybieranych w okr&gu, wykaz list okr&gowych zarejestrowanych w tym okr&gu oraz wykaz list, które uczestnicz# w podziale mandatów w okr&gu, a tak!e liczby: 1) wyborców uprawnionych do g$osowania; 2) wyborców, którym wydano karty do g$osowania; 3) kart wyj&tych z urny, w tym: a) liczb& kart niewa!nych, b) liczb& kart wa!nych; 4) g$osów niewa!nych; 5) g$osów wa!nych oddanych na ka!d# z list okr&gowych; 6) mandatów przypadaj#cych ka!dej li"cie okr&gowej; 7) g$osów wa!nych oddanych na poszczególnych kandydatów ka!dej z list okr&gowych oraz nazwiska i imiona wybranych pos$ów z ka!dej listy okr&gowej. § 3. Protokó$ podpisuj# wszystkie osoby wchodz#ce w sk$ad komisji obecne przy jego sporz#dzaniu. Protokó$ opatruje si& piecz&ci# komisji. § 4. Przy ustalaniu wyników wyborów i sporz#dzaniu protoko$u mog# by% obecne osoby zg$aszaj#ce list&, którym przys$uguje prawo wniesienia do protoko$u uwag z wymienieniem konkretnych zarzutów. Adnotacj& o wniesieniu uwag zamieszcza si& w protokole. § 5. Wzór protoko$u wyborów pos$ów w okr&gu wyborczym okre"li Pa'stwowa Komisja Wyborcza. Art. 208. Pa'stwowa Komisja Wyborcza niezw$ocznie podaje do wiadomo"ci publicznej wyniki g$osowania i wyniki wyborów w okr&gach wyborczych, z uwzgl&dnieniem danych, o których mowa w art. 207 § 2. Pa'stwowa Komisja Wyborcza podaje tak!e do wiadomo"ci publicznej zbiorcze wyniki g$osowania i wyniki wyborów.
Art. 206.

Rozdzia! 26 Og!aszanie wyników wyborów do Sejmu. Wa"no&' wyborów
Pa'stwowa Komisja Wyborcza og$asza w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej w formie obwieszczenia oraz podaje do wiadomo"ci publicznej wyniki wyborów do Sejmu. W obwieszczeniu zamieszcza si& podstawowe informacje zawarte w protoko$ach wyborów pos$ów w okr&gach wyborczych. Art. 210. Pa'stwowa Komisja Wyborcza wr&cza pos$om za"wiadczenia o wyborze. Art. 211. Pa'stwowa Komisja Wyborcza przesy$a Marsza$kowi Sejmu oraz S#dowi Najwy!szemu sprawozdanie z wyborów nie pó(niej ni! 14 dnia po og$oszeniu obwieszczenia, o którym mowa w art. 209.
Art. 209.

60

Art. 212. § 1. Protest przeciwko wa!no"ci wyborów do Sejmu wnosi si& na pi"mie do S#du Najwy!szego w terminie 7 dni od dnia og$oszenia wyników wyborów przez Pa'stwow# Komisj& Wyborcz# w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Nadanie w tym terminie protestu w polskiej placówce pocztowej operatora publicznego jest równoznaczne z wniesieniem go do S#du Najwy!szego. § 2. W odniesieniu do wyborcy przebywaj#cego za granic# lub na polskim statku morskim wymogi wymienione w § 1 uwa!a si& za spe$nione, je!eli protest zosta$ z$o!ony odpowiednio w$a"ciwemu terytorialnie konsulowi lub kapitanowi statku. Wyborca obowi#zany jest do$#czy% do protestu zawiadomienie o ustanowieniu swojego pe$nomocnika zamieszka$ego w kraju lub pe$nomocnika do dor&cze' zamieszka$ego w kraju, pod rygorem pozostawienia protestu bez biegu. § 3. Wnosz#cy protest powinien sformu$owa% w nim zarzuty oraz przedstawi% lub wskaza% dowody, na których opiera swoje zarzuty. Art. 213. § 1. S#d Najwy!szy rozpatruje protest w sk$adzie 3 s&dziów w post&powaniu nieprocesowym i wydaje, w formie postanowienia, opini& w sprawie protestu. § 2. Opinia, o której mowa w § 1, powinna zawiera% ustalenia co do zasadno"ci zarzutów protestu, a w razie potwierdzenia zasadno"ci zarzutów - ocen&, czy przest&pstwo przeciwko wyborom lub naruszenie przepisów niniejszej ustawy mia$o wp$yw na wynik wyborów. § 3. Uczestnikami post&powania s#: wnosz#cy protest, przewodnicz#cy w$a"ciwej komisji wyborczej albo jego zast&pca i Prokurator Generalny. Art. 214. § 1. S#d Najwy!szy pozostawia bez dalszego biegu protest wniesiony przez osob& do tego nieuprawnion# lub niespe$niaj#cy warunków okre"lonych w art. 212. Niedopuszczalne jest przywrócenie terminu do wniesienia protestu. § 2. S#d Najwy!szy pozostawia bez dalszego biegu protest dotycz#cy sprawy, co do której w niniejszej ustawie przewiduje si& mo!liwo"% wniesienia przed dniem g$osowania skargi lub odwo$ania do s#du lub do Pa!stwowej Komisji Wyborczej. § 3. Je!eli w prote"cie zarzucono pope$nienie przest&pstwa przeciwko wyborom, S#d Najwy!szy niezw$ocznie zawiadamia o tym Prokuratora Generalnego.

§ 1. S#d Najwy!szy w sk$adzie ca$ej Izby Pracy, Ubezpiecze' Spo$ecznych i Spraw Publicznych, na podstawie sprawozdania z wyborów przedstawionego przez Pa'stwow# Komisj& Wyborcz# oraz opinii wydanych w wyniku rozpoznania protestów, rozstrzyga o wa!no"ci wyborów oraz o wa!no"ci wyboru pos$a lub senatora, przeciwko któremu wniesiono protest. W post&powaniu stosuje si& odpowiednio przepisy ustawy z dnia 23 listopada 2002r. o S#dzie Najwy!szym (Dz. U. Nr 240, poz. 2052 z pó(n. zm.). § 2. Rozstrzygni&cie, o którym mowa w § 1, S#d Najwy!szy podejmuje, w formie uchwa$y, nie pó(niej ni! w 90 dniu po dniu wyborów, na posiedzeniu z udzia$em Prokuratora Generalnego i Przewodnicz#cego Pa'stwowej Komisji Wyborczej. § 3. S#d Najwy!szy, podejmuj#c uchwa$& o niewa!no"ci wyborów lub niewa!no"ci wyboru pos$a lub senatora, stwierdza wyga"ni&cie mandatów w zakresie uniewa!nienia oraz postanawia o przeprowadzeniu wyborów ponownych lub o podj&ciu niektórych czynno"ci wyborczych, wskazuj#c czynno"%, od której nale!y ponowi% post&powanie wyborcze. § 4. Uchwa$& S#du Najwy!szego przedstawia si& niezw$ocznie Prezydentowi Rzeczypospolitej oraz odpowiednio Marsza$kowi Sejmu albo Marsza$kowi Senatu, a tak!e przesy$a Pa'stwowej Komisji Wyborczej. § 5. Uchwa$& S#du Najwy!szego og$asza si& w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. § 6. Wyga"ni&cie mandatów, o których mowa w § 3, nast&puje w dniu og$oszenia uchwa$y S#du Najwy!szego. Art. 216. § 1. W razie podj&cia przez S#d Najwy!szy uchwa$y o niewa!no"ci wyborów w okr&gu lub o niewa!no"ci wyboru pos$a lub senatora wybory ponowne lub wskazane czynno"ci wyborcze przeprowadza si& wy$#cznie na terytorium kraju, na zasadach i w trybie przewidzianych w niniejszej ustawie.
Art. 215.

61

2. Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej o wyborach ponownych lub podj&ciu wskazanych czynno"ci wyborczych podaje si& do wiadomo"ci publicznej i og$asza w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej najpó(niej w 5 dniu od dnia og$oszenia uchwa$y S#du Najwy!szego, o której mowa w art. 215 § 3. Przepisy art. 172 stosuje si& odpowiednio. 3. Wyniki wyborów ponownych lub wyniki przeprowadzonych czynno"ci wyborczych Pa'stwowa Komisja Wyborcza podaje w obwieszczeniu. W obwieszczeniu wymienia si& ponadto osoby, które w wyniku wyborów ponownych lub przeprowadzonych czynno"ci wyborczych utraci$y mandat, ze wskazaniem numeru okr&gu wyborczego, a w wypadku wyga"ni&cia mandatu pos$a - tak!e numer i nazw& listy kandydatów. 4. Obwieszczenie, o którym mowa w § 3, og$asza si& w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej oraz podaje do wiadomo"ci publicznej, a tak!e przesy$a si& niezw$ocznie odpowiednio Marsza$kowi Sejmu albo Marsza$kowi Senatu. Art. 217. W razie podj&cia przez S#d Najwy!szy uchwa$y o niewa!no"ci wyborów i jej og$oszenia w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej przeprowadza si& wybory ponowne, w zakresie uniewa!nienia, na zasadach i w trybie przewidzianych ustaw#. Przepis art. 216 § 2 stosuje si& odpowiednio.

Rozdzia! 27 Wyga&ni$cie mandatu pos!a i uzupe!nienie sk!adu Sejmu
§1. Wyga"ni&cie mandatu pos$a nast&puje wskutek: utraty prawa wybieralno"ci; pozbawienia mandatu prawomocnym orzeczeniem Trybuna$u Stanu; zrzeczenia si& mandatu; "mierci pos$a; zajmowania w dniu wyborów stanowiska lub funkcji, których stosownie do przepisów Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej albo ustaw nie mo!na $#czy% z mandatem pos$a, z zastrze!eniem przepisu ust. 3; 6) powo$ania w toku kadencji na stanowisko lub powierzenia funkcji, których stosownie do przepisów Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej albo ustaw nie mo!na $#czy% ze sprawowaniem mandatu pos$a; 7) wyboru w toku kadencji na pos$a do Parlamentu Europejskiego. § 2. Odmowa z$o!enia "lubowania poselskiego oznacza zrzeczenie si& mandatu. § 3. Wyga"ni&cie mandatu pos$a zajmuj#cego w dniu wyborów stanowisko lub funkcj&, o których mowa w §. 1 pkt 5, nast&puje, je!eli nie z$o!y on Marsza$kowi Sejmu, w terminie 14 dni od dnia og$oszenia przez Pa'stwow# Komisj& Wyborcz# wyników wyborów do Sejmu, o"wiadczenia o z$o!eniu rezygnacji z zajmowanego stanowiska lub pe$nionej funkcji. § 4. Wyga"ni&cie mandatu pos$a powo$anego lub wybranego w czasie kadencji na stanowisko lub funkcj&, o których mowa w ust. 1 pkt 6-7, nast&puje z dniem powo$ania lub wybrania. Art. 219. § 1. Wyga"ni&cie mandatu pos$a stwierdza Marsza$ek Sejmu w drodze postanowienia. § 2. Postanowienie, o którym mowa w § 1, og$asza si& w Dzienniku Urz&dowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski". § 3. Postanowienie, o którym mowa w § 1, dor&cza si& niezw$ocznie Pa'stwowej Komisji Wyborczej. Art. 220. § 1. W razie wyga"ni&cia mandatu pos$a Marsza$ek Sejmu zawiadamia, na podstawie informacji Pa'stwowej Komisji Wyborczej, kolejnego kandydata z tej samej listy okr&gowej, który w wyborach otrzyma$ kolejno najwi&ksz# liczb& g$osów, o przys$uguj#cym mu pierwsze'stwie do mandatu. Przy równej liczbie g$osów o pierwsze'stwie rozstrzyga kolejno"% umieszczenia kandydata na tej li"cie okr&gowej. § 2. Kandydat mo!e zrzec si& pierwsze'stwa do obsadzenia mandatu na rzecz kandydata z tej samej listy, który uzyska$ kolejno najwi&ksz# liczb& g$osów. O"wiadczenie o ust#pieniu
Art. 218.

1) 2) 3) 4) 5)

62

pierwsze'stwa powinno by% z$o!one Marsza$kowi Sejmu w terminie 7 dni od dnia dor&czenia zawiadomienia, o którym mowa w § 1. § 3. O obsadzeniu mandatu postanawia Marsza$ek Sejmu. Przepisy art. 219 § 2 i 3 stosuje si& odpowiednio. § 4. Wyga"ni&cie obsadzonego w trybie § 1 mandatu pos$a zajmuj#cego stanowisko lub funkcj&, o których mowa w art. 220 §. 1 pkt 5, nast&puje, je!eli nie z$o!y on Marsza$kowi Sejmu, w terminie 14 dni od dnia og$oszenia postanowienia, o którym mowa w § 3, o"wiadczenia o z$o!eniu rezygnacji z zajmowanego stanowiska lub pe$nionej funkcji. § 5. Je!eli obsadzenie mandatu pos$a w trybie okre"lonym w § 1 by$oby niemo!liwe z powodu braku kandydatów, którym mandat mo!na przydzieli%, Marsza$ek Sejmu, w drodze postanowienia, stwierdza, i! mandat ten do ko'ca kadencji pozostaje nieobsadzony.

Rozdzia! 28 Kampania wyborcza w programach radiowych i telewizyjnych
§ 1. W okresie od 15 dnia przed dniem wyborów do dnia zako'czenia kampanii wyborczej Telewizja Polska Spó$ka Akcyjna oraz Polskie Radio Spó$ka Akcyjna i spó$ki radiofonii regionalnej, zwane dalej "Telewizj# Polsk#" i "Polskim Radiem", rozpowszechniaj# na w$asny koszt w programach ogólnokrajowych i regionalnych audycje wyborcze komitetów wyborczych. § 2. +#czny czas rozpowszechniania audycji wyborczych wynosi: 1) w ogólnokrajowych programach - 15 godzin w Telewizji Polskiej, w tym do 3 godzin w TV Polonia, i 30 godzin w Polskim Radiu, w tym do 5 godzin w programie przeznaczonym dla zagranicy; 2) w regionalnych programach - 10 godzin w Telewizji Polskiej i 15 godzin w Polskim Radiu. § 3. Komitet wyborczy ma prawo do rozpowszechniania audycji wyborczych w programach: 1) ogólnokrajowych - je!eli zarejestrowa$ swoje listy okr&gowe co najmniej w po$owie okr&gów wyborczych; 2) regionalnych - je!eli zarejestrowa$ list& okr&gow# co najmniej w jednym okr&gu wyborczym. § 4. Czas antenowy przys$uguj#cy jednemu komitetowi wyborczemu nie mo!e by% odst&powany innemu komitetowi. Art. 222. § 1. Czas przeznaczony na rozpowszechnianie audycji wyborczych, o których mowa w art. 221 § 2 pkt 1, dzieli si& równo pomi&dzy uprawnione komitety wyborcze na podstawie informacji Pa'stwowej Komisji Wyborczej o komitetach wyborczych, które zarejestrowa$y swoje listy okr&gowe co najmniej w po$owie okr&gów wyborczych. § 2. Czas przeznaczony na rozpowszechnianie audycji wyborczych, o których mowa w art. 210 § 2 pkt 2, dzieli si& pomi&dzy uprawnione komitety wyborcze proporcjonalnie do liczby zarejestrowanych przez nie list okr&gowych, na podstawie informacji okr&gowych komisji wyborczych, w$a"ciwych dla obszaru obj&tego regionalnym programem, o zarejestrowanych listach okr&gowych. § 3. Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji, po porozumieniu z Pa'stwow# Komisj# Wyborcz#, okre"li, w drodze rozporz#dzenia, tryb post&powania w sprawach podzia$u czasu rozpowszechniania audycji wyborczych, zakres rejestracji oraz sposób przygotowania i emisji tych audycji, a tak!e sposób upowszechniania informacji o terminach emisji audycji wyborczych. § 4. Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji, po zasi&gni&ciu opinii zarz#dów spó$ek, o których mowa w art. 221 § 1, oraz w$a"ciwej rady programowej, okre"li, w drodze rozporz#dzenia: 1) czas przeznaczony na rozpowszechnianie audycji wyborczych w ka!dym z programów ogólnokrajowych i regionalnych; 2) ramowy podzia$ czasu, o którym mowa w art. 221 § 2, w okresie od 15 dnia przed dniem wyborów do dnia zako'czenia kampanii wyborczej.
Art. 221.

63

Art. 223. § 1. Kolejno"% rozpowszechniania w ka!dym dniu audycji wyborczych ustalaj# kieruj#cy redakcjami w$a"ciwych ogólnokrajowych programów telewizyjnych, w tym TV Polonia, i programów regionalnych oraz programów radiowych w drodze losowania przeprowadzonego w obecno"ci osób zg$aszaj#cych listy najpó(niej w 18 dniu przed dniem wyborów. § 2. Na ustalenia dotycz#ce podzia$u czasu antenowego, o których mowa w art. 222 § 1 i 2, osobie zg$aszaj#cej list& przys$uguje skarga do Pa'stwowej Komisji Wyborczej. Skarg& wnosi si& w terminie 2 dni od dokonania ustalenia. Pa'stwowa Komisja Wyborcza rozpatruje spraw& niezw$ocznie i wydaje postanowienie. Od postanowienia Pa'stwowej Komisji Wyborczej nie przys$uguje "rodek prawny. Art. 224. § 1. Audycje wyborcze komitetu wyborczego dostarczane s# do Telewizji Polskiej lub Polskiego Radia nie pó(niej ni! na 24 godziny przed dniem ich rozpowszechnienia. § 2. Czas audycji wyborczych dostarczonych przez komitety wyborcze nie mo!e przekracza% czasu ustalonego dla nich na podstawie przepisów, o których mowa w art. 222 § 3 i 4. § 3. W wypadku stwierdzenia przez Telewizj& Polsk# lub Polskie Radio, !e dostarczone przez komitet wyborczy materia$y audycji wyborczych przekraczaj# czas ustalony dla tych audycji, wzywaj# bezzw$ocznie komitet wyborczy do skrócenia czasu audycji. W razie bezskutecznego wezwania Telewizja Polska lub Polskie Radio przerwie emisj& audycji wyborczej w chwili, kiedy up$yn#$ czas audycji przys$uguj#cy danemu komitetowi.

DZIA% IV Przepisy szczególne dotycz(ce wyborów do Senatu
Rozdzia! 29 Zasady ogólne
Art. 225. Wybory do Senatu s# powszechne, bezpo"rednie i odbywaj# si& w g$osowaniu

tajnym.
Art. 226. Wybranym do Senatu mo!e by% obywatel polski maj#cy prawo wybierania, który najpó(niej w dniu wyborów ko'czy 30 lat. Art. 227. Do Senatu wybiera si& 100 senatorów wed$ug zasady wi&kszo"ci. Art. 228. Zarz#dzenie przez Prezydenta RP wyborów do Sejmu jest równoznaczne z zarz#dzeniem wyborów do Senatu RP. Art. 229. Komitet wyborczy w wyborach do Senatu mo!e wydatkowa% na kampani& wyborcz# kwoty ograniczone limitami ustalonymi zgodnie z art. 176. Art. 230. W sprawach nieuregulowanych w niniejszym dziale stosuje si& odpowiednio przepisy dzia$u III niniejszej ustawy.

Rozdzia! 30 Okr$gi wyborcze
Art. 231.

§ 1. W celu przeprowadzenia wyborów do Senatu tworzy si& na obszarze poszczególnych województw okr&gi wyborcze. § 2. W okr&gu wyborczym wybiera si& od 2 do 4 senatorów.

64

§ 3. Okr&g wyborczy obejmuje obszar województwa lub jego cz&"%. Granice okr&gu wyborczego nie mog# narusza% granic okr&gów wyborczych utworzonych dla wyborów do Sejmu. Art. 232. § 1. W poszczególnych województwach wybiera si&: 1) w województwie dolno"l#skim – 8 senatorów; 2) w województwie kujawsko-pomorskim – 5 senatorów; 3) w województwie lubelskim – 6 senatorów; 4) w województwie lubuskim – 3 senatorów; 5) w województwie $ódzkim – 7 senatorów; 6) w województwie ma$opolskim – 8 senatorów; 7) w województwie mazowieckim – 13 senatorów; 8) w województwie opolskim – 3 senatorów; 9) w województwie podkarpackim – 5 senatorów; 10) w województwie podlaskim – 3 senatorów; 11) w województwie pomorskim – 6 senatorów; 12) w województwie "l#skim – 13 senatorów; 13) w województwie "wi&tokrzyskim – 3 senatorów; 14) w województwie warmi'sko-mazurskim – 4 senatorów; 15) w województwie wielkopolskim – 9 senatorów; 16) w województwie zachodniopomorskim – 4 senatorów. § 2. Je"li województwo nie jest jednym okr&giem wyborczym do Sejmu, to liczb& senatorów wybieranych w okr&gu wyborczym ustala si&, uwzgl&dniaj#c jednolit# wojewódzk# norm& przedstawicielstwa. § 3. Jednolit# wojewódzk# norm& przedstawicielstwa, o której mowa w § 2, okre"la si&, dziel#c liczb& mieszka'ców województwa przez liczb& senatorów wybieranych w danym województwie. § 4. Liczb& senatorów wybieranych w poszczególnych okr&gach wyborczych, ich numery i granice, a tak!e siedziby okr&gowych komisji wyborczych okre"la za$#cznik nr 2 do ustawy. § 5. Informacj& o okr&gu wyborczym podaje si& do wiadomo"ci wyborcom danego okr&gu wyborczego w formie obwieszczenia Pa'stwowej Komisji Wyborczej najpó(niej w 52 dniu przed dniem wyborów. Druk i rozplakatowanie obwieszcze' zapewnia Krajowe Biuro Wyborcze.

Rozdzia! 31 Szczególne zadania komisji wyborczych
Art. 233.

§ 1. Wybory do Senatu przeprowadzaj#: 1) Pa'stwowa Komisja Wyborcza; 2) okr&gowe komisje wyborcze powo$ane dla wyborów do Sejmu; 3) obwodowe komisje wyborcze powo$ane dla wyborów do Sejmu. § 2. Funkcje okr&gowej komisji wyborczej, o której mowa w § 1 pkt 2, dla okr&gu wyborczego do Senatu spe$nia okr&gowa komisja wyborcza powo$ana dla wyborów do Sejmu, której w$a"ciwo"% terytorialna obejmuje obszar tego okr&gu wyborczego do Senatu. § 3. W wypadku gdy na obszarze okr&gu wyborczego do Senatu dzia$a wi&cej ni! jedna okr&gowa komisja wyborcza powo$ana dla wyborów do Sejmu, funkcje okr&gowej komisji wyborczej dla tego okr&gu wyborczego do Senatu spe$nia komisja wskazana, spo"ród nich, przez Pa'stwow# Komisj& Wyborcz#. § 4. W wypadku wyborów uzupe$niaj#cych, o których mowa w art. 225, powo$uje si& okr&gow# komisj& wyborcz# i obwodowe komisje wyborcze w trybie i na zasadach okre"lonych w ustawie.

65

Rozdzia! 32 Zg!aszanie kandydatów na senatorów
Do komitetów wyborczych zg$aszaj#cych kandydatów na senatorów stosuje si& odpowiednio przepisy kodeksu dotycz#ce komitetów wyborczych, z tym !e: 1) partia polityczna, która wchodzi w sk$ad koalicji wyborczej utworzonej w celu wspólnego zg$oszenia kandydatów na pos$ów i kandydatów na senatorów albo tylko w celu wspólnego zg$oszenia kandydatów na senatorów, nie mo!e zg$asza% kandydatów na senatorów samodzielnie; 2) nazwa i skrót nazwy komitetu wyborczego wyborców utworzonego tylko w celu zg$oszenia kandydatów na senatorów musz# by% ró!ne od nazw i skrótów nazw komitetów wyborczych utworzonych w celu zg$oszenia kandydatów na pos$ów i kandydatów na senatorów albo kandydatów na pos$ów. Art. 235. § 1. Komitet wyborczy mo!e zg$osi% w ka!dym okr&gu wyborczym najwy!ej tylu kandydatów na senatorów, ilu senatorów jest wybieranych w danym okr&gu wyborczym. § 2. Kandydowa% mo!na tylko w jednym okr&gu wyborczym i tylko w ramach zg$oszenia przez jeden komitet wyborczy. Art. 236. § 1. Zg$oszenie kandydata na senatora powinno by% poparte podpisami co najmniej 3.000 wyborców. § 2. Wyborca mo!e udzieli% poparcia wi&cej ni! jednemu kandydatowi na senatora. Wycofanie udzielonego poparcia nie rodzi skutków prawnych. § 3. Wyborca udzielaj#cy poparcia zg$oszeniu kandydata na senatora sk$ada podpis obok czytelnie wpisanego swojego nazwiska i imienia, adresu zamieszkania i numeru ewidencyjnego PESEL. § 4. Wykaz podpisów musi zawiera% na ka!dej stronie nazw& komitetu wyborczego zg$aszaj#cego kandydata, numer okr&gu wyborczego, w którym kandydat jest zg$aszany, oraz adnotacj&: "Udzielam poparcia kandydatowi na senatora ................. (nazwisko, imi& - imiona) zg$aszanemu przez .......................... (nazwa komitetu wyborczego) w okr&gu wyborczym .............. (numer okr&gu) w wyborach do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej zarz#dzonych na ............... (dzie', miesi#c, rok).". § 5. Poparcia dla zg$oszenia kandydata na senatora mo!e udzieli% wy$#cznie wyborca stale zamieszka$y w danym okr&gu wyborczym. Art. 237. § 1. Zbieranie podpisów osób popieraj#cych zg$oszenie kandydata na senatora mo!e by% dokonywane tylko w miejscu, czasie i w sposób, które wykluczaj# gro(b&, podst&p lub stosowanie jakichkolwiek nacisków zmierzaj#cych do uzyskania podpisów. § 2. Zabrania si& zbierania podpisów osób popieraj#cych zg$oszenie kandydata na senatora na terenie jednostek wojskowych i innych jednostek organizacyjnych podleg$ych Ministrowi Obrony Narodowej oraz oddzia$ów obrony cywilnej, a tak!e skoszarowanych jednostek podleg$ych ministrowi w$a"ciwemu do spraw wewn&trznych. § 3. Zabrania si& udzielania wynagrodzenia pieni&!nego w zamian za zbieranie lub z$o!enie podpisu pod zg$oszeniem kandydata na senatora. Art. 238. Zg$oszenia ka!dego kandydata na senatora dokonuje si& odr&bnie. Je!eli komitet wyborczy dokonuje zg$oszenia wi&cej ni! jednego kandydata na senatora, to zg$oszenie ka!dego z kandydatów musi by% poparte odr&bnie podpisami wyborców w sposób, o którym mowa w art. 236 § 3 i 4.
Art. 234.

Rozdzia! 33 Karty do g!osowania

66

Art. 239.

Okr&gowa komisja wyborcza po zarejestrowaniu kandydatów na senatorów zarz#dza wydrukowanie kart do g$osowania i zapewnia ich przekazanie obwodowym komisjom wyborczym w trybie okre"lonym przez Pa'stwow# Komisj& Wyborcz#.

Art. 240.

Na karcie do g$osowania umieszcza si& w porz#dku alfabetycznym nazwiska i imiona zarejestrowanych kandydatów na senatorów, z podaniem nazwy lub skrótu nazwy komitetu wyborczego.

Rozdzia! 34 Sposób g!osowania i warunki wa"no&ci g!osu
Art. 241.

§ 1. Wyborca g$osuje na okre"lonych kandydatów, stawiaj#c znak "x" w kratce z lewej strony obok nazwisk najwy!ej tylu kandydatów, ilu senatorów jest wybieranych w okr&gu wyborczym. § 2. Wyborca mo!e g$osowa% na mniejsz# liczb& kandydatów, ani!eli wynosi liczba senatorów wybieranych w danym okr&gu wyborczym.

Art. 242. § 1. Je!eli na karcie do g$osowania nie postawiono znaku "x" w kratce z lewej strony obok nazwiska któregokolwiek z kandydatów, to tak# kart& uznaje si& za kart& wa!n# z g$osami niewa!nymi. § 2. Je!eli na karcie do g$osowania postawiono znak "x" w kratce z lewej strony obok nazwisk wi&kszej liczby kandydatów ni! wynosi liczba wybieranych senatorów, to tak# kart& uznaje si& za kart& wa!n# z g$osami niewa!nymi. § 3. Je!eli na karcie do g$osowania postawiono znak "x" w kratce z lewej strony wy$#cznie przy nazwisku kandydata, którego nazwisko zosta$o skre"lone, to tak# kart& uznaje si& za kart& wa!n# z g$osami niewa!nymi.

Rozdzia! 35 Ustalanie wyników g!osowania i wyników wyborów w okr$gu wyborczym
Art. 243. § 1. Ustalaj#c wyniki g$osowania w obwodzie, obwodowa komisja wyborcza oblicza: 1) liczb& wyborców uprawnionych do g$osowania; 2) liczb& wyborców, którym wydano karty do g$osowania; 3) liczb& kart wyj&tych z urny, w tym liczb& kart niewa!nych, o których mowa w art. 56, i liczb& kart wa!nych, w tym: a) liczb& kart wa!nych z g$osami niewa!nymi, o których mowa w art. 242, b) liczb& kart wa!nych z g$osami wa!nymi; 4) liczb& g$osów wa!nych z kart wa!nych oddanych na poszczególnych kandydatów na senatorów. § 2. Liczby, o których mowa w § 1, wymienia si& w protokole g$osowania w obwodzie. Art. 244. Niezw$ocznie po otrzymaniu protoko$u g$osowania w obwodzie okr&gowa komisja wyborcza dokonuje sprawdzenia prawid$owo"ci ustalenia wyników g$osowania w obwodzie. W razie stwierdzenia nieprawid$owo"ci w ustaleniu wyników g$osowania komisja zarz#dza ponowne ich ustalenie przez obwodow# komisj& wyborcz# i powiadamia o tym Pa'stwow# Komisj& Wyborcz#. Art. 245.

§ 1. Okr&gowa komisja wyborcza na podstawie protoko$ów, o których mowa w art. 233, ustala wyniki g$osowania i wyniki wyborów oraz sporz#dza w dwóch egzemplarzach protokó$ wyników g$osowania i wyników wyborów senatorów w okr&gu wyborczym.

67

§ 2. Je!eli w$a"ciwa okr&gowa komisja wyborcza nie uzyska wyników g$osowania w obwodach g$osowania za granic# albo na polskich statkach morskich w ci#gu 24 godzin od zako'czenia g$osowania, o którym mowa w art. 40 § 2 i 3, g$osowanie w tych obwodach uwa!a si& za nieby$e. Fakt ten odnotowuje si& w protokole wyników g$osowania w okr&gu wyborczym, z wymienieniem obwodów g$osowania oraz ewentualnych przyczyn nieuzyskania z tych obwodów wyników g$osowania. § 3. W protokole wymienia si& sumy liczb, o których mowa w art. 243 § 1, oraz nazwiska i imiona wybranych senatorów, z podaniem nazwy lub skrótu nazwy komitetu wyborczego. § 4. Protokó$ podpisuj# wszystkie osoby wchodz#ce w sk$ad okr&gowej komisji wyborczej obecne przy jego sporz#dzaniu. Protokó$ opatruje si& piecz&ci# komisji. § 5. Przy ustalaniu wyników g$osowania i sporz#dzaniu protoko$u mog# by% obecne osoby zg$aszaj#ce list&, którym przys$uguje prawo wniesienia do protoko$u uwag z wymienieniem konkretnych zarzutów. § 1. Za wybranych na senatorów w danym okr&gu wyborczym uwa!a si& tych kandydatów, którzy otrzymali kolejno najwi&cej oddanych g$osów wa!nych. § 2. Je!eli dwóch lub wi&cej kandydatów otrzyma$o równ# liczb& g$osów uprawniaj#c# do uzyskania mandatu i kandydatów tych jest wi&cej ni! mandatów do uzyskania, o pierwsze'stwie rozstrzyga wi&ksza liczba obwodów g$osowania, w których jeden z kandydatów uzyska$ wi&cej g$osów, a je!eli liczba tych obwodów by$aby równa, o pierwsze'stwie rozstrzyga losowanie przeprowadzone przez przewodnicz#cego okr&gowej komisji wyborczej w obecno"ci cz$onków komisji oraz zainteresowanych osób zg$aszaj#cych listy; nieobecno"% osoby zg$aszaj#cej list& nie wstrzymuje losowania. Przebieg losowania uwzgl&dnia si& w protokole wyników wyborów. § 3. Tryb przeprowadzania losowania, o którym mowa w § 2, okre"li Pa'stwowa Komisja Wyborcza.
Art. 246. Art. 247.

Okr&gowa komisja wyborcza niezw$ocznie podaje do wiadomo"ci publicznej wyniki g$osowania i wyniki wyborów w okr&gu wyborczym, z uwzgl&dnieniem danych, o których mowa w art. 245 § 3.

Art. 248. § 1. Protokó$ wyników g$osowania i wyników wyborów senatorów w okr&gu wyborczym przewodnicz#cy okr&gowej komisji wyborczej przesy$a niezw$ocznie w zapiecz&towanej kopercie do Pa'stwowej Komisji Wyborczej, w trybie przez ni# ustalonym. Pozosta$e dokumenty z wyborów przechowuje dyrektor delegatury Krajowego Biura Wyborczego w$a"ciwej dla siedziby komisji. § 2. Po otrzymaniu protoko$ów, o których mowa w § 1, Pa'stwowa Komisja Wyborcza dokonuje sprawdzenia prawid$owo"ci ustalenia wyników wyborów w okr&gach wyborczych. § 3. W razie stwierdzenia nieprawid$owo"ci w ustaleniu wyników wyborów Pa'stwowa Komisja Wyborcza zarz#dza ponowne ustalenie tych wyników.

Rozdzia! 36 Og!aszanie wyników wyborów do Senatu. Wa"no&' wyborów
Pa'stwowa Komisja Wyborcza og$asza w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, w formie obwieszczenia, oraz podaje do wiadomo"ci publicznej wyniki wyborów do Senatu. W obwieszczeniu zamieszcza si&, wed$ug okr&gów wyborczych, podstawowe informacje zawarte w protoko$ach okr&gowych komisji wyborczych oraz nazwiska i imiona wybranych senatorów.
Art. 249. Art. 250.

Pa'stwowa Komisja Wyborcza wr&cza senatorom za"wiadczenia o wyborze.

68

Pa'stwowa Komisja Wyborcza przesy$a Marsza$kowi Senatu oraz S#dowi Najwy!szemu sprawozdanie z wyborów nie pó(niej ni! 14 dnia po og$oszeniu obwieszczenia, o którym mowa w art. 249.
Art. 251. Art. 252.

Przeciwko wa!no"ci wyborów do Senatu protest, o którym mowa w art. 96 wnosi si& na pi"mie do S#du Najwy!szego. Przepisy art. 202-206 stosuje si& odpowiednio.

Rozdzia! 37 Wyga&ni$cie mandatu senatora i uzupe!nienie sk!adu Senatu
Art. 253.

§ 1. Wyga"ni&cie mandatu senatora nast&puje wskutek: utraty prawa wybieralno"ci; pozbawienia mandatu prawomocnym orzeczeniem Trybuna$u Stanu; zrzeczenia si& mandatu; "mierci senatora; zajmowania w dniu wyborów stanowiska lub funkcji, których, stosownie do przepisów Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej albo ustaw, nie mo!na $#czy% z mandatem senatora, z zastrze!eniem przepisu § 3; 6) powo$ania w toku kadencji na stanowisko lub powierzenia funkcji, których, stosownie do przepisów Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej albo ustaw, nie mo!na $#czy% ze sprawowaniem mandatu senatora; 7) wyboru w toku kadencji na pos$a do Parlamentu Europejskiego. 1) 2) 3) 4) 5)

§ 2. Odmowa z$o!enia "lubowania senatorskiego oznacza zrzeczenie si& mandatu. § 3. Stwierdzenie wyga"ni&cia mandatu senatora zajmuj#cego w dniu wyborów stanowisko lub funkcj&, o których mowa w § 1 pkt, nast&puje, je!eli nie z$o!y on Marsza$kowi Senatu, w terminie 14 dni od dnia og$oszenia przez Pa'stwow# Komisj& Wyborcz# wyników wyborów do Senatu, o"wiadczenia o z$o!eniu rezygnacji z zajmowanego stanowiska lub pe$nionej funkcji. § 4. Wyga"ni&cie mandatu senatora powo$anego lub wybranego w czasie kadencji na stanowisko lub funkcj&, o których mowa w § 1 pkt 6-7, nast&puje z dniem powo$ania lub wybrania. § 1. Wyga"ni&cie mandatu senatora stwierdza Marsza$ek Senatu, w drodze postanowienia. § 2. Postanowienie, o którym mowa w § 1, og$asza si& w Dzienniku Urz&dowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski". § 3. Postanowienie, o którym mowa w § 1, niezw$ocznie dor&cza si& Prezydentowi Rzeczypospolitej i Pa'stwowej Komisji Wyborczej.
Art. 254.

§ 1. W razie wyga"ni&cia mandatu senatora Prezydent Rzeczypospolitej zarz#dza wybory uzupe$niaj#ce do Senatu. § 2. Wybory uzupe$niaj#ce zarz#dza si& i przeprowadza w terminie 3 miesi&cy od dnia stwierdzenia wyga"ni&cia mandatu senatora. Wyborów uzupe$niaj#cych nie przeprowadza si& w okresie 6 miesi&cy przed dniem, w którym up$ywa termin zarz#dzenia wyborów do Sejmu. § 3. W sprawach zarz#dzenia wyborów, o których mowa w § 1, stosuje si& odpowiednio przepisy art. 171, z tym !e postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej o wyborach uzupe$niaj#cych Pa'stwowa Komisja Wyborcza podaje niezw$ocznie do wiadomo"ci publicznej, w formie obwieszczenia, na obszarze okr&gu wyborczego, w którym wybory maj# by% przeprowadzone. Druk i rozplakatowanie obwieszczenia zapewnia Krajowe Biuro Wyborcze.
Art. 255.

69

§ 4. G$osowanie w wyborach uzupe$niaj#cych przeprowadza si& tylko na terytorium kraju, za" prawo wybierania przys$uguje tylko wyborcom stale zamieszka$ym w okr&gu wyborczym, w którym zarz#dzono wybory uzupe$niaj#ce. § 5. W wyborach uzupe$niaj#cych w skald obwodowych komisji powo$uje si& od 5 do 7 osób, za" uzupe$nienie sk$adu komisji, o którym mowa w art. 158 § 7, dokonywane jest w razie zg$oszenia mniej ni! 4 kandydatów.

Rozdzia! 38 Kampania wyborcza w programach radiowych i telewizyjnych
Art. 256. § 1. Komitet wyborczy, który zarejestrowa$ kandydata na senatora ma prawo do rozpowszechniania nieodp$atnie audycji wyborczych w programach Telewizji Polskiej i Polskiego Radia: 1) ogólnokrajowych - je!eli zarejestrowa$ kandydatów na senatorów co najmniej w po$owie okr&gów wyborczych; 2) regionalnych - je!eli zarejestrowa$ co najmniej jednego kandydata na senatora. § 2. +#czny czas rozpowszechniania audycji wyborczych wynosi: 1) w ogólnokrajowych programach - 5 godzin w Telewizji Polskiej i 10 godzin w Polskim Radiu; 2) w odpowiednim programie regionalnym - 3 godziny w Telewizji Polskiej i 6 godzin w Polskim Radiu. § 3. Czas rozpowszechniania audycji wyborczych w programach ogólnokrajowych dzieli si& równo mi&dzy wszystkie uprawnione komitety wyborcze. § 4. Czas rozpowszechniania audycji wyborczych w odpowiednim programie regionalnym jest dzielony mi&dzy uprawnione komitety wyborcze proporcjonalnie do liczby kandydatów na senatorów zarejestrowanych przez nie w okr&gach wyborczych obj&tych zasi&giem danego programu. § 5. Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji, po porozumieniu z Pa'stwow# Komisj# Wyborcz#, okre"li, w drodze rozporz#dzenia, zasady i sposób $#cznego prowadzenia kampanii wyborczej w programach radiowych i telewizyjnych przez komitety wyborcze uprawnione do rozpowszechniania audycji wyborczych w wyborach do Sejmu i do Senatu.

§ 1. W wyborach uzupe$niaj#cych przepis art. 256 § 1 pkt 1 nie ma zastosowania, a $#czny czas rozpowszechniania nieodp$atnie audycji wyborczych w odpowiednich programach regionalnych wynosi 2 godziny w Telewizji Polskiej i 4 godziny w Polskim Radiu. § 2. Czas, o którym mowa w § 1, w ka!dym programie regionalnym dzieli si& równo mi&dzy wszystkie uprawnione komitety wyborcze.
Art. 257.

Rozdzia! 39 Szczególne zasady finansowania kampanii wyborczej do Senatu
Art. 258.

§ 1. Komitet wyborczy, który zarejestrowa$ kandydata lub kandydatów na senatorów, ma prawo do dotacji z bud!etu pa'stwa na zasadach okre"lonych w art. 124. § 2. W wyborach uzupe$niaj#cych wysoko"% dotacji dla komitetu wyborczego zg$aszaj#cego kandydata, który uzyska$ mandat, oblicza si& w ten sposób, !e ogóln# kwot& dotacji przypadaj#c# na wszystkie komitety wyborcze w ostatnio przeprowadzonych wyborach do Sejmu i do Senatu dzieli si& przez 560 i mno!y przez wska(nik przeci&tnego wzrostu cen towarów i us$ug konsumpcyjnych. Wska(nik ten oblicza G$ówny Urz#d Statystyczny za okres od miesi#ca, w którym przeprowadzono wybory do Sejmu i Senatu, do miesi#ca, w którym odby$y si& wybory uzupe$niaj#ce.

70

DZIA% V Wybory do Parlamentu Europejskiego
Rozdzia! 40 Zasady ogólne
§ 1. Wybory do Parlamentu Europejskiego s# wolne, powszechne, bezpo"rednie, proporcjonalne oraz przeprowadzane w g$osowaniu tajnym. § 2. W wyborach g$osowa% mo!na tylko raz. Art. 260. § 1. W Rzeczypospolitej Polskiej wybiera si& 51 pos$ów do Parlamentu Europejskiego. § 2. Pos$ów do Parlamentu Europejskiego wybiera si& na 5 lat. Art. 261. Pos$owie do Parlamentu Europejskiego s# przedstawicielami Narodów pa'stw Unii Europejskiej; nie s# zwi#zani !adnymi instrukcjami i nie mog# by% odwo$ani. Art. 262. § 1. Wybory pos$ów do Parlamentu Europejskiego w Rzeczypospolitej Polskiej odbywaj# si& w okresie wyborczym ustalonym w przepisach prawa Unii Europejskiej. § 2. Wybory pos$ów do Parlamentu Europejskiego w Rzeczypospolitej Polskiej zarz#dza Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej, w drodze postanowienia, nie pó(niej ni! na 90 dni przed dniem wyborów, wyznaczaj#c ich dat& na dzie' wolny od pracy przypadaj#cy w okresie wyborczym, o którym mowa w § 1. Art. 263. § 1. Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej o zarz#dzeniu wyborów podaje si& do wiadomo"ci publicznej i og$asza w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej najpó(niej w 5. dniu od dnia zarz#dzenia wyborów. § 2. W postanowieniu, o którym mowa w § 1, Prezydent Rzeczypospolitej, po zasi&gni&ciu opinii Pa'stwowej Komisji Wyborczej, okre"la dni, w których up$ywaj# terminy wykonania czynno"ci wyborczych przewidzianych w ustawie (kalendarz wyborczy). W postanowieniu podaje si& liczb& pos$ów do Parlamentu Europejskiego wybieranych w Rzeczypospolitej Polskiej. § 3. Pa'stwowa Komisja Wyborcza, w terminie 14 dni od dnia og$oszenia, o którym mowa w § 1, podaje do wiadomo"ci publicznej w formie obwieszczenia postanowienie, o którym mowa w § 1, wraz z informacj# o okr&gach wyborczych oraz siedzibach okr&gowych komisji wyborczych. Art. 264. Mandatu pos$a do Parlamentu Europejskiego nie mo!na $#czy% ze sprawowaniem stanowiska lub pe$nieniem funkcji okre"lonych w przepisach prawa Unii Europejskiej. Art. 265. § 1. Mandatu pos$a do Parlamentu Europejskiego nie mo!na $#czy% ze sprawowaniem mandatu pos$a na Sejm albo senatora. § 2. Pose$ do Parlamentu Europejskiego nie mo!e by% jednocze"nie w Rzeczypospolitej Polskiej cz$onkiem Rady Ministrów ani sekretarzem stanu oraz zajmowa% stanowiska lub pe$ni% funkcji, których, stosownie do przepisów Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej albo ustaw, nie mo!na $#czy% ze sprawowaniem mandatu pos$a na Sejm albo senatora. Art. 266. W sprawach nieuregulowanych w niniejszym dziale stosuje si& odpowiednio przepisy dzia$u III kodeksu.
Art. 259.

Rozdzia! 41 Prawa wyborcze

71

§ 1. Prawo wybieralno"ci (bierne prawo wyborcze) do Parlamentu Europejskiego w Rzeczypospolitej Polskiej przys$uguje osobie maj#cej prawo wybierania pos$ów do Parlamentu Europejskiego w Rzeczypospolitej Polskiej, która najpó(niej w dniu g$osowania ko'czy 21 lat, nie by$a karana za przest&pstwo pope$nione umy"lnie, "cigane z oskar!enia publicznego i od co najmniej 5 lat stale zamieszkuje w Rzeczypospolitej Polskiej lub na terytorium innego pa'stwa cz$onkowskiego Unii Europejskiej. § 2. Nie maj# prawa wybieralno"ci osoby, wobec których wydano prawomocne orzeczenie s#du stwierdzaj#ce utrat& prawa wybieralno"ci, o którym mowa w art. 21a ust. 2 ustawy z dnia 18 pa(dziernika 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpiecze'stwa pa'stwa z lat 1944-1990 oraz tre"ci tych dokumentów (Dz. U. Nr 218, poz. 1592 i Nr 249, poz. 1832 oraz z 2007 r. Nr 25, poz. 162).
Art. 267.

Rozdzia! 42 Komisje i okr$gi wyborcze. Spisy wyborców
Wybory przeprowadzaj#: 1) Pa'stwowa Komisja Wyborcza; 2) okr&gowe komisje wyborcze; 3) obwodowe komisje wyborcze. Art. 269. W celu przeprowadzenia wyborów tworzy si& wielomandatowe okr&gi wyborcze, zwane dalej "okr&gami wyborczymi". Art. 270. Podzia$ na okr&gi wyborcze, ich numery i granice, a tak!e siedziby okr&gowych komisji wyborczych okre"la za$#cznik nr 3 do ustawy. Art. 271. § 1. Spis wyborców w wyborach do Parlamentu Europejskiego dzieli si& na cz&"% A i cz&"% B. § 2. Cz&"% A spisu wyborców obejmuje obywateli polskich. W tej cz&"ci spisu wyborców wymienia si& nazwisko i imiona, imi& ojca, dat& urodzenia, numer ewidencyjny PESEL i adres zamieszkania wyborcy. § 3. Cz&"% B spisu wyborców obejmuje obywateli Unii Europejskiej nieb&d#cych obywatelami polskimi, którym przys$uguje prawo wybierania pos$ów do Parlamentu Europejskiego w Rzeczypospolitej Polskiej. W tej cz&"ci spisu wyborców wymienia si& nazwisko i imiona, imi& ojca, dat& urodzenia, obywatelstwo pa'stwa cz$onkowskiego Unii Europejskiej, numer paszportu lub innego dokumentu stwierdzaj#cego to!samo"% oraz adres zamieszkania wyborcy w gminie.
Art. 268.

Rozdzia! 43 Zg!aszanie list kandydatów
§ 1. Komitet wyborczy mo!e zg$osi% w ka!dym okr&gu wyborczym jedn# okr&gow# list& kandydatów na pos$ów do Parlamentu Europejskiego, zwan# dalej "list# okr&gow#". § 2. Liczba kandydatów na pos$ów do Parlamentu Europejskiego zg$aszanych na li"cie okr&gowej nie mo!e by% mniejsza ni! 5 i wi&ksza ni! 10. § 3. Kandydowa% mo!na tylko w jednym okr&gu wyborczym i tylko z jednej listy okr&gowej. § 4. Partie polityczne, które wchodz# w sk$ad koalicji wyborczej, nie mog# zg$asza% list okr&gowych samodzielnie. Art. 273. § 1. Lista okr&gowa powinna by% poparta w sposób, o którym mowa w art. 274, podpisami co najmniej 10.000 wyborców stale zamieszka$ych w danym okr&gu wyborczym.
Art. 272.

72

§ 2. Komitet wyborczy, który z zachowaniem wymogów okre"lonych w ust. 1 zarejestrowa$ listy okr&gowe co najmniej w po$owie okr&gów wyborczych, uprawniony jest do zg$oszenia dalszych list bez poparcia zg$oszenia podpisami wyborców. § 3. Zg$oszenie list okr&gowych przez komitety wyborcze spe$niaj#ce warunek, o którym mowa w ust. 2, nast&puje na podstawie za"wiadczenia Pa'stwowej Komisji Wyborczej wydanego na wniosek zainteresowanego komitetu wyborczego, z$o!ony do 40. dnia przed dniem wyborów. Art. 274. § 1. Wyborca mo!e udzieli% pisemnego poparcia wi&cej ni! jednej li"cie okr&gowej. Wycofanie udzielonego poparcia nie rodzi skutków prawnych. § 2. Wyborca udzielaj#cy poparcia li"cie okr&gowej sk$ada podpis obok czytelnie wpisanego swojego nazwiska i imienia, adresu sta$ego zamieszkania w Rzeczypospolitej Polskiej i numeru ewidencyjnego PESEL. § 3. Wykaz podpisów musi zawiera% na ka!dej stronie nazw& komitetu wyborczego zg$aszaj#cego list& okr&gow#, numer okr&gu wyborczego, w którym lista jest zg$aszana, oraz adnotacj&: § 4. "Udzielam poparcia okr&gowej li"cie kandydatów na pos$ów do Parlamentu Europejskiego zg$aszanej przez ......... (nazwa komitetu wyborczego) w okr&gu wyborczym ......... (numer okr&gu) w wyborach pos$ów do Parlamentu Europejskiego zarz#dzonych na ......... (dzie', miesi#c, rok).".

Zbieranie podpisów osób popieraj#cych list& okr&gow# mo!e by% dokonywane tylko w miejscu, czasie i w sposób, które wykluczaj# gro(b&, podst&p lub stosowanie jakichkolwiek nacisków zmierzaj#cych do uzyskania podpisów. § 2. Zabrania si& zbierania podpisów osób popieraj#cych list& okr&gow# na terenie jednostek wojskowych i innych jednostek organizacyjnych podleg$ych Ministrowi Obrony Narodowej oraz oddzia$ów obrony cywilnej, a tak!e skoszarowanych jednostek podleg$ych ministrowi w$a"ciwemu do spraw wewn&trznych. § 3. Zabrania si& udzielania wynagrodzenia pieni&!nego w zamian za zbieranie lub z$o!enie podpisu pod zg$oszeniem listy okr&gowej. Art. 276. § 1. List& okr&gow# zg$asza si& do okr&gowej komisji wyborczej najpó(niej do godziny 2400 w 40. dniu przed dniem wyborów. § 2. Zg$oszenia listy okr&gowej dokonuje osobi"cie na pi"mie pe$nomocnik wyborczy lub upowa!niona przez niego osoba, zwani dalej "osob# zg$aszaj#c# list&". W razie zg$oszenia listy przez upowa!nion# przez pe$nomocnika osob& do zg$oszenia do$#cza si& dokument stwierdzaj#cy udzielenie upowa!nienia, ze wskazaniem zakresu udzielonego upowa!nienia, oraz dane upowa!nionej przez pe$nomocnika osoby: imi& (imiona), nazwisko, adres zamieszkania i numer ewidencyjny PESEL. Art. 277. § 1. Do zg$oszenia ka!dej listy okr&gowej nale!y do$#czy% o"wiadczenie kandydata, !e posiada prawo wybieralno"ci. § 2. W przypadku zg$oszenia kandydatury obywatela Unii Europejskiej nieb&d#cego obywatelem polskim kandydat do pisemnej zgody na kandydowanie jest obowi#zany do$#czy%: 1) o"wiadczenie stwierdzaj#ce, !e: a) zosta$ on wpisany do rejestru wyborców w gminie, w której stale zamieszkuje, b) nie kandyduje w wyborach do Parlamentu Europejskiego w innym pa'stwie cz$onkowskim Unii Europejskiej; 2) za"wiadczenie wydane przez w$a"ciwy organ pa'stwa cz$onkowskiego Unii Europejskiej, którego jest obywatelem, !e nie pozbawiono go prawa do kandydowania w wyborach do Parlamentu Europejskiego w tym pa'stwie lub !e organ ten nie posiada informacji o pozbawieniu go tego prawa. § 3. Po dokonaniu zg$oszenia uzupe$nienie listy okr&gowej o nazwiska kandydatów lub zmiany kandydatów albo ich kolejno"ci na li"cie b#d( te! zmiana oznaczenia kandydata,
Art. 275.

