You are on page 1of 35

laLd`rtxr~

ISSN 2319 – 2704

laLd`rKkuka lalkj%
;qxkCn% 5113
lEor~ 2069
vf’ouekl%
vDVwcj 2012

 fe=kf.k
 okrkZ la{ksi%
 izrhdkRediz;ksx%
 frokjh
dkS’ky%

 okrkZ%
 oSfnd lkfgR;e~

;tqosn
Z %

 ns’kize
s

jktnzksg% ok

 izeksn 'kqDy%

laLd`rtxr~ bZif=dk
izFkea laLdj.ke~
;qxkCn% 5113
T;s’Bekl%
twu & 2012

 uonqxkZ
 eaxy ik.Ms;%

 n’kgjksRlo%
 izeksn dq’kokgk

 nhidL; y{k.ke~
 ,sfo;u

 laLd`rs foKkue~
 ,sfo;u

 y?kqdFkk
 vfer cuthZ

 laLej.ke~
 ,sfo;u
 vkuUn ik.Ms;

lEiknd% & Jh foosdkuUnik.Ms;%
fo”k;ijke”kZd% & Jh
lq’khydqf}os
ekj%nh
f’kokdkUr
laj{kd% & dfo Jh vfu#)eqfu
ik.Ms;% *vkrZ*

vkReu% ys[kku~@fVIi.k;% p v/kksfyf[krs
ladsrs izsf”krqa ‘kDuqofUr A

 guqeTt;Urh
 jkeHknz
f=ikBh

 fgUnhegRpe~
 ukjk;.knRr
feJ%

bZi=ek/;esu vfi ys[kku~ izsf”krqa ‘kDuqofUr A

 laLd`rtxr~ bZoxZ%
&% laLd`rtxr~ %&
JhguqeUrvkJe%
vfu#)uxje~] csuhiqje~]
vEcsMdjuxje~ A fiu la[;k & 224152
bZld
a sr% & pramukh@sanskritjagat.com
izkphulafpdk% tkyi`’Bs izkIrqa “kDuqofUr %&

 dkO;oSHkoe~
osn’kkL=e~ & vuUr i.<jhukFk dqyd.khZ
tkukfe /keZ & fo".kq xkSj%
HkO;thokuka & vuUr i.<jhukFk dqyd.khZ
laLd`r/kkjk & leFkZJh
okj;fr eke~ & frokjh dkS’ky%
ifjgj fpUrk & leFkZ Jh
vge~ jktekxZ% & laLd`rk feJk
;=kxR; ;rh’ojk% & leFkZ Jh
egkdfo dkfynkl% & jatu xksLokeh
Jhd`".k% & leFkZ Jh

http://www.sanskritjagat.com
 laLd`rtxr~ bZoxkZr~

Hkxoku~
iV~Vh]
fe>kSM+k] vEcsMdjuxje~]
tuins 16@10@2012 r%
“kM~eklkReda jkeuketi;K% izkjC/k% A
vL; egk;KL;k;kstdk% lfUr vL;
xzkeL;So tuk% A losZ fefyRok vL;
ikoudk;ZL; nkf;Roa Lohd`roUr% lfUr
A
,rnk;kstua pS=eklL; izkjEHks
lekIL;rs A rkor~ v= vuojr:is.k
Hkxor%
JhlhrkjkeL;
uketi
pfy”;fr A ,rr~ tkia jk=kS vfi u
fojefr A
fdUrq foMEcuk ,”kk ;r~ ,rkor~
ikoudk;ZL; u rq lekpkji=s uSo
nwjn’kZus ,o dkfi ppkZ dsukfi d`rk A
laLd`rtxr%
vuqjks/kefLr
vEcsMdjuxjQStkckntuin;ks% tuS%
;r~ ;s ds fi LFkkuh;k% r= izkIrqa
‘kD;Urs d`i;k vo’;eso xPNUrq A
lEiw.kZladsra Kkrqa 9532991551
Hkk”kla[;k;ka lEidZa drqZa ‘kDuqofUr A

izfr;ksfxrk lEiUuk
bZ’kkiqje~] egcwcxat]
QStkckn] mRrjizns’k%]
Lo- Jhjked`iky ik.Ms;
Lekjd ØhMk izfr;ksfxrk lE;d~ :is.k
vfLeu~ o”ksZ vfi lEiUuk A ,”kk
izfr;ksfxrk xr 24 o”ksZH;% vuojr~
:is.k o”ksZ ,dokje~ vk;ksT;rs A
vk;kstd% Jh jkeeqfuik.Ms;% vL;
vk;kstuL; lwpuka nnr~ mDroku~ ;r~
,rnk;kstua
rL;
firq%
LoJhjked`ikyik.Ms;L;
iq.;Le`rkS
izfro”kZa vk;ksT;rs A vusu dk;ZØes.k
LFkkuh;k% ckyk%] ;qoku% p ykHkkfUork%
HkofUr A {ks=s tkxj.ka p Hkofr A

izrhdkRediz;ksxk%
lEiw.ksZ Hkkjrs ,o u vfirq fo’oL;
fofo/kns’ks”kq
laLd`rHkk”kk;k%
izrhdkRedokD;ka’kkuka foLr`riz;ksx% fofo/kk”kq
laLFkk”kq iz;qTT;rs A
v= dkfupu mnkgj.kkfu nh;Urs %
Hkkjrh;x.krU=e~ & lR;eso t;rs
loksZPp U;k;ky;% & ;rks /keZLrrks t;%
xksvk & losZ Hknzkf.k
df’pn~nq%[kHkkxHkosr~

i’;Urq

ek

Hkkjrh; thou chek & ;ksx{ksea ogkE;ge~
Hkkjrh; ok;qlsuk & uHk% Li`’ka nhIre~
eqacbZ iqfyl & lnz{k.kk; [kyfuxzgk.kk;
Hkkjrh; rVj{kd cye~ & o;a j{kke%
vky bf.M;k
cgqtulq[kk;

jsfM;k

&

cgqtufgrk;

jktiwr jk;QYl & ohjHkksX;k olqU/kjk
usiky% &
xjh;lh

tuuh

tUeHkwfe’p

LoxkZnfi

b.Mksusf’k;k tylsuk & tys”oso t;kegs

frokjh dkS’ky%

guqenkJes nqxkZizfrek LFkkfirk
vfu#)uxje~] csuhiqje~] vEcsMdjuxje~] mRrjizns’k%]
{ks=s nqxkZiwtksRloL; vk;kstua d`refLr A v=R; ekrq% izfrek
uojk=izkjEHks ,o LFkkI;rs] foltZua p n’kE;ka frFkkS Hkofr A
izfrokljs jk=kS HkDrS% tkxj.ka fØ;rs A

laLd`rtxr% laLFkkidlaj{kd;ks% uwruxhrlaxzg%
laLd`rtxr%
ekuuh;laj{kdJhvfu#)eqfuik.Ms;L;]
ekuuh;laLFkkidJhfoosdkuUnik.Ms;L; ,da uwrua xhrlaxzg izdkf’kr% A
vfLeu~ laxzgs 10 xhrkfu lfUr A lokZf.k xhrkfu fgUnhlkfgR;L;So
lfUr A vL; izdk’kua dqEHkesykidL; d`rs d`refLr A HkoUr% vfi
izkIrqa ‘kD;Urs ik’oZLFkfoi.khr% A

xzUFk=;k.kkeuqokn% lEikfnr%
laLd`rtxr% ekuuh; Jhizeksno;sZ.k xzUFk=;k.kka laLd`rkuqokn%
d`r% A ,rkfu =hf.k vfi iqLrdkfu ‘kh?kzeso Hkorka gLrs Hkfo”;fUr
A HkoUr% vfi xzUFkkukeuqokn% laLd`rs drqZa ‘kDuqofUr A xzUFkL;
izdk’kua laLd`rHkkjR;k drqZa ‘kD;efLr ;fn xzUFkkuqokn% lE;XHkosr~
psr~ A
vfxze laLdj.kk; HkoUr% vkReu% ys[kku~ nRrladsrs izsf”krqa
‘kD;Urs A Hkorka losZ”kka ys[kkuka LokxrefLr A laLd`rL; izlkjk;
vkReu% lg;ksxa ;Fkk’kD;a n|kr~ A

HkoUr% vfi vkReu% ys[kku~] okrkZ%] gkL;df.kdk%] dkO;kfu]
laLej.kkfu] dFkk% bR;kn;% vLeku~ izsf”krqa ‘kDuqofUr A
vkReu% ys[kku~ fuEuksDrs ladsrs izs”k;Urq %&
laLd`rtxr~
Jhguqer~ vkJe] vfu#)uxje~
csuhiqje~] vEcsMdjuxje~
fiu la[;k & 224152
ys[kku~ bZladr
s s vfi izsf”krqa ‘kDuqofUr %
pramukh@sanskritjagat.com
ys[kk% Qslcqd bZlewgs vfi izdkf’krqa ‘kD;efLr A
http://www.facebook.com/groups/sanskritjagat/

okrkZ% & vxLr2012r% vDVwcj2012i;ZUre~
24@08@2012
24@08@2012
27@08@2012
27@08@2012
27@08@2012
27@08@2012
28@08@2012
30@08@2012
31@08@2012
31@08@2012
01@09@2012
01@09@2012
01@09@2012
03@09@2012
04@09@2012
04@09@2012
10@09@2012
13@09@2012
13@09@2012
13@09@2012
14@09@2012
14@09@2012
14@09@2012
14@09@2012
15@09@2012
15@09@2012
15@09@2012
17@09@2012
18@09@2012
18@09@2012
20@09@2012
20@09@2012

Lons'ks fufeZrL; pkydjfgrfoekuL; ^^y{;&1** bR;L; lQyijh{k.ke~ A
okYVfMtuh lgSo 10 ,QMhvkbZ izLrkoL; d`rs dsUnzloZdkjL; lEefr% A
izFkepUnz;k=h uhyvkeZLVkaxL; fu/kue~
vkLVsfy;kns’ka foftR; Hkkjrh;vUrj19fØdsVlewgsu fo’op”kda foftre~ A
in~eHkw”k.kiqjLd`rvfHkusrk vorkjfd’kugaxyL; eqacbZuxjs fu/kue~ A
ijek.kq’kL=ogus leFkZiz{ksikL=% ^i`Foh&2** bR;L; ijh{k.ke~ A
vesfjdkns’kL; iwoZjktnwr% ^^gSjh th cUlZ** fnoaxr% A
loksZPpU;k;ky;su eqacbZfgald ^vteydlkcL;* Qkalhn.M% rn~onso jf{kr% A
2012&13o”kZL; yrkeaxs’kdjiqjLdkjL; d`rs laxhrdkj% vkuanth’kkg fpr% A
,Mfejy nsosUnzdqekjtks’kh HkkjrL; ukSlsuk izeq[kine~ vaxhd`roku~ A
fgUnhHkk”kkysf[kdk eerk dkfy;k f}rh;&lhrkiqjLdkjL; d`rs fprk A
jktLFkkuL; lhdytuinL; jksfgys ;wjsfu;eHkaMkxkj% vUosf”kr% A
dqMudqyeijek.kqmtkZfo#)k ;kfpdk% psUubZmPpU;k;ky;su viokfjrk% A
dSe:ua ijkftR; Hkkjrns’k% vuojr r`rh;okja usg:diizfr;ksfxrk2012
foftr% A
Hkkjrrtkf[kLrkuns’k;ks% e/;s fofo/kkuqcU/kk% d`rk% A
efgykuka dk;ZLFkys”kq ySafxdksRihMulaj{k.kfo/ks;d% yksdlHkk;ka ikfjr% A
Hkkjrh;varfj{kvuqla/kkulaxBusu 100ree~ vUrfj{k;kua iz{ksfire~ A
dkVwZfuLV vlhef=osnh eqEcbZvkFkZjjksMdkjkxkjr~ ifjR;Dr% A
o”kZ2014QhQkfo’odigsrq% nqyHZ kiztkrs% thoa ^vekZfMyks* ‘kqHkadj:is.k fpre~
A
oSadvkQbf.M;k foRrdks”ksu nf{k.kvQzhdkns’ks izFkek ‘kk[kk mn~?kkfVrk A
loksZPpU;k;ky;L; iwoZiz/kkuU;k;k/kh”k% jaxukFkfeJ% fnoaxr% A
loksZPpU;k;ky;L; U;k;k/kh’k% vYreldchj HkkjrL; iz/kkuU;k;k/kh’k%
fu;qDr% A
glu’ks[kegewn lksekfy;kns’kL; jk”Vifr% fuokZfpr% A
fgUnhfnol% lEiw.ksZ Hkkjrs eksfnr% A
jkf”V;Lo;alsodla?kL; iwoZla?kpkyd% ds-,l-lqn’kZu% jk;iqjs fnoaxr% A
vkVZvkQfyfoax bR;L; laLFkkida Jhjfo’kadja ijkXosn’s kL;
loksZPpukxfjdiqjLdkj% A
[kqnjk{ks=s fons’khfuos’k% 51izfr’krRosu Lohd`r% A
fojkVdksgyh vkbZlhlh 2012 o”kZL; loZJs”B,dfnolh;% ØhMd% fpr% A
ikfdLrkusu ijek.kq{kerk;qDriz{ksikL=L; ckcj bR;L; ijh{k.ka d`re~ A
efj;Eek dks’kh gkWdh bafM;k bR;L; iw.kZdkfydk/;{k% fu;qDr% A
Hkkjrsu ijek.kqokgdL; ^^vfXu&4** iz{ksikL=L; lQyijh{k.ka d`re~ A
Hkkjrh;iz’kklfudlsok;k% v#.kdqekjtSu% jkf”V;ekuokf/kdkjk;ksxL;
egklfpo:is.k fpr% A

