LİPİDLER

Zihnioğlu Biyo 2-10

Lipidler
Direkt veya potansiyel olarak yağ asitleri ile ilişkileri olan heterojen bileşikler;
Ortak özellikleri: Suda çözünmeyen, apolar veya hidrofobik Kloroform, eter, benzen, sıcak alkol, aseton gibi organik çözücülerde çözünebilirler Enerji değerleri yüksektir; ancak yanma için karbonhidrat ve proteinlerden daha fazla oksijene gereksinim gösterirler Metabolizmaları benzerlik gösterir

Lipidlerin fonksiyonları
Nötral yağlar olarak bilinen trigliseridler, birçok organizmada enerji için başlıca yakıt deposudur Enerji kaynağı (2.25 kat daha fazla enerji depolanması) – 9 kcal/g yağ Fosfolipidler ve steroller biyolojik membranların yapı taşlarıdırlar Nispeten küçük miktarlarda bulunan bazı lipitler, enzim kofaktörleri, elektron taşıyıcıları, ışık absorbe eden pigmentler, emülsifiye edici ajanlar, hormonlar ve intrasellüler haberciler olarak çok önemli fonksiyonlara sahiptirler Kolesterol (sinir sistemi, hormon üretimi, safra tuzları sentezi)

LİPİDLER
• Suda çözünmeyen bileşiklerdir
• Bir çok lipid yağ asidi veya yağ asidi esteridir. • non-polar solventlerde çözünürler.

• Lipidler;
• Yağ asitleri • Doğal lipidler • Fosfolipidler ve diğer lipidler

• Lipidler amfipatiktir. • Lipidler polimer değildir.

Lipidlerin Sınıflandırılması
Basit lipidler Konjuge lipidler Lipid türevleri Lipidlerle ilgili diğer maddeler

LİPİDLER
• İki büyük sınıfta incelenebilir:
– Yağ asidi içerenler (kompleks lipidler) – Yağ asidi içermeyenler (basit lipidler).

1. Yağ asitleri 2. Doğal Yağlar 3. Wakslar 4. Fosfolipidler 5. Steroller 6. Yağda çözünür vitaminler (A, D, E, K)

Lipidlere Örnekler

Lipidlere Örnekler

Yağ Asitleri
Bir ucunda metil grubunun (ω-karbonu) diğer ucunda karboksil grubunun bulunduğu düz zincirli hidrokarbon molekülleridir. 3 2 1 H3C-(CH2)n-CH2-CH2COOH ϖ β α
CH3 2

Zincir uzunluğu genelde 12 - 24 karbondur. 2 veya 2 nin katları olan sayılarda C atomu içerirler En çok rastlanan yağ asitleri 16-18 C ludur.

Yağ Asitleri
* Doymuş (satüre) yağ asitleri * Doymamış (ansatüre) yağ asitleri * Ek gruplu yağ asitleri * Halkalı yapılı yağ asitleri Zincir uzunluğuna göre:
Kısa zincirli yağ asitleri: 2-4 karbon atomu Orta zincirli yağ asitleri: 6 –10 karbon atomu Uzun zincirli yağ asitleri: 12 – 26 karbon atomu Esansiyal yağ asitleri; örn;linoleik ve linolenik

Yağ Asitleri
• Yapılarında çift bağ içeren yağ asitlerine doymamış yağ asitleri denir. • Tüm C atomları H iyonu taşıyan yağ asitlerine doymuş yağ asitleri denir.

Doymamış yağ asitlerinde çift bağ cis veya trans formunda olabilir.

Cis; doğal yağ asitlerinde yaygın form Trans; nadir bulunan form

1 2 3 5 7 9 10 3

Tekli doymamış YA’nin karbonları arasında, tek çift bağ Çoklu doymamış YA’nin karbonları arasında, 2 veya daha fazla çift bağ bulunur.
13 15 17 18 16

4 6 8 11

12 14

18:1 Δ9 (ω9)
Cis formu

Adlandırma
• Yağ asitlerinin adlandırılmasında iki adlandırma sisteminden biri kullanılır.
n-Gösterimi n-Gösterimi Numaralandırma metil ucundan başlar Numaralandırma metil ucundan başlar
2 1 3 4 5 6 7 8 9 10 12 14 16 18

