17-­ 10-­ 12

'Econom i   i   nu   ook   psychol gi '   -­   Ar chi f   -­   TR U e s o e e O W

venster  sluiten

Denk  aan  het  milieu.  Denk  na  voor  je  print!

'Economie  is  nu  ook  psychologie'
INTERVIEW  |  ESTHER  BIJLO   17-­10-­12  -­  00:00 Economische  verwachtingen  worden  om  de  haverklap  bijgesteld.  Waarom  is  het  nu  zo lastig  goede  voorspellingen  te  doen?  Er  zijn  te  grote  onzekerheden,  zeggen  de voorspellers.  Economen  kunnen  niet  omgaan  met  gekke  gebeurtenissen  en psychologische  factoren  als  angst,  zegt  de  hoogleraar. 'Zolang  de  dingen  een  beetje  hetzelfde  gaan,  kunnen  economen  aardig  voorspellen.  Als  dat verandert,  lukt  het  niet  meer."  Nuchter  wijst  hoogleraar  economie  Esther-­Mirjam  Sent  van  de Radboud  Universiteit  Nijmegen  op  de  beperkingen  van  haar  vakgebied.  "Het  bijzondere  van deze  tijd  is  dat  we  op  een  keerpunt  zitten.  Wanneer  de  weg  naar  boven  komt,  weten  we  niet. Maar  als  we  dat  pad  inslaan,  wordt  het  weer  enigszins  normaal  en  kunnen  economen  weer beter  voorspellen." De  wereldeconomie  beleeft  ongewone  tijden,  met  een  grote  muntunie  in  crisis,  de gigantische  Amerikaanse  schuldenberg,  consumenten  die  hun  geld  zoveel  mogelijk  in  de  zak houden  en  een  financiële  sector  die  nog  steeds  wankelt.  Economische  modellen  zijn  niet gebouwd  op  zulke  extreme  omstandigheden,  constateert  Sent.  "Heel  gekke  gebeurtenissen halen  we  er  juist  uit.  De  Grote  Depressie  van  de  jaren  twintig  en  dertig  van  de  vorige  eeuw? Die  zit  er  niet  in.  De  mogelijkheid  dat  Griekenland  de  Europese  muntunie  verlaat?  Daar  kan een  model  helemaal  niet  op  anticiperen,  dat  is  iets  dat  we  nog  nooit  hebben  meegemaakt. Ook  kunnen  exogene  schokken,  zoals  een  tsunami  of  een  vogelgriepepidemie,  niet voorspeld  worden  maar  wel  de  aannames  over  economische  variabelen  verstoren.  Modellen zijn  simpele  weergaven  van  de  complexe  realiteit.  In  sommige  ontbreekt  de  financiële  sector geheel,  in  andere  wordt  de  hele  economie  vertegenwoordigd  door  één  persoon.  Daar  komt bij  dat  economen  geen  weermannen  of  -­vrouwen  zijn  die  dagelijks  allerlei  exacte  gegevens kunnen  verzamelen  en  publiceren.  Cijfers  worden  vaak  achteraf  weer  bijgesteld." De  gebreken  van  modellen  zijn  voor  Sent  echter  geen  reden  om  de  voorspellers  te  kielhalen. Veel  instituten  die  iets  zinnigs  proberen  te  zeggen  over  de  economische  toekomst,  zoals  het Inernationaal  Monetair  Fonds,  de  Organisatie  voor  Economische  Samenwerking  en Ontwikkeling  (Oeso)  en  in  Nederland  het  Centraal  Planbureau  (CPB),  geven  ruiterlijk  toe  dat de  getallen  met  grote  onzekerheden  gepaard  gaan.  Maar  beleidsmakers  moeten  wel oppassen.  Die  gaan  aan  de  haal  met  voorspellingen,  ziet  de  hoogleraar.  Zij  realiseren  zich tegelijkertijd  niet  hoe  groot  de  invloed  is  van  de  verhalen  die  ze  vertellen. Die  verhalen  zijn  somber  en  doorspekt  met  beschuldigende  vingers.  "Het  is  kwalijk  dat beleidsmakers  denken  dat  het  strategisch  slim  is  om  een  slechte  boodschap  te  brengen. Dan  kan  het  alleen  maar  meevallen,  denken  ze.  Maar  daarmee  praat  je  de  economie  verder in  de  put."  Neem  het  nu  demissionaire  kabinet.  Dat  straalde  niet  bepaald  uit  dat  de  eurocrisis best  is  op  te  lossen  met  wat  geduld.  "Het  gevolg?  Een  enorme  daling  van  het
w w t r ouw nl t r / ar t i l / pr i t / det ai do?pai =1&l nguage=nl navi at i nI t em I d=5009&com ponent I d=3… w. . / ce n . l d a & g o 1/ 2

17-­ 10-­ 12

'Econom i   i   nu   ook   psychol gi '   -­   Ar chi f   -­   TR U e s o e e O W

consumentenvertrouwen  in  Nederland,  een  van  de  laagste  van  Europa." Meer  aandacht  voor  psychologie  en  sociologie  zou  economen  en  beleidsmakers  daarom geen  kwaad  doen,  zegt  Sent,  die  zelf  graag  de  grenzen  van  de  economische  wetenschap opzoekt.  "Zo  is  de  'rampenbijziendheid'  uit  de  psychologie  nu  van  toepassing  op  de eurocrisis,  denkt  ze.  Als  er  net  iets  heel  ergs  is  gebeurd,  overschatten  mensen  de  kans  dat dat  nog  eens  zal  gebeuren.  Ze  lopen  een  tijd  met  veel  angst  en  onbehagen  rond.  Een  ander psychologisch  verschijnsel  is  financiële  ongeletterdheid.  Een  groot  deel  van  de  bevolking snapt  niets  van  economie." Dit  soort  noties  zou  in  de  ogen  van  Sent  moeten  doordringen  tot  beleidsmakers,  die  nog teveel  uitgaan  van  de  rationele  homo  economicus.  Het  zou  ze  ook  helpen,  want  het  betekent dat  een  aantal  economische  knoppen  waar  ze  aan  willen  draaien,  nu  helemaal  niet  werkt.  Zo is  het  zeer  de  vraag  of  een  procentje  koopkracht  erbij  de  Nederlandse  burger  op  dit  moment plots  wel  aan  het  consumeren  krijgt. Beleidsmakers  moeten  daarom  ook  de  emotionele  knoppen  bedienen.  "Onrealistisch optimisme  heeft  plaatsgemaakt  voor  onrealistisch  pessimisme.  Terwijl  een  crisis  ook kansen  biedt  op  herbezinning.  Je  ziet  dat  wel  al  hier  en  daar  gebeuren.  Het  debat  komt  op  of groei  wel  zo  gelukkig  maakt.  En  hoe  kunnen  we  voorsorteren  op  de  uitdagingen  die  ons  te wachten  staan?  Het  is  een  kantelmoment,  waarop  politici  juist  met  bezielende  verhalen  hoop op  de  toekomst  zouden  moeten  bieden." 'Nederland  wacht  een  periode  van  economische  stagnatie' De  schattingen  van  de  groei  van  de  Nederlandse  economie  zijn  te  optimistisch.  In  plaats  van de  gematigde  groei  waar  het  Centraal  Planbureau  (CPB)  en  de  formerende  partijen  VVD  en PvdA  vanuit  gaan,  wacht  Nederland  een  periode  van  stagnatie.  Dat  stellen  economen  van  de Rabobank  in  een  artikel  dat  ze  vrijdag  op  de  economensite  Me  Judice  publiceerden. De  modellen  waar  de  voorspellingen  uitrollen  van  instituties  als  het  CPB,  de  Oeso  en  het  IMF, maken  gebruik  van  datareeksen  die  veelal  niet  verder  teruggaan  dan  tot  de  jaren  zeventig.  Die periode  was  relatief  stabiel  en  de  groei  was  aardig  te  voorspellen.  Van  stabiliteit  is  sinds 2009  echter  helemaal  geen  sprake  meer.  De  economische  omgeving  ziet  er  zó  anders  uit, dat  een  aantal  verbanden  in  de  modellen  niet  meer  opgaat.  De  1,4  procent  economische groei  die  het  CPB  voor  de  middellange  termijn  voorziet,  is  daarom  te  hoog. Een  aantal  lijntjes  is  niet  zomaar  door  te  trekken  naar  de  toekomst,  denken  de  Rabo-­ economen.  Zo  zal  de  arbeidsproductiviteit  niet  meer  zo  hard  stijgen,  zit  er  door  de  vergrijzing en  ontgroening  een  grens  aan  het  aantal  mensen  dat  kan  werken,  en  zal  verduurzaming  van de  economie  ten  koste  van  groei  gaan.  Tegelijkertijd  is  het  Westen  bezig  met  het terugbrengen  van  hoge  schulden.  Dat  vormt  voor  consumenten  een  grote  rem  op  de  uitgaven. Banken  zijn  bezig  hun  balansen  te  verbeteren,  krediet  is  slechts  mondjesmaat  beschikbaar. Dat  proces  zal  investeringen  dwarszitten. Alles  overziende  komen  de  Rabo-­medewerkers  uit  op  een  structurele  groei  van  net  boven  nul voor  de  komende  tijd.  Historisch  gezien  niks  nieuws.  Die  cijfers  waren  voor  de  industriële revolutie  lange  tijd  heel  gewoon. De  Persgroep  Digital.  Alle  rechten  voorbehouden.
w w t r ouw nl t r / ar t i l / pr i t / det ai do?pai =1&l nguage=nl navi at i nI t em I d=5009&com ponent I d=3… w. . / ce n . l d a & g o 2/ 2