You are on page 1of 2

17- 10- 12

'Econom i i nu ook psychol gi ' - Ar chi f - TR U e s o e e O W

venster sluiten

Denk aan het milieu. Denk na voor je print!

'Economie is nu ook psychologie'


INTERVIEW | ESTHER BIJLO 17-10-12 - 00:00 Economische verwachtingen worden om de haverklap bijgesteld. Waarom is het nu zo lastig goede voorspellingen te doen? Er zijn te grote onzekerheden, zeggen de voorspellers. Economen kunnen niet omgaan met gekke gebeurtenissen en psychologische factoren als angst, zegt de hoogleraar. 'Zolang de dingen een beetje hetzelfde gaan, kunnen economen aardig voorspellen. Als dat verandert, lukt het niet meer." Nuchter wijst hoogleraar economie Esther-Mirjam Sent van de Radboud Universiteit Nijmegen op de beperkingen van haar vakgebied. "Het bijzondere van deze tijd is dat we op een keerpunt zitten. Wanneer de weg naar boven komt, weten we niet. Maar als we dat pad inslaan, wordt het weer enigszins normaal en kunnen economen weer beter voorspellen." De wereldeconomie beleeft ongewone tijden, met een grote muntunie in crisis, de gigantische Amerikaanse schuldenberg, consumenten die hun geld zoveel mogelijk in de zak houden en een financile sector die nog steeds wankelt. Economische modellen zijn niet gebouwd op zulke extreme omstandigheden, constateert Sent. "Heel gekke gebeurtenissen halen we er juist uit. De Grote Depressie van de jaren twintig en dertig van de vorige eeuw? Die zit er niet in. De mogelijkheid dat Griekenland de Europese muntunie verlaat? Daar kan een model helemaal niet op anticiperen, dat is iets dat we nog nooit hebben meegemaakt. Ook kunnen exogene schokken, zoals een tsunami of een vogelgriepepidemie, niet voorspeld worden maar wel de aannames over economische variabelen verstoren. Modellen zijn simpele weergaven van de complexe realiteit. In sommige ontbreekt de financile sector geheel, in andere wordt de hele economie vertegenwoordigd door n persoon. Daar komt bij dat economen geen weermannen of -vrouwen zijn die dagelijks allerlei exacte gegevens kunnen verzamelen en publiceren. Cijfers worden vaak achteraf weer bijgesteld." De gebreken van modellen zijn voor Sent echter geen reden om de voorspellers te kielhalen. Veel instituten die iets zinnigs proberen te zeggen over de economische toekomst, zoals het Inernationaal Monetair Fonds, de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (Oeso) en in Nederland het Centraal Planbureau (CPB), geven ruiterlijk toe dat de getallen met grote onzekerheden gepaard gaan. Maar beleidsmakers moeten wel oppassen. Die gaan aan de haal met voorspellingen, ziet de hoogleraar. Zij realiseren zich tegelijkertijd niet hoe groot de invloed is van de verhalen die ze vertellen. Die verhalen zijn somber en doorspekt met beschuldigende vingers. "Het is kwalijk dat beleidsmakers denken dat het strategisch slim is om een slechte boodschap te brengen. Dan kan het alleen maar meevallen, denken ze. Maar daarmee praat je de economie verder in de put." Neem het nu demissionaire kabinet. Dat straalde niet bepaald uit dat de eurocrisis best is op te lossen met wat geduld. "Het gevolg? Een enorme daling van het
w w t r ouw nl t r / ar t i l / pr i t / det ai do?pai =1&l nguage=nl navi at i nI t em I d=5009&com ponent I d=3 w. . / ce n . l d a & g o 1/ 2

17- 10- 12

'Econom i i nu ook psychol gi ' - Ar chi f - TR U e s o e e O W

consumentenvertrouwen in Nederland, een van de laagste van Europa." Meer aandacht voor psychologie en sociologie zou economen en beleidsmakers daarom geen kwaad doen, zegt Sent, die zelf graag de grenzen van de economische wetenschap opzoekt. "Zo is de 'rampenbijziendheid' uit de psychologie nu van toepassing op de eurocrisis, denkt ze. Als er net iets heel ergs is gebeurd, overschatten mensen de kans dat dat nog eens zal gebeuren. Ze lopen een tijd met veel angst en onbehagen rond. Een ander psychologisch verschijnsel is financile ongeletterdheid. Een groot deel van de bevolking snapt niets van economie." Dit soort noties zou in de ogen van Sent moeten doordringen tot beleidsmakers, die nog teveel uitgaan van de rationele homo economicus. Het zou ze ook helpen, want het betekent dat een aantal economische knoppen waar ze aan willen draaien, nu helemaal niet werkt. Zo is het zeer de vraag of een procentje koopkracht erbij de Nederlandse burger op dit moment plots wel aan het consumeren krijgt. Beleidsmakers moeten daarom ook de emotionele knoppen bedienen. "Onrealistisch optimisme heeft plaatsgemaakt voor onrealistisch pessimisme. Terwijl een crisis ook kansen biedt op herbezinning. Je ziet dat wel al hier en daar gebeuren. Het debat komt op of groei wel zo gelukkig maakt. En hoe kunnen we voorsorteren op de uitdagingen die ons te wachten staan? Het is een kantelmoment, waarop politici juist met bezielende verhalen hoop op de toekomst zouden moeten bieden." 'Nederland wacht een periode van economische stagnatie' De schattingen van de groei van de Nederlandse economie zijn te optimistisch. In plaats van de gematigde groei waar het Centraal Planbureau (CPB) en de formerende partijen VVD en PvdA vanuit gaan, wacht Nederland een periode van stagnatie. Dat stellen economen van de Rabobank in een artikel dat ze vrijdag op de economensite Me Judice publiceerden. De modellen waar de voorspellingen uitrollen van instituties als het CPB, de Oeso en het IMF, maken gebruik van datareeksen die veelal niet verder teruggaan dan tot de jaren zeventig. Die periode was relatief stabiel en de groei was aardig te voorspellen. Van stabiliteit is sinds 2009 echter helemaal geen sprake meer. De economische omgeving ziet er z anders uit, dat een aantal verbanden in de modellen niet meer opgaat. De 1,4 procent economische groei die het CPB voor de middellange termijn voorziet, is daarom te hoog. Een aantal lijntjes is niet zomaar door te trekken naar de toekomst, denken de Rabo- economen. Zo zal de arbeidsproductiviteit niet meer zo hard stijgen, zit er door de vergrijzing en ontgroening een grens aan het aantal mensen dat kan werken, en zal verduurzaming van de economie ten koste van groei gaan. Tegelijkertijd is het Westen bezig met het terugbrengen van hoge schulden. Dat vormt voor consumenten een grote rem op de uitgaven. Banken zijn bezig hun balansen te verbeteren, krediet is slechts mondjesmaat beschikbaar. Dat proces zal investeringen dwarszitten. Alles overziende komen de Rabo-medewerkers uit op een structurele groei van net boven nul voor de komende tijd. Historisch gezien niks nieuws. Die cijfers waren voor de industrile revolutie lange tijd heel gewoon. De Persgroep Digital. Alle rechten voorbehouden.
w w t r ouw nl t r / ar t i l / pr i t / det ai do?pai =1&l nguage=nl navi at i nI t em I d=5009&com ponent I d=3 w. . / ce n . l d a & g o 2/ 2