KARBOHİDRAT METABOLİZMASI- I

Zihnioğlu Biyo2-7

Sindirim ve Absorbsiyon
Non-ruminant
Sindirim enzimleri

CHO (diyet)

Ruminant
Mikrobiyal Fermentasyon

Glukoz İnce Barsak

Yağ asitleri (mide)

Kan dolaşımına absorbsiyon

Karbohidratların Sindirimi

(salivary and pancreatic)

(intestinal epithelium)

Karbohidratların Sindirimi
Mide öncesi – Tükrük amilazı : α 1-4 endoglikozidaz
G G α Limit G G G dekstrinler G G G G G G G G G

G

G G G GG G G G G G G G G G

amilaz

G

α 1-6 bağı
G G

maltotrioz
G G

α 1-4 bağı

maltoz

izomaltoz

Mide
• Karbohidrat sindirimi fazla değil • Asit ve pepsin proteinleri parçalar • Ruminantlar; mikrobiyal bir ortam içerirler ve bu sayede anaerobik ferment besinleri yıkıma uğratabilirler.

İnce Barsak
• Pankreatik enzimler:α-amilaz
maltotrioz
G G G G G G G G

maltoz
G G

+

amiloz

α amilaz
G G G G G G

G G G G G G G G G G G

amilopektin

α Limit dekstrinler

İnce Barsak(devam)
G G G

α Limit dekstrinler sukraz

G

G G G

G G G

Glukoamilaz (maltaz) veya α-dekstrinaz
G G G G G

maltaz
G G G

G

α-dekstrinaz
G G G G G

G

Karbohidrat Absorbsiyonu
Monosakkaritlerin ince barsağa alınması

Heksoz transporter

KARBOHİDRAT METABOLİZMASI GLİKOLİZ
Embden-Meyerhof (Warburg)

Karbohidrat Metabolizması
Tüm organizmalar glukoz ve diğer karbohidratları enerji kaynağı olarak kullanırlar. Bazı hücreler ve organizmalar için glukoz ana enerji kaynağıdır. * Beyin * Eritrositler * Bir çok bakteri

Glukoz Metabolizması

Karbohidrat Metabolizması
Glikoliz;Glukoz oksidasyonundaki ana metabolik
yol; pruvat oluşumu

Glukoneojenez: Pruvattan glukoz sentezi Pentoz fosfat yolu: Hayvanlarda glukoz oksidasyonu
için yardımcı yol; riboz-5-fosfat oluşumu

Karbohidrat Metabolizması

Food

Polysaccharides

Fats

Proteins

Sugars

Glycerol

Fatty acids

Amino acids Amino groups

Glycolysis

AcetylCoA

Krebs Cycle

Electron Transport

Selüler Solunum
Karbohidrat ve diğer moleküllerden adım-adım enerji eldesi. Bu reaksiyonlar sonucu açığa çıkan enerji ATP moleküllerinin sentezinde kullanılır. Bu aerobik bir prosestir, oksijene (O2) gereksinim vardır ve karbon dioksit(CO2) açığa çıkar. Karbohidrat katabolizması(tam oksidasyon); glukozun karbon dioksit ve suya yıkımını kapsar.

Glukozun Aerobik Yıkımı;
Hidrojen atomlarının uzaklaştırılması ile glukoz oksidasyonu 4 fazda gerçekleşir:
1. Glikoliz – Sitoplazmada glukozun 2 molekül pruvat’a yıkımı, oksijen gereksinimi yoktur, 2 ATP oluşur. (Glc → 2 pruvat) 2. Geçiş reaksiyonu – Pruvatın oksidatif dekarboksilasyon ile Asetil-CoA’ya dönüşümü (2 pruvat → 2 Asetil-CoA) 3. Sitrat Çevrimi – 2 Asetil-CoA → 2 Sitrat Çevrimi 4. Elektron transport sistemi – elektron taşıyıcılarının seri bir şekilde transferi ile O2 li ortamda, su ve ATP oluşumu.

Sitozol

Mitokondri

Glikoliz Glukoz
2 Pruvat

2 AsetilCoA

Krebs Cycle

Elektron Transport

Max/glukoz Direkt sentez Direkt sentez ATP Sentaz

Glikoliz
Glukozun 2 molekül pruvata yıkım yoludur ve sitoplazmada gerçekleşir. Oksijen gerekmez.

