VI.

Prawa pokrewne

a.

Prawa do artystycznych wykonań

Pojęcie artystycznego wykonania nie zostało zdefiniowane ani przez ustawodawcę, ani też w literaturze. Przepisy wskazują jedynie, że artystyczne wykonanie utworu lub dzieła sztuki ludowej pozostaje pod ochroną - podobnie jak utwór - niezależnie od jego wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia. Jak wynika z powyższego, ochronie podlega jedynie wykonanie utworu lub sztuki ludowej. Poza zakresem ochrony pozostają zatem tzw. wolne świadczenia, a więc np. występy cyrkowców, prestidigitatorów, artystów variete, czy też występy sportowców. Bez znaczenia dla przyznania ochrony pozostaje natomiast okoliczność, czy dany utwór chroniony jest przez prawo autorskie, czy też nie, np. ze względu na upływ czasu. Artystyczne wykonanie dotyczyć może nie tylko utworu, ale także dzieła sztuki ludowej, które ze swej natury nie jest chronione przez prawo autorskie ze względu na niemożność ustalenia autora (twórcy) danego działa ludowego, a co za tym idzie ustalenia, czy okres jego ochrony już wygasł, a także brak ustalenia ostatecznej postaci dzieła.
Przykład: artystycznymi wykonaniami są zatem działania aktorów (gra aktorska), recytatorów, dyrygentów, instrumentalistów, wokalistów, tancerzy czy też mimów.

Podmiotem prawa do artystycznego wykonania jest artysta wykonawca, a więc osoba, która w twórczy sposób przyczyniła się do powstania wykonania. Do grona tego poza wymienionymi wyżej osobami zalicza się zasadniczo reżysera, aczkolwiek ocena jego roli nie zawsze będzie taka sama w zależności od tego, czy będziemy mieli do czynienia z reżyserem filmowym, czy też z reżyserem teatralnym lub reżyserem dźwięku. O ile w przypadku tego pierwszego nie budzi wątpliwości, że niezależnie od tego, iż jest on współtwórcą dzieła audiowizualnego, to zaliczyć go można także do grona osób, które w sposób twórczy przyczyniły się do powstania cudzego wykonania, o tyle wątpliwości budzi kwalifikacja dwóch następnych przypadków. W przypadku reżysera teatralnego uzależniona jest ona od tego, jak zakwalifikuje się spektakl teatralny. W przypadku uznania, że stanowi on dzieło odrębne od wystawianego utworu dramatycznego, reżyser może być uznany nie tylko za twórcę, ale i osobę, która twórczo przyczyniła się do powstania wykonania. Natomiast jeżeli przedstawienie teatralne zostanie potraktowane jedynie jako wykonanie dzieła dramatycznego, reżysera uznać można tylko za osobę, która twórczo przyczyniła się do powstania wykonania. Z kolei w przypadku reżysera dźwięku uznanie go za osobę, która w twórczy sposób przyczyniła się do powstania wykonania, uzasadniane jest przetworzeniem przez takiego reżysera wykonania innej osoby. Z grona tego wykluczyć należy personel techniczny biorący udział w powstaniu i przygotowaniu wykonania. Konstrukcja prawa podmiotowego artysty wykonawcy jest zbieżna z konstrukcją podmiotowego prawa autorskiego. Artyście wykonawcy przyznana została ochrona jego dóbr osobistych, w granicach określonych prawem, przejawiająca się w przyznaniu mu w szczególności prawa do: - wskazywania go jako wykonawcy, z wyłączeniem przypadków, gdy pominięcie jest zwyczajowo przyjęte (np. w przypadku wykonań zbiorowych), - decydowania o sposobie oznaczenia wykonawcy, w tym zachowania anonimowości albo posłużenia się pseudonimem, - sprzeciwiania się jakimkolwiek wypaczeniom, przeinaczeniom i innym zmianom wykonania, które mogłyby naruszać jego dobre imię, a więc prawo do integralności
1 dr Panczyk