COOH

11 13

15 17

Δ-Gösterimi Δ-Gösterimi Numaralandırma karboksil ucundan başlar Numaralandırma karboksil ucundan başlar
17 15 18 16 13 11 14 12 10 9 8 7 6 5 4 3 2 1

COOH

Adlandırma
• Standart adlandırma

n-Gösterimi Karbon zincir uzunluğu

20:4
Çift bağ sayısı

n6
Çift bağın pozisyonu

Δ-Gösterimi

20:4 Δ5,8,11,14

Doymamış Yağ Asitleri
18
H 3 C (CH 2 ) 7 H C

9

1

CH( CH 2 ) 7 COOH

10 1 8 :1 ,9 o r Δ 1 8 :1
ω
H3C

9

2 3 4

5 6 7 8 9

10

18

CH2CH2CH2CH2CH2CH2CH2CH

CH(CH2)7COOH

n

17 ω9, C18:1 or n-9, 18:1

10

9

1

Doymuş Yağ Asitlerine ait Özellikler
Yağ asitleri
Butirik Kaproik Kaprilik Kaprik Laurik Miristik Stearik Araşidik

Sistematik İsim
n-butanoik n-hekzanoik n-oktanoik n-dekanoik n-dodekanoik n-tetradekanoik n-oktadekanoik n-aykosanoik

Kısa Göst.
C-4:0 C-6:0 C-8:0 C-10:0 C-12:0 C-14:0 C-16:0 C-18:0 C-20:0

E.N(oC)
-8 -2 16 31 44 54 63 70 76

Kaynak
Süt yağı Süt yağı Süt ve Palmiye yağı Süt ve Palmiye yağı Süt ve Domuz yağı Süt ve Domuz yağı Hayvan ve Bitki yağl. Hayvan ve Bitki yağl. Yer Fıstığı ve Süt yağı

Palmitik n-hegzadekanoik

Doymamış Yağ Asitlerine ait Özellikler
Yağ asitleri Kısa Gösterimi
C-16:1 C-18:1 C-18:2 C-18:3 C-20:4

E.N (oC)

Kaynak

Palmitoleik Oleik Linoleik* Linolenik* Araşidonik*

1 13 -6 -11 -50

Balık ve Hayvansal Yağl. Hayvan ve Bitki Yağları Soya Yağı Keten ve Soya Yağı

Fizyolojik Olarak Yaygın Yağ Asitleri
Sayısal sembol Genel ad Yapı Özellikler
Sitoplazma proteinlerinin N-term. uçlarına atak yapar Memelilerde yağ asidi sentezinin son ürünü

Esansiyel yağ asidi Esansiyel yağ asidi Eikosanoik asit sentezinin öncüsü.

Az rastlanan yağ asitleri
H 3C R

• • • •

H 3C izo – izobutirik asit R H3C Tek karbonlu YA – propiyonik asit CH3 Hidroksi YA –dihidroksi stearik asit vb. Siklik YA – hidnokarpik, chaulmoogric asit

(CH2)12-CO2H

(CH2)10-CO2H

chaulmoogric acid

hydnocarpic acid

Az rastlanan yağ asitleri
• Dallanmış YA- fitanik asit
H3C CH3 CH3 CH3 CH3 COOH

• Alkin yağ asitleri
H 3C (CH 2)10 C C (CH 2)4 COOH

TARIRIC ACID H 2C CH (CH 2)4 C C C C (CH 2)7 COOH

ERYTHROGENIC ACID

Esansiyel Yağ Asitleri
• Yapılarında çift bağ içerirler. • Hayvanlar için esansiyel özelliğe sahiptirler. • Düşük düzeyde ihtiyaç nedeniyle yetersizlik belirtisi fazla görülmez. • Deri epitel hücrelerinde bozukluklar, gelişmede yavaşlama, verim düşüklüğü ve kısırlık görülür.

Esansiyel Yağ Asitleri Neden Önemli?
• 1. 2. 3. Fosfolipidlerin yapısında yer alırlar: Hücre zarının yapı taşlarıdır Yağların taşınmasından sorumludurlar Sefalin – Tromboplastin – kanın pıhtılaşması 4. Sifingomyelin (sinir dokusu) • Prostaglandin ve benzeri maddelerin sentezinde

Tamamen yağsız bir diyet canlılıkla bağdaşır mı?
Esansiyel yağ asitleri (Burr&Burr 1923)
• Linoleik asit (LA) 18:2 (9,12) n-6
all-cisCOOH

• α-Linolenik asit (ALA) 18:3 (9,12,15) n-3
COOH

• Araşidonik asit (AA) 20:4 (5,8,11,14) n-6
COOH

Esansiyal Yağ Asidi Aileleri
ω-6 ailesi
H3C

ω-3 ailesi
COOH H3C COOH

C18:2 ω-6
mısır yağı safran yağı Ayçiçeği yağı

Linoleik

C18:3 ω-3

α-Linolenik
Keten tohumu yağı Canola yağı Soya yağı

H3C H3C

COOH

C20:4 ω-6
Et, yumurta, Beyin

COOH

C20:5 ω-3
H3C

Araşidonik

Eicosapentaenoik EPA
COOH

C22:6 ω-3

Trombotik Inflammatuvar

↓ inflammatuvar

↓ trombotik

Docosahekzaenoik DHA
Balık yağı

Sınıflama:
• Poliunsature(PUFA) • Omega 3: çift bağ omega ucunun 3. karbonunda ALA, EPA, DHA • Omega 6: çift bağ omega ucunun 6. karbonunda LA, ARA, GLA

Fonksiyonları
• Sağlıklı hücre membranı oluşumu • Gelişme ve büyüme için gerekli • Beyin ve sinir sistemi fonks,yonu için gerekli • Hormon benzeri bileşenlerin üretimi (eicosanoids)

Esansiyal Yağ Asitlerinin Metabolizması

Esansiyal Yağ Asitlerin Kaynakları
PUFA
Omega 3:

İsim
α- linolenik Asit Eicosapentaenoik asit Docosahekzaenoik Asit

Kısaltma
ALA EPA DHA LA

Yapı
18:3 20:5 22:6 18:2

Besin Kaynağı
Ceviz, keten tohumu yağı, canola oil Balık ve balık yağı Balık ve balık yağı mısır, safran, soya fasülyesi, pamuk tohumu, ve ay çekirdeği yağları Çuha çiçeği yağı, Et, kümes hayvanları ve yumurta

Omega 6:

Linoleik Asit

Gamma linoleik asit Araşidonik asit

GLA ARA

18:3 20:4

Katı(fat) ve sıvı(oil) Yağların Özellikleri
• Katı(fat)yağlar; katı veya yarı katıdır. • Sıvı(oil) yağlar sıvıdır. • Erime ve kaynama noktaları keskin değildir. (katı/sıvı yağ karışımdır). • Su ile çalkalandıklarında, sıvı yağlar emülsifiye olma eğilimi gösterirler. • Saf katı ve sıvı yağlar renksiz ve kokusuzdurlar (renk ve koku daima kontaminantlardan kaynaklanır; örn; – i.e. tereyağı (karoten renk verir)

Sıvı Yağlara Örnekler
• • • • • • • • • Zeytin yağı –Oleo europa (zeytin ağacı) Mısır yağı –Zea mays Yerfıstığı yağı –Arachis hypogaea Pamuk yağı –Gossypium Susam yağı –Sesamum indicum Keten tohumu yağı –Linum usitatissimum Ay çiçek yağı – Helianthus annuus Kolza yağı – Brassica rapa Hindistan cevizi yağı – Cocos nucifera

Yağ asidi Reaksiyonları
• Tuz oluşumu
RCO 2H NaOH RCO 2-Na + (a soap)

• Ester oluşumu
R'OH + RCO
2H

-H 2 0

RCO 2 R'

• Lipid peroksidasyonu
R' R H H non-enzymatic O2 R OOH very reactive R'

Lipid Peroksidasyonu
• Oksijen varlığında gerçekleşen enzimatik olmayan reaksiyon • Dokularda veya gıdalarda görülebilir.
– Oluşan hidroperoksit son derece reaktiftir ve serbest radikal oluşumuna neden olur. Serbest radikaller ise protein ve/veya DNA’nın oksidasyonuna neden olur. ( yaşlanma, kanser vb.)

Yağlar(katı/sıvı)
Genelde trigliserittirler(97-99%) ;
O H2C HC H2 C OH OH OH + HO C O HO R H2 C HC H2 C O R + 3 H2O O C O O

C R O HO C R

C R O R

O C

Gliserol

3 Yağ Asidi

Gliserol molekülüne bir veya daha fazla yağ asidinin ester bağı ile bağlanması ile oluşur. Mono, Di, Triaçilgliserol olabilir. Doymamış yağ asidi genellikle 2. karbona bağlıdır.

Trigliserit = yağ
Gliserol +3 adet Yağ Asidi

H2C HC H2C

OH OH O O C (CH 2 )16 CH 3

Gliseridler

Monogliserid (α - monostearin)

H2C HC

O O C (CH 2 )16 CH 3

OH O H 2 C O C (CH 2 )16 CH 3
Digliserid (α,α' - distearin)
O O C (CH2 )16 CH3 O HC O C (CH2 )14 CH3 O H2 C O C (CH2 )16 CH3 H2 C ( C18 ) (C16 ) (C18 )

Triglyceride (β- palmitil distearin)

Oleic Palmitic Palmitic OPP

α – oleodipalmitin, 1 - oleodipalmitin
Linoleic Oleic Oleic LOO

α – Linoleyldiolein, 1 - Linoleyldiolein

Hidrojenlenmiş Yağlar
• Hidrojenlenmiş yağlar doymuş ve/veya trans yağ asitleridir. • Hidrogenasyonun amacı yağı(oil/fat); oksijen ve sıcaklık değişimlerine karşı daha stabil hale getirmektir. (raf ömrünün arttırılması) • Örn; margarin

Mumlar (WAX)
Yağ asidi + Uzun zincirli alkol → basit esteri

“ su savar”
• Bitkilerin doğal koruyucu tabakası; su kaybını önleme, pestisitlerden koruma vb. • Hayvanlarda; kürk/tüy/post (water-proof) • Ticari olarak bir çok alanda önemli; araba, mum, kozmetik sanayi vb.

Waxlarda bulunan uzun zincirli monohidrik alkollere örnekler;
H 3C H 3C H 3C (CH 2 ) 14 CH 2 -OH (CH 2 ) 24 CH 2 -OH (CH 2 ) 28 CH 2 -OH cetyl alcohol

hexacosanol triacontanol (myricyl alcohol)

O CH3(CH2)14COCH2(CH2)28CH3 Triakontil hekzaadecanoat: bal mumu

Bazı Waxlara örnekler

Fosfolipidler
1) Gliserofosfolipidler 2) Sifingofosfolipidler(glikolipid) “yüklü”
Fosfogliseridler (gliserol tabanlı) Fosfatidil kolin Fosfatidil serin Sifingofosfolipidler (sifingozin tabanlı) Sifingomiyelinler

Fosfolipidler
Fosfogliseroller hücre membran yapılarında bulunur. Yapılarındaki fosfat grubu ile (-) ve amin grupları ile (+) yük taşırlar (AMFİPATİK)
O O R1 C O H2C CH H2C O O C O P O− O X R2

glycerophospholipid

Fosfogliseridler
Fosfat içeren lipidler; gliserolün 2 hidroksili ile esterleşmiş 2 yağ asidi ve 3. hidroksili ile esterleşen fosforik asit grubu içerirler. Fosfat grubu tipik olarak bir ucundan da diğer alkoller ile esterleşir. Alcohol
O Phosphate O P O Glycerol

-

O

CH 2
O C

CH
O

CH
H O

O C R2

Nonpolar kuyruk

Polar (yüklü) grup

R1

Fatty Acids

En basit fosfogliserid fosfatidik asit tir. Fosfatın diğer ucundan ester oluşmamış formudur.

Diğer fosfogliseridler, hidroksil içeren grupların eklenmesi ile oluşur. Örn; serin, kolin, etanolamin, inositol.

(lecithin)

1) Fosfatidik asit (PA) : en basit fosfolipid(minor görülen form) :gliserol + fosfat 2) Fosfatidil Serin (PS) : gliserol + fosfat +serin : Sefalin(beyin) 3) Fosfatidil Etanolamin (PE) : PS’den serinin dekarboksilasyonu : gliserol + fosfat + etanolamin : major bakteriyal fosfolipid : Sefalin (beyin) 4) Fosfatidil kolin (PC) :PE’nin amino ucuna 3 metil grubunun eklenmesi : major hayvan fosfolipidi : Lesitin emülsifiyer yer fıstığı yağı deterjan 5) Fosfatidil gliserol (PG): in mitokondri : fosfatın parçalanma türevi (fosfatidil gliserol-3-fosfattan Pi ayrılması ile oluşan fosfatidil monoesteri

O O R1 C O H2C CH H2C O O C O P O− O− R2

phosphatidate

O O R1 C O H2C CH H2C O O C O P O− O CH2 CH2 R2 CH3 + N CH3 CH3

phosphatidylcholine

LİZOFOSFOLİPİDLER
Deterjan özelliği Yılan zehirlerinde bulunur. Membran sistemlerinin parçalanması Genelde fosfolipidler deterjanlara benzer özellik gösterirler. ŞEKİL ve YÜK Farklı fosfolipidler fizyolojik pH da belirli bir yüke sahiptir.. (0) yük → PC ve PE (-1) yük → PS, PI, ve PG (-2) yük → PA

Fosfolipazlar

Kardiolipidler
Poligliserol fosfolipid; miyokard’ın total lipidfosforunun 15%’ini oluşturur; – hücre membranına bağlı olarak bulunur.
O O R2 C O H2 C C H2C O H O C O P OH glycerol O R1 H CH2 C OH CH2 O R4 O C O P OH glycerol glycerol O H O CH2 C CH2 O O C R3

Kardiolipidler antijeniktir ve serolojik (syphilis:Wasserman test) tanıda kullanılır.

Sifingolipidler
• • • Gliserol iskeleti yoktur. Sfingozin iskeletine sahiptir. Sfingozin=Serin+ Palmitik asit.

• Sifingozinler biyolojik membranların önemli bileşenleridir. • Seramid = sfingozin + yağ asidi • Sifingomiyelin = seramid + fosfolipid • Glikosifingolipid = seramid + β-bağlı şeker
“Glikolipid”

Sifingofosfolipidler
Sifingozin tabanlı fosfolipidler; örn; sfingomiyelinler Sifingozinin amino grubu yağ asidi ile amid bağı oluşturur ve primer hidroksil fosforil kolin veya fosforil etanolamin ile esterleşir.
CH3 H3C N+ CH3 H2 C H2 C O O P O H2C H C NH C R

− O
OH CH CH HC (CH2 )12 CH3

phosphocholine

sphingosine
O

fatty acid

Sphingomyelin

Glikolipidler
Glikolipidler membran lipidlerinin diğer bir sınıfıdır. Sifingozin+ yağ asidi + şeker • • • • Karbohidrat içeren yağlardır Monosakkarit içeren galaktolipitler; serebrozitler Oligosakkarit içerenler; gangliozitler Serebrozitler ve Gangliozitler beyinde ve sinir dokuda bulunurlar. • Hücre zarının dış yüzeyinde bulunurlar. • Hücreler arası iletişimi sağlarlar.

Glikolipidler

Glikolipidler
• Serebrozidler
• Tek şeker molekülü
– Galaktoserebrozid – nöronal membranlar – Glukoserebrozidler – vücutta bir çok yerde

• Sulfatidler veya sulfogalaktoserebrozidler
• Galaktoserebrozidin sülfirik asit esteri

• Globosidler: seramid oligosakkaritler
• Laktozilseramid
– 2 şeker ( örn. laktoz)

• Gangliozidler
• Kompleks oligosakkaritleri içerir • Hücre-hücre tanıma, ve hormon reseptörleri

Gangliozid GM2

Hücre zarı

Hücre zarı

Steroidler
• • Safra asitleri, hormonlar ve vitaminlerin bir bölümü bu gruba girerler. En önemli steroid Kolesterol dür. • • • • Safra asitleri Adrenalin ve cinsiyet hormonları Vitamin D2 nin ön maddesi Hücre zarı elastikiyetinin korunması

Steroidler
17 karbonlu steran halkası (siklopentanoperhidrofenantren halkası) içeren bileşikler
Steroller (sterinler). Safra asitleri. Cinsiyet hormonları. Adrenal korteks hormonları. Vitamin D grubu maddeler.

Steroid Yapılara Örnekler

siklopentano-perhidrofenantren

Kolesterol tüm steroid hormonların prekürsörüdür. C20 deki modifikasyonlar ile steroid hormonlar sentezlenir

Kolesterol
4 halkalı steroid iskeleti, bir hidrokarbon kuyruk ve bir polar hidroksil grubu içerir.

Steroid Numaralandırma Sistemi
18 12 1 2 A 3 4 11 19 C 13 14 7 6 17 D 15 16

9 10 B 8 5

Kolesterol ve Kolesterol Esterleri
C-3 hidroksili hidrofiliktir. Molekülün geri kalan kısmı ise hidrofobiktir.

H H HO H R O H O usually palmitate

H H

Hücre membranı bileşenidirler. (membran akışını ayarlarlar) Steroid hormonların prekürsörüdürler Depolama ve transport fonksiyonları vardır – Kolesterol esterleri

Steroid Hormonlar
Steroid hormonlar kolesterolden sentezlenir.

Adrenal Kortikosteroidler
• Böbrek üstünde bulunan adrenal bezlerde sentezlenen hormonlardır. • Kortizon (glukokortikoid) beyin dışındaki dokuları yağların ve proteinlerin metabolizmasını etkileyerek kan glukoz seviyesi yükseltir. İmmun cevabı baskılar ve antiinflammatuvar ve anti allerji tedavilerinde kullanılır. • Aldosteron (mineralkortikoid) Na+, Cl- ve HCO3- ın böbreklerden geri emilimini sağlayarak iyon dengesini düzenler. • Prednison sentetik kortikoiddir ve farklı inflamasyon tedavilerinde kullanılır. (astım ve rheumatoid arthritis)

Kortikosteroidler

Safra Tuzları(Asitleri)
• Safra tuzları karaciğerde kolesterolden sentezlenir.
- Safra kesesinde depolanırlar ve ince barsağın üst kısımına yağların parçalanmasına yardım için salınırlar (sabun gibi). - Safra kesesinde fazlaca biriken kolesterol safra taşlarını oluşturabilir. Eğer safra taşları safra kanalına geçerse ciddi ağrı oluşumu gözlenir ve safra kesesi genelde alınır.
cholic acid, a bile acid CH3 OH CH3 CH3 O C N CH2 COO Na
+

H glycine, an amino acid

HO

OH sodium glycocholate, a bile salt

Safra asitlerinin fonksiyonları
1. Yüzey gerilimini azaltıcı etkileriyle emülsiyonlaşmayı kolaylaştırırlar; hem yağların hem yağda çözünen vitaminlerin 0,3-1μ çapında emülsiyon veya 16-20Ao çapında miseller halinde emilmelerini sağlarlar. 2. Safra içindeki kolesterolün çökmesini önlerler. 3. İntestinal motiliteyi artırırlar. 4. Kolesterol esterazı ve ince bağırsağın üst kısımlarında lipazı aktive ederler.

Prostaglandinler
• Araşidonik asitten sentezlenir.
• Prostaglandinler kısa ömürlü lipidlerdir. Hasar görmüş dokularda oluşurlar ve farklı fizyolojik cevaplardan (ağrı, ateş, şişme vb.)sorumludur.

Önemli fonksiyonları; Kan basıncının ayarlanması Ağrı ve ateşin oluşumunda (aspirin) Üreme (doğumun uyarılmasında) HCl asit üretiminin azaltılması (koruyucu etki)

Prostaglandinler

Ağrı, inflamasyon ve ateş tedavisinde kullanıla ilaçlar, (aspirin, ibuprofin, vb.) prostoglandin sentezini inhibe ederler.

Lipoproteinler
Lipoproteinler; fosfolipidler, kolesterol, kolesterol esterleri ve trigliseridlerin çeşitli kombinasyonları ile apolipoproteinler denen spesifik taşıyıcı proteinlerin moleküler agregatlarıdırlar.

Kolesterol ve diğer lipidlerin kanda taşınması, plazma lipoproteinleri vasıtasıyla olmaktadır.

Lipoproteinler
• Lipoproteinler; lipid, fosfolipid ve proteinlerin suda çözünür kompleksleridir ve lipidlerin kanda taşınmasından sorumludurlar. • Yüzeylerinin polar olması nedeni ile suda çözünürdür. • Fosfolipidlerin polar baş grupları ve kolesterolün hidroksil grupları polar bir tabaka oluştururlar. • Nonpolar triaçilgliseridler ve kolesterol esterleri (kolesterol kanda yağ asidi esteri şeklinde bulunur) iç kısımda depolanırlar.

Hidrofobik merkezli küresel partiküller. Apolipoproteinler yüzeyde bulunur.

Lipoproteinlerin Sınıflandırılması
• Şilomikronlar: ince barsaktan lipidlerin lenf hücrelerine taşınması • Çok düşük dansiteli lipoproteinler (VLDL) • Orta dansiteli lipoproteinlet (IDL) • Düşük dansiteli lipoproteinler lipoproteins (LDL) • Yüksek dansiteli lipoproteinler (HDL)

Sınıflandırmadaki kriter yoğunluk ve elektroforetik mobilitedir.

İnsan Lipoproteinlerinin Kompozisyonu
Lipoprotein sınıfı
HDL LDL IDL VLDL Şilomikronlar

Dansite (g/mL)
1.063-1.21 1.019 – 1.063 1.006-1.019 0.95 – 1.006 < 0.95

Boyut (nm)
5 – 15 18 – 28 25 - 50 30 - 80 100 - 500

Protein % kuru kütle
33 25 18 10 1-2

Fosfolipid %
29 21 22 18 7

Triaçilgliserol% kuru kütle
8 4 31 50 84

Birçok proteinin dansitesi 1.3 – 1.4 g/mL dir ve lipidler genelde dansiteleri 0.8 g/mL olduğunda agregatlaşırlar.

Major Lipoprotein Sınıfları
• Şilomikronlar
– Yoğunluk <<1.006 – Boyut; 80 - 500 nm – Diyet trigliseridleri – apoB-48, apoA-I, apoA-II, apoAIV, apoC-II/C-III, apoE – Elektroforezde orijinde kalır.
Şilomikronlar, lipoproteinlerin en büyükleri ve dansitesi en küçük olanlarıdırlar. Yüksek oranda trigliserid içerirler.

Şilomikronlar, diyetteki trigliseridlerin (ekzojen trigliseridler) ince bağırsaktan diğer dokulara taşınması ile ilişkilidirler.

Major Lipoprotein Sınıfları
• VLDL
– Yoğunluk >1.006 – Boyut: 30 - 80nm – Endojen trigliseridler – apoB-100, apoE, apoC-II/C-III – Elektroforezde Pre-beta

Major Lipoprotein Sınıfları
• IDL
– Yoğunluk: 1.006 - 1.019 – Boyut: 25 - 35nm – Kolesteril esterleri ve trigliseritler – apoB-100, apoE, apoC-II/C-III – Yavaş pre-beta

Major Lipoprotein Sınıfları
• HDL
– Yoğunluk: 1.063-1.210 – Boyut: 5-12nm – Kolesteril esterleri ve fosfolipidler – apoA-I, apoA-II, apoC-II/C-III – alfa (elektroforez)

Major Lipoprotein Sınıfları
• LDL
– Yoğunluk: 1.019 - 1.063 – Boyut: 18-25nm – Kolesteril esterleri – apoB-100 – beta (elektroforez) – < 130 LDL kolesterol normal, 130-159 yüksek sınır ve >160 is yüksek

LDL’ler, kolesterolü karaciğerden başka dokulara taşırlar.

Ekstrahepatik doku hücrelerinde LDL’ler yıkılırlar ve kolesterol veya bir kolesterol türevi oluşur.

Apolipoproteinler
• • • • Lipoproteinlerin majör bileşenleridir. Aproteinler olarak da adlandırılır Alfabetik olarak sınıflandırılır (A - E) Romen numaralandırma apolipoprotinlerin kromatografik kolon çıkış sırasına göre yapılmıştır. • Reseptörlerin partikülü tanımasından sorumludur.

Lipoprotein Metabolizması
Lipidlerin sindirimi ve emiliminden sonra, ince barsak mukoza hücresinde monogliseridlerden ekzojen trigliseridler olusur. Ekzojen trigliseridler, az miktarda serbest kolesterol, kolesterol esteri ve fosfolipid ile bir araya gelirler, bir protein tabakasıyla da kaplanarak suda çözünebilir ve transport edilebilir şilomikronları olustururlar.

Şilomikronlar lenf sistemi yoluyla dolaşıma katılırlar.

Lipoproteinlerin vücutta transportu

Düz kas hücrelerinde kolesterol esterlerinin birikmesiyle arteriyel duvarlarda aterosklerotik plaklar gelisir.

arterial plaque