Glikoliz: “az harca çok kazan”
Her bir glukoz molekülü için;
• Hazırlık fazında 2 ATP molekülü aktivasyon için kullanılır, Daha sonra 4 ATP kazanılır(“pay off“). • Son ürün pruvat organizmanın ihtiyacına/durumuna göre değerlendirilir.

2 Pruvat

Glukoz

Pruvat’ın Kaderi;
Oksijenli ortamda ve enerji ihtiyacı olduğunda pruvat mitokondriye girer ve ileri düzeyde yıkılır(oksidasyon). Oksijensiz ortamda, fermentasyon gerçekleşir ve pruvat indirgenir. - Fermentasyon anaeorbik bir prosestir ve oksijen gereksinimi yoktur. - İnsanlarda, pruvat bu prosesle laktik asit’e indirgenir.

Farklı organizmalarda glikoliz prosesi mekanizmaları benzerdir, ancak farklı son ürünler oluşur.
Hayvanlar Bitkiler Mayalar Bakteriler Pruvat (veya Laktat) (3 C bileşik) Pruvat (3 C bileşik) Etanol (2 C bileşik) Etanol (2 C bileşik) Alkoller ve asitler

Glukoz Metabolizması;

Overview of glycolysis - 1
glucose ( 6 carbons) GLUCONEOGENESIS GLYCOLYSIS lactate

GLYCOGENOLYSIS glycogen glucose-6-phosphate GLYCOGEN SYNTHESIS

Acetyl-CoA

pyruvate (3 carbons)

Nişasta ve glikojenin dallanmış yapısı

Branched structure of starch and glycogen

CH2OH O OH O OH CH2OH O OH O OH O

CH2OH O OH O OH CH2 O OH O OH

α1→6 links: branch points in amylopectin and glycogen

CH2OH O OH O OH O

CH2OH O OH O OH

Nişastanın amilaz ile hidrolizi;

Hydrolysis of starch by amylase
glukoz maltoz izomaltoz
CH2OH O OH O OH CH2OH O OH O OH O OH OH O OH O OH O OH CH2 O OH O OH CH2OH O OH O CH2OH O CH2OH O α1→6 links: branch points in amylopectin and glycogen

Glikoliz: Giriş Sources of

glucose 6-phosphate Glikolizin başlangıç substratı glukoz-6-fosfattır. for glycolysis Diyetle alınan glukoz ATP ile fosforillenir.
CH2OH O OH HO glycogen OH H3PO4 glycogen phosphorylase CH2 O P isomerase O P HO O OH OH hexokinase HO OH OH OH glucose ADP O OH OH O OH CH2OH O OH O CH2OH O

Açlık durumunda ise karaciğer ve kasta glikojenden glukoz-6-fosfat oluşturulur.

CH2OH O OH O H

ATP

CH2OH O

OH glucose 1-phosphate

OH glucose 6-phosphate

Glikoliz 2 Fazda gerçekleşir.
Faz 1: Bir 6C’lu glukozun 2 tane 3-karbonlu bileşik oluşturması, 2 ATP gerekli
Faz 1

Faz 2: G-3-P’ın Pruvat, 4 ATP ve 2 NADH’a dönüşümü

Faz 2

Hazırlık fazı; Enerji harcanması; glukozun fosforilasyonu ve gliseraldehit-3-fosfat’a dönüşümü

Enerji Eldesi Fazı; Gliseraldehit-3-fosfat’ın pruvat’a okdidatif dönüşümü; ATP ve NADH oluşumu

1. Glukozun glukoz-6-fosfat’a fosforilasyonu
6 CH2OH

H
4

5

O H
2

H OH
3

ATP ADP H H
1

6 CH OPO 2− 2 3 5 O 4

OH

OH

Mg

2+

H OH
3

H
1

H
2

OH

OH

H

OH

Hexokinase

H

OH

glucose

glucose-6-phosphate

Hekzokinaz :
ATPden glukoza fosfo grubunu transfer eder. 1.ATP kullanımı Yaygın form heksozların fosforilasyonu (D-glc, D-man, D-fru) Karaciğer hücrelerinde, glukokinaz aynı reaksiyonu katalizler. Mg2+ gereksinimi; ATP ile kompleksleşme Kompleksleşmemiş ATP potansiyel kompetitif inhibitördür. Regülasyon adımı