VI. Prawa pokrewne

utworu. Wyliczenie powyższe zawarte w u.p.a.p.p. ma charakter jedynie przykładowy, dlatego też do osobistych uprawnień przysługujących artyście wykonawcy zaliczyć można prawo do decydowania o pierwszym udostępnieniu wykonania publiczności oraz decydowania o utrwalaniu wykonania. Artyście wykonawcy przysługuje także wyłączne prawo do korzystania z artystycznego wykonania i rozporządzania prawami do niego na następujących połach eksploatacji: - w zakresie utrwalania i zwielokrotniania - wytwarzania określoną techniką egzemplarzy artystycznego wykonania, w tym zapisu magnetycznego oraz techniką cyfrową, - w zakresie obrotu egzemplarzami, na których artystyczne wykonanie utrwalono - wprowadzania do obrotu, użyczania lub najmu egzemplarzy, - w zakresie rozpowszechniania artystycznego wykonania w sposób inny niż wprowadzania do obrotu, użyczania lub najmu egzemplarzy - nadawania, reemitowania oraz odtwarzania, chyba że są one dokonywane za pomocą wprowadzonego do obrotu egzemplarza, a także publicznego udostępniania utrwalenia artystycznego wykonania w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i w czasie przez siebie wybranym. Artyście wykonawcy służy prawo do wynagrodzenia za korzystanie z artystycznego wykonania lub za rozporządzanie prawami do takiego wykonania określone w umowie albo przyznane w przepisach u.p.a.p.p. W przypadku nadawania, reemitowania lub odtwarzania artystycznego wykonania za pomocą wprowadzonego do obrotu egzemplarza, artyście wykonawcy przysługuje prawo do stosownego wynagrodzenia. W przypadku braku odmiennych uregulowań umownych, zawarcie przez artystę wykonawcę z producentem utworu audiowizualnego umowy o współudział w realizacji utworu audiowizualnego, przenosi na producenta prawa do rozporządzania i korzystania z wykonania, w ramach tego utworu audiowizualnego, na wszystkich znanych w chwili zawarcia umowy polach eksploatacji. Prawo artysty wykonawcy nie narusza prawa autorskiego do wykonywanego utworu. Domniemywa się, że kierownik zespołu jest umocowany do reprezentowania praw do zespołowego artystycznego wykonania. Domniemanie to stosuje się odpowiednio do części artystycznego wykonania mających samodzielne znaczenie. Prawo do decydowania o sposobie oznaczenia wykonawcy oraz korzystania z artystycznego wykonania i rozporządzania prawami do niego ma czasowy charakter i wygasa z upływem 50 lat następujących po roku, w którym artystyczne wykonanie ustalono. Jeżeli jednak w tym czasie nastąpiła publikacja utrwalenia tego wykonania lub jego publiczne odtworzenie, okres ochrony liczy się od tych zdarzeń, a gdy zaszły obydwa — od tego z nich, które wystąpiło wcześniej. Przepisy u.p.a.p.p. stosuje się do artystycznych wykonań, które: - dokonane zostały przez obywatela polskiego albo osobę zamieszkałą na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub - dokonane zostały przez obywatela państwa członkowskiego Unii Europejskiej lub państw członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) lub - zostały ustalone pierwszy raz na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub: - zostały opublikowane po raz pierwszy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub - są chronione na podstawie umów międzynarodowych, w tym Międzynarodowej
2 dr Panczyk

VI. Prawa pokrewne

Konwencji o ochronie wykonawców, producentów fonogramów oraz organizacji nadawczych w zakresie, w jakim ich ochrona wynika z tych umów. Prawa do artystycznych wykonań zbliżają się swym charakterem do praw autorskich poprzez odpowiednie stosowanie do nich przepisów dotyczących współautorstwa (współwykonawstwa), utworów połączonych, utworów pracowniczych, możliwości zbycia praw lub udzielenia licencji do korzystania z nich, jak również ochrony praw do artystycznych wykonań w zakresie dóbr osobistych w podobny sposób jak ochrona osobistych praw autorskich.

