tekst en foto Paola Westbeek

Het is de vroege lente van 1609 als de Halve Maen, onder leiderschap van Henry Hudson de haven van Amsterdam verlaat. In opdracht van de VOC gaat de gerespecteerde Engelse zeevaarder op zoek naar een noordelijke route naar Azië. Dat is hem niet gelukt, maar hij ontdekt wel een vruchtbaar gebied dat niet veel later Nieuw Nederland ging heten. Hier hebben Hollandse invloeden zich best diep geworteld. In de taal, de vrijheidsidealen en zelfs in het eten.

Culinair

erfgoed
in de vergeten kolonie
Bouillon! Najaar 2012 www.bouillonmagazine.nl

Manhattan, 1660 door L. F. Tantillo. Hoe zou Manhattan eruit hebben gezien ca. anno 1660? Na uitgebreid onderzoek heeft de Amerikaanse kunstenaar Len Tantillo (1947) een prachtig beeld neergelegd. De bouwstijl van de gebouwen en de windmolen aan de linkerkant laten de Nederlandse invloeden zien. Zelfs de goudgele zwangere luchten zorgen voor een oer-Hollandse touch.

Hudson heeft het nieuwe land verkend. Thuis in de Republiek ziet men mogelijkheden voor de bonthandel. Toch zetten pas in 1624 de eerste kolonisten voet aan de modderige wal. Onder het gezag van de West-Indische Compagnie stichten ze de provincie Nieuw Nederland, met een stuk of dertig gezinnen, die zich over het gebied van de Hudson-, Connecticut-, en Delaware rivier verspreiden. Vanaf het begin probeert men de kolonie

82

Bouillon! Najaar 2012 www.bouillonmagazine.nl

83

zelfvoorzienend te maken. De kolonisten hebben fruitbomen geplant, groenten gepoot en kruiden gezaaid. Zelfs paarden, varkens en koeien worden met grote zorg vanuit het moederland overgevaren. Eenmaal aan de andere kant van de oceaan treffen de pioniers een groene, weelderige wereld aan, a land of opportunities, toen al. Er is veel vis en op de rijke grond is zelfs graanteelt mogelijk. Ze zijn niet langer afhankelijk

voor billabusse, bollebuysjes of bollabouche (poffertjes), wafels, poffert (een soort cake met gedroogde vruchten), pannenkoeken en honey cooke (ontbijtkoek) beschreven. Veel bereidingswijzen voor deze en andere gerechten lijken op die uit het boek De verstandige kock (1667). Logisch, want dit boek is ook in de nieuwe wereld populair. Net als geliefde kookboeken en recepten werd ook speciaal kookgerei

De uitvinding van het bakpoeder zorgt voor de uitvinding van de Donut
van de Baltische staten, zoals in het thuisland. Ja, het lijkt aanvankelijk een paradijs, maar emigreren is geen kleinigheid. Behalve heimwee is er onderling wantrouwen tussen de Nederlandse kolonisten, de inheemse bevolking en Engelse kolonisten. In zo’n situatie wordt de culturele identiteit belangrijk en zijn de taal en het voedsel dingen waar de mens aan vasthoudt. Daarom blijven de Nederlandse kolonisten dezelfde gerechten maken als thuis en zijn ze gehecht aan hun culinaire tradities. Door de eeuwen heen hebben generaties receptenboeken, inventarisaties en verslagen achtergelaten waaruit blijkt hoe de Hollandse eetcultuur uiteindelijk zijn stempel op de Amerikaanse keuken heeft gedrukt. De Nederlanders introduceren vooral zoete gerechten. Van de meest vooraanstaande families uit New York in de 18e eeuw, de Van Cortlandts en de Van Rensselaers, staan recepten
84
Bouillon! Najaar 2012 www.bouillonmagazine.nl

geïmporteerd. Zo lezen we bijvoorbeeld over koperen poffertjespannen en wafelijzers in de inventarisaties van Margaretha van Slichtenhorst Schuyler (ca. 1630-1711) en Anne de Peyster (1701-1774). Samen met boeken vol handgeschreven recepten, zijn deze antiquiteiten nog steeds te bewonderen in het Van Cortlandt House Museum in de Bronx. Ook donuts hebben een Nederlands verleden. In het boek van Washington Irving, A History of New York (1809) zijn ze beschreven als ‘balls of sweetened dough, fried in hog’s fat, and called dough nuts or oly-koeks.’ Volgens Irving werden die gegeten door genuine Dutch families. De gefrituurde gistballetjes, soms gevuld met appel, rozijnen of cranberry’s, worden ook olie-koecken, oly cooks of oeli-koeken genoemd. Het meest gebruikte recept, de Albany method, beschreven door Anne Stevenson van Cortlandt, bestaat uit: 4 pounds flour, 1 pound sugar, 1 pound Verandering in het recept ontstaat halverwege de 19e eeuw, als het gist wordt vervangen door een nieuw product: bakpoeder. Al snel valt het magische rijsmiddel in de smaak door zijn snelle en eenvoudige werking. Maar het is niet perse een verbetering, bakpoeder zorgt voor een minder stevig deeg dat bovendien moeilijker gaar wordt. Als oplossing bedenken ze om in het midden van de deegballetjes een gat te maken en zo is dus de donut, een kind Een traditie geïntroduceerd door de Nederlandse kolonisten in de 17e eeuw is het ontvangen van vrienden en familie met een buffet op nieuwjaarsdag. De hele dag staat de deur open en worden gasten getrakteerd op heerlijkheden, zoals New Year’s Cakes. Aanvankelijk zijn het dunne, krokante kaneel wafeltjes, in het Noordoosten van Nederland nog steeds bekend als kniepertjes, geserveerd met slagroom.
Bouillon! Najaar 2012 www.bouillonmagazine.nl

Balls of sweetened dough, fried in hog’s fat, and called dough nuts or oly-koeks

butter and 12 eggs, a teacup of yeast and as much milk as you please, say near or quite 3 pints.

van de oliebol, ontstaan. Pas tegen het eind van de 19e eeuw trouwens, worden olie-koecken in kookboeken oliebollen genoemd.

85

Na verloop van tijd gaan ze meer op speculaasjes lijken en worden ze zelfs met een speciale plank gemaakt. Bakker Otto Thiebe uit Albany, New York heeft ze tot aan zijn dood in 1965 gebakken.

Etymologisch gezien, zijn cookies en coleslaw ook Nederlands erfgoed. Volgens Dr.Charles T.Gehring, directeur van de New Netherlands Project in New York, spreken de vroege kolonisten het woord koekje uit als

Hollandse kolonisten waren zoetekauwen
Dat de kolonisten zoetekauwen zijn geweest, moge duidelijk zijn. Veel van hun lekkernijen blijven tot in de 20e eeuw bekend in Nederlandse kringen in de Verenigde Staten, terwijl anderen vanzelfsprekend onderdeel zijn geworden van de Amerikaanse eetcultuur. Waffles en pancakes, met een klontje boter en rijkelijk overgoten met siroop zijn nog steeds een populair ontbijtgerecht. Donuts worden tegenwoordig tot de categorie fast-food breakfasts gerekend en vaak on-the-go verorberd. koekie. In Amerikaans Engels is het woord voor het eerst in 1703 gebruikt, om doodskoekjes aan te duiden. Het woord coleslaw, een verbastering van koolsla, zien we pas rond het eind van de 18e eeuw. Maar een koude salade van kool, aangemaakt met azijn, olie, zout en peper eten ze waarschijnlijk al in de 17e eeuw in Nieuw Nederland. Vandaag is coleslaw voor de Amerikanen onmisbaar bij een barbecue en als bijgerecht naast sandwiches of gefrituurde kip. Wij kennen de salade als Amerikaans en niet als een product met een Nederlands verleden. De puur Nederlandse periode is geen lang leven beschoren. In 1664 verkoopt de VOC de kolonie aan de Engelsen en heet New Amsterdam voortaan New York. Misschien is dat de reden waarom Amerikaanse kinderen op school weinig over Nieuw Nederland leren en de geschiedenisles vaak met het verhaal van de Engelse Pilgrim Fathers begint. Geen wonder dat Nieuw Nederland soms de vergeten kolonie genoemd wordt. En dat terwijl de Yankees zonder ons nooit waffles, donuts, pancakes, cookies, en coleslaw zouden hebben gekend.
Amerikaanse waffles zijn zacht en luchtig. De gemiddelde Amerikaan eet zijn waffles in een ontbijtrestaurant of een diner. Waffles die thuis worden gegeten zijn zelden zelf gemaakt. De voorkeur wordt gegeven aan de bevroren variant die in de broodrooster opgewarmd kan worden.

86

Bouillon! Najaar 2012 www.bouillonmagazine.nl

Bouillon! Najaar 2012 www.bouillonmagazine.nl

87