Glycolysis – isomerization fructose 2. İzomerizasyon fructose 6-phosphate 6-phosphate 2−
H
4 6 CH OPO 2 3 5 O

H OH
3

H
1

6 CH OPO 2− 2 3

O

1CH2OH

H
2

5

H
4

HO H

2

OH

OH

H

3 OH

H

OH

OH

Phosphoglucose Isomerase glucose-6-phosphate fructose-6-phosphate
Fosfoglukoz izomeraz: Aldozun ketoza izomerizasyonu Halka açılması-izomerizasyon-halka kapanması.

3. Fosforilasyon Glycolysis fruphosphorylation şumu – ktoz 1,6-bisfosfat olu

fructose 1,6-bisphosphate Phosphofructokinase
6 CH OPO 2− 2 3

O

1CH2OH

ATP ADP Mg2+

6 CH OPO 2− 2 3

O

1CH2OPO32−

5

H
4

HO H

2

5

H
4

HO H

2

H

3 OH

H

3 OH

OH

OH

fructose-6-phosphate

fructose-1,6-bisphosphate

Fosfofruktokinaz(PFK) : İkinci ATP kullanım adımı Glikolizdeke hız belirleyici adımlardan biridir. Regülasyon adımı

4. Parçalanma – x trioz fosfat oluşumu Glycolysis 2 cleavage 2 x triose
1CH2OPO3 2C
2−

O H OH OH
2−

phosphates
3

HO 3C H 4C H
5

Aldolase

CH2OPO3 O

2−

H

O
1C

2C

+

C

1CH2OH

H 2C OH 2− 3 CH2OPO3

6CH2OPO3

fructose-1,6bisphosphate

dihydroxyacetone phosphate

glyceraldehyde-3phosphate

Triosephosphate Isomerase

Aldolaz:
Aldol parçalanması; aldol kondenzasyonunun tersi (6C → 2x3C) Enolat ara ürünü oluşur. Aldolazlar; Sınıf I (hayvan, bitki): Enolat schiff bazı ile stabillenir. Sınıf II (fungi, alg, bakteri): enolat divalent katyonlar ile (Zn2+ veya Fe2+) stabillenir.

zomerizasyon 5. Trioz fosfat Glycolysis İ– cleavage
1CH2OPO3 2C
2−

2 x triose
H
1C

phosphates
CH2OPO32− 3
2C

O H OH OH

O

HO 3C H 4C H
5

Aldolase

O

+

C

1CH2OH

H 2C OH 2− 3 CH2OPO3

CH2OPO32− 6

fructose-1,6bisphosphate

dihydroxyacetone phosphate

glyceraldehyde-3phosphate

Triosephosphate Isomerase

Triozfosfat izomeraz (TIM): Dihidroksiaseton fosfat (DHAP) glikolitik yola devam edemez ve D-gliseraldehid-3-fosfat (GAP)’a dönüşür.

5. 2 x trioz fosfat – cleavage Glycolysis İzomerizasyon2
Triosephosphate Isomerase phosphates
H H C C OH O H H
+ +

x triose
O

H C C

OH OH

H H

+

+

H C H C

OH

CH2OPO32−

CH2OPO32−

CH2OPO32−

dihydroxyacetone phosphate

enediol intermediate

glyceraldehyde3-phosphate

Endiol ara ürünü üzerinden reaksiyon yürür. G-3-P kullanıldıkça, DHAP hızlıca G-3-P’ a dönüşür.