b. Pozostałe prawa pokrewne
Pozostałe prawa pokrewne obejmują grupę trzech praw pokrewnych znacznie zróżnicowanych ze względu na przedmiot ochrony. Należą do niej prawa do fonogramów i wideogramów, prawa do nadań programów oraz prawa do pierwszych wydań oraz wydań naukowych i krytycznych. Prawa do fonogramów i wideogramów Prawa do fonogramów i wideogramów służą ochronie rezultatów działalności o często niezwykle złożonym, tak pod względem organizacyjnym, technicznym, jak i artystycznym charakterze, z czym zazwyczaj połączone są znaczne nakłady finansowe. Pod pojęciem fonogram rozumieć należy utrwalenie (rejestracja, zapis) warstwy dźwiękowej. Fonogramem jest jedynie pierwsze utrwalenie i to ono jest objęte ochroną, nie zaś sporządzone później kopie tego fonogramu. Bez znaczenia dla przyznawania ochrony pozostaje technika, jaką dokonano rejestracji (magnetyczną, cyfrową), jak i nośnik, na którym dźwięki zostały zarejestrowane (płyta CD, taśma magnetofonowa). Bez znaczenia dla przyznania ochrony pozostaje również okoliczność, jakie dźwięki utrwalone zostały na nośniku - czy jest to artystyczne wykonanie jakiegoś utworu, czy też przypadkowa sekwencja dźwięków (zjawisk akustycznych), której nie można przyznać twórczych cech.
Przykład: fonogramem zatem może być nie tylko nagranie koncertu w filharmonii lub recytacji wiersza, ale także nagranie odgłosów amazońskiej dżungli lub szumu morza.

Dla przyznania ochrony bez znaczenia pozostaje, czy zarejestrowane utwory korzystają z ochrony prawa autorskiego, czy też nie (np. ochrona wygasła). Prawa do fonogramu powstają na rzecz producenta fonogramu. Przepisy u.p.a.p.p. nie zawierają definicji producenta fonogramu, a jedynie pośrednio go definiują, wprowadzając domniemanie, że producentem fonogramu jest osoba, pod której nazwiskiem lub firmą (nazwą) fonogram został po raz pierwszy sporządzony. Definicję taką można jednakże znaleźć w art. 3b Międzynarodowej konwencji o ochronie wykonawców, producentów fonogramów oraz organizacji nadawczych, zgodnie z którym przez producenta fonogramów rozumie się osobę fizyczną lub prawną, która po raz pierwszy utrwala warstwę dźwiękową określonego wykonania (utworu) lub inne dźwięki. Wideogramem zaś jest utrwalenie sekwencji ruchomych obrazów, z dźwiękiem lub bez. Wideogramem jest jedynie pierwsza rejestracja danej sekwencji obrazów, nie zaś sporządzone później kopie tego wideogramu. Bez znaczenia dla przyznawania ochrony pozostaje technika jaką dokonano rejestracji (magnetyczną, optyczną, cyfrową), a w szczególności, czy dana sekwencja obrazów zostanie kiedykolwiek utrwalona w tzw. technice wideo, a więc w drodze zapisu
3 dr Panczyk

VI. Prawa pokrewne

audiowizualnego na taśmie magnetycznej. Nie ma też znaczenia, na jakim nośniku dźwięki zostały zarejestrowane (płyta CD, taśma magnetyczna). Ochrona przyznana zostaje także niezależnie od tego, czy zarejestrowana sekwencja obrazów stanowi utwór w rozumieniu przepisów u.p.a.p.p., czy też jedynie przypadkową sekwencję obrazów.
Przykład: Wideogramem zatem może być nie tylko audiowizualne zarejestrowania koncertu, występu zespołu tanecznego, sztuki teatralnej czy pantomimicznej, ale także utrwalenie ruchu na skrzyżowaniu, zawodów sportowych czy też zachowań zwierząt.