73

który nie nale!y do !adnej partii politycznej, nazw# lub skrótem nazwy partii popieraj#cej tego kandydata s# niedopuszczalne. Art. 278. § 1. Okr&gowa komisja wyborcza, przyjmuj#c zg$oszenie listy okr&gowej, bada, w obecno"ci osoby zg$aszaj#cej list&, czy zg$oszenie to spe$nia warunki, o których mowa w art. 277, i wydaje osobie zg$aszaj#cej list& pisemne potwierdzenie przyj&cia zg$oszenia. Wzór potwierdzenia okre"li Pa'stwowa Komisja Wyborcza. § 2. Arkusze wykazu podpisów okr&gowa komisja wyborcza numeruje i opatruje ka!dy arkusz swoj# piecz&ci#. § 3. Po sprawdzeniu prawdziwo"ci danych zawartych w wykazie podpisów przyj&te arkusze wykazu podpisów komisja przechowuje w zapiecz&towanych pakietach. Udost&pnienie i rozpiecz&towanie pakietów mo!e nast#pi% wy$#cznie na potrzeby post&powania przed s#dami i organami prokuratury, w obecno"ci cz$onka okr&gowej komisji wyborczej; o terminie czynno"ci zawiadamia si& niezw$ocznie osob& zg$aszaj#c# list&. Art. 279. § 1. Okr&gowa komisja wyborcza rejestruje list& okr&gow#, zg$oszon# zgodnie z przepisami ustawy, sporz#dzaj#c protokó$ rejestracji. Po jednym egzemplarzu protoko$u dor&cza si& osobie zg$aszaj#cej list& oraz przesy$a Pa'stwowej Komisji Wyborczej. § 2. Je!eli zg$oszenie ma wady inne ni! brak wymaganej liczby prawid$owo z$o!onych podpisów wyborców, komisja wzywa osob& zg$aszaj#c# list& do ich usuni&cia w terminie 3 dni. W przypadku nieusuni&cia wady w terminie komisja postanawia o odmowie rejestracji listy w ca$o"ci lub co do poszczególnych kandydatów. W razie odmowy rejestracji w odniesieniu do niektórych kandydatów list& rejestruje si& w zakresie nieobj&tym odmow#, z tym !e liczba kandydatów zg$oszonych na li"cie okr&gowej nie mo!e by% mniejsza ni! 5. § 3. Postanowienie okr&gowej komisji wyborczej o odmowie rejestracji, o którym mowa w ust. 2, wraz z uzasadnieniem dor&cza si& niezw$ocznie osobie zg$aszaj#cej list&. Od postanowienia osobie zg$aszaj#cej list& przys$uguje prawo odwo$ania do Pa'stwowej Komisji Wyborczej w terminie 3 dni od dnia dor&czenia. Od postanowienia wydanego w wyniku rozpatrzenia odwo$ania nie przys$uguje "rodek prawny. Art. 280. § 1. Je!eli liczba prawid$owo z$o!onych podpisów wyborców popieraj#cych zg$oszenie listy okr&gowej jest mniejsza ni! ustawowo wymagana, okr&gowa komisja wyborcza wzywa osob& zg$aszaj#c# list& do uzupe$nienia wykazu podpisów, o ile nie up$yn#$ termin, o którym mowa w art. 276. Uzupe$nienie jest mo!liwe do up$ywu terminu, o którym mowa w art. 276 § 1. § 2. Je!eli uzupe$nienia nie dokonano w terminie, o którym mowa w art. 276 § 1, lub termin ten up$yn#$, okr&gowa komisja wyborcza postanawia o odmowie rejestracji listy okr&gowej. Postanowienie wraz z uzasadnieniem dor&cza si& niezw$ocznie osobie zg$aszaj#cej list&. § 3. Postanowienie, o którym mowa w § 2, mo!e by% przez osob& zg$aszaj#c# list& okr&gow# zaskar!one do w$a"ciwego miejscowo s#du okr&gowego w terminie 3 dni od dnia dor&czenia. S#d okr&gowy rozpatruje skarg& i orzeka w sprawie skargi w terminie 3 dni w post&powaniu nieprocesowym w sk$adzie 3 s&dziów. Od orzeczenia s#du nie przys$uguje "rodek prawny. Je!eli s#d uzna skarg& za uzasadnion#, okr&gowa komisja wyborcza niezw$ocznie rejestruje list&. Art. 281. § 1. W razie uzasadnionych w#tpliwo"ci co do prawdziwo"ci danych zawartych w wykazie podpisów b#d( wiarygodno"ci podpisów okr&gowa komisja wyborcza dokonuje w terminie 3 dni sprawdzenia danych b#d( wiarygodno"ci podpisów w oparciu o dost&pne urz&dowo dokumenty, w tym rejestry wyborców i urz&dowe rejestry mieszka'ców, a w miar& potrzeby równie! o wyja"nienia wyborców. O wszcz&ciu post&powania wyja"niaj#cego zawiadamia si& niezw$ocznie osob& zg$aszaj#c# list&. § 2. Je!eli w wyniku przeprowadzonego post&powania ustalone zostanie, i! zg$oszona lista nie uzyska$a poparcia ustawowo wymaganej liczby podpisów wyborców, okr&gowa komisja wyborcza postanawia o odmowie rejestracji listy okr&gowej. Postanowienie wraz z uzasadnieniem dor&cza si& niezw$ocznie osobie zg$aszaj#cej list&. § 3. Postanowienie, o którym mowa w § 2, mo!e by% przez osob& zg$aszaj#c# list& zaskar!one do w$a"ciwego miejscowo s#du okr&gowego w terminie 3 dni od dnia

74

dor&czenia. S#d okr&gowy rozpatruje skarg& i orzeka w sprawie skargi w terminie 3 dni w post&powaniu nieprocesowym w sk$adzie 3 s&dziów. Od orzeczenia s#du nie przys$uguje "rodek prawny. Je!eli s#d uzna skarg& za uzasadnion#, okr&gowa komisja wyborcza niezw$ocznie rejestruje list& okr&gow#. Art. 282. § 1. Pa'stwowa Komisja Wyborcza, na podstawie protoko$ów rejestracji list okr&gowych, przyznaje w drodze losowania, najpó(niej w 30 dniu przed dniem wyborów, jednolity numer dla list tego samego komitetu wyborczego zarejestrowanych w wi&cej ni! jednym okr&gu wyborczym. § 2. Do post&powania w sprawie losowania numerów list okr&gowych stosuje si& odpowiednio przepisy art. 190 i 191. Art. 283. § 1. Okr&gowa komisja wyborcza sporz#dza obwieszczenia o zarejestrowanych listach okr&gowych, zawieraj#ce informacje o ich numerach, nazwach i skrótach nazw komitetów wyborczych oraz dane o kandydatach zawarte w zg$oszeniach list, w tym tre"% o"wiadczenia, o którym mowa w art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 18 pa(dziernika 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpiecze'stwa pa'stwa z lat 1944-1990 oraz tre"ci tych dokumentów, w zakresie okre"lonym w art. 13 tej ustawy. § 2. Obwieszczenie, o którym mowa w § 1, przesy$a si& dyrektorowi delegatury Krajowego Biura Wyborczego w$a"ciwej miejscowo dla siedziby komisji, który zapewnia jego druk i rozplakatowanie na obszarze okr&gu wyborczego najpó(niej w 10 dniu przed dniem wyborów. Jeden egzemplarz obwieszczenia przesy$a si& niezw$ocznie Pa'stwowej Komisji Wyborczej. Art. 284. § 1. Okr&gowa komisja wyborcza skre"la z zarejestrowanej listy okr&gowej nazwisko kandydata na pos$a do Parlamentu Europejskiego, który zmar$, utraci$ prawo wybieralno"ci lub z$o!y$ komisji o"wiadczenie na pi"mie o wycofaniu zgody na kandydowanie. § 2. Je!eli skre"lenie nazwiska kandydata z zarejestrowanej listy okr&gowej nast#pi$o wskutek "mierci kandydata i powoduje, !e na li"cie tej pozosta$o mniej ni! 5 kandydatów, komisja zawiadamia osob& zg$aszaj#c# list& o mo!liwo"ci zg$oszenia nowego kandydata. Uzupe$nienia listy dokonuje si& najpó(niej w 15 dniu przed dniem wyborów; w takim przypadku przepisu art. 183 nie stosuje si&. § 3. Je!eli skre"lenie nazwiska kandydata z listy nast#pi$o z innej przyczyny ni! "mier% kandydata lub lista nie zosta$a uzupe$niona z uwzgl&dnieniem terminu, o którym mowa w § 2, a na li"cie pozosta$o mniej ni! 3 kandydatów, komisja uniewa!nia rejestracj& tej listy. Od postanowienia wydanego w tej sprawie nie przys$uguje "rodek prawny. § 4. W przypadku rozwi#zania komitetu wyborczego w trybie, o którym mowa w art. 83 § 3, okr&gowa komisja wyborcza uniewa!nia rejestracj& listy tego komitetu. Przepis ust. 3 zdanie drugie stosuje si& odpowiednio. § 5. O skre"leniu kandydata i postanowieniach, o których mowa w § 2-4, okr&gowa komisja wyborcza zawiadamia niezw$ocznie osob& zg$aszaj#c# list& i Pa'stwow# Komisj& Wyborcz# oraz, w formie obwieszczenia, wyborców. § 1. Pe$nomocnik wyborczy lub osoba przez niego upowa!niona mo!e wyznaczy% po jednym m&!u zaufania do ka!dej obwodowej komisji wyborczej i rejonowej komisji wyborczej na obszarze okr&gu wyborczego, w którym zosta$a zarejestrowana zg$oszona przez niego lista okr&gowa. § 2. Pe$nomocnik wyborczy lub osoba przez niego upowa!niona wydaje m&!om zaufania za"wiadczenie wed$ug wzoru okre"lonego przez Pa'stwow# Komisj& Wyborcz#. § 3. Funkcj& m&!a zaufania przy okr&gowej komisji wyborczej i Pa'stwowej Komisji Wyborczej pe$ni pe$nomocnik wyborczy lub osoba przez niego upowa!niona.
Art. 285.

Rozdzia! 44 Kampania wyborcza

75

§ 1. Komitety wyborcze maj# prawo prowadzenia agitacji wyborczej w programach radiowych i telewizyjnych, w formach audycji wyborczych i og$osze' wyborczych. § 2. +#czny czas rozpowszechniania audycji wyborczych wynosi: 1) w ogólnokrajowych programach - 15 godzin w Telewizji Polskiej Spó$ka Akcyjna, w godzinach mi&dzy 1700 a 2300, i 20 godzin w Polskim Radiu Spó$ka Akcyjna; 2) w ka!dym regionalnym programie - po 10 godzin w Telewizji Polskiej Spó$ka Akcyjna i po 20 godzin w spó$kach radiofonii regionalnej, o których mowa w art. 26 ust. 3 pkt 2 ustawy z dnia 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji (Dz. U. z 2001 r. Nr 101 z pó(n. zm.). § 3. Czas przeznaczony na rozpowszechnianie audycji wyborczych, o których mowa w ust. 2 pkt 1, dzieli si& równo mi&dzy uprawnione komitety wyborcze na podstawie informacji Pa'stwowej Komisji Wyborczej o komitetach wyborczych. § 4. Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji, po zasi&gni&ciu opinii Pa'stwowej Komisji Wyborczej, zarz#dów Telewizji Polskiej Spó$ka Akcyjna, Polskiego Radia Spó$ka Akcyjna oraz zarz#dów spó$ek radiofonii regionalnej, a tak!e w$a"ciwej rady programowej okre"li, w drodze rozporz#dzenia: 1) czas przeznaczony na rozpowszechnianie audycji wyborczych w ka!dym z programów ogólnokrajowych i regionalnych, 2) ramowy podzia$ czasu przeznaczonego na rozpowszechnianie audycji wyborczych - uwzgl&dniaj#c konieczno"% zapewnienia równego podzia$u czasu przeznaczonego na rozpowszechnianie audycji wyborczych mi&dzy uprawnione komitety wyborcze. § 5. Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji, po zasi&gni&ciu opinii Pa'stwowej Komisji Wyborczej, okre"li, w drodze rozporz#dzenia, tryb post&powania w sprawach podzia$u czasu rozpowszechniania audycji wyborczych, zakres rejestracji oraz sposób przygotowania i emisji tych audycji, uwzgl&dniaj#c typ i rodzaj no"nika zapisu audycji wyborczej, a tak!e sposób upowszechniania informacji o terminach emisji audycji wyborczych. Art. 287. § 1. Kolejno"% rozpowszechniania w ka!dym dniu audycji wyborczych ustalaj# kieruj#cy redakcjami w$a"ciwych ogólnokrajowych programów telewizyjnych, w tym TV Polonia, i programów regionalnych oraz programów radiowych w drodze losowania przeprowadzonego w obecno"ci osób zg$aszaj#cych listy kandydatów najpó(niej w 18. dniu przed dniem wyborów. § 2. Na ustalenia dotycz#ce podzia$u czasu antenowego, o których mowa w art. 286 § 4 i 5, osobie zg$aszaj#cej list& kandydatów przys$uguje skarga do Pa'stwowej Komisji Wyborczej. Skarg& wnosi si& w terminie 2 dni od dokonania ustalenia. Pa'stwowa Komisja Wyborcza rozpatruje spraw& niezw$ocznie i wydaje postanowienie. Od postanowienia Pa'stwowej Komisji Wyborczej nie przys$uguje "rodek prawny.
Art. 286.

Rozdzia! 45 Finansowanie kampanii wyborczej
Art. 288.

§ 1. Komitety wyborcze mog# wydatkowa% na kampani& wyborcz# wy$#cznie kwoty ograniczone limitem, którego wysoko"% jest wyznaczona kwot# 60 groszy przypadaj#c# na ka!dego wyborc& w kraju uj&tego w rejestrze wyborców. § 3. Pa'stwowa Komisja Wyborcza, w terminie 14 dni od dnia zarz#dzenia wyborów, og$asza, w formie komunikatu, w Dzienniku Urz&dowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski" i podaje do wiadomo"ci publicznej liczb& wyborców uj&tych w rejestrach wyborców na terenie ca$ego kraju wed$ug stanu na koniec kwarta$u poprzedzaj#cego dzie' og$oszenia postanowienia o zarz#dzeniu wyborów.

Rozdzia! 46

76

G!osowanie i warunki wa"no&ci g!osu
§ 1. Je!eli po wydrukowaniu kart do g$osowania okr&gowa komisja wyborcza skre"li z listy okr&gowej nazwisko kandydata z przyczyn, o których mowa w art. 284 § 1, nazwisko tego kandydata pozostawia si& na wydrukowanych kartach do g$osowania. Informacj& o skre"leniu oraz o warunkach decyduj#cych o wa!no"ci g$osu oddanego na takiej karcie podaje si& do wiadomo"ci publicznej w formie obwieszczenia i zapewnia jego rozplakatowanie w lokalach wyborczych w dniu g$osowania. § 2. Przepis § 1 stosuje si& odpowiednio, je!eli komisja uniewa!ni rejestracj& listy okr&gowej z przyczyn, o których mowa w art. 284 § 3 lub 4.
Art. 289. Art. 290. Wyborca g$osuj#cy za granic# otrzymuje kart& do g$osowania wy$#cznie po okazaniu obwodowej komisji wyborczej wa!nego polskiego paszportu lub w przypadku obywatela Unii Europejskiej nieb&d#cego obywatelem polskim innego wa!nego dokumentu stwierdzaj#cego to!samo"%.

§ 1. Wyborca g$osuje tylko na jedn# list& kandydatów, stawiaj#c na karcie do g$osowania znak "x" w kratce z lewej strony obok nazwiska jednego z kandydatów z tej listy, przez co wskazuje jego pierwsze'stwo do uzyskania mandatu. § 2. Za niewa!ny uznaje si& g$os, je!eli na karcie do g$osowania postawiono znak "x" w kratce z lewej strony obok nazwisk dwóch lub wi&kszej liczby kandydatów z ró!nych list kandydatów albo nie postawiono tego znaku w kratce z lewej strony obok nazwiska !adnego kandydata z którejkolwiek z list. § 3. Za niewa!ny uznaje si& g$os, je!eli na karcie do g$osowania znak "x" postawiono w kratce z lewej strony wy$#cznie obok nazwiska kandydata umieszczonego na li"cie kandydatów, która zosta$a uniewa!niona. § 4. Je!eli na karcie do g$osowania znak "x" postawiono w kratce z lewej strony wy$#cznie obok nazwiska kandydata z jednej tylko listy kandydatów nazwisko tego kandydata zosta$o z tej listy skre"lone, to g$os taki uznaje si& za wa!ny i oddany na t& list&. § 5. Je!eli na karcie do g$osowania znak "x" postawiono w kratce z lewej strony obok nazwisk dwóch lub wi&kszej liczby kandydatów z tej samej listy kandydatów, to g$os taki uwa!a si& za g$os wa!nie oddany na wskazan# list& kandydatów z przyznaniem pierwsze'stwa do uzyskania mandatu temu kandydatowi, którego nazwisko na tej li"cie jest umieszczone w pierwszej kolejno"ci. § 6. Dopisanie na karcie do g$osowania dodatkowych nazwisk lub nazw albo poczynienie innych dopisków poza kratk# nie wp$ywa na wa!no"% g$osu.
Art. 291. Art. 292. § 1. G$osowa% mo!e tylko wyborca wpisany do spisu wyborców, a tak!e wyborca dopisany do spisu zgodnie z przepisami § 2 i 3. § 2. Obwodowa komisja wyborcza dopisuje w dniu g$osowania do spisu wyborców: 1) wyborc& przedstawiaj#cego za"wiadczenie o prawie do g$osowania, za$#czaj#c za"wiadczenie do spisu; 2) wyborc& pomini&tego w spisie, je!eli udokumentuje, !e stale zamieszkuje na terenie danego obwodu g$osowania, a urz#d gminy potwierdzi, !e nie otrzyma$ zawiadomienia o utracie przez niego prawa wybierania lub o obj&ciu spisem wyborców w innym obwodzie; 3) wyborc& skre"lonego ze spisu dla danego obwodu g$osowania w zwi#zku z umieszczeniem w spisie wyborców w szpitalu lub zak$adzie pomocy spo$ecznej, je!eli udokumentuje, !e opu"ci$ szpital lub zak$ad pomocy spo$ecznej w przeddzie' wyborów; 4) obywatela polskiego stale zamieszkuj#cego za granic#, a g$osuj#cego w kraju na podstawie wa!nego polskiego paszportu. W takim przypadku komisja odnotowuje numer paszportu oraz miejsce i dat& jego wydania w rubryce spisu "uwagi" oraz

77

umieszcza w paszporcie na ostatniej wolnej stronie, przeznaczonej na adnotacje wizowe, odcisk swojej piecz&ci oraz wpisuje dat& g$osowania. § 3. Przepis § 2 stosuje si& równie! w przypadku przybycia wyborcy do szpitala lub zak$adu pomocy spo$ecznej w przeddzie' wyborów.

Rozdzia! 47 Ustalanie wyników wyborów
§ 1. Po otrzymaniu protoko$ów wyników g$osowania z wszystkich okr&gów wyborczych Pa'stwowa Komisja Wyborcza ustala wyniki g$osowania w skali kraju i stwierdza, które listy okr&gowe komitetów wyborczych spe$niaj# warunek uprawniaj#cy do uczestniczenia w podziale mandatów, a nast&pnie dokonuje podzia$u wszystkich mandatów mi&dzy komitety wyborcze odpowiednio do $#cznej liczby g$osów wa!nych oddanych na listy okr&gowe danego komitetu wyborczego oraz przyst&puje do ustalenia liczby mandatów przypadaj#cych dla poszczególnych list okr&gowych ka!dego z komitetów wyborczych, które uzyska$y mandaty, i przyznania tych mandatów konkretnym kandydatom. § 2. W podziale mandatów uwzgl&dnia si& wy$#cznie listy okr&gowe tych komitetów wyborczych, które otrzyma$y co najmniej 5 % wa!nych g$osów w skali kraju. Art. 294. Pa'stwowa Komisja Wyborcza na podstawie danych z protoko$ów zawieraj#cych wyniki g$osowania w okr&gach wyborczych, sporz#dza zestawienie obejmuj#ce liczb& g$osów wa!nych w skali kraju oraz g$osów wa!nych oddanych na listy okr&gowe poszczególnych komitetów wyborczych we wszystkich okr&gach oraz ustala wykaz komitetów wyborczych, których listy okr&gowe spe$niaj# warunek, o którym mowa w art. 293 § 2. Art. 295. § 1. Pa'stwowa Komisja Wyborcza dokonuje podzia$u wszystkich mandatów pomi&dzy uprawnione komitety wyborcze w sposób nast&puj#cy: 1) liczb& g$osów wa!nych oddanych $#cznie na listy okr&gowe ka!dego z komitetów wyborczych dzieli si& kolejno przez: 1; 2; 3; 4 i dalsze kolejne liczby a! do chwili, gdy z otrzymanych w ten sposób ilorazów da si& uszeregowa% tyle kolejno najwi&kszych liczb, ilu pos$ów do Parlamentu Europejskiego jest wybieranych w Rzeczypospolitej Polskiej; 2) ka!demu komitetowi wyborczemu przyznaje si& tyle mandatów, ile spo"ród ustalonego w powy!szy sposób szeregu ilorazów przypada mu liczb kolejno najwi&kszych. § 2. Je!eli kilka komitetów wyborczych uzyska$o ilorazy równe ostatniej liczbie z liczb uszeregowanych w podany sposób, a komitetów tych jest wi&cej ni! mandatów do rozdzielenia, pierwsze'stwo maj# komitety wyborcze w kolejno"ci ogólnej liczby oddanych g$osów na listy okr&gowe tych komitetów. Gdyby na listy okr&gowe dwu lub wi&cej komitetów wyborczych oddano równ# liczb& g$osów, o pierwsze'stwie rozstrzyga liczba okr&gów wyborczych, w których na listy danego komitetu oddano wi&ksz# liczb& g$osów. Art. 296. § 1. Po wykonaniu czynno"ci okre"lonych w art. 294 i 295 Pa'stwowa Komisja Wyborcza sporz#dza protokó$ wyników g$osowania w skali kraju oraz ogólnego podzia$u mandatów mi&dzy komitety wyborcze. § 2. W protokole wymienia si& liczby: 1) wyborców uprawnionych do g$osowania; 2) wyborców, którym wydano karty do g$osowania; 3) kart niewa!nych; 4) kart wa!nych; 5) g$osów niewa!nych; 6) g$osów wa!nych oddanych $#cznie na wszystkie listy okr&gowe; 7) g$osów wa!nych oddanych $#cznie na listy okr&gowe ka!dego komitetu wyborczego;
Art. 293.

78

8) mandatów przypadaj#cych ka!demu komitetowi wyborczemu uprawnionemu do uczestniczenia w podziale mandatów. § 3. W protokole wymienia si& równie! komitety wyborcze, których listy okr&gowe spe$niaj# warunek, o którym mowa w art. 293 § 2, oraz komitety wyborcze, których listy okr&gowe nie spe$niaj# tego warunku. Do protoko$u za$#cza si& zestawienie, o którym mowa w art. 294. Art. 297. § 1. Pa'stwowa Komisja Wyborcza, po ustaleniu, ile mandatów przypada poszczególnym komitetom wyborczym, sporz#dza zestawienie obejmuj#ce: 1) liczb& g$osów wa!nych oddanych $#cznie na listy okr&gowe ka!dego z komitetów wyborczych, których listy okr&gowe spe$niaj# warunek, o którym mowa w art. 293 § 2, oraz 2) liczby g$osów wa!nych oddanych na poszczególne listy okr&gowe ka!dego z komitetów wyborczych, o których mowa w pkt 1. § 2. Na podstawie zestawienia, o którym mowa w § 1, Pa'stwowa Komisja Wyborcza przyst&puje do ustalenia liczby mandatów przypadaj#cych poszczególnym listom okr&gowym. W tym celu, odr&bnie dla ka!dego komitetu wyborczego, liczb& g$osów wa!nych oddanych na list& okr&gow# danego komitetu wyborczego kolejno w ka!dym okr&gu mno!y si& za ka!dym razem przez liczb& przypadaj#cych danemu komitetowi mandatów, a nast&pnie tak otrzymany iloczyn dzieli si& przez liczb& g$osów wa!nych oddanych we wszystkich okr&gach na listy okr&gowe tego komitetu wyborczego. Warto"% liczby ca$kowitej (przed przecinkiem) uzyskanego w ten sposób ilorazu oznacza liczb& mandatów przypadaj#cych danej li"cie okr&gowej. § 3. Je!eli po przeprowadzeniu post&powania, o którym mowa w § 2, w odniesieniu do wszystkich list okr&gowych danego komitetu wyborczego nie zosta$y rozdzielone wszystkie mandaty przypadaj#ce temu komitetowi, to pozosta$e jeszcze do podzia$u mandaty przydziela si& tym listom okr&gowym tego komitetu, dla których wyliczone ilorazy wykazuj# po przecinku kolejno najwy!sze warto"ci, uwzgl&dniaj#c tak!e i te listy okr&gowe, które nie uzyska$y jeszcze !adnego mandatu. Art. 298. § 1. Mandaty przypadaj#ce danej li"cie okr&gowej uzyskuj# kandydaci w kolejno"ci otrzymanej liczby g$osów. § 2. Je!eli dwóch lub wi&cej kandydatów otrzyma$o równ# liczb& g$osów uprawniaj#c# do uzyskania mandatu z danej listy okr&gowej, o pierwsze'stwie rozstrzyga kolejno"% umieszczenia ich nazwisk na li"cie. Art. 299. § 1. Po ustaleniu wyników wyborów w ka!dym okr&gu wyborczym Pa'stwowa Komisja Wyborcza sporz#dza protokó$ wyborów pos$ów do Parlamentu Europejskiego. § 2. W protokole zamieszcza si&, oddzielnie dla ka!dego okr&gu wyborczego, wykaz list okr&gowych zarejestrowanych w okr&gu oraz wykaz list, które spe$ni$y warunek, o którym mowa w art. 293 § 2, a tak!e liczby: 1) wyborców uprawnionych do g$osowania, 2) wyborców, którym wydano karty do g$osowania, 3) kart niewa!nych, 4) kart wa!nych, 5) g$osów niewa!nych, 6) g$osów wa!nych oddanych na ka!d# z list okr&gowych, 7) g$osów wa!nych oddanych na poszczególnych kandydatów ka!dej z list okr&gowych, 8) mandatów przypadaj#cych ka!dej li"cie okr&gowej spe$niaj#cej warunek, o którym mowa w art. 293 § 2, oraz nazwiska i imiona wybranych pos$ów do Parlamentu Europejskiego z poszczególnych list. Art. 300. Pa'stwowa Komisja Wyborcza og$asza w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, w formie obwieszczenia, oraz podaje do wiadomo"ci publicznej wyniki wyborów pos$ów do Parlamentu Europejskiego. W obwieszczeniu zamieszcza si& informacje, o których mowa w art. 296 § 2 i art. 299 § 2.

79

§ 1. Pa'stwowa Komisja Wyborcza przesy$a Prezydentowi Rzeczypospolitej i Marsza$kowi Sejmu sprawozdanie z wyborów oraz wr&cza pos$om do Parlamentu Europejskiego za"wiadczenia o wyborze nie pó(niej ni! 14. dnia po og$oszeniu obwieszczenia, o którym mowa w art. 300. § 2. Marsza$ek Sejmu niezw$ocznie po og$oszeniu obwieszczenia, o którym mowa w art. 300, przesy$a Przewodnicz#cemu Parlamentu Europejskiego zawiadomienie o wyborze pos$ów do Parlamentu Europejskiego i inne wymagane przez Parlament Europejski dokumenty.
Art. 301.

Rozdzia! 48
Protesty wyborcze. Wa"no&' wyborów
Art. 302. § 1. Przeciwko wa!no"ci wyborów, wa!no"ci wyborów w okr&gu lub wyborowi pos$a do Parlamentu Europejskiego mo!e by% wniesiony protest z powodu: 1) dopuszczenia si& przest&pstwa przeciwko wyborom, okre"lonego w rozdziale XXXI Kodeksu karnego, maj#cego wp$yw na przebieg g$osowania, ustalenie wyników g$osowania lub wyników wyborów lub 2) naruszenia przepisów niniejszej ustawy dotycz#cych g$osowania, ustalenia wyników g$osowania lub wyników wyborów. § 2. Protesty rozpatruje i rozstrzyga o niewa!no"ci wyborów lub o niewa!no"ci wyboru pos$a do Parlamentu Europejskiego S#d Najwy!szy, w drodze uchwa$y. Art. 303. § 1. Protest wnosi si& na pi"mie do S#du Najwy!szego w terminie 7 dni od dnia og$oszenia wyników wyborów przez Pa'stwow# Komisj& Wyborcz# w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Nadanie w tym terminie protestu w Polskiej placówce pocztowej operatora publicznego jest równoznaczne z wniesieniem go do S#du Najwy!szego. § 2. Wnosz#cy protest powinien sformu$owa% w nim zarzuty oraz przedstawi% lub wskaza% dowody, na których opiera swoje zarzuty. § 3. W odniesieniu do wyborcy przebywaj#cego za granic# lub na polskim statku morskim wymogi wymienione w § 1 uwa!a si& za spe$nione, je!eli protest zosta$ z$o!ony odpowiednio w$a"ciwemu terytorialnie konsulowi lub kapitanowi statku. Wyborca obowi#zany jest do$#czy% do protestu zawiadomienie o ustanowieniu swojego pe$nomocnika zamieszka$ego w kraju lub pe$nomocnika do dor&cze' zamieszka$ego w kraju, pod rygorem pozostawienia protestu bez biegu. Art. 304. § 1. S#d Najwy!szy rozpatruje protest w sk$adzie 3 s&dziów w post&powaniu nieprocesowym i wydaje, w formie postanowienia, opini& w sprawie protestu. § 2. Opinia, o której mowa w § 1, powinna zawiera% ustalenia co do zasadno"ci zarzutów protestu, a w razie potwierdzenia zasadno"ci zarzutów - ocen&, czy przest&pstwo przeciwko wyborom lub naruszenie przepisów niniejszej ustawy mia$o wp$yw na wynik wyborów. § 3. Uczestnikami post&powania s#: wnosz#cy protest, przewodnicz#cy w$a"ciwej komisji wyborczej albo jego zast&pca i Prokurator Generalny. Art. 305. § 1. S#d Najwy!szy pozostawia bez dalszego biegu protest wniesiony przez osob& do tego nieuprawnion# w my"l art. 64 lub niespe$niaj#cy warunków okre"lonych w art. 303. Niedopuszczalne jest przywrócenie terminu do wniesienia protestu. § 2. S#d Najwy!szy pozostawia bez dalszego biegu protest dotycz#cy sprawy, co do której w niniejszej ustawie przewiduje si& mo!liwo"% wniesienia przed dniem g$osowania skargi lub odwo$ania do s#du lub do Pa'stwowej Komisji Wyborczej. § 3. Je!eli w prote"cie zarzucono pope$nienie przest&pstwa przeciwko wyborom, S#d Najwy!szy niezw$ocznie zawiadamia o tym Prokuratora Generalnego. Art. 306. § 1. Protesty rozpatruje S#d Najwy!szy w sk$adzie ca$ej Izby Pracy, Ubezpiecze' Spo$ecznych i Spraw Publicznych, na podstawie opinii wydanych w wyniku rozpoznania protestów.

80

§ 2. Rozstrzygni&cie, o którym mowa w art. 302 §. 2, S#d Najwy!szy podejmuje, nie pó(niej ni! w 90 dniu po dniu wyborów, na posiedzeniu z udzia$em Prokuratora Generalnego i Przewodnicz#cego Pa'stwowej Komisji Wyborczej. § 3. S#d Najwy!szy, podejmuj#c uchwa$& o niewa!no"ci wyborów lub o niewa!no"ci wyboru pos$a do Parlamentu Europejskiego, postanawia o przeprowadzeniu wyborów ponownych lub o podj&ciu niektórych czynno"ci wyborczych, wskazuj#c czynno"%, od której nale!y ponowi% post&powanie wyborcze. § 4. Uchwa$& S#du Najwy!szego, o której mowa w art. 302 § 2, przedstawia si& niezw$ocznie Prezydentowi Rzeczypospolitej oraz Marsza$kowi Sejmu, a tak!e przesy$a Pa'stwowej Komisji Wyborczej. § 5. Uchwa$& S#du Najwy!szego, o której mowa w art. 302 § 2, og$asza si& w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Art. 307. § 1. W przypadku podj&cia przez S#d Najwy!szy uchwa$y o niewa!no"ci wyborów lub o niewa!no"ci wyboru pos$a do Parlamentu Europejskiego wybory ponowne lub wskazane czynno"ci wyborcze przeprowadza si& na zasadach i w trybie przewidzianych w niniejszej ustawie. § 2. Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej o wyborach ponownych lub podj&ciu wskazanych czynno"ci wyborczych podaje si& do wiadomo"ci publicznej i og$asza si& w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej najpó(niej w 5. dniu od dnia og$oszenia uchwa$y S#du Najwy!szego, o której mowa w art. 306 § 3. Przepisy art. 263 § 2 i 3 stosuje si& odpowiednio. § 3. Wyniki wyborów ponownych albo wyniki przeprowadzonych czynno"ci wyborczych Pa'stwowa Komisja Wyborcza podaje w obwieszczeniu. W obwieszczeniu wymienia si& ponadto osoby, których wybór zosta$ uniewa!niony, ze wskazaniem numeru okr&gu wyborczego, a tak!e numeru i nazwy listy okr&gowej. § 4. Obwieszczenie, o którym mowa w § 3, og$asza si& w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej oraz podaje si& do wiadomo"ci publicznej, a tak!e przesy$a si& niezw$ocznie Marsza$kowi Sejmu. § 5. Marsza$ek Sejmu niezw$ocznie po og$oszeniu obwieszczenia, o którym mowa w § 3, przesy$a Przewodnicz#cemu Parlamentu Europejskiego zawiadomienie o wyborze pos$a do Parlamentu Europejskiego i inne wymagane przez Parlament Europejski dokumenty.

Rozdzia! 49 Wyga&ni$cie mandatu. Utrata mandatu
Art. 308.

Wyga"ni&cie mandatu pos$a do Parlamentu Europejskiego nast&puje wskutek: 1) "mierci; 2) zrzeczenia si& mandatu.

§ 1. Utrata mandatu pos$a do Parlamentu Europejskiego nast&puje wskutek: 1) utraty prawa wybieralno"ci lub nieposiadania go w dniu wyboru; 2) zajmowania w dniu wyborów stanowiska lub pe$nienia funkcji albo powo$ania w czasie kadencji na stanowisko lub powierzenia funkcji, o których mowa w przepisach art. 264 i art. 265 § 2, z zastrze!eniem § 2; 3) wyboru na pos$a na Sejm albo senatora; 4) uniewa!nienia wyboru pos$a do Parlamentu Europejskiego. § 2. Utrata mandatu pos$a do Parlamentu Europejskiego zajmuj#cego w dniu wyborów stanowisko lub pe$ni#cego funkcj& albo powo$anego w czasie kadencji na stanowisko lub funkcj&, o których mowa w przepisach art. 264 i art. 265 § 2, nast&puje, je!eli nie z$o!y on Marsza$kowi Sejmu, w terminie 14 dni od dnia og$oszenia przez Pa'stwow# Komisj& Wyborcz# wyników wyborów pos$ów do Parlamentu Europejskiego lub powo$ania na stanowisko lub funkcj&, o których mowa w przepisach art. 264 i art. 265 § 2, o"wiadczenia o z$o!eniu rezygnacji z zajmowanego stanowiska lub pe$nionej funkcji.
Art. 309.

81

§ 3. Pose$ do Parlamentu Europejskiego wybrany w czasie kadencji na pos$a na Sejm albo na senatora traci mandat pos$a do Parlamentu Europejskiego z dniem og$oszenia przez Pa'stwow# Komisj# Wyborcz# wyników wyborów do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej albo do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej. § 4. Je!eli pose$ do Parlamentu Europejskiego uzyska$ mandat pos$a na Sejm na podstawie art. 209, traci mandat pos$a do Parlamentu Europejskiego z dniem wydania przez Marsza$ka Sejmu postanowienia o obsadzeniu mandatu pos$a na Sejm. Art. 310. § 1. Utrat& mandatu pos$a do Parlamentu Europejskiego stwierdza Marsza$ek Sejmu w drodze postanowienia. § 2. Postanowienie, o którym mowa w § 1, og$asza si& w Dzienniku Urz&dowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski". § 3. Postanowienie, o którym mowa w § 1, dor&cza si& niezw$ocznie Pa'stwowej Komisji Wyborczej. § 4. O utracie mandatu pos$a do Parlamentu Europejskiego Marsza$ek Sejmu niezw$ocznie zawiadamia Przewodnicz#cego Parlamentu Europejskiego. Art. 311. § 1. W przypadku wyga"ni&cia mandatu pos$a do Parlamentu Europejskiego, stwierdzonego przez Przewodnicz#cego Parlamentu Europejskiego, albo utraty mandatu Marsza$ek Sejmu, z wyj#tkiem przypadku, o którym mowa w art. 309 § 1 pkt 4, zawiadamia, na podstawie obwieszczenia, o którym mowa w art. 300, kolejnego uprawnionego na podstawie art. 220 kandydata z tej samej listy okr&gowej o przys$uguj#cym mu pierwsze'stwie do mandatu. § 2. Kandydat mo!e zrzec si& pierwsze'stwa do obsadzenia mandatu na rzecz kolejnego uprawnionego kandydata z tej samej listy. O"wiadczenie o ust#pieniu pierwsze'stwa powinno by% z$o!one Marsza$kowi Sejmu w terminie 7 dni od dnia dor&czenia zawiadomienia, o którym mowa w § 1. § 3. Je!eli obsadzenie mandatu pos$a do Parlamentu Europejskiego w trybie okre"lonym w § 1 by$oby niemo!liwe z powodu braku kandydatów, którym mandat mo!na przydzieli%, Marsza$ek Sejmu o przys$uguj#cym pierwsze'stwie do mandatu zawiadamia, na podstawie obwieszczenia, o którym mowa w art. 300, kandydata z innej listy okr&gowej tego samego komitetu wyborczego, który w wyborach otrzyma$ najwi&ksz# liczb& g$osów, o ile nie uzyska$ mandatu. § 4. O obsadzeniu mandatu postanawia Marsza$ek Sejmu. Przepisy art. 310 ust. 2-4 stosuje si& odpowiednio.

DZIA% VI WYBORY PREZYDENTA RP
Rozdzia! 50
Zasady ogólne
Art. 312.

Wybory Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej s# wolne, powszechne, równe i bezpo"rednie oraz odbywaj# si& w g$osowaniu tajnym.

Prezydent wybierany jest na pi&cioletni# kadencj& i ponownie mo!e by% wybrany tylko raz. Art. 314. Na Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej mo!e by% wybrany obywatel polski, który najpó(niej w dniu wyborów ko'czy 35 lat i korzysta z pe$ni praw wyborczych do Sejmu. Kandydata zg$asza co najmniej 100 000 obywateli maj#cych prawo wybierania do Sejmu. Art. 315. § 1. Wybory zarz#dza Marsza$ek Sejmu nie wcze"niej ni! na 7 miesi&cy i nie pó(niej ni! na 6 miesi&cy przed up$ywem kadencji urz&duj#cego Prezydenta Rzeczypospolitej i wyznacza ich dat& na dzie' wolny od pracy przypadaj#cy nie wcze"niej
Art. 313.

82

ni! na 100 dni i nie pó(niej ni! na 75 dni przed up$ywem kadencji urz&duj#cego Prezydenta Rzeczypospolitej. § 2. W razie opró!nienia urz&du Prezydenta Rzeczypospolitej Marsza$ek Sejmu zarz#dza wybory nie pó(niej ni! w czternastym dniu po opró!nieniu urz&du i wyznacza dat& wyborów na dzie' wolny od pracy przypadaj#cy w ci#gu 60 dni od dnia zarz#dzenia wyborów. Art. 316. § 1. Marsza$ek Sejmu zarz#dza, w drodze postanowienia, wybory Prezydenta Rzeczypospolitej i wyznacza ich dat& zgodnie z art. 4 i 315. Postanowienie Marsza$ka Sejmu podaje si& do publicznej wiadomo"ci i og$asza w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej najpó(niej w 3 dniu od dnia zarz#dzenia wyborów. § 2. W postanowieniu, o którym mowa w § 1, Marsza$ek Sejmu, po zasi&gni&ciu opinii Pa'stwowej Komisji Wyborczej, okre"la dni, w których up$ywaj# terminy wykonania czynno"ci wyborczych przewidzianych w ustawie (kalendarz wyborczy). Art. 317. § 1. Nowo wybrany Prezydent Rzeczypospolitej sk$ada przysi&g& wobec Zgromadzenia Narodowego w ostatnim dniu urz&dowania ust&puj#cego Prezydenta Rzeczypospolitej. § 2. Ust&puj#cy Prezydent Rzeczypospolitej ko'czy urz&dowanie z chwil# z$o!enia przysi&gi przez nowo wybranego Prezydenta Rzeczypospolitej. § 3. Prezydent Rzeczypospolitej wybrany w wyborach, o których mowa w art. 315 § 2, sk$ada przysi&g& wobec Zgromadzenia Narodowego w terminie 7 dni od stwierdzenia wa!no"ci wyborów. § 4. Prezydent Rzeczypospolitej obejmuje urz#d po z$o!eniu przysi&gi. Art. 318. § 1. Je!eli w wyborach, o których mowa w art. 315, !aden z kandydatów na Prezydenta Rzeczypospolitej nie uzyska$ wi&cej ni! po$owy wa!nie oddanych g$osów, czternastego dnia po pierwszym g$osowaniu przeprowadza si& ponowne g$osowanie. § 2. W ponownym g$osowaniu wyboru dokonuje si& spo"ród dwóch kandydatów, którzy w pierwszym g$osowaniu otrzymali najwi&ksz# liczb& g$osów. § 3. Je!eli którykolwiek z dwóch kandydatów, o których mowa w § 2, wycofa zgod& na kandydowanie, utraci prawo wyborcze lub umrze, w jego miejsce do wyborów w ponownym g$osowaniu dopuszcza si& kandydata, który otrzyma$ kolejno najwi&ksz# liczb& g$osów w pierwszym g$osowaniu. W takim wypadku dat& ponownego g$osowania odracza si& o dalszych 14 dni. § 4. Za wybranego na urz#d Prezydenta Rzeczypospolitej w ponownym g$osowaniu uznaje si& tego kandydata, który otrzyma$ wi&cej g$osów. § 5. W wypadku, o którym mowa w § 3, Pa'stwowa Komisja Wyborcza niezw$ocznie informuje, w drodze uchwa$y, o dopuszczeniu nowego kandydata do wyborów w ponownym g$osowaniu oraz podaje do publicznej wiadomo"ci dat& przeprowadzenia ponownego g$osowania. Art. 319. § 1. Je!eli w wyborach, o których mowa w art. 315 i art. 318, g$osowanie mia$oby by% przeprowadzone tylko na jednego kandydata, Pa'stwowa Komisja Wyborcza stwierdza ten fakt w drodze uchwa$y, któr# przekazuje Marsza$kowi Sejmu, podaje do publicznej wiadomo"ci i og$asza w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. § 2. Marsza$ek Sejmu ponownie zarz#dza wybory nie pó(niej ni! w 14 dniu od dnia og$oszenia uchwa$y Pa'stwowej Komisji Wyborczej w Dzienniku Ustaw. Przepisy art. 315 § 2 i art. 316 stosuje si& odpowiednio. § 3. Przepis § 1 stosuje si& odpowiednio w wypadku braku kandydatów. Art. 320. § 1. Wybory przeprowadzaj#: 1) Pa'stwowa Komisja Wyborcza, 2) okr&gowe komisje wyborcze, 3) obwodowe komisje wyborcze. § 2. Podzia$u na okr&gi wyborcze, ich numery i granice, a tak!e siedziby okr&gowych komisji wyborczych okre"la Pa'stwowa Komisja Wyborcza w drodze uchwa$y.

Rozdzia! 51

83

Zg!aszanie kandydatów na Prezydenta Rzeczypospolitej
Art. 321. § 1. Kandydata na Prezydenta Rzeczypospolitej zg$asza co najmniej 100.000 obywateli maj#cych prawo wybierania do Sejmu. Zg$oszenie musi by% poparte podpisami zg$aszaj#cych. § 2. Kandydatów na Prezydenta Rzeczypospolitej mo!na zg$asza% najpó(niej w 45 dniu przed dniem wyborów. § 3. Obywateli, o których mowa w § 1 reprezentuje komitet wyborców utworzony zgodnie z art. 73. Art. 322. Pa'stwowa Komisja Wyborcza przekazuje niezw$ocznie o"wiadczenie lub informacj& kandydata, o których mowa w art. 105 § 6, s#dowi okr&gowemu w$a"ciwemu ze wzgl&du na miejsce zamieszkania tego kandydata, oraz powiadamia o tym Dyrektora Biura Lustracyjnego Instytutu Pami&ci Narodowej - Komisji )cigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu. S#d wszczyna post&powanie lustracyjne z urz&du. Art. 323. § 1. Zbieranie podpisów osób popieraj#cych zg$oszenie kandydata na Prezydenta Rzeczypospolitej mo!e by% dokonywane tylko w miejscu, czasie i w sposób wykluczaj#cy gro(b&, podst&p lub stosowanie jakichkolwiek nacisków zmierzaj#cych do uzyskania podpisów. § 2. Zabrania si& zbierania podpisów osób popieraj#cych zg$oszenie kandydata na Prezydenta Rzeczypospolitej na terenie jednostek wojskowych i innych jednostek organizacyjnych podleg$ych Ministrowi Obrony Narodowej oraz oddzia$ów obrony cywilnej, a tak!e skoszarowanych jednostek podleg$ych ministrowi w$a"ciwemu do spraw wewn&trznych. § 3. Zabrania si& udzielania wynagrodzenia pieni&!nego w zamian za z$o!enie podpisu pod zg$oszeniem kandydata na Prezydenta Rzeczypospolitej. Art. 324. § 1. Zg$oszenia kandydata na Prezydenta Rzeczypospolitej dokonuje osobi"cie pe$nomocnik komitetu zarejestrowanego zgodnie z art. 73 najpó(niej do godziny 2400 w 45 dniu przed dniem wyborów. Zg$oszenie kandydata powinno zawiera%: 1) imiona, nazwisko, wiek i miejsce zamieszkania zg$aszanego kandydata na Prezydenta Rzeczypospolitej wraz ze wskazaniem jego ewentualnej przynale!no"ci do partii politycznej, 2) nazw& komitetu oraz imi&, nazwisko i adres pe$nomocnika oraz pe$nomocnika finansowego, 3) wykaz obywateli popieraj#cych zg$oszenie, zawieraj#cy czytelne wskazanie imienia (imion) i nazwiska, adresu zamieszkania oraz numeru ewidencyjnego PESEL obywatela, który udziela poparcia, sk$adaj#c na wykazie w$asnor&czny podpis; ka!da strona wykazu musi zawiera% nazw& komitetu zg$aszaj#cego kandydata oraz adnotacj&: "Udzielam poparcia kandydatowi na Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej ........................ [imi& (imiona) i nazwisko kandydata] w wyborach przypadaj#cych w ........... roku. § 2. Stwierdzone podpisem poparcie dla kandydata nie mo!e by% wycofane. Art. 325. § 1. Pa'stwowa Komisja Wyborcza zarejestruje kandydata na Prezydenta Rzeczypospolitej, je!eli zg$oszenia dokonano zgodnie z przepisami niniejszej ustawy, sporz#dzaj#c protokó$ rejestracji kandydata, i zawiadamia o tym pe$nomocnika. § 2. Pa'stwowa Komisja Wyborcza, sprawdzaj#c prawid$owo"% zg$oszenia kandydata, bada: 1) czy kandydat spe$nia warunki okre"lone w przepisie art. 127 ust. 3 zdanie pierwsze Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, 2) zgodno"% danych, o których mowa w art. 73 § 5, na podstawie dost&pnych urz&dowo dokumentów, 3) czy zg$oszenie kandydatury popar$o podpisami co najmniej 100.000 obywateli, zgodnie z art. 324 § 1 pkt 3.

84

§ 3. Je!eli zg$oszenie wykazuje wady, Pa'stwowa Komisja Wyborcza niezw$ocznie wzywa pe$nomocnika do usuni&cia w terminie 3 dni wskazanych wad zg$oszenia. W wypadku nieusuni&cia wad w terminie Pa'stwowa Komisja Wyborcza odmawia rejestracji kandydata. Postanowienie Pa'stwowej Komisji Wyborczej, wraz z uzasadnieniem, dor&cza si& niezw$ocznie pe$nomocnikowi. § 4. Pe$nomocnikowi s$u!y prawo wniesienia skargi do S#du Najwy!szego na postanowienie Pa'stwowej Komisji Wyborczej o odmowie rejestracji kandydata. Skarg& wnosi si& w terminie 2 dni od daty dor&czenia pe$nomocnikowi postanowienia o odmowie rejestracji kandydata. § 5. S#d Najwy!szy rozpatruje skarg& w sk$adzie 3 s&dziów, w post&powaniu nieprocesowym, i wydaje orzeczenie w sprawie skargi w terminie 5 dni. Od orzeczenia S#du Najwy!szego nie przys$uguje "rodek prawny. Orzeczenie dor&cza si& pe$nomocnikowi i Pa'stwowej Komisji Wyborczej. Je!eli S#d Najwy!szy uzna skarg& pe$nomocnika za zasadn#, Pa'stwowa Komisja Wyborcza niezw$ocznie rejestruje kandydata. Art. 326. § 1. Po up$ywie terminu, o którym mowa w art. 321 § 2, z uwzgl&dnieniem art. 325 § 3-5, Pa'stwowa Komisja Wyborcza sporz#dza list& kandydatów, na której w kolejno"ci alfabetycznej nazwisk umieszcza nast&puj#ce dane: nazwisko, imiona, wiek oraz wskazane w zg$oszeniu udokumentowane wykszta$cenie, wykonywany zawód, miejsce (zak$ad) pracy i miejsce zamieszkania zarejestrowanych kandydatów. Na li"cie zamieszcza si& równie! tre"% o"wiadczenia, o którym mowa w art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 18 pa(dziernika 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpiecze'stwa pa'stwa z lat 1944-1990 oraz tre"ci tych dokumentów, w zakresie okre"lonym w art. 13 tej ustawy. § 2. Na wniosek pe$nomocnika na li"cie kandydatów umieszcza si& oznaczenie przynale!no"ci kandydata do partii politycznej. § 3. Najpó(niej w 20 dniu przed dniem wyborów Pa'stwowa Komisja Wyborcza poda dane, o których mowa w § 1 i 2, do wiadomo"ci wyborców przez rozplakatowanie obwieszcze'. Art. 327. Pa'stwowa Komisja Wyborcza skre"la z listy kandydatów tych kandydatów, którzy wycofali zgod& na kandydowanie, zmarli lub utracili prawo wybieralno"ci. Informacj& o skre"leniu Pa'stwowa Komisja Wyborcza niezw$ocznie podaje do wiadomo"ci publicznej.

Rozdzia! 52 Karta do g!osowania
Pa'stwowa Komisja Wyborcza, po sporz#dzeniu listy kandydatów, zarz#dza wydrukowanie potrzebnej liczby kart do g$osowania i wspólnie z okr&gowymi komisjami wyborczymi zapewnia dostarczenie ich obwodowym komisjom wyborczym. Art. 329. § 1. Na karcie do g$osowania wymienia si& w kolejno"ci alfabetycznej nazwiska i imiona zarejestrowanych kandydatów na Prezydenta Rzeczypospolitej. § 2. Na karcie do g$osowania drukuje si& odcisk piecz&ci Pa'stwowej Komisji Wyborczej oraz oznacza miejsce na umieszczenie piecz&ci obwodowej komisji wyborczej. § 3. Na karcie do g$osowania umieszcza si& informacje o sposobie g$osowania i warunkach wa!no"ci g$osu. § 4. Karta do g$osowania mo!e by% zadrukowana tylko po jednej stronie. Wielko"% i rodzaj czcionek powinny by% jednakowe dla nazwisk wszystkich kandydatów. Art. 330. Je!eli po wydrukowaniu kart do g$osowania Pa'stwowa Komisja Wyborcza skre"li z listy kandydatów nazwisko kandydata z przyczyn, o których mowa w art. 327, nazwisko tego kandydata pozostawia si& na wydrukowanych kartach do g$osowania. Informacj& o skre"leniu oraz o warunkach decyduj#cych o wa!no"ci g$osu oddanego na takiej karcie podaje si& do publicznej wiadomo"ci w formie obwieszczenia i zapewnia jego rozplakatowanie w lokalach wyborczych w dniu g$osowania.
Art. 328.