6. Gliseraldehit-3-fosfat–noxidation of Glycolysis ’ı Oksidasyonu

glyceraldehyde 3-phosphate Glyceraldehyde-3-phosphate
Dehydrogenase
H
1C

O C OH

NAD+ + Pi

OPO32− + H+ O NADH 1C H CH2OPO32− 3
2

H

CH2OPO32− 3

2

C

OH

glyceraldehyde3-phosphate

1,3-bisphosphoglycerate

Gliseraldehit-3-fosfat Dehidrogenaz:
Bir oksidasyon ve bir fosforilasyon reaksiyonunu katalizler. Yüksek enerjili ürün; 1,3-bisfosfogliserat(1,3-BPG) oluşumu. G-3-P→1,3BFG; ekzergonik, NAD→NADH; endergonik

7. Substrat düzeyinde– substrate-level Glycolysis fosforilasyon

phosphorylation - 1 Phosphoglycerate Kinase
O
1C

OPO32− ADP ATP O
1

O− C

H 2C OH CH2OPO32− 3

Mg2+

H 2C OH CH2OPO32− 3

1,3-bisphosphoglycerate
Fosfogliserat Kinaz :

3-phosphoglycerate

Glikolizin ilk ATP oluşum adımı Zıt reaksiyona bağlı olarak enzim “kinaz” olarak isimlendirilir. Mg2+ gereksinimi; ADP ile kompleks O2 yokluğunda ATP üretimi substrat düzeyinde fosforilasyon

8. İzomerizasyon –2isomerization Glycolysis -fosfogliserat
Phosphoglycerate Mutase phosphoglycerate
O C 1 H 2C OH 2− 3 CH2OPO3 O− O C 1 H 2C OPO32− 3 CH2OH O−
O
1

2O− C

H 2C OPO32− 2− 3 CH2OPO3

2,3-bisphosphoglycerate

3-phosphoglycerate

2-phosphoglycerate

Fosfoglisero mutaz(Fosfogliserat mutaz ):
Bir “mutaz” moleküldeki fonksiyonel bir grubun bir pozisyondan diğerine transfer reaksiyonlarını katalizler. Basit intramoleküler fosforil grup transferi. Farklı organizmalarda farklı mekanizmalara sahiptir. Maya enzimi 2,3BPG’ı kofaktör olarak kullanır. Buğday filizi enzimi intramoleküler fosforil grubu kovalent bağ üzerinden gerçekleşir.

Glycolysis Fosfoenolpruvat 9. Dehidrasyon – dehydration
Enolase
O
1

phosphoO−
1

enolpyruvate
O

H+

O C C

O

OH−

O C
2C

C

H 2 C OPO32− 3 CH2OH

OPO32−

OPO32−

CH2OH

3 CH2

2-phosphoglycerate enolate intermediate phosphoenolpyruvate

Enolaz:
Dehidratasyon reaksiyonunu katalizler. Katalitik aktivite Mg2+iyonları ile gerçekleşir. 2-PG ve PEP yüksek enerjili bağ içerirler. Enolaz yüksek enerjili bağları düzenler. Florofosfat; enolaz inhibitörüdür.

10. Substrat Düzeyinde substrate-level Glycolysis – Fosforilasyon
O

Pyruvate Kinase phosphorylation - −2 −
O C 1 C 2 OPO32−
3 CH2

ADP ATP

O

O

1 2

C C O

3 CH3

phosphoenolpyruvate

pyruvate

Pruvat Kinaz : İkinci ATP oluşum adımı Katalitik aktivite için K+ ve Mg2+ gereklidir. Enol tautomerin keto form:pruvat’a dönüşümü Aşırı ekzergonik Regülasyon adımı ATP, Asetil-CoA, F-1,6,P, AMP ve Ala ile allosterik olarak düzenlenir.

The glycolytic pathway
hexokinase HC HO CH H C OH O H C OH ATP ADP HC HO CH H C OH O HC OH phosphohexose isomerase phosphofructokinase CH2OH C O HO CH H C OH HC OH ATP ADP CH2O P C O HO CH H C OH aldolase HC OH H PO H C OH 3 4 CH2O P CH2OH glucose 6-phosphatase glucose glucose 6-phosphate H C OH H3PO4 fructose 1,6 CH2O P CH2O P bisphosphatase fructose 6-phosphate fructose 1,6-bisphosphate

CH2O P C O CH2OH dihydroxyacetone phosphate triose phosphate isomerase CH2O P H C OH HC O glyceraldehyde 3-phosphate