Nie ma również znaczenia, czy powstałe w ten sposób utrwalenie sekwencji obrazów ma cechy utworu audiowizualnego. W tej ostatniej sytuacji wideogram jako utwór audiowizualny podlegał będzie ochronie prawa autorskiego. Prawa do wideogramu powstają na rzecz producenta wideogramu. Przepisy u.p.a.p.p. nie zawierają definicji producenta wideogramu, a jedynie - podobnie jak w przypadku producenta fonogramu - pośrednio go definiują, wprowadzając domniemanie, że producentem wideogramu jest osoba, pod której nazwiskiem lub firmą (nazwą) wideogram został po raz pierwszy sporządzony. W konsekwencji przyjąć należy, że producentem wideogramu jest osoba fizyczna lub prawna, która po raz pierwszy utrwaliła sekwencje ruchomych obrazów, z dźwiękiem lub bez. Niezależnie od praw twórców lub artystów wykonawców, producentowi fonogramu lub producentowi wideogramu przysługuje wyłączne prawo do rozporządzania i korzystania z fonogramu lub wideogramu w zakresie: - zwielokrotniania określoną techniką, - wprowadzenia do obrotu, - najmu oraz użyczania egzemplarzy, - publicznego udostępniania fonogramu lub wideogramu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i w czasie przez siebie wybranym, a więc w sieci internetowej. Jak wynika z powyższego, katalog pól eksportacji, na jakich producent może korzystać ze stworzonego przez siebie fonogramu lub wideogramu, jest zamknięty i dość wąski. Zwrócić należy uwagę w szczególności na dwa pierwsze uprawniania oraz czwarte, których naruszenie polegające na sporządzaniu kopii fonogramu lub wideogramu, a następnie jej wprowadzenie do obrotu lub też udostępnianie w Internecie stanowi tzw. piractwo. Ustawodawca obliguje producenta, by na każdym egzemplarzu fonogramu lub wideogramu umieścić oznaczenia dotyczące autorstwa i artystycznego wykonawstwa, a także tytuły zawartych w nim utworów. Wykonanie tego obowiązku stanowi realizację przysługującego autorowi oraz artyście wykonawcy prawa do oznaczenia utworu lub jego wykonania jego nazwiskiem bądź pseudonimem. Ponadto na fonogramie lub wideogramie powinny być umieszczone data jego sporządzenia, nazwisko lub firma (nazwa) producenta oraz, w przypadku utrwalenia nadania, nazwa organizacji radiowej lub telewizyjnej. Domniemywa się przy tym, że egzemplarze niespełniające powyższych wymogów zostały sporządzone bezprawnie. Domniemanie to jednakże jest wzruszalne, do czego konieczne jest wykazanie przez producenta, że sporządził fonogram lub wideogram, dysponując odpowiednimi licencjami udzielonymi przez uprawnione podmioty lub w graniach dozwolonego użytku. W przypadku nadawania, reemitowania lub odtwarzania (np. na dyskotece) wprowadzonego do obrotu fonogramu lub wideogramu producentowi przysługuje prawo do stosownego wynagrodzenia. Organizacjom radiowym i telewizyjnym wolno nadawać opublikowane fonogramy wyłącznie po ustaleniu wysokości wynagrodzenia z organizacją
4 dr Panczyk