85

Art. 331. Sposób sporz#dzania i przekazania kart do g$osowania dla obwodów g$osowania utworzonych na polskich statkach morskich oraz za granic# ustala Pa'stwowa Komisja Wyborcza, po porozumieniu odpowiednio z ministrem w$a"ciwym do spraw gospodarki morskiej oraz ministrem w$a"ciwym do spraw zagranicznych.

Rozdzia! 53
G!osowanie
Art. 332. § 1. Po wykonaniu czynno"ci, o których mowa w art. 50, wyborca otrzymuje od komisji kart& do g$osowania opatrzon# jej piecz&ci#. Wyborca potwierdza otrzymanie karty do g$osowania w$asnym podpisem w przeznaczonej na to rubryce spisu. § 2. Po otrzymaniu karty do g$osowania wyborca udaje si& do miejsca zapewniaj#cego tajno"% g$osowania w lokalu wyborczym. Art. 333. Wyborca oddaje g$os na jednego z kandydatów, którego nazwisko znajduje si& na karcie do g$osowania, przez postawienie w kratce z lewej strony obok jego nazwiska znaku "x". Art. 334. Wyborca wrzuca kart& do urny wyborczej znajduj#cej si& w dost&pnym i widocznym miejscu lokalu wyborczego.

Rozdzia! 54
Ustalanie wyników g!osowania i wyboru Prezydenta RP. Wa"no&' wyborów
Art. 335.

Niezw$ocznie po zako'czeniu g$osowania obwodowa komisja wyborcza wykonuje czynno"ci okre"lone w art. 54-62.

§ 1. Komisja za niewa!ne uznaje g$osy: 1) oddane na kartach do g$osowania innych ni! urz&dowo ustalone lub nieopatrzonych piecz&ci# obwodowej komisji wyborczej, 2) oddane na kartach do g$osowania, na których wyborca umie"ci$ znak "x" przy wi&cej ni! jednym nazwisku kandydata, 3) oddane na kartach do g$osowania, na których wyborca nie umie"ci$ znaku "x" przy !adnym z nazwisk kandydatów. § 2. Dopisanie na karcie do g$osowania dodatkowych nazwisk lub poczynienie innych dopisków nie wp$ywa na wa!no"% g$osu. § 3. Kart do g$osowania ca$kowicie przedartych nie bierze si& pod uwag& przy ustalaniu wyników g$osowania. Art. 337. § 1. Okr&gowa komisja wyborcza po otrzymaniu protoko$ów ze wszystkich obwodów g$osowania ustala niezw$ocznie zbiorcze wyniki g$osowania i sporz#dza w 2 egzemplarzach protokó$. Protokó$, wraz z protoko$ami obwodowych komisji wyborczych, w zapiecz&towanej kopercie przesy$a si& niezw$ocznie Pa'stwowej Komisji Wyborczej. Przepisy rozdzia$u 7 stosuje si& odpowiednio. § 2. Tryb przekazywania i przyjmowania protoko$ów okr&gowych komisji wyborczych ustala Pa'stwowa Komisja Wyborcza. § 3. Je!eli w$a"ciwa okr&gowa komisja wyborcza nie uzyska wyników g$osowania w obwodach g$osowania za granic# oraz na polskich statkach morskich w ci#gu 24 godzin od zako'czenia g$osowania, o którym mowa w art. 40, g$osowanie w tych obwodach uwa!a si& za nieby$e. Fakt ten odnotowuje si& w protokole zbiorczych wyników g$osowania, z wymienieniem obwodów g$osowania oraz ewentualnych przyczyn nieuzyskania z tych obwodów wyników g$osowania. § 4. Drugie egzemplarze protoko$ów wraz ze wszystkimi dokumentami z przeprowadzonego g$osowania przewodnicz#cy obwodowych i okr&gowych komisji
Art. 336.

86

wyborczych przekazuj# odpowiednio wójtom (burmistrzom, prezydentom miast) oraz kierownikom w$a"ciwych miejscowo jednostek Krajowego Biura Wyborczego. Art. 338. § 1. Po otrzymaniu protoko$ów, o których mowa w art. 337 § 1, Pa'stwowa Komisja Wyborcza dokonuje sprawdzenia prawid$owo"ci ustalenia przez okr&gow# komisj& wyborcz# zbiorczych wyników g$osowania. § 2. W razie stwierdzenia nieprawid$owo"ci w ustaleniu zbiorczych wyników g$osowania Pa'stwowa Komisja Wyborcza zarz#dza ponowne ustalenie tych wyników. Przepisy art. 337 stosuje si& odpowiednio. Art. 339. Pa'stwowa Komisja Wyborcza podaje do publicznej wiadomo"ci zbiorcze wyniki g$osowania, o których mowa w art. 337 § 1, ustalone przez okr&gow# komisj& wyborcz#. Art. 340. Niezw$ocznie po otrzymaniu i sprawdzeniu protoko$ów od wszystkich okr&gowych komisji wyborczych Pa'stwowa Komisja Wyborcza ustala wyniki g$osowania na kandydatów na Prezydenta Rzeczypospolitej i sporz#dza protokó$ g$osowania. Art. 341. § 1. Na podstawie wyników ustalonych w protokole g$osowania Pa'stwowa Komisja Wyborcza stwierdza, w drodze uchwa$y, wynik wyborów na Prezydenta Rzeczypospolitej. § 2. Uchwa$&, o której mowa w § 1, Pa'stwowa Komisja Wyborcza przekazuje niezw$ocznie Marsza$kowi Sejmu i urz&duj#cemu Prezydentowi Rzeczypospolitej oraz wr&cza nowo wybranemu Prezydentowi Rzeczypospolitej. Art. 342. § 1. Wyniki g$osowania i wynik wyborów Pa'stwowa Komisja Wyborcza podaje do wiadomo"ci publicznej w formie obwieszczenia. § 2. W wypadku, o którym mowa w art. 318 § 1 i 3, Pa'stwowa Komisja Wyborcza podaje ponadto w obwieszczeniu nazwiska i imiona kandydatów kandyduj#cych na Prezydenta Rzeczypospolitej w ponownym g$osowaniu. § 3. Obwieszczenie Pa'stwowej Komisji Wyborczej o wynikach g$osowania i wyniku wyborów podlega og$oszeniu w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. § 4. Pa'stwowa Komisja Wyborcza publikuje opracowanie statystyczne zawieraj#ce szczegó$owe informacje o wynikach g$osowania i wyborów oraz udost&pnia wyniki g$osowania i wyborów w postaci elektronicznej po kosztach w$asnych. Art. 343. § 1. Ponowne g$osowanie przeprowadza si& w obwodach g$osowania utworzonych dla przeprowadzenia wyborów, w trybie przewidzianym w ustawie. § 2. Ponowne g$osowanie przeprowadza si& na podstawie tych samych spisów wyborców, podlegaj#cych aktualizacji. Szczegó$owe zasady aktualizacji spisów okre"laj# rozporz#dzenia, o których mowa w art. 28, art. 29 § 4 i art. 30 § 4. § 3. Pa'stwowa Komisja Wyborcza podaje do wiadomo"ci publicznej w formie obwieszczenia wyniki ponownego g$osowania i wynik wyborów. Obwieszczenie Pa'stwowej Komisji Wyborczej podlega og$oszeniu w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Art. 344. Pa'stwowa Komisja Wyborcza sk$ada S#dowi Najwy!szemu sprawozdanie z wyborów. Art. 345. § 1. Protest przeciwko wyborowi Prezydenta Rzeczypospolitej wnosi si& na pi"mie do S#du Najwy!szego nie pó(niej ni! w ci#gu 3 dni od dnia podania wyników wyborów do wiadomo"ci publicznej przez Pa'stwow# Komisj& Wyborcz#. Nadanie w tym terminie protestu w polskiej placówce pocztowej operatora publicznego jest równoznaczne z wniesieniem go do S#du Najwy!szego. § 2. W odniesieniu do wyborcy przebywaj#cego za granic# lub na polskim statku morskim wymogi wymienione w § 1 uwa!a si& za spe$nione, je!eli protest zosta$ z$o!ony odpowiednio w$a"ciwemu terytorialnie konsulowi lub kapitanowi statku. Wyborca obowi#zany jest do$#czy% do protestu zawiadomienie o ustanowieniu swojego pe$nomocnika zamieszka$ego w kraju lub pe$nomocnika do dor&cze' zamieszka$ego w kraju, pod rygorem pozostawienia protestu bez biegu. § 3. Wnosz#cy protest powinien sformu$owa% w nim zarzuty oraz przedstawi% lub wskaza% dowody, na których opiera swoje zarzuty.

87

Art. 346. § 1. S#d Najwy!szy pozostawia bez dalszego biegu protest wniesiony przez osob& do tego nieuprawnion# w my"l art. 64 lub niespe$niaj#cy warunków okre"lonych w art. 345. Niedopuszczalne jest przywrócenie terminu do wniesienia protestu. § 2. S#d Najwy!szy pozostawia bez dalszego biegu protest dotycz#cy sprawy, co do której w niniejszej ustawie przewiduje si& mo!liwo"% wniesienia skargi lub odwo$ania do s#du lub do Pa'stwowej Komisji Wyborczej przed dniem g$osowania. § 3. Je!eli w prote"cie zarzucono pope$nienie przest&pstwa przeciwko wyborom, S#d Najwy!szy niezw$ocznie zawiadamia o tym Prokuratora Generalnego. Art. 347. § 1. S#d Najwy!szy rozpatruje protest w sk$adzie 3 s&dziów w post&powaniu nieprocesowym, stosuj#c odpowiednio przepisy Kodeksu post&powania cywilnego, i wydaje opini& w formie postanowienia w sprawie protestu. § 2. Opinia powinna zawiera% ustalenia co do zasadno"ci zarzutów protestu, a w razie potwierdzenia zasadno"ci zarzutów - ocen&, czy przest&pstwo przeciwko wyborom lub naruszenie przepisów niniejszej ustawy mia$o wp$yw na wynik wyborów. § 3. Uczestnikami post&powania s# z mocy ustawy: wnosz#cy protest, w$a"ciwa komisja wyborcza i Prokurator Generalny oraz przedstawiciel Pa'stwowej Komisji Wyborczej. Art. 348. § 1. S#d Najwy!szy w sk$adzie ca$ej Izby Pracy, Ubezpiecze' Spo$ecznych i Spraw Publicznych na podstawie sprawozdania z wyborów przedstawionego przez Pa'stwow# Komisj& Wyborcz# oraz po rozpoznaniu protestów rozstrzyga o wa!no"ci wyboru Prezydenta Rzeczypospolitej. § 2. Rozstrzygni&cie, o którym mowa w § 1, S#d Najwy!szy podejmuje w formie uchwa$y nie pó(niej ni! w 30 dniu po podaniu wyników wyborów do wiadomo"ci publicznej przez Pa'stwow# Komisj& Wyborcz# na posiedzeniu z udzia$em Prokuratora Generalnego i przewodnicz#cego Pa'stwowej Komisji Wyborczej. § 3. Uchwa$& S#du Najwy!szego przedstawia si& niezw$ocznie Marsza$kowi Sejmu, a tak!e przesy$a Pa'stwowej Komisji Wyborczej oraz og$asza w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Art. 349. § 1. W razie podj&cia przez S#d Najwy!szy uchwa$y stwierdzaj#cej niewa!no"% wyboru Prezydenta Rzeczypospolitej, przeprowadza si& nowe wybory na zasadach i w trybie przewidzianych niniejsz# ustaw#. § 2. Postanowienie Marsza$ka Sejmu o nowych wyborach podaje si& do publicznej wiadomo"ci i og$asza w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej najpó(niej w 5 dniu od dnia og$oszenia uchwa$y S#du Najwy!szego, o której mowa w § 1.

Rozdzia! 55 Kampania wyborcza
Art. 350.

§ 1. W okresie od 15 dnia przed dniem g$osowania do dnia zako'czenia kampanii wyborczej "Telewizja Polska - Spó$ka Akcyjna" i "Polskie Radio - Spó$ka Akcyjna", zwane dalej "Telewizj# Polsk#" i "Polskim Radiem", rozpowszechniaj# nieodp$atnie w programach ogólnokrajowych przygotowywane przez komitety audycje wyborcze, zgodnie z przepisami Kodeksu. § 2. +#czny czas rozpowszechniania nieodp$atnie audycji wyborczych wynosi 25 godzin w Telewizji Polskiej, w tym do 5 godzin w TV Polonia, i 35 godzin w Polskim Radiu, w tym do 5 godzin w programie przeznaczonym dla zagranicy. § 3. Przez poj&cie rozpowszechniania nieodp$atnie audycji wyborczych rozumie si& zarówno rejestracj& i emisj& wyst#pie' przedstawicieli komitetów b#d( kandydatów na Prezydenta Rzeczypospolitej, jak i rejestracj& oraz emisj& audycji wyborczych przygotowanych przez komitety. § 4. Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji, po porozumieniu z Pa'stwow# Komisj# Wyborcz#, okre"li, w drodze rozporz#dzenia, tryb post&powania w sprawach podzia$u czasu nieodp$atnego rozpowszechniania audycji wyborczych, zakres rejestracji oraz sposób

88

przygotowania i emisji tych audycji oraz sposób upowszechniania informacji o terminach emisji audycji wyborczych. § 5. Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji, po zasi&gni&ciu opinii zarz#dów spó$ek, o których mowa w § 1, oraz w$a"ciwej rady programowej, ustala: 1) czas przeznaczony na rozpowszechnianie nieodp$atnie audycji wyborczych w ka!dym z programów ogólnokrajowych, 2) ramowy podzia$ czasu, o którym mowa w § 2, w okresie od 15 dnia przed dniem g$osowania do dnia zako'czenia kampanii wyborczej. § 6. Kolejno"% rozpowszechniania w ka!dym dniu audycji wyborczych ustalaj# kieruj#cy redakcjami w$a"ciwych ogólnokrajowych programów telewizyjnych, w tym TV Polonia, oraz radiowych w drodze losowania przeprowadzonego w obecno"ci pe$nomocników, najpó(niej w 18 dniu przed dniem g$osowania.. § 7. Na ustalenia dotycz#ce podzia$u czasu antenowego pe$nomocnikom przys$uguje skarga do Pa'stwowej Komisji Wyborczej. Skarg& wnosi si& w terminie 24 godzin od dokonania ustalenia. Pa'stwowa Komisja Wyborcza rozpatruje spraw& niezw$ocznie i wydaje postanowienie. Od postanowienia Pa'stwowej Komisji Wyborczej nie przys$uguje "rodek prawny. § 8. W wypadku zarz#dzenia ponownego g$osowania, o którym mowa w art. 318, w okresie od 9 dnia przed dniem g$osowania do dnia zako'czenia kampanii wyborczej przed dniem ponownego g$osowania Telewizja Polska i Polskie Radio rozpowszechniaj# nieodp$atnie audycje wyborcze przygotowywane przez komitety obu kandydatów, z tym !e $#czny czas wynosi 6 godzin w Telewizji Polskiej i 8 godzin w Polskim Radiu. Przepisy § 3-7 stosuje si& odpowiednio, z tym !e losowanie kolejno"ci rozpowszechniania w ka!dym dniu audycji wyborczych przeprowadza si& w 10 dniu przed dniem ponownego g$osowania.
Art. 351. § 1. +#czny czas rozpowszechniania odp$atnie audycji wyborczych nie mo!e przekracza% 15% $#cznego czasu przyznanego danemu komitetowi na rozpowszechnianie nieodp$atnie audycji wyborczych. § 2. Nadawcy nie mog# odmówi% rozpowszechniania na zasadach odp$atno"ci audycji wyborczych, o których mowa w § 1.

Rozdzia! 56 Finansowanie kampanii wyborczej
Art. 352.

§ 1. Komitety wyborcze mog# wydatkowa% na kampani& wyborcz# wy$#cznie kwoty ograniczone limitem, którego wysoko"% jest wyznaczona kwot# 60 groszy przypadaj#c# na ka!dego wyborc& w kraju uj&tego w rejestrze wyborców. § 2. Pa'stwowa Komisja Wyborcza, w terminie 14 dni od dnia zarz#dzenia wyborów, og$asza, w formie komunikatu, w Dzienniku Urz&dowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski" i podaje do wiadomo"ci publicznej liczb& wyborców uj&tych w rejestrach wyborców na terenie ca$ego kraju wed$ug stanu na koniec kwarta$u poprzedzaj#cego dzie' og$oszenia postanowienia o zarz#dzeniu wyborów.

DZIA% VII Wybory organów samorz(du terytorialnego
Rozdzia! 57 Przepisy wspólne

89

Art. 353. § 1. Mo!na by% radnym tylko jednego organu stanowi#cego jednostki samorz#du terytorialnego. § 2. Mo!na kandydowa% jednocze"nie tylko do jednego z organów wymienionych w art. 7 pkt 3. § 3. Przepis § 2 stosuje si& w przypadku uzupe$niania sk$adu rady lub wyboru danej rady przed up$ywem kadencji rad. Art. 354. Przy ustalaniu faktu sta$ego zamieszkania dla potrzeb niniejszego dzia$u stosuje si& przepisy Kodeksu cywilnego. Art. 355. § 1. Wybory do rad zarz#dza si& nie pó(niej ni! na 30 dni przed up$ywem kadencji rad. Dat& wyborów wyznacza si& na dzie' wolny od pracy, przypadaj#cy w ci#gu 60 dni po up$ywie kadencji rad. Przepisy art. 73 stosuje si& odpowiednio. § 2. Prezes Rady Ministrów, po zasi&gni&ciu opinii Pa'stwowej Komisji Wyborczej, wyznacza, w drodze rozporz#dzenia, dat& wyborów zgodnie z § 1 oraz okre"la dni, w których up$ywaj# terminy wykonania czynno"ci wyborczych przewidzianych w ustawie (kalendarz wyborczy). § 3. Rozporz#dzenie, o którym mowa w § 2, podaje si& niezw$ocznie do publicznej wiadomo"ci i og$asza w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej najpó(niej w 60 dniu przed dniem wyborów. Art. 356. § 1. W razie konieczno"ci przeprowadzenia wyborów danej rady przed up$ywem kadencji z przyczyn okre"lonych w ustawach, wybory zarz#dza si& i przeprowadza w ci#gu 90 dni od wyst#pienia tej przyczyny. Przepisy art. 355 stosuje si& odpowiednio, z tym !e w kalendarzu wyborczym terminy wykonania czynno"ci wyborczych mog# by% krótsze od przewidzianych w ustawie. § 2. Rozporz#dzenie Prezesa Rady Ministrów w sprawie wyborów, o których mowa w § 1, wojewoda podaje niezw$ocznie do publicznej wiadomo"ci, w formie obwieszczenia, na obszarze dzia$ania rady, do której wybory maj# by% przeprowadzone. Art. 357. § 1. Liczb& radnych wybieranych do rad ustala, odr&bnie dla ka!dej rady, wojewoda, po porozumieniu z komisarzem wyborczym, odpowiednio do zasad okre"lonych w niniejszej ustawie oraz ustawach odr&bnych. § 2. Ustalenie liczby radnych dla ka!dej rady nast&puje na podstawie liczby mieszka'ców zamieszka$ych na obszarze dzia$ania danej rady, wed$ug stanu ewidencji ludno"ci na koniec roku poprzedzaj#cego rok, w którym wybory maj# by% przeprowadzone. Art. 358. Rozporz#dzenie wojewody ustalaj#ce liczb& radnych wybieranych do rad og$asza si& w wojewódzkim dzienniku urz&dowym i podaje do publicznej wiadomo"ci, w formie obwieszczenia, w ka!dej gminie najpó(niej na 4 miesi#ce przed up$ywem kadencji. Po jednym egzemplarzu zarz#dzenia przekazuje si& niezw$ocznie ka!dej w$a"ciwej radzie i komisarzowi wyborczemu oraz przesy$a do Pa'stwowej Komisji Wyborczej. Art. 359. § 1. W przypadku, o którym mowa w art. 356, wojewoda, po porozumieniu z komisarzem wyborczym, ustala liczb& radnych wybieranych do danej rady na podstawie liczby mieszka'ców wed$ug stanu w ewidencji ludno"ci na koniec miesi#ca poprzedzaj#cego zarz#dzenie o wyborach. § 2. Liczb& radnych wybieranych do danej rady podaje si& w rozporz#dzeniu, o którym mowa w art. 356 § 2. Art. 360. Do przeprowadzenia wyborów do organów stanowi#cych obligatoryjnych zwi#zków komunalnych oraz do organów stanowi#cych jednostek samorz#du terytorialnego wchodz#cych w sk$ad tych zwi#zków stosuje si& przepisy kodeksu, chyba !e ustawa o utworzeniu zwi#zku komunalnego stanowi inaczej.

Rozdzia! 58 Obsadzenie mandatów bez g!osowania
Art. 361.

Je!eli w okr&gu wyborczym w wyborach do rady gminy, rady powiatu lub sejmiku województwa zarejestrowana liczba kandydatów jest równa liczbie radnych

90

wybieranych w danym okr&gu wyborczym lub od niej mniejsza, g$osowania nie przeprowadza si&, a za wybranych na radnych terytorialna komisja wyborcza uznaje zarejestrowanych kandydatów, a odpowiednio pozosta$e mandaty pozostaj# nieobsadzone. Art. 362. § 1. W przypadku, o którym mowa w art. 361, w$a"ciwa terytorialna komisja wyborcza niezw$ocznie zawiadamia wyborców danego okr&gu wyborczego o przyczynach obsadzenia mandatów bez g$osowania, w formie obwieszczenia, którego druk i rozplakatowanie zapewnia odpowiednio marsza$ek województwa, starosta i wójt (burmistrz, prezydent miasta). Jeden egzemplarz obwieszczenia przekazuje si& niezw$ocznie komisarzowi wyborczemu. § 2. Komisja wyborcza sporz#dza odpowiedni protokó$ z obsadzenia mandatu radnego bez g$osowania w okr&gu wyborczym, którego wzór ustala Pa'stwowa Komisja Wyborcza. Przepisy art. 414-418 stosuje si& odpowiednio.

Rozdzia! 59 Wyga&niecie mandatu radnego, wybory uzupe!niaj(ce i przedterminowe
Art. 363.

§ 1. Wyga"ni&cie mandatu radnego nast&puje wskutek:
1) odmowy z$o!enia "lubowania; 2) pisemnego zrzeczenia si& mandatu; 3) naruszenia ustawowego zakazu $#czenia mandatu radnego z wykonywaniem

okre"lonych w odr&bnych przepisach funkcji lub dzia$alno"ci;
4) wyboru na wójta (burmistrza, prezydenta miasta); 5) utraty prawa wybieralno"ci lub braku tego prawa w dniu wyborów; 6) "mierci.

Wyga"ni&cie mandatu radnego w przypadkach okre"lonych w ust. 1 stwierdza rada w drodze uchwa$y, najpó(niej w 3 miesi#ce od wyst#pienia przyczyny wyga"ni&cia mandatu. § 3. W przypadkach okre"lonych w § 1 pkt 1 i 5 przed podj&ciem uchwa$y o wyga"ni&ciu mandatu nale!y umo!liwi% radnemu z$o!enie wyja"nie'. § 4. Uchwa$& rady o wyga"ni&ciu mandatu radnego dor&cza si& niezw$ocznie zainteresowanemu i przesy$a wojewodzie oraz komisarzowi wyborczemu. § 5. Je!eli radny przed dniem wyboru wykonywa$ funkcj& lub prowadzi$ dzia$alno"%, o której mowa w § 1 pkt 5, obowi#zany jest do zrzeczenia si& funkcji lub zaprzestania prowadzenia dzia$alno"ci w ci#gu 3 miesi&cy od dnia z$o!enia "lubowania. § 6. W przypadku niezrzeczenia si& funkcji lub niezaprzestania prowadzenia dzia$alno"ci przez radnego w terminie, o którym mowa w § 5, rada stwierdza wyga"ni&cie mandatu radnego, w drodze uchwa$y, najpó(niej po up$ywie miesi#ca od up$ywu tego terminu. Art. 364. § 1. Od uchwa$y rady o wyga"ni&ciu mandatu radnego z przyczyn, o których mowa w art. 363 § 1 pkt 5, zainteresowanemu przys$uguje odwo$anie do w$a"ciwego s#du okr&gowego w terminie 7 dni od dnia jej dor&czenia. Przepisy art. 374 i 375 stosuje si& odpowiednio. § 2. Wyga"ni&cie mandatu radnego nast&puje z dniem wydania przez s#d prawomocnego orzeczenia oddalaj#cego odwo$anie. Art. 365. § 1. W przypadku nieobsadzenia mandatów lub wyga"ni&cia mandatu radnego rady w gminie licz#cej do 40.000 mieszka'ców, wojewoda zarz#dza wybory uzupe$niaj#ce. § 2. Przepisy art. 355 stosuje si& odpowiednio, z tym !e w zarz#dzeniu wojewody o wyborach podaje si& liczb& wybieranych radnych. Art. 366. § 1. Wybory uzupe$niaj#ce, o których mowa w art. 365 § 1, przeprowadza si& na zasadach i w trybie przepisów kodeksu w ci#gu 3 miesi&cy od daty stwierdzenia przez rad& wyga"ni&cia mandatu. § 2. Je!eli w wyniku wyborów, o których mowa w § 1, mandat pozostaje nieobsadzony, wybory uzupe$niaj#ce powtarza si& mi&dzy 6 a 9 miesi#cem, licz#c od daty tych wyborów.
§ 2.

91

§ 3. Kadencja radnych wybranych w wyborach uzupe$niaj#cych up$ywa z dniem up$ywu kadencji rad wybranych w wyborach zarz#dzonych na podstawie art. 355. § 4. Wyborów uzupe$niaj#cych nie przeprowadza si&, je!eli ich data przypada$aby w okresie 6 miesi&cy przed zako'czeniem kadencji rad. Art. 367. § 1. W przypadku wyga"ni&cia mandatu radnego wybranego w okr&gu wyborczym dla wyboru rady w gminie licz#cej powy!ej 40.000 mieszka'ców oraz mandatu radnego powiatu lub województwa, w$a"ciwa rada, po stwierdzeniu wyga"ni&cia mandatu radnego, podejmuje na nast&pnej sesji uchwa$& o wst#pieniu na jego miejsce kandydata z tej samej listy, który w wyborach uzyska$ kolejno najwi&ksz# liczb& g$osów, a nie utraci$ prawa wybieralno"ci. Przy równej liczbie g$osów decyduje kolejno"% umieszczenia nazwiska kandydata na li"cie. Przepis art. 366 § 4 stosuje si& odpowiednio. § 2. Kandydat mo!e zrzec si& pierwsze'stwa przy obsadzeniu mandatu na rzecz kandydata z tej samej listy, który uzyska$ kolejno najwi&ksz# liczb& g$osów. O"wiadczenie to powinno by% zg$oszone radzie na pi"mie w ci#gu trzech dni od daty dor&czenia zawiadomienia o przys$uguj#cym mu mandacie. § 3. Je!eli wskutek wyga"ni&cia mandatów, których obsadzenie w trybie ust. 1 i 2 nie by$o mo!liwe, sk$ad rady zmniejszy$ si& wi&cej ni! o 1/5, przeprowadza si& wybory uzupe$niaj#ce do danej rady, chyba !e do zako'czenia kadencji rady zosta$o mniej ni! 6 miesi&cy. Art. 368. W przypadkach okre"lonych ustawami przeprowadza si& wybory przedterminowe. Art. 369. § 1. Wybory przedterminowe przeprowadza si& na zasadach i w trybie przepisów niniejszej ustawy. § 2. Kadencja radnych i rad wybranych w wyborach przedterminowych up$ywa z dniem zako'czenia kadencji rad wybranych w wyborach zarz#dzonych na podstawie art. 355. § 3. Wyborów przedterminowych nie przeprowadza si&, je!eli ich data przypada$aby w okresie 12 miesi&cy przed zako'czeniem kadencji rad.

Rozdzia! 60 Zmiany w podziale terytorialnym pa#stwa
§ 1. Zmiany w podziale terytorialnym pa'stwa zachodz#ce w toku kadencji rad powoduj# nast&puj#ce skutki: 1) je!eli z jednostki samorz#du terytorialnego zostaje wy$#czony obszar stanowi#cy cz&"% okr&gu wyborczego, okr&g lub wi&cej okr&gów wyborczych dla wyborów danej rady w celu w$#czenia tego obszaru do tworzonej nowej jednostki, to mandat radnego stale zamieszka$ego lub wybranego na tym obszarze wygasa z mocy prawa; 2) je!eli z jednostki zostaje wy$#czony obszar stanowi#cy okr&g wyborczy dla wyboru danej rady i zostaje on w$#czony do s#siedniej jednostki, radny stale zamieszka$y i wybrany w tym okr&gu staje si& radnym rady w jednostce powi&kszonej; mandat radnego niespe$niaj#cego tych warunków wygasa z mocy prawa; 3) je!eli z jednostki zostaje wy$#czony obszar stanowi#cy cz&"% okr&gu wyborczego dla wyboru rady i zostaje on w$#czony do s#siedniej jednostki, radny stale zamieszka$y na tym obszarze i wybrany w tym okr&gu staje si& radnym w jednostce powi&kszonej; mandat radnego niespe$niaj#cego tych warunków wygasa z mocy prawa; 4) je!eli jednostka zostaje w$#czona do innej jednostki albo dwie jednostki lub wi&cej $#czy si& w now# jednostk&, rady tych jednostek zostaj# z mocy prawa rozwi#zane. § 2. Zmiany w podziale terytorialnym, skutkuj#ce wyga"ni&ciem praw powiatu posiadanych dotychczas przez miasto, nie powoduj# rozwi#zania rady tego miasta.
Art. 370.

92

§ 3. Przepisy § 1 pkt 1-3 stosuje si& odpowiednio w przypadku radnego stale zamieszka$ego na obszarze okr&gu wyborczego lub jego cz&"ci w$#czanego do s#siedniej jednostki, a wybranego w innym okr&gu wyborczym w$#czanym tak!e w ca$o"ci lub w cz&"ci do tej jednostki. § 4. W przypadkach, o których mowa w § 1 pkt 1 - w odniesieniu do tworzonych nowych jednostek samorz#du terytorialnego oraz w pkt 4, przeprowadza si& wybory do nowych rad w trybie i na zasadach okre"lonych niniejsz# ustaw#. § 5. W przypadku zmiany sk$adu rady z przyczyn, o których mowa w § 1 pkt 1-3 oraz w § 2, rada dzia$a w zmienionym sk$adzie do ko'ca kadencji, z zastrze!eniem § 5. Zmiany w sk$adach rad og$asza, w formie obwieszczenia, komisarz wyborczy w wojewódzkim dzienniku urz&dowym. § 6. Je!eli w wyniku zmian, o których mowa w § 4, sk$ad rady zmniejszy$ si& poni!ej 3/5 ustawowej liczby radnych, rada jednostki zostaje z mocy prawa rozwi#zana. Przepis § 3 stosuje si& odpowiednio. § 7. Komisarz wyborczy podaje do publicznej wiadomo"ci oraz og$asza w wojewódzkim dzienniku urz&dowym, w formie obwieszczenia, informacj& o rozwi#zaniu z mocy prawa rady jednostki z przyczyn, o których mowa w § 1 pkt 4 oraz w § 5. § 8. Wyga"ni&cie mandatu radnego z przyczyn, o których mowa w § 1 pkt 1-3 oraz w § 2, nast&puje w dniu wej"cia w !ycie zmiany w podziale terytorialnym. Wyga"ni&cie mandatu stwierdza w$a"ciwa rada, w drodze uchwa$y, podj&tej w ci#gu 3 miesi&cy od ich wyst#pienia. Przepis § 6 stosuje si& odpowiednio. § 9. Wyborów nowych rad nie przeprowadza si&, je!eli ich data przypada$aby w okresie 6 miesi&cy przed zako'czeniem kadencji rad. Art. 371. Kadencja rad i radnych wybranych w wyborach, o których mowa w art. 370, up$ywa z dniem up$ywu kadencji rad wybranych w wyborach zarz#dzonych na podstawie art. 355.

Rozdzia! 61
Protesty wyborcze. Wa"no&' wyborów
Art. 372. § 1. W ci#gu 14 dni od dnia wyborów mo!e by% wniesiony protest przeciwko wa!no"ci wyborów do danej rady lub przeciwko wa!no"ci wyboru radnego z powodu: 1) dopuszczenia si& przest&pstwa przeciwko wyborom, okre"lonego w rozdziale XXXI Kodeksu karnego, lub 2) naruszenia przepisów niniejszej ustawy dotycz#cych g$osowania, ustalenia wyników g$osowania lub wyników wyborów. § 2. W razie wniesienia protestu, do czasu rozstrzygni&cia sprawy w sposób okre"lony w art. 375, do osób wybranych stosuje si& przepisy o obowi#zkach i prawach radnych. Art. 373. § 1. Protest wnosi si& na pi"mie do w$a"ciwego s#du okr&gowego. § 2. Wnosz#cy protest powinien sformu$owa% w nim zarzuty oraz przedstawi% lub wskaza% dowody, na których opiera swoje zarzuty. Art. 374. § 1. S#d okr&gowy rozpoznaje protesty w post&powaniu nieprocesowym, w ci#gu 30 dni po up$ywie terminu do wnoszenia protestów, w sk$adzie 3 s&dziów, z udzia$em zainteresowanych, komisarza wyborczego i przewodnicz#cych w$a"ciwych komisji wyborczych, stosuj#c odpowiednio przepisy Kodeksu post&powania cywilnego. § 2. S#d okr&gowy pozostawia bez dalszego biegu protest wniesiony przez osob& do tego nieuprawnion# w my"l art. 96 lub niespe$niaj#cy warunków okre"lonych w art. 364 § 1 i art. 365 § 2. § 3. S#d okr&gowy pozostawia bez dalszego biegu równie! protest dotycz#cy sprawy, co do której w niniejszej ustawie przewiduje si& mo!liwo"% wniesienia skargi lub odwo$ania do s#du lub w$a"ciwego organu wyborczego przed dniem g$osowania.

93

§ 1. S#d okr&gowy rozpoznaj#c protesty rozstrzyga o wa!no"ci wyborów oraz o wa!no"ci wyboru radnego. § 2. S#d okr&gowy orzeka o niewa!no"ci wyborów lub o niewa!no"ci wyboru radnego, je!eli okoliczno"ci stanowi#ce podstaw& protestu mia$y wp$yw na wyniki wyborów. § 3. S#d okr&gowy, orzekaj#c o niewa!no"ci wyborów lub o niewa!no"ci wyboru radnego, stwierdza wyga"ni&cie mandatów oraz postanawia o przeprowadzeniu wyborów ponownych, wskazuj#c czynno"%, od której nale!y ponowi% post&powanie wyborcze. § 4. Na orzeczenia s#du okr&gowego, o których mowa w § 1 i 2 oraz art. 366, zainteresowanym, komisarzowi wyborczemu i przewodnicz#cemu w$a"ciwej komisji wyborczej przys$uguje, w ci#gu 7 dni od daty dor&czenia, za!alenie do w$a"ciwego s#du apelacyjnego. S#d apelacyjny rozpoznaje spraw& w ci#gu 30 dni; na postanowienie s#du nie przys$uguje "rodek zaskar!enia. § 5. O zako'czeniu post&powania w sprawie protestów przeciwko wa!no"ci wyborów do danej rady lub wa!no"ci wyboru radnego tej rady i o tre"ci ostatecznych orzecze' w$a"ciwy s#d zawiadamia niezw$ocznie zainteresowanych, wojewod&, komisarza wyborczego i przewodnicz#cego w$a"ciwej komisji wyborczej. Art. 376. § 1. Przeprowadzenie wyborów ponownych zarz#dza wojewoda w ci#gu 7 dni od dnia zako'czenia post&powania s#dowego, o którym mowa w art. 367 § 4. § 2. Przepisy art. 358 stosuje si& odpowiednio, z tym !e w zarz#dzeniu wojewody o wyborach wymienia si& ponadto osoby, które utraci$y mandaty, ze wskazaniem oznaczenia listy kandydatów. § 3. Wyga"ni&cie mandatów radnych, o którym mowa w art. 367 § 2, nast&puje z dniem podania zarz#dzenia wojewody do publicznej wiadomo"ci. Art. 377. § 1. W razie orzeczenia o niewa!no"ci wyborów lub wyboru radnego, wybory ponowne przeprowadza si& przy odpowiednim zastosowaniu przepisów niniejszego kodeksu. § 2. Wybory ponowne przeprowadzaj# te same komisje wyborcze na podstawie tych samych spisów wyborców. § 3. Je!eli podstaw# orzeczenia o niewa!no"ci wyborów lub wyboru radnego by$o naruszenie przez komisje wyborcze przepisów niniejszej ustawy dotycz#cych g$osowania, ustalenia wyników g$osowania lub wyników wyborów albo nieprawid$owo"ci w spisach wyborców, wówczas odpowiednio powo$uje si& nowe komisje lub sporz#dza nowe spisy. § 4. Wyborów ponownych nie przeprowadza si&, je!eli ich data przypada$aby w okresie 6 miesi&cy przed zako'czeniem kadencji rady. Art. 378. Wyniki wyborów ponownych podaje si& do wiadomo"ci w sposób okre"lony w kodeksie. Art. 379. W przypadku wyborów uzupe$niaj#cych, wyborów przedterminowych lub wyborów do nowych rad: 1) zawiadomienia, o których mowa w art. 69 § 2, art. 70 § 7, art. 71 § 3 i 4 oraz art. 72 § 4 i 7, sk$ada si& w$a"ciwemu komisarzowi wyborczemu; 2) zawiadomienie, o którym mowa w art. 72 § 4 i 7, nie wymaga zebrania podpisów obywateli popieraj#cych utworzenie komitetu.
Art. 375.

Rozdzia! 62 Nadawanie numerów zarejestrowanym listom kandydatów
Art. 380.

Listy kandydatów zarejestrowane w wyborach do organów stanowi#cych jednostek samorz#du terytorialnego otrzymuj# numery ustalane w drodze losowania przez: 1) Pa'stwow# Komisj& Wyborcz#; 2) komisarzy wyborczych; 3) gminne komisje wyborcze.

§ 1. Je!eli komitet wyborczy zarejestrowa$ listy kandydatów w ponad po$owie okr&gów w wyborach do wszystkich sejmików województw, listy kandydatów tego komitetu,
Art. 381.

94

zarejestrowane w wyborach do sejmików województw, rad powiatów i rad gmin, otrzymuj# jednolity numer. § 2. Je!eli komitet wyborczy niespe$niaj#cy warunku okre"lonego w § 1 zarejestrowa$ list& kandydatów w co najmniej jednym okr&gu w wyborach do sejmiku województwa i zarejestrowa$ listy kandydatów w ponad po$owie okr&gów w wyborach do wszystkich rad powiatów i rad miast na prawach powiatów na obszarze tego województwa, listy kandydatów tego komitetu, zarejestrowane w wyborach do rad powiatów i rad gmin na obszarze tego województwa, otrzymuj# jednolity numer, taki sam jak listy kandydatów tego komitetu zarejestrowane w wyborach do sejmiku tego województwa. § 3. Je!eli komitet wyborczy niespe$niaj#cy !adnego z warunków okre"lonych w § 1 i 2 zarejestrowa$ list& kandydatów w co najmniej jednym okr&gu w wyborach do rady powiatu i zarejestrowa$ listy kandydatów w ponad po$owie okr&gów w wyborach do wszystkich rad gmin na obszarze tego powiatu, listy kandydatów tego komitetu, zarejestrowane w wyborach do rad gmin na obszarze tego powiatu otrzymuj# jednolity numer, taki sam jak listy kandydatów tego komitetu zarejestrowane w wyborach do rady tego powiatu. § 1. Pa'stwowa Komisja Wyborcza na podstawie rejestracji list kandydatów w wyborach do sejmików województw przyznaje, najpó(niej na 25 dni przed dniem wyborów, numery dla list kandydatów komitetów wyborczych spe$niaj#cych warunek okre"lony w art. 381 § 1. § 2. Pa'stwowa Komisja Wyborcza niezw$ocznie podaje do wiadomo"ci publicznej informacj& o przyznanych numerach list kandydatów i zawiadamia o nich komisarzy wyborczych wykonuj#cych czynno"ci o charakterze ogólnowojewódzkim. § 3. Komisarz wyborczy wykonuj#cy czynno"ci o charakterze ogólnowojewódzkim, na podstawie rejestracji list kandydatów w wyborach do sejmiku województwa, najpó(niej w 23 dniu przed dniem wyborów, przyznaje zarejestrowanym w wyborach do sejmiku województwa listom kandydatów komitetów niespe$niaj#cych warunku wymienionego w art. 381 ust. 1 numery: 1) dla list kandydatów komitetów wyborczych zarejestrowanych w wi&cej ni! jednym okr&gu wyborczym - spo"ród numerów nast&puj#cych po numerach przyznanych w trybie § 1; 2) dla list kandydatów komitetów wyborczych zarejestrowanych w jednym okr&gu wyborczym - spo"ród numerów nast&puj#cych po numerach przyznanych w trybie pkt 1. § 4. Komisarz wyborczy, o którym mowa w § 3, niezw$ocznie podaje do wiadomo"ci publicznej informacj& o przyznanych numerach list kandydatów i zawiadamia o nich pozosta$ych komisarzy wyborczych dzia$aj#cych na obszarze województwa. § 5. Komisarz wyborczy, na podstawie rejestracji list kandydatów w wyborach do rad powiatów na obszarze jego w$a"ciwo"ci, najpó(niej w 21 dniu przed dniem wyborów, przyznaje, odr&bnie dla ka!dego powiatu, zarejestrowanym w wyborach do rad powiatów listom kandydatów komitetów niespe$niaj#cych !adnego z warunków okre"lonych w art. 381 § 1 i 2, numery: 1) dla list kandydatów komitetów wyborczych zarejestrowanych w wi&cej ni! jednym okr&gu wyborczym - spo"ród numerów nast&puj#cych po numerach przyznanych w trybie § 3 pkt 2; 2) dla list kandydatów komitetów wyborczych zarejestrowanych w jednym okr&gu wyborczym - spo"ród numerów nast&puj#cych po numerach przyznanych w trybie pkt 1. § 6. Komisarz wyborczy niezw$ocznie podaje do wiadomo"ci publicznej informacj& o przyznanych numerach list kandydatów i zawiadamia o nich gminne komisje wyborcze dzia$aj#ce na obszarze jego w$a"ciwo"ci. § 7. Gminna komisja wyborcza na podstawie rejestracji list kandydatów w wyborach do rady gminy przyznaje zarejestrowanym w wyborach do rady gminy listom kandydatów komitetów niespe$niaj#cych !adnego z warunków okre"lonych w art. 381 numery:
Art. 382.

95

1) dla list kandydatów komitetów wyborczych zarejestrowanych w wi&cej ni! jednym okr&gu wyborczym - spo"ród numerów nast&puj#cych po numerach przyznanych w trybie § 5 pkt 2; 2) dla list kandydatów komitetów wyborczych zarejestrowanych w jednym okr&gu wyborczym - spo"ród numerów nast&puj#cych po numerach przyznanych w trybie pkt 1. § 8. Gminna komisja wyborcza niezw$ocznie podaje do wiadomo"ci publicznej informacj& o przyznanych numerach list kandydatów.

Rozdzia! 63
Kampania wyborcza
Art. 383. § 1. Komitetom wyborczym, których listy kandydatów zosta$y zarejestrowane, przys$uguje, w okresie od 15 dnia przed dniem wyborów do dnia zako'czenia kampanii wyborczej, prawo do nieodp$atnego rozpowszechniania audycji wyborczych przez terenowe oddzia$y "Telewizji Polskiej - Spó$ka Akcyjna" i przez spó$ki publicznej radiofonii regionalnej, zwane dalej "Telewizj# Polsk#" i "Polskim Radiem", na ich koszt. § 2. +#czny czas nieodp$atnego rozpowszechniania audycji wyborczych wynosi w ka!dym programie regionalnym Telewizji Polskiej 15 godzin i w ka!dym programie regionalnym Polskiego Radia 20 godzin. § 3. W wyborach przedterminowych oraz w wyborach do nowych rad $#czny czas nieodp$atnego rozpowszechniania audycji wyborczych w odpowiednich programach regionalnych wynosi 3 godziny w Telewizji Polskiej i 4 godziny w Polskim Radiu. § 4. W wyborach ponownych oraz w wyborach uzupe$niaj#cych prawo do nieodp$atnego rozpowszechniania audycji wyborczych nie przys$uguje. § 5. Podzia$ czasu antenowego pomi&dzy uprawnione komitety wyborcze jest dokonywany proporcjonalnie do liczby zarejestrowanych list kandydatów w okr&gach, na obszarze emitowania audycji wyborczych. Art. 384. § 1. Podzia$u czasu antenowego, wed$ug zasad, o których mowa w art. 383 § 5, dokonuj# w$a"ciwi dyrektorzy oddzia$ów Telewizji Polskiej i prezesi zarz#dów spó$ek Polskiego Radia na podstawie wniosków uprawnionych komitetów wyborczych. § 2. Na ustalenia dotycz#ce podzia$u czasu antenowego komitetom wyborczym przys$uguje skarga do komisarza wyborczego w$a"ciwego ze wzgl&du na siedzib& oddzia$u Telewizji Polskiej lub Polskiego Radia. Skarg& wnosi si& w terminie 48 godzin od dokonania ustalenia. Komisarz wyborczy rozpatruje spraw& niezw$ocznie i wydaje postanowienie. Na postanowienie komisarza wyborczego nie przys$uguje "rodek zaskar!enia. § 3. Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji, w drodze rozporz#dzenia, okre"li po porozumieniu z Pa'stwow# Komisj# Wyborcz# tryb post&powania w sprawach podzia$u czasu nieodp$atnego rozpowszechniania audycji wyborczych, sposób przygotowania i emisji tych audycji oraz sposób upowszechniania informacji o terminach emisji audycji wyborczych. Art. 385. § 1. Komitetom wyborczym, które zarejestrowa$y listy kandydatów w ponad po$owie okr&gów w wyborach do wszystkich sejmików województw, przys$uguje równie! prawo do nieodp$atnego rozpowszechniania audycji wyborczych w programach ogólnokrajowych Telewizji Polskiej i Polskiego Radia. § 2. +#czny czas nieodp$atnego rozpowszechniania audycji wyborczych wynosi 15 godzin w Telewizji Polskiej i 20 godzin w Polskim Radiu. § 3. Przepisy art. 383 i 384 stosuje si& odpowiednio. § 4. W czynno"ciach zwi#zanych z wykonywaniem uprawnie' wynikaj#cych z § 1 komitet wyborczy reprezentuje pe$nomocnik wyborczy. Art. 386. § 1. Niezale!nie od czasu przyznanego na nieodp$atne rozpowszechnianie audycji wyborczych ka!dy komitet wyborczy mo!e, w okresie od 15 dnia przed dniem wyborów do dnia zako'czenia kampanii wyborczej, odp$atnie rozpowszechnia% audycje wyborcze w programach publicznych i niepublicznych nadawców radiowych i telewizyjnych.

96

§ 2. Publiczni nadawcy nie mog# odmówi% rozpowszechniania, na jednakowych warunkach dla wszystkich komitetów wyborczych korzystaj#cych z uprawnienia wynikaj#cego z § 1, audycji wyborczych, o których mowa w § 1. § 3. Wysoko"% op$at pobieranych za rozpowszechnianie audycji wyborczych, o których mowa w § 1, nie mo!e przekracza% stawek pobieranych za reklamy i musi by% ustalana wed$ug cennika obowi#zuj#cego w dniu zarz#dzenia wyborów.

Rozdzia! 64 Finansowanie kampanii wyborczej
Art. 387.

§ 1. Komitety wyborcze mog# wydatkowa% na kampani& wyborcz# wy$#cznie kwoty ograniczone limitami wydatków okre"lonymi na zasadach ustalonych w § 2 i 3. § 2. Limit wydatków ustala si& mno!#c kwot&, o której mowa w § 3, przypadaj#c# na jeden mandat radnego przez liczb& mandatów przypadaj#cych na okr&g lub okr&gi, w których komitet wyborczy zarejestrowa$ kandydatów. § 3. Kwota przypadaj#ca na jeden mandat radnego wynosi: 1) w wyborach do rady gminy w gminach do 20.000 mieszka'ców - 750 z$otych; 2) w wyborach do rady gminy w gminach powy!ej 20.000 mieszka'ców oraz w wyborach do rad dzielnic miasta sto$ecznego Warszawy - 1.000 z$otych; 3) w wyborach do rady powiatu - 2.000 z$otych; 4) w wyborach do rady miasta w miastach na prawach powiatu - 3.000 z$otych; 5) w wyborach do sejmiku województwa - 5.000 z$otych.

DZIA% VIII Wybory do rad gmin
Rozdzia! 65 System wyborczy
Art. 388.

Wybory do rad gmin, pod nadzorem Pa'stwowej Komisji Wyborczej i komisarzy wyborczych, przeprowadzaj#: 1) gminne (miejskie) komisje wyborcze; 2) obwodowe komisje wyborcze.

Art. 389. § 1. Radni s# wybierani w okr&gach wyborczych bezpo"rednio spo"ród zg$oszonych kandydatów. § 6. Na jednego kandydata wyborca mo!e odda% tylko jeden g$os. Art. 390.

W gminie licz#cej do 40.000 mieszka'ców o wyborze na radnego rozstrzyga liczba wa!nie oddanych g$osów na poszczególnych kandydatów.

Art. 391. § 1. W gminach licz#cych powy!ej 40.000 mieszka'ców podzia$u mandatów pomi&dzy listy kandydatów dokonuje si& proporcjonalnie do $#cznej liczby wa!nie oddanych g$osów odpowiednio na kandydatów danej listy. § 2. W podziale mandatów, o którym mowa w § 1, uczestnicz# listy kandydatów tych komitetów wyborczych, na których listy w skali gminy oddano co najmniej 5 % wa!nie oddanych g$osów. § 3. Przepisy § 1 i 2 stosuje si& równie! do miast na prawach powiatu oraz dzielnic m. st. Warszawy.

97

Rozdzia! 66
Okr$gi wyborcze
Art. 392. § 1. Okr&g wyborczy obejmuje cz&"% obszaru gminy. § 2. W gminach na terenach wiejskich okr&giem wyborczym jest so$ectwo. So$ectwa $#czy si& w celu utworzenia okr&gu wielomandatowego lub dzieli si& na dwa lub wi&cej okr&gów wyborczych, je!eli wynika to z konieczno"ci zachowania jednolitej normy przedstawicielstwa. § 3. Podzia$ so$ectwa na dwa lub wi&cej okr&gów wyborczych jest dopuszczalny równie! wtedy, gdyby liczba radnych wybieranych w danym so$ectwie by$a wi&ksza ni! przewidziana w art. 394. § 4. W miastach przy tworzeniu okr&gów wyborczych uwzgl&dnia si& utworzone jednostki pomocnicze (dzielnice, osiedla). Art. 393. § 1. W ka!dym okr&gu wyborczym tworzonym dla wyboru rady w gminie licz#cej do 40.000 mieszka'ców wybiera si& od 1 do 5 radnych. § 2. Dla wyboru rady w gminie licz#cej powy!ej 40.000 mieszka'ców tworzy si& okr&gi wyborcze, w których wybiera si& od 5 do 10 radnych.

§ 1. Podzia$ gminy na okr&gi wyborcze jest sta$y. Zmiany granic okr&gów wyborczych mog# by% dokonywane najpó(niej na 3 miesi#ce przed up$ywem kadencji, je!eli konieczno"% taka wynika ze zmiany w podziale terytorialnym pa'stwa, zmiany granic so$ectw, zmiany liczby mieszka'ców danej gminy, zmiany liczby radnych w radzie gminy lub zmiany liczby radnych wybieranych w okr&gach wyborczych. § 2. Podzia$ na okr&gi wyborcze, ich granice i numery oraz liczb& radnych wybieranych w ka!dym okr&gu ustala, na wniosek wójta (burmistrza, prezydenta miasta), rada gminy wed$ug jednolitej normy przedstawicielstwa obliczonej przez podzielenie liczby mieszka'ców gminy przez liczb& radnych wybieranych do danej rady, z uwzgl&dnieniem art. 392 i nast&puj#cych zasad: 1) u$amki liczby mandatów wybieranych w okr&gu wyborczym równe lub wi&ksze od 1/2, jakie wynikaj# z zastosowania normy przedstawicielstwa, zaokr#gla si& w gór& do liczby ca$kowitej; 2) je!eli w wyniku post&powania, o którym mowa w pkt 1, liczba radnych wybieranych w okr&gach przewy!sza liczby wynikaj#ce z art. 357 i art. 393, mandaty nadwy!kowe odejmuje si& w tych okr&gach wyborczych, w których norma przedstawicielstwa jest najmniejsza; w przypadku gdy liczba mandatów jest mniejsza od wynikaj#cej z art. 357 i art. 393, dodatkowe mandaty przydziela si& tym okr&gom wyborczym, w których norma przedstawicielstwa jest najwi&ksza. § 3. Uchwa$& rady gminy w sprawie okr&gów wyborczych og$asza si& w wojewódzkim dzienniku urz&dowym oraz podaje si& do publicznej wiadomo"ci w sposób zwyczajowo przyj&ty. Po jednym egzemplarzu uchwa$y przekazuje si& niezw$ocznie wojewodzie i komisarzowi wyborczemu.
Art. 394.