2 x 3 carbon sugar molecules per glucose

H3PO4 glyceraldehyde 3-phosphate dehydrogenase

NAD+

NADH

CH3 C O COOH pyruvate

pyruvate kinase

CH2 C O P COOH

enolase

CH2OH

phosphoglyceromutase CH2O P H C OH COOH

phosphoglycerate kinase CH2O P H C OH ADP COO P bisphosphoglycerate

HC O P COOH 2-phosphoglycerate

ATP

ADP

phosphoenolpyruvate

3-phosphoglycerate ATP

- 2 ATP Fosforilasyon

+ 4 ATP Substrat Düzeyinde Fosforilasyon + 6 veya 4 ATP Oksidatif Fosforilasyon

Net: 8 veya 6 ATP

Glikoliz: (Glc → 2Pruvat): Net Kazanç; 8 veya 6 ATP
2 Pruvat → Oksidatif Dekarboksilasyon → 2Asetil-CoA

2 NADH → + 6 ATP

2 Asetil-CoA → 2 Sitrat Çevrimi → 12 x 2 = 24 ATP

1 mol glukozun tamamen oksidasyonu sonucu: Toplam → 36 ATP veya 38 ATP oluşur.

NADH Mekiği
• NADH glikoliz sırasında sitozolde oluşur. • Mitokondrial membranlar NADH transportuna izin vermezler;
– İndirgen ekivalentler mitokondriye “shuttle” (mekik) sistemleri ile alınarak elektron transport zincirinde ATP ye dönüşürler.

• 2 Tip Mekik(shuttle):
– Malat-aspartat mekiği – Gliserol fosfat mekiği

Gliserol Fosfat Mekiği(Shuttle)
• Farklı dokularda minor, ancak kaslarda çok önemlidir ve hızlı olarak gerçekleşir. • Elektron transport zincirinde indirgen ekivalenlerin, sitozolik NADH dan FAD ya transferidir. – !!!! 1.5 - 2 ATP

Gliserol Fosfat Mekiği(Shuttle)
The glycerophosphate shuttle
glycerol 3-phosphate dehydrogenase NAD+ CH2O P NADH CH2O P CHOH CH2OH C O CH2OH

2x3 ATP yerine, 2x2 ATP kazanç

CH2O C O

P

CH2O CHOH CH2OH

P

Glukozun oksidasyonu sonucu net kazanç Toplam 36 ATP

CH2OH FADH2

FAD

glycerol 3-phosphate dehydrogenase

mitochondrion

Malat-Aspartat Mekiği(shuttle)
• Karaciğer,kalp ve yavaş kasılan kas fiberlerinde dominant mekik(shuttle) • Elektron transport zincirinde indirgen ekivalenlerin, sitozolik NADH dan NAD ya transferidir. – !!! 2.5 - 3 ATP Glukozun
oksidasyonu sonucu net kazanç Toplam 38 ATP

Glikolizin Regülasyonu
Diğer metabolik yollarda olduğu gibi glikolizin regülasyonu vücut ihtiyaçlarına göre ve dengeyi korumak için düzenlenir.
• Allosterik mekanizmalar • Pasif glukoz membran transporterları • Hormonal regulasyon

Glikoliz genelde ATP ihtiyacına göre düzenlenir.

Glikoliz Regülasyonu
“Yüksek - ΔG”
Glycolysis: Free Energies
90 80 F e E e g , k o le o r e n r y J u /m le 70 60 50 40 30 20 10 0

1. Hekzokinaz Glikolizin 1. adımı 2. Fosfofruktokinaz-1 3. Pruvat kinaz Glikolizin son adımı
G G -6 -P F F 6-P -1 ,6 -b P G A -3 -P G -3 1, -P 3bP G 3P G 2P G P E P P Y R

Glikolizin Allosterik Regülasyonu
ATP ihtiyacı olduğunda glikoliz aktive olur. ATP seviyeleri yeterli olduğunda ise glikoliz aktivitesi düşer.
(continued)

1. Regülasyon; Hekzokinaz
• Hekzokinaz reaksiyonu metabolikçe geri dönüşümsüzdür.
• G6P (ürün); ileri reaksiyon adımlarının inhibisyonu ile birikir ve bu durumda G6P hekzokinaz izoenzimlerini ( I, II ve III) inhibe eder.

Ürün İnhibisyonu

• Glukoz fazla ise Glukokinaz karaciğerde G6P oluşturur (glikojen sentezi için)

Hekzokinaz İzoenzimleri Kas
Hekzokinaz-I Km = 0.1 mM
G6P(ürün inhibisyonu)

Karaciğer
Glukokinaz(HK IV)
İnh i glu bisyo n k pro okina tein z i ile regü baş latör latı lır.