VI. Prawa pokrewne

zbiorowego zarządzania prawami autorskimi, chyba że nadawanie odbywa się na podstawie umowy z uprawnionym, co dotyczyć będzie przypadku nadania fonogramu nie opublikowanego. Z kolei operatorom sieci kablowych wolno reemitować w sieciach kablowych fonogramy i wideogramy nadawane w programach organizacji radiowych i telewizyjnych wyłącznie po ustaleniu wysokości wynagrodzenia z właściwą organizacją zbiorowego zarządzania prawami autorskimi. Prawa do fonogramów i wideogramów mają czasowy charakter i wygasają z upływem 50 lat następujących po roku, w którym fonogram lub wideogram został sporządzony. Jeżeli w tym okresie fonogram został opublikowany, prawo do niego wygasa z upływem 50 lat następujących po roku, w którym fonogram został opublikowany. Jeżeli w powyższym okresie fonogram nie został opublikowany, ale został rozpowszechniony, prawo do niego wygasa z upływem 50 lat następujących po roku, w którym fonogram został rozpowszechniony. Jeżeli w tym okresie wideogram został opublikowany lub rozpowszechniony, prawo do niego wygasa z upływem 50 lat następujących po roku, w którym wystąpiło pierwsze z tych zdarzeń. Prawa producentów fonogramu lub wideogramu doznają ograniczeń na skutek przepisów o dozwolonym użytku tak osobistym, jak i publicznym. Wprowadzenie do obrotu egzemplarza fonogramu lub wideogramu powoduje wyczerpanie tego prawa w stosunku do producenta, a więc utratę możliwości kontroli dalszego obrotu tym egzemplarzem. Wreszcie, w przypadku naruszenia praw pokrewnych przysługujących producenta przysługują mu takie same roszczenia jak w przypadku naruszenia autorskich praw majątkowych. Prawa do nadań programów Prawo do nadań programów służy ochronie wytworów działalności organizacji radiowych i telewizyjnych. Przedmiotem ochrony w tym przypadku jest każdy dowolnie wyodrębniony odcinek nadawanych programów radiowych lub telewizyjnych, niezależnie od tego, czy składają się nań utwory chronione prawem autorskim i czy wykorzystano w nim dobra niematerialne stanowiące przedmiot innych praw pokrewnych. Przepisy u.p.a.p.p. nie definiują pojęcia programu. Definicję taką zawiera jednakże art. 4 pkt 4 ustawy z dnia 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji, stosownie do którego programem jest uporządkowany zestaw audycji radiowych lub telewizyjnych, reklam i innych przekazów, regularnie rozpowszechniany, pochodzący od jednego nadawcy. Z kolei stosownie do art. 4 pkt 5 tejże ustawy audycją jest część programu radiowego lub telewizyjnego, stanowiąca odrębną całość ze względu na treść, formę, przeznaczenie lub autorstwo. Innymi słowy przedmiotem ochrony jest składający się z audycji program lub też składająca się na niego pojedyncza audycja. W przypadku gdy taka audycja będąca elementem programu radiowego lub telewizyjnego sama w sobie stanowi utwór, a w szczególności utwór audiowizualny, który chroniony jest prawem autorskim, podlega ochronie na gruncie prawa autorskiego jako utwór. Program radiowy lub telewizyjny podlega ochronie jedynie pod warunkiem, że zostanie nadany. Natomiast programy radiowe lub telewizyjne, które zostały jedynie przygotowane do nadania, ale nie zostały jeszcze wyemitowane, chronione mogą być w części, w jakiej składają się na nie dobra niematerialne. Organizacja radiowa lub telewizyjna może nabywać bowiem prawa autorskie do takich audycji bądź w sposób pierwotny - będąc ich producentem, bądź w sposób pochodny - nabywając prawa do nich. Prawa do nadań programów przysługują niezależnie od praw twórców, artystów wykonawców, producentów fonogramów i wideogramów organizacji radiowej lub organizacji telewizyjnej. Przepisy u.p.a.p.p. nie zawierają definicji ani organizacji radiowej,
5 dr Panczyk

VI. Prawa pokrewne

ani telewizyjnej. Definicji takiej nie zawiera również ustawa o radiofonii i telewizji. Jednakże ta ostatnia ustawa w art. 4 pkt 1 definiuje pojęcie „nadawca", wskazując, iż nadawcą jest osoba, która tworzy lub zestawia programy i rozpowszechnia je bądź przekazuje innym osobom w celu rozpowszechnienia w całości i bez zmian. Wydaje się, że podobnie na gruncie u.p.a.p.p. definiować należy organizację radiową lub telewizyjną, bez względu na strukturę i rodzaj podmiotowości prawnej, którą ona ma (osoba fizyczna, osoba prawna). Domniemywa się, że organizacją radiową lub telewizyjną jest osoba, której nazwisko lub nazwę w tym charakterze podano do publicznej wiadomości w jakikolwiek sposób pozostający w związku z rozpowszechnieniem (nadaniem) programu. Organizacji radiowej lub telewizyjnej przysługuje wyłączne prawo do rozporządzania i korzystania ze swoich nadań programów (audycji) w zakresie: - utrwalania, - zwielokrotniania określoną techniką, - wtórnego nadawania przez inną organizację radiową lub telewizyjną, tak bezprzewodowego, jak i przewodowego, - reemitowania, - wprowadzania do obrotu ich utrwaleń, - odtwarzania w miejscach dostępnych za opłatą wstępu, - udostępniania ich utrwaleń w taki sposób, aby każdy mógł mieć do nich dostęp w miejscu i w czasie przez siebie wybranym. Prawo do nadań programów ma czasowy charakter i gaśnie z upływem 50 lat następujących po roku pierwszego nadania programu. Prawa organizacji radiowych i telewizyjnych doznają ograniczeń na skutek przepisów o dozwolonym użytku zarówno osobistym, jak i publicznym. Wreszcie, w przypadku naruszenia praw pokrewnych przysługujących takiej organizacji przysługują jej takie same roszczenia jak w przypadku naruszenia autorskich praw majątkowych. Prawa do pierwszych wydań oraz wydań naukowych i krytycznych Ochronie podlegają również jako prawa pokrewne prawa do pierwszych wydań, a także wydań naukowych i krytycznych. W pierwszym z tych przypadków - prawa do pierwszego wydania - przedmiotem ochrony - jest stworzenie możliwości publicznego zapoznania się - poprzez publikację lub inne rozpowszechnienie - z niechronionym utworem lub tekstem, który dotychczas nie mógł być powszechnie znany. Przyznanie ochrony jest wynikiem uznania dla rozmaitych świadczeń, w tym intelektualnych, oraz nakładu i pracy, jakich zazwyczaj wymaga odnalezienie, ocena, zebranie i wydanie lub publiczne rozpowszechnienie tego rodzaju materiałów. Podkreślić przy tym należy, że właściwym przedmiotem ochrony jest tu wprawdzie wspomniane świadczenie, a nie sam utwór czy też tekst, niemiej jednak zakresem wyłączności prawnej przyznanej wydawcy objęte są również rozpowszechnione lub opublikowane po raz pierwszy utwory lub teksty, a nie - jak to jest w przypadku wydań naukowych i krytycznych - same wydania. Prawa do pierwszych wydań powstają w stosunku do: - utworu, którego czas ochrony już wygasł, a jego egzemplarze nie były jeszcze publicznie udostępniane, a więc utworu, który był, ale ze względu na upływ czasu przestał być chroniony przez prawo autorskie, a jednocześnie zarówno w trakcie trwania ochrony, jak i po jej upływie żaden egzemplarz utworu nie został publicznie udostępniony;
6 dr Panczyk