§ 1. Na ustalenia rady gminy w sprawach okr&gów wyborczych wyborcom, w liczbie co najmniej 15, przys$uguje prawo wniesienia skargi do komisarza wyborczego w terminie 5 dni od daty podania do publicznej wiadomo"ci uchwa$y, o której mowa w art. 394 § 3. Komisarz wyborczy rozpoznaje spraw& w terminie 5 dni i wydaje postanowienie, dor&czaj#c je niezw$ocznie wnosz#cym skarg& oraz radzie gminy. § 2. Od postanowienia komisarza wyborczego przys$uguje odwo$anie do Pa'stwowej Komisji Wyborczej w terminie 5 dni od daty jego dor&czenia. Na orzeczenie Pa'stwowej Komisji Wyborczej nie przys$uguje "rodek zaskar!enia. § 3. Do zmian w podziale na okr&gi wyborcze, o których mowa w art. 394 § 1, stosuje si& odpowiednio przepisy § 1 i 2.
Art. 395.

98

Art. 396.

Informacj& o okr&gach wyborczych, ich granicach i numerach, liczbie radnych wybieranych w ka!dym okr&gu wyborczym oraz o wyznaczonej siedzibie gminnej komisji wyborczej podaje do publicznej wiadomo"ci wójt (burmistrz, prezydent miasta), w formie obwieszczenia, najpó(niej w 50 dniu przed dniem wyborów.

Art. 397. W razie konieczno"ci dokonania podzia$u gminy na okr&gi wyborcze przed wyborami, o których mowa w art. 356, terminy okre"lone w art. 394 § 1 i w art. 396 nie obowi#zuj#.

Rozdzia! 67
Zg!aszanie kandydatów na radnych § 1. Prawo zg$aszania kandydatów na radnych przys$uguje komitetom wyborczym. § 2. Kandydaci zg$aszani s# w formie list kandydatów. Przez list& kandydatów rozumie si& równie! zg$oszenie jednego kandydata. § 3. W przypadku utworzenia koalicji wyborczej partia wchodz#ca w jej sk$ad nie mo!e zg$asza% kandydatów do danej rady samodzielnie albo w innej koalicji, je!eli zosta$a zg$oszona wspólna lista kandydatów.
Art. 398. Art. 399. § 1. Komitet wyborczy mo!e zg$osi% w ka!dym okr&gu wyborczym tylko jedn# list& kandydatów. § 2. Lista kandydatów w wyborach do rady: 1) w gminie licz#cej do 40.000 mieszka'ców mo!e zawiera% najwy!ej tyle nazwisk kandydatów, ilu radnych jest wybieranych w danym okr&gu wyborczym; 2) w gminie licz#cej powy!ej 40.000 mieszka'ców nie mo!e zawiera% mniej ni! 5 nazwisk kandydatów, z tym !e liczba kandydatów nie mo!e by% wi&ksza ni! pó$torakrotno"% liczby radnych wybieranych w danym okr&gu wyborczym. § 3. Kandydowa% mo!na tylko w jednym okr&gu wyborczym i tylko z jednej listy kandydatów.

§ 1. W zg$oszeniu listy kandydatów podaje si&: 1) nazw& komitetu wyborczego oraz dok$adny adres jego siedziby; 2) nazw& rady gminy oraz numer okr&gu wyborczego, do którego dokonuje si& zg$oszenia; 3) nazwiska i imiona, wiek oraz miejsce zamieszkania kandydatów; nazwiska kandydatów umieszcza si& w kolejno"ci ustalonej przez komitet wyborczy. § 2. Do ka!dego zg$oszenia nale!y do$#czy% pisemne o"wiadczenia kandydatów o wyra!eniu zgody na kandydowanie oraz o posiadaniu prawa wybieralno"ci (biernego prawa wyborczego) do danej rady. Zgoda kandydata na kandydowanie w wyborach powinna zawiera% dane: imi& (imiona), nazwisko, wiek oraz numer ewidencyjny PESEL kandydata; zgod& na kandydowanie kandydat opatruje dat# i w$asnor&cznym podpisem. § 3. W przypadku zg$oszenia kandydatury obywatela Unii Europejskiej nieb&d#cego obywatelem polskim do pisemnej zgody kandydata na kandydowanie do$#cza si& równie!: 1) o"wiadczenie kandydata wskazuj#ce jego obywatelstwo, adres i okres sta$ego zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz ostatni adres zamieszkania w pa'stwie cz$onkowskim Unii Europejskiej, którego jest obywatelem; 2) za"wiadczenie wydane przez w$a"ciwy organ pa'stwa cz$onkowskiego Unii Europejskiej, którego jest obywatelem, !e nie pozbawiono go prawa wybieralno"ci w tym pa'stwie lub !e organ ten nie posiada informacji o pozbawieniu go tego prawa. § 4. W przypadku zg$oszenia kandydatury obywatela polskiego urodzonego przed dniem 1 sierpnia 1972 r. do pisemnej zgody kandydata na kandydowanie do$#cza si& równie!
Art. 400.

99

o"wiadczenie, o którym mowa w art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 18 pa(dziernika 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpiecze'stwa pa'stwa z lat 1944-1990 oraz tre"ci tych dokumentów albo informacj&, o której mowa w art. 7 ust. 3a tej ustawy. § 5. W zg$oszeniu mo!na wnosi% o oznaczenie kandydatury nazw# lub skrótem nazwy partii politycznej lub organizacji popieraj#cej kandydata (nie wi&cej jednak ni! jedn# nazw# lub jednym skrótem nazwy sk$adaj#cymi si& z nie wi&cej ni! 45 znaków drukarskich, wliczaj#c spacje). Fakt poparcia kandydatury powinien by% potwierdzony pisemnie przez w$a"ciwy statutowo organ partii lub organizacji; potwierdzenie sk$ada si& $#cznie ze zg$oszeniem. § 6. Do zg$oszenia listy kandydatów nale!y do$#czy% dokument potwierdzaj#cy przyj&cie przez w$a"ciwy organ wyborczy zawiadomienia o utworzeniu komitetu wyborczego. § 1. Ka!da zg$aszana lista kandydatów powinna by% poparta podpisami: 1) co najmniej 25 wyborców - je!eli dotyczy zg$oszenia w gminie licz#cej do 20.000 mieszka'ców; 2) co najmniej 150 wyborców - je!eli dotyczy zg$oszenia w gminie licz#cej powy!ej 20.000 mieszka'ców. § 2. Wyborca mo!e udzieli% poparcia dowolnej liczbie list kandydatów. Wycofanie udzielonego poparcia nie jest skuteczne. § 3. Wyborca udzielaj#cy poparcia li"cie sk$ada podpis obok czytelnie wpisanego jego nazwiska i imienia, adresu zamieszkania oraz numeru ewidencyjnego PESEL. § 4. Na ka!dej karcie wykazu osób popieraj#cych list& umieszcza si& nazwiska kandydatów zg$aszanych w okr&gu wyborczym. § 5. Prezes Rady Ministrów, po zasi&gni&ciu opinii Pa'stwowej Komisji Wyborczej, okre"la, w drodze rozporz#dzenia, wzór wykazu osób popieraj#cych list& kandydatów.
Art. 401.

§ 1. Listy kandydatów, odr&bnie dla ka!dego okr&gu wyborczego, zg$asza si& do gminnej komisji wyborczej, zwanej dalej "komisj# wyborcz#", najpó(niej w 30 dniu przed dniem wyborów do godziny 24, wraz z wykazem osób popieraj#cych list&. § 2. Zg$oszenia listy dokonuje pe$nomocnik wyborczy komitetu wyborczego lub upowa!niona przez niego osoba, zwani dalej "pe$nomocnikiem". Do zg$oszenia za$#cza si& dokument, wydany przez komitet wyborczy, stwierdzaj#cy ustanowienie pe$nomocnika wyborczego, z podaniem jego nazwiska i imienia oraz dok$adnego adresu zamieszkania i numeru ewidencyjnego PESEL. § 3. Je!eli zg$oszenia listy dokonuje osoba upowa!niona przez pe$nomocnika wyborczego komitetu wyborczego, do zg$oszenia za$#cza si& równie! odpowiednio dokument, o którym mowa w ust. 2, wydany przez pe$nomocnika wyborczego komitetu wyborczego. § 4. Po dokonaniu zg$oszenia uzupe$nienie listy o nazwiska kandydatów lub zmiany kandydatów albo ich kolejno"ci na li"cie s# niedopuszczalne.
Art. 402. Art. 403. Komisja wyborcza, przyjmuj#c zg$oszenie, niezw$ocznie bada, czy zg$oszenie jest zgodne z przepisami niniejszej ustawy. Na ka!dym zg$oszeniu komisja odnotowuje dat& i godzin& oraz liczb& porz#dkow# jego wp$ywu.

§ 1. Je!eli komisja wyborcza stwierdzi, na podstawie dost&pnych urz&dowo dokumentów, a w razie potrzeby równie! wyja"nie' wyborców, !e zg$oszenie nie uzyska$o wymaganego w my"l art. 401 poparcia wyborców, wówczas odmawia jego przyj&cia, wskazuj#c stwierdzone wady, i zwraca pe$nomocnikowi zg$oszenie. § 2. Je!eli usuni&cie wskazanych wad zg$oszenia nie jest mo!liwe w terminie ustalonym dla dokonywania zg$osze', komisja odmawia rejestracji zg$oszenia i niezw$ocznie zawiadamia o tym pe$nomocnika. § 3. Na uchwa$y komisji w sprawach, o których mowa w § 1 i 2, pe$nomocnikowi przys$uguje prawo wniesienia skargi do w$a"ciwego s#du okr&gowego w terminie 3 dni od daty ich dor&czenia. S#d rozpoznaje skarg&, w terminie 3 dni, w post&powaniu
Art. 404.

100

nieprocesowym w sk$adzie 3 s&dziów. O terminie posiedzenia zawiadamia si& w$a"ciw# komisj& wyborcz# i pe$nomocnika. Na postanowienie s#du nie przys$uguje "rodek zaskar!enia. § 1. Je!eli komisja wyborcza stwierdzi inne wady zg$oszenia ani!eli te, o których mowa w art. 404, wówczas wzywa pe$nomocnika do ich usuni&cia w terminie 3 dni. W przypadku nieusuni&cia wskazanych wad w terminie komisja odmawia rejestracji zg$oszenia w ca$o"ci lub co do poszczególnych kandydatów. W razie odmowy rejestracji w odniesieniu do niektórych kandydatów zg$oszenie rejestruje si& w zakresie nieobj&tym odmow#, o ile liczba kandydatów nieobj&tych odmow# nie jest ni!sza ni! minimalna wymagana liczba kandydatów na li"cie. § 2. Uchwa$y komisji w sprawach, o których mowa w § 1, dor&cza si& niezw$ocznie pe$nomocnikowi. Od uchwa$y pe$nomocnikowi przys$uguje prawo odwo$ania do komisarza wyborczego w terminie 3 dni od daty jej dor&czenia, który rozpatruje odwo$anie w terminie 3 dni i wydaje postanowienie. Na postanowienie wydane w wyniku rozpatrzenia odwo$ania nie przys$uguje "rodek zaskar!enia.
Art. 405.

§ 1. Komisja wyborcza niezw$ocznie rejestruje we wskazanym okr&gu wyborczym zg$oszenie listy kandydatów dokonane zgodnie z przepisami niniejszej ustawy, sporz#dzaj#c protokó$ rejestracji. Po jednym egzemplarzu protoko$u dor&cza si& pe$nomocnikowi i przesy$a komisarzowi wyborczemu. § 2. Komisja wyborcza przekazuje niezw$ocznie o"wiadczenia lub informacje, o których mowa w art. 400 § 4, do oddzia$owego biura lustracyjnego Instytutu Pami&ci Narodowej Komisji )cigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w$a"ciwego ze wzgl&du na miejsce zamieszkania kandydata.
Art. 406. Art. 407. § 1. Je!eli w terminie przewidzianym dla zg$oszenia list kandydatów nie zostan# w danym okr&gu wyborczym zg$oszone co najmniej dwie listy, a liczba zg$oszonych kandydatów jest równa liczbie radnych wybieranych w okr&gu b#d( mniejsza od niej, komisja wyborcza niezw$ocznie wzywa, przez rozplakatowanie obwieszcze', do dokonania dodatkowych zg$osze'. W takim przypadku termin zg$aszania list kandydatów ulega przed$u!eniu o 5 dni, licz#c od dnia rozplakatowania obwieszczenia. § 2. Je!eli w danym okr&gu wyborczym, pomimo post&powania, o którym mowa w § 1, nie zostanie zarejestrowana !adna lista kandydatów, wyborów w tym okr&gu nie przeprowadza si&. O przyczynach nieprzeprowadzenia wyborów komisja wyborcza niezw$ocznie powiadamia wyborców w drodze obwieszczenia, którego druk i rozplakatowanie zapewnia wójt (burmistrz, prezydent miasta). Art. 408.

§ 1. Komisja zarz#dza wydrukowanie obwieszczenia o zarejestrowanych listach kandydatów, zawieraj#cego ich numery, skróty nazw komitetów, dane o kandydatach umieszczone w zg$oszeniach list wraz z ewentualnymi oznaczeniami kandydatów, o których mowa w art. 400. W obwieszczeniu podaje si& równie! tre"% o"wiadcze', o których mowa w art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 18 pa(dziernika 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpiecze'stwa pa'stwa z lat 1944-1990 oraz tre"ci tych dokumentów, w zakresie okre"lonym w art. 13 tej ustawy. § 2. Obwieszczenie, o którym mowa w ust. 5, przekazuje si& wójtowi (burmistrzowi, prezydentowi miasta), który zapewnia jego druk i rozplakatowanie na obszarze gminy najpó(niej w 15 dniu przed dniem wyborów. Jeden egzemplarz obwieszczenia przesy$a si& niezw$ocznie komisarzowi wyborczemu.

Art. 409. § 1. Komisja wyborcza skre"la z zarejestrowanej listy kandydatów nazwisko kandydata, który zmar$, utraci$ prawo wybieralno"ci, z$o!y$ nieprawdziwe o"wiadczenie, o którym mowa w art. 392 § 2, zosta$ zg$oszony jako kandydat do wi&cej ni! jednego organu stanowi#cego, o którym mowa w art. 7 pkt 3, w wi&cej ni! jednym okr&gu wyborczym lub na

101

wi&cej ni! jednej li"cie kandydatów lub z$o!y$ o"wiadczenie na pi"mie o wycofaniu zgody na kandydowanie, i zawiadamia o tym niezw$ocznie w$a"ciwego pe$nomocnika. 2. Je!eli skre"lenie nazwiska kandydata nast#pi$o wskutek "mierci kandydata i powoduje, !e w okr&gu wyborczym liczba kandydatów jest równa liczbie radnych wybieranych w tym okr&gu lub mniejsza od niej, komisja informuje w$a"ciwego pe$nomocnika o mo!liwo"ci zg$oszenia nowego kandydata. Uzupe$nienia listy dokonuje si& najpó(niej w 10 dniu przed dniem wyborów; w takim przypadku przepisu art. 393 § 1 nie stosuje si&. 3. Komisja wyborcza uniewa!nia rejestracj& listy, je!eli pozostaje na niej mniej nazwisk kandydatów ni! minimalna wymagana liczba kandydatów na li"cie lub je!eli komitet wyborczy powiadomi komisj& o swoim rozwi#zaniu. 3a. O"wiadczenie o wycofaniu zgody na kandydowanie z$o!one w terminie krótszym ni! 14 dni przed dniem wyborów nie wywo$uje skutków prawnych okre"lonych w ustawie, chyba !e na li"cie nie pozostaje nazwisko !adnego kandydata. 4. O skre"leniu nazwiska kandydata i zg$oszeniu nowego kandydata, a tak!e o uniewa!nieniu zarejestrowanej listy kandydatów z przyczyn, o których mowa w § 3, komisja zawiadamia niezw$ocznie wyborców danego okr&gu wyborczego oraz komisarza wyborczego. 5. W przypadku rozwi#zania komitetu wyborczego w trybie, o którym mowa w art. 83 § 5, w$a"ciwa terytorialna komisja wyborcza uniewa!nia listy tego komitetu. § 1. Przedstawicielami list kandydatów na radnych, reprezentuj#cymi ich interesy w czasie g$osowania i ustalania wyników g$osowania w obwodzie g$osowania, s# m&!owie zaufania. § 2. Pe$nomocnik, o którym mowa w art. 402 § 2, mo!e wyznaczy% po jednym m&!u zaufania do ka!dego obwodu g$osowania na obszarze okr&gu wyborczego, w którym dane zg$oszenie zosta$o zarejestrowane. § 3. Kandydat na radnego nie mo!e by% m&!em zaufania. § 4. Pe$nomocnik wydaje m&!om zaufania za"wiadczenie wed$ug wzoru okre"lonego przez Pa'stwow# Komisj& Wyborcz#.
Art. 410. Art. 411.

§ 1. Przedstawicielem list kandydatów na radnych reprezentuj#cym ich interesy w czasie ustalania wyników g$osowania i wyników wyborów w okr&gu wyborczym jest pe$nomocnik, o którym mowa w art. 402 § 2. 2. Pe$nomocnik mo!e wyznaczy% swojego zast&pc&, wydaj#c mu stosowne za"wiadczenie w my"l art. 402 § 3.

Rozdzia! 68
Karty do g!osowania § 1. Gminna komisja wyborcza zarz#dza wydrukowanie, odr&bnie dla ka!dego okr&gu wyborczego, kart do g$osowania i zapewnia ich przekazanie obwodowym komisjom wyborczym w trybie okre"lonym przez komisarza wyborczego. § 2. Je!eli po wydrukowaniu kart do g$osowania komisja wyborcza skre"li z listy kandydatów nazwisko kandydata z przyczyn, o których mowa w art. 409 § 1, nazwisko kandydata pozostawia si& na wydrukowanych kartach do g$osowania. Informacje o skre"leniu oraz o warunkach decyduj#cych o wa!no"ci g$osu oddanego na takiej karcie komisja wyborcza podaje do publicznej wiadomo"ci w formie obwieszczenia i zapewnia jego rozplakatowanie w lokalach wyborczych w dniu wyborów. § 3. Przepis § 2 stosuje si& odpowiednio, je!eli komisja wyborcza uniewa!nia rejestracj& listy kandydatów z przyczyn, o których mowa w art. 409 § 3.
Art. 412. Art. 413.

Na karcie do g$osowania w okr&gu wyborczym umieszcza si& listy kandydatów zarejestrowane w danym okr&gu wed$ug nadanych im numerów, wymieniaj#c nazwiska i

102

imiona kandydatów ka!dej z list w kolejno"ci ich umieszczenia na li"cie, wraz ze skrótami nazw komitetów wyborczych. § 1. Na karcie do g$osowania zamieszcza si& zwi&z$# informacj& o sposobie g$osowania. § 2. Na karcie do g$osowania drukuje si& odcisk piecz&ci gminnej komisji wyborczej. § 3. Karta do g$osowania mo!e by% zadrukowana tylko po jednej stronie. Wielko"% i rodzaj czcionek powinny by% jednakowe dla nazwisk wszystkich kandydatów i oznacze' umieszczonych na karcie. § 4. Wzór karty do g$osowania ustala Pa'stwowa Komisja Wyborcza.
Art. 414. Art. 415. Niewa!ne s# karty do g$osowania inne ni! urz&dowo ustalone lub nieopatrzone piecz&ci# obwodowej komisji wyborczej.

Rozdzia! 69
Sposób g!osowania i warunki wa"no&ci g!osu § 1. W wyborach radnych w gminie licz#cej do 40.000 mieszka'ców wyborca g$osuje na okre"lonych kandydatów, stawiaj#c znak "x" w kratce z lewej strony obok nazwisk najwy!ej tylu kandydatów, ilu radnych jest wybieranych w danym okr&gu wyborczym. § 2. Wyborca mo!e g$osowa% na okre"lonych kandydatów bez wzgl&du na to, na jakich listach nazwiska ich s# umieszczone. § 3. Wyborca mo!e g$osowa% na mniejsz# liczb& kandydatów. § 4. Za niewa!ny uznaje si& g$os, je!eli na karcie do g$osowania postawiono znak "x" w kratce z lewej strony obok nazwisk wi&cej kandydatów ni! radnych jest wybieranych lub nie postawiono znaku "x" w kratce z lewej strony obok nazwiska !adnego kandydata. G$os jest równie! niewa!ny, je!eli znak "x" postawiono w kratce wy$#cznie przy nazwisku kandydata w sytuacji okre"lonej w art. 404 § 2. Art. 417. § 1. W wyborach radnych w gminie licz#cej powy!ej 40.000 mieszka'ców wyborca g$osuje tylko na jedn# list& kandydatów, stawiaj#c znak "x" w kratce z lewej strony obok nazwiska jednego z kandydatów z tej listy, przez co wskazuje jego pierwsze'stwo do uzyskania mandatu. § 2. Za niewa!ny uznaje si& g$os, je!eli na karcie do g$osowania postawiono znak "x" w kratce z lewej strony obok nazwisk dwóch lub wi&kszej liczby kandydatów z ró!nych list lub nie postawiono tego znaku w kratce z lewej strony obok nazwiska !adnego kandydata z którejkolwiek z list. § 3. Je!eli znak "x" postawiono w kratce z lewej strony wy$#cznie przy nazwisku kandydata z jednej tylko listy w sytuacji okre"lonej w art. 412 § 2, g$os uznaje si& za niewa!ny. § 4. Je!eli znak "x" postawiono w kratce z lewej strony obok nazwisk dwóch lub wi&kszej liczby kandydatów, ale z tej samej listy, g$os uznaje si& za wa!ny i oddany na wskazan# list& z przyznaniem pierwsze'stwa do uzyskania mandatu temu kandydatowi, przy którego nazwisku znak "x" jest umieszczony w pierwszej kolejno"ci. Art. 418. Dopisanie na karcie do g$osowania dodatkowych nazwisk lub nazw albo poczynienie innych dopisków poza kratk# nie wp$ywa na wa!no"% g$osu.
Art. 416.

Rozdzia! 70
Ustalanie wyników wyborów

103

Art. 419. § 1. Na podstawie protoko$ów otrzymanych od obwodowych komisji wyborczych gminna komisja wyborcza ustala wyniki g$osowania i wyniki wyborów do rady gminy odr&bnie dla ka!dego okr&gu wyborczego. § 2. Przy ustalaniu wyników mog# by% obecni pe$nomocnicy lub ich zast&pcy, o których mowa w art. 402.

§ 1. Komisja wyborcza sporz#dza zestawienie wyników g$osowania w okr&gu wyborczym, na urz&dowym formularzu, w trzech egzemplarzach. § 2. W zestawieniu wymienia si& odpowiednio liczby: 1) osób uprawnionych do g$osowania; 2) wyborców, którym wydano karty do g$osowania; 3) oddanych kart do g$osowania; 4) kart niewa!nych; 5) kart wa!nych, czyli liczb& osób, które wzi&$y udzia$ w g$osowaniu; 6) g$osów niewa!nych, z podaniem przyczyny ich niewa!no"ci; 7) g$osów wa!nie oddanych na ka!d# z list kandydatów; 8) g$osów wa!nie oddanych na poszczególnych kandydatów z ka!dej z list. § 3. Na podstawie zestawie', o których mowa w § 1, komisja wyborcza ustala wyniki wyborów radnych w okr&gach wyborczych.
Art. 420.

§ 1. W wyborach do rady w gminie licz#cej do 40.000 mieszka'ców za wybranych w danym okr&gu wyborczym uwa!a si& tych kandydatów, którzy otrzymali kolejno najwi&ksz# liczb& wa!nie oddanych g$osów. § 2. Je!eli równ# liczb& g$osów uprawniaj#c# do uzyskania mandatu otrzymali kandydaci z tej samej listy, o wyborze rozstrzyga kolejno"% umieszczenia nazwisk na li"cie. § 3. Je!eli równ# liczb& g$osów uprawniaj#c# do uzyskania mandatu otrzymali kandydaci z ró!nych list, za wybranego uwa!a si& kandydata z tej listy, której kandydaci otrzymali w okr&gu wyborczym $#cznie najwi&ksz# liczb& g$osów. W przypadku gdyby i te liczby by$y równe - rozstrzyga losowanie przeprowadzone przez komisj&. § 4. Tryb przeprowadzenia losowania, o którym mowa w § 3, okre"la Pa'stwowa Komisja Wyborcza.
Art. 421.

§ 1. W wyborach do rady w gminie licz#cej powy!ej 40.000 mieszka'ców gminna komisja wyborcza, na podstawie zestawienia, o którym mowa w art. 420, dokonuje podzia$u mandatów w ka!dym okr&gu wyborczym pomi&dzy listy kandydatów w sposób nast&puj#cy: 1) liczb& g$osów wa!nie oddanych na ka!d# z list w okr&gu wyborczym dzieli si& kolejno przez 1,4; 3; 5; 7 i dalsze kolejne liczby, a! do chwili, gdy z otrzymanych w ten sposób ilorazów da si& uszeregowa% tyle kolejno najwi&kszych liczb, ile wynosi liczba mandatów do rozdzielenia mi&dzy listy; 2) ka!dej li"cie przyznaje si& tyle mandatów, ile spo"ród ustalonego w powy!szy sposób szeregu ilorazów przypada jej liczb kolejno najwi&kszych. § 2. Je!eli kilka list uzyska$o ilorazy równe ostatniej liczbie z liczb uszeregowanych w podany wy!ej sposób, a tych list jest wi&cej ni! mandatów do rozdzielenia, pierwsze'stwo maj# listy w kolejno"ci ogólnej liczby oddanych na nie g$osów. Gdyby na dwie lub wi&cej list oddano równ# liczb& g$osów, o pierwsze'stwie rozstrzyga liczba obwodów g$osowania, w których na dan# list& oddano wi&ksz# liczb& g$osów. Je!eli i te liczby by$yby równe, wówczas o pierwsze'stwie rozstrzyga losowanie przeprowadzone przez komisj&. Tryb przeprowadzenia losowania okre"la Pa'stwowa Komisja Wyborcza. § 3. Mandaty przypadaj#ce danej li"cie kandydatów uzyskuj# kandydaci w kolejno"ci wynikaj#cej z otrzymanej liczby g$osów w ramach listy. Je!eli równ# liczb& g$osów uprawniaj#c# do uzyskania mandatu otrzyma$o dwóch lub wi&cej kandydatów z danej listy, o wyborze rozstrzyga kolejno"% umieszczania nazwisk kandydatów na li"cie.
Art. 422.

104

§ 1. Po ustaleniu wyników wyborów we wszystkich okr&gach wyborczych, zgodnie z zasadami okre"lonymi w art. 421 i art. 422, komisja wyborcza sporz#dza w trzech egzemplarzach protokó$ z wyborów do rady gminy. § 2. W protokole podaje si&, wed$ug okr&gów wyborczych, liczb& radnych wybieranych w okr&gu oraz nazwiska i imiona wybranych radnych z podaniem oznaczenia listy, z której zostali wybrani; w protokole podaje si& równie! ewentualn# liczb& nieobsadzonych mandatów. § 3. W protokole podaje si& równie! przebieg losowania, o którym mowa w art. 421 § 2 i 3 oraz w art. 422 § 2. § 4. Do protoko$u za$#cza si& zestawienia wyników g$osowania w okr&gach wyborczych. § 5. Protokó$ podpisuj# i ka!d# ze stron parafuj# wszystkie osoby wchodz#ce w sk$ad komisji wyborczej obecne przy jego sporz#dzaniu. Protokó$ opatruje si& piecz&ci# komisji. § 6. Pe$nomocnikom i cz$onkom komisji przys$uguje prawo wniesienia do protoko$u uwag z wymienieniem konkretnych zarzutów. Przepis art. 57 § 6 stosuje si& odpowiednio.
Art. 423. Art. 424. Gminna komisja wyborcza niezw$ocznie podaje do publicznej wiadomo"ci wyniki g$osowania i wyniki wyborów w okr&gach wyborczych poprzez wywieszenie w swojej siedzibie w miejscu $atwo dost&pnym dla wyborców jednego z egzemplarzy protoko$u z wyborów do rady gminy wraz z zestawieniami, o których mowa w art. 420. Art. 425. § 1. Przewodnicz#cy komisji wyborczej przekazuje niezw$ocznie komisarzowi wyborczemu, w zapiecz&towanym pakiecie, jeden egzemplarz protoko$u z wyborów wraz z protoko$ami g$osowania w obwodach g$osowania, w trybie okre"lonym przez Pa'stwow# Komisj& Wyborcz#. § 2. Pa'stwowa Komisja Wyborcza mo!e okre"li% zasady i tryb wcze"niejszego przekazywania danych z protoko$u z wyborów za po"rednictwem sieci telekomunikacyjnej u!ytku publicznego lub elektronicznego przesy$ania danych. § 3. Pozosta$e dokumenty z wyborów oraz piecz&% przewodnicz#cy komisji wyborczej przekazuje w depozyt wójtowi (burmistrzowi, prezydentowi miasta). Art. 426. § 1. Po otrzymaniu protoko$ów od gminnej komisji wyborczej komisarz wyborczy dokonuje sprawdzenia prawid$owo"ci ustalenia wyników g$osowania i wyników wyborów w okr&gach wyborczych. § 2. W razie stwierdzenia nieprawid$owo"ci w ustaleniu wyników, komisarz wyborczy zarz#dza ponowne ustalenie tych wyników i zawiadamia o tym niezw$ocznie Pa'stwow# Komisj& Wyborcz#. Przepisy art. 419-425 stosuje si& odpowiednio. Art. 427. Gminna komisja wyborcza wydaje radnym za"wiadczenia o wyborze. Wzór za"wiadczenia okre"la Pa'stwowa Komisja Wyborcza.

DZIA% IX Wybory do rady powiatu
Rozdzia! 71
Zasady ogólne
Art. 428.

Wybory do rad powiatów odbywaj# si& przy odpowiednim zastosowaniu przepisów dzia$u VIII, je!eli przepisy niniejszego dzia$u nie stanowi# inaczej.

Art. 429.

Wybory do rad powiatów, pod nadzorem Pa'stwowej Komisji Wyborczej i komisarzy wyborczych, przeprowadzaj#:

105

1) powiatowe komisje wyborcze; 2) obwodowe komisje wyborcze. § 1. W razie zarz#dzenia wyborów do rad powiatów na ten sam dzie', na który zarz#dzono wybory do rad gmin, g$osowanie przeprowadzaj# obwodowe komisje wyborcze powo$ane dla wyborów do rad gmin, na podstawie tych samych spisów wyborców. § 2. W przypadku, o którym mowa w § 1, obwodowa komisja wyborcza sporz#dza oddzielnie protoko$y g$osowania w obwodach dla wyborów do rady gminy i dla wyborów do rady powiatu, przekazuj#c je odpowiednio gminnej i powiatowej komisji wyborczej.
Art. 430.

Rozdzia! 72
System wyborczy
Art. 431. § 1. Radni s# wybierani w okr&gach wyborczych bezpo"rednio spo"ród zg$oszonych kandydatów. W ka!dym okr&gu wyborczym wybiera si& od 5 do 12 radnych. § 2. Na jednego kandydata wyborca mo!e odda% tylko jeden g$os.

§ 1. W wyborach do rad powiatów podzia$u mandatów pomi&dzy listy kandydatów dokonuje si& proporcjonalnie do $#cznej liczby wa!nie oddanych g$osów na kandydatów danej listy. § 2. W podziale mandatów, o którym mowa w § 1, uczestnicz# listy kandydatów tych komitetów wyborczych, na których listy w skali powiatu oddano co najmniej 5 % wa!nie oddanych g$osów.
Art. 432. Art. 433.

§ 1. W celu przeprowadzenia wyborów powiat dzieli si& na okr&gi wyborcze. § 2. Okr&giem wyborczym jest jedna gmina. § 3. W celu tworzenia okr&gów mo!liwe jest $#czenie gmin tylko w tym przypadku, je!eli liczba radnych przypadaj#ca na któr#kolwiek z gmin, wynikaj#ca z normy przedstawicielstwa dla okr&gów, wynosi$aby mniej ni! 5. § 4. Podzia$ gminy na dwa lub wi&cej okr&gów jest dopuszczalny jedynie wtedy, gdyby liczba radnych przypadaj#cych na t& gmin&, wynikaj#ca z normy przedstawicielstwa dla okr&gów, wynosi$a wi&cej ni! 10 radnych. § 5. Utworzenie na obszarze gminy dwóch lub wi&cej okr&gów wyborczych wymaga porozumienia z rad# tej gminy; nale!y przy tym uwzgl&dni% podzia$ danej gminy na okr&gi wyborcze dla wyborów do rad gmin. § 6. +#czenie dwóch lub wi&cej gmin w celu utworzenia okr&gu wyborczego wymaga zasi&gni&cia opinii rad tych gmin. § 7. W miastach przy tworzeniu okr&gów wyborczych uwzgl&dnia si& utworzone jednostki pomocnicze (dzielnice, osiedla).

Art. 434. § 1. Podzia$ na okr&gi wyborcze, ich numery, granice oraz liczb& radnych wybieranych w okr&gu wyborczym ustala, na wniosek starosty, rada powiatu wed$ug jednolitej normy przedstawicielstwa obliczonej przez podzielenie liczby mieszka'ców powiatu przez liczb& radnych wybieranych do danej rady, z uwzgl&dnieniem art. 433 i nast&puj#cych zasad: 1) u$amki liczby mandatów wybieranych w okr&gu wyborczym równe lub wi&ksze od 1/2, jakie wynikn# z zastosowania normy przedstawicielstwa, zaokr#gla si& w gór& do liczby ca$kowitej; 2) je!eli w wyniku post&powania, o którym mowa w pkt 1, liczba radnych wybieranych w okr&gach przewy!sza liczby wynikaj#ce art. 357 i 431, mandaty nadwy!kowe odejmuje si& w tych okr&gach wyborczych, w których norma przedstawicielstwa jest najmniejsza. W przypadku gdy liczba mandatów jest mniejsza

106

od wynikaj#cej z art. 357 i 431, dodatkowe mandaty przydziela si& tym okr&gom wyborczym, w których norma przedstawicielstwa jest najwi&ksza. § 2. Podzia$ na okr&gi wyborcze jest sta$y. Uchwa$& rady powiatu w sprawie okr&gów wyborczych og$asza si& w wojewódzkim dzienniku urz&dowym oraz podaje do publicznej wiadomo"ci w sposób zwyczajowo przyj&ty. Po jednym egzemplarzu uchwa$y przesy$a si& niezw$ocznie ka!dej radzie gminy po$o!onej na obszarze powiatu oraz wojewodzie i komisarzowi wyborczemu.
Art. 435.

§ 1. Na ustalenia rady powiatu w sprawach okr&gów wyborczych zainteresowanej radzie gminy, a tak!e wyborcom w liczbie co najmniej 15, przys$uguje prawo wniesienia skargi do komisarza wyborczego w terminie 5 dni od daty ich otrzymania. Komisarz wyborczy rozpoznaje spraw& w terminie 5 dni i wydaje orzeczenie, dor&czaj#c je niezw$ocznie wnosz#cym skarg& oraz radzie powiatu. § 2. Od orzeczenia komisarza wyborczego przys$uguje odwo$anie do Pa'stwowej Komisji Wyborczej w terminie 5 dni od daty jego dor&czenia. Na orzeczenie Pa'stwowej Komisji Wyborczej nie przys$uguje "rodek zaskar!enia.

§ 1. Zmiany w podziale na okr&gi wyborcze mog# by% dokonywane najpó(niej na 3 miesi#ce przed up$ywem kadencji rad, je!eli konieczno"% taka wynika ze zmiany w podziale terytorialnym pa'stwa, zmiany liczby mieszka'ców danej gminy lub powiatu, zmiany liczby radnych w radzie powiatu lub zmiany liczby radnych wybieranych w okr&gach wyborczych. § 2. Do zmian w podziale na okr&gi wyborcze przepisy art. 433-435 stosuje si& odpowiednio.
Art. 436. Art. 437.

Informacj& o okr&gach wyborczych, ich numerach i granicach, liczbie radnych wybieranych w okr&gu wyborczym oraz wyznaczonej siedzibie powiatowej komisji wyborczej podaje do publicznej wiadomo"ci starosta, w formie obwieszczenia, najpó(niej w 50 dniu przed dniem wyborów.

Art. 438.

W razie konieczno"ci dokonania podzia$u powiatu na okr&gi wyborcze przed wyborami, o których mowa w art. 356, terminy okre"lone w art. 436 § 1 i w art. 437 nie obowi#zuj#.

Rozdzia! 73
Zg!aszanie kandydatów na radnych
Art. 439. § 1. Do zg$aszania i rejestrowania list kandydatów na radnych stosuje si& odpowiednio przepisy dotycz#ce zg$aszania i rejestrowania list kandydatów do rad gmin w gminach licz#cych powy!ej 40.000 mieszka'ców, z uwzgl&dnieniem art. 431 § 1. 2. Ka!da zg$oszona lista kandydatów powinna by% poparta podpisami co najmniej 200 wyborców. Art. 440.

Powiatowa komisja wyborcza zarz#dza wydrukowanie obwieszczenia o zarejestrowanych listach kandydatów. Przepisy art. 408 stosuje si& odpowiednio.

Art. 441. W razie skre"lenia nazwiska kandydata wskutek jego "mierci, powoduj#cego sytuacj&, o której mowa w art. 409 § 2, powiatowa komisja wyborcza informuje w$a"ciwego pe$nomocnika o mo!liwo"ci zg$oszenia nowego kandydata najpó(niej w 10 dniu przed dniem wyborów. Przepisy art. 409 § 3 i 4 stosuje si& odpowiednio. Art. 442.

§ 1. W razie zarz#dzenia wyborów do rad powiatów na ten sam dzie', na który zarz#dzono wybory do rad gmin, komitety wyborcze zg$aszaj#ce listy kandydatów w

107

wyborach do rad powiatów mog# zg$asza% równie! listy kandydatów na radnych do rad gmin. Przepis art. 398 § 3 stosuje si& odpowiednio. § 2. Ka!dy komitet wyborczy mo!e zg$osi% do danego okr&gu tylko jedn# list& kandydatów.

Rozdzia! 74
Karty do g!osowania i warunki wa"no&ci g!osu § 1. Powiatowa komisja wyborcza zarz#dza wydrukowanie, odr&bnie dla ka!dego okr&gu wyborczego, kart do g$osowania i zapewnia ich przekazanie obwodowym komisjom wyborczym w trybie okre"lonym przez komisarza wyborczego. § 2. Na karcie do g$osowania drukuje si& odcisk piecz&ci powiatowej komisji wyborczej.
Art. 443. Art. 444. W razie skre"lenia nazwiska kandydata lub uniewa!nienia listy kandydatów po wydrukowaniu kart do g$osowania stosuje si& odpowiednio przepisy art. 412 § 2 i 3. Art. 445. § 1. W wyborach do rad powiatów wyborca g$osuje tylko na okre"lon# list& kandydatów, stawiaj#c znak "x" w kratce z lewej strony obok nazwiska jednego z kandydatów z tej listy, przez co wskazuje jego pierwsze'stwo do uzyskania mandatu. § 2. Za niewa!ny uznaje si& g$os, je!eli na karcie do g$osowania postawiono znak "x" w kratce z lewej strony obok nazwisk dwóch lub wi&kszej liczby kandydatów z ró!nych list lub nie postawiono tego znaku w kratce z lewej strony obok nazwiska !adnego kandydata z którejkolwiek z list. § 3. Je!eli znak "x" postawiono w kratce z lewej strony wy$#cznie przy nazwisku kandydata z jednej tylko listy w sytuacji okre"lonej w art. 412 § 2, g$os uznaje si& za niewa!ny. § 4. Je!eli znak "x" postawiono w kratce z lewej strony obok nazwisk dwóch lub wi&kszej liczby kandydatów, ale z tej samej listy, g$os uznaje si& za wa!ny i oddany na wskazan# list& z przyznaniem pierwsze'stwa do uzyskania mandatu temu kandydatowi, przy którego nazwisku znak "x" jest umieszczony w pierwszej kolejno"ci. Art. 446.

Dopisanie na karcie do g$osowania dodatkowych nazwisk lub nazw albo poczynienie innych dopisków poza kratk# nie wp$ywa na wa!no"% g$osu.

Rozdzia! 75
Ustalanie wyników wyborów
Art. 447. § 1. Na podstawie protoko$ów otrzymanych od obwodowych komisji wyborczych powiatowa komisja wyborcza ustala wyniki g$osowania i wyniki wyborów do rady powiatu odr&bnie dla ka!dego okr&gu wyborczego. § 2. Przy ustalaniu wyników mog# by% obecni pe$nomocnicy. Art. 448.

§ 1. Komisja wyborcza sporz#dza zestawienie wyników g$osowania w okr&gu wyborczym, na urz&dowym formularzu, w trzech egzemplarzach. § 2. W zestawieniu wymienia si& odpowiednio liczby: 1) osób uprawnionych do g$osowania; 2) wyborców, którym wydano karty do g$osowania; 3) oddanych kart do g$osowania; 4) kart niewa!nych; 5) kart wa!nych, czyli liczb& osób, które wzi&$y udzia$ w g$osowaniu; 6) g$osów niewa!nych, z podaniem przyczyny ich niewa!no"ci;

108

7) g$osów wa!nie oddanych na ka!d# z list kandydatów; 8) g$osów wa!nie oddanych na poszczególnych kandydatów z ka!dej z list. § 3. Na podstawie zestawienia, o którym mowa w § 1, komisja wyborcza ustala wyniki wyborów radnych w okr&gach wyborczych. § 1. W wyborach do rady powiatu komisja wyborcza, na podstawie zestawienia, o którym mowa w art. 448 §. 2, dokonuje podzia$u mandatów w ka!dym okr&gu wyborczym pomi&dzy listy kandydatów, o których mowa w art. 432 ust. 2 i 3, w sposób nast&puj#cy: 1) liczb& g$osów wa!nie oddanych na ka!d# z list w okr&gu wyborczym dzieli si& kolejno przez 1,4; 3; 5; 7 i dalsze kolejne liczby, a! do chwili, gdy z otrzymanych w ten sposób ilorazów da si& uszeregowa% tyle kolejno najwi&kszych liczb, ile wynosi liczba mandatów do rozdzielenia mi&dzy listy; 2) ka!dej li"cie przyznaje si& tyle mandatów, ile spo"ród ustalonego w powy!szy sposób szeregu ilorazów przypada jej liczb kolejno najwi&kszych. § 2. Je!eli kilka list uzyska$o ilorazy równe ostatniej liczbie z liczb uszeregowanych w podany wy!ej sposób, a list tych jest wi&cej ni! mandatów do rozdzielenia, pierwsze'stwo maj# w kolejno"ci ogólnej liczby oddanych na nie g$osów. Gdyby na dwie lub wi&cej list oddano równ# liczb& g$osów, o pierwsze'stwie rozstrzyga liczba obwodów g$osowania, w których na dan# list& oddano wi&ksz# liczb& g$osów. Je!eli i te liczby by$yby równe, wówczas o pierwsze'stwie rozstrzyga losowanie przeprowadzone przez komisj&. Tryb przeprowadzenia losowania okre"la Pa'stwowa Komisja Wyborcza. § 3. Mandaty przypadaj#ce ka!dej li"cie kandydatów uzyskuj# kandydaci w kolejno"ci wynikaj#cej z otrzymanej liczby g$osów w ramach listy. § 4. Je!eli równ# liczb& g$osów uprawniaj#c# do uzyskania mandatu otrzyma$o dwóch lub wi&cej kandydatów z danej listy, o wyborze rozstrzyga kolejno"% umieszczenia nazwisk kandydatów na li"cie.
Art. 449.

§ 1. Po ustaleniu wyników wyborów we wszystkich okr&gach wyborczych, zgodnie z zasadami okre"lonymi w art. 449, komisja wyborcza sporz#dza w trzech egzemplarzach protokó$ z wyborów do rady powiatu. § 2. W protokole podaje si&, wed$ug okr&gów wyborczych, liczb& radnych wybieranych w okr&gu oraz nazwiska i imiona wybranych radnych z podaniem oznaczenia listy, z której zostali wybrani; w protokole podaje si& równie! ewentualn# liczb& nieobsadzonych mandatów. § 3. W protokole podaje si& równie! przebieg losowania, o którym mowa w art. 449 § 2. § 4. Do protoko$u za$#cza si& zestawienia wyników g$osowania w okr&gach wyborczych. § 5. Protokó$ podpisuj# i ka!d# ze stron parafuj# wszystkie osoby wchodz#ce w sk$ad komisji wyborczej obecne przy jego sporz#dzaniu. Protokó$ opatruje si& piecz&ci# komisji. § 6. Pe$nomocnikom i cz$onkom komisji przys$uguje prawo wniesienia do protoko$u uwag z wymienieniem konkretnych zarzutów. Przepis art. 57 § 7 stosuje si& odpowiednio.
Art. 450. Art. 451. Powiatowa komisja wyborcza niezw$ocznie podaje do publicznej wiadomo"ci wyniki g$osowania i wyniki wyborów w okr&gach wyborczych poprzez wywieszenie w swojej siedzibie jednego z egzemplarzy protoko$u z wyborów do rady powiatu wraz z zestawieniem, o którym mowa w art. 440.

§ 1. Przewodnicz#cy komisji wyborczej przekazuje niezw$ocznie komisarzowi wyborczemu, w zapiecz&towanym pakiecie, jeden egzemplarz protoko$u z wyborów wraz z protoko$ami g$osowania w obwodach g$osowania, w trybie okre"lonym przez Pa'stwow# Komisj& Wyborcz#. § 2. Pa'stwowa Komisja Wyborcza mo!e okre"li% zasady i tryb wcze"niejszego przekazywania danych z protoko$u z wyborów za po"rednictwem sieci telekomunikacyjnej u!ytku publicznego lub elektronicznego przesy$ania danych.
Art. 452.

109

§ 3. Pozosta$e dokumenty z wyborów oraz piecz&% przewodnicz#cy komisji wyborczej przekazuje w depozyt staro"cie. § 1. Po otrzymaniu protoko$ów od powiatowej komisji wyborczej komisarz wyborczy dokonuje sprawdzenia prawid$owo"ci ustalenia wyników g$osowania i wyników wyborów w okr&gach wyborczych. § 2. W razie stwierdzenia nieprawid$owo"ci w ustaleniu wyników, komisarz wyborczy zarz#dza ponowne ustalenie tych wyników i zawiadamia o tym niezw$ocznie Pa'stwow# Komisj& Wyborcz#. Przepisy art. 447-452 stosuje si& odpowiednio.
Art. 453. Art. 454.

Powiatowa komisja wyborcza wydaje radnym za"wiadczenia o wyborze. Wzór za"wiadczenia okre"la Pa'stwowa Komisja Wyborcza.

DZIA% X Wybory do Sejmiku Województwa
Rozdzia! 76 Zasady ogólne
Art. 455.

Wybory do sejmików województw odbywaj# si& przy odpowiednim zastosowaniu przepisów dzia$u VIII, je!eli przepisy niniejszego dzia$u nie stanowi# inaczej.

Art. 456.

Wybory do sejmików województw, pod nadzorem Pa'stwowej Komisji Wyborczej i komisarzy wyborczych, przeprowadzaj#: 1) wojewódzkie komisje wyborcze; 2) powiatowe komisje wyborcze; 3) obwodowe komisje wyborcze.

§ 1. W razie zarz#dzenia wyborów do sejmików województw na ten sam dzie', na który zarz#dzono wybory do rad powiatów: 1) g$osowanie przeprowadzaj# obwodowe komisje wyborcze powo$ane dla wyborów do rad powiatów, na podstawie tych samych spisów wyborców; 2) powiatowe komisje wyborcze powo$ane dla wyborów do rad powiatów sporz#dzaj# protoko$y zbiorczych wyników g$osowania w powiecie dla wyborów do sejmiku województwa. § 2. W przypadku, o którym mowa w § 1, sporz#dzane s# odr&bne protoko$y g$osowania w obwodzie dla wyborów do sejmików województw i dla wyborów do rad powiatów. § 3. Miejskie komisje wyborcze w miastach na prawach powiatu sporz#dzaj# protoko$y zbiorczych wyników g$osowania w mie"cie dla wyborów do sejmiku województwa. § 4. Przepisy § 1 i 2 stosuje si& odpowiednio w razie zarz#dzenia na ten sam dzie' wyborów do sejmików województw, rad powiatów i rad gmin.
Art. 457.

Rozdzia! 77 System wyborczy
Art. 458. § 1. Radni wybierani s# w okr&gach wyborczych bezpo"rednio spo"ród zg$oszonych kandydatów.

110

§ 2.

Na jednego kandydata wyborca mo!e odda% tylko jeden g$os.

Art. 459. § 1. W wyborach do sejmików województw podzia$u mandatów pomi&dzy listy kandydatów dokonuje si& proporcjonalnie do $#cznej liczby wa!nie oddanych g$osów odpowiednio na kandydatów danej listy. § 2. W podziale mandatów, o którym mowa w § 1, uczestnicz# listy kandydatów tych komitetów wyborczych, na których listy w skali województwa oddano co najmniej 5 % wa!nie oddanych g$osów.

§ 1. W celu przeprowadzenia wyborów obszar województwa dzieli si& na okr&gi wyborcze. § 2. Okr&giem wyborczym jest jeden powiat lub jego cz&"%. § 3. +#czenie powiatów w celu utworzenia okr&gu wyborczego jest dopuszczalne jedynie wtedy, gdyby liczba radnych wybieranych w danym powiecie do sejmiku województwa by$a mniejsza ni! 5 radnych. § 4. +#czenie powiatów nie mo!e narusza% wi&zi spo$ecznych $#cz#cych wyborców nale!#cych do mniejszo"ci narodowych lub etnicznych, zamieszkuj#cych na terytorium $#czonych powiatów. § 5. Przepis art. 433 § 5 stosuje si& odpowiednio.
Art. 460. Art. 461. § 1. Podzia$ na okr&gi wyborcze, ich numery, granice oraz liczb& radnych wybieranych w okr&gu wyborczym ustala, na wniosek marsza$ka, sejmik województwa wed$ug jednolitej normy przedstawicielstwa obliczonej przez podzielenie liczby mieszka'ców województwa przez liczb& radnych wybieranych do danej rady, z uwzgl&dnieniem art. 460 i nast&puj#cych zasad: 1) w okr&gu wyborczym wybiera si& od 5 do 15 radnych; 2) w !adnym z powiatów stanowi#cych jeden okr&g wyborczy nie mog# by% wybierani radni w liczbie równej lub wi&kszej ni! 3/5 ogólnej liczby danej rady. § 2. Przepisy art. 434 § 1 pkt 1 i 2, § 2 oraz art. 435-438 stosuje si& odpowiednio.

Rozdzia! 78 Zg!aszanie kandydatów na radnych
Art. 462. § 1. Do zg$aszania i rejestrowania list kandydatów na radnych stosuje si& odpowiednio przepisy dotycz#ce zg$aszania i rejestrowania list kandydatów do rad gmin w gminach licz#cych powy!ej 40.000 mieszka'ców. § 2. Ka!da zg$aszana lista kandydatów powinna by% poparta podpisami co najmniej 300 wyborców. § 3. Listy kandydatów, odr&bnie dla ka!dego okr&gu wyborczego, zg$asza si& do wojewódzkiej komisji wyborczej. Art. 463.

Wojewódzka komisja wyborcza zarz#dza wydrukowanie obwieszczenia o zarejestrowanych listach kandydatów. Przepisy art. 408 stosuje si& odpowiednio.

Art. 464.

W razie skre"lenia nazwiska kandydata wskutek jego "mierci, powoduj#cego sytuacj&, o której mowa w art. 409 § 2, wojewódzka komisja wyborcza informuje w$a"ciwego pe$nomocnika o mo!liwo"ci zg$oszenia nowego kandydata najpó(niej w 10 dniu przed dniem wyborów. Przepisy art. 409 § 3 i 4 stosuje si& odpowiednio. § 1. W razie zarz#dzenia wyborów do sejmików województw na ten sam dzie', na który zarz#dzono wybory do rad powiatów, komitety wyborcze zg$aszaj#ce kandydatów w wyborach do sejmiku województwa mog# zg$asza% równie! kandydatów na radnych do rad powiatów. Przepis art. 390 § 3 stosuje si& odpowiednio.

Art. 465.

111

§ 2. Ka!dy komitet wyborczy mo!e zg$osi% w wyborach do danej rady w okr&gu wyborczym tylko jedn# list& kandydatów.
Art. 466.

W razie zarz#dzenia wyborów do sejmików województw na ten sam dzie', na który zarz#dzono wybory do rad powiatów i rad gmin, przepisy art. 457 stosuje si& odpowiednio. Rozdzia! 79 Sposób g!osowania i warunki wa"no&ci g!osu

§ 1. Wojewódzka komisja wyborcza zarz#dza wydrukowanie, odr&bnie dla ka!dego okr&gu wyborczego, kart do g$osowania i zapewnia ich przekazanie obwodowym komisjom wyborczym. § 2. Na karcie do g$osowania drukuje si& odcisk piecz&ci wojewódzkiej komisji wyborczej.
Art. 467. Art. 468. W razie skre"lenia nazwiska kandydata z listy lub uniewa!nienia listy kandydatów po wydrukowaniu kart do g$osowania stosuje si& odpowiednio przepisy art. 412 § 2 i 3.

§ 1. Wyborca g$osuje tylko na okre"lon# list& kandydatów, stawiaj#c znak "x" w kratce z lewej strony obok nazwiska jednego z kandydatów z tej listy, przez co wskazuje jego pierwsze'stwo do uzyskania mandatu. § 2. Je!eli znak "x" postawiono w kratce z lewej strony wy$#cznie przy nazwisku kandydata z jednej tylko listy w sytuacji okre"lonej w art. 412 § 2, g$os uznaje si& za niewa!ny. § 3. Je!eli znak "x" postawiono w kratce z lewej strony obok nazwisk dwóch lub wi&cej kandydatów, ale z tej samej listy, g$os uznaje si& za wa!ny i oddany na wskazan# list& z przyznaniem pierwsze'stwa do uzyskania mandatu temu kandydatowi, przy którego nazwisku znak "x" jest umieszczony w pierwszej kolejno"ci.
Art. 469. Art. 470. Za niewa!ny uznaje si& g$os, je!eli na karcie do g$osowania postawiono znak "x" w kratce z lewej strony obok nazwisk dwóch lub wi&cej kandydatów z ró!nych list lub nie postawiono tego znaku w kratce z lewej strony obok nazwiska !adnego kandydata z którejkolwiek z list. Art. 471.

Dopisanie na karcie do g$osowania dodatkowych nazwisk lub nazw albo poczynienie innych dopisków poza kratk# nie wp$ywa na wa!no"% g$osu. Rozdzia! 80 Ustalanie wyników wyborów

§ 1. Powiatowa komisja wyborcza, na podstawie otrzymanych od obwodowych komisji wyborczych protoko$ów g$osowania w obwodach w wyborach do sejmików województw, ustala wynik g$osowania na poszczególne listy kandydatów i sporz#dza, w trzech egzemplarzach, protokó$ wyniku g$osowania na obszarze powiatu. § 2. W protokole wymienia si& liczby: 1) osób uprawnionych do g$osowania; 2) wyborców, którym wydano karty do g$osowania; 3) oddanych kart do g$osowania; 4) kart niewa!nych; 5) kart wa!nych;
Art. 472.

112

§ 3. § 4.

6) g$osów niewa!nych, z podaniem przyczyny ich niewa!no"ci; 7) g$osów wa!nie oddanych na ka!d# z list kandydatów; 8) g$osów wa!nie oddanych na poszczególnych kandydatów z ka!dej z list. Przy ustalaniu wyników mog# by% obecni pe$nomocnicy. Przepisy art. 423 § 5 i 6, art. 424 i 425 stosuje si& odpowiednio.

Art. 473. Po otrzymaniu protoko$ów, o których mowa w art. 472, wojewódzka komisja wyborcza dokonuje sprawdzenia prawid$owo"ci ustalenia wyników g$osowania na obszarze powiatu. Przepis art. 426 § 2 stosuje si& odpowiednio.

§ 1. Na podstawie protoko$ów wyników g$osowania na obszarze powiatu wojewódzka komisja wyborcza sporz#dza zestawienie wyników g$osowania w okr&gu wyborczym na poszczególne listy kandydatów, na urz&dowym formularzu, w trzech egzemplarzach. § 2. W zestawieniu wymienia si& liczby: 1) osób uprawnionych do g$osowania; 2) wyborców, którym wydano karty do g$osowania; 3) oddanych kart do g$osowania; 4) kart niewa!nych; 5) kart wa!nych, czyli liczb& osób, które wzi&$y udzia$ w glosowaniu; 6) g$osów niewa!nych, z podaniem przyczyny ich niewa!no"ci; 7) g$osów wa!nie oddanych na ka!d# z list kandydatów; 8) g$osów wa!nie oddanych na poszczególnych kandydatów z ka!dej z list. § 3. Na podstawie zestawie', o których mowa w § 2, wojewódzka komisja wyborcza dokonuje podzia$u mandatów w ka!dym okr&gu wyborczym pomi&dzy listy kandydatów, o których mowa w art. 459 § 2, w sposób nast&puj#cy: 1) liczb& g$osów wa!nie oddanych na ka!d# z list w okr&gu wyborczym dzieli si& kolejno przez 1,4; 3; 5; 7 i dalsze kolejne liczby, a! do chwili, gdy z otrzymanych w ten sposób ilorazów da si& uszeregowa% tyle kolejno najwi&kszych liczb, ile wynosi liczba mandatów do rozdzielenia mi&dzy listy; 2) ka!dej li"cie przyznaje si& tyle mandatów, ile spo"ród ustalonego w powy!szy sposób szeregu ilorazów przypada jej liczb kolejno najwi&kszych. § 4. Je!eli kilka uzyska$o ilorazy równe ostatniej liczbie z liczb uszeregowanych w podany wy!ej sposób, a list tych jest wi&cej ni! mandatów do rozdzielenia, pierwsze'stwo maj# listy w kolejno"ci ogólnej liczby oddanych na nie g$osów. Gdyby na dwie lub wi&cej list oddano równ# liczb& g$osów, o pierwsze'stwie rozstrzyga liczba obwodów g$osowania, w których na dan# list& oddano wi&ksz# liczb& g$osów. Je!eli i te liczby by$yby równe, wówczas o pierwsze'stwie rozstrzyga losowanie przeprowadzone przez komisj&. Tryb przeprowadzenia losowania okre"la Pa'stwowa Komisja Wyborcza. § 5. Mandaty przypadaj#ce danej li"cie kandydatów uzyskuj# kandydaci w kolejno"ci wynikaj#cej z otrzymanej liczby g$osów. § 6. Je!eli równ# liczb& g$osów uprawniaj#c# do uzyskania mandatu otrzyma$o dwóch lub wi&cej kandydatów z danej listy, o wyborze rozstrzyga kolejno"% umieszczenia nazwisk kandydatów na li"cie.
Art. 474. Art. 475.

§ 1. Po ustaleniu wyników wyborów we wszystkich okr&gach wyborczych, zgodnie z zasadami okre"lonymi w art. 474, wojewódzka komisja wyborcza sporz#dza w trzech egzemplarzach protokó$ z wyborów do sejmiku województwa. § 2. W protokole podaje si&, wed$ug okr&gów wyborczych, liczb& radnych wybieranych w okr&gu oraz nazwiska i imiona wybranych radnych z podaniem oznaczenia listy, z której zostali wybrani; w protokole podaje si& równie! ewentualn# liczb& nieobsadzonych mandatów. § 3. W protokole podaje si& równie! przebieg losowania, o którym mowa w art. 474 § 4. § 4. Do protoko$u za$#cza si& zestawienia wyników g$osowania w okr&gach wyborczych.

113

§ 5. Protokó$ podpisuj# i ka!d# ze stron parafuj# wszystkie osoby wchodz#ce w sk$ad komisji wyborczej obecne przy jego sporz#dzaniu. Protokó$ opatruje si& piecz&ci# komisji. § 6. Pe$nomocnikom i cz$onkom komisji przys$uguje prawo wniesienia do protoko$u uwag z wymienieniem konkretnych zarzutów. Przepis art. 57 § 6 stosuje si& odpowiednio. § 1. Wojewódzka komisja wyborcza niezw$ocznie podaje do publicznej wiadomo"ci wyniki g$osowania i wyniki wyborów w okr&gach wyborczych poprzez wywieszenie w swojej siedzibie w miejscu $atwo dost&pnym dla wyborców jednego z egzemplarzy protoko$u z wyborów do sejmiku województwa wraz z zestawieniem, o którym mowa w art. 474 § 1 i 2. Jeden z egzemplarzy protoko$u przekazuje Pa'stwowej Komisji Wyborczej w trybie przez ni# okre"lonym. § 2. Przepisy art. 452 i 453 stosuje si& odpowiednio.
Art. 476. Art. 477.

Wojewódzka komisja wyborcza wydaje radnym za"wiadczenia o wyborze. Wzór za"wiadczenia okre"la Pa'stwowa Komisja Wyborcza.

DZIA% XI WYBORY WÓJTA, BURMISTRZA I PREZYDENTA MIASTA
Rozdzia! 81
Przepisy ogólne § 1. Wybory wójta, burmistrza i prezydenta miasta odbywaj# si& przy odpowiednim zastosowaniu przepisów dzia$u VIII, je!eli przepisy niniejszego dzia$u nie stanowi# inaczej. § 2. Ilekro% w dziale jest mowa o wójcie, nale!y przez to rozumie% tak!e burmistrza i prezydenta miasta.
Art. 478. Art. 479. Wójt wybierany jest w wyborach powszechnych, równych, bezpo"rednich, w g$osowaniu tajnym.

§ 1. Prawo wybierania wójta w danej gminie (czynne prawo wyborcze) ma ka!dy, kto posiada prawo wybierania do rady tej gminy. § 2. Prawo wybieralno"ci (bierne prawo wyborcze) ma ka!dy obywatel polski posiadaj#cy prawo wybieralno"ci do rady gminy, który najpó(niej w dniu g$osowania ko'czy 25 lat, z tym !e kandydat nie musi stale zamieszkiwa% na obszarze gminy, w której kandyduje. § 3. Kandydat na wójta nie mo!e jednocze"nie kandydowa% na wójta w innej gminie.
Art. 480.

§ 1. Za wybranego na wójta uwa!a si& tego kandydata, który w g$osowaniu otrzyma$ wi&cej ni! po$ow& wa!nie oddanych g$osów. § 2. Je!eli !aden z kandydatów nie otrzyma$ okre"lonej w § 1 liczby wa!nie oddanych g$osów, czternastego dnia po pierwszym g$osowaniu przeprowadza si& ponowne g$osowanie. § 3. W ponownym g$osowaniu wyboru dokonuje si& spo"ród dwóch kandydatów, którzy w pierwszym g$osowaniu otrzymali najwi&ksz# liczb& wa!nie oddanych g$osów. W przypadku gdy dwóch lub wi&cej kandydatów otrzyma t& sam# liczb& g$osów uprawniaj#c# do udzia$u w ponownym g$osowaniu, o dopuszczeniu kandydata do wyborów w ponownym g$osowaniu rozstrzyga wi&ksza liczba obwodów g$osowania, w których jeden z kandydatów otrzyma$ wi&ksz# liczb& g$osów, a je!eli liczba tych obwodów by$aby równa - rozstrzyga losowanie przeprowadzone przez gminn# komisj& wyborcz#. W losowaniu maj# prawo uczestniczenia wszyscy kandydaci lub pe$nomocnicy ich komitetów wyborczych.
Art. 481.

114

§ 4. Je!eli którykolwiek z dwóch kandydatów, o których mowa w § 3, wycofa zgod& na kandydowanie, utraci prawo wyborcze albo umrze, w jego miejsce do wyborów w ponownym g$osowaniu dopuszcza si& kandydata, który otrzyma$ kolejno najwi&ksz# liczb& g$osów w pierwszym g$osowaniu. W takim przypadku termin ponownego g$osowania odracza si& o dalszych 14 dni. § 5. Za wybranego w ponownym g$osowaniu uwa!a si& tego kandydata, który otrzyma$ wi&ksz# liczb& wa!nie oddanych g$osów. § 6. W przypadku, o którym mowa w § 2, gminna komisja wyborcza niezw$ocznie informuje, w drodze uchwa$y, o konieczno"ci i przyczynach przeprowadzenia ponownego g$osowania oraz podaje dat& ponownego g$osowania, a tak!e nazwiska i imiona kandydatów kandyduj#cych w ponownym g$osowaniu. Jeden egzemplarz uchwa$y przekazuje si& niezw$ocznie komisarzowi wyborczemu. § 7. Przepis § 6 stosuje si& odpowiednio w przypadku, o którym mowa w § 4, z tym !e w uchwale podaje si& nazwisko i imi& (imiona) nowego kandydata dopuszczonego do wyborów w ponownym g$osowaniu. § 8. W przypadku gdy dwóch kandydatów w ponownym g$osowaniu otrzyma t& sam# liczb& g$osów, za wybranego uwa!a si& tego kandydata, który w wi&kszej liczbie obwodów g$osowania otrzyma$ wi&cej g$osów ni! drugi kandydat. § 9. W przypadku gdy obaj kandydaci w ponownym g$osowaniu otrzymaj# t& sam# liczb& g$osów i w tej samej liczbie obwodów g$osowania otrzymaj# wi&ksz# liczb& g$osów, o wyborze wójta rozstrzyga losowanie przeprowadzone przez gminn# komisj& wyborcz#. W losowaniu maj# prawo uczestniczenia obaj kandydaci lub pe$nomocnicy ich komitetów wyborczych. § 10. Tryb przeprowadzania losowania, o którym mowa w § 3 i 9, okre"la Pa'stwowa Komisja Wyborcza.
Art. 482.

§ 1. Wybory wójtów zarz#dza Prezes Rady Ministrów, w drodze rozporz#dzenia, $#cznie z wyborami do rad gmin, w trybie okre"lonym w art. 355. § 2. Przedterminowe wybory wójta zarz#dza Prezes Rady Ministrów, w drodze rozporz#dzenia, w trybie okre"lonym w art. 355, zastrze!eniem § 3. § 3. Je!eli uchwa$a rady o wyga"ni&ciu mandatu wójta zosta$a zaskar!ona do s#du administracyjnego, przedterminowe wybory wójta zarz#dza si& i przeprowadza w ci#gu 60 dni od dnia uprawomocnienia wyroku s#du administracyjnego oddalaj#cego skarg&. § 1. Pa'stwowa Komisja Wyborcza i komisarze wyborczy organizuj# wybory i sprawuj# nadzór nad ich przebiegiem zgodnie z przepisami prawa. § 2. Wybory przeprowadzaj# komisje powo$ane do przeprowadzenia wyborów do rad gmin. § 3. W przypadku wyborów przedterminowych, w których wybiera si& tylko wójta, powo$uje si& gminn# komisj& wyborcz# i obwodowe komisje wyborcze..

Art. 483.

Rozdzia! 82
Zg!aszanie i rejestracja kandydatów § 1. Prawo zg$aszania kandydatów na wójta przys$uguje: 1) partiom politycznym i koalicjom partii politycznych, 2) stowarzyszeniom i organizacjom spo$ecznym, 3) wyborcom. § 2. Prawo zg$oszenia ma komitet wyborczy, który zarejestrowa$ listy kandydatów na radnych w co najmniej po$owie okr&gów wyborczych w danej gminie. W ka!dym z tych okr&gów liczba zarejestrowanych przez ten komitet kandydatów na radnych nie mo!e by% mniejsza ni! liczba radnych wybieranych w tym okr&gu.
Art. 484.

115

§ 3. Kandydatów na wójta zg$asza si& do gminnej komisji wyborczej najpó(niej w 25 dniu przed dniem wyborów do godziny 2400. § 4. Je!eli w wyborach przedterminowych wybiera si& tylko wójta, przepisów § 2 nie stosuje si&. W celu zg$oszenia kandydata na wójta komitet wyborczy musi uzyska% poparcie, uj&tych w rejestrze wyborców, co najmniej: 1) 150 wyborców - w gminie licz#cej do 5.000 mieszka'ców, 2) 300 wyborców - w gminie licz#cej do 10.000 mieszka'ców, 3) 600 wyborców - w gminie licz#cej do 20.000 mieszka'ców, 4) 1.500 wyborców - w gminie licz#cej do 50.000 mieszka'ców, 5) 2.000 wyborców - w gminie licz#cej do 100.000 mieszka'ców, 6) 3.000 wyborców - w gminie licz#cej powy!ej 100.000 mieszka'ców. § 5. Prezes Rady Ministrów, po zasi&gni&ciu opinii Pa'stwowej Komisji Wyborczej, okre"la, w drodze rozporz#dzenia, wzór wykazu osób popieraj#cych zg$oszenie kandydata, o którym mowa w § 4. § 1. W zg$oszeniu kandydata na wójta podaje si&: 1) imi& (imiona), nazwisko, wiek, wykszta$cenie i miejsce zamieszkania zg$aszanego kandydata, wraz ze wskazaniem przynale!no"ci do partii politycznej, o ile kandydat jest cz$onkiem partii politycznej, 2) oznaczenie komitetu dokonuj#cego zg$oszenia oraz imi& (imiona), nazwisko i adres dzia$aj#cego w jego imieniu pe$nomocnika. § 2. Do zg$oszenia nale!y do$#czy%: 1) pisemne o"wiadczenie kandydata o wyra!eniu zgody na kandydowanie oraz o posiadaniu prawa wybieralno"ci (biernego prawa wyborczego), 2) w przypadku kandydata urodzonego przed dniem 1 sierpnia 1972 r. o"wiadczenie, o którym mowa w art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 18 pa(dziernika 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpiecze'stwa pa'stwa z lat 1944-1990 oraz tre"ci tych dokumentów (Dz. U. Nr 218, poz. 1592 i Nr 249, poz. 1832 oraz z 2007 r. Nr 25, poz. 162) albo informacj&, o której mowa w art. 7 ust. 3a tej ustawy, 3) w przypadku wyborów przedterminowych - wykaz wyborców popieraj#cych kandydata. § 3. O"wiadczenie, o którym mowa w § 2 pkt 1, zawiera imi& (imiona), nazwisko, wiek, wykszta$cenie, numer ewidencyjny PESEL, w$asnor&czny podpis kandydata i dat&.
Art. 485.

§ 1. Gminna komisja wyborcza niezw$ocznie rejestruje kandydata, sporz#dzaj#c protokó$ rejestracji kandydata na wójta, je!eli zg$oszenie spe$nia warunki okre"lone w ustawie. § 2. Po jednym egzemplarzu protoko$u rejestracji przekazuje si& pe$nomocnikowi komitetu wyborczego i komisarzowi wyborczemu. § 3. Gminna komisja wyborcza przekazuje niezw$ocznie o"wiadczenia lub informacje, o których mowa w art. 485 § 2 pkt 2, do oddzia$owego biura lustracyjnego Instytutu Pami&ci Narodowej - Komisji )cigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w$a"ciwego ze wzgl&du na miejsce zamieszkania kandydata.
Art. 486.

§ 1. Gminna komisja wyborcza sporz#dza list& kandydatów, na której, w kolejno"ci alfabetycznej nazwisk, umieszcza nazwiska, imiona, wiek, wykszta$cenie, miejsce zamieszkania, nazw& komitetu zg$aszaj#cego kandydata oraz nazw& partii politycznej, do której nale!y kandydat. Na li"cie zamieszcza si& równie! tre"% o"wiadcze', o których mowa w art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 18 pa(dziernika 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpiecze'stwa pa'stwa z lat 1944-1990 oraz tre"ci tych dokumentów, w zakresie okre"lonym w art. 13 tej ustawy. § 2. Najpó(niej w 15 dniu przed dniem wyborów gminna komisja wyborcza podaje dane, o których mowa w § 1, do wiadomo"ci wyborców, przez rozplakatowanie obwieszcze'.
Art. 487.

116

Art. 488. § 1. Je!eli w terminie, o którym mowa w art. 484 § 3, nie zg$oszono !adnego kandydata lub zg$oszono tylko jednego kandydata, gminna komisja wyborcza niezw$ocznie wzywa, przez rozplakatowanie obwieszcze', do dokonania dodatkowych zg$osze'. W takim przypadku termin zg$aszania kandydatów ulega przed$u!eniu o 5 dni, licz#c od dnia rozplakatowania obwieszcze'. § 2. Je!eli mimo post&powania, o którym mowa w § 1, nie zostanie zarejestrowany !aden kandydat, wyboru wójta dokonuje rada gminy bezwzgl&dn# wi&kszo"ci# g$osów ustawowego sk$adu rady w g$osowaniu tajnym. § 3. Je!eli mimo post&powania, o którym mowa w § 1, zostanie zarejestrowany tylko jeden kandydat, wybory przeprowadza si&, z tym !e tego kandydata uwa!a si& za wybranego, je!eli w g$osowaniu uzyska$ wi&cej ni! po$ow& wa!nie oddanych g$osów. § 4. W przypadku gdy kandydat, o którym mowa w § 3, nie uzyska$ wi&cej ni! po$ow& wa!nie oddanych g$osów, wyboru wójta dokonuje rada gminy bezwzgl&dn# wi&kszo"ci# g$osów ustawowego sk$adu rady w g$osowaniu tajnym. § 5. Je!eli w wyborach ma by% przeprowadzone g$osowanie tylko na jednego kandydata, gminna komisja wyborcza stwierdza ten fakt w drodze uchwa$y, podanej do wiadomo"ci publicznej. Przepis art. 487 § 2 stosuje si& odpowiednio. § 6. Przepis § 5 stosuje si& odpowiednio w przypadku braku kandydatów. § 7. Wyboru wójta w trybie okre"lonym w § 2 i 4 dokonuje si& na zasadach: 1) prawo zg$oszenia kandydata na wójta przys$uguje grupie radnych stanowi#cej co najmniej 1/3 ustawowego sk$adu rady, 2) zg$oszenie kandydata na wójta musi mie% form& pisemn#, 3) radnemu przys$uguje prawo poparcia w zg$oszeniu tylko jednego kandydata. § 8. Do kandydata na wójta wybieranego w trybie, o którym mowa w § 2, 4 i 7, stosuje si& art. 480 § 2 i 3 oraz odpowiednio art. 485. § 9. Je!eli w przypadkach, o których mowa w § 2 i 4, rada gminy nie dokona wyboru wójta w terminie dwóch miesi&cy od dnia wyborów, obowi#zki wójta do ko'ca kadencji pe$ni osoba wyznaczona przez Prezesa Rady Ministrów, na wniosek ministra w$a"ciwego do spraw administracji publicznej. Art. 489. § 1. Gminna komisja wyborcza skre"la z listy kandydatów tego kandydata, który wycofa$ zgod& na kandydowanie, nie spe$nia warunków okre"lonych w art. 480 § 2 i 3 albo zmar$. Informacj& o skre"leniu gminna komisja wyborcza niezw$ocznie podaje do wiadomo"ci publicznej. § 2. Je!eli skre"lenie nazwiska kandydata nast#pi$o wskutek "mierci kandydata, komisja informuje w$a"ciwego pe$nomocnika o mo!liwo"ci zg$oszenia nowego kandydata. Uzupe$nienia listy dokonuje si& najpó(niej w 15 dniu przed dniem wyborów. Art. 490. Gminna komisja wyborcza zarz#dza wydrukowanie kart do g$osowania i zapewnia ich przekazanie obwodowym komisjom wyborczym w trybie okre"lonym przez komisarza wyborczego. Art. 491. § 1. Na karcie do g$osowania wymienia si& w kolejno"ci alfabetycznej nazwiska i imiona zarejestrowanych kandydatów na wójta, wraz z nazw# lub skrótem nazwy komitetu wyborczego, który zg$osi$ kandydata. § 2. Na karcie do g$osowania drukuje si& odcisk piecz&ci gminnej komisji wyborczej. § 3. Na karcie do g$osowania umieszcza si& informacj& o sposobie g$osowania i warunkach wa!no"ci g$osu. § 4. Karta do g$osowania mo!e by% zadrukowana tylko po jednej stronie. Wielko"% i rodzaj czcionek powinny by% jednakowe dla nazwisk wszystkich kandydatów i oznacze' umieszczonych na karcie. § 5. Wzór karty do g$osowania ustala Pa'stwowa Komisja Wyborcza.

117

Rozdzia! 83
Sposób g!osowania i ustalania wyników wyborów
Art. 492.

Wyborca mo!e odda% g$os tylko na jednego kandydata.

Art. 493. § 1. Wyborca g$osuje, stawiaj#c znak "X" w kratce z lewej strony obok nazwiska jednego z kandydatów. § 2. Je!eli znak "X" postawiono w kratce z lewej strony obok nazwisk dwóch lub wi&cej kandydatów albo nie postawiono tego znaku obok nazwiska !adnego kandydata, g$os uznaje si& za niewa!ny. § 3. Dopisanie na karcie do g$osowania dodatkowych nazwisk lub nazw albo poczynienie innych dopisków poza kratk# nie wp$ywa na wa!no"% oddanego g$osu.

§ 1. W przypadku g$osowania na jednego kandydata w wyborca g$osuje na kandydata, stawiaj#c znak "X" w kratce oznaczonej s$owem "TAK" z lewej strony obok nazwiska kandydata. § 2. Postawienie znaku "X" w kratce oznaczonej s$owem "NIE" z lewej strony obok nazwiska kandydata oznacza, !e jest to g$os wa!ny oddany przeciwko wyborowi kandydata na wójta. § 3. Dopisanie na karcie do g$osowania dodatkowych nazwisk lub nazw albo poczynienie innych dopisków poza kratk# nie wp$ywa na wa!no"% oddanego g$osu. § 4. Przepisy art. 491 stosuje si& odpowiednio.
Art. 494. Art. 495.

Obwodowa komisja wyborcza ustala, na podstawie wa!nych kart do g$osowania, liczb& g$osów niewa!nych oraz liczb& g$osów wa!nie oddanych na kandydatów.

§ 1. W protokole g$osowania w obwodzie wymienia si& liczby: 1) osób uprawnionych do g$osowania, 2) wyborców, którym wydano karty do g$osowania, 3) oddanych kart do g$osowania, 4) kart niewa!nych, 5) kart wa!nych, czyli liczb& osób, które wzi&$y udzia$ w g$osowaniu, 6) g$osów niewa!nych, z podaniem przyczyny ich niewa!no"ci, 7) g$osów wa!nie oddanych na ka!dego z kandydatów. § 2. W protokole wymienia si& ponadto liczb& otrzymanych i niewykorzystanych kart do g$osowania. § 3. W przypadku wyborów, o których mowa w art. 488 § 3, w protokole wymienia si& ponadto liczb& g$osów wa!nie oddanych przeciwko wyborowi kandydata na wójta. § 4. W protokole podaje si& czas rozpocz&cia i zako'czenia g$osowania oraz omawia zarz#dzenia i wydane decyzje, jak równie! inne istotne okoliczno"ci zwi#zane z przebiegiem g$osowania. § 5. Protokó$ podpisuj# i ka!d# ze stron parafuj# wszystkie osoby wchodz#ce w sk$ad obwodowej komisji wyborczej obecne przy jego sporz#dzaniu. Protokó$ opatruje si& piecz&ci# komisji. § 6. M&!om zaufania przys$uguje prawo wniesienia do protoko$u uwag, z wymienieniem konkretnych zarzutów. § 7. Przepis § 6 stosuje si& odpowiednio do cz$onków obwodowej komisji wyborczej, z tym !e nie zwalnia ich to z obowi#zku podpisania protoko$u g$osowania w obwodzie.
Art. 496.

§ 1. Gminna komisja wyborcza, na podstawie otrzymanych od obwodowych komisji wyborczych protoko$ów g$osowania w obwodzie w wyborach na wójta, ustala wyniki g$osowania na poszczególnych kandydatów i wynik wyborów oraz sporz#dza, w trzech egzemplarzach, protokó$ wyników g$osowania i wyniku wyborów.
Art. 497.

118

§ 2.

§ 3. § 4.

W protokole wymienia si& liczby: 1) osób uprawnionych do g$osowania, 2) wyborców, którym wydano karty do g$osowania, 3) oddanych kart do g$osowania, 4) kart niewa!nych, 5) kart wa!nych, czyli liczb& osób, które wzi&$y udzia$ w g$osowaniu, 6) g$osów niewa!nych, z podaniem przyczyny ich niewa!no"ci, 7) g$osów wa!nie oddanych na ka!dego kandydata. Przy ustalaniu wyników g$osowania mog# by% obecni pe$nomocnicy. Przepisy art. 496 § 2-7 stosuje si& odpowiednio.

§ 1. W protokole, o którym mowa w art. 497, wymienia si& ponadto imi& (imiona) i nazwisko wybranego wójta. W protokole podaje si& tak!e przebieg losowania, o którym mowa w art. 481 § 3 i 9. § 2. W przypadku wyborów, o których mowa w art. 488 § 3, gminna komisja wyborcza stwierdza, czy kandydat otrzyma$ wymagan# dla wyboru liczb& wa!nie oddanych g$osów. § 3. W przypadku ustalenia przez gminn# komisj& wyborcz#, !e !aden z kandydatów nie otrzyma$ wymaganej wi&kszo"ci g$osów, w protokole stwierdza si& ten fakt i wskazuje si& dwóch kandydatów, którzy otrzymali kolejno najwi&ksze liczby wa!nie oddanych g$osów.
Art. 498. Art. 499.

Gminna komisja wyborcza wydaje wybranemu wójtowi za"wiadczenie o wyborze na wójta, którego wzór okre"la Pa'stwowa Komisja Wyborcza.

Rozdzia! 84
Kampania wyborcza i finansowanie wyborów § 1. Komitetom wyborczym, których kandydaci na wójta zostali zarejestrowani, przys$uguje w okresie od 15 dnia przed dniem wyborów do dnia zako'czenia kampanii wyborczej prawo do nieodp$atnego rozpowszechniania audycji wyborczych w programach regionalnych telewizji publicznej i publicznego radia na ich koszt. § 2. +#czny czas nieodp$atnego rozpowszechniania audycji wyborczych wynosi w ka!dym programie regionalnym telewizji publicznej 2 godziny i w ka!dym programie regionalnym publicznego radia 4 godziny. § 3. Podzia$ czasu antenowego pomi&dzy uprawnione komitety wyborcze jest dokonywany proporcjonalnie do liczby zarejestrowanych kandydatów na wójtów na obszarze emitowania audycji wyborczych. § 4. Czas audycji wyborczych komitetów wyborczych, o których mowa w § 1, mo!e by% $#czony w tym samym programie regionalnym, na wniosek pe$nomocnika komitetu wyborczego, z czasem audycji wyborczych przys$uguj#cym temu samemu komitetowi z tytu$u udzia$u w wyborach do organów stanowi#cych jednostek samorz#du terytorialnego. Wniosek w sprawie po$#czenia czasu audycji wyborczych sk$ada si& najpó(niej w 20 dniu przed dniem wyborów dyrektorowi oddzia$u Telewizji Polskiej lub prezesowi zarz#du spó$ki Polskiego Radia, w$a"ciwym dla programu regionalnego, w którym $#czne audycje wyborcze maj# by% rozpowszechniane. § 5. W wyborach przedterminowych $#czny czas nieodp$atnego rozpowszechniania audycji wyborczych w odpowiednich programach regionalnych wynosi 30 minut w telewizji publicznej i 60 minut w publicznym radiu. § 6. Czas, o którym mowa w § 5, w ka!dym programie regionalnym dzieli si& równo mi&dzy wszystkie uprawnione komitety wyborcze. § 7. Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji okre"la, w drodze rozporz#dzenia, po zasi&gni&ciu opinii Pa'stwowej Komisji Wyborczej, tryb post&powania w sprawach podzia$u
Art. 500.

119

czasu nieodp$atnego rozpowszechniania audycji wyborczych, sposób przygotowania i emisji tych audycji oraz sposób upowszechniania informacji o terminach emisji audycji wyborczych. § 1. Limity wydatków w przypadku komitetów wyborczych, które zarejestrowa$y kandydata na wójta, ulegaj# powi&kszeniu o kwot& ustalon# na zasadach okre"lonych w § 4. § 2. Pe$nomocnik finansowy komitetu wyborczego, którego zarówno kandydat na wójta, jak te! lista kandydatów na radnych zosta$y zarejestrowane, sporz#dza $#czne sprawozdanie finansowe o (ród$ach pozyskanych funduszy oraz poniesionych wydatkach na cele wyborcze. § 3. Wzór $#cznego sprawozdania finansowego, o którym mowa w § 2, ustala minister w$a"ciwy do spraw finansów publicznych w drodze rozporz#dzenia, o którym mowa w art. 105. § 4. Limit wydatków zwi#zanych z prowadzeniem kampanii wyborczej kandydata na wójta w gminach do 500.000 mieszka'ców ustala si& mno!#c liczb& mieszka'ców danej gminy przez kwot& 60 groszy, a w gminach powy!ej 500.000 mieszka'ców mno!#c pierwsze 500.000 mieszka'ców przez kwot& 60 groszy, a nadwy!k& ponad 500.000 mieszka'ców przez kwot& 30 groszy. § 5. Komisarz wyborczy w terminie 7 dni od dnia og$oszenia rozporz#dzenia o zarz#dzeniu wyborów podaje do wiadomo"ci publicznej, w formie komunikatu w dzienniku o zasi&gu wojewódzkim, liczb& mieszka'ców w poszczególnych gminach wed$ug stanu na koniec roku poprzedzaj#cego rok, w którym wybory s# przeprowadzane.
Art. 501.

Rozdzia! 85
Wyga&ni$cie mandatu wójta § 1. Wyga"ni&cie mandatu wójta nast&puje wskutek: 1) odmowy z$o!enia "lubowania, 2) pisemnego zrzeczenia si& mandatu, 3) utraty prawa wybieralno"ci lub braku tego prawa w dniu wyborów, 4) naruszenia ustawowych zakazów $#czenia funkcji wójta z wykonywaniem funkcji lub prowadzenia dzia$alno"ci gospodarczej, okre"lonych w odr&bnych przepisach, 5) orzeczenia trwa$ej niezdolno"ci do pracy w trybie okre"lonym w przepisach o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpiecze' Spo$ecznych, 6) "mierci, 7) odwo$ania w drodze referendum, 8) odwo$ania wójta w trybie art. 96 ust. 2 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorz#dzie gminnym (Dz. U. z 2001 r. Nr 142 z pó('. zm.), 9) zmian w podziale terytorialnym, o których mowa w art. 197 ust. 1 pkt 4 ustawy, o której mowa w pkt 8. § 2. Wyga"ni&cie mandatu w przypadkach okre"lonych w § 1 pkt 1-6 stwierdza rada gminy, w drodze uchwa$y, najpó(niej po up$ywie miesi#ca od dnia wyst#pienia przes$anek wyga"ni&cia mandatu. Przed podj&ciem uchwa$y o wyga"ni&ciu mandatu z przyczyn, o których mowa w § 1 pkt 1-4, nale!y umo!liwi% wójtowi z$o!enie wyja"nie'. § 3. Uchwa$& o wyga"ni&ciu mandatu wójta w przypadkach, o których mowa w § 1 pkt 1-6, przewodnicz#cy rady gminy niezw$ocznie przesy$a wojewodzie i komisarzowi wyborczemu. § 4. Je!eli wójt przed dniem wyboru wykonywa$ funkcj& lub prowadzi$ dzia$alno"% gospodarcz#, o których mowa w § 1 pkt 4, obowi#zany jest do zrzeczenia si& funkcji lub zaprzestania prowadzenia dzia$alno"ci gospodarczej w ci#gu 3 miesi&cy od dnia z$o!enia "lubowania. § 5. W przypadku niezrzeczenia si& funkcji lub niezaprzestania prowadzenia dzia$alno"ci gospodarczej przez wójta w terminie, o którym mowa w § 4, rada gminy stwierdza
Art. 502.

120

wyga"ni&cie mandatu wójta, w drodze uchwa$y, najpó(niej po up$ywie miesi#ca od up$ywu tego terminu.
Art. 503. § 1. Od uchwa$y rady gminy o wyga"ni&ciu mandatu wójta z przyczyny, o której mowa w art. 502 § 1 pkt 1, 3 i 4, zainteresowanemu s$u!y skarga do s#du administracyjnego w terminie 7 dni od dnia jej dor&czenia. § 2. S#d administracyjny rozpatruje skarg& w terminie 14 dni od dnia jej wniesienia. Skarg& kasacyjn# wnosi si& w terminie 14 dni. § 3. Wyga"ni&cie mandatu wójta nast&puje z dniem wydania przez s#d orzeczenia oddalaj#cego skarg&.

DZIA% XII PRZEPISY KARNE
§ 1. Kto, w zwi#zku z wyborami, o których mowa w art. 1 prowadzi agitacj& wyborcz#: 1) w siedzibach urz&dów administracji rz#dowej lub administracji samorz#du terytorialnego b#d( s#dów, 2) na terenie zak$adów pracy w sposób i w formach zak$ócaj#cych ich normalne funkcjonowanie, 3) na terenie jednostek wojskowych i innych jednostek organizacyjnych podleg$ych Ministrowi Obrony Narodowej lub oddzia$ów obrony cywilnej b#d( skoszarowanych jednostek podleg$ych ministrowi w$a"ciwemu do spraw wewn&trznych, 4) w lokalu wyborczym lub na terenie budynku, w którym lokal si& znajduje – podlega karze grzywny. § 2. Tej samej karze podlega, kto prowadzi agitacj& wyborcz# na terenie szkó$ podstawowych lub gimnazjów wobec uczniów nieposiadaj#cych prawa wybierania.
Art. 504.

§ 1. Kto, w zwi#zku z wyborami, o których mowa w art. 1: 1) umieszcza plakaty i has$a wyborcze na "cianach budynków, ogrodzeniach, latarniach, urz#dzeniach energetycznych, telekomunikacyjnych i innych bez zgody w$a"ciciela lub zarz#dcy nieruchomo"ci, 2) przy ustawianiu w$asnych urz#dze' og$oszeniowych w celu prowadzenia kampanii wyborczej narusza obowi#zuj#ce przepisy porz#dkowe, 3) umieszcza plakaty i has$a wyborcze w taki sposób, !e nie mo!na ich usun#% bez powodowania szkód – podlega karze grzywny. § 2. Tej samej karze podlega: 1) pe$nomocnik wyborczy komitetu wyborczego, który w terminie 30 dni po dniu wyborów nie usunie plakatów i hase$ wyborczych oraz urz#dze' og$oszeniowych ustawionych w celu prowadzenia kampanii, 2) osoba b&d#ca redaktorem w rozumieniu prawa prasowego, która dopuszcza do niewykonania obowi#zku umieszczenia w informacjach, komunikatach, apelach i has$ach wyborczych, og$aszanych w prasie drukowanej lub w telewizji b#d( radiu na koszt komitetów wyborczych, partii politycznej lub organizacji popieraj#cych kandydatów, a tak!e na koszt samych kandydatów, wskazania przez kogo s# op$acane i od kogo pochodz#.
Art. 505. Art. 506.

Kto, w zwi#zku z wyborami, o których mowa w art. 1, nie umieszcza w materia$ach wyborczych oznaczenia od kogo pochodz# – podlega karze grzywny.

121

§ 1. Kto, w zwi#zku z wyborami, o których mowa w art. 1, zbiera podpisy osób popieraj#cych zg$oszenie listy lub kandydata, stosuj#c gro(b&, podst&p lub jak#kolwiek inn# form& nacisków zmierzaj#cych do uzyskania podpisów – podlega grzywnie od 1.000 do 10.000 z$otych. § 2. Tej samej karze podlega, kto zbiera podpisy osób popieraj#cych zg$oszenie listy lub kandydata na terenie jednostek wojskowych lub innych jednostek organizacyjnych podleg$ych Ministrowi Obrony Narodowej albo oddzia$ów obrony cywilnej lub skoszarowanych jednostek podleg$ych ministrowi w$a"ciwemu do spraw wewn&trznych. § 3. Kto udziela wynagrodzenia pieni&!nego w zamian za zbieranie lub z$o!enie podpisu pod zg$oszeniem listy lub kandydata – podlega grzywnie od 10.000 do 50.000 z$otych.
Art. 507.

Kto, w zwi#zku z wyborami, o których mowa w art. 1, w okresie od zako'czenia kampanii wyborczej a! do zako'czenia g$osowania, zwo$uje zgromadzenia, organizuje pochody lub manifestacje, wyg$asza przemówienia, rozdaje ulotki lub w jakikolwiek inny sposób prowadzi agitacj& na rzecz kandydatów – podlega karze grzywny.
Art. 508. Art. 509.

Kto, w zwi#zku z wyborami, o których mowa w art. 1, bez uprzedniej zgody pe$nomocnika wyborczego komitetu wyborczego prowadzi agitacj& wyborcz# polegaj#c# na organizowaniu wieców wyborczych kandydata lub kandydatów, rozpowszechnianiu programów wyborczych kandydata lub kandydatów, albo komitetów wyborczych, lub ich materia$ów propagandowych o charakterze reklamy rozpowszechnianej dla celów kampanii wyborczej za pomoc# "rodków masowego przekazu, plakatów, broszur lub ulotek o masowym nak$adzie, lub za po"rednictwem infolinii o bezp$atnym dost&pie – podlega karze grzywny albo aresztu.

Kto, w zwi#zku z wyborami, o których mowa w art. 1, w okresie od zako'czenia kampanii wyborczej a! do zako'czenia g$osowania, podaje do wiadomo"ci publicznej wyniki przedwyborczych bada' (sonda!y) opinii publicznej dotycz#cych przewidywanych zachowa' wyborczych lub przewidywanych wyników wyborów, lub wyniki sonda!y wyborczych przeprowadzanych w dniu g$osowania – podlega grzywnie od 500.000 do 1.000.000 z$otych.
Art. 510. Art. 511.

Kto, w zwi#zku z wyborami, o których mowa w art. 1, prowadz#c agitacj& wyborcz# na rzecz komitetów wyborczych lub kandydata albo kandydatów organizuje podczas kampanii wyborczej loterie fantowe lub innego rodzaju gry losowe albo konkursy – podlega grzywnie od 5.000 do 50.000 z$otych.

Kto, w zwi#zku z wyborami, o których mowa w art. 1, podaje lub dostarcza, w ramach prowadzonej kampanii wyborczej, napoje alkoholowe nieodp$atnie lub po cenach sprzeda!y netto mo!liwych do uzyskania, nie wy!szych od cen nabycia lub kosztów wytworzenia – podlega grzywnie od 5.000 do 50.000 z$otych.
Art. 512. Art. 513.

Kto, w zwi#zku z wyborami, o których mowa w art. 1, przekazuje "rodki finansowe lub warto"ci niepieni&!ne jednego komitetu na rzecz innego komitetu wyborczego – podlega karze grzywny od 1.000 do 10.000 z$otych.

Art. 514.

Kto, w zwi#zku z wyborami, o których mowa w art. 1, organizuje zbiórki publiczne na cele kampanii wyborczej – podlega grzywnie od 1.000 do 100.000 z$otych.

122

§ 1. Pe$nomocnik finansowy komitetu wyborczego, który w zwi#zku z wyborami, o których mowa w art. 1, nie dope$nia obowi#zku gromadzenia "rodków finansowych na rachunku bankowym – podlega karze grzywny. § 2. Tej samej karze podlega, kto nie wprowadza zastrze!enia do umowy rachunku bankowego zawartej przez niego w imieniu komitetu wyborczego o wymaganym ustaw# sposobie dokonywania wp$at na rzecz komitetu wyborczego oraz dopuszczalnym (ródle pozyskiwania "rodków finansowych przez komitet wyborczy, a tak!e o dopuszczalnym terminie dokonywania wp$at.
Art. 515.

Kto, w zwi#zku z wyborami, o których mowa w art. 1: 1) pozyskuje "rodki finansowe lub warto"ci niepieni&!ne na rzecz komitetu wyborczego lub wydatkuje "rodki finansowe komitetu wyborczego na cele inne ni! zwi#zane z wyborami, 2) pozyskuje "rodki finansowe lub warto"ci niepieni&!ne na rzecz komitetu wyborczego lub wydatkuje "rodki finansowe komitetu wyborczego przed dniem, od którego zezwala na to ustawa, 3) pozyskuje "rodki finansowe lub warto"ci niepieni&!ne na rzecz komitetu wyborczego po dniu wyborów, 4) wydatkuje "rodki finansowe komitetu wyborczego po dniu z$o!enia sprawozdania finansowego, 5) wydatkuje "rodki finansowe komitetu wyborczego z naruszeniem limitów wydatków okre"lonych dla komitetów wyborczych, 6) przekazuje komitetowi wyborczemu organizacji albo komitetowi wyborczemu wyborców lub przejmuje w imieniu tych komitetów "rodki finansowe inne ni! od osób fizycznych albo, je!eli przepisy kodeksu na to zezwalaj#, z funduszy wyborczych partii politycznych lub warto"ci niepieni&!ne pochodz#ce z innych (róde$ ni! od osób fizycznych, 7) dokonuje wp$at na jeden koalicyjny komitet wyborczy lub komitet wyborczy wyborców w wysoko"ci przekraczaj#cej limit okre"lony w art. 109 § 2 lub 3 – podlega grzywnie od 1.000 do 100.000 z$otych.
Art. 516.

Kto, w zwi#zku z wyborami, o których mowa w art. 1, po uzyskaniu informacji, z jakich (róde$ pochodz#, przyjmuje i przeznacza na kampani& wyborcz# "rodki finansowe lub warto"ci niepieni&!ne pochodz#ce: 1) od osób fizycznych niemaj#cych miejsca zamieszkania na terenie Rzeczypospolitej Polskiej, 2) od cudzoziemców maj#cych miejsce zamieszkania na terenie Rzeczypospolitej Polskiej, 3) z innego (ród$a ni! z funduszu wyborczego partii politycznej tworz#cej komitet wyborczy partii politycznej lub z funduszów wyborczych partii politycznych tworz#cych koalicyjny komitet wyborczy partii politycznych – podlega grzywnie od 1.000 do 100.000 z$otych.
Art. 517.

Kto, w zwi#zku z wyborami, o których mowa w art. 1, przekazuje komitetowi wyborczemu lub przyjmuje w jego imieniu warto"ci niepieni&!ne inne ni! nieodp$atne us$ugi polegaj#ce na rozpowszechnianiu plakatów i ulotek wyborczych przez osoby fizyczne - podlega grzywnie od 1.000 do 100.000 z$otych.
Art. 518.

§ 1. Pe$nomocnik finansowy komitetu wyborczego, który w zwi#zku z wyborami wójta, burmistrza albo prezydenta miasta nie dope$nia w terminie obowi#zku przekazania przez komitet wyborczy na rzecz organizacji po!ytku publicznego osi#gni&tej przez komitet wyborczy nadwy!ki pozyskanych "rodków finansowych nad poniesionymi wydatkami
Art. 519.

123

– podlega grzywnie, karze ograniczenia wolno"ci albo pozbawienia wolno"ci do lat 2. § 2. Tej samej karze podlega, kto nie dopuszcza do wykonania lub utrudnia dope$nienie obowi#zku przekazania przez komitet wyborczy na rzecz organizacji po!ytku publicznego nadwy!ki pozyskanych "rodków finansowych nad poniesionymi wydatkami, o którym mowa w § 1. § 3. Je!eli osoba, o której mowa w § 2, dzia$a nieumy"lnie - podlega grzywnie. § 1. Pe$nomocnik finansowy komitetu wyborczego, który w zwi#zku z wyborami, o których mowa w art. 1, nie dope$nia obowi#zku sporz#dzenia i przed$o!enia w terminie komisarzowi wyborczemu albo Pa'stwowej Komisji Wyborczej sprawozdania finansowego o (ród$ach pozyskania funduszy oraz poniesionych wydatkach na cele wyborcze albo podaje w tym sprawozdaniu nieprawdziwe dane – podlega grzywnie, karze ograniczenia wolno"ci albo pozbawienia wolno"ci do lat 2. § 2. Tej samej karze podlega, kto nie dopuszcza do wykonania lub utrudnia dope$nienie obowi#zku sporz#dzenia i przed$o!enia komisarzowi wyborczemu albo Pa'stwowej Komisji Wyborczej sprawozdania finansowego, o którym mowa w § 1. § 3. Je!eli osoba, o której mowa w § 2, dzia$a nieumy"lnie - podlega grzywnie.
Art. 520. Art. 521.

§ 1. Kto, w zwi#zku z wyborami, o których mowa w art. 1, nie dopuszcza do wykonywania lub utrudnia dope$nienie przez bieg$ego rewidenta obowi#zków przy sporz#dzaniu opinii lub raportu dotycz#cego sprawozdania finansowego – podlega grzywnie, karze ograniczenia wolno"ci albo pozbawienia wolno"ci do lat 2. § 2. Je!eli osoba, o której mowa w § 1, dzia$a nieumy"lnie - podlega grzywnie.

Art. 522. Wyborca, który wi&cej ni! jeden raz uczestniczy$ w g$osowaniu w tych samych wyborach - podlega karze grzywny. Art. 523. § 1. W przypadku skazania za wykroczenie okre"lone w art. 505 § 1 s#d orzeka przepadek przedmiotów, które s$u!y$y lub by$y przeznaczone do pope$nienia wykroczenia, lub nawi#zk& w wysoko"ci do 1.500 z$otych. § 2. W przypadku skazania za wykroczenia lub przest&pstwa okre"lone w art. 511, art. 514, art. 516, art. 517 oraz art. 519 § 1 s#d orzeka przepadek przedmiotów stanowi#cych przedmiot wykroczenia lub przest&pstwa. § 3. Przepadek przedmiotów, o którym mowa w § 1 i 2, orzeka si&, chocia!by przedmioty te nie by$y w$asno"ci# sprawcy. § 4. Je!eli orzeczenie przepadku przedmiotów, o których mowa w § 2, nie jest mo!liwe, s#d orzeka obowi#zek uiszczenia kwoty pieni&!nej stanowi#cej ich równowarto"%. Art. 524.

Kto dokonuje wydatków na kampani& wyborcz# prowadzon# w formach i na zasadach w$a"ciwych dla reklamy w wysoko"ci przekraczaj#cej limit okre"lony w art. 111 podlega grzywnie. Do post&powania w sprawach, o których mowa w art. 504-506, art. 508, art. 509, art. 512, art. 514 i art. 522, stosuje si& przepisy o post&powaniu w sprawach o wykroczenia.

Art. 525.

DZIA% XIII PRZEPISY DOSTOSOWUJ)CE, PRZEJ*CIOWE I KO+COWE
Art. 526.

Wybory zarz#dzone przed dniem wej"cia w !ycie Kodeksu przeprowadza si& na podstawie przepisów dotychczasowych.

124

Organy wyborcze powo$ane przed dniem wej"cia w !ycie Kodeksu staj# si&, odpowiednio, organami wyborczymi w rozumieniu przepisów Kodeksu. Art. 528. W ustawie z dnia 15 marca 2002r. o ustroju miasta sto$ecznego Warszawy (Dz.U. 41, poz. 361 z pó(n. zm.)2 art. 7 ust. 2 otrzymuje brzmienie: „2. Do wyborów do rady dzielnicy stosuje si& odpowiednio przepisy ustawy z dnia 2009r. Kodeks Wyborczy (Dz.U. Nr , poz. ) dotycz#ce wyboru radnych do rady gminy licz#cej wi&cej ni! 40 000 mieszka'ców, z tym !e komitetom wyborczym zg$aszaj#cym kandydatów do rady dzielnicy nie przys$uguje prawo do bezp$atnego rozpowszechniania audycji wyborczych w publicznym radiu i publicznej telewizji z tytu$u tego zg$oszenia.”. Art. 529. Z dniem wej"cia w !ycie Kodeksu trac# moc: 1) ustawa z dnia 27 wrze"nia 1990r. o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2000r. Nr 47, poz. 544 z pó(n. zm.)3, 2) ustawa z dnia 16 lipca 1998r. Ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw (Dz.U. z 2003r. Nr 159, poz. 1547 z pó(n. zm.)4, 3) ustawa z dnia 12 kwietnia 2001r. Ordynacja wyborcza do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2007r. Nr 190, poz. 1360), 4) ustawa z dnia 20 czerwca 2002r. o bezpo"rednim wyborze wójta, burmistrza i prezydenta miasta (Dz.U. Nr 113, poz. 984 z pó(n. zm.)5, 5) ustawa z dnia 23 stycznia 2004r. Ordynacja wyborcza do Parlamentu Europejskiego (Dz.U. Nr 25, poz. 219 z pó(n. zm.)6. Art. 530. Ustawa wchodzi w !ycie w dniu 1 stycznia 2009r.
Art. 527.

Zmiany ustawy zosta$y opublikowane w Dz.U. z 2002r. Nr 127, poz. 1087, z 2006r. Nr 249, poz. 1826 i 1828. Zmiany ustawy zosta$y opublikowane w Dz.U z 2002r. Nr 113, poz. 984, Nr 153, poz. 1271, z 2003r. Nr 57, poz. 507, Nr 130, poz. 1188, z 2004r. Nr 25, poz. 219, z 2005r. Nr 160, poz. 1346, z 2007r. Nr 112, poz. 766, Nr 218, poz. 1592. 4 Zmiany ustawy zosta$y opublikowane w Dz.U. z 2004r. Nr 25, poz. 219, Nr 102, poz. 1055, Nr 167, poz. 1760, z 2005r. Nr 175, poz. 1457, z 2006r. Nr 17, poz. 128, Nr 34, poz. 242, Nr 146, poz. 1055, Nr 159, poz. 1127, Nr 218, poz. 1592, z 2007r. Nr 48, poz. 327, Nr 112, poz. 766. 5 Zmiany ustawy zosta$y opublikowane w Dz.U. z 2002r. Nr 127, poz. 1089, Nr 214, poz. 1806, z 2004r. Nr 102, poz. 1055, z 2005r. Nr 175, poz. 1457, z 2006r. Nr 218, poz. 1592, z 2007r. Nr 25, poz. 162, Nr 48, poz. 327. 6 Zmiany ustawy zosta$y opublikowane w Dz.U. z 2006r. Nr 218, poz. 1592, z 2007r. Nr 25, poz. 162, Nr 112, poz. 766.
3

2

125

ZA%)CZNIKI
ZA%)CZNIK Nr 1 WYKAZ OKR,GÓW WYBORCZYCH DO SEJMU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ OKR,G WYBORCZY NR 1 - cz$&' województwa dolno&l(skiego obejmuj#ca obszary powiatów: boles$awiecki, g$ogowski, jaworski, jeleniogórski, kamiennogórski, legnicki, luba'ski, lubi'ski, lwówecki, polkowicki, zgorzelecki, z$otoryjski oraz miast na prawach powiatu: Jelenia Góra, Legnica. Liczba pos$ów wybieranych w okr&gu wyborczym wynosi 12. Siedziba Okr&gowej Komisji Wyborczej: LEGNICA. OKR,G WYBORCZY NR 2 - cz$&' województwa dolno&l(skiego obejmuj#ca obszary powiatów: dzier!oniowski, k$odzki, "widnicki, wa$brzyski, z#bkowicki. Liczba pos$ów wybieranych w okr&gu wyborczym wynosi 8. Siedziba Okr&gowej Komisji Wyborczej: WA+BRZYCH. OKR,G WYBORCZY NR 3 - cz$&' województwa dolno&l(skiego obejmuj#ca obszary powiatów: górowski, milicki, ole"nicki, o$awski, strzeli'ski, "redzki, trzebnicki, wo$owski, wroc$awski oraz miasta na prawach powiatu: Wroc$aw. Liczba pos$ów wybieranych w okr&gu wyborczym wynosi 14. Siedziba Okr&gowej Komisji Wyborczej: WROC+AW. OKR,G WYBORCZY NR 4 - cz$&' województwa kujawsko-pomorskiego obejmuj#ca obszary powiatów: bydgoski, inowroc$awski, mogile'ski, nakielski, s&pole'ski, "wiecki, tucholski, !ni'ski oraz miasta na prawach powiatu: Bydgoszcz. Liczba pos$ów wybieranych w okr&gu wyborczym wynosi 12. Siedziba Okr&gowej Komisji Wyborczej: BYDGOSZCZ. OKR,G WYBORCZY NR 5 - cz$&' województwa kujawsko-pomorskiego obejmuj#ca obszary powiatów: aleksandrowski, brodnicki, che$mi'ski, golubsko-dobrzy'ski, grudzi#dzki, lipnowski, radziejowski, rypi'ski, toru'ski, w#brzeski, w$oc$awski oraz miast na prawach powiatu: Grudzi#dz, Toru', W$oc$awek. Liczba pos$ów wybieranych w okr&gu wyborczym wynosi 13. Siedziba Okr&gowej Komisji Wyborczej: TORU,. OKR,G WYBORCZY NR 6 - cz$&' województwa lubelskiego obejmuj#ca obszary powiatów: janowski, kra"nicki, lubartowski, lubelski, $&czy'ski, $ukowski, opolski, pu$awski, rycki, "widnicki oraz miasta na prawach powiatu: Lublin. Liczba pos$ów wybieranych w okr&gu wyborczym wynosi 15.

126

Siedziba Okr&gowej Komisji Wyborczej: LUBLIN. OKR,G WYBORCZY NR 7 - cz$&' województwa lubelskiego obejmuj#ca obszary powiatów: bialski, bi$gorajski, che$mski, hrubieszowski, krasnostawski, parczewski, radzy'ski, tomaszowski, w$odawski, zamojski oraz miast na prawach powiatu: Bia$a Podlaska, Che$m, Zamo"%. Liczba pos$ów wybieranych w okr&gu wyborczym wynosi 12. Siedziba Okr&gowej Komisji Wyborczej: CHE+M. OKR,G WYBORCZY NR 8 - województwo lubuskie Liczba pos$ów wybieranych w okr&gu wyborczym wynosi 12. Siedziba Okr&gowej Komisji Wyborczej: ZIELONA GÓRA. OKR,G WYBORCZY NR 9 - cz$&' województwa !ódzkiego obejmuj#ca obszary powiatów: brzezi'ski, $ódzki wschodni oraz miasta na prawach powiatu: +ód(. Liczba pos$ów wybieranych w okr&gu wyborczym wynosi 10. Siedziba Okr&gowej Komisji Wyborczej: +ÓD-. OKR,G WYBORCZY NR 10 - cz$&' województwa !ódzkiego obejmuj#ca obszary powiatów: be$chatowski, opoczy'ski, piotrkowski, radomszcza'ski, rawski, skierniewicki, tomaszowski oraz miast na prawach powiatu: Piotrków Trybunalski, Skierniewice. Liczba pos$ów wybieranych w okr&gu wyborczym wynosi 9. Siedziba Okr&gowej Komisji Wyborczej: PIOTRKÓW TRYBUNALSKI. OKR,G WYBORCZY NR 11 - cz$&' województwa !ódzkiego obejmuj#ca obszary powiatów: kutnowski, $aski, $&czycki, $owicki, pabianicki, paj&cza'ski, podd&bicki, sieradzki, wielu'ski, wieruszowski, zdu'skowolski, zgierski. Liczba pos$ów wybieranych w okr&gu wyborczym wynosi 12. Siedziba Okr&gowej Komisji Wyborczej: SIERADZ. OKR,G WYBORCZY NR 12 - cz$&' województwa ma!opolskiego obejmuj#ca obszary powiatów: chrzanowski, my"lenicki, o"wi&cimski, suski, wadowicki. Liczba pos$ów wybieranych w okr&gu wyborczym wynosi 8. Siedziba Okr&gowej Komisji Wyborczej: KRAKÓW. OKR,G WYBORCZY NR 13 - cz$&' województwa ma!opolskiego obejmuj#ca obszary powiatów: krakowski, miechowski, olkuski oraz miasta na prawach powiatu: Kraków. Liczba pos$ów wybieranych w okr&gu wyborczym wynosi 13. Siedziba Okr&gowej Komisji Wyborczej: KRAKÓW. OKR,G WYBORCZY NR 14 - cz$&' województwa ma!opolskiego obejmuj#ca obszary powiatów:

127

gorlicki, limanowski, nowos#decki, nowotarski, tatrza'ski oraz miasta na prawach powiatu: Nowy S#cz. Liczba pos$ów wybieranych w okr&gu wyborczym wynosi 9. Siedziba Okr&gowej Komisji Wyborczej: NOWY S.CZ. OKR,G WYBORCZY NR 15 - cz$&' województwa ma!opolskiego obejmuj#ca obszary powiatów: boche'ski, brzeski, d#browski, proszowicki, tarnowski, wielicki oraz miasta na prawach powiatu: Tarnów. Liczba pos$ów wybieranych w okr&gu wyborczym wynosi 9. Siedziba Okr&gowej Komisji Wyborczej: TARNÓW. OKR,G WYBORCZY NR 16 - cz$&' województwa mazowieckiego obejmuj#ca obszary powiatów: ciechanowski, gostyni'ski, m$awski, p$ocki, p$o'ski, przasnyski, sierpecki, sochaczewski, !uromi'ski, !yrardowski oraz miasta na prawach powiatu: P$ock. Liczba pos$ów wybieranych w okr&gu wyborczym wynosi 10. Siedziba Okr&gowej Komisji Wyborczej: P+OCK. OKR,G WYBORCZY NR 17 - cz$&' województwa mazowieckiego obejmuj#ca obszary powiatów: bia$obrzeski, grójecki, kozienicki, lipski, przysuski, radomski, szyd$owiecki, zwole'ski oraz miasta na prawach powiatu: Radom. Liczba pos$ów wybieranych w okr&gu wyborczym wynosi 9. Siedziba Okr&gowej Komisji Wyborczej: RADOM. OKR,G WYBORCZY NR 18 - cz$&' województwa mazowieckiego obejmuj#ca obszary powiatów: garwoli'ski, $osicki, makowski, mi'ski, ostro$&cki, ostrowski, pu$tuski, siedlecki, soko$owski, w&growski, wyszkowski oraz miast na prawach powiatu: Ostro$&ka, Siedlce. Liczba pos$ów wybieranych w okr&gu wyborczym wynosi 12. Siedziba Okr&gowej Komisji Wyborczej: SIEDLCE. OKR,G WYBORCZY NR 19 - cz$&' województwa mazowieckiego obejmuj#ca obszar miasta na prawach powiatu: Warszawa. Liczba pos$ów wybieranych w okr&gu wyborczym wynosi 19. Siedziba Okr&gowej Komisji Wyborczej: WARSZAWA. OKR,G WYBORCZY NR 20 - cz$&' województwa mazowieckiego obejmuj#ca obszary powiatów: grodziski, legionowski, nowodworski, otwocki, piaseczy'ski, pruszkowski, warszawski zachodni, wo$omi'ski. Liczba pos$ów wybieranych w okr&gu wyborczym wynosi 11. Siedziba Okr&gowej Komisji Wyborczej: WARSZAWA. OKR,G WYBORCZY NR 21 - województwo opolskie

128

Liczba pos$ów wybieranych w okr&gu wyborczym wynosi 13. Siedziba Okr&gowej Komisji Wyborczej: OPOLE. OKR,G WYBORCZY NR 22 - cz$&' województwa podkarpackiego obejmuj#ca obszary powiatów: bieszczadzki, brzozowski, jaros$awski, jasielski, kro"nie'ski, leski, lubaczowski, przemyski, przeworski, sanocki oraz miast na prawach powiatu: Krosno, Przemy"l. Liczba pos$ów wybieranych w okr&gu wyborczym wynosi 11. Siedziba Okr&gowej Komisji Wyborczej: KROSNO. OKR,G WYBORCZY NR 23 - cz$&' województwa podkarpackiego obejmuj#ca obszary powiatów: d&bicki, kolbuszowski, le!ajski, $a'cucki, mielecki, ni!a'ski, ropczycko-s&dziszowski, rzeszowski, stalowowolski, strzy!owski, tarnobrzeski oraz miast na prawach powiatu: Rzeszów, Tarnobrzeg. Liczba pos$ów wybieranych w okr&gu wyborczym wynosi 15. Siedziba Okr&gowej Komisji Wyborczej: RZESZÓW. OKR,G WYBORCZY NR 24 - województwo podlaskie Liczba pos$ów wybieranych w okr&gu wyborczym wynosi 15. Siedziba Okr&gowej Komisji Wyborczej: BIA+YSTOK. OKR,G WYBORCZY NR 25 - cz$&' województwa pomorskiego obejmuj#ca obszary powiatów: gda'ski, kwidzy'ski, malborski, nowodworski, starogardzki, sztumski, tczewski oraz miast na prawach powiatu: Gda'sk, Sopot. Liczba pos$ów wybieranych w okr&gu wyborczym wynosi 12. Siedziba Okr&gowej Komisji Wyborczej: GDA,SK. OKR,G WYBORCZY NR 26 - cz$&' województwa pomorskiego obejmuj#ca obszary powiatów: bytowski, chojnicki, cz$uchowski, kartuski, ko"cierski, l&borski, pucki, s$upski, wejherowski oraz miast na prawach powiatu: Gdynia, S$upsk. Liczba pos$ów wybieranych w okr&gu wyborczym wynosi 14. Siedziba Okr&gowej Komisji Wyborczej: GDYNIA. OKR,G WYBORCZY NR 27 - cz$&' województwa &l(skiego obejmuj#ca obszary powiatów: bielski, cieszy'ski, pszczy'ski, !ywiecki oraz miasta na prawach powiatu: Bielsko-Bia$a. Liczba pos$ów wybieranych w okr&gu wyborczym wynosi 9. Siedziba Okr&gowej Komisji Wyborczej: BIELSKO-BIA+A. OKR,G WYBORCZY NR 28 - cz$&' województwa &l(skiego obejmuj#ca obszary powiatów: cz&stochowski, k$obucki, lubliniecki, myszkowski oraz miasta na prawach powiatu: Cz&stochowa.

129

Liczba pos$ów wybieranych w okr&gu wyborczym wynosi 7. Siedziba Okr&gowej Komisji Wyborczej: CZ/STOCHOWA. OKR,G WYBORCZY NR 29 - cz$&' województwa &l(skiego obejmuj#ca obszary powiatów: gliwicki, tarnogórski oraz miast na prawach powiatu: Bytom, Gliwice, Zabrze. Liczba pos$ów wybieranych w okr&gu wyborczym wynosi 10. Siedziba Okr&gowej Komisji Wyborczej: GLIWICE. OKR,G WYBORCZY NR 30 - cz$&' województwa &l(skiego obejmuj#ca obszary powiatów: miko$owski, raciborski, rybnicki, wodzis$awski oraz miast na prawach powiatu: Jastrz&bie-Zdrój, Rybnik, *ory. Liczba pos$ów wybieranych w okr&gu wyborczym wynosi 9. Siedziba Okr&gowej Komisji Wyborczej: RYBNIK. OKR,G WYBORCZY NR 31 - cz$&' województwa &l(skiego obejmuj#ca obszar powiatu: bieru'sko-l&dzi'ski oraz miast na prawach powiatu: Chorzów, Katowice, Mys$owice, Piekary )l#skie, Ruda )l#ska, Siemianowice )l#skie, )wi&toch$owice, Tychy. Liczba pos$ów wybieranych w okr&gu wyborczym wynosi 12. Siedziba Okr&gowej Komisji Wyborczej: KATOWICE. OKR,G WYBORCZY NR 32 - cz$&' województwa &l(skiego obejmuj#ca obszary powiatów: b&dzi'ski, zawiercia'ski oraz miast na prawach powiatu: D#browa Górnicza, Jaworzno, Sosnowiec. Liczba pos$ów wybieranych w okr&gu wyborczym wynosi 9. Siedziba Okr&gowej Komisji Wyborczej: SOSNOWIEC. OKR,G WYBORCZY NR 33 - województwo &wi$tokrzyskie Liczba pos$ów wybieranych w okr&gu wyborczym wynosi 16. Siedziba Okr&gowej Komisji Wyborczej: KIELCE. OKR,G WYBORCZY NR 34 - cz$&' województwa warmi#sko-mazurskiego obejmuj#ca obszary powiatów: bartoszycki, braniewski, dzia$dowski, elbl#ski, i$awski, lidzbarski, nowomiejski, ostródzki oraz miasta na prawach powiatu: Elbl#g. Liczba pos$ów wybieranych w okr&gu wyborczym wynosi 8. Siedziba Okr&gowej Komisji Wyborczej: ELBL.G. OKR,G WYBORCZY NR 35 - cz$&' województwa warmi#sko-mazurskiego obejmuj#ca obszary powiatów: e$cki, gi!ycki, go$dapski, k&trzy'ski, mr#gowski, nidzicki, olecki, olszty'ski, piski, szczycie'ski, w&gorzewski oraz miasta na prawach powiatu: Olsztyn. Liczba pos$ów wybieranych w okr&gu wyborczym wynosi 10.

130

Siedziba Okr&gowej Komisji Wyborczej: OLSZTYN. OKR,G WYBORCZY NR 36 - cz$&' województwa wielkopolskiego obejmuj#ca obszary powiatów: gosty'ski, jaroci'ski, kaliski, k&pi'ski, ko"cia'ski, krotoszy'ski, leszczy'ski, ostrowski, ostrzeszowski, pleszewski, rawicki oraz miast na prawach powiatu: Kalisz, Leszno. Liczba pos$ów wybieranych w okr&gu wyborczym wynosi 12. Siedziba Okr&gowej Komisji Wyborczej: KALISZ. OKR,G WYBORCZY NR 37 - cz$&' województwa wielkopolskiego obejmuj#ca obszary powiatów: gnie(nie'ski, kolski, koni'ski, s$upecki, "redzki, "remski, turecki, wrzesi'ski oraz miasta na prawach powiatu: Konin. Liczba pos$ów wybieranych w okr&gu wyborczym wynosi 9. Siedziba Okr&gowej Komisji Wyborczej: KONIN. OKR,G WYBORCZY NR 38 - cz$&' województwa wielkopolskiego obejmuj#ca obszary powiatów: chodzieski, czarnkowsko-trzcianecki, grodziski, mi&dzychodzki, nowotomyski, obornicki, pilski, szamotulski, w#growiecki, wolszty'ski, z$otowski. Liczba pos$ów wybieranych w okr&gu wyborczym wynosi 9. Siedziba Okr&gowej Komisji Wyborczej: PI+A. OKR,G WYBORCZY NR 39 - cz$&' województwa wielkopolskiego obejmuj#ca obszar powiatu: pozna'ski oraz miasta na prawach powiatu: Pozna'. Liczba pos$ów wybieranych w okr&gu wyborczym wynosi 10. Siedziba Okr&gowej Komisji Wyborczej: POZNA,. OKR,G WYBORCZY NR 40 - cz$&' województwa zachodniopomorskiego obejmuj#ca obszary powiatów: bia$ogardzki, choszcze'ski, drawski, ko$obrzeski, koszali'ski, s$awie'ski, szczecinecki, "widwi'ski, wa$ecki oraz miasta na prawach powiatu: Koszalin. Liczba pos$ów wybieranych w okr&gu wyborczym wynosi 8. Siedziba Okr&gowej Komisji Wyborczej: KOSZALIN. OKR,G WYBORCZY NR 41 - cz$&' województwa zachodniopomorskiego obejmuj#ca obszary powiatów: goleniowski, gryficki, gryfi'ski, kamie'ski, $obeski, my"liborski, policki, pyrzycki, stargardzki oraz miast na prawach powiatu: Szczecin, )winouj"cie. Liczba pos$ów wybieranych w okr&gu wyborczym wynosi 13. Siedziba Okr&gowej Komisji Wyborczej: SZCZECIN.

131

ZA%)CZNIK NR 2 WYKAZ OKR,GÓW WYBORCZYCH DO SENATU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Województwo dolno&l(skie OKR,G WYBORCZY NR 1 - obejmuj#cy obszary powiatów: boles$awiecki, g$ogowski, jaworski, jeleniogórski, kamiennogórski, legnicki, luba'ski, lubi'ski, lwówecki, polkowicki, zgorzelecki, z$otoryjski oraz miast na prawach powiatu: Jelenia Góra, Legnica. Liczba senatorów wybieranych w okr&gu wyborczym wynosi 3. Siedziba Okr&gowej Komisji Wyborczej: LEGNICA. OKR,G WYBORCZY NR 2 - obejmuj#cy obszary powiatów: dzier!oniowski, k$odzki, "widnicki, wa$brzyski, z#bkowicki. Liczba senatorów wybieranych w okr&gu wyborczym wynosi 2. Siedziba Okr&gowej Komisji Wyborczej: WA+BRZYCH. OKR,G WYBORCZY NR 3 - obejmuj#cy obszary powiatów: górowski, milicki, ole"nicki, o$awski, strzeli'ski, "redzki, trzebnicki, wo$owski, wroc$awski oraz miasta na prawach powiatu: Wroc$aw. Liczba senatorów wybieranych w okr&gu wyborczym wynosi 3. Siedziba Okr&gowej Komisji Wyborczej: WROC+AW. Województwo kujawsko-pomorskie OKR,G WYBORCZY NR 4 - obejmuj#cy obszary powiatów: bydgoski, inowroc$awski, mogile'ski, nakielski, s&pole'ski, "wiecki, tucholski, !ni'ski oraz miasta na prawach powiatu: Bydgoszcz. Liczba senatorów wybieranych w okr&gu wyborczym wynosi 2. Siedziba Okr&gowej Komisji Wyborczej: BYDGOSZCZ. OKR,G WYBORCZY NR 5 - obejmuj#cy obszary powiatów: aleksandrowski, brodnicki, che$mi'ski, golubsko-dobrzy'ski, radziejowski, rypi'ski, toru'ski, w#brzeski, w$oc$awski oraz miast na prawach powiatu: Grudzi#dz, Toru', W$oc$awek. Liczba senatorów wybieranych w okr&gu wyborczym wynosi 3. Siedziba Okr&gowej Komisji Wyborczej: TORU,. Województwo lubelskie OKR,G WYBORCZY NR 6 - obejmuj#cy obszary powiatów: janowski, kra"nicki, lubartowski, lubelski, $&czy'ski, $ukowski, opolski, pu$awski, rycki, "widnicki oraz miasta na prawach powiatu: Lublin. Liczba senatorów wybieranych w okr&gu wyborczym wynosi 3. Siedziba Okr&gowej Komisji Wyborczej: LUBLIN. grudzi#dzki, lipnowski,

132

OKR,G WYBORCZY NR 7 - obejmuj#cy obszary powiatów: bialski, bi$gorajski, che$mski, hrubieszowski, krasnostawski, tomaszowski, w$odawski, zamojski oraz miast na prawach powiatu: Bia$a Podlaska, Che$m, Zamo"%. Liczba senatorów wybieranych w okr&gu wyborczym wynosi 3. Siedziba Okr&gowej Komisji Wyborczej: CHE+M. Województwo lubuskie OKR,G WYBORCZY NR 8 - obejmuj#cy obszar województwa. Liczba senatorów wybieranych w okr&gu wyborczym wynosi 3. Siedziba Okr&gowej Komisji Wyborczej: ZIELONA GÓRA. Województwo !ódzkie OKR,G WYBORCZY NR 9 - obejmuj#cy obszary powiatów: brzezi'ski, $ódzki wschodni oraz miasta na prawach powiatu: +ód(. Liczba senatorów wybieranych w okr&gu wyborczym wynosi 2. Siedziba Okr&gowej Komisji Wyborczej: +ÓD-.

parczewski,

radzy'ski,

OKR,G WYBORCZY NR 10 - obejmuj#cy obszary powiatów: be$chatowski, opoczy'ski, piotrkowski, radomszcza'ski, rawski, skierniewicki, tomaszowski oraz miast na prawach powiatu: Piotrków Trybunalski, Skierniewice. Liczba senatorów wybieranych w okr&gu wyborczym wynosi 2. Siedziba Okr&gowej Komisji Wyborczej: PIOTRKÓW TRYBUNALSKI. OKR,G WYBORCZY NR 11 - obejmuj#cy obszary powiatów: kutnowski, $aski, $&czycki, $owicki, pabianicki, paj&cza'ski, podd&bicki, sieradzki, wielu'ski, wieruszowski, zdu'skowolski, zgierski. Liczba senatorów wybieranych w okr&gu wyborczym wynosi 3. Siedziba Okr&gowej Komisji Wyborczej: SIERADZ. Województwo ma!opolskie OKR,G WYBORCZY NR 12 - obejmuj#cy obszary powiatów: chrzanowski, krakowski, miechowski, my"lenicki, olkuski, o"wi&cimski, suski, wadowicki oraz miasta na prawach powiatu: Kraków. Liczba senatorów wybieranych w okr&gu wyborczym wynosi 4. Siedziba Okr&gowej Komisji Wyborczej: KRAKÓW. OKR,G WYBORCZY NR 13 - obejmuj#cy obszary powiatów: gorlicki, limanowski, nowos#decki, nowotarski, tatrza'ski oraz miasta na prawach powiatu: Nowy S#cz. Liczba senatorów wybieranych w okr&gu wyborczym wynosi 2. Siedziba Okr&gowej Komisji Wyborczej: NOWY S.CZ. OKR,G WYBORCZY NR 14 - obejmuj#cy obszary powiatów:

133

boche'ski, brzeski, d#browski, proszowicki, tarnowski, wielicki oraz miasta na prawach powiatu: Tarnów. Liczba senatorów wybieranych w okr&gu wyborczym wynosi 2. Siedziba Okr&gowej Komisji Wyborczej: TARNÓW. Województwo mazowieckie OKR,G WYBORCZY NR 15 - obejmuj#cy obszary powiatów: ciechanowski, gostyni'ski, m$awski, p$ocki, p$o'ski, przasnyski, sierpecki, sochaczewski, !uromi'ski, !yrardowski oraz miasta na prawach powiatu: P$ock. Liczba senatorów wybieranych w okr&gu wyborczym wynosi 2. Siedziba Okr&gowej Komisji Wyborczej: P+OCK. OKR,G WYBORCZY NR 16 - obejmuj#cy obszary powiatów: bia$obrzeski, grójecki, kozienicki, lipski, przysuski, radomski, szyd$owiecki, zwole'ski oraz miasta na prawach powiatu: Radom. Liczba senatorów wybieranych w okr&gu wyborczym wynosi 2. Siedziba Okr&gowej Komisji Wyborczej: RADOM. OKR,G WYBORCZY NR 17 - obejmuj#cy obszary powiatów: garwoli'ski, $osicki, makowski, mi'ski, ostro$&cki, ostrowski, pu$tuski, siedlecki, soko$owski, w&growski, wyszkowski oraz miast na prawach powiatu: Ostro$&ka, Siedlce. Liczba senatorów wybieranych w okr&gu wyborczym wynosi 3. Siedziba Okr&gowej Komisji Wyborczej: SIEDLCE. OKR,G WYBORCZY NR 18 - obejmuj#cy obszar miasta na prawach powiatu: Warszawa. Liczba senatorów wybieranych w okr&gu wyborczym wynosi 4. Siedziba Okr&gowej Komisji Wyborczej: WARSZAWA. OKR,G WYBORCZY NR 19 - obejmuj#cy obszary powiatów: grodziski, legionowski, nowodworski, otwocki, piaseczy'ski, pruszkowski, warszawski zachodni, wo$omi'ski. Liczba senatorów wybieranych w okr&gu wyborczym wynosi 2. Siedziba Okr&gowej Komisji Wyborczej: WARSZAWA. Województwo opolskie OKR,G WYBORCZY NR 20 - obejmuj#cy obszar województwa. Liczba senatorów wybieranych w okr&gu wyborczym wynosi 3. Siedziba Okr&gowej Komisji Wyborczej: OPOLE. Województwo podkarpackie OKR,G WYBORCZY NR 21 - obejmuj#cy obszary powiatów: bieszczadzki, brzozowski, jaros$awski, jasielski, kro"nie'ski, leski, lubaczowski, przemyski, przeworski, sanocki oraz miast na prawach powiatu:

134

Krosno, Przemy"l. Liczba senatorów wybieranych w okr&gu wyborczym wynosi 2. Siedziba Okr&gowej Komisji Wyborczej: KROSNO. OKR,G WYBORCZY NR 22 - obejmuj#cy obszary powiatów: d&bicki, kolbuszowski, le!ajski, $a'cucki, mielecki, ni!a'ski, ropczycko-s&dziszowski, rzeszowski, stalowowolski, strzy!owski, tarnobrzeski oraz miast na prawach powiatu: Rzeszów, Tarnobrzeg. Liczba senatorów wybieranych w okr&gu wyborczym wynosi 3. Siedziba Okr&gowej Komisji Wyborczej: RZESZÓW. Województwo podlaskie OKR,G WYBORCZY NR 23 - obejmuj#cy obszar województwa. Liczba senatorów wybieranych w okr&gu wyborczym wynosi 3. Siedziba Okr&gowej Komisji Wyborczej: BIA+YSTOK. Województwo pomorskie OKR,G WYBORCZY NR 24 - obejmuj#cy obszary powiatów: gda'ski, kwidzy'ski, malborski, nowodworski, starogardzki, sztumski, tczewski oraz miast na prawach powiatu: Gda'sk, Sopot. Liczba senatorów wybieranych w okr&gu wyborczym wynosi 3. Siedziba Okr&gowej Komisji Wyborczej: GDA,SK. OKR,G WYBORCZY NR 25 - obejmuj#cy obszary powiatów: bytowski, chojnicki, cz$uchowski, kartuski, ko"cierski, l&borski, pucki, s$upski, wejherowski oraz miast na prawach powiatu: Gdynia, S$upsk. Liczba senatorów wybieranych w okr&gu wyborczym wynosi 3. Siedziba Okr&gowej Komisji Wyborczej: GDYNIA. Województwo &l(skie OKR,G WYBORCZY NR 26 - obejmuj#cy obszary powiatów: bielski, cieszy'ski, pszczy'ski, !ywiecki oraz miasta na prawach powiatu: Bielsko-Bia$a. Liczba senatorów wybieranych w okr&gu wyborczym wynosi 2. Siedziba Okr&gowej Komisji Wyborczej: BIELSKO-BIA+A. OKR,G WYBORCZY NR 27 - obejmuj#cy obszary powiatów: cz&stochowski, k$obucki, lubliniecki, myszkowski oraz miasta na prawach powiatu: Cz&stochowa. Liczba senatorów wybieranych w okr&gu wyborczym wynosi 2. Siedziba Okr&gowej Komisji Wyborczej: CZ/STOCHOWA. OKR,G WYBORCZY NR 28 - obejmuj#cy obszary powiatów: gliwicki, tarnogórski oraz miast na prawach powiatu: Bytom, Gliwice, Zabrze.

135

Liczba senatorów wybieranych w okr&gu wyborczym wynosi 2. Siedziba Okr&gowej Komisji Wyborczej: GLIWICE. OKR,G WYBORCZY NR 29 - obejmuj#cy obszary powiatów: miko$owski, raciborski, rybnicki, wodzis$awski oraz miast na prawach powiatu: Jastrz&bie-Zdrój, Rybnik, *ory. Liczba senatorów wybieranych w okr&gu wyborczym wynosi 2. Siedziba Okr&gowej Komisji Wyborczej: RYBNIK. OKR,G WYBORCZY NR 30 - obejmuj#cy obszar powiatu: bieru'sko-l&dzi'ski oraz miast na prawach powiatu: Chorzów, Katowice, Mys$owice, Piekary )l#skie, Ruda )l#ska, Siemianowice )l#skie, )wi&toch$owice, Tychy. Liczba senatorów wybieranych w okr&gu wyborczym wynosi 3. Siedziba Okr&gowej Komisji Wyborczej: KATOWICE. OKR,G WYBORCZY NR 31 - obejmuj#cy obszary powiatów: b&dzi'ski, zawiercia'ski oraz miast na prawach powiatu: D#browa Górnicza, Jaworzno, Sosnowiec. Liczba senatorów wybieranych w okr&gu wyborczym wynosi 2. Siedziba Okr&gowej Komisji Wyborczej: SOSNOWIEC. Województwo &wi$tokrzyskie OKR,G WYBORCZY NR 32 - obejmuj#cy obszar województwa. Liczba senatorów wybieranych w okr&gu wyborczym wynosi 3. Siedziba Okr&gowej Komisji Wyborczej: KIELCE. Województwo warmi#sko-mazurskie OKR,G WYBORCZY NR 33 - obejmuj#cy obszary powiatów: bartoszycki, braniewski, dzia$dowski, elbl#ski, i$awski, lidzbarski, nowomiejski, ostródzki oraz miasta na prawach powiatu: Elbl#g. Liczba senatorów wybieranych w okr&gu wyborczym wynosi 2. Siedziba Okr&gowej Komisji Wyborczej: ELBL.G. OKR,G WYBORCZY NR 34 - obejmuj#cy obszary powiatów: e$cki, gi!ycki, go$dapski, k&trzy'ski, mr#gowski, nidzicki, szczycie'ski, w&gorzewski oraz miasta na prawach powiatu: Olsztyn. Liczba senatorów wybieranych w okr&gu wyborczym wynosi 2. Siedziba Okr&gowej Komisji Wyborczej: OLSZTYN. Województwo wielkopolskie OKR,G WYBORCZY NR 35 - obejmuj#cy obszary powiatów: gosty'ski, jaroci'ski, kaliski, k&pi'ski, ko"cia'ski, krotoszy'ski, leszczy'ski, ostrowski, ostrzeszowski, pleszewski, rawicki oraz miast na prawach powiatu: olecki, olszty'ski, piski,

136

Kalisz, Leszno. Liczba senatorów wybieranych w okr&gu wyborczym wynosi 3. Siedziba Okr&gowej Komisji Wyborczej: KALISZ. OKR,G WYBORCZY NR 36 - obejmuj#cy obszary powiatów: gnie(nie'ski, kolski, koni'ski, s$upecki, "redzki, "remski, turecki, wrzesi'ski oraz miasta na prawach powiatu: Konin. Liczba senatorów wybieranych w okr&gu wyborczym wynosi 2. Siedziba Okr&gowej Komisji Wyborczej: KONIN. OKR,G WYBORCZY NR 37 - obejmuj#cy obszary powiatów: chodzieski, czarnkowsko-trzcianecki, grodziski, mi&dzychodzki, nowotomyski, obornicki, pilski, szamotulski, w#growiecki, wolszty'ski, z$otowski. Liczba senatorów wybieranych w okr&gu wyborczym wynosi 2. Siedziba Okr&gowej Komisji Wyborczej: PI+A. OKR,G WYBORCZY NR 38 - obejmuj#cy obszar powiatu: pozna'ski oraz miasta na prawach powiatu: Pozna'. Liczba senatorów wybieranych w okr&gu wyborczym wynosi 2. Siedziba Okr&gowej Komisji Wyborczej: POZNA,. Województwo zachodniopomorskie OKR,G WYBORCZY NR 39 - obejmuj#cy obszary powiatów: bia$ogardzki, choszcze'ski, drawski, ko$obrzeski, koszali'ski, s$awie'ski, szczecinecki, "widwi'ski, wa$ecki oraz miasta na prawach powiatu: Koszalin. Liczba senatorów wybieranych w okr&gu wyborczym wynosi 2. Siedziba Okr&gowej Komisji Wyborczej: KOSZALIN. OKR,G WYBORCZY NR 40 - obejmuj#cy obszary powiatów: goleniowski, gryficki, gryfi'ski, kamie'ski, $obeski, my"liborski, policki, pyrzycki, stargardzki oraz miast na prawach powiatu: Szczecin, )winouj"cie. Liczba senatorów wybieranych w okr&gu wyborczym wynosi 2. Siedziba Okr&gowej Komisji Wyborczej: SZCZECIN.

137

ZA%)CZNIK Nr 3 WYKAZ OKR,GÓW WYBORCZYCH W WYBORACH DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO Okr$g nr 1 obejmuje obszar województwa pomorskiego. Siedziba okr&gowej komisji wyborczej - Gda'sk. Okr$g nr 2 obejmuje obszar województwa kujawsko-pomorskiego. Siedziba okr&gowej komisji wyborczej - Bydgoszcz. Okr$g nr 3 obejmuje obszar województwa podlaskiego i województwa warmi'skomazurskiego. Siedziba okr&gowej komisji wyborczej - Olsztyn. Okr$g nr 4 obejmuje obszar cz&"ci województwa mazowieckiego: m. st. Warszawy oraz powiatów: grodziskiego, legionowskiego, nowodworskiego, otwockiego, piaseczy'skiego, pruszkowskiego, warszawskiego zachodniego i wo$omi'skiego. Siedziba okr&gowej komisji wyborczej - Warszawa. Okr$g nr 5 obejmuje obszar cz&"ci województwa mazowieckiego: powiatów ciechanowskiego, gostyni'skiego, m$awskiego, p$ockiego, p$o'skiego, przasnyskiego, sierpeckiego, sochaczewskiego, !uromi'skiego, !yrardowskiego, bia$obrzeskiego, grójeckiego, kozienickiego, lipskiego, przysuskiego, radomskiego, szyd$owieckiego, zwole'skiego, garwoli'skiego, $osickiego, makowskiego, mi'skiego, ostro$&ckiego, ostrowskiego, pu$tuskiego, siedleckiego, soko$owskiego, w&growskiego, wyszkowskiego oraz miast na prawach powiatu - P$ock, Radom, Ostro$&ka i Siedlce. Siedziba okr&gowej komisji wyborczej - Warszawa. Okr$g nr 6 obejmuje obszar województwa $ódzkiego. Siedziba okr&gowej komisji wyborczej - +ód(. Okr$g nr 7 obejmuje obszar województwa wielkopolskiego. Siedziba okr&gowej komisji wyborczej - Pozna'. Okr$g nr 8 obejmuje obszar województwa lubelskiego. Siedziba okr&gowej komisji wyborczej - Lublin. Okr$g nr 9 obejmuje obszar województwa podkarpackiego. Siedziba okr&gowej komisji wyborczej - Rzeszów. Okr$g nr 10 obejmuje obszar województwa ma$opolskiego i województwa "wi&tokrzyskiego. Siedziba okr&gowej komisji wyborczej - Kraków. Okr$g nr 11 obejmuje obszar województwa "l#skiego. Siedziba okr&gowej komisji wyborczej - Katowice. Okr$g nr 12 obejmuje obszar województwa dolno"l#skiego i województwa opolskiego. Siedziba okr&gowej komisji wyborczej - Wroc$aw. Okr$g nr 13 obejmuje obszar województwa lubuskiego i województwa zachodniopomorskiego. Siedziba okr&gowej komisji wyborczej - Gorzów Wielkopolski.

138

UZASADNIENIE Cel ustawy, obecny stan prawny Projekt ustawy – Kodeks wyborczy w zamierzeniu projektodawców ma na celu zebranie w jednym akcie normatywnym przepisów prawa reguluj#cych procedury wyborcze w Polsce. Przyj&cie takiego rozwi#zania, w przekonaniu wnioskodawców, u$atwi obywatelom dotarcie do tekstów norm prawnych dotycz#cych prawa wyborczego bez konieczno"ci poszukiwania wielu aktów prawnych (ustaw) oraz bez konieczno"ci wertowania wielu numerów Dziennika Ustaw. Jednocze"nie, a jest to z punktu widzenia kultury prawnej i politycznej bardzo wa!ne, fakt regulowania prawa wyborczego praktycznie w jednym akcie prawnym spowoduje ujednolicenie tych elementów procedur wyborczych, które z racji swej istoty s# wspólne dla wszystkich post&powa' wyborczych bez wzgl&du na to, który organ w$adzy publicznej jest wybierany. Dotyczy to przede wszystkim tych obszarów, które niekiedy nazywane s# logistyk# wyborcz#. W chwili obecnej procedury wyborcze regulowane s# w Rzeczypospolitej Polskiej w nast&puj#cych, podstawowych, aktach ustawowych: - ustawie z dnia 12 kwietnia 2001r. Ordynacja wyborcza do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej, - ustawie z dnia 27 wrze"nia 1990r. o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, - ustawie z dnia 16 lipca 1998r. Ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw, - ustawie z dnia 20 czerwca 2002r. o bezpo"rednim wyborze wójta, burmistrza i prezydenta miasta, - ustawie z dnia 23 stycznia 2004r. Ordynacja wyborcza do Parlamentu Europejskiego. Powy!ej wymienione ustawy zawieraj# w swej tre"ci wi&kszo"% przepisów prawa wyborczego konkretyzuj#cych przepisy Konstytucji RP (wprost art. 62, 96-101, 127-129, 169 Konstytucji). W przypadku ordynacji wyborczej do Parlamentu Europejskiego jej postanowienia wdra!aj# dyrektyw& Rady 93/109/WE z dnia 6 grudnia 1993r. Równie! ordynacja do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw wdra!a wprost postanowienia dyrektywy Rady 94/80/WE z dnia 19 grudnia 1994r. Zwyczajowo przyj&$o si& uznawa% ordynacj& wyborcz# do Sejmu i Senatu za podstawowy akt prawa wyborczego. Dlatego te! w tej ustawie znalaz$y si& przepisy reguluj#ce byt Pa'stwowej Komisji Wyborczej i Krajowego Biura Wyborczego oraz podstawowe ich

139

kompetencje. Jej przepisy sta$y si& punktem odniesienia dla regulacji ustawowych zawartych w innych ordynacjach i ustawach wyborczych. Ich postanowienia odwo$uj# si& cz&sto do regulacji zawartych w ordynacji wyborczej do Sejmu i Senatu. Pojedyncze przepisy prawa dotycz#ce wprost lub po"rednio wyborów do organów w$adzy publicznej znajduj# si& tak!e w innych aktach rangi ustawowej. Ordynacje wyborcze i ustawy o wyborze organów jednoosobowych uchwalane by$y w ró!nym okresie czasu cz&sto przejmuj#c wiele rozwi#za' z aktów normatywnych, które swymi postanowieniami uchyla$y. Dodatkowo by$y cz&sto zmieniane. Dlatego te! „obros$y” one wieloma poprawkami zmniejszaj#cymi czytelno"% tekstu; w praktyce trzeba by$o og$asza% teksty jednolite, cz&"ciej pos$ugiwa% si& tekstami ujednoliconymi. W efekcie system prawa wyborczego jaki ukszta$towa$ si& w Polsce by$ i jest w niektórych swych fragmentach niespójny. Podobne stany faktyczne regulowane s# odmiennie bez wyra(nego merytorycznego powodu. Ukszta$towana praktyka zmieniania tre"ci ustaw wyborczych tu! przed kolejnymi zbli!aj#cymi si& wyborami nie sprzyja$a i nie sprzyja realizacji jednej z podstawowych zasad konstytucyjnych – zasady stabilno"ci prawa. Praktyka ta sprzyja$a jednak powstawaniu ró!ni% w procedurach wyborczych dotycz#cych przede wszystkim przepisów okre"laj#cych zasady przeprowadzania i finansowania kampanii wyborczych przez kandydatów i komitety wyborcze oraz podmioty wobec nich zewn&trzne. Przepisy te do"% cz&sto formu$owane by$y w po"piechu st#d te! relatywnie cz&sta potrzeba wypowiadania si& o ich „konstytucyjno"ci” w orzeczeniach Trybuna$u Konstytucyjnego. W ocenie wnioskodawców stan ten trudno uzna% za zgodny z konstytucyjn# zasad# demokratycznego pa'stwa prawnego wyra!on# w art. 2 Konstytucji oraz w konstytucyjnych zasadach pochodnych. Negatywna ocena niestabilno"ci prawa wyborczego oraz niespójno"ci jego postanowie' by$a wielokrotnie wyra!ana zarówno w publicystyce jak i w wypowiedziach padaj#cych w czasie debat w Sejmie lub Senacie. Problem ten dostrzegany by$ od dawna. Ju! w latach dziewi&%dziesi#tych Prezydent uchwalenia Kodeksu RP wykona$ inicjatyw& ustawodawcz# zmierzaj#c# do W kadencji 1993-1997 pomimo opracowania Wyborczego.

sprawozdania podkomisji zawieraj#cego projekt kodeksu wobec up$ywaj#cej kadencji Sejmu uchwali% go nie zdo$ano. Potem do idei ujednolicenia przepisów prawa wyborczego w postaci aktu prawnego typu kodeksowego nie powrócono. W przekonaniu wnioskodawców do idei tej nale!y powróci% w$a"nie teraz. Pocz#tek kadencji Sejmu jest dobrym momentem dla rozpocz&cia prac nad ujednoliceniem prawa wyborczego poprzez uchwalenie jednej ustawy typu kodeksowego. Taka formu$a z racji okre"lonych w Regulaminie Sejmu utrudnie' w dokonywaniu zmian w tre"ci kodeksów pozwoli na

140

ograniczenie okazjonalnych zmian w tre"ci prawa wyborczego uchwalanych najcz&"ciej w przededniu kolejnych wyborów. Projektowane zmiany w obecnym stanie prawnym W projektowanej ustawie wnioskodawcy proponuj# uchwalenie Kodeksu Wyborczego. W jego tre"ci proponuj# unormowa% zasady przeprowadzania wyborów do Sejmu, Senatu, Parlamentu Europejskiego, wybory Prezydenta RP oraz wybory do organów stanowi#cych i wykonawczych samorz#du terytorialnego. Jednocze"nie proponuje si& zamieszczenie w Kodeksie przepisów okre"laj#cych organizacj& oraz zasady funkcjonowania organów wyborczych, administracji wyborczej a tak!e zasad finansowania wyborów z bud!etu pa'stwa. Poza kodeksem proponuje si& pozostawienie przepisu art. 7 ustawy z dnia 15 marca 2002r. o ustroju miasta sto$ecznego Warszawy dotycz#cego zasad wybierania radnych do rad dzielnic – obligatoryjnych jednostek pomocniczych na terenie m.st. Warszawy. Za tym rozwi#zaniem przemawia fakt ustawowych odr&bno"ci w ustroju stolicy Polski. Wnioskodawcy proponuj#, podobnie jak to ma miejsce obecnie, pozostawienie w Kodeksie Karnym grupy przepisów przewiduj#cych odpowiedzialno"% karn# za przest&pstwa przeciwko wyborom. Jednak w projektowanym Kodeksie wyborczym zamieszczone zosta$y przepisy okre"laj#ce odpowiedzialno"% typu karnego za naruszenie jego przepisów szczegó$owych. Zosta$y one zgrupowane w dziale XII. Rozwi#zanie to nie wprowadza nowych penalizowanych obszarów i stanowi powtórzenie rozwi#za' istniej#cych w uchylanych przez Kodeks ustawach wyborczych. Przedstawiony projekt Kodeksu Wyborczego stanowi kompilacj& dotychczasowych regulacji prawnych dotycz#cych prawa wyborczego. Wnioskodawcy uznali, !e projekt kodeksu, a nast&pnie Kodeks Wyborczy przyj&ty przez Wysok# Izb&, nie powinien dokonywa% prze$omowych zmian w tre"ci prawa wyborczego. Za$o!eniem podstawowym przyj&tym przez wnioskodawców by$o przekonanie, !e

proponowana ustawa musi by% zgodna z aktualnym modelem konstytucyjnym. Tym samym wykluczyli oni dokonanie, w zwi#zku z uchwalaniem Kodeksu Wyborczego, zmian w przepisach Konstytucji RP. Dodatkowo projektodawcy wzi&li pod uwag& nast&puj#ce argumenty przemawiaj#ce za ograniczeniem g$&boko"ci zmian w prawie wyborczym. Po pierwsze, istniej#ce obecnie rozwi#zania prawne w swym zarysie modelowym by$y w wi&kszo"ci przypadków wynikiem kompromisów politycznych. Ich skuteczno"% weryfikowa$y kolejne kampanie wyborcze. Radykalne wi&c odej"cie od istniej#cych rozwi#za' zwi#zanych z procedurami wyborczymi w

141

ocenie wnioskodawców nie wydaje si& zasadne. Po drugie radykalna reforma niektórych instytucji prawa wyborczego (np. poprzez elektronizacj& aktu g$osowania) wymaga$aby znacznych nak$adów finansowych. W ocenie wnioskodawców wobec istotnych potrzeb i oczekiwa' spo$ecznych oraz gospodarczych zwi#zanych z podwy!szaniem standardu !ycia przede wszystkim najubo!szych warstw spo$ecze'stwa, nie jest mo!liwe w chwili obecnej przeznaczenie licz#cych si& "rodków bud!etowych na sfinansowanie nowych urz#dze' technicznych i ich oprogramowania niezb&dnych do modyfikacji procedur wyborczych. Do najistotniejszych zmian w stosunku do stanu obecnego proponowanych w projektowanym Kodeksie Wyborczym zaliczy% nale!y: Proponuje si&, by organ zarz#dzaj#cy wybory mia$ mo!liwo"% wyboru, czy g$osowanie b&dzie odbywa$o si& jednego dnia czy w ci#gu dwóch dni. W przypadku wyboru wersji g$osowania w ci#gu dwóch dni jeden z nich musi przypada% na dzie' wolny od pracy. Drugi dzie' mo!e by% dniem go poprzedzaj#cym lub nast&puj#cym po nim. W ocenie wnioskodawców takie rozwi#zanie u$atwi udzia$ w wyborach tym wyborcom, którzy w dni wolne od pracy zmieniaj# miejsce swojego pobytu (nie zawsze przepisy przewiduj# mo!liwo"% otrzymania za"wiadczenia o prawie do g$osowania). Wnioskodawcy w przedk$adanym projekcie ustawy przewiduj# rezygnacj& z wprowadzonego do przepisów prawa wyborczego w wyborach do organów stanowi#cych samorz#du terytorialnego rozwi#zania, zgodnie z którym mo!liwe by$o grupowanie list wyborczych ró!nych komitetów wyborczych. W ocenie wnioskodawców system ten nie zas$uguje na utrwalenie w polskim systemie prawa, poniewa! prowadzi do deformowania wyników g$osowania a tym samym wyborów. Wyborcy zbyt cz&sto nie mieli "wiadomo"ci, !e oddaj#c g$os na wybran# przez siebie list& wyborcz# de facto g$osuj# i tym samym popieraj# zupe$nie inny komitet wyborczy. Wnioskodawcy proponuj# wprowadzenie zasady, !e osoby karane za przest&pstwo umy"lne "cigane z oskar!enia publicznego pozbawione by$yby we wszystkich wyborach prawa wybieralno"ci (biernego prawa wyborczego). Uwa!amy, !e osoby, które swym post&powaniem naruszaj# regu$y post&powania obowi#zuj#ce w naszym spo$ecze'stwie w takim zakresie, który upowa!nia prokuratora do domagania si& ich ukarania z urz&du, to osoby te nie powinny mie% prawa do ubiegania si& o mo!liwo"% reprezentowania jakiejkolwiek spo$eczno"ci i ewentualnego podejmowania w jej imieniu istotnych dla niej decyzji. Dominuj#cy system warto"ci wyra!any poprzez normy prawne powinien mie% w ocenie wnioskodawców dodatkow# ochron& w postaci eliminacji z mo!liwo"ci tak aktywnej partycypacji w !yciu publicznym osób lekcewa!#cych go. Zakaz ten obowi#zywa$by w okresie, w którym zainteresowany wykazywany by$by w rejestrze skazanych.

142

Proponuje si& wprowadzenie nowej instytucji pe$nomocnika dzia$aj#cego w imieniu osób niepe$nosprawnych. Osoba zaliczona do grupy osób o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepe$nosprawno"ci potwierdzonym w sposób urz&dowy mog$aby ustanowi% swojego pe$nomocnika, który w jej imieniu w dniu g$osowania mia$by prawo odda% g$os w czasie g$osowania. Rozwi#zanie to pozwala$oby osobom niepe$nosprawnym na aktywny udzia$ w !yciu publicznym. Mo!na, zgodnie z propozycj#, by$oby otrzyma% pe$nomocnictwo w zasadzie tylko od jednej osoby i to tylko wówczas, gdy zarówno udzielaj#cy pe$nomocnictwa jak i pe$nomocnik byliby wpisani do rejestru wyborców w tej samej gminie. W ocenie wnioskodawców, korzy"ci spo$eczne p$yn#ce z tego rozwi#zania daj# uzasadnienie dla tego rozwi#zania stanowi#cego odst&pstwo od zasady osobistego g$osowania przez ka!dego wyborc&. Proponuje si& przyj&cie zasady, zgodnie z któr# w wyborach do rad gmin wybory wi&kszo"ciowe odbywa$yby si& w gminach licz#cych mniej ni! 40 000 mieszka'ców. W kraju prowadzona jest dyskusja na temat wprowadzenia okr&gów jednomandatowych we wszystkich wyborach do cia$ kolegialnych. Zdaniem wnioskodawców, trudno jest na bazie dotychczasowych do"wiadcze' zwi#zanych z wyborami w gminach do 20 000 mieszka'ców, gdzie zasada ta obecnie obowi#zuje wskaza% na dostrzegalne ró!nice w sprawno"ci funkcjonowania rad gmin wybieranych ró!nymi metodami. Do"% istotny wp$yw na trudno"ci w formu$owaniu takiej oceny ma równie! fakt, i! rady gmin wy$aniane do tej pory w g$osowaniu wi&kszo"ciowym s# ma$o liczne. Z natury rzeczy aktywno"% zasiadaj#cych w nich radnych musi by% inna ni! w radach liczniejszych. Wychodz#c jednak naprzeciw zg$aszanym w tej mierze postulatom wnioskodawcy proponuj# rozszerzenie stosowania metody wy$aniania radnych w wyborach wi&kszo"ciowych na wybory do rad gmin tak!e w gminach o liczbie mieszka'ców pomi&dzy 20000 – 40000. W tej grupie gmin pojawia si& ju! w odczuwalny sposób zjawisko anonimowo"ci !ycia mieszka'ców. Obserwacja wyników tego swoistego eksperymentu pozwoli w przysz$o"ci na bardziej zasadn# ocen& na bazie porównania tych dwóch, proporcjonalnego i wi&kszo"ciowego, systemów wyborczych funkcjonuj#cych w warunkach polskich i ich wp$ywu na funkcjonowanie rad gmin. Wnioskodawcy proponuj# wprowadzenie, jako zasady w wyborach do Sejmu oraz w wyborach do organów stanowi#cych samorz#du terytorialnego wybieranych w wyborach proporcjonalnych przyj&cie zasady, !e wyniki wyborów ustala si& zmodyfikowan# metod# Saint-Leaguë (polega ona na stosowaniu przy podziale mandatów kolejno dzielników 1.4, 3, 5, 7 itd.). W ocenie projektodawców metoda ta pozwala lepiej odzwierciedli% przy ustalaniu wyników wyborów wyst&puj#ce w"ród wyborców zró!nicowanie pogl#dów, a tym samym poparcie dla ró!nych komitetów wyborczych, ni! stosowana obecnie metoda d’Hondta.

143

W projekcie Kodeksu wyborczego proponuje si& wprowadzi% klika nowych rozwi#za' zwi#zanych z przeprowadzaniem kampanii wyborczej. I tak proponuje si&, by wójt (burmistrz, prezydent) mia$ obowi#zek wyznaczania na terenie gminy miejsc na bezp$atn# ekspozycj& obwieszcze' i plakatów wyborczych. W przekonaniu wnioskodawców rozwi#zanie to powinno ograniczy% zjawisko wyst&puj#ce w czasie kampanii wyborczych a polegaj#ce na wieszaniu plakatów bez zgody w$a"cicieli obiektów. Jednocze"nie proponuje si& ograniczenie wielko"ci plakatów wyborczych tzw. wielkoformatowych do powierzchni max. 3m2. Zmniejszy to, zdaniem projektodawców, wyst&puj#ce faktycznie zró!nicowanie w mo!liwo"ciach prowadzenia kampanii wyborczej ze wzgl&du na posiadane "rodki finansowe (op$aty za wywieszanie tzw. billboardów stanowi# jedno z istotniejszych obci#!e' funduszy wyborczych komitetów wyborczych). Proponuje si& tak!e na$o!enie na publiczn# telewizj& w wyborach do Sejmu i Parlamentu Europejskiego obowi#zku organizowania debat pomi&dzy przedstawicielami tych komitetów wyborczych, które zarejestrowa$y swoje listy wyborcze we wszystkich okr&gach wyborczych, których czas emisji nie by$by wliczany do limitów przyznanych poszczególnym komitetom na emisj& w$asnych programów wyborczych. Koszty tych audycji ponosi$aby telewizja publiczna. W dotychczasowej praktyce wyborczej pojawia$y si& problemy z organizacj# takich dyskusji pozwalaj#cych wyborcom na bezpo"rednie porównanie za$o!e' programowych komitetów wyborczych prezentowanych w bezpo"redniej konfrontacji. Projektowany przepis zawiera jednoznaczne wskazanie, przedstawiciele których komitetów powinni bra% udzia$ w takich debatach. Analogiczny obowi#zek dotyczy$by organizacji debat pomi&dzy kandydatami na urz#d prezydenta RP. W tym jednak przypadku prawo udzia$u w takich debatach mieliby wszyscy zarejestrowani kandydaci. W projekcie proponuje si& rozszerzenie grupy osób mog#cych sk$ada% protesty wyborcze o osob& kandyduj#c# w wyborach. Dotychczasowe przepisy nie przewidywa$y takiej mo!liwo"ci. W przypadku wi&c, gdy kandydat wszed$ w konflikt ze swoim komitetem wyborczym by$ praktycznie pozbawiony mo!liwo"ci zaskar!ania wyników g$osowania lub wyników wyborów. By$o to, zdaniem wnioskodawców, pozbawiaj#ce wyborczych. Proponuje si&, by radny mia$ mo!liwo"% odwo$ania si& do s#du okr&gowego od uchwa$y rady stwierdzaj#cej wyga"ni&cie jego mandatu z powodu niezrzeczenia si& funkcji lub niezaprzestania prowadzenia dzia$alno"ci, których z piastowaniem mandatu $#czy% nie mo!na na podstawie obowi#zuj#cych przepisów. Odwo$anie takie radny móg$by z$o!y% w terminie 7 dni od dnia dor&czenia mu uchwa$y, za" wyga"ni&cie mandatu nast&powa$oby po osob& bezpo"rednio zainteresowan# rozwi#zanie niesprawiedliwe, do sk$adania protestów prawa

144

uprawomocnieniu si& orzeczenia s#du oddalaj#cego odwo$anie. Rozwi#zanie takie, zdaniem wnioskodawców jest jak najbardziej zasadne. Dotychczasowa praktyka stwierdzania przez organy stanowi#ce wyga"ni&cia mandatu by$a przyczyn# wielu nieporozumie'. Znaczna cz&"% radnych, w stosunku do których podj&to takie uchwa$y uwa!a$a, !e decyzje te nie mia$y podstaw merytorycznych. Poddanie tych uchwa$ kontroli s#dowej z jednoczesnym zawieszeniem ich wykonania do czasu wydania prawomocnego rozstrzygni&cia powinna ograniczy% potencjalne nieprawid$owo"ci z tym zwi#zane. Analogiczne rozwi#zanie proponowane jest w przypadku uchwa$y rady o wyga"ni&ciu mandatu wójta z powodu naruszenia ustawowych zakazów $#czenia funkcji wójta z innymi formami aktywno"ci zawodowej. Odr&bn# grup& nowych rozwi#za' zawieraj# przepisy projektowanego Kodeksu dotycz#ce zasad finansowania kampanii wyborczej przez komitety wyborcze. Komitet wyborczy ma obowi#zek ustanowi% pe$nomocnika finansowego, który by$by odpowiedzialny za gospodark& finansow# komitetu. Mo!liwo"% finansowania kampanii wyborczej powstawa$aby z dniem przyj&cia zawiadomienia (zg$oszenia) o utworzeniu komitetu przez w$a"ciwy organ wyborczy. Jako zasad& przyjmuje si&, !e komitety wyborcze nie mog# przyjmowa% wp$at gotówkowych. Wszystkie wp$aty musz# by% dokonywane w postaci przelewu bankowego. )rodki finansowe komitetów utworzonych przez partie polityczne mog# pochodzi% tylko z wp$at wnoszonych przez osoby fizyczne oraz z wp$at partii politycznych ze "rodków zgromadzonych na funduszu wyborczym partii. W przypadku komitetów wyborczych organizacji spo$ecznych oraz komitetu wyborczego wyborców "rodki finansowe komitetów mog$yby pochodzi% z wp$at osób fizycznych oraz z kredytów bankowych zaci#ganych wy$#cznie na cele zwi#zane z wyborami. W przekonaniu wnioskodawców takie rozwi#zanie powinno wyeliminowa% zjawisko korupcji politycznej. W przypadku wp$at od osób fizycznych ich maksymalna wysoko"% okre"lona zosta$a w ten sposób, !e jedna osoba $#cznie nie mo!e wp$aci% wi&cej ni! 15-krotno"% minimalnego wynagrodzenia za prac&. Limit ten dla kandydatów wynosi$by 45-krotno"% minimalnego wynagrodzenia za prac&. Zró!nicowanie to zdaniem wnioskodawców jest jak najbardziej uzasadnione. Osoby kandyduj#ce powinny mie% mo!liwo"% sfinansowania swojej kampanii wyborczej bez konieczno"ci zabiegania o wsparcie od obywateli. Wp$aty przekraczaj#ce powy!sze limity przepada$yby na rzecz Skarbu Pa'stwa; przepisy te powtarzaj# istniej#ce obecnie rozwi#zania. Ustawowe limitowanie gromadzonych "rodków finansowych poza wskazanymi powy!ej wielko"ciami zwi#zane jest tak!e z okre"leniem w projekcie kodeksu maksymalnych kwot, które komitet mo!e wydatkowa% w ramach poszczególnych kampanii wyborczych. Proponuje si& jednocze"nie utrzymanie dotychczasowych rozwi#za' okre"laj#cych tryb post&powania z kwotami zgromadzonymi przez komitety wyborcze ponad dopuszczalny limit. Podobnie

145

niezmienione pozosta$yby przepisy okre"laj#ce dolegliwo"ci dla komitetów wyborczych wydatkuj#cych na kampani& wyborcz# kwoty ponad dopuszczalne wielko"ci. Ró!ne mechanizmy zabezpieczaj#ce przewidziane w ustawie przed gromadzeniem przez komitety wyborcze nadmiernych "rodków finansowych oraz przed wydatkowaniem na kampani& wyborcz# kwot ponad ustalony standard, $#cznie, powinny zdaniem wnioskodawców prowadzi% do zrównania w poszczególnych kampaniach wyborczych szans ró!nych komitetów wyborczych ograniczaj#c ich zró!nicowanie ze wzgl&du na posiadane "rodki finansowe. Wyci#gaj#c wnioski z dotychczasowych kampanii wyborczych i problemów powstaj#cych na etapie gromadzenia "rodków finansowych a nast&pnie sk$adania sprawozda' finansowych proponuje si&, by organy wyborcze mog$y w przypadku niezawinionych, nieistotnych narusze' prawa przyjmowa% sprawozdania komitetów wyborczych ze wskazaniem uchybie'. Kary za naruszenie przepisów ustawy okre"laj#cych zasady finansowania kampanii wyborczych by$yby wymierzane tylko w przypadku oczywistego, "wiadomego naruszania obowi#zuj#cych przepisów. W ocenie wnioskodawców nie zachodzi konieczno"% formu$owania w tek"cie

projektowanego kodeksu przepisów symetrycznych do rozwi#za' zawartych w art. 7 rozporz#dzenia (WE) nr 2004/2003 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 4 listopada 2003r. w sprawie przepisów reguluj#cych partie polityczne na poziomie europejskim oraz zasad dotycz#cych ich finansowania (Dz.U.UE L 03.297.1 i Dz.U.UE-sp.01-4-500 z pó(n. zm.). Przemawia za tym fakt, !e przepisy ww. rozporz#dzenia obowi#zuj# na terytorium RP bezpo"rednio, za" obowi#zuj#ce ju! i nie zmieniane w projektowanym kodeksie przepisy wykluczaj#ce mo!liwo"% pozyskiwania "rodków finansowych przez komitety wyborcze od osób prawnych oraz od podmiotów zagranicznych wykluczaj# mo!liwo"% pozyskania na kampani& wyborcz# "rodków pochodz#cych od partii politycznej na poziomie europejskim w rozumieniu przepisów rozporz#dzenia UE oraz od fundacji politycznej na poziomie europejskim korzystaj#cych z finansowania ze "rodków pochodz#cych z bud!etu Unii Europejskiej. Zgodnie z projektem proponuje si& dokonanie formalnego podzia$u organów wyborczych na dwie grupy. Dzieli% si& one b&d# na organy sta$e, do których projekt zalicza Pa'stwow# Komisj& Wyborcz# oraz komisarzy wyborczych, i na organy wyborcze powo$ywane w zwi#zku z zarz#dzonymi wyborami (odpowiednio komisje okr&gowe, rejonowe, terytorialne i obwodowe). Zasady ich powo$ywania oraz sk$ad nie ulega zmianie w stosunku do stanu obecnego. W przepisach przej"ciowych przewiduje si&, !e organy wyborcze powo$ane przed dniem wej"cia w !ycie Kodeksu staj# si& organami wyborczymi w rozumieniu jego przepisów. Organem wykonawczym Pa'stwowej Komisji Wyborczej by$oby, podobnie jak to ma miejsce obecnie, Krajowe Biuro Wyborcze.

146

W projekcie Kodeksu reguluje si& status mi&dzynarodowych obserwatorów wyborów. Byliby oni zapraszani przez Pa'stwow# Komisj& Wyborcz# w porozumieniu z ministrem w$a"ciwym dla spraw zagranicznych. Kodeks okre"la ich uprawnienia. Oznacza to, !e misje mi&dzynarodowe obserwuj#ce wybory wykonywa$yby swoje obowi#zki w zgodzie nie tylko z mi&dzynarodowymi zwyczajami ale tak!e z prawem polskim. Cz$onkowie tych misji mieliby oni uprawnienia m&!ów zaufania z wyj#tkiem prawa do wnoszenia uwag do protoko$ów. Dzia$aliby na podstawie upowa!nie' wydanych przez Pa'stwow# Komisj& Wyborcz#. Skutki finansowe i prawne ustawy W ocenie wnioskodawców przyj&cie projektowanego Kodeksu nie spowoduje wzrostu nak$adów finansowych na przeprowadzanie wyborów do organów w$adzy publicznej. Jedyne nowe wydatki w porównaniu ze stanem obecnym zwi#zane b&d# z konieczno"ci# ewentualnej refundacji telewizji publicznej kosztów emisji debat w czasie wyborów do Sejmu, Parlamentu Europejskiego oraz w czasie wyborów prezydenckich. By$yby one pokrywane ze "rodków przeznaczonych na wybory w bud!ecie pa'stwa. Projekt ustawy jest zgodny z prawem Unii Europejskiej. Wdra!a przepisy dwóch dyrektyw Rady dotycz#ce udzia$u obywateli Unii Europejskiej nieb&d#cych obywatelami polskimi w wyborach do Parlamentu Europejskiego oraz w wyborach lokalnych. Proponuje si&, by dotychczasowe przepisy wykonawcze zachowa$y moc do czasu wydania nowych aktów normatywnych o charakterze wykonawczym na podstawie upowa!nie' zawartych w projektowanej ustawie. Poniewa! zakres tych upowa!nie' nie uleg$ zmianie nie ma potrzeby do$#czania do projektu ustawy projektów aktów wykonawczych; organy zobowi#zane do wydania w zasadzie mog# powtórzy% ich dotychczasow# tre"%. Dlatego przewiduje si&, !e dotychczasowe akty wykonawcze b&d# mog$y by% stosowane do czasu wydania ich nowych odpowiedników, nie d$u!ej jednak ni! przez 6 miesi&cy od dnia wej"cia w !ycie Kodeksu.

Informacja o przeprowadzonych konsultacjach Prace nad przedk$adanym projektem kodeksu wyborczego trwa$y ponad rok. Podstaw# do wprowadzanych rozwi#za', w tym tak!e do zmian w stosunku do dotychczas obowi#zuj#cych ordynacji wyborczych by$y do"wiadczenia i uwagi formu$owane przez Pa'stwow# Komisj& Wyborcz#, "rodowiska akademickie i organizacje pozarz#dowe, korporacje samorz#dowe, a tak!e rozstrzygni&cia i uzasadnienia do nich podejmowane przez Trybuna$ Konstytucyjny. Projekt kodeksu wyborczego, w swej pierwotnej wersji przekazany zosta$ wszystkim zainteresowanym "rodowiskom z pro"b# o wnoszenie uwag i propozycji zmian.

147

Jednocze"nie projekt dwukrotnie przedstawiano na konferencjach prasowych umo!liwiaj#c prezentacj& jego g$ównych za$o!e' przez zainteresowane media, a tak!e jego pe$ny tekst opublikowano w Internecie na stronie Klubu Poselskiego Lewicy i Demokratów. W drugiej fazie konsultacji 24 kwietnia br. w Sejmie odby$o si& konwersatorium po"wi&cone dyskusji nad projektem kodeksu wyborczego, w którym poza autorami udzia$ wzi&li przedstawiciele "rodowisk akademickich, Pa'stwowej Komisji Wyborczej i organizacji pozarz#dowych. Wszystkie zg$aszane w toku konsultacji uwagi i propozycje by$y analizowane przez projektodawców i wiele spo"ród nich zosta$o uwzgl&dnione w przed$o!eniu.

148

Warszawa, 5 sierpnia 2008 r. BAS-WAEM-1820/08

Pan Bronis!aw Komorowski Marsza!ek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej

Opinia prawna w sprawie zgodno!ci z prawem Unii Europejskiej poselskiego projektu ustawy – Kodeks wyborczy (przedstawiciel wnioskodawców: pose" Witold Gintowt-Dziewa"towski)
Na podstawie art. 34 ust. 9 uchwa!y Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 30 lipca 1992 roku – Regulamin Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej (Monitor Polski z 2002 r., Nr 23, poz. 398, ze zmianami) sporz#dza si% nast%puj#c# opini%:

1. Przedmiot projektu ustawy Projekt okre&la zasady i tryb przeprowadzania wyborów: do Sejmu i Senatu, do sejmików województw, rad powiatów oraz rad gmin, Prezydenta RP, wójta, burmistrza i prezydenta miasta oraz do Parlamentu Europejskiego. Proponowana ustawa ma zast#pi' ustawy: z dnia 27 wrze&nia 1990 r. o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2000 r. Nr 47, poz. 544, ze zmianami), z dnia 16 lipca 1998 r. – Ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw (Dz. U. z 2003 r. Nr 159, poz. 1547, ze zmianami), z dnia 12 kwietnia 2001 r. – Ordynacja wyborcza do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2007 r. Nr 190, poz. 1360), z dnia 20 czerwca 2002 r. o bezpo&rednim wyborze wójta, burmistrza i prezydenta miasta (Dz. U. Nr 113, poz. 984, ze zmianami) oraz z dnia 23 stycznia 2004 r. – Ordynacja wyborcza do Parlamentu Europejskiego (Dz. U. Nr 25, poz. 219, ze zmianami). Projekt przewiduje te" zmian% ustawy z dnia 15 marca 2002 r. o ustroju miasta sto!ecznego Warszawy (Dz. U. Nr 41, poz. 361, ze zmianami). Projekt zawiera przepisy przej&ciowe. Uwaga legislacyjna: Niektóre przepisy projektu zawieraj# wadliwe numeracje jednostek redakcyjnych – brak punktów „1)” w art. 5 §4, art. 6 §2, art. 13 §10. Proponowana ustawa ma wej&' w "ycie z dniem 1 stycznia 2009 r.

2

2. Stan prawa Unii Europejskiej w materii obj#tej projektem Ze wzgl%du na przedmiot projektu ustawy nale"y wskaza': - artyku! 12 Traktatu ustawiaj#cego Wspólnot% Europejsk# (TWE), zakazuj#cy wszelkiej dyskryminacji ze wzgl%du na przynale"no&' pa$stwow#; - artyku! 19 ust. 1 TWE, przyznaj#cy obywatelowi Unii Europejskiej maj#cemu miejsce zamieszkania w pa$stwie cz!onkowskim, którego nie jest obywatelem, prawo g!osowania i kandydowania w wyborach lokalnych w pa$stwie cz!onkowskim, w którym ma miejsce zamieszkania, na takich samych zasadach jak obywatele tego pa$stwa; - artyku! 19 ust. 2 TWE, przyznaj#cy ka"demu obywatelowi UE maj#cemu miejsce zamieszkania w pa$stwie cz!onkowskim, którego nie jest obywatelem prawo g!osowania i kandydowania w wyborach do Parlamentu Europejskiego w pa$stwie cz!onkowskim, w którym ma miejsce zamieszkania, na takich samych zasadach jak obywatele tego pa$stwa; - dyrektyw% Rady 93/109/WE z dnia 6 grudnia 1993 r. ustanawiaj#c# szczegó!owe warunki wykonywania prawa g!osowania i kandydowania w wyborach do Parlamentu Europejskiego przez obywateli Unii maj#cych miejsce zamieszkania w pa$stwie cz!onkowskim, którego nie s# obywatelami (Dz. Urz. WE L 329 z 30.12.1993 r., str. 34; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne rozdz. 20, t. 1, str. 12). Dyrektywa ustanawia szczegó!owe warunki, wed!ug których obywatele UE maj#cy miejsce zamieszkania w Pa$stwie Cz!onkowskim, którego nie s# obywatelami, wykonuj# prawo g!osowania i kandydowania w wyborach do Parlamentu Europejskiego. Przyj%cie tej dyrektywy wi#za!o si% z ustanowieniem obywatelstwa Unii jako pochodnego od obywatelstwa pa$stwa cz!onkowskiego; - dyrektyw% Rady 94/80/WE z dnia 19 grudnia 1994 r. ustanawiaj#c# szczegó!owe warunki wykonywania prawa g!osowania i kandydowania w wyborach lokalnych przez obywateli Unii maj#cych miejsce zamieszkania w Pa$stwie Cz!onkowskim, którego nie s# obywatelami (Dz. Urz. WE nr L 368 z 31.12.1994 r., str. 38, ze zmianami; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne rozdz. 20, t. 1, str. 12). Dyrektywa przyznaje obywatelom UE prawo g!osowania i kandydowania w wyborach lokalnych w pa$stwie cz!onkowskim miejsca zamieszkania, którego nie s# obywatelami, je&li spe!niaj# warunki okre&lone w dyrektywie oraz pozosta!e wymogi okre&lone w prawie krajowym dla obywateli tego pa$stwa (art. 3 dyrektywy). 3. Analiza przepisów projektu pod k$tem ustalonego stanu prawa Unii Europejskiej A. Wybory do Parlamentu Europejskiego Proponowana ustawa, zgodnie z przypisem do tytu!u projektu, ma wdra"a' postanowienia dyrektywy Rady 93/109/WE. Zgodnie z art. 267 projektu prawo wybieralno&ci (bierne prawo wyborcze) do Parlamentu

3

Europejskiego w Rzeczypospolitej Polskiej przys!uguje osobie maj#cej prawo wybierania pos!ów do Parlamentu Europejskiego w Rzeczypospolitej Polskiej, która najpó(niej w dniu g!osowania ko$czy 21 lat, nie by!a karana za przest%pstwo pope!nione umy&lnie, &cigane z oskar"enia publicznego, i od co najmniej 5 lat zamieszkuje w RP lub na terytorium innego pa$stwa cz!onkowskiego UE. Ustawa wprowadza podzia! osób uprawnionych do g!osowania (czynne prawo wyborcze) na osoby posiadaj#ce obywatelstwo polskie (cz%&' A rejestru) oraz osoby posiadaj#ce obywatelstwo Unii Europejskiej, nie posiadaj#ce obywatelstwa polskiego (cz%&' B rejestru). Ponadto projekt zawiera przepisy dotycz#ce procedury zg!aszania kandydatów na pos!ów do Parlamentu Europejskiego. Projekt nie jest sprzeczny z art. 3 dyrektywy 93/109/WE. Równie" przewidziany w projekcie (art. 267 §1) warunek minimalnego pobytu na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej nie jest sprzeczny z art. 5 dyrektywy 93/109/WE. Wymogi, jakie projekt ustawy nak!ada w przypadku zg!oszenia kandydatury obywatela innego pa$stwa cz!onkowskiego Unii Europejskiej do funkcji pos!a do Parlamentu Europejskiego wybieranego na terytorium RP nie pozostaj# w sprzeczno&ci z postanowieniami dyrektywy 93/109/WE. B. Wybory do samorz#du terytorialnego 1. Przepis art. 5 §3 zdanie pierwsze projektu przyznaje prawo wybierania (czynne prawo wyborcze) w wyborach do rady gminy obywatelowi polskiemu oraz obywatelowi Unii Europejskiej nie b%d#cemu obywatelem polskim, który najpó(niej w dniu g!osowania ko$czy 18 lat oraz zgodnie z prawem stale zamieszkuje na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, je"eli zosta! wpisany do sta!ego rejestru wyborców najpó(niej na 12 miesi%cy przed dniem wyborów. Zgodnie z art. 13 §1 projektu sta!y rejestr obejmuje osoby stale zamieszka!e na obszarze gminy, którym przys!uguje prawo wybierania. Artyku! 4 ust. 1 dyrektywy Rady 94/80/WE stanowi, "e je"eli obywatele pa$stwa cz!onkowskiego miejsca zamieszkania maj# prawo g!osowania lub kandydowania w wyborach jedynie pod warunkiem pewnego minimalnego okresu zamieszkania na terytorium tego pa$stwa, to uznaje si% warunek ten za spe!niony przez uprawnionych do g!osowania i kandydowania, o ile mieli miejsce zamieszkania przez równorz%dny okres minimalny w innych pa$stwach cz!onkowskich. Przewidziany w projekcie wymóg wpisania do sta!ego rejestru wyborców najpó(niej na 12 miesi%cy przed dniem wyborów po!#czony z wymogiem sta!ego zamieszkania na terytorium RP oznacza, "e obywatel UE nie b%d#cy obywatelem polskim musi stale zamieszkiwa' na terytorium RP w dniu wpisania do sta!ego rejestru wyborców oraz w dniu g!osowania (art. 5 §3 w zwi#zku z art. 13 §1 projektu). Formalnie warunki skorzystania z prawa wybierania s# takie same w stosunku do obywateli polskich i obywateli UE nie b%d#cych obywatelami polskimi. Warunki te b%d# !atwiejsze do spe!nienia przez

4

obywateli polskich ni" przez obywateli UE nie b%d#cych obywatelami polskimi. Dla tych ostatnich przepisy projektu faktycznie mog# oznacza' obowi#zek sta!ego zamieszkania na terytorium RP przez co najmniej 12 miesi%cy poprzedzaj#ce dzie$ g!osowania. Przepisy projektu w sposób po&redni wi#"# wi%c prawo wybierania z minimalnym okresem zamieszkania na terytorium RP. W takim przypadku art. 4 ust. 1 dyrektywy 94/80/WE wymaga, aby okres zamieszkania w innych pa$stwach cz!onkowskich zosta! zaliczony do tego minimalnego okresu. Przepis ten nie ma zastosowania jedynie w przypadku, gdy prawo krajowe uzale"nia wykonywanie prawa g!osowania i kandydowania od minimalnego okresu zamieszkania na obszarze danej wspólnoty lokalnej stopnia podstawowego. Minimalny okres zamieszkania okre&lony w projekcie dotyczy terytorium RP, a nie obszaru gminy. Projekt nie uznaje za równorz%dny minimalnego okresu zamieszkania w innych ni" RP pa$stwach cz!onkowskich UE. Przepis art. 5 §3 zdanie pierwsze projektu narusza art. 4 dyrektywy. Z tych samych wzgl%dów art. 6 §1 projektu, uzale"niaj#cy prawo wybieralno&ci (bierne prawo wyborcze) od posiadania prawa wybierania, narusza art. 4 dyrektywy. 2. Przepis art. 13 §8-§10 projektu okre&la warunki wpisania obywatela UE nie b%d#cego obywatelem polskim do rejestru wyborców. Podstaw# wpisania takiej osoby do rejestru, o ile nie jest ju" wpisana, jest z!o"enie przez ni# wniosku, do którego musi by' za!#czona m.in. pisemna deklaracja zawieraj#ca: nazw% okr%gu wyborczego albo miejscowo&ci w pa$stwie cz!onkowskim pochodzenia, gdzie wnioskodawca jest umieszczony w rejestrze wyborców, o&wiadczenie, "e zamierza korzysta' z czynnego prawa wyborczego tylko na terytorium RP oraz "e w pa$stwie cz!onkowskim pochodzenia nie zosta! pozbawiony czynnego prawa wyborczego (art. 13 §10 pkt 3 lit. b-d). Zgodnie z motywem 5 preambu!y do dyrektywy 94/80/WE od obywateli UE nie b%d#cych obywatelami danego pa$stwa cz!onkowskiego nie mo"na wymaga' spe!nienia dodatkowych specjalnych warunków wykonywania prawa g!osowania i kandydowania. Artyku! 8 ust. 2 dyrektywy stanowi, "e w celu wpisania na list% wyborców, wyborca uprawniony do g!osowania przedstawia takie same dokumenty jakie przedstawia wyborca maj#cy obywatelstwo danego pa$stwa; pa$stwo cz!onkowskie miejsca zamieszkania mo"e równie" za"#da', aby wyborca uprawniony do g!osowania przedstawi! wa"ny dokument to"samo&ci oraz formalne o&wiadczenie, okre&laj#ce jego obywatelstwo i adres w pa$stwie cz!onkowskim miejsca zamieszkania. Szczególna sytuacja dotyczy wykonywania biernego prawa wyborczego. Przepis art. 9 ust. 2 dyrektywy 94/80/WE przewiduje, "e – dodatkowo – pa$stwo cz!onkowskie mo"e za"#da' od osoby uprawnionej do kandydowania: (a) stwierdzenia w formalnym o&wiadczeniu (okre&laj#cym jego obywatelstwo i adres w pa$stwie cz!onkowskim miejsca zamieszkania), które przedstawia wraz z wnioskiem o kandydowanie w wyborach lokalnych, "e nie zosta!a pozbawiona prawa do kandydowania w pa$stwie cz!onkowskim jej pochodzenia; (b) w przypadku w#tpliwo&ci co do tre&ci formalnego o&wiadczenia lub, je"eli

5

wymagaj# tego przepisy prawa krajowego pa$stwa cz!onkowskiego, przed!o"enia przed wyborami albo po wyborach za&wiadczenia wydanego przez w!a&ciwy organ administracyjny pa$stwa cz!onkowskiego jej pochodzenia, potwierdzaj#cego, "e nie pozbawiono jej prawa do kandydowania w wyborach w tym pa$stwie cz!onkowskim lub "e organowi temu nic nie wiadomo o pozbawieniu jej takiego prawa; (c) przedstawienia wa"nego dowodu to"samo&ci; (d) stwierdzenia w formalnym o&wiadczeniu, "e nie pe!ni ona urz%du, który obj%ty jest zakazem !#czenia funkcji; (e) podania ostatniego miejsca zamieszkania w pa$stwie cz!onkowskim jej pochodzenia, o ile takie miejsce zamieszkania mia!a. Dyrektywa nie przewiduje obowi#zku przedstawiania dokumentów okre&lonych w art. 13 §10 pkt 3 lit. b-d projektu (dotycz#cym wpisania do rejestru wyborców). Przepis ten jest niezgodny z dyrektyw#. 3. Przepis art. 400 §3 pkt 1 projektu wymaga, w przypadku zg!oszenia kandydatury obywatela UE nie b%d#cego obywatelem polskim, do!#czenia do pisemnej zgody na kandydowanie m.in. o&wiadczenia kandydata wskazuj#cego okres sta!ego zamieszkania na terytorium RP. Przepis ten jest niezgodny z art. 9 dyrektywy 94/80/WE, który nie przewiduje mo"liwo&ci "#dania od osoby uprawnionej do kandydowania o&wiadczenia zawieraj#cego tak# informacj%. 4. Przepis art. 22 §1 projektu przewiduje dopisanie wyborcy niepe!nosprawnego – na jego wniosek wniesiony do urz%du gminy – do spisu wyborców w wybranym przez niego obwodzie g!osowania spo&ród obwodów g!osowania, w których znajduj# si% lokale dostosowane do potrzeb wyborców niepe!nosprawnych, na obszarze gminy w!a&ciwej ze wzgl%du na miejsce jego sta!ego zamieszkania. We wniosku wyborcy niepe!nosprawnego podaje si% dane wymienione w art. 13 §6 projektu (art. 22 §2 projektu). Artyku! 13 §6 projektu dotyczy cz%&ci A rejestru wyborców – obejmuj#cej wy!#cznie obywateli polskich. Przepis art. 22 projektu nie odsy!a natomiast do cz%&ci B rejestru wyborców, obejmuj#cej obywateli UE nie b%d#cych obywatelami polskimi (o której mowa w art. 13 §8 projektu). Takie rozwi#zanie mog!oby sugerowa', "e niepe!nosprawni obywatele UE nie b%d#cy obywatelami polskimi nie zostan# dopisani do spisu wyborców w obwodzie g!osowania w!a&ciwym dla wyborców niepe!nosprawnych, poniewa" projekt nie przewiduje odpowiedniego stosowania art. 13 §8 proponowanej ustawy. Niepe!nosprawni wyborcy – obywatele UE nie b%d#cy obywatelami polskimi byliby wi%c gorzej traktowani ni" niepe!nosprawni obywatele polscy. By!oby to naruszenie art. 19 ust. 1 TWE (korzystanie z praw wyborczych) w zwi#zku z art. 12 TWE (zakaz dyskryminacji ze wzgl%du na przynale"no&' pa$stwow#), a w konsekwencji tak"e przepisów dyrektywy Rady 94/80/WE (w szczególno&ci jej art. 3). 5. Proponowana ustawa, zgodnie z przypisem do tytu!u projektu, ma wdra"a' dyrektyw% Rady 94/80/WE. Poza wskazanymi wy"ej przepisami niezgodnymi z t# dyrektyw# oraz budz#cymi w#tpliwo&ci co do zgodno&ci z

6

prawem UE (uwagi w punktach 3.B.1-4 niniejszej opinii), projekt zawiera te" przepisy zgodne z dyrektyw# i wykonuj#ce jej postanowienia. W szczególno&ci: - artyku! 2 §1 projektu jest zgodny z art. 2 ust. 1 lit. b dyrektywy, okre&laj#cym wybory lokalne jako wybory powszechne i bezpo&rednie; - artyku! 6 §3 projektu jest zgodny z art. 5 ust. 1 dyrektywy, zezwalaj#cym pa$stwu cz!onkowskiemu miejsca zamieszkania na wprowadzenie zakazu wykonywania przez obywatela UE prawa kandydowania w wyborach lokalnych, je&li zosta! on pozbawiony tego prawa na podstawie orzeczenia wydanego zgodnie z prawem pa$stwa pochodzenia osoby kandyduj#cej; - artyku! 13 §8 i §9 projektu, przewiduj#c: (1) tworzenie cz%&ci B rejestru wyborców obejmuj#cej obywateli UE nie b%d#cych obywatelami polskimi, stale zamieszka!ych na obszarze gminy i uprawnionych do korzystania z praw wyborczych oraz (2) mo"liwo&' wpisania wyborcy na jego wniosek – s!u"y wykonaniu art. 3 oraz art. 7 ust. 1 i art. 8 ust. 1 dyrektywy; - artyku! 13 §10 pkt 2 i 3 lit. a projektu, okre&laj#cy dokumenty, które powinny by' do!#czone do wniosku o wpis do rejestru wyborców, jest zgodny z art. 8 ust. 2 dyrektywy. Jednak art. 13 §10 pkt 3 lit. b-d projektu jest sprzeczny z dyrektyw# (uwaga w punkcie 3.B.2 niniejszej opinii) i w tym zakresie nie mo"na mówi' o prawid!owej implementacji przepisów wspólnotowych; - artyku! 15 projektu, okre&laj#cy post%powanie w sprawie wpisania do rejestru jest zgodny i s!u"y wykonaniu art. 10 dyrektywy; - artyku! 21 §1 projektu, dotycz#cy wpisania do spisu wyborców jest zgodny z art. 7 ust. 3 dyrektywy (wpisanie z urz%du wyborców na list% wyborców); - artyku! 27 §1 projektu, przewiduj#cy mo"liwo&' uzyskania za&wiadczenia o prawie do g!osowania w przypadku zmiany miejsca pobytu jest zgodny z art. 8 ust. 3 akapit 3 dyrektywy i s!u"y jej wykonaniu; - artyku! 400 §3 projektu, zobowi#zuj#cy do do!#czenia (do pisemnej zgody na kandydowanie) okre&lonych w tym przepisie dokumentów jest zgodny z art. 9 ust. 1 i ust. 2 lit. b i e dyrektywy. Jednak art. 400 §3 pkt 1 projektu, wymagaj#c przedstawienia o&wiadczenia dotycz#cego okresu sta!ego zamieszkania na terytorium RP (uwaga w punkcie 3.B.3 niniejszej opinii), narusza art. 9 dyrektywy i w tym zakresie nie mo"na mówi' o prawid!owej implementacji przepisów wspólnotowych; - artyku! 480 projektu, zastrzegaj#cy prawo do kandydowania w wyborach wójta, burmistrza i prezydenta miasta dla obywateli polskich jest zgodny z motywem 9 preambu!y i art. 5 ust. 3 dyrektywy. 4. Konkluzje Projekt ustawy – Kodeks wyborczy jest obj%ty prawem Unii Europejskiej w cz%&ci dotycz#cej wyborów do Parlamentu Europejskiego i wyborów do rad gmin oraz wyboru wójta, burmistrza i prezydenta miasta.

7

Projekt zawiera przepisy niezgodne z prawem UE: 1) art. 5 §3 zdanie pierwsze oraz art. 6 §1 projektu naruszaj# art. 4 dyrektywy Rady 94/80/WE, poniewa" nie uznaj# za równorz%dny minimalnego okresu zamieszkania w innych ni" RP pa$stwach cz!onkowskich UE (punkt 3.B.1 niniejszej opinii), 2) art. 13 §10 pkt 3 lit. b-d projektu zobowi#zuj#cy do przedstawiania okre&lonych dokumentów jest niezgodny z art. 8 ust. 2 oraz art. 9 ust. 2 dyrektywy Rady 94/80/WE (punkt 3.B.2 opinii), 3) art. 400 §3 pkt 1 projektu, który zobowi#zuje do do!#czenia do pisemnej zgody na kandydowanie obywatela UE nie b%d#cego obywatelem polskim o&wiadczenia wskazuj#cego okres sta!ego zamieszkania na terytorium RP, jest niezgodny z art. 9 dyrektywy (punkt 3.B.3 opinii), W$tpliwo!ci co do zgodno&ci z prawem UE budzi art. 22 projektu. Redakcja przepisu mog!oby sugerowa', "e niepe!nosprawni wyborcy – obywatele UE nie b%d#cy obywatelami polskimi byliby gorzej traktowani ni" niepe!nosprawni obywatele polscy. Stanowi!oby to naruszenie art. 19 ust. 1 TWE w zwi#zku z art. 12 TWE oraz dyrektywy Rady 94/80/WE (punkt 3.B.4 opinii). W pozosta!ym zakresie projekt nie narusza prawa UE. Sporz!dzi": Zespó" Prawa Europejskiego Akceptowa": Dyrektor Biura Analiz Sejmowych Micha" Królikowski

Deskryptory bazy REX: Unia Europejska, projekt ustawy, samorz#d gminny, Parlament Europejski, wybory, wójt, burmistrz, prezydent, obywatelstwo, dyskryminacja, niepe!nosprawni

Warszawa, 5 sierpnia 2008 r. BAS-WAEM-1821/08

Pan Bronis!aw Komorowski Marsza!ek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej

Opinia prawna w sprawie stwierdzenia – w trybie art. 95a ust. 3 Regulaminu Sejmu – czy poselski projekt ustawy – Kodeks wyborczy (przedstawiciel wnioskodawców: pose" Witold Gintowt-Dziewa"towski) jest projektem ustawy wykonuj$cej prawo Unii Europejskiej Projekt okre&la zasady i tryb przeprowadzania wyborów: do Sejmu i Senatu, do sejmików województw, rad powiatów oraz rad gmin, Prezydenta RP, wójta, burmistrza i prezydenta miasta oraz do Parlamentu Europejskiego. Proponowana ustawa ma zast#pi' ustawy: z dnia 27 wrze&nia 1990 r. o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2000 r. Nr 47, poz. 544, ze zmianami), z dnia 16 lipca 1998 r. – Ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw (Dz. U. z 2003 r. Nr 159, poz. 1547, ze zmianami), z dnia 12 kwietnia 2001 r. – Ordynacja wyborcza do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2007 r. Nr 190, poz. 1360), z dnia 20 czerwca 2002 r. o bezpo&rednim wyborze wójta, burmistrza i prezydenta miasta (Dz. U. Nr 113, poz. 984, ze zmianami) oraz z dnia 23 stycznia 2004 r. – Ordynacja wyborcza do Parlamentu Europejskiego (Dz. U. Nr 25, poz. 219, ze zmianami). Projekt przewiduje te" zmian% ustawy z dnia 15 marca 2002 r. o ustroju miasta sto!ecznego Warszawy (Dz. U. Nr 41, poz. 361, ze zmianami). Przedmiot projektu ustawy jest obj%ty prawem Unii Europejskiej. Proponowana ustawa, zgodnie z przypisem do tytu!u projektu, ma wdra"a' postanowienia dyrektywy Rady 93/109/WE z dnia 6 grudnia 1993 r. ustanawiaj#cej szczegó!owe warunki wykonywania prawa g!osowania i kandydowania w wyborach do Parlamentu Europejskiego przez obywateli Unii maj#cych miejsce zamieszkania w pa$stwie cz!onkowskim, którego nie s# obywatelami (Dz. Urz. WE L 329 z 30.12.1993 r., str. 34; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne rozdz. 20, t. 1, str. 12) oraz dyrektywy Rady 94/80/WE z dnia 19 grudnia 1994 r. ustanawiaj#cej szczegó!owe warunki wykonywania prawa

2 g!osowania i kandydowania w wyborach lokalnych przez obywateli Unii maj#cych miejsce zamieszkania w Pa$stwie Cz!onkowskim, którego nie s# obywatelami (Dz. Urz. WE nr L 368 z 31.12.1994 r., str. 38, ze zmianami; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne rozdz. 20, t. 1, str. 12). A. Dyrektywa Rady 93/109/WE ustanawia szczegó!owe warunki, wed!ug których obywatele UE maj#cy miejsce zamieszkania w Pa$stwie Cz!onkowskim, którego nie s# obywatelami, wykonuj# prawo g!osowania i kandydowania w wyborach do Parlamentu Europejskiego (art. 3). Projekt zawiera przepisy wykonuj#ce dyrektyw% Rady 93/109/WE. B. Dyrektywa Rady 94/80/WE przyznaje obywatelom UE prawo g!osowania i kandydowania w wyborach lokalnych w pa$stwie cz!onkowskim miejsca zamieszkania, którego nie s# obywatelami, je&li spe!niaj# warunki okre&lone w dyrektywie oraz pozosta!e wymogi okre&lone w prawie krajowym dla obywateli tego pa$stwa (art. 3 dyrektywy). B.1. Projekt zawiera przepisy zgodne z dyrektyw# i wykonuj#ce jej postanowienia. Mo"na wskaza' nast%puj#ce przepisy dyrektywy: - artyku! 2 ust. 1 lit. b okre&laj#cy wybory lokalne jako wybory powszechne i bezpo&rednie (art. 2 §1 projektu); - artyku! 5 ust. 1 zezwalaj#cy pa$stwu cz!onkowskiemu miejsca zamieszkania na wprowadzenie zakazu wykonywania przez obywatela UE prawa kandydowania w wyborach lokalnych, je&li zosta! on pozbawiony tego prawa na podstawie orzeczenia wydanego zgodnie z prawem pa$stwa pochodzenia osoby kandyduj#cej (art. 6 §3 projektu); - artyku! 7 ust. 1 i artyku! 8 ust. 1 dotycz#ce wpisania obywatela UE, na jego wniosek, na list% wyborców, zapewniaj#c mu udzia! w g!osowaniu (art. 13 §8 i §9 projektu); - artyku! 10 dotycz#cy informowania osoby zainteresowanej o post%powaniu w sprawie wpisu na list% wyborców oraz mo"liwo&ci korzystania ze &rodków odwo!awczych (art. 15 projektu); - artyku! 7 ust. 3 dotycz#cy wpisania z urz%du obywatela UE na list% wyborców (art. 21 §1 projektu); - artyku! 8 ust. 3 akapit 3 dotycz#cy wpisania na w!a&ciw# list% wyborców obywatela UE przenosz#cego swoje miejsce zamieszkania do innej wspólnoty lokalnej stopnia podstawowego (art. 27 §1 projektu); - artyku! 5 ust. 3 i motyw 9 preambu!y, umo"liwiaj#ce pa$stwu cz!onkowskiemu zastrze"enie dla w!asnych obywateli wykonywania urz%du kierownika organu wykonawczego, jego zast%pcy lub cz!onków kierowniczego kolegialnego organu wykonawczego wspólnoty lokalnej stopnia podstawowego (art. 480 projektu). B.2. Projekt, zmierzaj#c do wykonania dyrektywy, nieprawid!owo implementuje niektóre jej postanowienia:

3 - artyku! 13 §10 pkt 3 lit. b-d projektu wymaga za!#czenia do wniosku obywatela UE o wpisanie do rejestru wyborców pisemnej deklaracji zawieraj#cej: nazw% okr%gu wyborczego albo miejscowo&ci w pa$stwie cz!onkowskim pochodzenia, gdzie wnioskodawca jest umieszczony w rejestrze wyborców, o&wiadczenie, "e zamierza korzysta' z czynnego prawa wyborczego tylko na terytorium RP oraz "e w pa$stwie cz!onkowskim pochodzenia nie zosta! pozbawiony czynnego prawa wyborczego. Przepis jest sprzeczny z dyrektyw#, która nie przewiduje obowi#zku przedstawiania takich dokumentów. Projekt nieprawid!owo wykonuje art. 8 ust. 2 dyrektywy, wskazuj#cy dokumenty, których mo"na "#da' od obywatela UE w celu wpisania go na list% wyborców; - artyku! 400 §3 pkt 1 projektu wymaga, w przypadku zg!oszenia kandydatury obywatela UE nie b%d#cego obywatelem polskim, do!#czenia do pisemnej zgody na kandydowanie m.in. o&wiadczenia kandydata wskazuj#cego okres sta!ego zamieszkania na terytorium RP. Przepis ten jest niezgodny z art. 9 dyrektywy, który nie przewiduje mo"liwo&ci "#dania od osoby uprawnionej do kandydowania o&wiadczenia zawieraj#cego tak# informacj%. Projekt nieprawid!owo wykonuje art. 9 dyrektywy; - artyku!y 5 §3 oraz 6 §1 projektu, które nie uznaj# (w celu wykonywania praw wyborczych) za równorz%dny minimalnego okresu zamieszkania obywatela UE w innych pa$stwach cz!onkowskich UE, naruszaj# art. 4 dyrektywy. Projekt ustawy – Kodeks wyborcy jest projektem ustawy wykonuj$cej prawo Unii Europejskiej; niektóre przepisy projektu nieprawid!owo wykonuj# prawo UE. Sporz!dzi": Zespó" Prawa Europejskiego Akceptowa": Dyrektor Biura Analiz Sejmowych Micha" Królikowski

Deskryptory bazy REX: Unia Europejska, projekt ustawy, samorz#d gminny, Parlament Europejski, wybory, wójt, burmistrz, prezydent, obywatelstwo, dyskryminacja, niepe!nosprawni

Warszawa, 1 pa(dziernika 2008 r. Witold GINTOWT-DZIEWA%TOWSKI KP Lewica

Pan Bronis"aw KOMOROWSKI Marsza!ek Sejmu RP

Na podstawie art. 36 ust. 4 Regulaminu Sejmu RP, wnosz% – w imieniu wnioskodawców – nast%puj#ce poprawki do projektu ustawy – Kodeks wyborczy: 1) w art. 22 dodaje si% § 3 w brzmieniu: „§ 3. Wyborca niepe!nosprawny we wniosku, o którym mowa w § 1, mo"e zastrzec, "e chce odda' g!os na karcie do g!osowania sporz#dzonej w systemie Braille’a.”; 2) art. 30 § 5 otrzymuje brzmienie: „§ 5. Na obszarze pa$stw cz!onkowskich Unii Europejskiej oraz pa$stw, na teren których mo"na wjecha' na podstawie polskiego dowodu osobistego za dokument równorz%dny z wa"nym polskim paszportem uwa"a si% wa"ny dowód osobisty Rzeczypospolitej Polskiej.”; 3) art. 50 § 2 i 3 otrzymuj# brzmienie: „§ 2. Po wykonaniu czynno&ci, o której mowa w § 1, wyborca otrzymuje od komisji kart% do g!osowania, w!a&ciw# dla przeprowadzanych wyborów, opatrzon# jej piecz%ci#. Wyborca, o którym mowa w art. 22 § 3 otrzymuje kart% do g!osowania w sporz#dzon# w systemie Braille’a’. Wyborca potwierdza otrzymanie karty do g!osowania w!asnym podpisem w przeznaczonej na to rubryce spisu wyborców. § 3. Wyborca g!osuj#cy za granic# otrzymuje kart% do g!osowania wy!#cznie po okazaniu obwodowej komisji wyborczej wa"nego polskiego paszportu. Na terenie pa$stw Unii Europejskiej oraz pa$stw, do których mo"na wjecha' na podstawie polskiego dowodu osobistego stosuje si% przepisy art. 30 § 5.”; 4) art. 197 § 4 otrzymuje brzmienie: „§ 4. Wzór karty do g!osowania, w tym kart sporz#dzanych w systemie Braille’a, ustala Pa$stwowa Komisja Wyborcza.”;

5) art. 328 otrzymuje brzmienie: „Art. 328. Pa$stwowa Komisja Wyborcza, po sporz#dzeniu listy kandydatów, zarz#dza wydrukowanie potrzebnej liczby kart do g!osowania, z zastrze"eniem art. 22 § 3,0 i wspólnie z okr%gowymi komisjami wyborczymi zapewnia dostarczenie ich obwodowym komisjom wyborczym.”; 6) art. 332 §1 otrzymuje brzmienie: „§ 1. Po wykonaniu czynno&ci, o których mowa w art. 50 § 1, wyborca otrzymuje od komisji kart% do g!osowania opatrzon# jej piecz%ci#. Wyborca, o którym mowa w art. 22 § 3, otrzymuje kart% do g!osowania w sporz#dzon# w systemie Braille’a. Wyborca potwierdza otrzymanie karty do g!osowania w!asnym podpisem w przeznaczonej na to rubryce spisu.”; 7) art. 414 § 4 otrzymuje brzmienie: „§ 4. Wzór karty do g!osowania, w tym kart sporz#dzanych w systemie Braille’a, ustala Pa$stwowa Komisja Wyborcza.”; 8) art. 491 § 5 otrzymuje brzmienie: „§ 5. Wzór karty do g!osowania, w tym kart sporz#dzanych w systemie Braille’a, ustala Pa$stwowa Komisja Wyborcza.”.

Uzasadnienie Przedk!adana autopoprawka wprowadza mo"liwo&' korzystania przez osoby niedowidz#ce, a korzystaj#ce z czynnego prawa wyborczego, z kart do g!osowania sporz#dzonych w systemie Braille’a. Takie rozwi#zanie wychodzi naprzeciw oczekiwaniom i postulatom osób niepe!nosprawnych, zach%ci zainteresowanych do udzia!u w akcie wyborczym, a tak"e pozwoli na rezygnacj% z pomocy pe!nomocników wyborczych i samodzielne rozstrzyganie o wyborze. Regulacja uwzgl%dnia preferowane przez Uni% Europejsk# kierunki doskonalenia prawa wyborczego i nie jest sprzeczna z prawem UE. Proponowana zmiana spowoduje nieznaczny wzrost kosztów procedur wyborczych, jednak"e wysoko&' dodatkowych wydatków bud"etu pa$stwa b%dzie mia!a znikome znaczenie zarówno w porównaniu z ca!o&ci# wydatków wyborczych, ale tak"e i w porównaniu z celem, jakim jest umo"liwienie udzia!u w wyborach osobom niedowidz#cym.

Posełna Sejm Polskiej Rzeczypospolitej Witold GINToWT-DZIEWAŁTOWSKI KP Lewica

2008 r' Warszawa. 29 oa 'dziemjka

2 9. 10.2008

Pan

Bronisł aw KoMoRowsKI
Marszał ekSejmu RP

Uprzejmie informuję, e rvycofuję poprawki zgł oszone przeze mnie w dniu 2l paŹdziemikabr' w imieniu wnioskodawców projekru ustawy _ Kodeks wyborczy. Jednocześ nie, podstawie art. 36 ust. 4 Regulaminu Sejmu RP, wnoszę _ w imieniu na wnioskodawców - następujące, skorygowane o uwagi Biura Analiz Sejmowych oraz Urzędu integracji Europejskiej, poprawki do projektuustawy - Kodeks wyborczy: l) ań. 5 $ 3 i $ 4 otrzymująbrzmienie: ''$ 3. w wyborach do rady grniny prawo wybierania ma ob}Ąvatel polski oraz polskim, który najpóŹniej ob1.lvatelUnii Europejskiej niebędącyob}'V/atelem w dniu gł osowaniakończy 18 lat oraz zgodnie z prawem stale zamieszkuje na ter}tońum Rzeczpospolitej Polskiej lub innego państwa czł onkowskiegoUnii Europejskiej, jeieli został rvpisany do stał ego rejestru rvyborców' Prawo wybierania ma takŹe ob}nvatel polski oraz ob}.watel Unii Europejskiej polskim' w przypadku, jeieli ukończył 18 lat w dniu niebędący ob}.watelem gł osowania' $ 4' Nie mająprawawybieraniaosoby: 1) pozbawione praw publicznych plawomocnyTnorzeczeniem sądu; 2) pozbawione praw wyborczych prawomocn1.rnorzęczeniem Trybunafu Stanu; prawomocn}.rn 3) ubezwł asnorvolnione oIZeczeniemsądu'''l 2) ań.6 $ 2 otrzymuje brzmienie: osoby: ''$ 2. Nie mają prawawybieralnoś ci 1) karaneZa przestępstwo umyś lne cigane oska eniapublicznego; ś z 2) wobec których wydano prawomocny wyrok warun.}iowoumarzający postępowanie kame w sprawie popeł nienla przestępstwa umyś lnego publicznego; ś ciganego oskar enia z 3) wobec których wydano prawomocne orzeczenie sądu stwierdzające utratęprawa rvybieralnoś ci,któryrn mowa w art. 2la ust. 2a ustawyz o dnia 18 pazdziernika 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bęzpieczeństwa państwa z |at 1944-1990 oraz treś ci tych dokumentów(Dz' U' Nr 218, poz. 1592 i Nr 249, poz' 1832 oraz z 200,/ r. Nr 25, poz. 16f).";

3) art.13: a) $ 9 otrzynuje brzmienie: ''$ 9. W;'borców, o których mowa tv ó^i $ $ 8, o,ile nie.są ju wpisani :v wyborców, rvpisuje do się

*",;ff:T b) $ l0 otrzymuje brzmienie:

Ę estnr wyboróówna ich

''$ l0. Do wniosku,o którym mowa w 8, muszą być zatą czone: $ 1) kserokopia wa nęgo dokunrentu st\iiierdzającego to samoś ć wnioskodawcy, ', w której wnioskodawca podaje swoje ll:..::i,^9.olaracja. oDył Vatelstwo adres stał egozamieszkania l ;a te;foriu; ' Rzeczlpospolitejpolskiej.,,;

4) w art. f2: a) g 2 orrzynuje brzmienie:

b) dodajesię 3 w brzmtenlu: $ ,'$ 3' Wyborcaniepeł nosprawny wniosku, we o którytnmowaw $ l, 5) art.277 g 2 pkt I otrzymuje brzmienie:

''$2.We ''l]"^i!l k.:T się wymienione : :'911 * $ 1,podaje dane odpowiednio art.13 g w
6 albow art.t3 $ g.,,,

r'-"il er*o*inio $ff.r1T:;:"iT .i:,*::J:ii;,":1:''" ao

'' l ) oś wiadczenie stwierdzająceze ,, w 'nie Europejskiego innympaństwie -kandyduje wyborach do Parlamentu rv Unii Europej skiej;',; "'tonto,*.ń. 6) w art.400: a) $ 3 otrzynujebrzmienie: ''$ 3. W rrzypadkuzgł oszenia kandydatury obywatela Unii Europejskiej niebędącego ob1,tvatelem polshm jo plsemneJzgody kandydata na kandydowanie ą cza równiei: doł się ') kandydata okreś lające ob}nvatelstwo, .1ego adres "u:ii*:""i" zamleszkanta terltorium Rzeczypospolitej na f ofsne; oraz ostatni w .{1e9 zamieszkania państwie unii Europejskiej pochodzenia; jego ""tonto*.ti. 2) oś wiad.czenie kandydata' e nie zostałpozbawionyprawa do kandydowania pańStwie iV Uffi;.""rj'ń; jegopochodzenia; "'tonko'.fi. 3) oś wiad-czenie,,|<1d{du:u,'':.lie peł ni urzędu, on który objęty jest zakazem ączenia ł funkcji.'',

b) dodaje $ 3a w brzmleniu: się ''$ 3a. W przypadku tplirvoś co do treś ci wą ci oś wiadczenia, o którym mowa w $ 3 pkt 2, kandydat mo ezostać.oao*ią ,^v i,ź wł aś ciwy organ wyborczy do przedł o enip,.ei;ibJ.; ") u

wyborach Zaś wiadczenia wydanego przez wł aś ciwy organ administracyjny państwa czł onkowskiego Unii Europejskiej jego pochodzenia, potrł ierdzającego, e nie pozbawiono go prawa do kandydowania w wyborach w tym państwie czł onkowskim lub, Źe organowi temu nic nie wiadomo o pozbawieniu go takiego prawa.". Uzasadnienie Przedkł adane autopoprawki stanowią dostosowanie proponowanych w projekcie Kodeksu wyborczego rozwięan legislacyjnych do wynogów prawa Unii Europejskiej, a w szczególnoś ci do art. 19 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską oraz zasad szczegótowych w odniesieniu do wyborów lokalnych okreś lonych dyrektyr,vie w 94180lWE, a w odniesieniudo wyborów do ParlamentuEuropejskiegow dyrektylvie 93/109^ME. W art. 5 $ 3 i $ 4 okreś la jednolite dla obylvateli polskich i obył vateliinnych panstw się czł onkowskich Unii Europejskiej kyteria prawa wybieralnoś ciwynikające z odpowiednich przepisów art.4 i aIt.8 dyrektytvy RE 94l80ĄVE. W art.6 $ 2 okreś la okolicznoś ci, się które powodująpozbawienie prawawybieralnoś ci. W ań. 13 $ t0 dokonujesię precyzyjnego wyszczególnienia dokumentów'które obowiązkowo muszą być Zał 'ączone wniosku wymienionego w ań. 8 i ań. 9 o dokonanie do wpisu do rejestru wyborców. w ar1. $ 3 i $ 4 doprecyzowuje przepisw sposóbjcdnoznacznywskazują cy. e 22 się jego treś ć dotyczy osób niepeł nosprawnych będących ob1tvatelami polskimi oraz oby'lvatelami pozostał ychpaństw czł onkowskichUE. W art' 217 koryguje się brzmienie pkt l w $ 2 rezygnljąc z obowiązku skł adaniaprzez kandydata będącego obytvatelem Unii Europejskiej, a nie będącego ob},watelempolskim, oś wiadczenia, e został on wpisany do rejestru wyborców w gminie, w której stale zamieszkuje. W art. 400 $ 3 oraz dodawanyrns 3a okreś la jakie dokumenty muszą byó doł ączone się, pisemnej zgody ob}nvatelaUE niebędącegooby.watelempolskim na kandydowanie na do funkcję radnego, a tak e w jaki sposób wł aś ciwy organ wyborczy mo e dochodzić sprawdzeniadanych zawartych w oś wiadczeniu, który.rnmowa w art. 400 $ 3 pkt 2. o

Warszawa, 4 listopada 2008 r. BAS-WAEM-3135/08

Pan Bronis!aw Komorowski Marsza!ek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej

Opinia prawna w sprawie zgodno!ci z prawem Unii Europejskiej poselskiego projektu ustawy – Kodeks wyborczy (przedstawiciel wnioskodawców: pose" Witold Gintowt-Dziewa"towski), w wersji uwzgl#dniaj$cej autopoprawki z dnia 1 pa&dziernika 2008 r. oraz z dnia 29 pa&dziernika 2008 r.
Na podstawie art. 34 ust. 9 uchwa!y Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 30 lipca 1992 roku – Regulamin Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej (Monitor Polski z 2002 r., Nr 23, poz. 398, ze zmianami) sporz#dza si% nast%puj#c# opini%:

1. Przedmiot projektu ustawy Projekt okre&la zasady i tryb przeprowadzania wyborów: do Sejmu i Senatu, do sejmików województw, rad powiatów oraz rad gmin, Prezydenta RP, wójta, burmistrza i prezydenta miasta oraz do Parlamentu Europejskiego. Proponowana ustawa ma zast#pi' ustawy: z dnia 27 wrze&nia 1990 r. o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2000 r. Nr 47, poz. 544, ze zmianami), z dnia 16 lipca 1998 r. – Ordynacji a wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw (Dz. U. z 2003 r. Nr 159, poz. 1547, ze zmianami), z dnia 12 kwietnia 2001 r. – Ordynacja wyborcza do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2007 r. Nr 190, poz. 1360), z dnia 20 czerwca 2002 r. o bezpo&rednim wyborze wójta, burmistrza i prezydenta miasta (Dz. U. Nr 113, poz. 984, ze zmianami) oraz z dnia 23 stycznia 2004 r. – Ordynacja wyborcza do Parlamentu Europejskiego (Dz. U. Nr 25, poz. 219, ze zmianami). Projekt przewiduje te" zmian% ustawy z dnia 15 marca 2002 r. o ustroju miasta sto!ecznego Warszawy (Dz. U. Nr 41, poz. 361, ze zmianami). Projekt zawiera przepisy przej&ciowe. Proponowana ustawa ma wej&' w "ycie z dniem 1 stycznia 2009 r.

2

2. Stan prawa Unii Europejskiej w materii obj#tej projektem Ze wzgl%du na przedmiot projektu ustawy nale"y wskaza': - artyku! 12 Traktatu ustawiaj#cego Wspólnot% Europejsk# (TWE), zakazuj#cy wszelkiej dyskryminacji ze wzgl%du na przynale"no&' pa$stwow#; - artyku! 19 ust. 1 TWE, przyznaj#cy obywatelowi Unii Europejskiej maj#cemu miejsce zamieszkania w pa$stwie cz!onkowskim, którego nie jest obywatelem, prawo g!osowania i kandydowania w wyborach lokalnych w pa$stwie cz!onkowskim, w którym ma miejsce zamieszkania, na takich samych zasadach jak obywatele tego pa$stwa; - artyku! 19 ust. 2 TWE, przyznaj#cy ka"demu obywatelowi UE maj#cemu miejsce zamieszkania w pa$stwie cz!onkowskim, którego nie jest obywatelem prawo g!osowania i kandydowania w wyborach do Parlamentu Europejskiego w pa$stwie cz!onkowskim, w którym ma miejsce zamieszkania, na takich samych zasadach jak obywatele tego pa$stwa; - dyrektyw% Rady 93/109/WE z dnia 6 grudnia 1993 r. ustanawiaj#c# szczegó!owe warunki wykonywania prawa g!osowania i kandydowania w wyborach do Parlamentu Europejskiego przez obywateli Unii maj#cych miejsce zamieszkania w pa$stwie cz!onkowskim, którego nie s# obywatelami (Dz. Urz. WE L 329 z 30.12.1993 r., str. 34; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne rozdz. 20, t. 1, str. 12). Dyrektywa ustanawia szczegó!owe warunki, wed!ug których obywatele UE maj#cy miejsce zamieszkania w pa$stwie cz!onkowskim, którego nie s# obywatelami, wykonuj# prawo g!osowania i kandydowania w wyborach do Parlamentu Europejskiego. Przyj%cie tej dyrektywy wi#za!o si% z ustanowieniem obywatelstwa Unii jako pochodnego od obywatelstwa pa$stwa cz!onkowskiego; - dyrektyw% Rady 94/80/WE z dnia 19 grudnia 1994 r. ustanawiaj#c# szczegó!owe warunki wykonywania prawa g!osowania i kandydowania w wyborach lokalnych przez obywateli Unii maj#cych miejsce zamieszkania w Pa$stwie Cz!onkowskim, którego nie s# obywatelami (Dz. Urz. WE nr L 368 z 31.12.1994 r., str. 38, ze zmianami; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne rozdz. 20, t. 1, str. 12). Dyrektywa przyznaje obywatelom UE prawo g!osowania i kandydowania w wyborach lokalnych w pa$stwie cz!onkowskim miejsca zamieszkania, którego nie s# obywatelami, je&li spe!niaj# warunki okre&lone w dyrektywie oraz pozosta!e wymogi okre&lone w prawie krajowym dla obywateli tego pa$stwa (art. 3 dyrektywy). 3. Analiza przepisów projektu pod k$tem ustalonego stanu prawa Unii Europejskiej 1. Przepis art. 5 projektu przyznaj#cy, na równych zasadach, czynne prawo wyborcze obywatelom polskim i obywatelom UE nie b%d#cym obywatelami polskimi, jest zgodny z dyrektywami Rady 93/109/WE i 94/80/WE.

3

2. Przepis art. 13 §9 projektu umo"liwia wpisanie do rejestru wyborców obywateli polskich oraz obywateli UE nie b%d#cych obywatelami polskimi, na ich wniosek. Przepis art. 14 §1 i 3 projektu, poprzez odniesienie do art. 13 §6 projektu, dotyczy obywateli polskich i jest przepisem szczególnym w stosunku do art. 13 §9 projektu. Wydaje si%, "e w odniesieniu do obywateli UE nie b%d#cych obywatelami polskimi, art. 14 projektu nie ma zastosowania, poniewa" przepis ten nie zawiera odniesienia do art. 13 §8 projektu. Jest to prawdopodobnie b!#d legislacyjny, który nale"a!oby usun#' w trakcie prac nad projektem, aby unikn#' w#tpliwo&ci co do równego traktowania obywateli polskich oraz obywateli UE nie b%d#cych obywatelami polskimi. Przepis art. 19 TWE przyznaje ka"demu obywatelowi Unii Europejskiej maj#cemu miejsce zamieszkania w pa$stwie cz!onkowskim, którego nie jest obywatelem, prawo g!osowania i kandydowania w wyborach lokalnych oraz w wyborach do PE w pa$stwie cz!onkowskim, w którym ma miejsce zamieszkania, na takich samych zasadach jak obywatele tego pa$stwa. Artyku! 14 §1 i 3 projektu powinien zawiera' wi%c odniesienie zarówno do art. 13 §6, jak i do art. 13 §8 projektu. Z tych samych wzgl%dów nale"a!oby uzupe!ni' art. 23 §3 projektu – dotycz#cy dopisywania do spisu wyborców osób przebywaj#cych czasowo na obszarze gminy w okresie obejmuj#cym dzie$ wyborów – o odniesienie do art. 13 §8 projektu. 3. Przepis art. 22 §1 projektu przewiduje dopisanie wyborcy niepe!nosprawnego – na jego wniosek wniesiony do urz%du gminy – do spisu wyborców w wybranym przez niego obwodzie g!osowania spo&ród obwodów g!osowania, w których znajduj# si% lokale dostosowane do potrzeb wyborców niepe!nosprawnych, na obszarze gminy w!a&ciwej ze wzgl%du na miejsce jego sta!ego zamieszkania. We wniosku wyborcy niepe!nosprawnego podaje si% dane wymienione odpowiednio w art. 13 §6 albo art. 13 §8 projektu (art. 22 §2 projektu). Przepis art. 22 projektu nie narusza art. 19 TWE (korzystanie z praw wyborczych) oraz przepisów dyrektyw Rady 94/80/WE oraz 93/109/WE. 4. Projekt w art. 277 §2 zawiera wymóg do!#czenia do pisemnej zgody na kandydowanie obywatela UE nie b%d#cego obywatelem polskim: 1) o&wiadczenia stwierdzaj#cego, "e nie kandyduje on w wyborach do PE w innym pa$stwie cz!onkowskim UE oraz 2) za&wiadczenia, "e nie pozbawiono go prawa do kandydowania w wyborach do PE w pa$stwie cz!onkowskim UE, którego jest obywatelem. Przepis ten jest zgodny z art. 10 dyrektywy 93/109/WE, zawieraj#cym katalog dokumentów, których mo"na "#da' od obywatela UE nie b%d#cego obywatelem polskim, sk!adaj#cego wniosek o kandydowanie w wyborach do PE. 4. Konkluzje Projekt ustawy – Kodeks wyborczy, w wersji uwzgl%dniaj#cej autopoprawki z dnia 1 pa(dziernika 2008 r. oraz z dnia 29 pa(dziernika 2008 r., jest zgodny z prawem Unii Europejskiej. Aby jednak unikn#' w#tpliwo&ci co do

4

zgodno&ci z art. 19 TWE (punkt 3.2 niniejszej opinii), przepisy art. 14 §1 i §3 oraz art. 23 §3 projektu powinny zawiera' odniesienia do art. 13 §6 oraz do art. 13 §8 projektu. Sporz!dzi": Zespó" Prawa Europejskiego Akceptowa": Dyrektor Biura Analiz Sejmowych Micha" Królikowski

Deskryptory bazy REX: Unia Europejska, projekt ustawy, samorz!d gminny, Parlament Europejski, wybory, wójt, burmistrz, prezydent, obywatelstwo, dyskryminacja, niepe"nosprawni

Warszawa, 4 listopada 2008 r. BAS-WAEM-3136/08 Pan Bronis!aw Komorowski Marsza!ek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Opinia prawna w sprawie stwierdzenia – w trybie art. 95a ust. 3 Regulaminu Sejmu – czy poselski projekt ustawy – Kodeks wyborczy (przedstawiciel wnioskodawców: pose" Witold Gintowt-Dziewa"towski), w wersji uwzgl#dniaj$cej autopoprawki z dnia 1 pa&dziernika 2008 r. oraz z dnia 29 pa&dziernika 2008 r., jest projektem ustawy wykonuj$cej prawo Unii Europejskiej Projekt okre&la zasady i tryb przeprowadzania wyborów: do Sejmu i Senatu, do sejmików województw, rad powiatów oraz rad gmin, Prezydenta RP, wójta, burmistrza i prezydenta miasta oraz do Parlamentu Europejskiego. Proponowana ustawa ma zast#pi' ustawy: z dnia 27 wrze&nia 1990 r. o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2000 r. Nr 47, poz. 544, ze zmianami), z dnia 16 lipca 1998 r. – Ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw (Dz. U. z 2003 r. Nr 159, poz. 1547, ze zmianami), z dnia 12 kwietnia 2001 r. – Ordynacja wyborcza do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2007 r. Nr 190, poz. 1360), z dnia 20 czerwca 2002 r. o bezpo&rednim wyborze wójta, burmistrza i prezydenta miasta (Dz. U. Nr 113, poz. 984, ze zmianami) oraz z dnia 23 stycznia 2004 r. – Ordynacja wyborcza do Parlamentu Europejskiego (Dz. U. Nr 25, poz. 219, ze zmianami). Projekt przewiduje te" zmian% ustawy z dnia 15 marca 2002 r. o ustroju miasta sto!ecznego Warszawy (Dz. U. Nr 41, poz. 361, ze zmianami). Przedmiot projektu ustawy jest obj%ty prawem Unii Europejskiej. Proponowana ustawa, zgodnie z przypisem do tytu!u projektu, wdra"a postanowienia dyrektywy Rady 93/109/WE z dnia 6 grudnia 1993 r. ustanawiaj#cej szczegó!owe warunki wykonywania prawa g!osowania i kandydowania w wyborach do Parlamentu Europejskiego przez obywateli Unii maj#cych miejsce zamieszkania w pa$stwie cz!onkowskim, którego nie s# obywatelami (Dz. Urz. WE L 329 z 30.12.1993 r., str. 34; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne rozdz. 20, t. 1, str. 12) oraz dyrektywy Rady 94/80/WE z dnia 19 grudnia 1994 r. ustanawiaj#cej szczegó!owe warunki wykonywania prawa g!osowania i kandydowania w wyborach lokalnych przez obywateli Unii

2 maj#cych miejsce zamieszkania w Pa$stwie Cz!onkowskim, którego nie s# obywatelami (Dz. Urz. WE nr L 368 z 31.12.1994 r., str. 38, ze zmianami; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne rozdz. 20, t. 1, str. 12). Projekt zawiera przepisy zgodne z dyrektywami Rady 93/109/WE i 94/80/WE i wykonuj#ce ich postanowienia. Aby jednak unikn#' w#tpliwo&ci co do równego traktowania obywateli polskich oraz obywateli UE nie b%d#cych obywatelami polskimi (art. 19 TWE) przepisy art. 14 §1 i §3 oraz art. 23 §3 projektu powinny zawiera' odniesienia do art. 13 §6 oraz do art. 13 §8 projektu. Projekt ustawy – Kodeks wyborczy, w wersji uwzgl%dniaj#cej autopoprawki z dnia 1 pa(dziernika 2008 r. oraz z dnia 29 pa(dziernika 2008 r., jest projektem ustawy wykonuj$cej prawo Unii Europejskiej. Sporz!dzi": Zespó" Prawa Europejskiego Akceptowa": Dyrektor Biura Analiz Sejmowych Micha" Królikowski

Deskryptory bazy REX: Unia Europejska, projekt ustawy, samorz!d gminny, Parlament Europejski, wybory, wójt, burmistrz, prezydent, obywatelstwo, dyskryminacja

SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Komisja Ustawodawcza

ffi
,r,^ i

Warszawa, dnia

2'Ą tistopaaazoos ,'

usr-00 ll /l/08

Pan

wPŁYNĘ Ło

Bronisł aw KoMoRowSKI Marszał ek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej

Szanowny Panie Marszał ku plz}jętą na posiedzeniu w dniu 20 listopada 2008 r. _ opinię Komisji Kodeks wyborczy wraz

Przekazuję

Ustawodawczej w sprawie poselskiego projektu ustawy autopoprawką.

Z powa* aniem

ZastępcaPrzewodniczącegoKomisj i

OPINIA nr 190 Komisji Ustawodawczej

w sprawie poselskiegoprojektu ustawy _ Kodeks wyborcry wraz z autopoprawką

przf ętana posiedzeniu w dniu 20 listopada2008 r. d|a Marszał ka Sejmu

Komisja Ustawodawcza, na posiedzeniu w dniu 20 listopada 2008 r., rozpaffzył a skierowany przez Marszał ka Sejmu w trybie art. 34 ust. 8 regulaminu Sejmu RP, celem projektu ustawy w w1ra eniaopinii w ś wietlezgł oszonychwątpliwoś ci sprawie zgodnoś ci z prawem Unii Europejskiej poselskiego projektu ustawy - Kodeks wyborczy wraz z autopoprawką.

Komisja, po przedstawieniu projektu i wysł uchaniu ekspertów, przeprowadził a dyskusję.W wpriku gł osowaniaKomisja

-

uznał a ten projekt za dopuszczalny.

ZastępcaPrzewodniczącegoKomisji

Witold GintoM-Dziewał towski Poseł na Sejm RP

Warszawa,ania I

stycznia2009r.

Pan Bronisł aw Komorowski Marszał ek SejmuRP

Na podstawie art. 3ó ust. 4 Regulaminu Se.;muwnoszę w imieniu lvnloskodawców- autopoprawkę do przedł o onego d.niu w 24 cz'erwca 2008r' projektu ustawy - Kodek.s wborczy,która usuwa niezgodnoś ć projektu ustawv z Konstytucją.

Autopoprawka do poselskiegoprojektu ustawy - Kodeks wyborczy

Art. ó otrzymuje brzmięnie: (bieme prawo wyborcze) przysfuguje osobie ''Art. 6 $ 1' Prawo wybięralnoś ci mającej prawo wybierania, je eli speł nia warunki okreś lonew przepisach szczególnychkodeksu. $ 2' Nie mają prawa wybieralnoś ciosoby, wobec których wydano prawomocne orzeczęnie sądu strvierdzające utlatę prawa wybieralnoś ci' którym mo\l.aw ań. Zla ust' 2 ustawy z dnia 18 o pa 'dziemika 2006 r. o ujawniarriu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwapaństwa z |at 1944-1990 oraz tleś citych dokumentów(Dz.U. z 2007 r. Nr 63,poz.425,zpó n. zm.). $ 3. Nie mają prarva wybieralnoś ci w rvyborach do Parlamentu Europejskiego, wyborach do rady gminy oraz w wyborach wójta, burmistrza,prezydęntamiasta osoby: 1) karane Za przestępstwo umyś lnę ś cigane z publicznego; oskar enia

2) wobec których wydano praw.omocny wyrok warunkowo umarzający postępowanie kame w sprawie popeł nienia pzestępstwa umyś lnego ciganego oskar eniapub1icznego' ś z nie $ 4. Prawa wybieralnoś ci ma oby'lvatelUnii Europejskiej niebędący polskim pozbawiony prawa wybieralnoś ciw pańsfwie oby.watelem czł onkowskimUnii Europejskiej,którego jest ob}'watelem.''.

UZASADNIENIE

Przedł o ona autopoprawka usuwa wątpliwoś ci rv zakresie zgodnoś ci przepisórv projektu ustawy z KonsĘ .fucją. Jest zgodna z prawem Unii Europejskiej i nie generuje skutków finansowych dla bud efuPaństwa.

Autopoprawka do poselskiegoprojektu uŚtawy - Kodeks wytlorczy

Art. 6 otrz},rnuj brzmięnie: e (biemeprawo wyborcze)przysł uguje osobie ''A.t.6. s 1. Prawo wybieralnoś ci mającej prawo wybierania, jeŹeli spetnia warunki okreś lonew przepisach szczególnych kodęksu. $ 2. Nie mają prawa wybieralnoś ciosoby, wobec których wydano prawomocne orzeczenie są du st\Ą'ierdzają ceutratę prawa wybieralnoś ci,o któr5.rnmowa w ań. 21a ust. 2 ustawy z dnia 18 paŹdziemika 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwapaństwa z |aI 1944'1990 oraz treś ci tych (Dz. U, z 2007 r' Nr 63, poz, 425, z póŹn' Zfi'), dokumentów w $ 3. Nie mają prawa wybieralnoś ci wyborach do Parlamentu Europejskiego, wyborach do rady gminy oraz w wyborach wójta, burmistrza,prezydentamiasta osoby: l) karane Za plzestępstwo umyś lne ś cigane z publicznego; oskar enia

2) wobec których wydano pla1vomocny wyrok warunkowo umarzający postą]owanie karne w sprawie popeł nienia przestępsfwa umyś lnego ciganego oskar eniapublicznego' ś z nie $ 4. Prawa wybieralnoś ci ma obytvatelUnii Europejskiej niebędący polskim pozbawiony prawa wybieralnoś ciw państwie obył vatelem czł onkowskim L.nii Europejskiej, któregojest obylvatelem.''.

Zwi4z l{9j dztw eczypspol ite ek ewó Rz o ilqtgĘ g !
Warszawa,03 paź dzier'it,.l '-008 r.

zw/0714/200/08
Szanovwry Pan Lech Czapla ZastępcaSzefa Kancelarii Sejmu

na z 2008 .w odngJvledzi pisnro dnia5 wrleś nia roku,rv sprawie przedł o enia doĘ czącej opinii poselskich ektÓ ustaw: proj rl.
- K,d"!ŁWyborczy
- o nadzorze wł aś cicielskim nad spół kami z udziatenl ':^karbu Państwa oraz o pne|tształ ceniacń wł asnoś ciovyt'ł i '

/Zar*,"y [/*r, il/ur,/rr, .d./

tr)

zał ączeniuprzesył amyopinię otrzymaną z woje.*,ództwa ,w warmińsko-mazurskie go.

Z

,'/a,(,

ft'ł l'4)

f, lr ł p4,',

/./Bogdanl Ciepielewski Ąrrektoi Biura ZWRP

w}DzIAŁ PRIZ1TIALNY
Data \ł ?ł ywu .

QPinia

Wvborcł y. dot'Droiektu ugtew KodBks
powyŹszy projekt' wazne i goonepoparcla Pozyty'wriie Szczegó|nie opiniujemy przebieguwvborów m.in': są zapisy projektu'ktÓ mają na ce|u usPrawnienie re gł osowania gł gł osowania korespondencyjnego. osowania dwudniowe,moŹ|iwoś ć pzez peł nomocnika. Ooinia nad dot' proiektu ugtawv o nadzorze wł aś .ę!.cje!9kim spół kami z udział em wł skańu Państwą-orazo przekgztał ceniach asnoś ciowvclt.

pose|skieg': projektu proś bę wydanieopiniido przedł c onego Rea|izują c o Skarbu Paristwao|az o ustawyo nadzorzewł aś cicie|skim spół kami udział em nad z przekształ ceniach przedstawiamponi ej uwagi do treŚci tego wtasnoś ciov\rych' projektu. postanowienia, 1) projektustawywprowadza Kóre $ą obecnie uregulowane i prywaĘ zaĄi pzepisamiustawy dnia 30 sierpnia1996r' o komercja|izacji z (Dz.U. 2002 r' Nr 17'l,poz. 1397'z póź n. z zm'),Ę mczasem pzypisie1 w brak jest wyrnienieniaw/w ustawy o komercja|iza i prywa|yzacji ród wś Ąi ustawzmienianychustawą'KóĘ dotyczyprojeK; 2) w art-1 ust.2 proponu,je zastą pienie ustawy stosuje się się zwrotu: ,,P episy do spół eki na|eĘ cegodo nich mienia'zwrotem:,,Przepisy ustavvy stosuje się do spół ek udział em i do z SkarĘ u aństwa"na|eŹą cego nichmienia''; Ę 3) powoł ując się w treś ciprojektu ustawy na przepisy konkretnejustawy. jest konieczne wskazanie publikacji ustawy np.w ań. datyoraz miejsca tej 4 brak oznaczeniamiejscapub|ikacji Kodeks spół ekhandlowych, ustawy podobne powo|"anych w: art,6ust.1 ań. 14 m.in. uwagiodnoszą do ustaw się p K 1 , a r t ' 2 0u s t ' 57 i 9 , a r t . 3 0 s t '2 , a ń. 3 3 u s t '3 ' a ń' 3 7 u s t '4 , a ń. u u s t .1 ' 41 usl.3 4) w art.8 ust' 2 pkt 2 pojawiasię wą tpliwoś CZy przedstawrony tym w ó, jest wystarczający; wyĘ czeń P episiekata|og 5) w ań, 9 ust. 3 pojawla się wą tp|iwoś co do spoŚobu fachowania ó jak ewentua|nego kworumprzy podejmowaniu uchwałprzez zarząd, tez co do dopuszczalnego czasu trwaniaokresu zawieszenia(tj. funkcjonowania przez pracowników zarzą du Wyboru onka czł spół ki) oraz mimoniedokonania ewentua|nego takiegoczł onka; artzastępstwa ana|ogiczne uwagiodnoś nie 13 ust.7 dot'skł adu radynadzorczej; 6) w ań. 17wą Ę liwoś co do re|acji ci miedzy 2 i 3i ust. ,l50l" poprawka: 7) w ań. 76 ust. 3 * sugerowana równourartoŚc stanowią cą ',kwotę ceny sprzedad przedsiębiorstwa kupują cy (...)' przekazqena zak.ł adown7 fundusz pł ci póź niej do dnia pienivszej atnoś ceny sprzeda y ś wiadczeń socja|nych nie ni preedsiębiorstwa' kwotętę pomniejsza cenę sprtedaŹy przedsiebiorstwa o się przypadającądo zapł atyd|azbyrł cy '' Prry aKua|nym zapisie mogą pojawiĆ się wą tp|iwoś ci czy pr7ef ''Ć enę pzedsiębiorstwa'' (wycena pĘ na|e y rozumieć wańoś ó odsiębiorstwa szacunkowa)

wnać wańoś ci a cena sprzeda ypaedsiębiorstwanie zawsze musi się rÓ przedsiębiorstwa (wycenie szacunkowej). Ponadto na|efy zwróc|'.'uu/agę na jedno|itoś ć nomenk|alury ywanej ustawie. U w się JeŹeliposł ugujemy pr,1ęc!em ,.cena spzeda yprzedsiębiorstwa' d|a czystoś ci to aktu interpretecyjnych ;;iawnego nie go inną nazwą na|e zastępowaó W innychpzepisachtegosamegoaktuprawnego y (np'nale noś ć ) 8) w ań. 76 ust-4 - czy o kwotęWskazana Ę m ustępie,pomniejsza rak e(tak się w jak to wskazano ustępie cenę sprzeda pr.ed$iębiorstwa. w 2) ry Z aktua|rrego zaplsu niewynika w sposóbjednoznaczny. to 9) w ań. 76 ust' 5 - sugerowana poprawka ,,Cenasprzeda yprzedsiębiorstwa moŹe byĆ pł atna w ratach, pod warunkiemzabezpieczeniakwoiy pozostał ej do zapł aĘpo uiszczeniupierwszejraty.' jest Ponadto treś tego ustępu niezrozumiał kiedyma nastą pić zabezpleczenie? ć a; to ju przy Czy ma ono nastą pić w umowie sprzedaŹy, czym będziesię ono odnosił do o po zawarciuumowy drugieji następnych ret, cfy te ma zostać ono udzielone pierwszejraty? sprzeda yzapł acie i 10)w aft.76 ust.6 - proponowana poprawka: przypadku, którymrnowaw ust' o 'W pierwszarata ceny sprzeda ypruedsiębiorstwa 5' wynosi co na,;rnniet tej Zoa/o ceny. Pozostał a częś ćceny sprz€ a y przedsiębiorstwajest spł acanaw ratach d pzez okres nie dtu szy 5 |at(ale od jakiejdaĘ , czy od daĘ zawarciaumrwy czy ni teź od innej daty). Pofoatał a do zapł aĘ częóó aprzeda y przedsiębiorstwa jest W Wysokoś ci ni szejniz wskeź nik oprocentowana nie Wzrostucen dóbr inwestycyjnych, ogł aszany co kwańał pfez Prezesa Gł ównegc Urzędu statystycznego Dzienniku W Urzędowym Rzeczypospo|itej Po|skiej,,Monitor Polski'' .| * proponowana 11) w ań. 76 ust. 7 pK poprawka: tryb ,,szczegół owy sprzedazy przedsię biorstwa',..'' 12)w ań. 76 ust' 7 pkt4 - proponowana poprawka: warunki, którychzapł aŁa W ,, ceny sprzedaź y przedsiębiorstwa''.''' 13) w art. 79 ust' 3 - proPonowana poprawka: .',.. oddać pzedsiębiorstwo do odpfatnego korzystania (społ ka o.o. Iuh osobiefizycznej innaj osobieprawnej |ub z jest spclka s'a. to te osoby pIE,Wne. zdaniu wcześ niej mowa o tyrri' e Skarb W Pańsfuva mo eodebrać spÓ ce(z o'o' lub s.a.) pzedsiębiorstwo oddaćje innemu i ł podmiotowi(osobie fizyczneyosobie prawnej) Bior1cpod uwagę, ze te spół ki s4 osobamiprawnymiwydaje się wł aś ciwym Wskazac, e oddaje sięje ,jnnej osobie pnwnej". 14)w ań. 80 ust.2 pkt2 * proponowana poprawka: Ustalenie '..' ceny sprreda y przedsiębiorstwa po następu|e zakończeniu okresu........ pĘ 15)w ań. B0 ust' 2 pkt 3 - jeŹe|i edsiębiorstwo zgodniezań.79 ust' 3 oddano osobiefizycznejto o jakichakcjachjest mowaw ffi punkcie? 16) w art. 80 ust. 3 _ ęzegopozostał a Kiedy ma być częś ćjakiej nale noś ci? , pozostał a uiszczona na|e noś ci''? i|e rat mo naroflio yc ,.pozostał ą tę częś ć na częś ć "nie |ubw jakimokresie na|e noŚci'' mająbycte ratyspł acane? ci 17)w art,80 ust.4 _,,na|e nośWynikają ce umowy'' ale co dokł adnie z na|ezy pod tym pojęciem.cfy na|ety przez to rozumieĆwynagrodzenie rozumieĆ za odpł atne koaystanie,czy tef na|e y pojęcierozumiećszerzej, a mianowicie, e to tyminale noś ciami tak e, karyumowne? SA np. .l8)w art' 81 ust.2 - czy ty|ko SkarbuPaństwa, te ,. imieniu na czy rv i ',w imieniu'' rzecz'' SkarbuPaństwa? 19)w art.82 ust. 1 - o jakichumowach mowaw tym p episie.Ą|1'cd 76.80 jest fegu|Ują umowęspzeda y pzedsiębiorstwa, przedsiębiorstwa, umowęwniesienia oraz umowę oddanie przedsiębiorstwa odptatnego o do korzystanla Nie ma w sł owniczku pojęćdefinicji ,,pzejmujący'.

PIERWSZY PREZES sĄDU NAJWY szEGo RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ BSA ilt- 021-166/08

Warszawa, dnia06 oa dziernika 2008 r'

Pan Lech CZAPLA Zastępca Szefa Kancelarii Sejmu

u1 /ol,"h llL^ru'ł t^n,
W odpowiedzina pismo z dnia 3 wześ nia2008 r., Ps-241l08 upzejmie przesył am uwagiSą du Najwy szego pose/skiego projektu do ustawy - Kodeks wyborczy.

wYDZlAŁ PREZYDIALNY
L . d z .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

;.!'| Datawńywu,,,,t. !.:.k.9..!{''...''......

Ą

l.Ą.^^Ą

BIUROSTUDIOWi ANALIZ
P|.Krasińskichz416,00-951 wa'szawa

sĄD NAJWYzszY

2008 r. Warszawa,dniaQI paź dziernika

BSA ilt-021-'t66/08

UWAGI do poselskiegoprojektuustawy- Kodeks wyborczy

,1 Uwagidotyczą przepisów zadaniaSą du Najwy szego. . ty|ko regu|ują cych prezydenckie i 2. Kodeks reguluje wyborysejmowe, senackie,,,europejskie", pozawyborami ozeka terytoria|nymi, d Najwyzszy Są terytoria|ne. wszystkich, We o wa noś ci wyborów. protestu okreś |one ań. 64 projektu' Podmiotyuprawnione wniesienia są w do jednakowod|a wszystkichwyborów, przy czym w porównaniuze stanem pozostał e dotychczasowym dodanodo nich kandydata wyborach. w Natomiast przezSą d Najwy szy zagadnienia zwią zane protestami z oraz sprawaorzekania jest (z o waznoś ci wyborów szczegół owo uregu|owana w odrębnychdział ach przepisów wyją tkiem któreodsył ają sejmowych art.252projektu). senackich, do projektu' WyboróW Sejmukwestie regu|ują do te tak W odniesieniu ań.212-217 pzy Natomiast samojak dotychczas. unormowania nasuwają nie zastrze eń. Te (ań. (ań. 345 i nast.) wyborach,,europe'iskich'' 302 i nast.) i prezydenckich peł regulację w Zamiast odesł ać wyborów do wad|iwie zamieszczono projekcie ną pzepisów, po ą dane sejmowych. był ujedno|icenie Skutkiem tego odesł ania oby w/w wyborach obecnie we wszystkich w szczegó|noś dotyczą cych ci terminów. protestu wynikóww Dzienniku termindo zł o Lenia Wynosi7 dni od ogł oszenia Ustaw, a ty|ko w prezydenckich dni 'od podania wyników wyborów do 3 przez PKW,,(ań. 73 ust. 1 ordynacji). tez pzyjmuje publicznej wiadomoś ci Tak projekt ań' 345 s 1. w

Problememdo dyskusjijest takze sprawaterminuorzeczenia końcowegocał ego skł adu |zby.Wedł ug projektu Wynosi 90 dni w odniesieniu Sejmui Senatu on do (art.215$ 2 oraz art'252), samodo Parlamentu tak Europejskiego (ań.306 $ 2) oraz 30 dni pay wyborachprezydenckich (ań. 348 $ 2). Te same terminy obowią zują obecnie.Wydajesię, ze termin60 dni we wszystkich jest Wyborach Wtaś ciwy. Przedtu eniu do 60 dni w wyborach go prezydenckich sp.,eciwiaJą nie .128 się pzepisy Konstytucji, gdy wedł ug ań. jej ust.2 dzień wyborówpowinien p|zypadaćnie wcześ niej 100 dni i nie póŹniej ni ni 75 dni pzed upł ywem kadencji uzędują cego prezydenta' 3' Na odmowę przyjęciapzez PKW zawiadomieniao utwozeniu komitetu Wyborczego u y sł skargado Są du Najwy szego, rozpoznaje w skł adzie który ją 7 sędziów(ań' 78 s 3 i 4 proJektu)' . Dotyczyto wyborówsejmowych, senackicl. europejskich. Obecnie tak jest w wyborach sejmowychi senackich,a w europe-jskich oaeka skł ad3 osobowy ust.4 ordynacji (54 europejskiej dnia23 z stycznia2004 r.). $ 5) jak i obecnej ordynacji (art.40 d ust.4), skargęna odmowę Ę estracji kandydata rozpoznaje 3 sędzióW. Proponujęto ujedno|ició wprowadzają c ad 3 |ub 5 osobowy.obecne skł ordynacje oraz projekt pzewidujątermin dni na wydanieoęeczeniapzez Są d 5 Najwy szy. 4' Skargę na odzucenie sprawozdania finansowego z wyborów Są d Najwyzszy rozpozna-je skł adzie sędzióww terminie dni (ań. 119 w 7 60 s 2 i3 projektu). jest obecnie, Wyją tkiem Tak z ordynacji ,,europejskiej',, pzewiduje która skł ad sędzióW 3 (ań. 97 ust.3). Wydajesię, eWystarczy ad sędzióww tychwszystkich skł 5 pzypadkach. Dla zachowania spójnoś ci pzepisów tak eskł ad5 sędziów na|e y wprowadzić w ustawieo pańiach politycznych zakresieorzekaniao informacji w pańii co do subwencji (ań. 34 b ust.2) orazsprawozdania finansowego 34 b ust.2 WzW. (art. z art.38 b). W wyborachprezydenckich, wedł ug tak projektu (ań' 325

W pozostał ym zakresienasuwają następują ce się uwagi: pocztęe|ektroniczną . W art'30 $ 1 pominięto W art.78 s 5 i 89 $ 3 nie podano adu. skł Na|e ał oby rozwaiy zasadnoś ć powoł ywania onków Ć doraŹnego czł komisji obwodowych spoś ródkandydatów wskazanychpzez komitetywyborcze. Komisje powinny mieć W miarę stał yskł ad,odpowiednio pzeszko|onyi doś wiadczony, zapewniał oby co sprawne bezbtędne dział anie. i ich Komitety Wyborcze mają prawopowoł ywania ów zaufania, do pracyW komisjach mę a winnybyć powoł ywane odpowiednie p osoby,na przykł ad ez radęgminy. W Kodeksie utrzymuje instlucję wyborÓ uzupeł niają cych Senatu, się w do kosztownąa niecieszą cą zainteresowaniem ecznym. , się społ W art.503 pojawia odwoł anie są duadministracyjnego się do zamiastdo są du powszechnego.

PRZEwoDNlczĄcY KRAJoWEJ RADY sĄDowNlcTwA Nr KRS 020-79/1-08 Dot. PS-24U0E

,$paź dziemka 2008r. Warszawa,

Pan Lech C.ZAPLA Zastępca Szefa Kancelarii

sejmu

uprzejmie przesył am opinię Krajowej Rady Sądownictwa W zał 'ączeni:u ustawy z dnia 9 paL dziernika20OB roku w przedmiocie poselskiego Projektu Kodeks Wyborcz5z.

c

UullŁt,JM ,,I
\l

Wiceprzewodniczą cy

ZASTĘ PCYszEFA Ks WPŁYNĘ Ło
'iń 'lnno

SEKRETARIAT

OPINIA KRAJoWEJ RADY SĄDowNICTwA z dn1a9pu ,dziemka 2008r.

ODPIS

w przedmiocie poselskiego projekflr ustawyKodeks Wyborczy.

Krajowa Rada Sądownictwa po zapoznaniu się z poselskim projeklem ustawy Kodeks Wyborczy, stwierdzą propozycję zmialy w W ę nie przewiduje on znaczących zrnian w prawie wyborczyrn. Poz1tywnie nale y ocenić zalaesię orzekarria o przepadku korzyś ci finarrsowychprzyjęĘ ch przez komitet wyborczy wbrew przepisom ustawy. myś l obecnie obowiągujących przepisów (art. 1'27 ustawy z dntal2lavietria 2001r. Ordynacja wyborczado SejmuRzeczypospolitej Polskiej i do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej,tekstjedn. Dz. IJ. z 2007r. Nr l90, poz. |360; art. l01 ustawyz dnla 23 sĘ cmia 2004 r. Ordynacja wyborcza do Parlamentu Europejskiego, U z 2004r. Nr 25, poz. 219 Dz. art. 87f ustawy z dnla 27 wrześ rua 1990 r. o wyborze Prezydenta RzeczypospolitejPolskiej, tekstjedn. Dz. IJ. z 2000 r. Nr 47, poz. 544 ze zrn.)w kwęstiitej orzekaSąd okręgowyw Warszawiew postępowmriu nieprocesowym. myś lprzepisów prqekfu (art. 1f3 $ 6' 7) orzekatby W sąd okręgowy wł aś ciwy względu na siedzibę wzędu skmbowego, ze zaś egzekucja toczytaby się wedfug przepisÓ o postępowaniu w egzekucyjnym w administracji, co przyczyntł obysię do sprawnoś ci i ęfęktywnoŚci tegopostępowania. Nadto rozwią-zarrie ujednolicaprawo to wyborcze co do wskazanego zagadnieniąbowiem arralogicmeprzepisy przewidziano w obecnie obowiązującylnań. 84d ust. 6-8 ustawy z dnia 16 lipca 1998 r. ordynacjawyborczado rad gmin, rad powiatów

i sejmików województw(tekstjedn. Dz. U. z 2003 r' Nr 159, poz, 1541 ze zm.) oftz przez odesł anie tego przepisu tak ew art. 24 ustawy do z drua 20 czerwca 2002 r. o bezpoś rednim wyborze wÓ jtą burmistrza i prezydenta miasta@2. U . z f002 r. Nr I 13,poz. 984,ze zm.). Natomiastzdziwieniebudzi brak w projekcieprzepisówdoĘ czących wynagrodzenia dla komisarzy wyborczych. Wynagrodzenie takie przewiduje art. 20 ust' 5 ustawy ordyracja wyborcza do rad gmĘ w rad powiatÓ i sejmików województw. adęn z przepisów projęku, w szczegó|noś przepis art. |36 oraz art' 146_ |48 nie zawierajątakiego ci uegulowania. W uzasadnieniuprojektu nie wskazano przyczyn próby zniany isuriejącego obecnie stanu rzecry. Krajowa Rada Sądownictwa pohzebyuzasadniającej nie dostrzega dokonanie takiejzrniany. w kilku miejscach projekt zawiera niędokł adnoś ci omył ki i wymagające skorygowarriaich w toku dalszych prac legislacyjnych. Znajdująsięonemiędzyinnymi: -w ut. 78 $ 5 - nie przewidzianoterminudo wniesieniaodwoł arria od postanowienia komismzawyborczego,arriwprost, ati przez odesł arrie do $ 3 tegoprzepisu, kIóry ustanawia termin3-dniowyna wniesienieskargi na postarrowienie Państwowej Komisji Wyborczej; w art. 64i ust. 3 aknralrrie obowią7ującej ustawy ordynacja luqyborczado rad gmin, rad powiatów i sejmików województw przewidziarrotermin 3-dniowy na wniesienie ww. odwoł anią -w art. 89 - ograniczonozakres legitymacji procesowej czynnej do wniesienia wniosku do Sądu o wydanie stosownego orzeczelia w zwięku z freś cią materiał ów wyborczych; art. 80 akhralnie usta\^/y wyborze PrezydentaRzeczypospolitejPolskiej o obowią7ującej przewiduj legitymacj plocesową czynną,,kazdegozainteresowanego'', e ę przepisjedyniekandydata peł nomocrrika lub wyborczego zas projektowany zainteresowanego komitetu wyborczego,

-w aft' 363 $ 5 i art. 3ó4 s 1 _ z uzasadnienia projektu wyniką iz intencją autorów był o przyzr'arie radnemu uprawnienia do rł miesienia mandaturadnego odwoł ania uchwĄ rady stwierdzającej od wygaś nięcie naruszeniem to tak ew syfuacji' gdy wygaś nięcie był obyspowodowane ustawowego zakazu ł ączeruamandafu z wykonywarriem okreś lonych przepisachfunkcji lub dział alnoś tj. w sytuacjiwskazanej ci w odrębnych w w art. 363 $ l pkt 3 projelitu;Ę rrnczasęm ut. 364 $ 1 wskazarro, jedynie od uchwĄ rady stwierdzającej przysł uguje eradnemu odwoł anie wygŃnięcie mmrdatuz przyczyn wskazanych \i/ art' 363 $ 1 pkt 5' lub braku tego prawa a więc z powodu ufiaĘ prawa wybieralnoś ci w dniu wyborów;nadtow art.363 $ 5 przewidzianoobowią.zekzrzeczęnia rej dział a|noś ,,o ktÓ mowa w $ l pkt 5''' ci się funkcji lub zaprzestarria a nie ,,plt 3'', co po pierwszesprawią i przepistenjest pozbawionysensu, skoro w puŃcie 5 nie ma mo\ł y o a po drugre wskazuje na adnej firnkcji lub dział alnoś ci, sformuł owanie przepisu. wadliwe

przepisach oczywistaomył ka. nastąpił we wskazanych a Prawdopodobnie NegaĘ wnie naleĘ takie ocenić art. 78 $ 4 i l19 s 3 projekfu, w myŚl których skargi na postanowieniaPKW o odmowie przyjęcia zawiadomienia i o odranceniu sprawozdania wyborczego komitetu wyborczego Sąd Najwy szy rozpoanaje w przewidziano wprawdziew: Takie rozwią.zanie -arl 87i ustawyo rvyborzePrezydenta Polskiej i art. 123 Rzeczypospolitej ustawy Ordynacja wyborcza do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej skargi na odrzucęnie i do Sęnatu RzeczypospolitejPolskiej odnoś nie go, wyborcze sprawozdania -art.L02 ustawyOrdynacjawyborczado SejmuRzeczypospolitej Polskiej Polskiej odnoś nie skargi na postanowienie i do SenatuRzeczypospolitej j o odmowie przy ęcia zańadomieni ą skł adzie 7 sędziów.

jednakw aft.97 i art.54 ust' 4 ustawyordynacja wyborczado Parlamęntu Europejskiegoprzewidziano w odnoś nych sprawach skł ad 3 sędziów. Ujednolicenieprawa wyborczegow zakręsie skł aduSądu Najwy szego przy rozpoa|aniuskarg, o których mowa, jest zasadne,lecz wł aś ciwym powinien być skł ad 3 sędziÓ Gwarancją laleiyl':ej starannoś ci w. ptzy tozpoznaliu skargijest ranga sądują rozpoznającego,, i kompetencji zaś rozpomawanie tego rodzaju skarg w skł adzię 7 osobowym zdecydowanie wydhr a procedowarrie. Skł ady zagadniefiprawnych. Takze negatywnie naIeiy ocęnićrozbiemoś ć między art. 503 | 364 projekfu.W myś lpierwszegoz powoł anych przepisów od uchwaty rady gniny o wygaŚnięciumandafuwÓ zainteresowanemu y odwoł anie jta shź do sądu administacyjnego. W myś lzaś drugiego z przepisów od uchwał y rady o wygaś nięciu mandatu radnego przysł uguje odwoł anie do wł aś ciwego sądu okręgowego (a więc do sądu powszechnego). Kwestie wyga.ś nięcia marrdaturadnego i marrdafuwójta są podobne, więc wskazane był oby, aby odwoł arriaod odnoś nychuchwał rady byĘ rozpoznawane podobnymĘ bie - albo przez sąd powszechny, w alboprzez sądadminishacyjny' ogó|nie jednak idea kodyfftacji prawa wyborczego' majdującego się obecniew kilku ustawach, oraz ujednolicenie niektórych rozbię noŚci występujących pomiędzy aktualrrie obowią-zującymi ustawami regulującymlsystemwyborczy zuł ugująna poparcie.ocena zasadnoŚci konkretrych, zwł aszczanowych rozwięań, dotyczącychkwestii ś ciŚle przez autorów projekfu, wykracza poza wyborczych, zaproponowanycb zakreskompetencji KrajowejRady Sądownictwa. Doś wiadczeniesędziów wynikające z ich insĘ rtucjonalnego zaangu owanta procedury wyborcze pozwala na przedstawienie w siedmioosobowe są przewidziane w ustawie ustrojowej do rozpozrrawimiapowa rych

postulafu formowania obwodowych komisji wyborczych w skł adach w miarę stał ych, osób systemaĘ cznte z szkolonych,nie tylko w okresach przedwyborczych'Brak kompetencjii doŚwiadczenia czł oŃów komisii stwrza problemyw prakĘ cewyborów.

Wiceprzewodniczący

Krajowej Radv Sądowni.ctwa

BruM)

Zą zęodnoś ć oryginoł em z
SZEF BIURA KrajowejRady Sądownictwa
s ędzia Irena P iotrowgkn

d"* 2z',r-/

KRA]OWA IZBA
n Ąu U Uv v r n Ąv v | \ T U n
n ^ ń^^llJ Óń ^ l l l r ' \ ? . | '

. F 0F478Warsf!\YaAl€ Uiazdowsije 18lo|(4 p| |d,]|ń 02262205 88.622 26i33. e-nBi|: 84 |d'}@kltp . N|P: 526J0.43'011

L.dz.ff }t rossir-,rzooa

Warszawa.dnia 20 paź dziernika 2008 r.

Szanowny Pan Lech Czapla Zastępca Szefa Kancelańi Sejmu

S:

.Łvl"Cu1

T'.",.<-

\Ą,

llr >[r-^-<-

W nawią zaniu do przesł anegoprzy piś mie PS-241/08 z dnia 3 wrześ nia 2008 r. poselskiego projektu ustawy _ Kodeks wyborczy . uprzejmie zawiadamiam, e oś rodek Badań, Studiów i Legislacji Krajowej Rady Radców Prawnych nie zgł asza uwag do tego projektu.

\

Wiceprezes Rady Radców

SEKRETARIAT Z.CY SZEFA KS

t.az.'L(. -k,:,,ę 9 5.l.....' 1,'! 9,
Datawplywu

27'102008

PR EwoDNICzĄcY KRAJoWEJ RADY SĄDowNICTwA Nr KRS 020-79/2-08 Dot. PS-35t/08

Warszawa,9 stycznia2009r.

Pan Lech CZAPLA Zastępca Szefa Kancelarii sejmu

)"-ru1ł -ał v.lz"1

(

Javą,l'.t2. , l Ąą,ą..l-'/t4/Ł .

'D

l,-

,J

I

W zwią2ku z nadesł anymi autopoprawkami do pose1skiego projektu ustawy _ Kodeks wyborczy uprzejmie informuje , e Krajowa Rada Są downictwa na posiedzeniu w dniu 8 sĘ cznia powy szy projekt _ bez uwag. 2oo9 r. zaopiniował a

2 1 u,:7ł raa-2',,,,"" 4-z"z *,"./,,,,

sędzia

Dą browski

WYDZIAŁPREZYDIALIIY
L.dz.......................

jl.ź Datawptywu.......' ':.!..|':..k'ił .]J,',,'

It)

ai

a

-

^