KM = 10 mM

Kan Glukozu ~ 5 mM

2. Regülasyon; Fosfofruktokinaz-I

2. Regülasyon; Fosfofruktokinaz-I
• Yüksek [ATP] enerji ihtiyacının karşılandığı sinyalini verir. Yüksek sitrat değerleri de TCA nın yavaşladığını ve bağlantılı olarak glikoliz de yavaşlar. • Buna karşın, yüksek [ADP] veya [AMP] daha fazla ATP ihtiyacının olduğunu gösterir.)

2. Regülasyon; Fosfofruktokinaz-I
Fruktoz 2,6-bisfosfat (F2,6BP)

• F2,6BP;F6P tan fosfofruktokinaz-2 (PFK-2) ile sentezlenir. • Fazla F-2,6-BP ise yüksek kan şekeri sinyalini verir. Hormonal Kontrol !!!

2. Regülasyon; Pruvat Kinaz(PK)
• Memeli dokularında 4 tane PK izoenzimi bulunur. • PK allosterik olarak F1,6BP = ileri besleme aktivasyonu ve ATP ile inhibe olur.

Pruvat Kinaz Enzimlerinin Doku Spesifik Regülasyonu
Glukagon; PK’ı fosforilleyen protein kinaz A’yı uyarır. = glukozun pruvata dönüşümü yavaşlar=>glukoz seviyeleri↑

Hormonal Regülasyon
Kan Glukoz Seviyelerinin Regülasyonu

Insulin
Hiperglisemiye anabolik cevap; • Karaciğer
– Glikojen sentezi, glikoliz, ve yağ asidi sentezi düzenlenmesi

• Kas
– Glikojen sentezinin uyarılması

• Yağ doku
– Lipoprotein lipaz’ın uyarılması ile şilomikron ve VLDL den yağ asidi oluşumu – Trigliserid prekürsörü olan gliserol fosfat sentezi için glikolizin uyarılması)

Kan Glukoz Seviyelerinin Düşürülmesinde İnsulin’in Rolü

Hormonal Regülasyon
Kan Glukoz Seviyelerinin Regülasyonu Glukagon
• Hipoglisemiye katabolik cevap; • Karaciğer
– Glikojen degredasyonunu ve glikoneogenezi aktive eder.

• Yağ Doku
– Lipolizi uyarır ve yağ asidi salınımı gerçekleşir.

Kan Glukoz Seviyelerinin Arttırılmasında Glukagon’un Rolü

Glikoneojenez

Glukoz
Glikoliz (Katabolik) Glikoneojenez (Anabolik)

Pruvat

Glukoneojenez
• Glukoz; beyin, sinir sistemi eritrosit, renal medulla ve embriyonik doku için major enerji kaynağıdır. • Özellikle karaciğerde sentezinde kullanılan prekürsörler sınırlıdır. • Türevleri ise çok farklı yapısal ve fonksiyonel metabolik öneme sahiptir.

Glukoz Sentezinde Prekürsörler

Glukoneojenez
• Anabolik yollar; hücre komponentlerinin sentezinde katabolizma ile oluşturulan enerjiyi kullanırlar. (ATP, NADH, vb..) • Genelde redüktiftirler. • Glikoliz ve glukoneojenez de bir çok geri dönüşümlü reaksiyon ortaktır. • Regülasyon ise genelde; erken gerçekleşen, tek ve geri dönüşümsüz(yüksek ekzergonik) reaksiyon adımlarındadır.

1 2

Glukoneojenez
• Glikolizdeki tersinir olmayan 3 reaksiyon adımı büyük negatif ΔG’leri ile karakterizedir ve hekzokinaz, fosfofruktokinaz ve pruvat kinaz tarafından katalizlenir. • Glukoneojenezde bu adımların her biri tek başına ayrı bir reaksiyon ile geçilir. “bypass”

3

• Bunlar da tersinir olmayacak kadar ekzergoniktir.

1

2

Glikoliz ve Glikoneogenezin Regülasyonu

Sükroz Metabolizması
Tüm dokularda;
(α-glukozidaz veya invertaz)

Sucrose

a-Glucosidase (Invertase)

α-D-glucose + β-D-fructose

α-D-fructose

Mutarotation Glycolysis

Fruktoz Metabolizması
Fruktozun Mutarotasyonu
OH HO CH2 OH C O C H HOCH 2 O H OH HOCH2 O HH OH CH2 OH

HO CH OH 2 H

H C OH H C OH CH2 OH D-Fructose

HO OH H

β-D-Fructose

α-D-Fructose

Fruktoz Metabolizması
(Anaerobik) Büyük miktarda Hekzokinaz
Glycolysis

Kas

HOCH2 O H H OH HO H

CH2 OH OH

ATP

ADP

POCH2 H H OH

O HO H

CH 2OH OH

Hexokinase

α-D-Fructose

Fructose-6-P

Fruktoz Metabolizması
(Anaerobik) Az miktarda Hekzokinaz
HOCH2 O H H OH HO H CH2 OH OH

Karaciğer
ATP ADP

HOCH2 O H H OH HO H

CH2 OP OH

Fructokinase
(Committed Step)

α-D-Fructose

Fructose-1-P

Fruktoz Metabolizması
Karaciğer
CH2 OP C O HO C H H C OH H C OH CH2 OH CH2 OP C O CH2 OH

Glycolysis

DHAP
CHO CHOH CH2 OH

HOCH2 O H H OH HO H

CH 2OP OH

Glyceraldehyde

Fructose-1-P
Fructose-1-P Aldolase

Fruktoz Metabolizması
Gliserol Metabolizması
Glyceraldehyde-3-P
CHO

Karaciğer

Triose-P Isomerase Glycolysis

CH2 OH C O CH2 OP

ADP ATP
CHO CHOH CH2 OH

CHOH CH2 OP

Glyceraldehyde Kinase NADH + H+ NADH + H NAD+ Alcohol Dehydrogenase NAD+
CH2 OH CHOH CH2 OH

Dihydroxyacetone-P (DHAP)
+

Glycerol-P Dehydrogenase

Glyceraldehyde

CH2 OH CHOH

Glycerol Kinase

CH2 OP

Glycerol

Glycerol-3-P

Fruktoz Metabolizması Karaciğer

Laktoz Metabolizması
Glycolysis

CH2 OH O HO H OH H H OH H H O

CH2 OH O H OH H OH H OH H

Glucose
HO

CH2 OH O H OH

β-Galactosidase

H

OH

H

H

H

OH

Lactose

β-D-Galactose

Mutarotasyon

Galaktoz Metabolizması
Glikolitik enzimler spesifiktir ve galaktozu tanımazlar!!!

Epimerizasyon gerekli
CH 2OH HO H H OH H O H OH H OH Epimerization CH 2OH H HO H OH H O H OH H OH

Galactose

Glucose

Galaktozun Fosforilasyonu

Galaktoz-1-fosfat

Galaktozun Aktivasyonu
CH2 OH H H OH OH H OH H O O H O P O– O O P O– O Uridine

Glycolysis

Glucose-6-P

Phosphoglucomutase
CH2 OH

UDP-Glucose
CH2 OH OH O H OH H H OH H

Glucose-1-P
H OH H OPO3 =

O

H O

UMP
O O P O– O Uridine

Galactose-1-P Uridylyl Transferase

H

OH

H

O

P O–

H

OH

Galactose-1-P

UDP-Galactose

UDP-Galaktozun Epimerizasyonu

Galaktoz Metabolizması

Mannoz Metabolizması
Mannoz’un Fosforilasyonu
ATP O H OH H HO H H OH Hexokinase ADP H OH CH 2OP O H OH H HO H H OH CH2OH H OH

α-D-Mannose

Mannose-6-P

Mannoz-6-P’ın İzomerizasyonu
CH2OP H OH O H OH H HO H H OH Phosphomannose Isomerase POCH2 H H OH O HO H CH2OH OH

Mannose-6-P

Fructose-6-P

Poliol Metabolizması
Glukoz ↓ Sorbitol ↓ Fruktoz

Poliol Metabolizması
Galaktoz ↓ Galaktitol

FERMENTASYON Anaerobik Enerji
• Bazı hücreler kısa süreli de olsa oksijensiz çalışabilirler.
– Örneğin; kas hücreleri, anaerobik koşullarda ATP üretebilirler.

• Fermentasyon
– Besin enerjisinin anaerobik hasatı(verimi)

İnsan Kas Hücrelerinde Fermentasyon
• İnsan kas hücreleri oksijenli ve oksijensiz ortamda ATP üretebilirler.
– Hızlı(ani) aktiviteler için yeterli miktar ATP’yi 5 saniye için temin edebilirler. – İkincil enerji desteği (kreatin fosfat) ise ektra bir 10 saniye kazandırır. – Kasların bu ani enerji ihtiyacını karşılayabilmesi için anaerobik proses(fermentasyon) ile ATP oluşturması gerekir.

Kreatin fosfat
İhtyaç anında hızlı bir şekilde ATP ye dönişebilen enerji rezervi ATP depolarının 4-6 katı Maksimum kullanıma 10 saniyede ulaşılabilir Anaerobik proses.

ATP
Kasta hızlı enerji ihtiyacını karşılar. Azı depolanır Anaerobik proses.

Kas Gücü
Zaman
1 - 4 saniye 4 - 20 saniye 20 - 45 saniye 45 - 120 saniye 120 - 240 saniye 240 - 600 saniye

Sınıf
Anaerobik Anaerobik Anaerobik Anaerobik, Lactik Aerobik ve Anaerobik Aerobik

Enerji Kaynağı
ATP (kas) ATP + fosfokreatin ATP + fosfokreatin + kas glikojen Kas glikojen Kas glikojen + Laktik Asit Kas glikojen + Yağ Asitleri

• Glikoliz fermentasyon sırasında ATP sağlayan metabolik yoldur.
– Pruvat; NADH ile indirgenerek NAD+ oluşur ki bu da glikolizin devamlılığında önemlidir. – İnsan kas hücrelerinde, laktik asit(laktat) son üründür.
2 ADP+ 2 Glikoliz

2 NAD+ Glc 2 Pruvat + 2 H+

2 NAD+ 2 Laktik asit

Laktik Asit Fermentasyonu

Enerji Bilançosu
Glukoz ↓ ↓ ↓ Pruvat
Fermentasyon Anaerobik

Laktat
Sitrat Çevrimi Solunum Zinciri Aerobik

Katabolik Proses
Glukoz => Laktat Glukoz => 6 CO2 + 6 H2O

∆G°’ (kJ/mol)
-196 -2850

Cori Çevrimi
Laktat Döngüsü
Büyük hayvanların dolaşım sistemlerinde kas aktivitesinin uzun süre devamı için O2 transportu yeterli değildir. Anaerobik koşullarda laktat akümülasyonu ve glikojen depolarının azalması söz konusudur. Kısa periodlu aktivite sonrası bir iyileşme periyodunun olması gereklidir. Laktik asidoz kan pH sının düşmesine neden olur.

Cori Çevrimi eksersiz sırasında devreye girer. ATP kullanımı, kas hücrelerinde depolanan fosfokreatin(~P) üzerinden olur.. Daha ağır eksersizde, ATP Glikoliz den temin edilir.

Cori çevrimi;kastaki her bir 2 ~P ‘a karşın karaciğerde 6 ~P’a mal olur. Net maliyet; 4 ~P tır. ~P bağları açısından masraflı olmalarına rağmen, iskelet kasının dinlenme ve hareket halindeki enerji ihtiyaçlarının karşılanmasındaki büyük dalgalanmarın düzenlenmesi açısından önemlidir.

Cori Çevrimi

Mikroorganizmalarda Fermentasyon
• Çeşitli tiplerdeki mikroorganizmalar fermentasyon gerçekleştirebilir.
– Maya hücreleri değişik tip bir fermentasyon yolu izler, CO2 ve etil alkol oluşur.
2 ADP+ 2 2 ATP Glikoliz

2 CO2 salınımı

2 NAD+ Glc 2 pruvat 2 etanol

Alkol Fermentasyonu

Etanol Fermentasyonu:
Metabolizması

Alkol Toksik
NADH üretimi glikolizi yavaşlatır. Laktat DH ile laktat üretimi artar.

Sitrat Çevrimi