VI. Prawa pokrewne

- utworu lub tekstu, które ze względu na czas ich powstania nigdy nie były objęte ochroną prawa autorskiego, a więc powstały przed powstaniem regulacji chroniących prawa autorskie; - utworów i tekstów, które ze względu na swój charakter nigdy nie były objęte ochroną prawa autorskiego, a więc dzieła, które ustawodawca wyłączył spod ochrony prawa autorskiego, np. akty normatywne lub ich urzędowe projekty czy też urzędowe dokumenty.
Przykład: w praktyce prawa do pierwszych wydań znajdują zastosowanie z jednej strony do pierwszych wydań nigdy wcześniej nieutrwalonych ani nieopublikowanych pieśni ludowych, bajek, przypowieści, legend itp. lub też zaginionych, nieznanych czy też utajnionych przez autora listów bądź też rękopisów dzieł literackich lub muzycznych.

Prawo do pierwszego wydania powstaje na rzecz wydawcy, a więc podmiotu, który wydał lub rozpowszechnił dany utwór lub tekst. Domniemywa się, że wydawcą jest osoba, której nazwisko w tym charakterze uwidoczniono na egzemplarzach utworu lub tekstu albo podano do publicznej wiadomości w jakikolwiek inny sposób pozostający w związku z rozpowszechnieniem utworu lub tekstu. Aby doszło do objęcia pierwszego wydania ochroną na rzecz wydawcy, musi on dany utwór lub tekst wydać lub rozpowszechnić i to z pierwszeństwem przed innymi osobami. Ponadto wydanie lub rozpowszechnienie musi być zgodne z prawem, co oznacza, że wydawca musi być uprawniony do dysponowania danym utworem. Wydawcy takiemu od chwili pierwszego wydania lub rozpowszechnienia przysługuje wyłączne prawo do rozporządzania tym utworem lub tekstem i korzystania z niego na wszystkich polach eksploatacji. Czas trwania tego prawa jest ograniczony i wynosi 25 lat liczonych od daty pierwszej publikacji lub rozpowszechnienia. Z kolei w przypadku prawa do wydania naukowego lub krytycznego przedmiotem ochrony jest świadczenie o charakterze naukowym, a więc związane z posługiwaniem się metodami naukowymi, służące przygotowaniu krytycznego lub naukowego wydania niechronionego utworu lub tekstu. Przygotowaniu takiego wydania towarzyszą niekiedy poważne koszty, a z reguły znaczący wkład pracy naukowej, ukierunkowany głównie na zrekonstruowanie postaci dzieła wiernej oryginałowi, a więc o zaprezentowanie efektów cudzej działalności intelektualnej w drodze sporządzenia i ogłoszenia nieznanego w tym kształcie oryginału. W literaturze wskazuje się, że w niektórych przypadkach uzasadnienia dla przyznania konkretnemu wydaniu ochrony dopatrywać można się w takich świadczeniach, jak „uwspółcześnienie" pisowni i interpunkcji, wprowadzenie określonych wskazówek wykonawczych oraz interpretacyjnych w partyturze, czy też wprowadzenie oraz poprawienie tłumaczenia archaicznych, nieużywanych słów, pod warunkiem, że działania takie nie mają tylko rutynowego charakteru. Prawa do wydań naukowych i krytycznych powstają w stosunku do: - utworu, którego czas ochrony już upłynął, a więc utworu, który był, ale ze względu na upływ czasu przestał być chroniony przez prawo autorskie; - utworu i tekstu, który ze względu na czas ich powstania nigdy nie były objęte ochroną prawa autorskiego, a więc powstały przed powstaniem regulacji chroniących prawa autorskie; - utworu i tekstu, które ze względu na swój charakter nigdy nie były objęte ochroną prawa autorskiego, a więc dzieła, które ustawodawca wyłączył spod ochrony prawa autorskiego.
Przykład: w praktyce prawa do wydań naukowych i krytycznych dotyczą wydań starych rękopisów, listów, fotografii czy też map opatrzonych naukowym lub krytycznym komentarzem.