20@09@2012 HkkjksRrksfydk ^^pfUnzdk rjQnkj** ;qok fo’oHkkjksRrksyus izFke Hkkjrh;efgyk
indfotsrk vHkor~ A
21@09@2012 QksClZif=dk;k% uwrus laLdj.ks 2012 o”kZL; /kfudlwP;ka fcyxsV~l 19rea
okja ‘kh”kZLFkkus vfr”Br~ A
24@09@2012 HkkjrL; nhfidkdqekjh y{;Hksnfo’op”kds jtrinda foftrorh A
26@09@2012 bZjkuns’ksu ;q)iksrHksndkuka prq.kkZa iz{ksikL=kuka ijh{k.ka d`re~ A
27@09@2012 uoe fo’ofgUnhlEesyua nf{k.kvQzhdk;k% jkt/kkuh tksgkalcxsZ lEiUue~ A
27@09@2012 lanhiikfVy% HkkjrL; jkf”V; fØdsVlewgL; eq[;p;udrkZ fu;qDr% A
29@09@2012 HkkjrL; izFkelqj{kklykgdkj% ozts’kfeJ% fnoaxr% A
29@09@2012 HkkjrL; vR;k/kqfudL; mixzg% thlSV&10 bR;L; lQyiz{ksi.ke~ A
29@09@2012 U;k;ewfrZ% vYrel dchj% HkkjrL; iz/kku U;k;k/kh’kinL; ‘kiFka Lohd`roku~A
29@09@2012 lkbuk usgoky% ok;qlsuk;k% fdj.k ,eds&2 tsV Vsuj foekusu mfM~Mrk A
29@09@2012 ys[kd% pyfp=funsZ’kd’p xqytkj% 27reL; jkf”V;sdrkiqjLdkja izkIr% A
04@10@2012 ijek.kq{kerklEiUu cSfyfLVdi{ksikL=L; i`Foh&2 bR;L; lQyiz{ksi.ke~ A
05@10@2012 ekbdylwekdjs.k f}rh;okja QkewYkkou/kkousu lU;klL; ?kks”k.kk d`rk A
05@10@2012 isa’ku{ks=sfi fons’khfuos’kk; dsfUnz;efU=e.MyL; lgefr% A
05@10@2012 Hkkjrsu ijek.kq{kerklEiUuiz{ksikL=L; /kuq”kukedL; lQyiz{ksi.ka d`re~ A
05@10@2012 dsUnzloZdkjs.k y[kum]okjk.klhlfgra mRrjizn’s kL; 5 ok;qLFkkudku~
vUrjjkf”V; bfr LFkkua iznRre~ A
08@10@2012 ikfdLrkuL; ykgkSj izkUrs ,dL; prq”inL; uke ‘kghnHkxrflagpkSjkgk d`r%A
08@10@2012 osLVbaMhtsu o”kZ2012 vkbZlhlhfo’o&Vh&20p”kdizfr;ksfxrk foftr% A
08@10@2012 vkLVsfy;k 2012 vkbZlhlhefgykfo’op”kdizfr;ksfxrk foftr% A
09@10@2012 g~;wxks ‘kkost prqFkZdk;ZdkyL; d`rs osustq,yk ns’kL; jk”Vifr% fuokZfpr% A
11@10@2012 fjyk;albUMLVht bR;L; v/;{k% eqds’kvEckuh HkkjrL; T;s”B/kfUkd% A
12@10@2012 vfuy dqacys vklhlhfØdsVlfers% v/;{k% fu;qDr% A
12@10@2012 phuns’kL; lax.kdfuekZrklaLFkk ysuksoks fo’oL; izFkeLFkkuizkIrlaLFkk vHkwr~ A
16@10@2012 Hkkjrh;fØdsVØhMd% lfpursUnwydj% vkMZj vkWQ vkLVsfy;k;k% lnL;r;k
lEekfur% d`r% A
17@10@2012 f}okja cqdjiqjLdkjfotsrk bfr izFkek efgyk vHkor~ fczVsujkT;L; fgysjh
esaVy A
18@10@2012 Hkkjrh; iz’kklfudlsok;k% daoythrnsvksy jkf”V;ekuokf/kdkjk;ksxL;
egkfuns’kd% fpr% A

HkoUr% vfi vkReu% ys[kku~] okrkZ%]
gkL;df.kdk%] dkO;kfu] laLej.kkfu] dFkk% bR;kn;%
vLeku~ izsf”krqa ‘kDuqofUr A
vkReu% ys[kku~ fuEuksDrs ladsrs izs”k;Urq %&
laLd`rtxr~
Jhguqer~ vkJe] vfu#)uxje~
csuhiqje~] vEcsMdjuxje~
fiu la[;k & 224152
ys[kku~ bZladr
s s vfi izsf”krqa ‘kDuqofUr %
pramukh@sanskritjagat.com

वेदा: दीर्घकालपर्घनतंा राीतीर् - ीव स्र् ंंाााि सन ; ंद्य एवंा राित र्त राीतीर्ा: वेद-िवज्ञा ात
ंत्र्िककंा दीर े ितष् िनत पींा 'यजुर्वेद:' वेदस्र् ए : एक: प्रराा: ंिस्त र्: नम्प्प्रत्र्िप - ीव े स्व-स्था ंा
के ि त ंिप रूपेण र्थावत स्थापर्ित । नयत: यृत्र्पअ र्घनतंा िविरन नंास्काीे अ ंस्र् वेदस्र् यनरािण प्रर्ज्अ र्नते
एव ।
र् अ शब्दस्र् ि ुकिति: र्ानके 'र् ' कातअ ा कृ तयिस्त - 'यजुययजते:'- (निरुक्ततम् 7.12) । तद नअ ाींा
ंस्र्ा: नंािितार्ा: नम्प्यनक: र्ज्ञात निन कटस्र् ंिस्त । ए य ंधवर्घवअ ेद: ंिप ि ाद्यते र्तोिि ं े यनरेण
ंधवर्घअ ायक: ऋित्व : र्ज्ञ-शीीीस्र् नंापाद ंा कीोित ।
'अध्तर्वयुिमम त क त ऋनवर्व ् त यज्ञस्तयस्तर्वरूपंत नर्वेेेे निषतंमदयनतत 'अध्तर्वयय:ु ' इवतयत्र त ाम्तदस्तयमत
प्रनिययमतलुप्ततम मंतंुि: प्रनिप्तयत'अध्तर्वययु:' इनततिममतसंमदिीयमत् अध्तर्वंतयुिनति तइनततअर्वयर्वम्य :त
अध्तर्वंस्तयतिेतमतइनतततमवतंयमय्य:' - (ऋग्तामषतयामनम म) ।
नार्णे तैििीीर्-राष्र्-रिर यकार्ांा, र् वअ ेदंा िरििरूपय ंथ ंनर्य वय वेदय ि रस्था ीर्य िित
उक्तयिस्त - 'नानिस्त्मिीययतयजुर्वेदन्त्र स्त्मिीयमनर्वतं।त तस्तममवत मयसु यजुर्वेदस्तयकर्वतप्रमनम्तयम'् ।
'यजुे'् ित्र्स्र् एक: ितोिप ंथघ: ंिस्त - तद नअ ाींा 'र् अ ' ाद्यात्यकयनरािण निनत । 'अनियतमिंमर्वसमियत
यजु:' । एते ांा ाद्यात्यकयनराणाय ंिस्य वेदे याि र्यिस्त, र्द्यिप स्था -े स्था े ऋ ा: ंिप निनत ।

ऐितिािनक दृष्टर्ा ए ा शाेा वेद्र्ाने तस्र् िशष्र्ंा
वैशम्प्पार् ंा प्राततयानीत । वैशम्प्पार् स्र्ैव ंपींा ाय ीका ार्घ:
सनीत । ं र्ा एव पीम्प्पीर्ा तस्र् िशष्र्ा: ंिप ीका: एव उक्ता:
र्थािि श्रीयद्भाावते (12.6.61) उक्तयिस्त - 'र्वकेम्तंमयिनेषतयमतर्वकत
चं मध्तर्वययर्वयार्वि'् । एते ाय ंनतेवािन ांा नंाखर्ा 9 सनीत । ते ांा
ायाि क्रयश: - सलिम्प्य, कािलंाा (यिाराष्र्े पलंाा िित ाय ंिस्त), कयल, ऋ ार:, सुकिण:, ताण््र्,
श्र्ायार् , क एवंा कलापी िित निनत । एते अ पातंा लयिाराष्र्ा नअ ाींा प्रथय-रर्: प्राच्र्देशवितघ :,

यधर्वितघ : रर्: उदीच्र्रााात ंिनतय:
रर्: यधर्रााात निनत । ं े एव र् वअ ेदस्र्
नततिवंाशित: शाेा ांा िवस्ताी: ात: ।
नम्प्प्रित र् वअ ेदस्र् वे शाेे स्त: कृ ष्णर् वअ ेद: शक्अ लर् वअ ेद: । एते ाय ंिप
ं ेका: ंवानतीशाेा: निनत । कृ ष्णर् वअ ेद:
ब्रह्मनम्प्प्रदार्ानताघतय ंिस्त एवंा शक्अ लर् वअ ेद:
सिदत्र्नम्प्प्रदार्ानताघतय ंिस्त । एते ांा
शक्अ लत्वस्र् कृ ष्णत्वस्र् काीणय एतत ंिस्त
र्त शक्अ लर् वअ ेदे के वलंा यनरराा: ंिस्त र्द्यिप
कृ ष्णर् वअ ेदे यनरै: नि ंिप ब्राह्मणराा: ंिप
ंिस्त ।
एते ाय ं नअ ाीय एका कथा ंिस्त
ंिस्य िव र्े - तद नअ ाींा कदाि त एकवाींा
वैशम्प्पार् : स्विशष्र्े र्ाज्ञव क्र्े ुकष्ट: ात: ।
न: सत्य ा दत्तनयस्तिवद्या प्रितप्राततअय
सिदष्टवा । र्ाज्ञव क्र्: वय िक्रर्र्ा नवाघ:
िवद्या: ि ष्काि तवा । वैशम्प्पार् स्र् नवे िशष्र्ा:
ितििीरूपंा स्वीकृ त्र् तांा वेदिवद्यांा स्वीकृ तवनत: ।
तदाीभ्र् एव ए ा शाेा कृ ष्णर् वअ ेद: िित ंरवत
। र्ाज्ञव क्र्: रावत: नरर्घस्र् सीाक ंा कृ त्वा
शक्अ लर् वअ ेदंा प्राततवा िित ।
शक्अ लर् वअ ेदस्र् वे शाेे स्त: - याधर्िनद
नंाििता, काण्व नंाििता ।
कृ ष्णर् वअ ेदस्र् त्र: शाेा: निनत तैििीीर् नंाििता, यैरार्णी नंाििता, का क नंाििता,
किपष् ल नंाििता ।

शअ
क्लर् वअ ेदे
नम्प्यद्ा
नंाििता
वा न ेिर्
नंाििता
ंिस्त । ंस्र्ा: वे शाेे स्त: - ममध्तयन्दिीयमत
सनितम, मण्तर्वत सनितमत च । र्वमजसिेय:त
यमज्ञर्वल्तक्तयस्तय एव िपतृ-पीम्प्पीाातंा ाय ंिस्त ।
वा नि ाय तस्र् िपतअ: सनीत िित । पीअ ाणे अ
तस्र् िपतअ: ाय क्वि त देर्वंमत: ित्र्िप प्रातर्ते ।
नम्प्रवत: ंन दा काीणात एव तस्र् उपािक:
'र्वमजसनि:' िित ंरवत ।
याधर्िनद ीर्ा शाेार्ा: प्रनाी: नीर्तर टवती क्षेरे अ
- काशी, कोनल, ले उ ित्र्ेते ांा पतीत: ंिककंा
प्रातर्ते ।
ममध्तयन्दित सनितमत - ए ा शाेा
उत्तीराीते िविशष्टरूपेण प्रितिष् ता ंरवत ।
यिि घवैशम्प्पार् े र् वअ ेदस्र् ंधर्र् ंा र्ाज्ञव क्र्:
ते
यिि घ यधर्िनद : ंकीोत । यिि घ
यधर्िनद े एव ंिककंा िवस्ताींा प्रातते नित ंस्र्ा:
शाेार्ा: ाय याधर्िनद ीर्ा िित ंरवत । ंद्य
प्रार्: र् वअ ेदस्र् र्ा शाेा प्रातर्ते ना याधर्िनद ीर्ा
एव ।
ंस्र्ांा नंािितार्ांा 40 ंधर्ार्ा: तथा
1975 यनरािण निनत र्े अ 15 िेला: निनत ।
40तय: ंधर्ार्: िशावास्र्ोपि द िित कयर्ते ।
ए ा नंाििता वे रााे िवरक्ता ंिस्त - ंर्वम यनर्वेनत:,
उवततंनर्वेनत:त च । प्रथय 20 ंधर्ार्ा:
पवर घिवंाशित:, ंंाितय 20 ंधर्ार्ा: उत्तीिवंाशित:

ेित कयर्नते । प्रत्र्ेके अ ंधर्ार्े अ काश्
किण््का: निनत र्े ाय ंनताघतंा काि
यनरािण
निनत ।
मण्तर्वत सनितमत - ंस्र्ा: नंािितार्ा:
नम्प्यनक: यिि घकण्वत: ंिस्त । ऋग्वेदस्र् प्रथय,
ंष्टय, वय यण््ले अ कण्ववंाशीर्ा ांा यनरािण
प्रा अर्ेण निनत । एते ांा ि वानिव र्े
काण्वशाेार्ाय एव कअुक-पांा ालप्रदेशर्ो:
ायो लेे: ंिस्त - 'केत र्व:त ु ंर्वयत ंमजम, केत
र्व:त ंमचमलयत ंमजम' (11.11) ।
आनदवतयंुंम मिुसमं शाेाप्रवतघक: कण्व:
ब।नमयिस्तय परअ : एवंा र्ाज्ञव क्र्स्र् िशष्र्:
सनीत ।
बयनमयितनंतवृ तर्वमच्तच प्रनेषतयवतर्वमदतबृिस्तंते:त
नेषतयवतर्वमदत यमज्ञर्वल्तक्तयस्तय
मिमित्

ण्तर्वयाम्तमितयत

काण्वशाेीर्: यनराणाय उच् ाीणंा
ऋग्वेदीर्यनरवदैव कअवघिनत । के वलंा काश् रेदा:
निनत ।
वा न ेिर्नंािितानदृशय एव ंस्र्ाय
ंिप 40त अध्तयमयम: निनत । िकनतअ अिुर्वम मिमत
सख्तयमत 328त म्तत्र मन त चत 2086 निनत ।
े ंमचमये त अस्तयम्ततर्गयतस्तय:त ईेयंनिेदस्तयत
अिुमयदित ृ तमनस्त । यनरदृष्टर्ा ंिप उरर्ो:
नंािितर्ो: यधर्े क्रयरेद: ंिस्त । एवंािवका ंस्र्ांा
नंािितार्ांा याधर्िनद :े ंपेक्षर्ा 111 म्तत्र मन
ंिककाि निनत । िित

'चं
व्तयमिस्तय'
ं नअ ाींा
कृ ष्णर् वअ ेद
स्र् नवाघ: 85 शाेा: रवेर्:अ , िकनतअ नम्प्प्रित त्र:
शाेा: एवोपलब्का: निनत - तकनिंीय, मकत्र मय ी,
मठ , नंषतठलतच ।
तकनिंीयसनितमत - वैशम्प्पार् स्र् िशष्र्ै:
ितत्तीरूपेण
ाृिीताि
र् वअ ेदयनरािण
कृ ष्णर् वअ ेदनंाििता िित उक्ताि - र्िद ंस्र्ा:
सखर्ािर्कार्ा: उपती िवश्वानंा िवकेय ेत
कृ ष्णर् वअ ेदस्र् ए ा एव यखअ र्ा प्रिति िक: शाेा
रवेत एवंा ं र्ा नंािितर्ा नम्प्यद्ा: नवे ब्राह्मण,
सीण्र्क, उपि द, श्रयतनरर, ाृह्यनररािदग्रनथा:
उपलभ्र्ते ंिप ंतएव ंस्र् पिअ टिरीिप रवित ।
नार्ण ार्घस्र् शाेा ंिप ए ा एव सनीत ंत:
ते निवस्ताीय ंस्र्ोपती राष्र्प्रणर् ंा कृ तय ।
तैििीीर्नंािितार्ांा 7 काण््ाि , 44
प्रपा का: तथा
631 ं वअ ाका: निनत ।
िव र्वस्तअ: शक्अ लर् वअ ेदात पर्ाघततंा नया तांा वि
न ंिप काश् िरन ता: निनत ।
मकत्र मय ीसनितमत - 'चं व्तयमिे'
यैरार्णीर्ा ांा ाण ा 12क े अ कृ ता ंिस्त । ंग्रे
एते नतत उक्ता: निनत - या व, वाीाि, दनअ दरअ ,
ऐके र्, ितीद्रवीर्, श्र्ाय एवंा श्र्ायार् ीर् । ं े
ज्ञार्ते र्त यैरार्णीर्शाेार्ा: ाण ा ंिप
र् वअ ेदस्र् प्राीिम्प्रकशाेानअ एव रवित । प.ंा
रावद्दत्त: नातवलेकी: यैरार्णंा ंथवा यैरेर्ंा
ंस्र्ा: शाेार्ा: प्रवतघक: िित ि ािदत: ंिस्त ।

यैरार्णीनंािितार्ांा 4 काण््ाि एव 54
प्रपा का: निनत; एते अ 44 प्रपा के अ के वलंा
यनरािण निनत शे े दशे प्रपा के अ प्रकीणस्र्
एकरूपतार्ा: एवंा यनर-ब्राह्मणा ांा िवराास्र्
पणर घतर्ा ंवका ंा दत्तयिस्त । यैरार्णीनंािितार्ांा
नवाघिण 2144 यनरािण निनत र्े अ 1701 ऋ ा:
ऋग्वेदात उद्तृ ा: निनत ।
मठ सतनितमत - पतंा िल्र्ाकीणा नअ ाींा
कदाि त ंस्र्ा: शाेार्ा: िवस्ताी: ग्राये-ग्राये
सनीत - 'ग्रममे-ग्रममेत ठत मलमं तच प्रयच्तयते'
। ीण्र्िर े 12 क ा: निनत - ीक, सह्वीक,
भ्राितष् लक ,
प्राच्र्क ,
किपष् लक ,
वाीार्णीर्, ाीार्णीर्, श्वेत, श्वेताश्वती,
औपयनर्व, पातािण्् ेर् एवंा
यैरार्णीर् ।
ंनर्र देश: वीप:
रेदर्ो: क ा ांा 13
ंवानतीशाेा: निनत - िपंा ल
अ क (क्रौं वीप),
औदलक (शाकवीप), निपच्मलक (शाकवीप),
यद्गअ लक (कश्यीी), श्रृंाालक (श्रृंा ), नयरीक
(िनंािल), ययीनक
(कअशवीप),
अ अक
(र्व देश), र्ोाक (र्व देश), दयनलक
(िनंािल), र्ो क (क्रौं वीप) एवंा
म्प्ृ रक
(श्वेतवीप) ।
ब्रह्मपीअ ाणे प्राततिववीणे क ा ांा यल
र पुकअ :
यिि घ क , रीवा स्र् िशष्र्: यि ोई ंिप ानीत
। रीवा स्र् ीे वती िित रानर्ा नि क स्र् िववाि:
ंरवत । ऋि : क : श्रृति घ: ंिप उच्र्ते ।
क नंािितार्ांा 5 ेण््ा: निनत - िि ियका,
यधर्ियका, ओतीियका, र्ाज्र्ा वअ ाक्र्ा एवंा
ंश्वयेकाद्य वअ य । प्रत्र्ेकस्र् ेण््स्र्
ंवानतिवरा ंा
स्था के अ ंिस्त

प्रथय त्वातीेण््े अ 40 स्था का: निनत ।
पंा येण््: ं वअ ाके अ िवरक्त: ंिस्त र्िस्य 13
ं वअ ाि निनत । नम्प्पणर े नंािितार्ांा 843
ं वअ ाका: 3091 यनरािण
निनत । यनरब्राह्मणर्ो: निम्प्यिलतनंाखर्ा 18 नि्रय ंिस्त ।
नंषतठलसनितमत- ीण्र्िर स्र् क ा ाय
ंनताघतंा 'किपष् लक :' ित्र्स्र्ा: शाेार्ा:
उ लेे: ंिस्त । ंस्र्ा: शाेार्ा: िवरा ंा
ऋग्वेदनदृशयेव ंष्टके अ ंधर्ार्े अ कृ तयिस्त ।
ंस्र्ांा 6 ंष्टका:, 48 ंधर्ार्ा ांा उ लेे:
प्रातर्ते िकनतअ नम्प्प्रित उपलब्कप्रथयंष्टकस्र्
ंष्टंधर्ार्ा ाय ंिततीक्तंा ंनर्े अ नर्र ािकक्र्े
लोप: प्रातर्ते । ंस्र्ा: नंािितार्ा: वण्र्घिव र्: ंिप
का क-नंािितावदेव ंिस्त ।

नस्ंा कृत ात

ns’kizsejktnzksg% ok \
pUnzxqIrekS;Z%
{kf«k;%
vklhr~A
izkjEHks tkfr% b;a eksjioZrL; ik’osZ
fuolfr Le A pUnzxqIr% jktk uUnL;
jkT;s ,d% lkekU;% lSfud% vklhr~ A ijUrq l%
vR;Ur% ’kwjohj% p vklhr~A rfLeu~ ns’kizseL; vf/kdrk
vklhr~A Lo&lehiLFks”kq tus”kq rL;k cgq vknje~ vklhr~A rL;
lg;ksfxu% vrho J);k Ik’;fUr Le A l% vFkZ’kkL«kk.kka iz;ksxs
fuiq.krka izkIroku~ vklhr~ A fo’ks”kr;k /kuq”k&ck.ks ’kwys p rq rL; df’pnfi
lekurk drZqa ,o u ’kDuksfr Le A rL; lg;ksfxu% rL; vpwdy{;Hksna n`”V~ok re
vtZquL; vorkja dFk;fUr Le A ij´~p ,rs”kq ’kL«k’kkL«ks”kq vfi o`gnrja rL;
lehis vU;k vfi oLrq vklhr~A rn~ vklhr~
rL; g`n;L; n`<rk ]fuHkhZdrk vkRefo’okl’pA
;nk
Lo&lg;ksfxuka
/;kua
l%
ex/kjkT;L; vR;kpkjku~ izfr d”kZ;fr rS% rL;
fojks/ka drqZa dFk;fr p rnk rs dFk;fUr ;r~
^^Hkzkrk pUnzxqIr! Hkoku~ rq rs”kka fojks/ka drqZa
’kDuksfr] ;rksfg Hkor% ’kwya ’k«kw.kka mnjL;
xzUFkh% vfi d”kZf;Rok cfg% vkuf;rqa ’kDuksfr]
Hkor% izgkj% xqIrkr~ xqIrL;’k«kks% vfi fljla
xzhok;k% i`Fkd~ drqZa ’kDuksfr] ij´~p o;a fda
HkqDRok rs”kka fojks/ka dqeZ%\ vLeklq ,rkorh
dq’kyrk dq«k vfLr\ rnk pUnzxqIr% rku~ v;a
,o cks/k;fr ;r~&^^’kL«kk.kka lkeF;Zkr~ g`n;L;
lkeF;Za o`gn~rja orZrs A vU;k;e~ vR;kpkja ok
lks<ua u dfj”;ke%] dsoya
b;eso Hkkouk
vLekda g`n;s Hkosr~] b;eso loZrksfo’kkyk’kfDr%
orZrsA euq”;% fuHkhZd% rq Hkosr~] iqu% ra dk
’kfDr% uezf;rqa ’kDuksfrA
,dfLeu~
fnols
pUnzxqIr%
rL;
lg;ksfxu’p mifo’; ppkZa dqoZUr% vklu~ dspu~ v”V&n’kr#.kk% ,da o`)a vk
o`Ùk% vklu~ A rs”kka ’kjhja n’kZusu Kk;rs Le] ;r~ rs fuR;a O;k;kkea dqoZfUr Le A
jktkuUnL; foyklkuka vR;kpkjk.kak p ifj.kke% bnkuha Ik;ZUra iztkuka vkgkjs &fogkjs
u vklhr~ A rL; uSfrde~ vkn’kZe~ bnkuhefi mPprea vklhr~ A

vrSo
izR;sd% O;fDr% ’kfDr’kkyh
Hkforqa iw.kZr;k iz;kla djksfr Le A
vkgkjs fogkjs u rq dkfiU;wurk
vklhr~ u df’pr~ v«k yksHk% ,o
n`’;rs Le A ,rs”kq r#.ks”kq mifo”V%
o`)% rku~ iwoZjkKk.kka leL; ifjfLFkfra
cks/k;fr LeA l% rku~ j?kks%
fnfXot;L; okÙkkZa cksf/kroku~ iqu’p
jkeL; jk{klk.kka c/ke~ rFkk p
jko.kL; fo#)a ;q)L; jgL;a
cksf/kroku~ A
rfgZ fda firkeg ! Hkoku~
voxPNfr ;r~ ;fn jko.k% lhrkgj.ka
u vdfj”;r~ rnkkfi jke% jko.ksu
lg ;q)a vdfj”;r~ \ rs”kq ,d%
i`”Voku~A
vo’;e~ vdfj”;r~ rkr~! rL;
rq mn~ns’;e~ ,o vklhr~ ;r~
Hkkjro”kkZr~ lokZu~ nSR;ku~ ;s HkkjrL;
lH;rka /keZa p uk’kf;rqa bPNfUr]
lewye~ mRikVue~ Hkosr~ A ;fn jko.k%
lhrka izfr vnk”;r~ rfgZ fdefi vU;a
dkj.ka ;q)L; vUos’k.kh;a vHkfo”;r~
A ra rq pdzorhZ lkezkT;a LFkkiuh;e~
vklhr~ A rsu fouk ns’k% dFka ok
lq[k&’kkUR;k LFkkrqa v’kD{;r~A v| rq
df’pr~ pdzorhZ lezkV% ukfLr
firkeg! Uk rkr~! v| df’pr~
pdzorhZ lezkV% ukfLr vrSo rq Jqra
;r~ vy{ksUnz% Hkkjrs vkdze.kk;
fpfUrroku~ vfLr A v|i;ZUre~ Hkkjrs
vkdze.ka rq nwja L;kr~ df’pr~ eufl
vfi vL;k% ok«kkZ;k% fopkje~ vfi
drqZa u ’kDroku~ v;a dFk;u~ rL;

o`)L; xzhok vo#)% vHkor~]
’kq”dkH;ke~ v{k.kkH;ka vfi vJq&foUnq%
virr~ A firkeg ! v| Hkkjrs cgq
y?kq&y?kq% jktku% lfUr fda rs ijLija
fefyÙok vy{ksUnzs.k lg u ;ksR;fUr \
fot;xqIr% vdFk;r~ A
fdeFkZa u fefy”;fUr \
fou;fe«k% mDroku~ A ’k«kks% fo#)a rq
loSZ% fefyÙok ;ks/kO;e~A u Hkks
fou;fe«k! ’k«kq% rS% lg dq«k
;ksRL;fUr] l% rq ,dsu&,dsu ;ksRL;fr
rFkk p v«kR; jktku% ,rr~ dq«k
voxPNfUr\ ;r~ izfrosfluL; jkT;s
vkdze.ka orZrs rfgZ vgefi r«kSo
xÙok ’k«kks% lEeq[kh dq;kZe~ A ;s
nq”Vizd`rs% lfUr rs rq izfrosflus
vkifÙk% vkxr% bfr n`”V~ok izlUuk%
Hkfo”;fUr iqu’p ;s lTtuk% lfUr rs
Lo&jkT;a jf{krqa iz;kla dfj”;fUr]
ij´~p vijL; xRok lgk;rka
u
dfj”;fUr A pUnzxqIr% vdFk;r~ A
,de~ brksfi dkfBU;a orZrsA pUnzxqIr!
bfr o`)% vdFk;r~A y?kq&y?kq jktku%
lfUr losZ vfi leku% lfUr ;fn
ijLija feys;q rfgZ usrk d% L;kr~A
,rkor~ voxeu{kerk rs”kq dq«k vfLr
;r~ ,rkn`’kh ifjfLFkrkS y?kq&nh?kZL;
fopkj% u fdz;rs A v| ex/kL;
jkT;a ,o Hkkjrs loZrksnh?kZjkT;a orZrsA
;fn l% bPNsr~ rfgZ losZ jktku% rL;
ek.Mfyd% Hkos;q% iqu’p Hkkjrs ,dN«ka
jkT;a Hkosr~A
,rkn`’ka jkT;a ,o
vy{ksUnzL; lEeq[kh drZqa ’kDuksfr]
df’pr~ vU;% uA rfgZ HkkjrL;
j{kk;k% nkf;Ùoa ex/kL; vfLr bfr

fo’oxqIr% vdFk;r~A vke~ ex/kL;
,o vfLr] o`)% n`<rkiwoZda vHkk”kr~A
ij´~p vLekda egkjkta ,rkor~
vodk’k% dq«k vfLr \
o`)%
{k.kkuUrja
’khr’okla
LohdqoZu~ vdFk;r~A rfgZ rq o;a
;qukuhuka nkl% Hkfo”;ke%] olqfe«k%
O;xzr;k vdFk;r~ A ,rr~ JqÙok ,o
losZ”kka ’kjhjs ekfyU;a vkxre~]
g`n;xfr rhoz% vHkor~ iqu’p ,dSde~
losZ”kka eq[kkr~ fuxZre~ nkl% ;qukuhuke~
A ,rnFkZa ;r~ ex/kL; flagklus ,d%
vdeZ.;% foyklh p jktk mifo”Vk
vfLrA o`)% cya nÙok vdFk;r~A
pUnzxqIrL; gLr ,dk,da [kM~xL;
eq”Bs xra ;Fkk iqjr% ,o ;qukuh rku~
nkla drqZa vkxr% L;kr~] rnk l% rsu
lg ;ks)qa m|r% vfLrA rL; us«ks
jDro.kZ% vHkor~A
^^Hkkjro”kZa% nkl% dnkfi u] l%
dzks/ksu n`<r;k vdFk;r~A dnkfi u]
lgSo v”V/ou;% xq´tk;eku% tkrk%A
dnkfi u] ij´p dFke~ \ bfr o`)%
fLergklsu i`”Voku~A {k.ka ;kor~ losZ
rw”.kha vHkou~A ;Fkk dfLef’pr~ xw<
fopkjslq fueXu% L;q%A HkkjrL;
LokrU«;L; egku~
mÙkjnkf;ÙoL;
es#or~ Hkkj% ?kukuUnL; fuoZy% LdU/k%
!! p rs n`”VoUr% ;r~ l% ra Hkkja
lks<qa u l{ke%A o;a ex/kL; jktkua
,o ifjofrZf;”;ke% A vfjenZu%
,rkn`’ks fot;xfoZrLojs dfFkroku~ ;Fkk
leL;k lek/kkua ,o d`roku~ L;kr~A
losZ vfjenZua izfr n`”VoUr% iqu%

ifjr% pA
losZ”kka n`f”V% pUnzxqIrs
fLFkr%A HkzkrkpUnzxqIr% vLekda jktk
Hkfo”;fr] losZ ,dk,da phRdkja
d`roUr%A iqu’p f}rh;,o {k.ks
rnLFkkua egkjktpUnzxqIrL; t;% A
ex/ks’kpUnzxqIrL; t; bfr ?kks”kokD;S%
xq´~tk;eku% vHkor~ A l% y?kq%
leqnk;%
{k.kkH;Urjs
,o
lSfudpUnzxqIra
egkjktpUnzxqIr%
fufeZroku~] ij´~p rs u tkufUr ;r~
pUnzxqIra egkjktpUnzxqIr% fuekZ.kdj.ka
,rkor ljya ukfLrA ,dk,da
vkekR;nSR;% Lo&prqfHkZ% lSfudS% lg
;nk vkxr% rnk rS% Kkra ;r~
t;?kks”ksu
Lo&fu’p;L;
fMe&fMehdj.ka
rs”kka
thouL;
fo’kkyHkzkfUr%
fl)kA
v;a
ex/ka’kpUnzxqIr% d% vfLr lSfudk%
!!!\ bfr vkekR;jk{kl% vf/kdkjs.k
dzks/ksu p vi`PNr~&egkjktpUnzxqIr!
?k`.kk Lojs.k l% vijfLeu~ {k.ks
vdFk;r~
A
losZ
lSfudk%
vk’p;Zpfdrk%A rs fda mÙkja n|q% \
rs”kka voxeus ,o u vkxre~] L;kr~
Lo;a egkjktuUn% rfLeu~ le;s
vk;sr~ rfgZ rs rL; lEeq[kh
vdfj”;r~ rku~ vkuUna ,o vHkfo”;r~
;r~ rL; fu’p;L; iwfrZ% ,rkor~
’kh?kze~ vHkor~A v|So v/kquk ,o
pUnzxqIr% lR;a ,o egkjktpUnzxqIr%
vHkfo”;r~A
ij´~p
jk{kl%A rsu
lg dFkuL;
vklhr~ iqu%

v«k rq vklhr~ vkekR;
rs fda ok ons;q%A rsu
u rq rs”kka lkgla ,o
cqf)% vfi vuqefra u

nnkfr Le ] ;r~ rL; fdefi vfgre~
vfi drqZa u l{ke% ;rksfg ;qoukuhuka
ijkt;% ;«k pUnzxqIrL; ln`’k% ohj%]
/khj% p jkK% vko’;drk vklhr~] r«k
jk{kl% vkekR;ln`’k% jkT;dk;Zdq’ky%
yksdfiz;%] uhfriVq% efU«k.k% vfi rq
vko’;drk vklhr~A ,dsu fouk
vij% viw.kZ% vklhr~A
vkekR;oj! ;qukfuu% Hkkjrs
vkdze.ka dqoZUr% lfUr] bfr vfjenZu%
cgq lkgla d`Ùok vdFk;r~A e;k
Kk;rs lSfud! jk{kl% dzks/kiw.ksZ’kCns
vdFk;r~
ij´~p
,rsu
rq
lSfudpUnzxqIr% egkjktpUnzxqIr% Hkforqa
u vgZfrA rs n’kks·fi lSfudk%
cU/khd`rk%A rs”kq jktfonzksgL; vfHk;ksx%
izpfyr%A jktk?kukuUn% ,rr~ JqRok
;r~ lSfudpUnzxqIr% jktfonzksga d`roku~
vfLr] vfXufi.M% vHkwr~A rsu
vknsf’kra ;r~ pUnzxqIra e`R;qn.M%
nh;rsA pUnzxqIra e`R;qn.ML; Hk;a u
vklhr~] l% ohj% vklhr~] l% tkukfr
Le ;r~ ns’kk; e`R;ks% lkSHkkX;a LoYiku~
,o izkI;rsA l% LoL; d`rs lezkV rq
u Hkofr LeA l% rq Hkkjra ;qukfufHk%
j{k.kk; iqu’p Hkkjrs’kkfUr LFkkiuk;
,ra d.Vd;qDra fdjhVa xzg.ka dqoZu~
vklhr~ ij´~p vL;k% okÙkkZ;k% nq%[ke~
vo’;e~ vklhr~ ;r~ l% vL;
vU;k;h jkK% gLrsu ej.ka izkI”;fr
rFkk ns’kL; j{kka drqZa u l{;fr A
;fn ;q)s ;q)a dqoZu~ ej.ka vizkI”;r~
rfgZ l% ohjxfra vizkI”;r~A ij´~p
pUnzxqIre~ ,rkn`’ka ej.ka u vklhr~A
iztk% uUnsu lUrq”Vk% u vklu~A

vfirq rs rq rL; vR;kpkjS%
ihfMr% vklu~A iqu% ;% Lo;a ohj%
Lons’kizseh
p vfLr l% ,rkn`’k%
vkylh
fo”k;h
jktkua
dnk
v³~xhdfj”;fr A losZ rq bPNfUr ,o
;r~ uUn% jktk u Hkosr~ A ijUrq l%
fpUr;fr ;r~ dsoy vga ,o rq
bPNkfe rFkk vga ,dkdh drqZa ,o fda
’kDuksfe A ,rkn`’ka rqq losZ”kq ,dkdh
Hkko% bR;L; Hkkouk vklhr~ losZ
pUnzxqIra LoL; j{kd% vxzslj% p bfr
v³~xhdqoZu~ rnfi dsoya eufl ,o A
pUnzxqIr% v/kquk i;ZUra dkfi ;kstuk
rq u fufeZrk ;r~ losZ”kka rsu lg
lg;ksx% vk;sr~A losZ leku&Hkkouk
LFkkidk%
tuk%
,d«kh
Hkw;
Lo&lkewfgd cyL; vuqHkoa dq;qZ%A
vrSo uUnL; fo#)a tuera fd;r~
vfi L;kr~ fdeFkZa u] l% ,rkn`’kL;
vlaxfBrlewgL; cysu jktk Hkforqa u
vgZfr LeA
ij´~p re~ ,rkor~ rq ykHk%
vo’;a vHkor~ ;r~ dkjkxkjL; fHkÙk;%
ra nh?kZdkya ;kor~ u LFkkif;rqa
’kDroku~ A jkf«kdkyL; ?kksjs vU/kdkjs
l% ,dfLeu~ fnus iykf;r% ’k;ua
dqoZu~uUn% LoIus
phRdkja vdqoZr~
rL; izkI.kkr~ oj% pUnzxqIrL; :is
rL; e`R;q% vV~Bgkle~ dqoZu~ vklhr~A

izeksn dqekj%
laLd`rHkkjrh

ykSfddlaLd`r

okM~-e;s ,o u vfirq oSfnd
okM~-e;s vfi HkxoR;% fofHkUuLo:ik.kka o.kZua
izkI;rs ins&ins A fdUrq uonqxkZ bfr :ia rq
ykSfdd okM~-e;s ,o izkI;rs A oSfnds rq uo nqxkZ
bR;srL; “kCnL; iz;ksx% u izkI;rs A fdUrq ykSfdd lkfgR;s
vL; iz;ksx% izkjEHkkr~ ,o d`r% vfLr A fofHkUuxzUFks’kq] iqjk.ks’kq p ekrq%
HkxoR;% uo:iL; o.kZua izkI;rs A HkxorhnsO;% ewydFkk rq ekdZ.Ms;iqjk.ks izkI;rs A
rnuqlkja es/kk_’ks% vkJes ,dnk lqjFkuked% jktk jkT;kr~ ifrr% lu~ xr% A r=So
lekf/kuked% oS”;% vfi rn~xfreso izkIr% lu~ fLFkr% vklhr~ A mHkkS fefyRok es/kkeg’ks%Z ik”osZ
xRok nq%[ka KkfiroUrkS A es/kk_f’k% loZa HkxoR;% ek;kfLr bfr mDRok rkH;ka HkxoR;%
fnO;dFkke`rL; ikue~ vdkj;r~ A
vkfndkys ;nk czg~ek deyklus fLFkr% Hkxor% ria djksfr Le A Jh Hkxoku~ “k;ua djksfr
Le A rnk Hkxor% d.kkZH;ka ey}kjk e/kq&dSVHkukedkS jk{klkS lEHkwRkkS A rkS }kS vfi czg~e.ka
HkksDrqa fl)kS vHkorke~ A j{k.kk; uklhr~ df”pr~ bfr n`’V~ok czg~ek Hkxor% fo’.kks% vkjk/kua izkjHkr~
A Hkxor% funzk uksn?~ kfVrk bfr n`’V~ok l% iqu% funzknsoh HkxoR;% vkjk/kua d`roku~ A HkxoR;%
izHkkos.k Hkxor% funzk mn~?kfVrk A l% e/kq&dSVHkkH;ka lg ;q)a izkjHkr~ A 5lglzo ’kZi;ZUra
tkresrr~ ;q)e~ A rnk czg~ek iqu% HkxoR;% vkjk/kua d`roku~ ;su jk{klkS fnXHkzferkS vHkorke~ A
rkS mDroUrkS & Hkks fo’.kks ! Hkoku~ mRre% j.ks ! vkoka
izlUukS A lEizfr ;kP;rka ;r~ fdefi vk”kkls A
Hkxoku~ lk{kkr~ ;kfproku~ ;r~ HkoUrkS eegLrkH;ka ej.ka
izkIuqrke~ A Loej.klk/kua n`’V~ok jk{klkS mDroUrkS ;r~ es/kk_’ks% vkJes ,dnk lqjFkuked%
Hkoku~ Dofpnfi LFkys vo;ks% guua drqZa “kDuksfr A
jktk jkT;kr~ ifrr% lu~ xr% A
fdUrq v= rq loZ= tyeso] dFka ekfj’;fr vkoke~ \
r=So lekf/kuked% oS”;% vfi
Hkxoku~ Jhfo’.kq% Lot?kuizns”ka rkor~ foLrh.kZa d`Rok rkS
rn~xfreso izkIr% lu~ fLFkr%
jk{klkS groku~ A
vklhr~ A mHkkS fefyRok es/kkeg’ks%Z
ik”osZ xRok nq%[ka KkfiroUrkS A
vijk dFkk nsoklqjlaxkz es ijkftrkuka nsokukefLr
es/kk_f’k% loZa HkxoR;% ek;kfLr
A nsok% ijkt;a izkI; czg~e.ka izfrfuf/ka d`Rok Hkxor%
bfr mDRok rkH;ka HkxoR;%
ukjk;.kL; ik”osZ xrk% A r= Hkxoku~ pUnzekSfyjfi
mifLFkr% vklhr~ A loZa o`RrkUra foKk; mHkkS vfi Øks/ka fnO;dFkke`rL; ikue~ vdkj;r~ A
d`roUrkS A rkH;ka dksisu rst% izknqHkwrZ % A rfLeu~ ,o
le;s vU;nsoSjfi rsta iznRre~ A rsu vkdk”ks ,dk
fnO;L=hizfrek mifLFkrk A lk ,o vklhr~ Hkxorh A
lk mRiUuk lu~ ,o efg’kklqja grorh A efg’kkuUrja “kqEHkfu”kqEHkukedkS }kS jk{klkS grorh A

rnuUrja jDrchtkfndefi grorh A
rL;k% dk;kZ.kkek/kkjs.k rL;k% fofHkUukfu
ukekfu d`rkfu HkDrS% A lk ,o uonqxkZ bfr
:is.k iwT;rs A rL;k% uo:ik.kka ukekfu
v/kksDrkfu lfUr A

“kSyiq=h& izFkeuke HkxoR;% “kSyiq=h
bfr vfLr fgekyL; x`gs vorkjdkj.kkr~ A
uojkf=ioZL; izFkes fnols vL;k% ,o iwtkpZua
fØ;rs A

flf)nk=h& HkxoR;% nsO;% uoeLo:ia
flf)nk=h bfr mP;rs A uoes fnols HkxoR;%
,rL; Lo:iL; iwtua fØ;rs A

ekrq% ,rkfu Lo:ikf.k rq eq[;kfu
lfUr] ,rnfjDrefi rL;k% fofo/k:ikf.k
lfUr A rL;k% Lo:ia p egRoa p o.kZ;u~
nsohdopL; dspu “yksdk% nh;Urs v= A

czg~epkfj.kh& uojkf=ioZL; f}rh;s
fnols vL;k% ,o iwtua fØ;rs A Hkxor%
f”koL; izkIR;FkZa Hkxorh czg~ep;Za lkf/krorh
vklhr~ A rL;k% bneso :ia czg~epkfj.kh bfr
mP;rs A

pUnz?kaVk& r`rh;s fnols ekrq% vL;
Lo:iL; ,o iwtkpZua Hkofr A vfLeu~ fnols
lk/kdL; eu% ef.kiwj pØs izfo”ksr~ bfr mP;rs
A

dw’ek.Mk& prqFksZ fnols ekrq% vL;
Lo:iL; n”kZua] iwtkpZua p Hkofr A vfLeu~
fnols lk/kdL; eu% vnkgrpØs jesr~ A

LdUnekrk& iapes fnols ekrq% bna
Lo:ia iwT;rs A

dkR;k;uh&

‘k’B%
dkR;k;uhekrq% iwtk;ka Hkofr A

lIres fnols vL; Lo:iL;

egkxkSjh&
egkxkSjh bfr mP;rs A

HkxoR;%

r`rh;a pUnz?k.Vsfr dw’ek.Msfr prqFkZde~ AA
iapea LdUnekrsfr ‘k’Be~ dkR;k;uhfr p
lIrea dkyjk=hfr egkxkSjhfr pk’Vde~ AA
uoea flf)nk=h p uonqxkZ% izdhfrZrk%
mDrkU;srkfu ukekfu czg~e.kSo egkReu% AA
vfXuuk ng~;ekuLrq “k=qe/;s xrks j.ks
fo’kes nqxZes pSo Hk;krkZ% “kj.ka xrk% AA
u rs’kka tk;rs fdafpra v”kqHka j.kladVs
ukina rL; i”;kfe “kksdnq%[kHk;a ufg AA

fnol%

dkyjkf=& ekrq% lIreLo:ia dkyjkf=
bfr mP;rs A
iwtua Hkofr A

izFkea “kSyiq=h p f}rh;a czg~epkfj.kh

v’VeLo:ia

Hkorka thous HkxoR;% d`ik loZnSo
lEHkosr~ A
AA t; ekrk nh AA

eaxy ik.Ms;% & tUe% 19 tqykbZ 1827] e`R;q%
8 vizSy 1857
eaxyik.Ms;%
1857
[kzhLrkCnL;
Hkkjrh;LorU=rklaxzkeL; vxznwr% vklhr~ A v;a
laxzke% lEiw.kZ HkkjrL; loSZ% j{kdS%] d`’kdS% lg p
fefyRok d`r% A fu”p;su fczfV”klkezkT;su vL;
funZ;neua d`ra fdUrq ,rnfi lR;a ;r~ vusu
bZLVbafM;kdEiuh bR;L; ewydEiua tkre~ A
,rnuUrja fgUnqLFkkus fczrkuh”kklu% izHkkoh vHkor~ ,oa p tukuke~ mifj 34735
vkaXyfo/k;% fuikfrr% ;su vU;% df”pr~ eaxyik.Ms;% LojksRFkkua drqZa u “kDuq;kr~
A
thouo`Rre~
eaxyik.Ms;L; tUe 19 tqykbZ 1827
[kzhLrkCns mRrjizns”kL; rfn~nols’kq la;qDr
izkUr vkxjk o vo/k bfr ukEuk vfHk/kh;rs Le
cfy;k tuinL; ukxok xzkes vHkor~ A
Dofpr~
rL;
tUeLFkkue~ mRrjizns”kjkT;L; QStkckn tuinefi
eU;rs A rL; firq% uke fnokdjik.Ms;% ekrk p Jherh
vHk;jkuh vklhr~ A eaxyik.Ms;% dksydkrkuxjL;
cSjdiqjlSU;LFkkuL; 34oha caxky usfVo bUQSaV h bR;L;
inlSU;L; 1446 la[;kd% lSfud% vklhr~ A 1857
[kzhLrkCnL;
izFkelaxzke%
rsuso
vkjC/k%
;nk
Hkq”kqf.Mxqfydk xks”kwdj;ks% Rod~}kjk fuehZ;rs bfr Kkr% A
l% rka xqfydka LohdrqZa u vaxhd`roku~ A vL; ifj.kke%
;r~ rL; “kL=kf.k x`ghrqa] onhZ LohdrqZa p vkns”k% izkIr%
A l% rnfi u Lohd`roku~ A rL; “kL=kfnda cykr~
x`ghrqe~ vkxPNu~ vkaXyestj g~;wluL;ksifj vkØe.ka
d`roku~ A vkØe.kkr~ iwoZa l% Lofe=ku~ vfi vkgwroku~ fdUrq dksVZek”kZy bfr
n.MHk;su rs u vkxroUr% A
eaxyik.Ms;% Lo jk;Qy”kL=s.k g~;wtua

fuikfrroku~ A
,rnuUrja
eaxyik.Ms;e~ vkXyk% x`ghroUr% A
rL;ksifj dksVZek”kZyek/;esu okn%
d`r% A rnuqlkja rLeS 18 vizSy
1857 res [kzhLrkCns xycU/kun.Ma
fu/kkZfjre~ A fdUrq vL; fu.kZ;L;
izfØ;kLo:ia dnkfpr~ Hkkjrh;k%
tkx`rk% u Hkos;q% vr,o rLeS 8 viSzy
fnuk¡ds ,o e`R;qn.Ma nRre~ A

dnkfpnso ,rs’kka vU/kjktuhfrKkuka
rUnzk lekI;sr~ A
eaxyik.Ms;L;
dnkfpr~
dsufpr~
loZdkjs.k
mfprlEekuua fØ;sr~ p A

t; fgUn

fonzksgL; ifj.kke%
eaxyik.Ms;}kjk
Tokfyrk
fonzkgs Tokyk ,deklkUrs ,o 10 ebZ
1857
[kzhLrkCns
esjBlSU;LFkkus
foLQqfVr% A r=kfi dspu Hkkjrh;k%
fonzkgs a d`roUr% A v;a fonzkgs % Rofjra
lEiw.kZs mRrjhHkkjrs izlr` % A vusu
vkaXyk% KkroUr% ;r~ lEizfr
ljyrkiwoZda “kklua lEHkoa ukfLr A
vr%
rsu
tulkekU;L;ksifj
fofo/kfu;ek% ikfrroUr% A v|kfi
Hkkjrs rs ,o fu;ek% U;wukf/kD;:is.k
lfUr A
uxokxzkeL; o`)k% lwp;fUr ;r~
eaxyik.Ms;L; fonzkgs L; vuUrja
loZdkjs.k xzkeh.kk% cgqihfM+rk% A
LorU=rkizkfIrvuUrja uxoktukuke~
vk”kklhr~ ;r~ dnkfpr~ loZdkj% rku~
ØkfUrdkjhu~ lEekua n|kr~] dnkfpr~
eaxyik.Ms;L; izfrek Dofpr~ yxsr~
fdUrq bnkuhEi;ZUra ,oa fdefi u
tkre~ A

HkoUr% vfi vkReu% ys[kku~] okrkZ%]
gkL;df.kdk%] dkO;kfu] laLej.kkfu] dFkk% bR;kn;%
vLeku~ izsf”krqa ‘kDuqofUr A
vkReu% ys[kku~ fuEuksDrs ladsrs izs”k;Urq %&
laLd`rtxr~
Jhguqer~ vkJe] vfu#)uxje~
csuhiqje~] vEcsMdjuxje~
fiu la[;k & 224152
ys[kku~ bZladsrs vfi izsf”krqa ‘kDuqofUr %
pramukh@sanskritjagat.com

अस्माकम् देशे नैकाः उत्सवाः
आयोज्यन्ते । तेर्ु सवेर्ु उत्सवेर्ु
दशहरोत्सवः एकः प्रमख
ु ः । आगच्छाम अस्य च उत्सवस्य पृष्ठभवू मम् पनु ः
अवलोकयामः । सवे जनाः जानवन्त यत् एर्ः उत्सवः रावणस्य उपरर रामस्य
ववजयस्य प्रतीकः अवस्त । के चन जनाः ज्ञातारः स्यःु यत् एर्ः उत्सवः आवश्वनमासस्य शक्ु लपक्षस्य दशम्याम् आयोज्यते । वकन्तु कदावचत् जनाः एतत् न जानवन्त
यत् भतू काले कदा रावणस्य उपरर रामस्य ववजयः अभवत् । अवस्मन् ववर्ये विववधे
मते स्तः । एकम् पाश्चात्यस्य अवाथचीनम् मतम् यत् आधवु नकवशक्षापद्धवतम् पष्ु यवत ।
एतस्य मतस्य अनसु ारम् ख्रीष्टाब्दात् 2500 वर्ाथणाम् अन्तः एव रामायणस्य कालम्
। वितीयम् मतम् अवस्त आस्माकीनम् भारतीयम् मतम् । एतस्य मतस्य अनसु ारम्
रामायणस्य कालम्
त्रेतायगु े । यस्य अर्थः यत्
रामायणस्य
कालम्
अद्यतनस्य
दशलक्षवर्थप्रायात् पवू थम् ।
इत्र्म् उभयोः मतयोः मध्ये महान् भेदः
अवस्त । वकन्तु हर्थस्य
ववर्यः यत् पाश्चात्यस्य मते ववज्ञावननाम्
ववश्वासः
अपचीयमानः अवस्त । यतः
ख्रीष्टाब्दात् 3102
रामायणस्य
कालम्
त्रेतायुगे । यस्य अर्थः यत् रामायणस्य
वर्ाथत् पवू थम् कवलयगु ः आरब्धः इवत
ववज्ञावनवभः प्रायशः
कालम् अद्यतनस्य दशलक्षवर्थप्रायात् पूवमथ ्
वनवश्चतम् । िारकानगयाथः अवशेर्ाः
अस्य नैकेर्ु एकः
। पाश्चात्यस्य मते ववज्ञावननाम् ववश्वासः
प्रमाणः अवस्त । आगच्छाम इदानीम्
वयम् पनु ः दशहरोत्सवम्
अपचीयमानः अवस्त ।
ववमृशामः । वस्ततु ः श्रीरामः ईश्वरस्य
अवतारः तर्ावप वकमर्थम्
सः मनष्ु यरूपेण आगत्य रावणम् हतवान् ?
एतम् कायथम् तु सः ववना आगत्य
इच्छामात्रेण कतथमु ् शक्नोवत स्म । वकन्तु ईश्वरः सवथदा मनष्ु यस्य वहतवचन्तकः । ईश्वरः मनष्ु यरूपेण अवतयथ मनष्ु यान्
इदम् वशक्ष्यवत यत् वयम् जीवनस्य नैकासु पररवस्र्वतर्ु कर्म् आचरेम । श्रीरामस्य राज्यावभर्ेकम् भववतमु ् आसीत्
वकन्तु वनवासः अभवत,् अत्र कर्म् आचरेम सः इदम् दवशथतवान् । वनवासे उवर्तमु ् कुटी वनवमथता वकन्तु
सीताहरणम् अभवत,् अत्र कर्म् आचरेम सः इदम् दवशथतवान् । सग्रु ीवस्य वमत्रताम् स्वीकृ तवान् वकन्तु वावलः
अवरोधरूपेण प्रकटः, अत्र कर्म् आचरेम सः इदम् दवशथतवान् । रावणेन सह यध्ु यमाने भ्रातालक्ष्मणः मवू च्छथ तः
जातवान,् अत्र कर्म् आचरेम सः इदम् दवशथतवान् । इत्र्म् नैकेर्ु पदेर्ु सः अस्मान् उपवदष्टवान् रावणम् च हत्वा
इदम् दवशथतवान् यत् अन्ते सवथदा सत्यम् एव ववजयी भववत । अनेन कारणेन दशहरोत्सवः ववजयदशमी इवत नाम्ना
ज्ञायते । अवस्मन् अवसरे वयम् सवे शपेम यत् वयम् सवे श्रीरामम् अनक
ु ररष्यामः ।
प्रमोद कुमार कुशवाहा
सी-21, डी. डी. ए. कॉलोनी, पवश्चमी गोरख पाकथ ववस्तार, शाहदरा, वदल्ली-110032
935013026, 9013443148, 22823148

pkkush@msn.com, pkkushwaha@bol.net.in, pramod640302@sify.com,
http://pkkush.wordpress.com/

nhidL; y{k.ka fo|kukFk% ,oa onfr A
^çLrqrkçLrqrkuka rq lkeLR;s rqY;/keZr%A
vkSiE;a xE;rs ;= nhida rfUux|rs*frAA
vkSiE;a okLroa Hkosr~ A /keZL; vkfne/;kUrxrRosu =Sfo/;e~ A
mnk-&
Hkkfr uysu —r;qxa] j?kqdqynhisu 'kkSfj.kk =srkA
}kijLrikstfuuk dfy;qxa ohj#æs.k AA
„- HkkxhjF;k tyfu/kh jktrs] T;ksRLu;k iwf.kZekpUæ%A
JqR;k deyHko% dhrZ~;k çrki#æks·fi AA
…- lqjyksda lqjukFkks] ujyksda ohj#æ ujukFk%A
Qf.kyksda Qf.kukFkks j{kfr fu#iæoks}x
s Ek~ AA
leku/keksZ xq.k:iks·fi HkosRk~A
^';keyk% çko`"ks.;kfHkfnZ'kks thewrif³~äfHk%A
Hkqo'p lqdqekjkfHkuZo'kk}yjkftfHk% AA
v= ';keyRoa xq.k%A ,rnso leku/keZ%A fØ;k:ileku/keZL; mnkg.ka ;Fkk
^lk/kwukeqidrq]aZ y{eha æ"VqEk~] fogk;lk xUrqa A
u dqrwgfy dL; eu'pfjr¥~p egkReuka JksrEq k~ AA
v= ,d;k fØ;;k vusdkfu dkjdkf.k vfUorkfu lfUrA nhi bo
midjrhfr dkj.ksu nhidks·UoFkks·Z fLr A vlekidfØ;k vfi fØ;k ,o A v=
cºohfHk% fØ;kfHk% ^dqrwgfy* bfr dkjdeUosfr A fØ;kUof; dkjdEHkofr [kyq A
ekyknhidfefr d'pu Hksnks·fi Jw;rsA çLrqrkçLrqrkuka leLrkukeso
leku/keZlEcU/ksu vkSiE;a Hkosn= nhids A
^cykoysikn/kqus*fr 'yksds ç—ra fdfefr] vç—ra fdfefr] leku/keZ% d
bfr] fda d= vUosrhfr Li"Va ukoxE;Urs Hkks%A —i;k Jko;Urq okA egkuqidkj%
fØ;rs Hkofn~Hk% ,oafo/kç'uS%A v/;;ufnukfu Le;ZUrsA
/kU;okn%A
^lUrLLo;a ijfgrs fofgrkfHk;ksxk% [kyq*
cgoks ç'uk% ç"VO;k Hkks%] ;su ek–'kka iqu'pj.ksu ifjJeks HkosRk~A foLe`rkfu
Lekj;fUr HkoUr%A /kU;ks·fLeA

,s,lsUukpk;Z%

,dnk dfLef’pr~ xzkes
pRokj% d`”kdk% çfrolfUr
Le
A
vk"kk<+eklL;
vfUrefnols vfi rnk o`f"V%
ukHkor~ A rnk rs fpUrua
dqoZfUr Le] o"kkZ;k% vkxeua
Hkofr ok u ok o;a LodrZO;a
iky;ke% A ,oa fopk;Z rs
{ks=s d`f”kdk;Zs layXu% vklu~
A rs"kka ,rr~ dk;aZ n`"V~ok
e;wjk% fpfUrroUr% & fda
Hkks% o"kkZ v|kfi ukxPNfr
rFkkfi —"kdk% d"kZ.ka dqoZfUr
A
dkj.kL;kuqlU/kkusu
Kkrk% ;r~ rs LodrZO;a
iky;fUr A vFk rs vfi
Lodk;aZ dsdkjos.k lg u`R;a
izkjC/koUr%
A
rs"kka
dsdk/ofu
JqRok
vuq#içdkjs.k vEoje~ vfi
xtZua —Rok vkRedrZO;a
izkjC/koku~ A rnk bUæ% &
dsu dkj.ksu ee vkns'ka
fouk vfi es?k% xtZfr A
vuqlU/kkusu loZdFkk% Kkr%
lu~ bUæ% vfi & ;nk losZ
LodrZO;a iky;fUr rnk fda
ee drZO;foP;qfr% Hkfo";fr
vgefi o"kZk#is.k irkfe A
;nk
o;a
LodrZO;ikyua dqeZ% rnk
vU;stuk% vfi rs"kka drZO;a
dfj”;fUr
bfr
A
Jhen~Hkxon~xhrk;ka Jhd`”.ksu
mDrefi
p
^^deZ.;sO;f/kdkjLrs ek Hkys"kq
dnkpu**

vfer cuthZ

^^lglzxq.keqRlz"Vq eknÙks fg jla jfo%A**
lwfäfj;a dkfGnklh; j?kqoa'ks çFkelxZLFk ƒŠ 'yksdL; f}rh;a
pj.ke~ A fnyhiL; jkT;ikyufo/kkua lUnHkZ%A fnyhi% LoL; jkT;s
çtkH;% rRlEifn "k"Ba Hkkxeso dj:is.k x`º.kkfr Le A ,rn~xgz .kefi
çtkfHko`/;FkZesosfr
dfo% dkfGnklks ofäA vL; –"VkUrRosu lw;ZeqnkgjfrA lw;Z%
lglzxqf.kra tya nkrqeso Hkwrykr~ xzh"es tya¼jla½ LohdjksrhR;qäe~A
lw;ZL; çrkia xzh"es o;a tkuhe ,o A Hkwfe% tyjfgrk vrho rIrk
Hkofr A Hkwrytya dq=kLrhfr fo"k;s osn% onR;soe~] ^^;kfHkjkfnR;Lrifr
jf'efHk% rkfHk% itZU;ks o"kZfr A itZU;sukS"kf/kouLir;% çtk;Ur]
vks"kf/kouLifrfHk jUua HkoR;Uusu çk.kk%] çk.kScZya] cysu riLrilk
J)k] J);k es/kk&&&vkRekua osn;fr A** ¼—-;-ukjk;.kksifu"kr~½ v=
lw;Zj'e; ,o itZU;:ia /kjUrhR;qäe~ A ,"k ,dks foKkuka'k% A v=
osn% ç'uksÙk:is.k ,rf}"k;a æ<;R;soe~]
^^¼ç'u%½ DosneHkza fufo'krs\ ¼—-;-vk-v#.ka-Š-vuq½ vHkza uke
es?k%A feg /kkrks#RiUu%A lspueFkZ%A
¼mÙkja½ ^^vHkzk.;i% çi|Urs A** vHkza es?kks okfjokg%
^^bR;ejfu?k.VkS½ vi% fcHkrhZR;Hkze~ A ;=ksndkfu HkofUr rnHkze~ A
mndkfu lw;Zjf'e"kq HkoUrhR;qäe~ A lw;Zj'e;% Los"kq fo|ekua tya /kwe]
T;ksfr]okZ;q lEesGusu es?k:ia çki;fUr A bnesok·usu dfouk
es?klUns'kdkO;sfi çksäe~ A tykfu lw;sZ fr"BUrhR;= osn ,oa iquoZnfr
ç'uksÙkj:is.k A
;Fkk&¼ç'u%½ ^^Dosek vkiks fufo'kUrs] ;nhrks ;kfUr lEçfr A**
¼mÙkja½ ^^vkiLlw;sZ lekfgrk%** ¼—-;-vk-v#.ka-Š-vuq½ ,oe=
oSKkfudka'kkLlUR;fi A ok;qx.kS% o`f"V% osns çksäk A
^^dkjhjsf"Vj=ksnkgrqZegZfr A ^^o`f"Vdkeks dkjh;kZ ;tsr"s fr osnsA ^^es?kks
fo|qRk~]Lruf;Ruqo`fZ "V%** ¼—-;-v½ es?k%] fo|qRk~] xtZuEk~] o`f"V%&&,rkfu
pRokfj mndçkIrs% lEikndkuhfr Jqfrjfi¼osn%½ onfr A lw;ksZ·Lekda
vkRekua osn;rhR;qäe= A vkRek ukeks·= ijekRek A l% lw;sZ fr"Bfr
A l d%\ JhekUukjk;.kks nso ,o A ;kKoYD;egf"kZ% lw;ZfLFkrkr~
ukjk;.kknso
'kqDy;tqosZne/khrokfufr
c`gnkj.;dksifu"kfn
ihfBdk;kefLr A xk;=htis p ^^/;s;Llnk lfor`e.Mye/;orhZ
ukjk;.k% ^bfr fuR;a oa;a iBke ,o A ,oe= lwäkS oSKkfudka'kkLlfUr
A
vfHkok|]
,sfo;Uk~ A

vkns”k%@,dkns”k%
vkns'kks uke] ^^;% dks·I;q|ksxh ns'kkUrja ifjofrZr'psr~ rL; LFkkus
uwrur;k ;L; ços'kks Hkofr l vkns'k% A ,dk~ns'kks uke] m|ksx};s ;L;
ços'kks ok i;Zos{k.ka ok ¼,d= fLFkjRosu] vU;= rkRdkfyd:is.kkfi½ l
,dkns'kks HkofrA
mHk;=kfi rL; gLrç{ksiks Hkofr [kyqA
vfHkok|]
,sfo;u

rs”kq
,dfLeu~

fnols”kq vge~
vkaXylaLFkkus
vkXya iBu~ vkle~ A r= vklhr~ ,d%
fu;e% losZ”kka d`rs ;r~ ,d% vfi ‘kCn%
fgUn~;ka u Hkosr~] ukspsr~ izfr’kCnL; 5
#I;dkf.k n.M:is.k ns;kfu HkofUr Le A
,dnk v/;kfidk laLFkkuL; fo”k;s losZ”kka era
Kkrqa lokZu~ ,dL;ka d{;k;ke~ vkgwrorh A
lk lokZu~ LokuqHkoku~ oDrqe~ mDrorh A
izk;s.k losZ tuk% fefJrHkk”kk;ke~ vuqHkoe~
mDroUr% A lEizfr eekfi la[;k vklhr~
vuqHkoa oDrqe~ A

vge~ mRFkk; iwoZeso mDroku~ ;r~ egksn;k vga vkXys rkor~ oDrqa leFkZ%
ukfLe vr% fgUn~;keso ofn”;kfe A lk eke~ vuqefra nRrorh A r= izR;sd%
vfi tkukfr Le ;r~ vga ‘kks/k{kk=%] laLd`rs ee dk xfr% bfr A vr% ee
df’pr~ fof’k”Veso LFkkue~ vklhr~ tukuka g`n;s A v/;kfidk vfi eka tkukfr
Le vr,o lk vfi fu%’kadkspHkkosu vkKka nRrorh A
vge~ mRFkk; vuqHkodFkua izkjC/koku~ A dFkuL; vUrs vge~ ,da okD;e~
mDroku~ ;r~ ^^v= ee eu% jefr vr% iqu% vkxUrqe~ bPNkfe** A rnk rq
ee efLr”ds rL; vk’k;% u vkxr%] fdUrq ;nk tuk% izglua izkjC/koUr% rnk rq
e;k Kkra ;r~ vL; vk’k;% ee eUncqf)Rosu Hkofr vr% tuk% glUr% lfUr A
rfn~nola Le`Rok v|kfi Loew[kZrk;k% mifj gkl% vkxPNfr A

foosdkuUn ik.Ms;%

ekrqyL; x`gs okl%

ee

o;% rnk i¥~p o"kkZf.k A o"kZ};kRçkxso ee
ekrk fno³~xrk A vrhod"Vsu iksf"krks·ga ee fi=k A ee
i¥~pes o;fl ekrqyx`ga çkIrks·ge~ A
r=
vk³~XyçkFkfedikB'kkyk;ka çosf'krks·ge~ A ekrqykuh eka
usPNfr Le A LoL;k% iq=s"kq rL;k% çse vf/kdeklhRk~ A
,dnk xzkes nsoL; leqærhjs mRlo% pyfr Le A
r= ekerho leqærhja xUrqa ekrqykU;k% T;s"Biq=%
çksRlkfgroku~ A uhroka'p A lk;a ee ekrqy% vkxR;
x`gs fo"k;a KkRok vkokeUos"Vqa leqærhjektxke A r= eka
–"V~ok ee o{kfl ikna fuf{kI; gq³~—rokUk~ A diksy};s
pisVka'p nÙkokUk~ A x`ga uhroka'p A
vU;s|%q
lfUuikrTojxzLrks·fLe A lifn ee firk vkdkfjrks·fLr
A
ee firk·fi vkxR; eka Loxzkea uhroka'p A laL—
rikB'kkyk;ka çosf'krks·fLe p A ekrqyx`gs ef; fo"k;s çse
johUæukFkVkxksjL; "Patick's Home coming" ikBa
Lekj;fr Le A r= ifVd ukek ckyks·fi ekrqyx`gs
vuk–r vklhRk~ A

,sfo;u

laLd`rlsUVy-dkWe
laLd`rtkyi=k.kka laxzgdrkZ

laLd`rlsUVy-dke
laLd`rtkyi`”Bk.kke~
,d%
vf}rh;% ladyd% vfLr A
vL; laLFkkid% ekuuh; Jh
ik.Mqjax
jked%
vfLr
A
laLd`tkyi`”Bkfu HkoUr% v=
,d=So izkIrqa ‘kDuqofUr A v=
xUrqa http://www.sanskritcentral.com/
J`a[kyk;ka uksn;Urq A
vusu
laLd`rL; izFkek VkWdlsok vfi
lapkfyrk A
r= xUrqa
talk.sanskritcentral.com/
main/login bR;= uksn;Urq A

pS=ekls
guqeTt;Urh

,o

jkeuoE;k%
A

vuUrje~
vkp;Zrs
Hkätufç;%
cq/ktufç;%
JhguqeTt;Urh
cgqtufç;%
p
guqeku~
iwtkfof/k%
vk¥~tus;%]
ek#fr%]
egkohj%] çk.knso%
bR;kfnfHk% cgqfHk% ukefHk% lqçfl)%
vfLr A Hkkjrs fofHkUus"kq
çns'ks"kq fofHkUus"kq fnus”kq vkp;Zrs guqeTt;Urh A
dq=fpr~ pS=eklL; 'kqDyi{kL; iwf.kZekfnus vkp;Zrs psr~ dq=fpr~ dkfrZdeklL;
d`".ki{kL; prqnZ'khfnus vkp;Zrs A dq=fpr~ p ekxZ'kh"kZeklL; 'kqDyi{kL;
=;ksn'khfnus vkp;Zrs A rfíus ozre~ vkp;Zek.kk% fnuiw.kZe~ miokle~ vkpjfUr A
iw.kZr;k miokldj.ks v'käk% Qy&ewy&{khjknhfu lkfÙodæO;kf.k lsoUrs A jk=kS
JhjkeL; iwtka —Rok nklJs"BL; vk¥~tus;L; iwtka dqoZfUr A p.kd&xqMfufeZra
uSos|a leiZ;fUr A i¥~pksipkj&"kksM'kksipkj;qrk;ka iwtk;ka fo'ks"ks.k vk¥~Tkus;L; —rs
i¥~pke`rkfHk"ksda dqoZfUr A i¥~pçk.kLo:i% v;a nso% vfHk"ksdfç;% A jk=kS
l³~xhru`R;d;ZØek% vk;ksT;Urs A lexzs xzkes 'kksHkk;k=k Hkofr A dq=fpr~
eYyfo|k;k% çn'kZue~ vfi Hkofr A dspu jkf=iw.kaZ tkxj.ke~ vfi dqoZfUr A loZ=
jkek;.kL; lqUnjdk.ML; ikjk;.ka çpyfr A lqUnjdk.Ma Þguqef}t;%ß bR;so
çfl)e~ A
jkek;.ks guqerk —rkfu leqæy³~?kua] lhrkUos"k.ka] jk{klfuxzg%] y³~dkngua]
ioZrku;ue~ bR;knhfu lkgldk;kZf.k vR;Ura jkspdkf.k A guqer% efUnja çfrxzkea
HkoR;so A txr% çFke% lsod% guqeku~ A Þguqeku~ nkL;s p l[ks·tqZu%ß bR;so
çfl)e~ A
Þcqf)cZya ;'kks /kS;aZ fuHkZ;Roe~ vjksfxrk A
vtkMîa okDiVqRoa p guqeRLej.kkr~ Hkosr~ AAÞ
bR;;a 'yksd% guqer% Lej.kek=s.k cqf)%] cya] ;'k%] /kS;aZ] fuHkZ;RoEk~]
vjksfxrk] okDiVqRoa p çkI;rs bfr onfr A guqeku~ lIrfpj¥~t hfo"kq vU;re%
vfi A
Þv'oRFkkek cfyO;kZl% guweka'p foHkh"k.k% A
—i% ij'kqjke'p lIrSrs fpj¥~thfou% AAÞ

jkeHknzf=ikBh

vLekdUns'ks
fgUnhHkk"kk;kLrnso
ekgkRE;a
;PNjhjs ] vkReuks Hkofr A
;Fkk··RekHkkokiUus lfr 'kjhja fodh.kZ¥~tk;rs rFkSo fgUnhHkk"kk;k vHkkon'kk;ke~
vLekdEHkkjrefi [k.M'kks foHkäa L;kr~ A ;|fi ns'ks·fLeUuSdk% çkUrh;k Hkk"kkLrFkk·fi
O;kidrk;k HkkoLrFkk·U;klq Hkk"kklq
ukokI;rs
;FkksiyfC/kfgZUnhHkk"kk;ka
LQqVeuqHkw;rs A v|kof/k ns'ks·fLeu~
loZ=
çkUrfo'ks"kek/k`R;
ijLija
jkx}s"kkfnfHkfoZfo/kfojks/kLojks eq[kjk;rs
A ,oa fo}s"kiw.kkZ·oLFkkUnwjhdrqZe~
vL;k Hkk"kk;k fu.kkZ;da LFkkua dYI;rs
A
lqHkk"kpUæclqegksn;su
cgqiwoZeqäelhn~ ;r~ çkUrh;}s"ke~
vikdrqaZ
;korh
fgUnhHkk"kk;k
foLr`fr:ik egÙoiw.kkZ fLFkfrLrkorh
b;a fgUnhHkk"kk rk–d~ lw=a ;=
ukU;L;k Hkk"kk;k HkforqegZrhfr A
uSdk ekf.kD;:ik% çkUrh;k
Hkk"kkLlw=f;Rok HkO;;k lztk

b;a fgUnhHkk"kk rk–d~ lw=a ;=
Hkkjro"kaZ lTthdrqZ¥~'kD;rs A
uSdk
ekf.kD;:ik%
çkUrh;k
vr ,o jk"VªfirqeZgkReu%
Hkk"kkLlw=f;Rok HkO;;k lztk Hkkjro"kaZ
dFkueklhn~ ;n~ ;fn
fgUnqLrkuukeda
lTthdrqZ¥~'kD;rs A vr ,o
jk"VªeLekfHkfuZehZ;rs psno';eso
jk"VªfirqeZgkReu% dFkueklhn~ ;n~
fgUnhHkk"kk jk"VªHkk"kk:is.k
;fn
fgUnqLrkuukeda
LFkkif;rO;sfr A
jk"VªeLekfHkfuZehZ;rs
psno';eso
fgUnhHkk"kk
jk"VªHkk"kk:is.k
LFkkif;rO;sfr
A
dL;kfi
jk"VªL;kfLrRoa rRLFksu lkaL—frdefgerÙosu Kk;rs ] v=kfi fgUnh;EHkk"kk lkaL—
frdU;kl:ik
A
lwjrqylhtk;lhHkkjrsUnqxIq rfnudjfujkysR;knhukeFk
uohukuka
jpuk·fndeZf.k yhukuka lkfgfR;dkuk¥~p lexzs fgUnhlkfgR;s loZEekuoh;EewY;a lfUufgra
orZrs A u dsoya lukru/kekZuq;kf;u ,okfirq ] bLyke/keZO;ogkfj.kks·U;s pkU;kU;/keZekxZxrk

nSf'kdk oSnsf'kdk vfi Hkk"kkfeeka
of/kZroUr%
lEiksf"kroUr'p
A
yksBjyqRlukedL; teZuhns'kL; fonq"kks
opu¥~psg cgqçklf³~xde~ –ÞfgUnhHkk"k;k
fcuk Hkkjrh;âRlq ços'kks u dnkfpr~
lEHkorhfr* A rLekr~ Li"VfenUrF;a ;n~
Hkk"ks;a fgUnh Hkkjrh;o"khZ;klq Hkk"kklq
ânk[;sfr A
,oa
laL—rsjk/kkjRoknSD;L;
lw=RokPps;a
fgUnhHkk"kk
Hkkjro"kZL;
Kkfr:ik A bfUnjkxkfU/kegksn;;k *
jk"Vªesdrk;kLlzft lw=f;rqeisf{krk 'kfä%
dsoye~
vL;ka
fgUnhHkk"kk;kesosfr
çksäeklhr~ A ijUrq nkSHkkZX;fena ;n~
o;URok³~Xy'kklukUeqäk
tkrk%
ijek³~XyHkk"kkfofufeZrdkjkx`gk/khuSo
lafLFkfrfjnkuhe~ ;konLekda fgUnhHkk"kk;k%
A ,rka fgUnhHkk"kkUu rkokUuf/kdkjLlEçkIrks
;L;kf/kdkfj.kh
oLrqrks·Lrh;e~
A
egfR[kUurk;k
fo"k;ks·;a
;r~
lkekftdjktuhfrdkfFkZdlkaL—frdkfn"kq
{ks=s"kq [;krukekuks egkiq#"kk vfi Hkk"kk;k
vL;k O;ogkjs tqxfq Ilrk bo çrh;Urs A
nwjn'kZus·U;kU;l¥~pkjlk/kus"kq
pkfHku;ksn?~ kks"k{ks=lEc)S%
çfl)SjfHkusR;qZn~?kks"kdkfnfHkjU;S'pkfHktkR;l
kekftdS'p fgUnhHkk"kk;ke~ vk³~XyHkk"kk;k
mUeqär;k lxoaZ ç;ksx vkp;Z~;rs ]
vusukpj.ksuko';eso
fgUnhHkk"kk;kLLoHkkofo'ks"ks
fo—frekuh;
Hkk"kkfeekUU;Ddj.kL;

fuyZTt¥~'kkBîçn'kZuesfHk% çdVîrs A vrks
Hkk"kk;keL;ke~ vukok';d:is.kk³~XyHkk"kk;k
xqEQuç;klknLekfHknwjZ EHkforO;e~
A
Hkkjro"khZ;Sjk³~XyHkkf"kfHkLloZnSo
oS'ohdj.kkfHk/kkulkgk¸;su fgUnhHkk"kksis{;rs
A rs"kka fopkjkuqlkje~ vk³~XyHkk"kSo
efgEuk ;qäk ] fo'os·fLefUu;EHkk"kSo loZ=
loSZcks/Z ;r vk–;rs p rLekn³~Xyç;ksx ,o
lehphu bfr A ijUrq lEHkorLrs"kka
le{kfenUrF;Uukxra L;knFkok KkRok·fi
fgUnhHkk"kkfojksf/kuks jk"VªSD;L; fl)kUrL;
ers æksgHkkokfrjsds.k lEIykfork'p tuk
,rs ] rF;feea xksik;fUr ;n~
jk"Vªoknqu'phuteZuhÝkal:ltkikuk|f''
älEiUuk
ns'kk
vfi
uk³~XyHkk"kk;kLlkekftds
jktuhfrds
oSf'ods p ifj–';s çk;'kks O;ogkja dqoZfUr
] vfirq rs"kka LoHkk"kk% çfr çseçn'kZuUrq
çsj.kk··Lineso
A
rLeknI;LekfHkjk³~XyHkk"kk;k
voyEcua
fogk;ksUurf'kjksfHkHkwRZ ok fgUnhHkk"kk;k% fda ok
jk"VªHkk"kk;k% ç;ksxLloZ= lg"ks.Z k fo/kkrO;
bfr 'ke~ A

ƒƒå刉

http://www.facebook.com/groups/sanskritjagat/

osn'kkL=a vuUrikja ¿foLrh.kaZ À
vfLr----rFkk vk;q% LoYia vfLr ] fo?uk%
vfi cgo% lfUr A vr% tuS% ¿gal% ;Fkk
vEcqe/;kr {khja x`º.kkfrÀ rr% QYxq

vikL; lkja xzkáe~ A
vuUrikja cgqosn'kkL=a
LoYia rFkk;qcZgo'p fo?uk% A
tkukfe /keaZ u p es ço`fÙk%A

lkja rrks xzkáeikL; QYxq

tkukE;/keaZ u p es fuo`fÙk% AA

galks ;Fkk {khjfeokEcqe/;kr~ AA

fo’.kq xkSj

¿lwfälq/kkdjsÀ
vuUr ia<jhukFk dqyd.khZ

HkO;thokuka —rs ifo=a 'kkL=e~ !
rn~ 'kkL=a ikBîa ;su foosdks tU;rs A
rn~ 'kkL=a ikBîa ;su la;eks ikY;rs A
rn~ 'kkL=a ikBîa ;su /keZ% çdk';rs A
rn~ 'kkL=a ikBîa ;su eksg% fugU;rs A
rn~ 'kkL=a ikBîa ;su eu% fu;E;rs A
rn~ 'kkL=a ikBîa ;su jkx% fu—R;rs A
vuUr ia<jhukFk dqyd.khZ

http://www.facebook.com/groups/sanskritjagat/

Hkkofo'kq)k] ljykfl)k] laL—rxaxk /kkjk]
ifrrikouh] eqfueueksguh] ldyfo'oJ`axkjk A
laL—rxaxk /kkjk AA1
Jqfref.k;qäk] iqjk.kfpÙkk A
'kkL='kksfHkrk] fo|kfoÙkk AA
;a=Kkuk] 'kqfpfoKkuk] ra=ea= áorkjk AA
laL—rxaxk /kkjk]AA2
dfodqyoa|k] dkO;le`)kA
vfrje.kh;k] e/kqjk â|kAA
Hkklfoykflfu] dfotugkflfu] ldyHkzeifjgkjk AA
laL—rxaxk /kkjk]AA3
ek?kO;kl%] dkyhnkl% A
g"kZHkkjoh] dfoojHkkl% AA
laL—rflU/kkS] forj.k'khyk% injpuk O;kikjk AA
laL—rHkk"kk /kkjk]AA4
leFkZ Jh
okj;fr eka
ç.k;&{ks=kr~
Lo&foÙkdks'ke~
frokjh dkS”ky

http://www.facebook.com/groups/sanskritjagat/

ifjgj fpUrk psr%] fprso lk laKs;k A
R;t nqHkkZoa Rofjra] laxfrlq/kk lqis;k AA
;krk% ;kfUr ;kL;fUr] fuR;a yksdk% ldyk% A
eerkjfgrk% f'k"Vk%] ykHkkykHksfs odyk% AA
eufl fopkj; cqf)%] lTtu laxs us;k AA
ifjgj fpUrk psr%] fprso lk laKs;k AA
fu;fr fuf'pra ldya] ifjgj lifn uq xoaZ A
fou;a /kkj; o`Ùks] æksga nkj; loaZ AA
'kksda tu;fr nq"Vk] lnk nqjk"kk gs;k AA
ifjgj fpUrk psr%] fprso lk laKs;k AA
nwjknso R;kT;a] tu;fr fpÙks {kksHka A
dkea Øks/ka eksga] ekua nEHka yksHke~ AA
ok.;k% dq# áqi;ksxa] —".kdhfrZxsZ;k% AA
ifjgj fpUrk psr%] fprso lk laKs;k AA
xq#inin~eijkxa] ft?kzrq uklkfNæS% A
lkSUn;kZe`rlkje~] i';rq ikouus=S% AA
nks"kfoxfyrs ân;s] u[kef.kdf.kdk /;s;k AA
ifjgj fpUrk psr%] fprso lk laKs;k AA
loaZ }U}a lks<o~ k] vkRefpUrua —Rok A
dkeokluk ewya] fo"k;Lej.ka fgRok A
ijkReuk lg l|%] vkRekua la/ks;k A
ifjgj fpUrk psr%] fprso lk laKs;k A
leFkZ Jh

http://www.facebook.com/groups/sanskritjagat/

vge~ jktekxksZLE;gks Hkkjrh;%--u ns”ks fdeI;fLr eÙkks ojh;%--Dofpn xrZ&;qä% DofpRiadHkfjr%
DofpUukfy&ukEuk ogUR;= lfjr%
eeksifj pyn~H;% irn~H;ks tusH;%
fd;kukFkZ&ykHk% fpfdRlky;h;%-vge~ jktekxksZLE;gks Hkkjrh;%--leLrk= ;k=k Hkosr~ LoxZ;k=k
lq—fruka —rs ,o jfprks fo/kk=k
u ekxs’Z kq xrksZ=] xrs’Z kq ekxZ%
pjUR;= equ;%] u turk lqik=k
ifjR;T; tho%] “kjhjkfn&cU/ka
yHksn= eqfäa] çrkiks enh;%-vge~ jktekxksZLE;gks Hkkjrh;%
vge~ jktekxksZLE;gks Hkkjrh;%
laLd`rk feJk
http://www.facebook.com/groups/sanskritjagat/

;=kxR; ;rh'ojk% lqo`fru% flf)a yHkUrs /kzqoa]
;=k;kfUr lq/keZoeZjpukikf.MR;iwrk% tuk% A
;=SokfLr leLrnSU;nguTokyk Hk`xks% lafgrk]
rr~ {ks=a Hk`xqo;Ziwftrra 'kksHkkçna dkene~ AA
;=ksikL; lekf/kfu"B Hk`xq.kk l`"Vk 'kqHkk lafgrk]
;L;kyaourks f}tS% lqfoiqya /kkU;a /kua yH;rs A
;=SokfLr ljLorh dey;k lk/kaZ lnk lkS[;nk]
rr~ {ks=a Hk`xqo;Ziwftrrea 'kksHkkçna dkene~ AA
foYokuka rjo'p lfUr 'kqHknk% ;RlaJ;s lk/kdk%]
çkI;Urs f'koHkkoukeuqieka KkuçHkkHkkLojke~ A
xkoks ;= pjfUr fuHkZ;r;k 'okuksfi flagk;rs]
rr~ {ks=a Hk`xqo;Ziwftrrea 'kksHkkçna dkene~ AA
u`R;U;= e;wjdsfy'kr/kk yksda lekºok;fr]
vkezk.kka foVik% dnEclfgrk% oU;S% [kxS% 'kksfHkrk% A
nsokxkjfojkftrk% Hkxor% Jh ewr;
Z ks ekSfydk%]
rR{ks=a Hk`xqo;Ziwftrrea lksHkkçna dkene~ AA
eksg/okUr fuokfjrqa leqfnrks ;=ks|rks HkkLdj%]
lalkjkuyrkirIrân;ku~ 'kkfUrçna 'khrye~ A
czãkuUnina nnkfr euqtku~ LoYisu dkysu ;r~
rR{ks=a Hk`xqo;Ziwftrrea 'kksHkkçna dkene~ AA
ln~Hkkoiwfjra fnO;a]JhHk`xq{ks= iapde~ A
=~;Ecdks Hk`xqlos k;ka] leiZ;fr lknje~ AA
leFkZ Jh

http://www.facebook.com/groups/sanskritjagat/

AA egkdfo dkfynkl% AA
dkfynkl bfr
txrojs.;[;kr egkdfoRoEk~ A
Hkkjro"kZL; mTtf;uh/kke rotUeLFkkue~ AA
ekr`'kkUrknsoh firkfuj¥~tu ozkã.kru;Roe~ A
bafxrrdZ;q)s ijkftrkfo|korh djksfrifroj.ke~ AA
çFkeo;fl vfrew<efr uklhr~ KkuT;ksfr% A
ljLorhojs.k laL—rlkfgR;s djksfl dkO;l`f"V% AA
Js"BjRu#isu vyadjksflRoe~ foØekfnR;jkT;e~ A
fons'khtuSjfi Js"Bk[;k;rs roe/kqjdkO;e~ AA
dqekjlEHkoa j?kqoa'k'p Js"BegkdkO;};e~ A
es?knwr rFkk _rqlagkjlea ukfLr[k.MdkO;e~ AA
foØekso'khZ; 'kdqUrykrFkk ekyfodkfXufe=e~ A
f="kqukVds"kq Js"Bk'kdqUryk bfrHkqrysçfl)e~ AA
laL—rHkk"kk;k% vuUrlk/kuk;k o/kZrsns'kL;ekue~ A
gs egkdos! vLekfHk% loSZ% oU|rs rs pj.ke~ AA

jatu xksLokeh

http://www.facebook.com/groups/sanskritjagat/

Jh—".k

HkoUr% vfi vkReu% ys[kku~] okrkZ%] gkL;df.kdk%]
dkO;kfu] laLej.kkfu] dFkk% bR;kn;% vLeku~ izsf”krqa ‘kDuqofUr
A
vkReu% ys[kku~ fuEuksDrs ladsrs izs”k;Urq %&
laLd`rtxr~
Jhguqer~ vkJe] vfu#)uxje~
csuhiqje~] vEcsMdjuxje~
fiu la[;k & 224152
ys[kku~ bZladr
s s vfi izsf”krqa ‘kDuqofUr %
pramukh@sanskritjagat.com
http://www.facebook.com/groups/sanskritjagat/

http://www.facebook.com/groups/sanskritjagat/

laLd`rtxr~ if=dk;ke~ vkReu% ys[kku~ izdk’k;Urq A
laLd`rk; le;nkua dqoZUrq A
laLd`rtxr~ bZif=dk;ke~ vkReu%
ys[kku~ izdk’kf;rqa vkReu% lokZu~ ys[kku~
pramukh@sanskritjagat.com bZladsrs
izs”k;rq A
eqfnzri=efi izf”krqa ‘kD;efLrA vLekda ladsr% &
laLd`rtxr~
JhguqeUr vkJe
vfu#)uxje~] csuhiqje~] vEcsMdjuxje~
fiu la[;k % 224152
fiula[;k vo’;eso nkrO;k

HkkjrL; Hkfo”;a lEizfr laLd`resokfLr
Hkz”Vkpkjfuokj.kk;
laLd`ra loZ=
laLd`ra
losZ”kke~

t;rq laLd`re~

laLd`rL; lnk HkDrkS oUns laLd`rekrje~

laLd`rL; izlkjk; uSta loZa nnkE;ge~

t;rq laLd`re~

loZ/kekZu~ ifjR;T; ekesda ‘kj.ka ozt A
vga Rok loZikisH;ks eks{kf;”;kfe ek ‘kqp% AA
Jhen~ Hkxon~xhrk

http://www.sanskritjagat.com/