7 dr Panczyk

VI. Prawa pokrewne

Prawa do wydań naukowych i krytycznych przysługują temu, kto przygotował takie wydanie (np. literaturoznawca, muzykolog czy teatrolog). Domniemywa się, że tym, który przygotował wydanie, jest osoba, której nazwisko w tym charakterze uwidoczniono na egzemplarzach utworu lub tekstu lub podano do publicznej wiadomości w jakikolwiek inny sposób pozostający w związku z rozpowszechnieniem utworu lub tekstu. Aby nastąpiło przyznanie ochrony do wydania naukowego lub krytycznego nie jest konieczne opublikowanie lub też rozpowszechnienie w inny sposób określonego wydania, a jedynie wystarcza, aby dana osoba takie wydanie przygotowała. Warunkiem przyznania ochrony jest, aby dane wydanie nie miało charakteru utworu. W przypadku gdyby w danym wydaniu można dopatrzeć się cech twórczych, a co za tym idzie uznać, że dane wydanie za względu na zamieszczone w nim przypisy czy też komentarze uznać można za utwór, będzie ono chronione, nie w oparciu na przepisach o prawach pokrewnych, lecz w oparciu na prawie autorskim. Temu, kto przygotował jego wydanie krytyczne lub naukowe, przysługuje wyłączne prawo do rozporządzania takim wydaniem i korzystania z niego na następujących polach eksploatacji: - w zakresie utrwalania i zwielokrotniania - wytwarzania określoną techniką egzemplarzy utworu lub tekstu, w tym zapisu magnetycznego oraz techniką cyfrową; - w zakresie obrotu egzemplarzami, na których utwór lub tekst utrwalono wprowadzania do obrotu, użyczania lub najmu egzemplarzy. Prawo do wydania naukowego lub krytycznego trwa przez okres 30 lat, jednakże okres ten nie jest liczony od daty przygotowania wydania, lecz od daty jego publikacji. Prawa podmiotów uprawnionych do pierwszych wydań, jak również do wydań naukowych i krytycznych doznają ograniczeń na skutek przepisów o dozwolonym użytku tak osobistym, jak i publicznym. Wprowadzenie do obrotu egzemplarza utworu lub tekstu chronionego autorskimi prawami pokrewnymi powoduje wyczerpanie tego prawa w stosunku do uprawnionego, a więc utratę możliwości kontroli dalszego obrotu tym egzemplarzem. Wreszcie, w przypadku naruszenia praw pokrewnych przysługujących wydawcy pierwszego wydania lub temu, kto przygotował wydanie naukowe lub krytyczne, uprawnionemu przysługują takie same roszczenia jak w przypadku naruszenia autorskich praw majątkowych.

8 dr Panczyk

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful