Samenvatting

Naam: Sari Van Tendeloo Vak: Geschiedenis van het privaatrecht Prof: dr. T. Wallinga

Jaar: 2007-2008 1e bachelor

INLEIDING Waarom bestuderen we rechtsgeschiedenis? vanwege het feit dat wij bij alle rechtstoepassing een norm toepassen uit het verleden op een casuspositie uit het heden met een verantwoordingsplicht in de toekomst het verleden wordt naar het heden toegebracht (het privaatrecht ≠ 1804) vanwege het academisch karakter(kijken naar het “wrm”) van de universitaire rechten-opleiding: inzicht in samenhang tussen sociale, wetenschappelijke en juridische verschijnselen het verleden als schatkamer van ideeën Waarom bestuderen we het Romeinse recht ? Vanwege de receptie(ontwikkeling/begin) van het Romeinse recht in het continentaal-Europese recht (en ook daarbuiten, overigens) vb1. Japan: Duits recht overgenomen (wat was gebaseerd op Rom. Recht) vb2. Amerikanen en Zuid-Amerikanen: Spaans recht overgenomen (geb. op R.R.) vb3. Afrika: Nederlands recht overgenomen (geb. op R.R.) = het doordringen van het Romeinse recht in de rechtspraktijk vanaf 1100 tot 1900. verwetenschappelijking van het recht aan de hand van de bestudering van de romeinse bronnen

DEEL1: schets van het Romeinse vermogensrecht
I. HET CORPUS IURIS CIVILIS De juristen: schreven teksten op papierrollen klassieke periode: 100 v.Chr. – 250 n.Chr. diverse commentaren(nog steeds), o.a. op het Edict, en op andere juristen; monografieën PRAETOR: magistraat, verleent rechtsingang = nodig om te procederen EDICT: hierin staat welke gevallen rechtsmiddel procederen (elk jaar nieuwe praetor~> nieuw edict) - kan het ius civile aanvullen hoe krijgen ze deze teksten in alle uithoeken van het rijk? Kopieurs: brengt problemen met zich mee (mens maakt fouten) = RECHTSONGELIJKHEID

1. De bronnen: tekstoverlevering
Geen papier maar perkament(nr gebruikt) en papierus (nt blijvend, regelmatig overgeschreven om info niet te verliezen) Het Corpus Iuris Civilis: keizer Justinianus (527-565), wou rechtsongelijkheid vookomen, door bv. kerkenbouw want: 1volk/1keizer/1kerk= 1 Romeins Recht (1wet’boek’) Institutiones (533): instituten - inleiding op het recht (wetboek) Digesten (533): bloemlezen - fragmenten van de werken van de Romeinse juristen (systematisch gerangschikt) Codex (534): aantekingen van Keizers - versch. titels/onderwerpen: antwoorden van Keizers op versch. vragen Novellen (na 534): alle wetten dat hij na 534 nog heeft samengesteld +10jaar CIC naar Italië: tijdelijk opnieuw heroverd Op verzoek van de paus worden wetten van K.J. opnieuw ingevoerd (Sanctio Pragmatica propetitione Vigili) Codex Florentinnes: gelijkend met Digesten werd ook naar Italië gebracht Wrm niet gekopieerd? - 900blz perkament: 300dierenvellen

2. De receptie: Hoe komen we nu van Justinianus (533) naar Bologna (Italië, 1088)?
Geschiedenis van het privaatrecht 1

Samenvatting

Het Corpus Iuris Civilis naar Italië: 544-554; Sanctio Pragmatica pro petitione Vigilii " Op verzoek van de Paus: Iuris Civilis als geldend recht in Italië. " Codex Florentius: geschreven in constantinopel, naar Italië gebracht. Duistere Middeleeuwen 1088: Bologna " Italiaanse steden worden onafhankelijk. - Juristen nodig voor uitbouw van bestuur. - Oprichten Universiteit van Bologna in 1088 en navolging in andere steden. Europese universiteiten Glossatoren " Personen die glossen maken. - Glossen = verklarende kanttekeningen (zie p. 57 in cursus, naast tekst allemaal glossen) " Rond 1260: Iuris Civilis door glossen beschreven. Postglossatoren / Commentatoren " Schrijven meer in losse boeken. " Op basis van een praktisch geval => een oplossing zoeken. Humanisten " Gaan op zoek naar de meest zuivere tekst => niet die van de glossatoren dus. " Zelf op onderzoek uitgaan. Natuurrecht / Vernunftrecht  Romeins Recht " Eerste serieuze concurrent voor Romeins recht. " Recht gaat uit van de rede. Recht ontwikkelen door rede en niet door boek. De Historische School " Op zoek naar de bronnen (~wortels) van het recht (Romeins recht) " Ze komen tot een wetboek dat zeer dicht bij Romeins recht ligt.  Code Civil: beïnvloed door natuurrecht. 3. Verschillen tussen het Romeinse recht en het hedendaagse (privaat)recht: Het Romeinse privaatrecht omvat (veel) meer dan het huidige privaatrecht: bijvoorbeeld het “delictenrecht” " N.B. onderscheid - crimina publica - delicta privata In het Romeinse recht staat het procesrecht voorop, niet het materiële recht " waar een rechtsmiddel is, daar is ook een recht Het Romeinse recht gaat uit van een concrete casuspositie, het huidig (continentaal-Europese) privaatrecht gaat uit van een geschreven wettekst of van een algemeen rechtsbeginsel de Romeinse staat was nog geen rechtsstaat De rechtsbronnen hebben een andere hiërarchie: " de verhouding tussen wetgeving, rechtspraak en rechtswetenschap is in de tijd veranderd 4. Studie van het Romeinse recht is in twee opzichten nodig en nuttig, ook voor nu: Vanwege de mogelijkheid tot het vergelijken van rechtsregels en rechtsstelsels (rechtsvergelijking) " Romeins recht verklaart verschil. Vanwege het streven naar eenvormig (privaat)recht in de Europese Unie: " Unidroit " Commissie-Lando " Gandolfi (Pavia-Group) " European Group on Tort Law (Tilburg)

5. Chronologie algemeen
KLASSIEKE OUDHEID " ± 500 voor Christus - ± 500 n. Chr.

Geschiedenis van het privaatrecht

2

Samenvatting

MIDDELEEUWEN " ± 500 - ± 1500 NIEUWE TIJD " ± 1500 - 2005 6. Romeinse chronologie Koningstijd " 753 / 650 v.Chr. – 509 v.Chr. Republiek " 509 – 27 v.Chr. Principaat " 27 v.Chr. – 284 Dominaat " 284 n.Chr. – 476 / 565 (of 1453?) 7. Koningstijd tot 509 v.Chr. Vanaf 753 v. C. volgens Romeinse geschiedenis (stichting Rome) 650 v. C. : archeologisch materiaal niet ouder, dus beginpunt gebaseerd op archeologie. " Men is aangewezen op mondelinge traditie die al eeuwenoud was. " Romeinen werden geregeerd door koningen: deze koningen hadden het imperium: - Wetgevende - Uitvoerende - Rechterlijke macht. (= ongedeelde staatsmacht) " 509 v. C. : einde regeringsperiode v/d laatste koning. 8. Republiek 509 – 27 v.Chr. ‘Res publica’ ontstaat en is van algemeen belang. Consuls: na de koning komt de macht in handen van 2 consuls: " Collegialiteit: controle van elkaar door elkaar (beveiliging tegen dictatuur) " Annuïteit: maximum 1 jaar - In noodgevallen soms aanstelling v/e dictator voor een half jaar. " Op den duur ook bij andere magistraten: - praetoren - censoren - aedielen - quaestoren - volkstribunen Patriciërs en plebejers " Machtsstrijd: - Patriciërs: meest machtige groep => Juridische macht. - Plebejers: trachten dezelfde rechten te verkrijgen als patriciërs. " Gevolg: Staking op de heuvel door plebejers. Patriciërs doen toegevingen. XII Tafelen 451-450 " Geschreven wetten in bronzen letters. - Op schrift stellen van de wetgeving (als antwoord v/d patriciërs op staking). Leges Liciniae Sextiae (367 v.Chr.): " praetor (urbanus): openstelling consulaat voor plebejers: - D.w.z. dat vanaf dan één van de 2 consuls een plebejer moet zijn. Lex Hortensia (287 v.Chr.): " Plebiscieten: Eigen volksvergadering van plebejers met besluiten (bindend). - volle kracht van wet - dus: gelden voor plebejers en patriciërs. - vanaf nu konden plebejers patriciërs ook de wet opleggen. Praetor peregrines(242 v.Chr.): " Het ambt van praetor werd opgesplitst om beter de privaat- en strafrechtelijke rechtspleging te regelen. " Praetor Urbanus: vaardigde alleen recht over Romeinen uit Geschiedenis van het privaatrecht 3

Chr. Quintus Mucius Scaevola.Chr.respondere: geven van juridisch advies .Chr.Samenvatting uit.rescripta: epistula / subscriptio. plebiscita: " besluiten van het concilium plebis op voorstel van een volkstribuun.imperium proconsulare maius – oppergezag in de provincies Geschiedenis van het privaatrecht 4 .decreta: gerechtelijke uitspraken van de keizer .Chr. want bij commitia centuriata moest het hele leger worden samengeroepen senaatsbesluiten (Senatus consulta): " Vergadering van ouderen (echt te betrouwen). Rechtsbronnen in het Romeinse recht Wetten (leges): " besluiten van de volksvergadering comitia centuriata op voorstel van de magistraat. meestal de consul. het begin van het Principaat) . 27 v. vb. met name ook voor het privaatrecht (erfrecht) edicten van de magistraten: " vooral de praetor (bestond sinds 367 v. ..).Doet een toepassing van het onderscheid genus (algemeen) / species (bijzonder) op het recht. keizerlijke wetgeving: " verschillende typen constitutiones (natuurlijk pas sinds 27 v. – 284 n.Begin jaartelling: [Sabinus / Cassius] en [Proculus / Labeo] als belangrijke juristen. . " Tijdens de Republiek: toenemend belang van de rechtswetenschap als rechtsbron. 9. Lex agraria. " De edicten zijn rechtsmiddelen-catalogi.Chr. waarin de burgers kunnen zien in welke gevallen zij via de magistraat toegang kunnen krijgen tot de rechter gewoonterecht juristenrecht (“gestold” gewoonterecht) " Leggen het gewoonterecht vast op schrift (minder dynamisch).Chr.mandata: keizerlijke ambtsinstructies .) verbindend voor alle Romeinse burgers " Meer plebiscieten dan leges van comitia centuriata => efficiënter. " vooral van belang in de eerste eeuw v.Chr. taak van de juristen: .: afspraken nakomen. laatste wet: 96 n.agere: verlenen van procesbijstand voor de praetor " + 100 v. .Ontstaan van verschillende scholen: juridische opleidingen. . ..Laatste wet: 96 n. sinds de lex Hortensia (287 v. toepassing van het onderscheid genus / species .Geeft aanzet tot een wetenschappelijke benadering.cavere: opstellen van allerlei juridische documenten . schriftuur van de keizerlijke kanselarij bestemd voor één concreet geval .Magistraat is meestal de consul.Chr. - rechtspraak over burgers v/d stad " Praetor Peregrinus (=2de praetor): vaardigde recht over Romeinen en vreemdelingen rechtspraak over buitenlanders en tussen burgers en buitenlanders past algemeen privaatrecht toe: " Ius gentium: recht der volkeren " Consensuele contractregels " Bona fides: behoorlijkheidsregels. Principaat valt min of meer samen met de periode van het klassieke Romeinse recht eerste keizer: Augustus " machtsbasis: .Chr.edicten (de keizer was ook magistraat) 10.

Sabinus. onderverdeeld in titels " Geen afkortingen " Codex Florentius (min of meer de versie v/d de codex Justinianus) NB  Massentheorie van Bluhme. Vb. viel weg. . "Over de koop" etc. " Oorzaak: afbrokkeling v/h centrale gezag.Al deze edicten en concilies zorgen voor: Binding tussen geloof en staat (geloof houdt staat samen).Digesten (533) " verzameling (knipselkrant) van het juristenrecht " 50 boeken.: militairen/generaals verkozen als leider 13. die is veroorzaakt doordat de juristen die de Digesten samengesteld hebben de werken van de klassieke Romeinse juristen niet in Geschiedenis van het privaatrecht 5 . " 381 Concilie van Constantinopel . . 476 einde West-Romeinse rijk 1453 einde Oost-Romeinse / Byzantijnse rijk 12. .Christendom wordt staatsgodsdienst. Papinianus. Overzicht Justiniaanse wetgeving keizer Justinianus (527-565) – Constantinopel " Begint aan de vastlegging van het Romeinse Recht. Appendix " Die theorie is opgehangen aan de inscriptiones van de Digestenfragmenten: de aanduidingen uit welk werk van welke jurist het bewuste fragment afkomstig is.: militairen/generaals verkozen als leider) " Tetrarchie: twee Augusti en twee Caesares Opkomst van het Christendom: " 313 Edict van Milaan (Constantijn de Grote) .Constantijn de Grote = 1ste Christelijke keizer . alleen Paulus.Samenvatting - tribunicia potestas – vetorecht in Rome auctoritas – persoonlijk gezag 11. Dominaat eerste keizer tijdens het Dominaat: Diocletianus (284-305) " Rijksdeling: Oost en West " Oorzaak: afbrokkeling v/h centrale gezag. . Gaius.) een zekere regelmaat in de fragmenten te ontdekken valt. " 325 Concilie van Nicaea . Bluhme heeft ontdekt dat in de diverse titels van de Digesten ("Over de lex Aquilia".Richting van het katholieke geloof werd aangegeven! " 380 Constitutio Cunctos Populos (Theodosius I) . Rechtsbronnen: keizerlijk recht – nu ook in de vorm van leges generales private verzamelingen: " codex Gregorianus – constituties tot 291 " codex Hermogenianus – constituties uit 291-294 426: Citeerwet: ordening juristenrecht. edict. 284-476 n.Codex Justinianus (529/534) " verzameling van het gehele keizerlijk recht " 12 boeken onderverdeeld in titels " Ter vervanging van Codex Theodosianus. Modestinus en Papinianus mogen worden geciteerd 438: Codex Theodosianus: ordening keizerrecht van de 4e en begin 5e eeuw (vanaf 312) " Iedere schijn dat het om een republiek ging.Anderen (niet-Christenen) moeten worden vervolgd (wegens ketterij).Christendom wordt geaccepteerd.Christendom kreeg eenvoudige + duidelijke boodschap. (vb. Chr. Ulpianus.

. Kenmerken: . " Materieel recht: over de inhoud v/h recht. - " - - - - II.Geen acties verleend door de praetor.  Palingenesia mogelijk door inscripties (humanisme. uit context gehaald " in samenhang geplaatst met andere teksten. " Mogen teksten wijzigen.Indien verkeerd uitgesproken => leidde tot uitsluiting en verlies van de zaak ! Procedure moet EXACT gevolgd worden. Dit helpt ons te begrijpen hoe men de Digesten in slechts drie jaar heeft kunnen samenstellen. een met o. maar op basis van wet " formula-proces (tot 342 n.proces in twee fasen: Geschiedenis van het privaatrecht 6 .Bij wet afgeschaft in 17 v. .a. weergegeven in Middeleeuwse vulgaire uitgave " Streven naar Codex Florentinus. Ruwweg vinden we in iedere Digestentitel dus eerst fragmenten uit de Sabinusmasse.… Instituten van Justinianus (533) " naar het voorbeeld van de Instituten van Gaius (Gaius noster) Novellen " nieuwe keizerlijke wetgeving van na 534 " niet meer door Justinianus zelf gebundeld Op welke wijze is het Corpus Iuris samengesteld? Interpolaties + interpolatiekritiek.Materieel recht kan niet zonder formeel recht.vooral formaliteiten. " Kritiek op Corpus Iuris. " Onderlinge tegenspraken wegwerken. is een recht. of zoals Bluhme ze noemt: "Massen". Digesten + Codex ≠ weergave oud/oorspronkelijk klassiek Romeins Recht. onderwerp.) . Humanisten: intrede in Romeinse oudheid. maar in groepen van werken.Chr.Chr. de Appendixmasse. boek. Otto Lenel) " het afzonderlijk sorteren voor verschillende fragmenten op auteur. DE PROCESRECHTELIJKE CONTEXT Gaius: Boek IV => behandelt het Romeins procesrecht in zijn geheel. Er is een groep met commentaren op de werken van Sabinus (de Sabinusmasse). Justinianus: opdracht aan commissies om Digesten + Codex samen te stellen. werken van Papinianus (de Papinianusmasse) en nog een restgroep. rituele bewoordingen (teksten II-1 en II-2) . " Justiniaans recht " Waren met kracht van wet uitgevaardigd. dan uit de Ediktsmasse etc. “Ubi remedium ibi ius“ Romeinse procesvormen: " legis actio-proces (ca. . " Oude begrippen schrappen.) a. Formeel en materieel recht: " Formeel recht: over de vorm/procedure van hoe recht wordt toegepast. een andere met commentaren op het Eeuwig Edict (de Ediktsmasse). Compilatoren van Digesten " Teksten geselecteerd. " Ius civilis: alleen in stukjes = casuïstisch. (recht kunnen handhaven) Vraag naar recht = vraag of je kan procederen: " Waar een rechtsmiddel is. 450 – 17 v. " Nieuwe wisselwerking tussen teksten: nieuwe betekenis. " Ontleenden gezag aan keizerlijke invoeringsconstituties.Chr.Samenvatting willekeurige volgorde lazen.

(schriftelijk + getuigenbewijs) gesloten systeem van acties: = gelimiteerd aantal acties. maar weerlegt met een reden. maar … => De aangeklaagde ontkent niet.2 manieren om te verwerven als verweerder: " Ten principale: Ja/Neen => De aangeklaagde ontkent. meestal de praetor) actio stricti iuris (actie van strikt recht: Geldboetes voor wat het waard is= objectieve voorwaarde) actio bonae fidei (actie op grond van de goede trouw) (zie tekst II-4 en II-5) petitoire acties: uitspraak over een recht van een bepaalde zaak possessoire acties: over het bezit van een zaak(over inbreuk van feitelijke macht) c. eigenstandig (sui iuris) uitzonderingen: " slaaf in vrijheidsproces " gezagsonderworpen zoon met “legervermogen” (peculium castrense) WANT: Je kan enkel procederen als een eigen vermogen hebt !! . Geschiedenis van het privaatrecht 7 . geen professionele functie zoals nu. (Gelimiteerd door praetor: 30 tot 40 acties met ieder hun eigen formula) Partijen: eiser en verweerder (in het boek: “gedaagde”) vrije burger. " Het proces gaat dus vooraf aan het recht !! " Je moet eerst een actio hebben om te procederen alvorens je van recht kan spreken.. winkel met een toonbank en daarachter oude man in grijze stofjas. " Exceptio: Ja.Samenvatting b. volgens het Corpus Iuris. Om te kunnen procederen is het voldoende dat er een materiële grondslag is.  Eiser en verweerder moeten dan de omschrijving van hun geschil kiezen (eed)  afgesloten met litis contestatio = procesovereenkomst/akkoord gaan met de wijze waarop de praetor de situatie schetst " apud iudicem  bij de rechter  hier komt het bewijs tot stand + vonnis stellen de rechter is een privépersoon: d.w. Actio: in het edict van de praetor genoemd rechtsmiddel (biedt rechtsingang) - ! In Corpus Iuris verwijst actio naar eis of vordering  bij Formula-proces = specifieke procesformule " Geen gesloten systeem meer. op grond van de lex Aquilia) actio honoraria (actie gecreëerd door een magistraat. " in iure (bij de praetor formules voor rechtsingang halen. geen hoger beroep veroordeling tot een geldbedrag (condemnatio pecuniaria): bedrag vastgesteld via schatting van de eiser geen bewijsregels: Rechter moet zelf beslissen op gevoel/basis van gezond verstand of iets bewezen is of niet. bijv. utilis (aangepaste actie: variant op een bestaande formula) actio in factum (aan de hand van de feiten geformuleerd door de praetor) (zie tekst II-6) actio civilis (actie afkomstig uit het ius civile.z.. in de formula staat meestal hoe de rechter moet oordelen. Soorten acties: actio in rem – zakelijke actie (zakenrecht: relatie eiser . afgesloten met de litis contestatio)  niet bij praetor willen komen = proces voetstoots verloren  Vergelijk met ouder ijzerwinkel. Achter hem allemaal kleine schuifjes waarin de procesformules zitten.zaak) actio in personam – persoonlijke actie (verbintenissenrecht: relatie ts 2 partijen) actio directa (de standaard formula: actie die onder normale omstandigheden wordt verleend) actio .

en wederhoor (audiatur et altera pars) b. nader te bewijzen  getuigenbewijs (unus testis nullus testis) . Procedure .a. kenmerken: .proces voor één rechter .v.ook reële executie mogelijk= uitvoering v/h rechterlijk vonnis. . afgesloten door litis contestatio) " schriftelijke eis (libellus): Eerst is de eis een verklaring van feiten => worden onderzocht.vonnis (definitiva sententia) " binnen 3 jaar na litis contestatio " evt.middendeel (medium litis) " mondelinge procedure " bewijsvoering " ondervraging door de rechter " bewijslastverdeling: wie stelt moet bewijzen  eiser t.w. ook afdwingen tot afgeven van zaak. je krijgt niet alleen geldbedrag.en bewijsregels: rechter moet er zich aan houden .hoor.geen openbaarheid . tussenvonnis (interlocutoir) " veroordeling hangt af van wat gevorderd wordt  geldbedrag  teruggave van een zaak (restitutio).begin (principium litis. excepties  evt.de rechter is een keizerlijk ambtenaar . omkering van bewijslast " bewijsmiddelen  partijverklaring  partij-eed  schriftelijk bewijs # officiële akten: volledig bewijs # onderhandse akten: evt. In tussenstadium kan rechter eis afwijzen of bevestigen => dan wordt eis een officiële gerechtsakte. de eis  verweerder t.procedure.wel hoger beroep .  D. " verweer:  excepties / praescripties  dilatoire excepties  peremptoire excepties (beide categorieën voor te dragen tijdens het principium litis) " litis contestatio – gevolgen:  passief onovererfelijke acties worden overerfelijk  acties met termijn worden tijdloos " calumnia-eed .a.Samenvatting " cognitie-proces (sinds begin principaat) a.z. bij: # actio in rem # possessoire actie # contractsactie  overdracht van eigendom (dare)  verschaffen van bezit of genot (tradere)  verrichten van een handeling (mere facere) " kracht van gewijsde " hoger beroep  schriftelijk verslag van de rechter (litterae demissoriae / apostoli) Geschiedenis van het privaatrecht 8 .v.

: koper-verkoper.Actiones (rechtsmiddelen: boek 4) " Hoe kunnen we ze hard maken? " Procesrechtelijk context: hierin staat alles over het formula-proces.Filius in potestate " Zoon " In potestate = onder gezag van de pater familias " Potestas eindigt door:  Door het overlijden van de pater familias.Kan door trouwen zelf pater familias worden.Samenvatting " executie met de sterke arm (manu militari – voor overhandigen van een zaak)  op persoon of vermogen (voor een betaling)  III.Chr. eiser-verweerder " Rol van de personen hangt af van de plaats in de familia.  Bona adventicia: van ander dan vader verkregen.Filia in postestate " Dochter " In potestate = onder gezag van de pater familias " Heeft geen eigen vermogen.Procesrecht  Personae (personen.Echtgenote (uxor) .  Door emancipatie = het vrijlaten van kind uit de eigenlijke kernfamilie. " De potestas eindigt door:  Door het overlijden van de pater familias.) .Pater familias " Baas van de familie. " Komt van oude Romeinse maskers. vb. .Vermogensrecht " zakelijke rechten " erfrecht (= familiaal vermogensrecht) " verbintenissenrecht (verbintenissen komen voort uit contractus en delictum) . centrale persoon met alle gezag. behalve (!):  Peculium castrense / “legervermogen”: het gewone peculium is het vermogen van de pater familias  Peculium quasi castrense: als ambtenaar geld verdienen  Bona materna: nalatenschap moeder.: overdragen)? . DE RECHTSSUBJECTEN EN DE BEGINSELEN VAN HET RECHT  Het Institutensysteem: (Justinianus) " Geïnspireerd op Gaius. " " De familia: . 160 n. " Verschillende rollen.  Door emancipatie = het vrijlaten van kind uit de eigenlijke kernfamilie.Personenrecht (tegenwoordig ook nog: rechtspersonen) . . " Justianius volgde Gaius: . rechtssubjecten) " Personae: acteurs op het juridische toneel => Per Sonae ~> door klank.Res (rechten: boeken 2 en 3) " Welke rechten zijn er? .en familierecht. of diens verlies van vrijheid of burgerrecht. Institutiones (ca. Geschiedenis van het privaatrecht 9 . " Heeft geen eigen vermogen. of diens verlies van vrijheid of burgerrecht.Personae (rechtssubjecten: boek 1) " Wie kan rechten hebben en veranderen (vb.

Chr.: iedereen in Romeins Rijk = Romeins burger.) " Eindigt door:  Vrijlating (manumissio)  (Bij een testament wordt vaak een gedeelte van de slaven vrijgelaten.Leeftijd: als je oud en wijs genoeg bent (25 jaar = meerderjarig) .Status libertatis " Status van vrijheid.Status familiae " Status binnen familie.Delictsbekwaamheid: schade => rechtsgevolgen " Wie kan deze verbintenis krijgen?  De statusleer " Statusleer: relevant voor de rechtsbevoegdheid (de bevoegdheid om rechten en verplichtingen te hebben) .Samenvatting - - -  Door ontstaan van manus van haar echtgenoot. . wordt je als straf slaaf.) " Moderne begrippen: .] " Status van burger. De rest heeft (in beginsel) geen vermogen en dus ook geen rechten en plichten. bij of na huwelijk (dus nog steeds alieni iuris: onder manus echtgenoot. heeft een curator nodig voor geldige rechtshandelingen. Geschiedenis van het privaatrecht 10 .) Geadopteerde personen " Adoptie " Zelfde positie als filius/filia Geadrogeerde personen " Opgenomen in de familie " Zelfde positie als filius/filia Slaven: " Begint door:  Krijgsgevangenschap  Geboorte uit een slavin  Zichzelf verkopen  (Een vrij iemand verkleed zich als slaaf => spreekt af met vriend zichzelf te laten verkopen en na verkoop loop je snel weg en opbrengst deel je door 2. geen eigen vermogen.Rechtsbevoegdheid: wie kan rechten/plichten hebben? . .Geestesvermogens: de krankzinnige is niet handelingsbekwaam. Bij vrouwen niet helemaal: vrouwen hadden voogd nodig. Chr. Indien je wordt gevat.Status civitatis [verdwenen in 212 n.Handelingsbekwaamheid: ontstaan + overdracht van rechten " Wie is bekwaam om rechten te veranderen? . " Statusleer: relevant voor de handelingsbekwaamheid (de bekwaamheid om rechten en verplichtingen te doen ontstaan en tenietgaan): .Geslacht: mannen boven vrouwen => vrouw voogd nodig " Mannen vanaf bepaalde leeftijd volledig handelingsbekwaam geacht. " Binnen de familie te onderscheiden in personen:  Sui iuris = van eigen recht = altijd de pater familias (eigenstandig)  Alieni iuris = van andermans recht (gezagsonderworpen aan de pater familias)  De pater familias heeft het (familiale) vermogen en daardoor ook alle rechten en plichten. dus overbodig. (Werd wel ten tijde van Justianus gelijkgesteld en dus dan geen voogd meer nodig) . " Slaaf of vrij? => Meteen 2 categorieën van rechtsgevolgen. " Romeins burger? => in 212 n.

" De statusleer: relevant voor de delictsbekwaamheid (de mogelijkheid om uit delicten te worden aangesproken) . jongens tot 14 jaar) " Kunnen zelfstandig rechtshandelingen verrichten. Ze worden niet geacht een delict te kunnen plegen.vrij en eigenstandig . blijft goederrechtelijk van hem en dus geen eigen vermogen van hen. . " Beperking voor vrouwen: niet verbinden t. Dus kan je bijv.Leeftijd: (Hele) jonge mensen worden niet geacht delicten te plegen.Geestesvermogens: Krankzinnigen weten niet goed wat ze doen (vb. hoe meer rechtsmogelijkheden: × Infantes (tot 7 jaar) (vb. Deze kunnen wel over werkkapitaal beschikken.kinderen onder vaderlijk gezag kunnen eigen vermogen hebben. Hebben nog geen besef. voor zover die voor hen voordelig zijn: negotium claudicans (hinkende rechtshandeling) bij meerzijdige contracten " Als handelaar moet je dus uitkijken naar de leeftijd van je handelspartner !! " Kunnen geldige rechtshandelingen verrichten met bijstand van hun tutor / voogd.: in formula-proces moet verweerder geldbedrag kunnen geven. handelingsbekwaamheid en delictsbekwaamheid " Rechtsbevoegdheid: . " Priviliges minderjarigen: sui iuris  D.z. MAAR: kan eigendom verwerven (slaaf niet). Geschiedenis van het privaatrecht 11 . andere man.Eigenstandig + meerderjarig (25jaar): volledige handelingsbekwaamheid.: wanneer het alleen overblijft als heel de familie uitgestorven is) " kunnen geen rechtshandelingen verrichten " Wel hun tutor / voogd × Impuberes (meisjes tot 12 jaar.: borg stellen.: gestoord zijn op oude leeftijd).: diegene die een eigen vermogen heeft als er geen gezag meer wordt uitgeoefend door de Pater Familias.Samenvatting " Ook geldverspillers konden curator nodig hebben.v. × Minores viginti quinque annis: tot 25 " Zelfstandig verrichte rechtshandelingen zijn in beginsel geldig: maar bij nadeel kan in integrum restitutio / herstel in de oude toestand gevraagd worden. .  Drager van rechten uit contract = meester/pater familias.Meerderjarig + gezagsonderworpen zoon met eigen vermogen . dus ook bij 25 + ! " Handelingsbekwaamheid gezagsonderworpen kinderen (ook slaaf): Kunnen door peculium deelnemen aan rechtsverkeer.w. vb. .:peculium castrense (zoon met legerbuit (militair)) NIET: slaven of gezagsonderworpen kinderen zonder vermogen. " Handelingsbekwaamheid: .o.Krankzinnigen (en geldverspillers) => bijstand van curator. × Uitzonderingen: " De furiosi (geesteszieken) " De geldzieken/geldverspillers " Beide hadden een curator op elke leeftijd.  Samenvatting : rechtsbevoegdheid. delict. maar van hun meester. toegewezen door meester. Bv.(het nadeel moet wel wordenaangetoond) " Kunnen geldige rechtshandelingen verrichten met bijstand van hun curator. diefstal noemen ipv. " Vb.Vermogen: Alleen zinvol te procederen tegen iemand met eigen vermogen.  Grenzen en toename => hoe meer naar beneden.

" Delictsbekwaamheid: ... " Is er een contract.Ten volle aansprakelijk voor zijn slaven.Manus = de hand " Dominium over de slaven . want je kan deze niet aanspreken voor een boete. . maar geen van de 3 bovenstaande actio utilis.. 1 krat bier van 3 gestolen kratten) " Levert Pater familias voordeel op en voor dat deel dat hem voordeel oplevert.Samenvatting  Meester vruchtgebruik  Drager van plichten? Vanwege machtiging door pater familias => aansprakelijk= iussum × Geen iussum? kind of slaaf geen eigen vermogen × natuurlijke verbintenis: niet afdwingbaar. de in rem verso (bij verrijking) " Een positief vermogensbestanddeel (vb.Alle vrije personen.Natuurlijke verbintenis kan je niet afdwingen: geen actie => geen proces => geen sanctie. Pater familias draagt de rechten en plichten van anderen.Ook gezagsonderworpen kinderen of slaaf " Wel onrechtvaardig..  De aansprakelijkheid van de pater familias voor personen in zijn macht: " Uit delict: .. . omdat hij niet wist dat er geen enkele van de 3 actio utilis waren (zie boek). dan is er nog daarbuiten: de natuurlijke verbintenis .  Huwelijk Geschiedenis van het privaatrecht 12 .Dominium = ‘eigendom’ .Patria potestas = vaderlijke macht.Censor = persoon die om de 5 jaar zorgt voor soort controle over behandeling van de slaven. dwz: in alle gevallen zijn dezen vermogensrechtelijk "onmondig". " Patria potestas over zijn kinderen . " Vb.. wordt hij aansprakelijk gesteld.Actio . " Schade betalen of " Met de mogelijkheid van noxae deditio = uitlevering slaaf aan eiser (in eigendom geven). " Noxale aansprakelijkheid van de meester bij slaaf: Meester heeft keuze uit boete betalen of slaaf uitleveren  De macht van de pater familias: " Manus over de echtgenote (niet altijd) . behoudens 3 actio utilis: .Peculium van zoon of slaaf (actio . .Actio . .(Meestal als prijs slaaf < prijs schade) " Uit contract: in beginsel niet aansprakelijk.: slaaf moet 3 kratten bier kopen van Pater familias. Deze mensen beschikken niet over een vermogen. de peculio) " Werkvermogen (=> stuk v/h vermogen v/d pater familias en dit blijft ook van de pater familias) " Pater familias kan aansprakelijkheid beperken door te zeggen dat zijn peculium maar zoveel bedraagt.: werken om schade te herstellen en daarna vrij.Niet te jong of krankzinnig .Tekst III-2 en III-3.Maar toch betaald pater familias. quod iussu (bij opdracht) " Verkoper moet opdracht aantonen => vb. .

ons huwelijk. Geschiedenis van het privaatrecht 13 - . geen testament: zonder testament overleden. . (vb. " Als alle personen buiten 1 overlijden.Testamentair erfrecht " Op stuk papier. " Coemptio (formeel): Hij koopt vrouw.Contubernium: Samenleven à la matrimonium.a.: begrafenisonderneming: mensen gaan geld storten.vb. kan bijvoorbeeld blijken uit het openlijk gaan samenleven: deductio in domum mariti. maar dan tussen slaven of door meester en slavin.Samenvatting " Echtgenote (uxor): vrouw verliest vermogen en komt onder gezag van de pater familias Manus-huwelijk ontstaat door: " Confarreatio (formeel): Ceremonie met offerkoeken => +.Heres = erfgenaam (zowel naar intestaat. voor erfrecht) " Kinderen volgen bij matrimonium de status van de vader bij de verwekking. gaat het collectief vermogen weg/ verdwijnt het.Wettigheid van kinderen (o.  In ME bleef het collectief vermogen wel overeind. .vb. zodat ze bij hun dood nog een begrafenis hebben. (“willen samenleven EN kinderen krijgen”) . dan wordt het kind vrij geboren. . dus enkel bij huwelijk zonder manus!  Rechtspersonen " Bij de Romeinen bestonden nog geen bedrijfsvennootschappen " Geen algemene theorie in het Romeinse recht " Wel teksten waarin een collectief in rechte optreedt . " Romeinse termen: .Toepasselijkheid van het schenkingsverbod tussen echtgenoten.Intestaat-erfrecht (alias erfrecht bij versterf) " Geen handeling voor de dood. : geen kinderen willen) . " Huwelijkssluiting: kan informeel. MAAR: vrouw kan dit tegengaan door 3 nachten buiten het huis te slapen = Trinoctium: het middel tegen usus (tekst III-4) " Status vrouw in manushuwelijk: in het manushuwelijk is de vrouw filiae loco= dezelfde rechten als een dochter in potestate - " 3 soorten huwelijken: Matrimonium: Man en vrouw met de intentie (affectio maritalis) om een duurzame leefgemeen schap te vormen en kinderen te krijgen. " Usus (verjaring): Als je gewoon 1 jaar samenwoont => na 1 jaar samenwonen verkrijgt de man manus over de vrouw.: kloosterorde: monniken stierven uit. " Behoudens favor libertatis: als de moeder ook maar op 1 moment tijdens zwangerschap vrij is.  Erfrecht: = familiaal vermogensrecht " Algemeen: . als die ook sterft. " Tekst III-5 " Enkel toepasselijk wanneer ouders een eigen vermogen hebben. " Anders de status van de moeder bij de geboorte.Beide mogelijkheden sluiten elkaar uit. niet wettelijk geregeld " Affectio maritalis (huwelijkswil): “consensus facit matrimonium. " Echtscheiding: kan informeel: bij onderlinge toestemming of door eenzijdige opzegging: repudium / verstoting " Juridische relevantie van het bestaan van huwelijk of scheiding . klooster blijft bestaan => collectief vermogen bleef overeind voor als er opnieuw monniken het klooster bevolkten.Concubinatus: Mist de affectio maritalis. nec concubitus”. testament: overleden met testament.als naar testamentair erfrecht) " Voornaamste/primaire opvolger van de overledene. . wordt het collectief vermogen gereduceerd tot 1 persoon.

- Geschiedenis van het privaatrecht 14 . " Krijgt altijd een positief vermogensbestanddeel.Niet alle rechten zijn overerfelijk: " vruchtgebruik " vordering uit iniuria: onrecht  Als je gekwetst bent en je vraagt een schuldvordering. (ze zijn alleen erfgenaam als ze “Ja” zeggen)  Als ze er van bij het begin afblijven en dit ook zeggen tegen de praetor.: verkiezingscampagne => politici lenen => schulden => gingen over. kan deze vordering niet door je erfgenamen verkregen worden.Benoeming vereist van erfgenamen = erfstelling . 9 nr.Schulden uit delict gaan teniet.Opvolging onder bijzondere titel: terzake van één specifiek goed → legaat Waaruit bestaat de erfenis in het Romeinse recht? . " als gedaagde sterft voor afsluiten litis contestatio. want is iets persoonlijk. " Vanaf 2de eeuw v.Opvolging onder algemene titel: terzake van een geheel van goederen → nalatenschap . .(Schulden) " Schulden waren er zelden.Beperking van aansprakelijkheid van de erfgenaam: " (zie tekst III-6) " Voor de huisgenoot-erfgenaam (heres suus): beneficium abstinendi  = het recht om de erfenis te weigeren. . 102) " Legataris onder algemene titel: krijgt een deel van de goederen van de erflater en is mede aansprakelijk voor de nalatenschapsschulden " Bijzonder legataris: de gerechtigde tot een legaat (niet-aansprakelijk voor schulden) (Erft onder bijzondere titel. . Belgische termen: .: een vriend) = iets schenken aan ander dan erfgenaam.: “schulden behoren wel tot de erfenis”.Vorderingsrechten .Getuigen aanwezig zijn.: overledene 2 kinderen => 2 heres Legatarius = legataris " Opvolger.Extranei heredes moeten aanvaarden " MAAR: kunnen dat nalaten. (bv. " Voor de buitenstaander-erfgenaam (heres extraneus): verwerpen  De vraag wordt gesteld of ze erfgenaam willen zijn: Ja of neen (Neen = verwerpen) Verkrijgen van de erfenis: . of expliciet verwerpen. . Mensen keken goed uit of ze genoeg geld hadden.Chr. " Vb. krijgt bepaalde delen toegewezen. …) Opvolging: . hebben ze er niets mee te maken.Samenvatting " " " " " " vb.Geen testament: " Erfgenaam: de algemene opvolger in het intestaat-erfrecht.Sui heredes verkrijgen van rechtswege " MAAR: kunnen beneficium abstinendi inroepen.Wel een testament: " Algemeen legataris: de algemene opvolger in het testamentaire erfrecht (zie boek p. " In alleroudste Romeins Recht gingen schulden niet over op erfgenamen: voor 2de eeuw v. meestal lichamelijk iets: auto. maar ander persoon dan heres.Chr.Zaken . Testamentair erfrecht: . .

kan het legaat opeisen met de reivindicatio  Damnatielegaat (legatum per damnationem): legataris krijgt vorderingsrecht op de erfgenaam. erfdienstbaarheden. het recht " Actio = aanspraak maken op vermogensbestanddeel. waren dit omdat ze op de boerderij als lastdier werden gebruikt.: rechtsvorderingen. … ! Vorderingen in abstracto: mogelijkheid om vordering in te stellen. DE BEGINSELEN VAN HET VERMOGENSRECHT EN DE BEPERKTE RECHTEN -  Structuur van het (Belgisch) Burgerlijk Wetboek(volgens Instituten van Gaius opgebouwd) " Boek I: Personen " Boek II: Goederen en de verschillende beperkingen van de eigendom " Boek III: Op welke wijze eigendom verkregen wordt  Het vermogensrecht: " Goederenrecht: aanspraak op goed van eigen vermogen " Verbintenissenrecht: aanspraak op prestaties contractspartij " Zaak en goed . waren nodig voor de uitoefening v/h boerenbedrijf: dieren die res mancipi waren. gebouwen. mesthoop voor bemesting op het land = onroerende zaak . Kan enkel via erfgenaam door deze vordering het legaat opeisen (verbintenisrechtelijke relatie). leveren van roerende/onroerende goederen p.In het klassieke Romeinse recht: res mancipi – res nec mancipi " Res mancipi: overgedragen door mancipatio. het rechtsmiddel .Alleen in geldig testament (bij ongeldigheid vervallen de legaten) .Stoffelijke en onstoffelijke goederen " Stoffelijke: fysiek tastbaar " Onstoffelijke: vb. => Vertoont bestanddelen in vermogen. .Actiones in rem ↔ actiones in personam: " Actiones in rem: goederenrechtelijke acties Geschiedenis van het privaatrecht 15 . kan het legaat opeisen met de actio ex testamento Actio ex testamento => legataris krijgt vorderingsrecht op erfgenaam die eigenaar is. " Er zijn ook uitzonderingen:  Onroerend door bestemming  bv. de rechtsvordering. aanwijzing van erfgenaam (B: algemeen legataris) " Opvolging onder bijzondere titel: legaten (zie tekst III-8) .: mesthoop op boerderij => mesthoop om te verkopen = roerende zaak.: grond.Goederen = bona " Actie en subjectief recht / actio en ius . " Verjaring: termijn + vereisten.Onderscheid: ius  actio " Ius = het vermogensbestanddeel zelf. … => erfbaar bij registratie. " Res nec mancipi: overdragen door traditio. zijn alle zaken die niet res mancipi zijn.Samenvatting Erstelling door erflater + getuigen ondertekend (zie tekst III-7) Inhoud van het testament " Heredis institutio: erfstelling. IV.73.Altijd een positief vermogensbestanddeel " Twee belangrijke vormen:  Vindicatielegaat (legatum per vindicationem): legataris wordt eigenaar.Altijd aan Romeins burger .Roerende en onroerende goederen " Roerende: alles wat je kan bewegen " Onroerende: vb. .

De dief is nu "bezitter-niet-eigenaar" van het boek (en dus geen houder).Rechthebbende: juridische macht .Bij middellijk bezit wordt het goed door een houder namens de bezitter gehouden. echter ten tijde dat de lener het in leen heeft is de bibliotheek middellijk bezitter. een recht van eigendom . Rechthebbende ↔ bezitter .v.Eigenaar = rechthebbende. Een dief houdt namelijk het gestolen goed voor zichzelf en kwalificeert zich daarmee als bezitter. is hij geen bezitter van dat boek maar houder namens de bibliotheek (die de eigenaar is).: belediging => actie gericht op de persoon die belediging uitte. .Bezitter: feitelijke macht Vb.Bezitter = heeft zaak onder zich. Actiones in personam: persoonlijke acties  Als het gaat om een verbintenis. Voorbeeld: Als iemand namelijk een boek uit de bibliotheek steelt dan is de bibliotheek nog wel de eigenaar. Geschiedenis van het privaatrecht 16 .  Volgt uit een contract/verbintenis.Houder: als iemand iets leent (zaak in handen hebben.  Betrekking op relatie persoon-persoon. zonder de bedoeling te hebben ze voor zich te houden) Voorbeeld: Als iemand bijvoorbeeld een boek leent van de bibliotheek.: het is een gestolen goed. Trukje voor te zien of hij/zij houder of bezitter is: Je vraagt aan een persoon die eerlijk antwoord: “ Is die fiets van jou?”  “Ja” = bezitter  “Neen” = houder Bezit is middellijk of onmiddellijk . Duidelijk onderscheid dient te worden gemaakt tussen bezit en eigendom . maar dat hoeft juridisch niet per se het geval te zijn.: gestolen fiets is doorverkocht: Onschuldige koper gedraagt zich als bezitter en is rechthebbende  “echte” bezitter.  Die verbintenis kan ook voortvloeien uit een delict: => bv. Voorbeeld: In het vorige voorbeeld was de bibliotheek eerst onmiddellijk bezitter van het boek. maar niet langer de bezitter (en dus "eigenaar-niet-bezitter").Meestal is de eigenaar ook de bezitter. . iedereen " Relatieve rechten: rechten tussen mensen men een verbintenis / tussen contracteren partijen Vb.Bezitter te goeder trouw: Je koopt iets zonder dat je weet dat er iets fout is.Houder = diegene die zaak leent " Bezitter te goeder trouw / te kwader trouw . . . " " " " " " Dus: . Bezitter ↔ houder .  Iemand kan procederen tegen de bezitter van het goed met de eigendomsactie.In Romeins recht: alleen absolute rechten " Relatieve vorderingsrechten zijn niet overdraagbaar. vb. " voorwaarden: normale prijs + normaal uitziende verkoper + normale buurt.Bezitter: die de zaak daadwerkelijk onder zich heeft (houdt het goed voor zichzelf) .: crediteur-debiteur => crediteur aanspraak op prestatie debiteur.Samenvatting  Als het puur gaat om een zaak.o.Absolute rechten ↔ relatieve rechten: " Absolute rechten: rechten t.Bezitter te kwader trouw: " Je koopt iets ondanks dat je weet dat er iets mis is.Bij onmiddellijk bezit is de bezitter zelf ook houder van het goed. " Overdracht van vermogensrechten .

2076 BW: ~> pand  Eigendom: elasticiteit " Eigendom is het meest omvattende zakelijke recht dat je op een zaak kan hebben: art. Goederenrechtelijke vordering > persoonlijke vordering " Prioriteit ( prior tempore potior iure): Oudste recht heeft voorrang.Kenmerken van zakenrechtelijke vorderingen: " Zaaksgevolg ( droit de suite ): tegen bezitter revindicatio instellen.Numerus clausus: gesloten systeem (zie Fons et Origo p. EIGENDOM EN EIGENDOMSVERKRIJGING  Eigendom – bezit – houderschap (Soms alle 3 tegelijk) " Eigendom (dominium) = recht. bezitter die verkregen heeft van niet-eigenaar => Nemo-plus regel geldt: niemand kan meer rechten overdragen dan hij zelf heeft ! " Voorrangsrecht ( droit de préférence): Zakenrecht gaat voor op persoonlijk recht.“Ja” = bezitter " Pretendeert de eigenaar te zijn  te goeder trouw  te kwader trouw . een recht van eigendom " Bezit (possessio) = feitelijke macht over een zaak voor zichzelf. maar jij bent eigenaar gebleven.o. voor wie krachtens een geldige titel bezit verkreeg) . heb je je volledige recht weer = elasticiteit van eigendom " Voorbeeld: .: er zijn maar een beperkt aantal zakenrechtelijke acties/vorderingen.v. maar een bezitter. vb.Is dat van jou? " Houderschap (detentio.o. dan wordt koper geen civiele eigenaar. 544 BW " Men kan de eigendom belasten met een beperkt recht.Wie oefent de feitelijke macht uit? . anderen (behalve tegen de eigenaar zelf) = fictie van voltooide verjaring. V.Nog geen civiele eigenaar als de verjaring bezig is. " Verjaringsbezit (beschermd met de actio Publiciana. " Het eigendom is overgedragen.Vruchtgebruik => als vruchtgebruiker sterft. herstel eigendom.Erfdienstbaarheden: noodweg .: huurder. " Kernvraag: Is de zaak van jou? .81) D.“Neen” = houder " Bv.z.  In het Romeins recht: " Civiele eigendom (beschermd met de reivindicatio): Civiele eigenaar => eigendom van res mancipi . possessio naturalis) = feitelijke macht krachtens een rechtsverhouding met een andere.… " Belgisch BW onderscheidt niet volledig consequent verschil tussen bezit en houderschap Voorbeeld: art. .Handrecht => beperking van het eigendom .w. Vanaf deze belasting om één of andere reden wegvalt.v.Samenvatting " Absolute vorderingsrechten zijn wel overdraagbaar. " Zakenrechtelijke vorderingen .  Deze bezitter kan dan wel door verjaring eigenaar worden. . vb: rechthebbende en eigendomsrecht t. . in bewaring.: oudste hypotheek gaat voor op nieuwere hypotheek op huis.Actio Publiciana => beschermt de bezitter t. Geschiedenis van het privaatrecht 17 .Probleem: er zijn bepaalde rituelen nodig bij overdragen van res mancipi (dus de civiele eigendom) " Als je deze rituelen niet doet.

wordt nu verjaringsbezitter.Indien Sempronius nog leefde. bezitter in plaats van houder ben en dat zo na een jaar eigenaar worden.Titel bij bezitter: " Bruidschat " Koopcontract " Legaat " … . Titius stelde revindiciatio in bij U. . want nu is Titius eigenaar en wil zijn eigendom opeisen.Bij 1ste verkoop aan U is Titius nog geen eigenaar.Titel = reden of grond waarom aan iemand de feitelijke macht wordt verleend.Het is verboden om je voor te doen als bv. terwijl hij nog geen eigenaar is geworden door verjaring. maar ik vorder terug via Actio Publciana” en je krijgt de zaak terug. Tekening: Sempronius † Erfgenaam erft landgoed Titius 2de verkoop Ander " Uitleg: .Samenvatting " Wordt gegeven aan iemand die een bezit heeft verkregen via een geldige titel (vb.Bij 2de verkoop aan Ander was Titius wel eigenaar (hij erfde het). => Jij zegt: “Ja. want hij is civiel eigenaar ! " Onderscheid tussen bezit en houderschap aan de hand van de titel/causa . " Eigendom en bezit gaan veelal samen: . want had nog niet geërfd (Sempronius nog levend) .Maar de U-figuur krijgt nu van de praetor een exceptio. . . Titius is nog wel formeel eigenaar.bewaarneming " Verbod van interversie: eigenmachtig veranderen van de titel .Bescherming door: " Eigendom beschermd door petitoire actie (met de reivindicatio)  Petitoire actie: vaststelling v/h eigendomsrecht v/d eiser. VB: dief steelt je zaak en zegt: “ik heb dat gedaan.De nemo-plus regel geldt => de verkoper (= Titius) kan niet meer rechten overdragen dan hij zelf heeft.: als het gaat om een schilderij dat al eeuwen oud is) " Bezit beschermd door possessoire actie (met interdicta of bezitsacties)  Possessoire actie: bezit kwijtraken => je vindt bezit ergens anders terug + getuigen die weten dat het jouw bezit is. vb.Titel bij houderschap: " De rest: .: koopcontract) en dit echter weer verloren heeft.(het is simpeler dan een petitoire actie om te bewijzen (eigendom  bezit)) " Bijvoorbeeld: Iemand heeft fiets gedurende 4 maanden en de andere heeft hem 8 maanden in het afgelopen jaar => 8 maanden overheerst. dan kan hij via revindicatio opeisen. maar jij bent geen eigenaar. enkel bezitter. doch wordt de U-figuur verjaringsbezitter en dan na deze verjaring => U = eigenaar ! . het gaat om een bewijsvoering diabolica. dit eigendomsrecht kan soms moeilijk bewezen worden. 1ste verkoop U (geleverd + betaald) => U = bezitter Geschiedenis van het privaatrecht 18 .  Bezitsbescherming => herstel v/d feitelijke macht (gaat niet om wie gerechtigd is): => wie heeft het langste bezit gedurende de laatste 12 maanden? Die heeft dan normaal gelijk. U was dus bezitter.

Samenvatting die persoon heeft gelijk. Precarist (bezitsinterdict t. " Opgelet: Brevi manu haalt feitelijke macht niet uit elkaar.o.v. Processueel: ad rem t. een zaak: bezittter = verweerder.v. Retentierecht " - " " " - - - - - " - Geschiedenis van het privaatrecht 19 .: overdragen grond => 2 partijen lopen samen rond het perceel als fysieke handeling) Traditio simplex " Overhandiging (tekst V-6 en V-7) " Vb. Constitutum possesorium doet dat wel ! Rechtsgevolgen van bezit: Interdicta / bezitsacties " = bescherming tegen inbreuk door anderen Ius tollendi " Bezitters te goeder trouw mogen de aangebrachte verbeteringen wegnemen.: je auto verkopen en je mag die af en toe nog lenen " Jij bent dan houder geworden en eigenaar = koper. Constitutum possessorium " Bezitter wordt houder. niet van eigenaar) " Iemand die op zijn verzoek van een ander iets in gebruik heeft gekregen.: zie perceel) Traditio brevi manu " Houder wordt bezitter. " vb.: sleutels overhandigen Traditio symbolica " Overhandiging van onroerend goed op symbolische wijze " want bezit is te groot (vb. kan die hoewel hij ongelijk kreeg bij de possessoire actie. lijkt op bruikleen) Vicieus = op gebrekkige wijze  verliezen steeds het proces! Houders met bezitsinterdict: Pandhouder Sequester (officiële bewaarnemer. derden. de wil voor jezelf te bezitten Combinatie hiervan zorgt voor bezit.: verhuurder verkoopt huis aan huurder. wel gelijk krijgen en dus de fiets terug krijgen door de petitoire actie: de revinidicatio). " vb. eiser = diegene die zegt dat de zaak hem toebehoort (=> bewijslast) Verjaring: maakt verjaring mogelijk.a. (Stel dat persoon v/d 4 maanden de eigenaar is van die fiets. Verkrijging en verlies van bezit: Corpus = feitelijke macht Animus = bezitswil. beroepsmatige functie) " Iemand die zaak waarover geprocedeerd wordt moet bijhouden. " Heeft bezitshandhaving tegen derden. maar bij opzegging onmiddellijk moet teruggeven " Zaak in precarium ontvangen. " Vicieus bezit: Verschillende verkrijgingsmogelijkheden: " Met geweld verkregen " Heimelijk verkregen (stelen) " Ter bede (zaak die eerste opvordering wordt teruggegeven. niet tegen de eigenaar !! Functies van bezit: Politioneel: (orde handhaven) Het hebben + beschermen van iets. Bezitsoverdracht: door traditio Traditio = fysiek overgaan van hand tot hand " Bij roerende goederen " Bij onroerende goederen (vb. tenzij de eiser alsnog de waarde zou willen vergoeden.

: vis vangen in openbare wateren)  Zaak prijsgeven (vb.Verkrijging van onbelaste eigendom resp.Schatvinding (thesauri inventio) " Het MOET gaat om toevallig vinden! " Schat vinden op eigen grond = eigenaar " Schat vinden op andermans grond = delen met de eigenaar Geschiedenis van het privaatrecht 20 . " Wie is eigenaar? Eigenaar van grondstof of bewerker?  Eigenaar = bewerker als de zaak niet uit elkaar te halen valt. Vb.Natrekking (accessio) " Verbinden van een bijkomende zaak aan een hoofdzaak.Belaste eigendom = er zijn rechten voor anderen van toepassing op uw eigendom.Vermenging (commixtio) Vb.: vuilnis buiten zetten of iets versleten) . moet bezitter te goeder trouw de moederzaak + de niet-geconsumeerde vruchten die nog aanwezig zijn afgeven aan de eigenaar. eigendom zoals bij de vervreemder " Verkrijging onbelaste eigendom = originair (Verkregen van niemand. " Naar ius naturale: (originair) . als de reparatie niet wordt betaald. krijgt u ook dezelfde belasting mee.: er wordt motor in schip geplaatst => door de verbinding met de hoofdzaak wordt de eigenaar ook eigenaar van de bijzaak.  Als eigenaar zijn zaak opeist.: graan bij ander graanvat gieten.Zaaksvorming (specificatio) " Zaken worden met elkaar verbonden.Toeëigening (occupatio) " 2 categorieën:  Zaak die van niemand is (vb.Naar Ius naturale resp.) . (ook na afscheiding vruchten eigenaar => erfpachter  pachter en vruchtgebruiker pas eigenaar bij ingebruikname) . " vb.Vruchttrekking (fructuum perceptio): Plukken van vruchten van boomgaard.: Klei gebakken tot een amfoor)  Eigenaar = eigenaar grondstof als men de zaak kan herstellen tot het oorspronkelijke materiaal (vb. . weigert een redelijke vergoeding te betalen voor de noodzakelijke en nuttige gemaakte kosten.: tafeltje met planken gemaakt => kan uit elkaar worden gehaald) . eigendom zelf opbouwen) " Verkrijging van eigendom zoals bij de vervreemder = derivatief (Indien uw eigendom bij de vorige eigenaar belast was.  Eigendomsverkrijging " Wijze van eigendomsverkrijging: . (vb. " Voorwaarden:  Verkrijgt de eigendom v/d goederen zodra afgescheiden van de moederzaak. vb. .: Grondstof wordt verwerkt tot ander product. .: slib spoelt aan => grond die aanspoelt wordt eigendom van eigenaar van de oever.Samenvatting " Zolang de eigenaar die de zaak opeist.Aanspoeling (alluvio) Vb. naar Ius civile . jij bent als eigenaar dan een ‘bloot eigenaar’. .: De garage hoeft je auto niet terug te geven. kan de bezitter zich tegen zijn actie (de revindicatie) verweren.: bezitter te goeder trouw van boomgaard verkrijgt de vrucht na afscheiding van de moederzaak.Bezitter te goeder trouw wordt eigenaar van vruchten " Bezitter te goeder trouw van de moederzaak verkrijgt de eigendom van de vruchten die de moederzaak voortbrengt. Vb. na bewerking andere zaak. " Vermenging met toestemming => mede-eigenaar " Vermenging zonder toestemming => evenredig deel wat 2de eigenaar heeft toegevoegd.

 een alternatief voor de titel is de wil van de partijen ! (p.w. " Ongeschikte titels voor eigendomsoverdracht:Huur. getuigen. pand. bruidschat en stipulatio. d. " En dit duurt tot zolang de zaak furtief is en dat is totdat deze teruggekeerd is in macht v/d eigenaar. (revindicatio is sterker) " Als beschikkingsonbevoegde verkoper zelf het eigendomsrecht van de verkocht zaak na de levering alsnog verkrijgt. Bij levering door een niet-beschikkingsbevoegde: actio Publiciana " Als verkoper te kwader trouw verkoopt (= soort diefstal)  Koper = bezitter ≠ eigenaar want: nemo plus-regel !  Kan koper dan door verkrijgende verjaring eigenaar worden? " Verkocht zaak wordt furtief. reden voor de eigendomsoverdracht? " Aantal geschikte titels waardoor eigendom wordt overgedragen: Koop.w.…) om eigendom van res mancipi over te dragen) (tekst V-19) " in iure cessio = schijnproces voor preator volgens legis actio proces (tekst V-20)  Beschikkingsbevoegdheid van de vervreemder " Moet eigenaar zijn of gemachtigd namens de eigenaar.Door overdracht (derivatief) " Vereisten:  Leveringshandeling (traditio) " Handeling waardoor de feitelijke macht wordt overgedragen. schenking.  Koper = bezitter ≠ eigenaar want: nemo plus-regel !  Kan koper dan door verkrijgende verjaring eigenaar worden? " Wel verjaring mogelijk: 3 jaar ongestoord bezit (en bij roerende zaken !! + voldaan aan voorwaarden voor verjaring (zie nr 193 in boek) " Tijdens deze 3 jaar: eigenaar kan zaak onder koper opeisen. " Tijdens deze 3 jaar: koper = bezitter is zowel petitoir als possessoir beschermd : enkel bezitsacties + 1 petitoire actie = de actio publiciana (en niet de revinidicatio want is zelf nog geen eigenaar).a.Samenvatting " Naar ius civile: . " Hierdoor kan koper geen eigenaar door verkrijgende verjaring worden. heb je bij koop de 3 bovenstaande vereisten nodig + de vereiste van de prijsbetaling voordat er sprake is van eigendom.z. " Pas als de zaak overhandigd is => eigendom. want kan deze actie ontkrachten en zelf eigenaarschap opeisen via revindicatio. " mancipatio = rituele handeling (weegschaalhouder.  Titel [Causa] " Is er een rechtsgrond. 123)  [Prijsbetaling] " Pas als de prijs betaald is. 121 " 1ste tekst: geen eigendomsoverdracht " 2de tekst: belangrijk dat het geen bruikleen ofzo is. bewaarneming.… OPGELET: Wat als koper en vervreemder nu andere ideeën hebben van overgang? Is het noodzakelijk dat er 1 titel is?  2 teksten die elkaar tegenspreken in boek p. " Als verkoper te goeder trouw verkoopt. nog voor de verjaringstermijn verstreken is? Geschiedenis van het privaatrecht 21 . " Bij deze actio publiciana => enkel eigenaar zelf staat nog hoger. " M. uitkering damnatielegaat (= erfgenaam moet zaak overhandigen aan bijzondere legataris). geldt de eigendom bij koop.

Totstandkoming . Maar koper staat sterker en zal revindicatio kunnen afweren op basis van het feit dat hij de zaak kocht en die dan aan hem is geleverd.: geen openbare gebouwen) b) Zaak mag niet gestolen zijn (zaak mag niet furtief zijn)  Titel " Zoals bij eigendomsoverdracht (maar minder streng).v.  Is verkoper toch om één of andere reden in bezit geraakt van de zaak. kan je met een zakelijke actie benaderen. Vereisten:  Goede trouw bij bezitsverkrijging  Bezit  Tijdsverloop van dertig of veertig jaar  Beperkte (zakelijke) rechten " Dit zijn rechten die je kan handhaven t.Samenvatting Dan zou hij zaak onder koper revindiceren. " 20 jaar als betrokken partijen in verschillende provincies wonen.  - - Door verkrijgende verjaring (usucapio. " Vereisten:  Wil om daadwerkelijk te bezitten  Zaak vatbaar voor verjaring (= res habilis) " Vatbaar voor verjaring als: a) Zaak in de handel (vb. dan zal koper tegen hem de actio Publiciana kunnen instellen op basis van het feit dat hij de zaak kocht en die dan aan hem is geleverd.  Goede trouw bij bezitsverkrijging  Bezit  Tijdsverloop van drie jaar " Derivatief: last bij vorige eigenaar blijft gelden.a. " Analytisch model: . " Zonder titel: zeer langdurig bezit (longissimi temporis praescriptio). .Inhoud . Vereisten:  [Zaak vatbaar voor verjaring]  Titel  Goede trouw bij bezitsverkrijging  Bezit  Tijdsverloop van tien of twintig jaar " 10 jaar als betrokken partijen in zelfde provincie wonen.Erfpacht " Inhoud: Overdraagbaar gebruiksrecht van grond tegen betaling van een canon (canon = geldbedrag voor gebruik van grond). voor roerende zaken).Vruchtgebruik (Zelfde recht als eigenaar. Bevrijding van aanspraken van derden: (originair) " Voor onroerende zaken: langdurig bezit (longi temporis praescriptio).Rechtsmiddelen " Zakelijke genotsrechten: .behoudens “instandhouding zaak”) Geschiedenis van het privaatrecht 22 . " Totstandkoming: Sluiten van een soort pachtcontract voor lange termijn. " Rechtsmiddelen: Actio in rem en possessoire acties. (traditioneel 99 jaar) " Tenietgaan:  Drie jaar geen canon betalen  Geen melding maken van vervreemding. iedereen en iedereen die je in de weg staat.Tenietgaan .

Erfdienstbaarheden (vb. " Totstandkoming:  Door legaat  Voorbehoud bij eigendomsoverdracht (vervreemder = vruchtgebruiker.: niet overdraagbaar! Wel kan je iemand anders de lasten laten uitvoeren = als vruchtgebruiker iemand in je plaatst aanstellen.pand: debiteur geeft een zaak in pand => bij niet-terugbetaling is in pandgegeven zaak van pandhouder. zelden iets doen.Samenvatting - " Inhoud: Andermans goed gebruiken en er de vruchten van trekken.z.: aardverschuiving)  Samenkomen met blote eigendom in één hand (confusio)  Verjaring (non usus: niet gebruikt) " Rechtsmiddelen:  Actio confessoria : bescherming van het recht v/d vruchtgebruiker  Possessoire acties: opvolgers van de bezitsinterdicten genieten deze bescherming. " Zakelijke zekerheidsrechten: .z. (zowel het natuurlijke als het burgerlijke = opbrengst) " NB: hoogstpersoonlijk recht => D.hypotheek: debiteur geeft hypotheek bij schuldeiser en schuldeiser mag die zaak verkoper als schuldenaar zijn vordering niet inlost.  Duidelijk nut voor het heersende erf. dat het partijen vrij staat naar believen ook andere erfdienstbaarheden/servituten in het leven te roepen dan in boek opgenoemd zolang maar aan een aantal vereisten is voldaan (vereisten zie onderaan) ! " Totstandkoming:  Afspraken versterkt met stipulaties (pactiones et stipulationes)  Voorbehoud bij vervreemding  Verkrijgende verjaring (10 of 20 jaar) " Tenietgaan:  Afstand v/h recht  Tenietgaan van het goed  Samenkomen met eigendom in één hand (confusio)  Verjaring (non usus) " Rechtsmiddelen:  Actio confessoria en possessoire acties (ook als erfdienstbaarheid niet op juiste manier is gevestigd.w. (beperkt eigendomsrecht) . verkrijger = bloot eigenaar)  Afspraken versterkt met stipulaties (pactiones et stipulationes) (stipulaties = contract met afspraken)  Verkrijgende verjaring " Tenietgaan:  Overlijden vruchtgebruiker (of overlijden van persoon aangesteld door vruchtgebruiker)  Afstand v/h recht  Tenietgaan van het goed (vb.  Eigenaar leidend erf moet iets dulden of nalaten.w.: noodweg) " Inhoud:  Bevoegdheid van de eigenaar van het heersend erf om bepaalde handelingen te verrichten op het dienend/lijdend erf. (beperkt eigendomsrecht) =>pand en hypotheek: " Inhoud: Geschiedenis van het privaatrecht 23 . maar wel gedoogd => actio Publiciana) " Voorwaarden voor een erfdienstbaarheid:  Enige nabijheid.  NB: geen gesloten systeem: d.

 Voldoen van de hoofdschuld  Afstand van recht door de schuldeiser  Schuldeisersverzuim.) " Totstandkoming:  Pandcontract (reëel contract tss schuldeiser en schuldenaar.D Crediteur Debiteur Inhoud v/d verbintenis  Obligatie: je zit aan iets of iemand vast / gehouden een prestatie te verrichten.  Samenkomen van eigendom en pandrecht in één hand  Langdurig bezit (longi temporis praescriptio) " Rechtsmiddelen:  Actio hypothecaria (algemeen)  Possessoire acties (bij vuistpand) " NB: bijzonder pandrecht bij pacht > op de inventaris en bedrijfsgoederen. Wordt de pachtsom niet betaald dan kan de verpachter zich op deze zaken verhalen door ze executoriaal te verkopen " NB: tussen pandcrediteur en panddebiteur bestaan ook de (persoonlijke) acties op grond van het pandcontract  Actio directa (voor teruggave)  Actio contraria (voor kosten) " NB: Meerder pandrechten op 1 zaak  Oudste pandrecht gaat voor.: is op reis) op de afgesproken betaaldag.. mocht zaak verkocht worden. slaven en dieren.Samenvatting  Recht van schuldeiser(s) om zich te verhalen op een goed van de schuldenaar (of een ander)  Verpander blijft eigenaar en als hij verjaringsbezitter is: verjaring loopt door.  Verpander is beschikkingsbevoegd.). " Tenietgaan:  Bij executoriale verkoop   Verkoop pand om schuld te voldoen. => voldoet schuldenaar niet aan de vordering. indien schuldenaar de schuld wil nakomen. maar de schuldeiser blijft in gebreke (bv. gereedschappen. beschermd met het interdictum Salvianum. [Fiducia]: Justinianus schafte deze fiducia af. enkel in Klassieke recht. dat rust op de zaken van de pachter die deze meegebracht heeft toen hij de grond in gebruik nam (bijvoorbeeld huisraad. DE BEGINSELEN VAN HET VERBINTENISSENRECHT EN DE DELICTEN  Verbintenissenrecht Een verbintenis: C ------------------------------------------------. Geschiedenis van het privaatrecht 24 . dus in beginsel met overhandigen van het pand > vuistpand (vuistpand = zaak in handen))  Bestaan van hoofdschuld (accessoir recht!) eerste verbintenis (of boete na delict) => niet-naleving => schuld => pand of hypotheek..Bij een pachtcontract hoort standaard een pandrecht ten behoeve van de verpachter/grondeigenaar. VI. Hier heb je geheel eigendomsrecht.

Nakoming / betaling: BW 1235-1270 " Debiteur komt verplichting na => ontstaan uit contract: betaling.w.: Als de debiteur zijn schuld betaald. voogdij.De uiteindelijke bedoeling van een verbintenis is dat ze verdwijnt.Aristoteles (384-322 v. dat crediteur de debiteur machtigt om een schuld te betalen aan een derde aan wie de crediteur zelf nog iets is verschuldigd. Res cottidianae sive aurea (tekst VI-2) .: zaakwaarneming. .: actio de effusis vel deiectis = Civiele verbintenissen " Natuurlijke verbintenissen (tekst VI-3) . " De debiteur krijgt na 30 jaar exceptio longi temporis praescriptio.Wel kan de vordering van crediteur verjaren. . vb.. " Ook delegatie = betaling => D.Ex contractu .2 (FOI blz.Ex variis causarum figuris (= uit versch. vb. maar ook diefstal ( nu: diefstal = strafrecht) " Gaius. geen consens.Afstand (acceptilatio. gaat om private delicten (publieke delicten waren zeldzaam): delict tussen 2 burgers.): onderscheidt tussen vrijwillige en onvrijwillige verbintenissen " Vrijwillige verbintenis: In contractensfeer. ..Door rechtshandeling ontstaat er een juridisch erkende verplichting die niet afdwingbaar is. " Ex delicto: een delict.Chr. geen mandaten. schade aangericht. andere oorzaken) " Zaakwaarneming " Onverschuldigde betaling " Damnatielegaat: vorderingsrecht op de erfgenaam " Voogdij: tss voogd en pupil " Actio de effusis vel deiectis : = zaken die naar beneden gegooid of gegoten werden " Justinianus. vb. Institutiones 3.Ex contractu .13. " Onvrijwillige verbintenis: Uit delicten etc.: brood kopen bij bakker => jij betaald en bakker geeft brood. 2 partijen worden het eens met elkaar. 142) . . vb.Verbintenissen kunnen niet tenietgaan door enkel tijdsverloop. " Het wordt dan vergelijkbaar met een natuurlijk verbintenis.Quasi ex contractu " = Als het ware uit contract. .z. . vb.88 (tekst VI-1): Iedere verbintenis ontstaat uit een: " Ex contractu: een contract. Institutiones 3. - Geschiedenis van het privaatrecht 25 .: je schopt bal door ruit.Samenvatting  Bronnen van de verbintenissen: " Gaius. maar de crediteur kan dit niet eisen.Quasi ex maleficio " Als het ware uit delict. dan is dit terecht.Kenmerken: " Nakoming niet onverschuldigd " Verrekening is mogelijk " Niet afdwingbaar " Tenietgaan van verbintenissen: . actus contrarius) / kwijtschelding van schuld: BW 12821288 " Crediteur ziet af van afspraak aan debiteur. .Ex maleficio (uit delict) .Ex delicto .

v. vb. Noxale aansprakelijkheid " Slaven die een delict plegen.o. Lex Aquilia zijn niet cumuleerbaar Passief onovererfelijk " Proces nog niet begonnen of in proces is litis contestatio nog niet geweest en dader sterft  vordering kan niet tegen erfgenamen worden ingesteld. Schuldvernieuwing (novatio): Overgang van een schuld in een nieuwe verbintenis. " In proces is litis contestatio als geweest en dader sterft  vordering kan ingesteld worden tegen erfgenamen. zelden publiek) " Een delict = laakbare handeling waarvoor het slachtoffer van de dader een boete kan vorderen.: formele bewoordingen. (Economische vergelding) " Romeinse delictsacties: (gesloten systeem) . Cumulatie tegen mededaders " Eén verbintenis t. Er is dan sprake van aansprakelijkheid van de eigenaar van de slaaf.v.) Dus: 1) Geldbedrag betalen 2) Slaaf uitleveren (noxae deditio) - - - " NB: . (In het oudste recht werd de boete dus niet gezien als schadevergoeding. " Er volgt een afweging van de waarde van de slaaf en de boete.Samenvatting - " Acceptilatio: formele ontstane contracten moeten op dezelfde formele wijze worden ontbonden => formele afstand. " Ieder is een boete verschuldigd aan het slachtoffer. " Naast de zuiver poenale acties heeft gelaedeerde nog een andere vordering voor toegebrachte schade of vermogensnadeel dat volgt uit het delict =Reipersecutoir(gericht op herstel vermogenbestanddeel) " De zuiver poenale acties en reipersecutoire acties kunnen worden gecumuleerd.Gericht op boete: " Delicten moeten bestraft worden door een gelegaliseerde vergelding. ze moet iets nieuw bevatten. " Actus contrarius-principe: Schriftelijk vastgelegd dat er een schuld was.) " Enkel gericht op boete:  Actio furti (diefstal)  Actio iniuriarum (mishandeling en belediging) =Zuiver poenale acties (strafgericht). " Gemengde acties = bedrag vorderen dat zowel boete als schadevergoeding is.g. ben je van het delict vanaf. " Subjectieve novatie:  Crediteursvervanging  Debiteursvervanging " Objectieve novatie:  Verandering van de inhoud van de verbintenis  Verbintenissen uit delict (meestal privaat. (oude verbintenis is daarmee weg). (Als de slaaf wordt uitgeleverd aan de eiser. => acties o. dan nu schriftelijk vastleggen dat je er afstand van doet.  Anders zou er risicospreiding zijn en is het veiliger om in groep een delict te plegen. De nieuwe verbintenis moet verschillen van de oude verbintenis. elke mededader.Verschillende delicten ↔ één algemene onrechtmatige daad Geschiedenis van het privaatrecht 26 .

" Hoofdstuk I: onrechtmatig doden van andermans slaaf of tot het vee behorend 4-voetig dier. Bij beide acties gaat het dus om feiten waarbij de formula van de actio legis Aquilia directa niet bruikbaar is.Bij delicten: boete bij onrechtmatige daad: schadevergoeding " Bij delicten (Romeins recht): boete " Bij onrechtmatige daad (huidig recht): schadevergoeding " Romeinse delicten . " Vereisten voor aansprakelijkheid (om dus de Lex Aquilia te kunnen instellen):  Schade (tekst VI-9 en VI-18)  Onrechtmatigheid (tekst VI-7)  Schuld (tekst VI-7)  Causaliteit (tekst VI-9) " Wie kan de actie instellen?  Eigenaar van de beschadigde zaak: actio legis Aquiliae  De bezitter te goeder trouw: actio in factum  Vruchtgebruiker en pandhouder: actio utilis  WIE NIET: huurders.). Het idee is dat de dader wordt gestraft. maar ook over heel andere. Het draait om de straf en niet om de schadevergoeding. Zo'n actie kan gaan over gevallen van zaaksbeschadiging. niet dat de ander gecompenseerd wordt.in het algemeen . × Caput III: hoogste waarde in dichtstbijzijnde 30 dagen. De praetor zal soms ervoor kiezen om die formula aan te passen: dan wordt het een actio legis Aquiliae utilis.C.in dit geval van zaaksbeschadiging kun je die nog nader omschrijven als 'geïnspireerd op de lex Aquilia' (maar dus niet afgeleid van de standaardformula). " Boete: × Caput I: hoogste waarde van afgelopen jaar. bruikleners en bewaarnemers (=> allen die feitelijke macht over zaak uitoefenen krachtens een rechtsverhouding) => Kunnen niet optreden met actio legis Aquiliae. " Gaat uit van boetedoening.v. De actio legis Aquiliae utilis is een actie uit het Edict van de praetor. waarvan de formula is aangepast omdat iets in de feiten van het geval niet helemaal in de standaardbewoordingen van de formula van de "normale" ('directa') actio legis Aquiliae te vangen is. Geschiedenis van het privaatrecht 27 . " Berekening van de boete  Actio legis Aquiliae = een gemengde actie (= met de vordering wordt een boete verkregen die tevens een schadevergoeding wordt geacht te omvatten).een actie die de praetor ad hoc verleent. damnum iniuria datum) " LA= plebisciet. een actio in factum is . Maar hij kan ook simpelweg een geheel nieuwe formula opstellen: dan is het een actio in factum . " Actio in factum en actio Legis Aquiliae utilis = hetzelfde? Neen. .Zaaksbeschadiging (de lex Aquilia. wet van een volksvergadering uit het jaar 286 v. buiten de in zijn edict gepubliceerde rechtsmiddelen om. " Hoofdstuk III: alle andere vormen van schade aan zaken zoals het verwonden van slaven en tot het vee behorend viervoetige dieren + verwonden en doden van andere dieren zoals een hond of everzwijn + beschadigen van alle andere levenloze zaken.  1 onrechtmatige daad: dader zijn schuld bewijzen + abstract berekende schade. 1382 BW e.  Verschillende delicten: regels voor aansprakelijkheid verschillen per delict + verschillende berekening van de boete.Samenvatting " In Romeinse recht zijn er verschillende delicten  in ons huidig recht is er maar 1 onrechtmatige daad (art. en waarvan hij de formula opstelt aan de hand van de door de eiser naar voren gebrachte feiten.

Samenvatting  Hoe moet waarde bepaald worden? Uitgangspunt is niet de marktwaarde van slaaf.z. " Eigenaar heeft bovendien (naast de actio furti) een reipersecutoire actie: (tekst VI-15) D. " Eigenaar " Pandcrediteur " Custodiaplichtigen (mits solvent)  jegens eigenaar aansprakelijk in geval van diefstal. wel het belang dat eigenaar had bij blijven leven van slaaf.z. . " Boete die met de actio legis Aquiliae wordt gevorderd omvat × zowel schade die directe gevolg is van de handeling. " Inhoud:  Mishandeling en belediging  Zowel fysiek (lichamelijk) als verbaal (belediging) is kwetsen.w.  De actio iniuriarum moet binnen het jaar worden ingesteld !! " Berekening van de boete:  Voorstel door de eiser en de rechter bepaalt naar billijkheid. het bedrieglijk toe-eigenen van een roerende zaak.Het gaat om risicoaansprakelijkheid (omdat u iets bent en niet omdat u iets doet) Geschiedenis van het privaatrecht 28 . " Aansprakelijkheidsgraad:  Gekwalificeerd opzet (animus iniuriandi)  D. × als de gevolgschade. " De diefstalactie:  De diefstalactie (actio furti): zuiver poenale vordering  Gericht op privaatrechtelijke boete. opzettelijk + de bedoeling om te kwetsen (niet enkel opzet!!) " Actio iniuriarum:  Zuiver poenaal (enkel boete mee gevorderd)  (Ook) actief onovererfelijk => actie kan niet worden ingesteld tegen erfgenamen want te persoonlijk. " Inhoud:  Diefstal  Verduistering  Joyriding " Aansprakelijkheidsgraad:  Opzet (dolus) als aansprakelijkheidsgraad  Niet alleen dief aansprakelijk => ook medeplegers / medeplichtigen. herstel v/h vermogensnadeel door:  Reivindicatio tegen de bezitter  Condictio ex causa furtiva tegen de dief(persoonlijke actie tegen de dief om de zaak op te vorderen)  Alternatief voor de actio furti: publieke strafvervolging .w. " NB: actio iniuriarum is praetorisch recht dat de XII Tafelen vervangt!  Verbintenissen quasi ex delicto / maleficio " Kenmerk: Schuld speelt (vrijwel) geen rol .Iniuria: Kwetsing van vrije personen = iets gebeurt dat niet overeenkomstig is met de wet. " Berekening van de boete:  Op heterdaad betrappen (furtum manifestum): 4x de waarde van de gestolen zaak  Buiten de heterdaad (furtum nec manifestum): 2x de waarde van de gestolen zaak " Wie kan de actie instellen?  Actio furti ingesteld door iedereen die er belang bij heeft dat de zaak niet verdwijnt.Furtum = diefstal.

 NB: Beide regelingen kunnen cumuleren indien beide regelingen van toepassing zijn op 1 situatie. maar met bewonen.Actio de deiectis vel effusis – bewoner is aansprakelijk voor wat naar beneden wordt gegooid (vast) of gegoten (vloeibaar).  Subsidiare aansprakelijkheid = jij bent als eigenaar aansprakelijk als niemand anders schuld treft. " Actio in factum is de vordering. quasi ex delicto. " Bestolen door personeel of bagage door personeel beschadigd.w.  Enkel aansprakelijk voor schade dat dier aanricht in strijd met zijn aard.z.: ophitsen van het dier.Samenvatting " Herbergier. Curulische aedielen: alle dieren (de meer exotischere etc. 3)). " Uitleveren van het dier is mogelijk (noxae deditio) (ipv. !! Opgelet: Aansprakelijk (betalen?) ≠ verwijtbaarheid (schuldig?) Gewone delicten  Quasi-delicten - Geschiedenis van het privaatrecht 29 .  Actie die gegeven wordt = actio de pauperie. 1 betalende bewoner volstaat) " Betaling door 1 bewoner bevrijdt de andere bewoners/gasten. " Maar betaler heeft wel regres op medebewoners voor een evenredig deel. " Schade door dieren (pauperies) !! Poenale acties !! . want vormt men hen een vennootschap. schade betalen (nr. dan is deze persoon aansprakelijk en niet jij als eigenaar. " Subsidiaire aansprakelijkheid: alleen als er niemand schuld heeft. " Ingeval van diefstal wordt de actie ingesteld voor het dubbele v/d waarde. " Actio de pauperie ten bedrage van de schade.Aansprakelijkheid voor personeel: buitencontractueel. " Voorbijganger kan tegen iedere bewoner een actio de deiectis vel effusis instellen. .  D.XII Tafelen: viervoetige. " Dubbel bedrag bij schade aan zaken.Risico-aansprakelijkheid (maar regres is mogelijk): actie cumuleert niet tegen medebewoners (d.Berekening van de boete: " Dubbele van de schade " 50 goudstukken bij dood van vrij man " Boete naar billijkheid bij verwonding van vrij man " Aansprakelijkheid van de rechter . (bewoner kan dus ook een huurder zijn !!) . Theoretisch op (vooronderstelde) schuld gebaseerd: culpa in eligendo – uitzoeken van het verkeerde personeel " Deze aansprakelijkheid is niet volledig onafhankelijk van schuld.) " Eigenaar is aansprakelijk. ongeacht schuld en ongeacht hij dader is !! .: treft iemand schuld (culpa) vb.) " Geen uitlevering mogelijk. " Dan “als het ware uit delict” aansprakelijk stellen van deze personen. " De herbergier. want als iemand je dier ophitst.w. stalhouder en schipper (receptum) .Boete naar billijkheid bij onjuist vonnis. Wanneer hij de dieren losliepen of onvoldoende gelijnd waren op plaatsen waar het onverantwoord is (regelmatig veel mensen etc. schopt of aanzet. niet-wilde dieren (gewone Romeinse dieren) " Eigenaar is aansprakelijk.z. " Bedrag naar redelijkheid bij schade aan vrij persoon. dan is deze persoon aansprakelijk met de actio legis Aquiliae en vervalt actio de pauperie tegen de eigenaar van het dier. stalhouder of schipper kan worden verweten gebruik te hebben gemaakt van onbetrouwbaar personeel = culpa in eligendo. " Bewoners van bovenetages: aansprakelijkheid niet verbonden met bezit.

. Later eist hij wel zijn geld terug => jij hebt dan de exceptio doli. als er een actie bestaat.  Algemene begrippenkader " Conventio / contractus / pactum . " Consensus volstaat (in beginsel) Geschiedenis van het privaatrecht 30 . maar persoon zegt na de lotto te hebben gewonnen dat je niet meer hoeft betalen.Samenvatting  Schuld + opzet VII. CONTRACTENRECHT  Er w niet gekeken nr de schuld (risico-aansprakelijkheid)  Romeins recht: geen algemeen contractenrecht " Romeinen hebben een gesloten contractsysteem.partijen dienen elkaar.  Beperkt aantal algemene kenmerken: " Prestaties moeten mogelijk zijn (tekst VII-6) =In de handel zijn etc. vb. (en zijn dus mee bindend. . " Verzuim vereeuwigt de verbintenis (tekst VII-4) " Consensus / conventio (het eens worden) " Standaardvragen: .Nevenbedingen vormen als het ware een onderdeel v/d hoofdovereenkomst. dwz. => vb.zijn partijen jegens elkaar op grond v/h contract aansprakelijk wanneer zij handelen in strijd met de goede trouw.Aansprakelijkheid: wanneer aansprakelijk? .: koop => uitbreiding: afgesproken levering.… Strikt recht: niet uitbreidbaar Vb.) =>nevenbedingen geven enkel aanleiding tot een verweermiddel.: je moet iets terugbetalen. " Ze denken in termen van ‘acties’.Tegen een contractuele vordering zal de eventuele kwade trouw van de eiser expliciet in een verweermiddel (exceptio doli) naar voren moeten worden gebracht. in geval van zaken voorliegen en iets nadeling voor die persoon laten beloven in een stipulatio (opzet).: verbruikleen => niet uitbreidbaar.Totstandkoming: op welk moment is er een contract? .  Contracten naar (= onderscheid): " Bona fides: nevenbedingen (nevenbeding = bijafspraken die niet essentieel zijn voor het afgesproken contract) . overeenkomst waaruit verbintenissen volgen. termijn. Dus er is enkel sprake van een contract. " Aansprakelijkheid gerelateerd aan belang (tekst VII-3)= Meer belang is meer aansprakelijkheid. " Derden zijn in beginsel buitengesloten.: geen rente op geleend geld. Vb.) " Strictum ius: actio de dolo / exceptio doli . Bona fides: hoofdbeding is uitbreidbaar + uitbreiding/elk onderdeel is bindend. plaats.Huidig recht: Tussen partijen gemaakte afspraken met een juridische relevante inhoud = obligatoire overeenkomst. (exceptio doli = zorgt voor de tegenstelbaarhied vanwege het niet uitvoeren van de afgesproken bedingen.Acties bij niet-nakomen: als de ander aansprakelijk is. met een afzonderlijke vordering (actio de dolo) vanwege bedrog aan te spreken en niet op grond v/h contract (aan die nadelige en beloofde verplichting in de stipulatio kan je onderuit komen met de actio de dolo). Onderscheid is relevant wanneer partijen zich willen beroepen op onbehoorlijke gedrag van contractspartij.

Nevenbeding = nadere afspraken toevoegen aan een contractus d.Bij bona fide-contracten uitbreidend+ bij bona fide-contracten zijn de nevenbedingen afdwingbaar met acties uit de hoofdovereenkomst. " Partijautonomie " (maar: consumentenbescherming. Romeins contract waaruit verbintenis ontstaat.  Corpus Iuris kent een limitatief aantal obligatoire overeenkomsten.z. schriftelijk contract) . " Innominaatcontracten= alle wederkerige afspraken die niet kunnen worden gekwalificeerd als 1 v/d benoemde contracten. .Samenvatting " Weinig dwingend recht: niet in strijd met openbare orde en goede zeden. ruil niet als eiser naar de preator stappen.Verbintenis ontstaat pas als 1 van de partijen de prestatie verricht.  Openingen in het gesloten systeem Opening in beperkte partijautonomie op 3 manieren: " Stipulatio .Romeins recht: Woord conventio = afspraak = wilsovereenstemming Je hebt dus conventio bij de gesloten groep Romeinse contracten en conventio zijn ook nog de afspraken die buiten die groep vallen en dus niet tot de verbintenisscheppende overeenkomsten behoren = pactum. " Voorbeeld: ruilen van koe tegen paard: 1) ruil => 2) stipulatio => 3) éénzijdige uitvoering => 4) ruil wordt innominaatcontract => 5) procedeerbaar. " Nevenbedingen (in continenti = tijdens het sluiten v/h contract) . . " Beperkte partijautonomie . .  Je kan dus ivm.Inhoudsbegrenzing: niet tegen contra bonos mores => wat partijen beogen mag niet strijdig zijn met wettelijke voorschriften + niet strijdig zijn met openbare orde en goede zeden. vb.Moet een afspraak afdwingbaar zijn => dan moet het een obligatoire overeenkomst zijn. want over ruil heeft de praetor geen actie. stipulatie. .Lege huls: onbegrensd bepalen van inhoud als ze contract vormgeven van stipulatio.Bij contracten stricti iuris alleen beperking van hoofdbeding (pactum is enkel ter verweer) (deze contracten zijn: verbruikleen. . .Door keuze van het contract => ook voor een deel de inhoud v/d prestaties weergegeven.VB. wel een exceptio.Beperkt aantal contracten kan bron zijn van een verbintenis en worden bepaald door hun inhoud en vorm. Maar er bestaat een pactum => rechtsgevolgen waaraan men een exceptio kan ontlenen => verwering is mogelijk. maar prijs kan = aan renoveren huis van verkoper.: mededingingsrecht) . Geschiedenis van het privaatrecht 31 . = de conventio die niet tot de verbintenissscheppende overeenkomsten behoren  Kunnen wel juridisch relevant zijn  Rechter moet met pacta rekening houden.w.Stipulatio: voorgeschreven vorm van vraag en antwoord waarmee partijen afdwingbare verplichtingen in het leven kunnen roepen. " Conventio is iedere afspraak tussen partijen " Niet iedere conventio is een contract: Want om een contract te zijn moet conventio behoren tot 1 v/d 10 contractus (wel is elk contract een conventio).: koopcontract: koper en verkoper beslissen over welke zaak en prijs. " Pactum: geen actie. . " Stipulatio wil iets dat uit zichzelf niet bindend is toch bindend maken.  Gesloten contractensysteem " Inhoud en vorm zijn bepaald.

Gebrek aan consensus: dwaling (bij koop) (ongeldig contract)  Totstandkoming Romeinse contracten " 4 groepen van contracten: (Totaal = 10 contracten) .Soms: verbintenis uit eenzijdige toezegging . dan kan je procederen met een actie! " Eénzijdig : er onstaat een éénzijdige verplichting voor de promessor. " Handgeschreven schuldbekentenis " Querella non numeratae pecuniae gedurende twee jaar .Verbis : stipulatio " Contract door formele bewoordingen: " Diegene die antwoord = promessor " Diegene die vraagt = stipulator  . bewaargeving. voogdij. " Koop / verkoop " Huur / verhuur (ook aanneming en arbeidsovereenkomst vallen hieronder) " Vennootschap " Opdracht/lastgeving " NB: Geschiedenis van het privaatrecht 32 . . huur. " Bewijsakte: de stipulatie wordt schriftelijk vastgelegd in een akte => Dit is louter ter bewijs van plaatsvinding stipulatio. slaaf Stichus.Samenvatting Dus: " " Andere wederkerige afspraken Verbintenis ontstaat pas na eenzijdige nakoming  Contracten: wilsovereenstemming vereist " Maar er zijn ook nog: . bruikleen. " Voor nakoming: actio praescriptis verbis  actie met bovengestreven woorden voor tegenprestatie af te dwingen.. na jou geleverde prestatie " Voor terugvordering eigen prestatie: condictio causa data causa non secuta  als jij je prestatie hebt gedaan. maar prestatie v/d wederpartij uitblijft.Consensu : koop.beloofd U dat?) => Spondeo (Ja) Indien niet uitgevoerd na bevestiging belofte in stipulatio. bruikleen.. niet noodzakelijk voor totstandkoming stipulatio. legaat en onverschuldigde betaling. consumptie eieren of geld. . spondesne? (.Re : verbruiklening.. . " Belang van onderscheid bij verbruikleen en bruikleen: zijn uitgeleende zaken soortzaken of specieszaken?  Soortzaken: zijn vervangbaar en w dikwijls verbruikt vb. met deze actie zaak terugvorderen want “conditie vanwege hetgeen is gegeven met een bepaald doel.. vennootschap.Verbintenis uit rechtmatige handeling zonder consensus: quasi ex contractu " De quasi-contracten => oa. pand " Komen tot stand : wanneer de zaak wordt overhandigd " 4 reële contracten: verbruikleen. zaakwaarneming. … " Ook innominaatcontracten  = partijen maken wederzijdse afspraken maar geen van deze prestaties bestaat in de betaling van een van te voren overeengekomen geldbedrag. geïndividualiseerd perceel grond. bewaarneming en pand.  Specieszaken: zijn onvervanbaar. terwijl dat doel is uitgebleven”. opdracht/lastgeving " partijen zijn het eens over bedrag en zaak.Litteris : chirographum " Verplichting die voortvloeit uit handgeschreven schuldbekentenis. vb.

 Exceptie: exceptio SC Macedoniani => vordering tot terugbetaling afweren. Ze hebben hoogstens een morele verplichting = naakte afspraken = pacta nuda .Samenvatting Toezegging van schenking Toezegging van bruidsschat " Beide bindend na aanvaarding. " Maatstaf vr onderscheid groepen is ‘het ontstaan’:  Onbeschermde afspraken (pacta nuda) " Afspraken buiten gesloten contractensysteem zijn niet beschermd. door exceptio  Nietige contracten " Schenkingsverbod tussen echtgenoten " Onzedelijke inhoud " Onmogelijke prestatie " [Onmogelijke voorwaarden blijven zonder effect: onvoorwaardelijk contract]  Ontkrachting wegens bedreiging of bedrog " Als onder invloed van een bedreiging. Dus: " Geldig contract " Verzet tegen de vordering: .Wederkerige afspraken => die geen benoemd contract zijn + geen partij is prestatie nagekomen (anders innominaatcontract) . mag eiser zijn belang onder ede schatten en rechter beslist ok of iets minder.Blijft een geldig contract. Geschiedenis van het privaatrecht 33 - . " 2 acties als verzet tegen de vordering: . Maar het contract kan niet worden afgedwongen. Als gedaagde niet meewerkt aan herstel in oude toestand. omdat de belanghebbende partij zich daartegen kan verzetten en zo de verbintenis met verweer wordt ontkracht. mag ook gewoon contract zijn. maar ook voordeelhalers uit contract. " Hoeft niet speciaal stipulatie te zijn.Actio de dolo (bedrog) " beide acties hebben een poenaal karakter.Eenzijdige toezegging.Geen vernietigbaarheid van geldig gesloten contracten . . maar er is een exceptie voor de promissor tegen de actie van de stipulator tot nakoming.Actio de dolo: bij contract afgelegd door bedrog.  Ontkrachting wegens wettelijke bepalingen of onzedelijke " Oorzaak .Wel: verzet tegen afdwingen contract. " Het contract blijft bestaan als het geldig is gesloten.Nietigheid bij strijd met wettelijke bepaling . Instellen tegen afperser.Actio quod metus causa (bedreiging/vrees) . blijft deze stipulatie geldig.: (SC = senatus consultum = senaatsbesluit) " SC Macedonianum: het is verboden om geld uit lenen aan een gezagsonderwerpen zoon zonder toestemming van diens pater familias. Als gedaagde niet wil meewerken aan herstel in oude toestand. pacta legitima (= pacten die door de keizer voorzien v/e actie).Actio quod metus causa: bij contract afgelegd onder bedreiging. dwaling of bedrog een stipulatie afgelegd.Bijv. Dus: .  Nietigheid en ontkrachting van contracten Corpus Iuris: " Niet ieder contract strijdig met wettelijke regeling is meteen ongeldig. mogelijkheid tot veroordeling v/h viervoudige. . wel een verweermiddel (exceptio). maar worden ontkracht door excepties. => die geen benoemd contract is of stipulatio " Gemaakte afspraak doet geen verbintenis (actio) ontstaan.

.Prestaties die onmogelijk worden " Van belang voor dit onderscheid is de vraag of de te verrichten prestatie bestaat in het overhandigen of leveren van een specieszaak of genuszaak.  Contract en derde " Bij Romeinen kan je als derde geen contractuele rechten verkrijgen door het optreden van een ander.Via procurator evt. .  Specieszaken en genuszaken Geschiedenis van het privaatrecht 34 .: koopcontract => prestatie koper en verkoper).Wederzijdse verplichting (vb.  Exceptie: exceptio SC Velleiani => vrouw kan vordering afweren. geen contractuele rechten " Alleen contractuele rechten via procurator verkrijgen als hij aanwezig is op het moment dat procurator voor hem iets in een stipulatie bedingt. . " Onderscheid in prestaties: . maar de derde een recht ontleent. .Altijd mogelijke prestaties .Eenzijdige verplichting (bij stipulatio => promessor heeft verplichting).Stipulatie voor een derde werkt (tussen partijen) in 2 gevallen: " Bij eigen belang van de stipulator (stipulator = diegene die vraag stelt!) " Bij boetebeding .Vrouwen (lex Julia de fundo dotali) " Wanneer hun echtgenoot hun grond behorende tot de bruidschat in strijd met de lex Julia de funda dotali zonder hun toestemming vervreemd.In beginsel alleen rechten via: " Slaaf " Gezagsonderworpen kind  Gaat de slaaf of het gezagsonderworpen kind een contract aan. .  Analoog krijgen ook de vertegenwoordiger v/d gemeente. " Bij vervreemding van hun onroerend goed zonder gerechtelijke toestemming (=> = in strijd met Oratie Severi). kunnen ze op meerderjarige leeftijd de nietigheid van deze vervreemding inroepen.Minderjarigen (Oratio Severi) " Wanneer zij benadeeld zijn door hun onervarenheid in het afgesloten contract. is het die ander (de derde) en niet degen die het geld uitbetaalde. " Uitzondering: geld uitleent op verzoek van een ander en in diens naam. bezit en eigendom. krijgen niet zij.Geen derdenbeding (uitzondering: geldlening op andermans naam) " Derdenbeding = contract ten behoeve van een derde. .  Inroepen nietigheid door bepaalde personen: " Sommige personen beschikken over rechtsmiddel om herstel in oude toestand te vorderen.  Nakomen van de verbintenis uit contract " Manier waarop een verbintenis kan verdwijnen. de curator en de voogd de rechten van wie zij vertegenwoordigen indien deze een contract aangaan.Samenvatting " SC Velleianum: een vrouw mag zich niet voor een ander borg stellen of anderszins verbinden voor andermans schuld. " Derden ontlenen geen rechten aan contractanten.Geen cessie van vorderingen " Overdracht van vorderingen. . waaraan niet de contractspartijen zelf. . die het geld kan terugvorderen met de condictio. maar de meester respectievelijk de pater familias deze rechten.

Niet-nakomen bij onmogelijkheid kan de debiteur soms worden toegerekend " Mogelijkheid tot schadevergoeding. getal of maat bepaald " Deze zaken zijn er in beginsel altijd (vb. " Genuszaak (= soortzaak) .Samenvatting " Specieszaak Specieszaak is uniek Geen massaproductie bij Romeinen: iedere zaak = individuele zaak Impossibilium nulla obligatio " Vb.Romeins recht: afhankelijk van het contractstype " De grens tussen toerekenbaar of niet moet voor ieder type contract individueel worden vastgesteld.  Niet-nakomen van een nog mogelijke prestatie " De soort gaat nooit verloren (genus non perit) . Geschiedenis van het privaatrecht 35 . De grens die hier ligt is het criterium en deze noemt men de aansprakelijkheidgraad. " Toerekenbaar tekortkomen bij onmogelijk worden van de prestatie .Aansprakelijkheidsgraden " Hiervoor gaan we kijken naar de factoren die de aansprakelijkheidsgraad bepalen en vervolgens ingaan op die verschillende aansprakelijkheidsgraden.: geld. " Aansprakelijkheid voor de debiteur.Aansprakelijkheid: licht (moeilijk bewijsbaar) Culpa: .Deze vraag is afhankelijk van de reden waarom de prestatie onmogelijk is geworden. " Niet toerekenbaar tekortkomen . dan B) Dolus: .  Niet-nakomen van een onmogelijk geworden prestatie " Toerekenbaar aan debiteur of niet? . grotere kracht) " vis maior caeli : overmacht uit hemel " vis maior praedonis : overmacht van een rover  Toeval (zonder schuld debiteur) " Casus minor: " diefstal buiten schuld debiteur " zaaksbeschadiging door derden ! Bij custodiaplicht is toeval wel toerekenbaar. want zonder intentie.: slaaf sterft voor uitlevering => is niet vervangbaar. " Verbintenis kan niet onmogelijk worden.beroep op overmacht gaat niet. .Verwijtbaarheid: zwaar. wel naar gewicht. " In Romeins recht geen overmacht => Verschillende oorzaken vaststellen waardoor de verbintenis niet meer kan worden verricht:  Natuurrampen en grote calamiteiten " Vis maior (= geweld van God. " Besluit: zaak is opgehouden te bestaan => onmogelijkheid om dit te leveren => Verbintenis van onmogelijk dingen verdwijnt.Tegenwoordig: overmacht .Genuszaak is niet uniek.Verwijtbaarheid: minder zwaar. want met opzet om … . olijfolie.…) " Ze zijn vervangbaar. Het basisschema: dolus – culpa – casus (Boos opzet – schuld – toeval) Verwijtbaarheid (gedrag) ↔ aansprakelijkheid (rechtsregel) Gedrag ↔ rechtsregel (als A.

" Hoe nuttiger het contract voor een partij. (vb.Samenvatting (zorgvuldigheid) . " De aansprakelijkheid is hier gerelateerd aan het nut dat men bij het contract heeft: utiliteitsbeginsel.Nadere regeling in nevenbedingen (bij bona fide contracten) " Partijen zijn vrij om in nevenbedingen hun aansprakelijkheid te regelen alsook te bepalen wie het financieel nadeel draagt als buiten toerekenbaarheid de prestatie onmogelijk wordt (= risico genoemd).Belang in concreto van de partijen " Kan een grond zijn om een grotere zorgvuldigheid te eisen dan onder normale omstandigheden. (=> ipv.Aansprakelijkheid: meest zwaar FACTOREN: - Standaardaansprakelijkheid bij verschillende verbintenissen " Verbintenis leidt tot een verplichting. dan is de eigenaar die het risico draagt. " Op meeste debiteuren rust een dolus en culpa (= boze opzet en lichte schuld). .Verwijtbaarheid: kan aan niemand verweten worden.(nalatenschap telt niet!) Boos opzet (dolus malus) " Is het opzettelijk onbehoorlijk handelen met de bedoeling dat de prestatie onmogelijk wordt. " Maar uitzondering = bij koop: periculum est emptoris .: " Toch aansprakelijk als je zaak buiten contractuele grenzen brengt. . Op de debiteur rust de aansprakelijkheid. ook opzet en bewaking) . enkel schuld.Hoofdregel is: is er niemand in concreto aansprakelijk. " vb.Aansprakelijkheid: zwaarder Casus: . " Valt dikwijls samen met boze opzet = dolus " Wordt dus veronderstelt met boze opzet plaats te vinden. Komt in buurt van boze opzet.  Nogmaals: de aansprakelijkheidsgraden " Een zwaardere aansprakelijkheid omvat ook de lichtere vorm van aansprakelijkheid. hoe meer aansprakelijkheid voor die partij. " Nevenbeding alleen afdwingbaar bij contracten beheerst door redelijkheid en billijkheid (bona fide contracten). (zelfs bij overmacht) " Bewaarnemer neemt op eigen initiatief iets in bewaring => grotere aansprakelijkheid. Vb.: blikseminslag). Grote onzorgvuldigheid (culpa lata) " Buitensporige nalatigheid.: debiteur aansprakelijk voor lichte is schuld. Zorgvuldigheid als voor eigen zaken (diligentia quam suis rebus) " Subjectieve maatstaf:     Geschiedenis van het privaatrecht 36 .Koper draagt het risico: hij moet de koopprijs betalen en krijgt de koopwaar niet geleverd.Andere bijzonderheden Vb.: bruikleen is nuttiger dan bewaarneming (alleen dolus) want je kan als bruiklener zaak nog gebruiken => dus: bruikleen: culpa + dolus .: kostbare zaak ’s nachts achterlaten op straat) Zorgvuldigheid (culpa) " Lichte schuld => ontbreken van zorgvuldigheid. Licht  Bewust handelen (factum) " Indien het aan de debiteur ligt dat eigendom van specieszaak niet meer mogelijk is. is ook aansprakelijk voor boze opzet. Zwaar  Gevolgen van al dan niet toerekenen van het tekortkomen in de nakoming " Schadevergoeding tot de hoogte van zijn belang " Opschorting van de andere prestatie (ENAC => exceptio non adimpleti contractus)  Risico in technische zin (tekst VII-8) " Als specieszaak teniet gaat door iets dat aan niemand te wijten is (vb. " Hoofdregel: casum sentit dominus .

maar nog zwaarder. - Verschil nu  Romeinen: Bij ons: verkoopbelofte => koopcontract + eigendom gaat over. dan moet . Als de schuldenaar dan niet binnen die termijn heeft gepresteerd dan is hij in verzuim.je je niet beroepen op deze persoon zijn/haar onzorgvuldigheid. De meest nauwgezette zorgvuldigheid (exactissima diligentia) " Aansprakelijkheid voor allergeringste vewijtbaarheid. waarbij tevens een redelijke termijn wordt gegeven om alsnog die prestatie te verrichten. → mora creditoris: schuld bij crediteur (vb. VIII.Beperking aansprakelijkheid debiteur .Vereeuwiging van de verbintenis (perpetuatio obligationis) . ontbinden is maar mogelijk bij 1 v/d 3 ontbindende voorwaarden.Voorgedrukte formula’s met concrete acties. Bij Romeinen: bij koopcontract. .Vervalbeding (lex commissoria) (tekst VII-8) " Te lang uitblijven van betaling => Kan ontbonden worden. Ook al heeft deze alles gedaan om diefstal te voorkomen.: niet thuis zijn als men komt leveren) Gevolgen: .minder aansprakelijkheid => want je weet dat iemand slordig is.Voorbehoud van beter bod (in diem addictio) " Van een andere partij meer geld krijgen of meer zekerheid. . vb.  Verzuim " Verstrijken termijn (v/d levering) " Ingebrekestelling (=de schriftelijke mededeling van de schuldeiser waarbij de schuldenaar wordt aangemaand om de overeengekomen prestatie te verrichten.  Ontbinding van contracten " Geen principieel recht op ontbinding (anders: 1183-1184 BW) . CONTRACTEN EN QUASI-CONTRACTEN  Contracten en quasi-contracten " Gesloten systeem van contracten . . . " Ontbindende voorwaarden in contract inbouwen: . " Actie waarmee ze aansprakelijk zijn = actio de recept = “wegens het onder je hoede nemen”.als resultaat niet wordt bereikt  kunnen ze zich niet beroepen op gebrek van professionele scholing. .Samenvatting     Met de zaken van crediteur omspringen zoals eigen zaken.Koop op proef (pactum displicentiae) " Onder de koop onderuit komen binnen een bepaalde termijn als de zaak niet voldoet aan de eiser. Bewaking (custodia) (tekst VI-14) " Aansprakelijkheid voor diefstal buiten schuld debiteur.Voor iedere verbintenis: een actie .Bij Romeinen was het zo: contract is contract.Zorgvuldige persoon heeft grote aansprakelijkheid  slordige persoon . herbergiers en stalhouders (actio de recepto) " Zij zijn aansprakelijk voor de schade van diefstal of beschadiging van de zaken onder hun hoede.Recht op vergoeding van schade die voortvloeit uit vertraging.Moratoire interesten= rente over de vordering verschuldigd. hij is aansprakelijk. → mora debitoris: schuld bij debiteur Gevolgen: . " Tekst VII-8: vervalbeding => risico voor de koper. " Hoewel zij zich wél kunnen beroepen op overmacht. Schippers.Maximum 10 contracten: op zich gedefinieerd. risico gaat over op koper zelfs wanneer deze nog geen eigenaar is! (nog voor de levering). in geval van piraterij. " Vergelijkbaar met de custodiaplicht. Gebrek aan vakbekwaamheid (imperitia) " Aannemer: resultaatsverplichting. " Contractus stricti iuris / bonae fidei Geschiedenis van het privaatrecht 37 .

Samenvatting .Verbruikleen (mutuum) – strictu iuris " Soortzaken: Een bepaalde hoeveelheid van een zaak " Eigendom gaat over: vanaf dat de partij de zaak in handen heeft.q. " NB: vgl. " Slechts één verbintenis (NB: genus perire non potest) " Teruggave : degene die in verbruikleen heeft ontvangen. is deze rente in een aparte stipulatio te laten beloven. nevenbedingen geldig: De rechtsverhouding steunt op redelijkheid en billijkheid zodat ook eventuele nevenbedingen afdwingbaar zijn. want als er 10000 geleend is met consensus dat je er 11000 moet terugbetalen. " Bona fides: rente mogelijk c.  Bij strikt recht => nevenbeding kan enkel tot verweer dienen.  Bij strikt recht: Minder betalen is mogelijk. in aparte stipulatio: Enige manier voor rente te krijgen. vandaar reëel) door de wederpartij in ontvangst wordt genomen. " Vordering: de condictio (>> tekst VII-2): Bij niet nakomen van teruggave.Onderscheid tussen contracten m. niet met condictio. " Eigendom gaat niet over: Werkelijke eigenaar = middellijke bezitter . " Genus perire non potest: zaak/soort kan niet verloren gaan. Het contract komt pas tot stand als een zaak (res. niet meer of niet minder.… " Aansprakelijkheid: custodia= een zware aansprakelijkheid.of specieszaken (roerend): Zowel genus als specieszaken.  Bij bona fides => nevenbeding kan worden afgedwongen met vorderingen uit de hoofdovereenkomst. want als consensus lag op 9000 terugbetalen. " Rente evt. precarium = strek op bruikleen gelijkende rechtsfiguur bruiklener heeft duidelijke termijn en Precarium heeft wel een lagere Geschiedenis van het privaatrecht 38 . kosten = de actie van de bruikleennemer tegen de bruikleennemer voor eventuele kosten (vb. terwijl er 10000 gegeven is. Bij soortzaken: niet verbruiken => denk aan geld. (dolus + culpa) " Actio commodati directa voor teruggeven = de actie voor een vordering tot teruggave of tot schadevergoeding vanwege het niet teruggeven. Afdwingbaar via actie van stipulatio. kan je afdwingen dat je er maar 9000 moet betalen. moet je er nog altijd maar 10000 betalen (consensus + afgifte = 10000) (=> nevenbeding kan niet groter maken. (minder kan wel als er consensus was in een nevenbeding). b) Meer betalen is niet mogelijk. " Bona fides : evt.Bruikleen (commodatum) " Soort. geen rente). vereist a) .t.: in bruikleen gegeven slaaf werd ziek => had hulp nodig). is verplicht om evenveel van dezelfde soort en kwaliteit weer in eigendom over te dragen aan zijn contractspartij. " Strikt recht: geen rente: Debiteur moet in beginsel enkel terugbetalen wat hij heeft ontvangen. " Actio commodati contraria voor evt.  Reële contracten: (4) " Consensus tussen de partijen volstaat niet bij reële contracten. " 4 reële contracten: .Houder = onmiddellijke bezitter " Eén hoofdverbintenis: zelfde zaak/zaken teruggeven: Dezelfde zaak in goede staat teruggeven op het afgesproken tijdstip.b. strikt recht en contracten beheerst door de redelijkheid en de billijkheid. goud als uiterlijk vertoon.

Geschiedenis van het privaatrecht 39 .) kan de belofte ook laten afleggen aan zijn slaaf of aan het kind dat aan zijn gezag is onderworpen. " Eén verplichting . " Actio depositi tegen de sequester . Oneigenlijke bewaargeving (depositum irregulare) c.Samenvatting aansprakelijkheid dan bruikleen: enkel boze opzet (dolus malus) en geen custodiaplicht (want onroerende goederen vallen moeilijker te stelen). afwezige. " Vastlegging in schriftelijke (bewijs)akte ..Causale stipulatio: zegt waarom stipulatio gesloten werd. " Actio depositi directa voor teruggeven " Actio depositi contraria voor evt.Iemand (dus ook een dove etc.… . zit eraan vast. Bewaargeving uit nood (depositum miserabile) " Bij oproer.Bewaargeving (depositum) " Roerende zaak (zowel soort.z.Vanwege mondelinge karakter kan stipulatie niet worden afgelegd door een dove.als specieszaken) " Eigendom gaat niet over: Bewaargever geeft zaak aan bewaarnemer met de verplichting ze terug te geven..Alleen de promissor moet iets doen: de beloofde handeling uitvoeren. schadevergoeding + boete) b.Promessor => Spondeo! (Dat beloof ik!) " Er moet ook consensus zijn => Want wie eenmaal spondeo roept.belooft U dat?) . brand. " Eén hoofdverbintenis: Teruggegeven van de in bewaring ontvangen zaken.Aangezien er slechts 1 verplichting is.Geen akte die noodzakelijk is om het contract tot stand te brengen. . .In dat geval verkrijgt hij de rechten uit de stipulatie waarin zijn slaaf of kind de stipulator was.Abstracte stipulatio: zegt niet waarom stipulatio gesloten werd.. schipbreuk (tekst VIII-2) " Actio depositi directa voor het dubbele (gemengd: zowel reipersecutoir als poenaal => d. Na procedure moet de sequester de zaak overhandigen aan de winnende partij. .Enkel als promissor niet aan zijn verplichting kan voldoen tengevolge van eigen bewust handelen (factum). instorting.stipulator (=> stelt de vraag) . " Aanwezigheid partijen (ook: kind of slaaf) >> tekst VIII-3 . . spondesne? (. ook: sequestratio = 2 partijen procederen over een zaak en de zaak wordt aan een derde gegeven.promissor (=> belooft iets te doen) " Door formele bewoordingen: .Stipulator => . dus tenzij … tenzij: Bij betaling aan bewaarnemer en na aanbod om te bewaren a.. Vgl. kosten " Aansprakelijkheid: dolus malus. wordt het tekortkomen in de nakoming hem toegerekend. stomme. . heeft enkel de stipulator een vordering.Pand / hypotheek (pignus / hypotheca) " Behandeld bij zakelijke rechten  Contractus verbis: de stipulatio " Stipulator en promissor .Wél als bewijs! " Causaal of abstract . " Aansprakelijkheid: bewust handelen (factum) .(>> tekst VII-4) " Acties: . belangrijk: volgens utiliteitsbeginsel !!! => meer nut = meer aansprakelijkheid.w.

maar niet verplicht de eigendom over te dragen. .  een promissor in een stipulatio is dat wel verplicht. " Koop (emptio-venditio) .Hoofdverplichtingen: betalen en leveren " Betalen van prijs: geheel of gedeeltelijk in geld ! " Leveren van zaak die voorwerp is van het contract. " # condictio (bij geven van een specieszaak of vaststaande hoeveelheid soortzaken) " # actio ex stipulatu (bij een prestatie) " Strikt recht (>> tekst VII-9) . . locatio-conductio. (puur objectief criterium) De minimumprijs = ½ van de reële prijs)  Bij te lage prijs: laesio enormis (vgl.Verplichtingen van de koper: " Prijs betalen: eigendom munten overdragen " Vanaf de levering: rente over koopprijs " Geen dolus " Risicoregel: periculum est emptoris (tussen contractssluiting en levering) (>> tekst VIII-6) .Samenvatting . een vastgesteld geldbedrag of vastgestelde hoeveelheid soortzaken. " Daarom mogen zulke overeenkomsten ook tussen afwezigen worden aangegaan. Geschiedenis van het privaatrecht 40 .  Contractus consensu (bonae fidei) >> tekst VII-5 " Wilsovereenstemming: verbintenis bestaat doordat partijen het eens zijn.Variant: koop cum scriptura " Schriftelijke vorm van het koopcontract.als beschikkingsbevoegdheid vereist ! " Waarom moet bij Romeinen verkoper geen eigenaar zijn van de zaak?  Bij ons: eigendom gaat over doordat contract tot stand kwam (kan enkel als verkoper eigenaar was). . " Indien de partijen voor deze schriftelijke vorm kiezen. 1674 BW) . vacua possessio (tekst VII7)  Verkoper is verplicht de koper het bezit te verschaffen.MAAR: promissor heeft een exceptie van arglist of bedrog om te verweren.Beschikkingsbevoegdheid NIET vereist (contra: 1599 BW) " Opmerkelijk: in België is zowel handelings.  Bij Romeinen: eigendom gaat pas over als de verkoper ze ook levert en dus niet enkel door sluiten van het contract.Verplichtingen van de verkoper: " Bezit overdragen ( geen eigendom !!). op het moment dat de akte is ondertekend. .Zaak moet nauwkeurig bepaald zijn (>> tekst VII-6) .Consensus over zaak en prijs " Partijen moeten het eens worden over zaak en prijs.Vordering actio ex stipulatio genoemd => als prestatie bestaat uit een handelen.Handelingsbekwaamheid vereist . Men poogt de reële marktprijs te bepalen. vennootschap en lastgeving/opdracht) zijn beheerst door goede trouw en onbeperkt uitbreidbaar met nevenbedingen.  Vacua possessio = vrije bezit verschaffen => op die grond mag geen persoon meer zijn die verhinderen de koper de grond in bezit te nemen ter bescherming van hun rechten. .Er is onderscheid gemaakt: vordering condictio genoemd => als beloofd is een specieszaak te geven.In geval van bedrog of intimidatie: stipulatie-actie is geldig. dan komt het contract pas tot stand. " De 4 consensuele contracten (koop.

Actio locati en actio conducti (bona fides) " Nevenbedingen behoren aldus tot het contract. Locator plaats iets en conductor neemt die zaak mee. " Locatio-conductio . " Veelal een custudia-plicht tot aan de levering. " Vordering binnen het jaar = actio quanti minoris = vermindering v/d verkoopprijs vorderen.Koop breekt huur (emptio tollit locatum): geen huurbescherming → tekst VIII-8 Verkoper Koper grond = verpachter (beding van pacht in koopcontract?) Pachter . " Als koper zelf de verdediging op zich moet nemen en verliest.  Meest nauwgezette zorgvuldigheid (exactissima diligentia  ‘voorzichtigheid v/d meest oplettende huisvader’)  NB: . . . " 2 acties: 1 voor de ter beschikking stelling en 1 voor het meenemen. . bv. vruchtgebruiker. zal hij de verkoper met de actie uit koop (actio empti) wegens uitwinning kunnen aanspreken voor zijn belang.Consensueel contract .Samenvatting " Geen dolus " Vrijwaren tegen uitwinning (actie van eigenaar.  Ingeval van uitwinning: " Slaagt de verkoper in het verdedigen van de koper of stelt hij de eiser schadeloos.moet hij ervoor instaan dat koper ongestoord bezit kan hebben. actio hypothecaria of actio confessiora). pandcrediteur of vruchtgebruiker blijkt te zijn (=> opeisen via: revindicatie. " Vrijwaren tegen verborgen gebreken (caveat emptor. dan voldeed hij aan zijn verplichtingen. Geschiedenis van het privaatrecht 41 . wanneer die persoon eigenaar.Huur en pacht (locatio-conductio rei) " Verhuurder => Locator : genot en gebruik van de zaak afstaan  Zorgvuldigheid (intentioneel element)  Goede zaak uitzoeken (culpa in eligendo) (materieel element) " Huurder => Conductor : huur/pacht betalen (variant: deelpacht) + zaak in goede staat teruggeven  Deelpacht = pachter als contraprestatie deel v/d opbrengst v/d grond in natura zal afstaan.Bij vis maior en casus maior : risico voor verpachter " Vis maior = natuurrampen en casus maior = grote calamiteiten => risico voor verpachter. vermeende slaaf): stipulatio duplae (>> tekst VIII-5)  Wanneer verkoper geen onbelaste eigendom overdroeg. zaak teruggeven tegen teruggave verkoopprijs.Koper wordt gestoord in bezit als iemand de gekochte zaak succesvol kan opeisen.3 vormen: Huur en pacht / Arbeidsovereenkomst / Aanneming van werk .Verschillende verplichtingen. pandcrediteur.Letterlijk = “Ter beschikking stellen en meenemen”. acties verleend door de aedielen: actio redhibitoria en actio quanti minoris)  Caveat emptor: de koper zij op zijn hoede!  Ingeval van verborgen gebreken voor koper 2 acties: " Vordering binnen het half jaar = actio redhibitoria = koop terugdraaien. aansprakelijkheidsgraden en risicoverdeling " Iedere verschijningsvorm heeft zijn eigen karakter hierin.

" Vennootschap (societas) .  Bij zeeworp: lex Rhodia de iactu  In geval van storm deel v/d lading overboord gooien om schip en rest andere ladingen te redden.Socii brengen zaken en/of arbeid in " De ingebrachte zaken worden gemeenschappelijke eigendom v/d vennoten.Bij casus minor : risico voor pachter " Casus minor = toeval => als hij de grond ten gevolge van toeval niet heeft kunnen gebruiken.: winst. . d. " Aannemer => Conductor moet het werk tot stand brengen. als de oorzaak v/d schade in de sfeer v/d aannemer ligt.Winst en verlies worden onderling verrekend (geen societas leonina) " Geen societas leonina = leeuwenbeding = afspreken dat één vennoot uitsluitend meedeelt in de winst en niet in het verlies.Arbeidsovereenkomst (locatio-conductio operarum) " Werknemer => Locator: werkzaamheden (operae) verrichten " Werkgever => Conductor: loon (merces) betalen  Doorbetaling bij ziekte? " Als werknemer werk niet meer kan verrichten en de oorzaak is aan de werknemer te wijten => werkgever verplicht loon over de gehele periode te betalen.Samenvatting . (deels) kwijtschelding pachtsom (remissiomercedis) " Kan in naam van keizer (gedeeltelijke) " kwijtschelding van de pachtsom worden verleend.Ontbinding door dood van een socius of door opzegging " Tenzij is afgesproken dat vennootschap wordt voortgezet tussen de overgebleven vennoten . herbergiers en stalhouders: receptum (diefstal en beschadiging van bagage van hun klanten)  Bij vis maior en casus maior (natuurrampen en grote calamiteiten): risico voor aanbesteder  Aanbesteder zal aanneemsom moeten betalen.… .De societas heeft geen rechtspersoonlijkheid " Dus is niet te beschermen als afgezonderd vermogen. => Eigenaar van weggegooide lading is benadeeld.Zorgvuldigheid als voor eigen zaken (diligentia quam in rebus suis : tekst VIII-10) " Een vennoot is jegens zijn medevennoot ook voor culpa aansprakelijk. Geschiedenis van het privaatrecht 42 . moet hij ook de pachtsom betalen.z. . ook al is beoogde resultaat niet bereikt of zaak verloren gegaan. gezamenlijk uitoefenen van een bepaald beroep. " Ziekte kan kennelijk een vorm van overmacht opleveren.w.Bij verbranden akkers of misoogsten: evt. . . Aansprakelijk voor:  Gebrek aan vakbekwaamheid (imperitia)  Meest nauwgezette zorgvuldigheid (exactissima diligentia)  Kleermaker en voller: custodiaplicht  Schippers.Aanneming van werk (locatio-conductio operis) " Aanbesteder => Locator moet aanneemsom betalen. .  Bij casus minor (toeval): risico voor aannemer  Aanneemsom niet verschuldigd indien nakoming onmogelijk is geworden.Twee of meer socii (vennoten) werken samen voor hun gemeenschappelijk belang " Een belang kan vanalles zijn. vb. . Kapitein van schip kan schade vergoeden en die schade weer verhalen op de andere eigenaars die hun lading niet overboord werd gegooid. voor laksheid en onzorgvuldigheid.

Samenvatting " Onzorgvuldigheid wordt hier niet gemeten via maatstaf uiterste zorgvuldigheid.Opdrachtnemer (mandatarius of procurator) verbindt zich om iets te doen voor de opdrachtgever / principaal (mandator) .Schenking kan plaatsvinden onder last (modus).Actio mandati directa voor afdwingen van de prestatie: Actie voor lastgever tegen lastnemer.= ‘iets geven met de bedoeling dat het direct van een ander wordt en in geen geval terugkeert en dat op grond van geen andere reden dan vrijgevigheid en gulheid.Komt tot stand door vormvrije. aanvaarde toezegging " Na aanvaarde toezegging is schenker verplicht de begunstigde bezit te verschaffen. wel via zorgvuldigheid voor eigen zaken.  Quasi-contracten " Zaakwaarneming (negotiorum gestio) . honorarium: Actie voor lastnemer tegen lastgever. afdwingbaar met de actio praescriptis verbis " Aan schenking kan nadere bepaling worden gekoppeld. " Vb.= doet verbintenissen ontstaan ‘als het ware’ uit contract. want de ‘vluchter’ had geen enkele intentie om de zaak van de andere 2 gevangenen te behartigen.Actio pro socio " De vennoten beschikken over een contractuele vordering = actio pro socio.Ontbinding door dood van één van de partijen. of door opzegging door beide partijen: de mandator of de mandatorius.Herroepbaar bij wangedrag van de begiftigde . " Lastgeving / opdracht (mandatum) . .Zaakwaarnemer handelt zonder consensus met de principaal (anders: mandatum = opdracht → tekst VIII-12) Tekst VIII-12: actie? . Ze kunnen dus geen “Romeinse” contracten sluiten.Om niet of tegen beloning (om niet = niet): anders gekwalificeerd onder aanneming van werk. .Opdrachtnemer/Mandatarius is aansprakelijk voor dolus en culpa . Maar deze is herroepbaar.Actio mandati contraria voor kosten en evt. " Schenking (donatio) . " De begiftigde heeft een vordering tot nakoming van de schenking.Geen lastgeving.Schenking tussen echtgenoten is verboden .Schenking boven 500 solidi moet geregistreerd worden (insinuatio) . . " Eigen schuld voor wie onzorgvuldige vennoot uitkiest . . De schenker is slechts aansprakelijk tot hoogte van zijn vermogen min de schulden + hij moet nog in levensonderhoud kunnen voorzien.: ik schenk je deze slaaf als je hem na 3 jaar vrijlaat. => Die actie wordt beheerst door de redelijkheid en de billijkheid. . de ontbinding v/d vennootschap te vorderen en na beëindiging v/d vennootschap te vorderen dat de vennootschap wordt geliquideerd.Geen zaakwaarneming.Schenking terzake des doods is herroepbaar " Iemand schenkt een ander een zaak bij dreigend levensgevaar. " Vordering tot afdwinging van deze bepaling = actio praescriptis verbis. Geschiedenis van het privaatrecht 43 . want eens Romeinen gevangen zijn in buitenlands gebied verliezen ze hun Romeinse burgerrechten en ineens hun vrijheid daarbij. . . . => Ze kan worden gebruikt om gedurende het bestaan v/d " vennootschap een afrekening te eisen (~> andere vennoten ter verantwoording roepen).

Samenvatting .Actio negotiorum gestorum directa voor correcte uitvoering en evt. anders zou hij je vader vermoorden => is een onverschuldigde betaling. .Wel actie uit billijkheid ! . terwijl er tussen eiser en gedaagde geen contact is geweest.Zaakwaarnemer zelf moet alles wat hij onder zich heeft ivm. maar ook een putatieve titel – want die zal er zijn. .Opgelet: niet elke vergissing in betaling is onverschuldige betaling. .Bewust onverschuldigd betalen is een schenking .Na verbod tot waarnemen slechts een actie bij verrijking van de principaal .Gelijkenis met verbruiklening (maar geen consensus) . de onjuiste veronderstelling hem deze prestatie schuldig te zijn. . => dit is wanneer er in het geheel geen rechtsgrond is of bij schenking onder opschortende voorwaarde die voorwaarde wegvalt. actie alleen bij verrijking van de principaal) . (=> partijen zijn bij elkaar geweest!) " Eigendomsoverdracht (datio)  Uitsluitend handelen en niet geven v/e zaak of verschaffen van bezit is geen onverschuldigde betaling. Zij hebben geen verbintenis Geschiedenis van het privaatrecht 44 . 252. . nr. ze tot een goed einde moet worden gebracht (=> wel slechts een inspanningsverplichting). de zaakwaarneming aan de principaal afstaan + draagt de kosten .Terugvordering met de condictio indebiti (actie van strikt recht) bij (3 voorwaarden!): " Gezamenlijke handeling (negotium: → VIII-14)  Handeling waarmee een verbintenis beoogd werd na te komen.Ook al wordt het nagestreefde doel niet bereikt. Deze vereiste = negotium. " Onverschuldigde betaling (solutio indebiti) . doch Prosper sterft vanzelf => is geen onverschuldigde betaling!)  Condictio Iuventiana : tekst p.Aansprakelijkheid is omstreden (lichte schuld / meest nauwgezette zorgvuldigheid) .Uit de zaakwaarneming vloeit de verplichting voort dat eenmaal de zaakwaarneming begonnen is.  Behouden zonder rechtsgrond: Ontvanger blijft zaak behouden zonder rechtsgrond. gezien het vereiste dat de betaler zich moet vergissen – de overdracht rechtvaardigt. 369  Vordering toegekend. afgifte van zaken . de principaal moet de zaakwaarnemer vergoeden voor de kosten.Eigendom gaat over zonder titel " Normaal is geschikte titel vereist.Actio negotiorum gestorum contraria voor kosten .Betalen of leveren bij vergissing (error facti) . Maar je betaalde iemand geld om Prosper te vermoorden.Enkel een betaling waarbij men zich vergist over de feiten.Oneigenlijke zaakwaarneming (uit eigen belang .Principaal moet wel de kosten vergoeden na een verbod van inmenging => enkel als zaakwaarnemer hem hierdoor verrijkt heeft en de zaakwaarnemer heeft hiervoor dus een actie = oneigenlijke zaakwaarneming.  NB: andere condicties (met een zekere verwantschap met de condictie van onverschuldigde betaling) : " Al deze condicties hebben gemeen dat iets wordt teruggevorderd dat is voorgevloeid uit een zaak die eigendom van de eiser is geweest:  Condictio furtiva bij diefstal  Condictio causa data causa non secuta bij innominaatcontracten (= de reeds verrichte prestatie terugvorderen ingeval de tegenprestatie uitblijft)  Condictio ob turpem causam bij prestaties met onzedelijk doel (Iemand perste je af.

Aangepaste zaakwaarnemingsactie (actio negotiorum gestorum utilis : blz. 2. 365)  bijzonder: vordering wordt verleend.26. .Via Hugo de Groot in het Natuurrecht Geschiedenis van het privaatrecht 45 . Hereditatis petitio in D. .Generalisatie door Martinus (XIIe eeuw) " Meer en meer toepassing en verlening van de actie aan de verarmde partij op grond v/d billijkheid.Niemand mag verrijkt worden ten koste van een ander. Actio de rem verso in C.3  bijzonder: vorderin wordt toegekend tegen een derde die is verijkt. nr.206 (tekst blz. . " Vordering wel nog niet verrijkingsactie genoemd. 369)  bijzonder: vordering kan worden ingesteld. 5. hij enkel voor de bezittingen aansprakelijk voor zover die hebben geresulteerd in een vorm van verrijking.Als bron van verbintenis pas uitgewerkt door Thomas van Aquino (restitutieleer) en de Spaanse laatscholastiek .3.Aanknopingspunten in vier acties: 1. " Ongerechtvaardigde verrijking . 50.6c (= actie om nalatenschap op te eisen)  bijzonder: wanneer gedaagde goede redenen had om te veronderstellen dat hij zelf tot nalatenschap was gerechtigd.Algemeen beginsel in D. nr. maar met een vrij man als ‘tussenpersoon’. 252. 4. maar langs een omweg is het geld waar de één recht op had bij de ander terechtgekomen. Condictio Iuventiana (blz. 248. 370) . hoewel zaakwaarnemer niet de intentie had in het belang van de principaal te handelen en dat die principaal slechts aansprakelijk is voorzover hij is verrijkt.7. . hoewel de eiser het contract niet heeft gesloten met diens slaaf of gezagsonderworpen zoon.17. nr.20. 4.Samenvatting willen nakomen. ondanks het feit dat er tussen de partijen geen negotium had plaatsgevonden. 3.Aantal aanknopingspunten (zie hieronder). hoewel er tussen partijen geen negotium heeft plaatsgevonden. 253.

.Justinianus erfde een volle schatkist => verovert gebieden waaronder ook Italië. met de hoogste leenheer de keizer.Otto I ondersteunde zijn rijk met het Romeinse Recht.Rijkskerk " Otto I legt de basis voor een conflict met de Paus. " Codex 529 / 534: teksten en rechtsbeslissingen v/d keizer. - Geschiedenis van het privaatrecht 46 . Codex en Novellen. Instituten. => zoals een zandloper met bovenaan alle rechtsbronnen en onderaan het Corpus Iuris Civilis. want Pausen krijgen van God de geestelijke macht en de keizer krijgt de wereldlijke macht.Pramatieke sanctie ~> keizerlijke beslissing om CIC in te voeren in Italië in samenwerking met Paus Vigilius aan de hand van deze tekst. Deze tekst gaf dus de toestemming tot de verspreiding v/h CIC. Hij wil deze overerfbaarheid van het feodaal systeem tegen te gaan en doet dit door middel van de (belangrijke) gebieden uit te lenen aan bisschoppen. " Novellen na 534 (Latijnse versie: Authenticum) : nieuwe wetten die zaken regelen die niet geregeld zijn in de verzameling van Justinianus. 3) Politische Romidee : " 800 Karel de Grote . " Paus begint zich hierbij vragen te stellen en kant zich hiertegen. => Ze kregen elk een zwaar van God = 2-zwaardenleer. " Paus Gelasius I (492-496): Twee zwaarden-leer . is keizer opnieuw de hoogste leenheer om een nieuwe bisschop te plaatsen bij die grond. stuurde Karel een gezant naar Constantinopel om zijn zoon te laten trouwen met de dochter van de Byzantijnse keizer. = een zekerheid.Samenvatting DEEL 2: Capita selecta uit het Nachleven van het Romeinse vermogensrecht IX. " Rijkskerk = het inzetten van bisschoppen in het bestuur (vr uitbouw v/h rijk van Otto I) " Elke keer dat bisschop sterft. maar heeft hem kunnen overtuigen om CIC als geldend recht in Italië in te voeren.Karel de Grote liet zich door de Paus tot keizer van het westen kronen. . . want deze hadden geen (legale) kinderen en dus was er geen erving. Otto I geeft gebieden in leen zodat je systeem krijgt van gezant en leenheer. . " Instituten 533: leerboeken. . De neiging bij zo’n systeem is dat de grond blijft hangen bij 1 familie en in de praktijk komt dit dus tot erving. Vigilius doet zich voor als rechterhand van God en Justinianus wilde geen baas over hem spelen. " 962 Otto I → Heiliges römisches Reich Deutscher Nation . In Italië voert hij zijn Corpus Iuris Civilis in. => Universele machtspretentie v/d oude Romeinse keizers. . .Dit werd niet goed ontvangen in Constantinopel = byzantijnse keizer.Om toch banden aan te knopen.Dit was onder invloed van het idee v/h glorievolle oude Rome met haar politiek.Justinianus heeft alle rechtsbronnen verzameld en gemaakt tot het Corpus Iuris Civilis bestaan uit de Digesten. We beginnen te bouwen (tijdlijn): 1) Justinianus: " Digesten 533: juristenrecht/verzamelde werken v/d Romeinse juristen.Paus is vertegenwoordiger van de geestelijke macht en keizer is vertegenwoordiger van de wereldlijke macht.Geestelijke macht staat boven de wereldlijke macht. 2) Het Corpus Iuris Civilis ingevoerd in Italië: " Sanctio Pragmatica pro petitione Vigilii (554) . HET CORPUS IURIS ALS GRONDSLAG VOOR HET PRIVAATRECHT IN CONTINENTAAL EUROPA  receptie van het Corpus Iuris Civilis We slaan een brug tussen het Romeinse en het moderne recht. want keizer houdt de beugel van het paard vast waar de paus op zit.

" Irnerius ± 1120 . .(strikt recht: Bulgarus)  (billijkheid: Martinus) 7) Stelling in die tijd over Romeins Recht: " = Romeins recht is keizerrecht (tegen achtergrond van politische Romidee) (=> positie van de keizer verstevigen) 8) Pas in de 12de eeuw: " Canoniek recht (= kerkrecht): . " Martinus: wilde uitzonderingsgevallen bij elkaar zoeken in CIC en deze dan veralgemeniseren. extinsief interpreteren en dan vervolgens beschouwen als nieuwe hoofdregel.= recht dat geloving heeft binnen de kerk en wordt toegepast door kerkelijke rechters. deze oplossen via de geest v/d oorspronkelijke bedoeling van Justinianus. strikt recht) " Martinus Gosia (creatieve oplossingen. .Rigor iuris tegenover aequitas . of Yr. billijkheid) " Jacobus " Hugo 6) Controverse Bulgarus-Martinus: (hoe moet CIC geinterpreteerd worden?) " Bulgurus: hield vast aan de oorspronkelijke en grammaticale betekenis van de teksten.Samenvatting .Hij heeft 4 leerlingen (zie hieronder): 5) Quattuor Doctores (medio XII) (=> 4 leerlingen van Irnerius): " Bulgarus de Bulgarinis (standaard-mening.Ze schreven glossen = verklarende kanttekeningen. . .Zegt dat de keizer zich met “zijn zwaard” (= dat v/d paus) bemoeit. Geschiedenis van het privaatrecht 47 .Het had haar eigen rechtsbronnen maar paste ook gewoonterecht toe en vanaf de 12de eeuw ook Romeins Recht. Bij tegenspraak tussen teksten. " 1075 Paus Gregorius VII: Investituurstrijd . (Glossen = kleine kanttekeningen en commentaren) 4) Glossatoren " Italiaanse juristen die zich in Bologna rond 1100 bezighielden met studie + onderwijs van Romeins recht (leer van Justinianus).1ste glossator die we kennen => zijn glosstekens waren Y.Uiteindelijk lange strijd tussen paus en keizer over de bisschoppenkwestie. " 1088 School van Bologna . maar komt terug op bij het begin van het ontstaan v/d universtiteit: universiteit van Bologna.Reguliere lijn (Bulgarus → Johannes Bassianus → Azo → Accursius) tegenover dissidente lijn (Martinus) [→ = meester van] . Hij wil zelf de bisschoppen benoemen en gaat zich inmengen in de wereldlijke macht.De leer van Justinianus is even weg.Er komt een groep op die de leer van Justinianus (vooral de digesten) gaat bestuderen => Dit zijn de glossatoren en ze gaan er kanttekeningen inschrijven. .Vaak bij de glossen andere teksten aangehaald: " similia => ondersteunen de betreffende tekst " contraria => beweren het tegendeel van de betreffende tekst " Het Corpus Iuris straalt in de Middeleeuwen louter gezag uit. " in marge v/d tekst = marginale glossen " tussen de regels v/d tekst = interlineaire glossen .Investituurstrijd = het bekleden en voordragen v/e bisschop . maar het ging ook meer en meer over de Paus die wereldlijke machtsinspraak wilde.Dus de paus beweert dat hij dus belangrijker is dan keizer en ijvert door de scheiding tussen hen ook voor het zelf benoemen van de bisschoppen. .

Samenvatting

- Decretum Gratiani ± 1140 (Gratianus was een eenvoudige monnik, die een private compilatie van canoniekrechtelijke teksten maakte = decretum Gratiani. Het doel ervan was de harmonisering van tegengestelde bepalingen in die teksten en kende daarom een groot succes.) - Liber Extra 1234 (Officieel door de paus afgekondigde compilaties van decretalen pas in 13de eeuw => Liber Extra (Extra = buiten het Decreet van Gratianus om)). - Liber Sextus 1298 (Ook nog pauselijke rechtsbeslissingen) - Clementinen 1317 (Pauselijk decretaal van Clemens 5) - Extravaganten (Losse teksten) " Canoniek recht is o.a. van belang voor: - personen- en familierecht - erfrecht - contractenrecht - procesrecht (tekst IX-5 en IX-6) " Dit kwam doordat de kerk toen nog sterk stond en dus werd het canonieke recht makkelijker aanvaard dan het Romeinse recht. 9) Glossatoren – methoden: " Tekstwetenschap: Geen tegenspraak tussen teksten: consequentie => indien de teksten toch controversen bevatten, dan moet je subtieler interpreteren zodat ze consequent worden (Dit noemen we dan uiteindelijk de scholastiek!) " Scholastiek = uit de teksten moet men het recht primair afleiden. - Distinctio: = het maken van een onderscheid tussen similia en contraria en deze teksten met elkaar in verband brengen=> rechtsmiddelen verder onderverdelen => deze distincties zorgen voor harmonisering. - Similia : = teksten met vergelijkbare oplossingen. - Contraria : = teksten met controverse/tegenstrijdige oplossingen.

10) School van Orléans (verdedigen lijn van Martinus)
" Zoekt wat progressiever naar oplossingen, naar maatschappelijke behoeften en creatiever. " De 2 belangrijkste representanten van deze school waren: - Jacques de Revigny († 1296) → tekst VI-24 - Pierre de Belleperche († 1308) 11) Commentatoren en het begin van de receptie in de " In praktijk zijn Juristen: - Commentatoren: gewoon doorlopende commentaren schrijven. - Consiliatoren: schrijven conceptvonnissen bestemd voor de rechtspraktijk. " Bartolus de Saxoferrato (1314-1357) - nemo iurista nisi Bartolista " Bartolus is de belangrijkste representant van de commentatoren. En seppelde een sleutelrol in de geleidelijke doorwerking van Romeins recht in de praktijk. " Romeins recht werd nu vaker toegepast en gaf antwoorden op geschillen in de praktijk. " Baldus de Ubaldis († 1400) " Paulus de Castro († 1441) - Baldus en Paulus schreven juridische adviezen.

12) Vroege receptie in Spanje: (Canoniek recht = ius commune, CIC = bijverschijnsel) " Alfons de Wijze (1221-1284) – Siete Partidas (= de 7 delen) (1265)
- Alfons de Wijze maakt nieuwe wetgeving in de lijn van Justinianus. 13) Rol van de appelrechtspraak: " Ook langs deze weg vloeit veel Romeins recht in de praktijk (gegroeid vanuit bindende adviezen van vorstelijke, universitaire juristen).

Geschiedenis van het privaatrecht

48

Samenvatting

" Parlement de Paris (1278) = aanvankelijk een hoge rechtsinstantie met “Romeinse”
juristen. " Grote Raad van Mechelen (1473 / 1504) " Reichskammergericht (1495)

14) School van Salamanca → Natuurrecht (houden zich hiermee bezig)
" moraaltheologie; Thomas van Aquino (1225-1274) - De vragen die de moraaltheologie stelt zijn zeer verwant met die van het recht. - Restitutieleer (tekst IX-9) (verdelende rechtvaardigheid van de natuurlijke orde hersteld door herstellende rechtvaardigheid) - Iedere inbreuk op de natuurlijke orde is een zonde => moet goedgemaakt worden. De balans moet worden hersteld: iets fout gedaan, dan goed maken. " navolger: Francisco de Vitoria (± 1492-1546) " Domingo de Soto (1495-1560) " Diego Covarruvias y Leyva (1512-1577) " Luis de Molina (1535-1600) " Leonard Leys (Lessius, 1554-1623) - Werk zoals de School van Salamanca volgens het natuurrecht. 15) Juridisch Humanisme " ± 15de à 16de eeuw: Kritische geest, aankomst van Griekse werken, het teruggaan naar de bron. => tijden van verandering: - Het Romeins rijk valt weg. Het Oost-Romeinse rijk ~Byzantijnse rijk => Turken veroveren dit Byzantijnse rijk en brengen een nieuwe geloof mee. Door een nieuw geloof => volksverhuizingen: dit brengt dan Grieks materiaal in Italië. - In 1492 wordt in Spanje de Islam vervangen door het katholicisme. Ook in 1492 ontdekking van Amerika door Columbus => Spanje wordt machtiger en er komt meer rijkdom. - In 1517 is er de reformatie = 1ste kritische geluid tegen het katholicisme. Men wil zelf op onderzoek gaan, mentaliteitsverandering, men wil gaan controleren of het traditioneel aanvaardde wel correct is. => Kritische geest, binnenkomen van Griekse bronnen, experiment leidt tot vergroting van kennis.(en zo komt er het juridisch humanisme en natuurrecht) " belangstelling voor de oudheid; historische benadering; tekstkritiek (codex Florentinus); interpolatiekritiek; palingenese; Institutensysteem " Kenmerken v/h Juridisch Humanisme: - Historische benadering: ( ME: Corpus Iuris Civilis = de waarheid) " zoeken naar ander bronnen (vb.: tekst IX-1 p. 56). " Verschillende juristen in Digesten: kenmerken van deze juristen nagaan, zoeken naar de jurist achter de juridische teksten.

 verzamelen van werken.  kijken naar maatschappelijke achtergrond.
- Tekstkritiek: " = de wetenschap over hoe een tekst er moet uitzien " Fouten of tegenstrijdigheden die men ontdekt => doel = harmonisatie v/d teksten. - Interpolatiekritiek: " Pogen de codex Justinianus te vormen naar het oude, klassieke Romeinse recht, ze schrapen het laagje Justinianus er van af (~ wijzigingen van Justinianus teniet doen). - Palingenese: " = Wedergeboorte " Hoe?  Uitknippen van alle fragmenten van auteurs uit de Digesten en sorteren per boek en jurist => Op zoek gaan naar de jurist achter de Digesten. - Institutensysteem:

Geschiedenis van het privaatrecht

49

Samenvatting

" = heel het Romeinse recht terug gaan systematiseren volgens het systeem van de Instituten. (De systematiek die wordt losgelaten op het Corpus Iuris.

" In ME: gewoon Codex Justinianus volgen " Komt verandering in.
- Twee richtingen: " historiserende (kopstuk ervan: Jacques Cujas, 1522-1590) " systematiserende (kopstuk ervan: Hugo Donellus, 1527-1587) " Voortzetting in de Noordelijke Nederlanden sinds medio XVII (=17de eeuw): de Hollandse Elegante School 16) Natuurrecht (ook: Rederecht) " = poging om het recht van een andere kant te bekijken. Kijken wat je precies nodig hebt om een rechtsysteem op te bouwen, met een andere grondslag. - wortels in de Spaanse laatscholastiek - nieuw rechtssysteem + Studeerkamerrecht: = gemaakt door personen in studeerkamers: soort van ideaalrecht + geen basis in het Corpus Iuris Civilis " het natuurrecht wordt een concurrent voor het Romeins recht 17) Hugo de Groot (1583-1645) " Centrale figuur voor de ontwikkeling v/h natuurrecht " Natuurrecht oorspronkelijk meer religieus => hier komt verandering in door Hugo de Groot: natuurrecht als rederecht! - De iure belli ac pacis (Over het recht van oorlog en vrede;1625) ( zie tekst IX-11, p. 63) In dit werk ontwikkelt hij een natuurrechtelijk rechtssysteem. In deze tekst 2 belangrijke dingen: " paragraaf 8: soort axioma’s => op rede gebaseerd. " a) als God niet zou bestaan b) dan nog altijd natuurrecht. - Hugo de Groot koppelt het Natuurrecht los van de religieuze wortels van de School van Salamanca. - Inleiding tot de Hollandse rechtsgeleerdheid (1619 / 1631) " Combinatie van het geldende Romeinse recht en het Hollands gewoonterecht. " Dit boekje had ook invloed in Duitsland. - belangrijke navolger: Samuel Pufendorf (1632-1694), gaf het natuurrecht door in Duitsland

" Visie op Romeins recht nu: Romeins recht onder druk. (oa. door ius hodiernum aan
universiteiten

18) Rooms-Hollands recht (niet leren)
" verspreiding door de VOC: Zuid-Afrika; Sri Lanka

19) Ius hodiernum aan de universiteiten vanaf XVIIIe eeuw
" leerstoelen voor Natuurrecht " leerstoelen voor ‘hedendaags recht’ - Ander recht, niet meer enkel het Romeinse recht wordt onderricht. 20) Franse rechtswetenschap " Overal in Frankrijk had na de receptie van Romeins recht het Corpus Iuris gelding gekregen als 1 van de rechtsbronnen, al waren er grote verschillen tussen het noorden en het zuiden. - Receptie van Romeins recht vooral in het Zuiden (pays du droit écrit): sinds 506 Lex Romana Visigothorum - Inheems gewoonterecht in het noorden (pays du droit coutumier) Geschiedenis van het privaatrecht 50

m.Jean Domat (1625-1696) – Les loix civiles dans leur ordre naturel (1689-1694) " Dit werk had een natuurrechtelijke grondslag. " Frankrijk: Code civil 1804 " Italië: Codice civile 1865.vanaf ca. codificatie als exclusieve rechtsbron! (nadenken over subjectieve rechten) . .a.Invloed van het natuurrecht: zorgde ervoor dat men ging nadenken over “welke rechten heeft de mens nu?” => we weten ze nu.Robert-Joseph Pothier (1699-1772) – Traité des obligations (1761) " Pothier was de basislegger voor het verbintenissenrecht in Code Civil. . subjectieve rechten. Thibaut (= VOOR) wilde gaan codificeren om de geografische versnipperdheid van de Duitse landen tegen te gaan. .”) . " Duitsland volgt hem hierin en er komt geen codificatie tot 1900.System des heutigen römischen Rechts (1840-1849) Geschiedenis van het privaatrecht 51 .v. 1580 Coutume de Paris belangrijk als secundaire .Privaatrechtscodificaties o. " Men wilde van Duitsland 1 eenheidsstaat maken (om meer sterkte te hebben). . 1942 " Spanje: Código civil 1889 (subsidiair) " Duitsland: Bürgerliches Gesetzbuch (BGB) 1900 " Nederland: Burgerlijk Wetboek 1838. maar we moeten ze ook eens vastleggen en ze opschrijven.  Justinianus die geen nieuwe teksten creëerde maar wel enkel bestaande teksten bijeen voegde.Das römische Recht im Mittelalter (1815-1831) .Nieuwe teksten in een nieuw systeem met nieuwe begrippen (≠ Justinianus) " Nu ook recht in de landstaal ≠ Latijn. Het recht niet van boven opleggen en codificeren.Belangrijkste codificator: Jean-Étienne-Marie Portalis (1746-1807) . " Er wordt een nieuwe methode opgesteld die (≠ zandlopersysteem van Justinianus!) nieuwe teksten creëerde. 24) Duitsland: Historische School " Duitsland loopt achter met de staatshervorming en wanneer de Pruisen door Napoléon worden verslagen.Rechtsbron in geheel Frankrijk als aanvulling in het noorden op het lokale gewoonterecht en in het zuiden op het Corpus Iuris. begint men in Duitsland na te denken en dus ook over de wetgeving. " 1814: Thibaut en Savigny – voor en tegen codificatie. " Friedrich Carl von Savigny (1779-1861): behoort tot een andere beweging: hij roept een reactie op van de Romantiek en is ook gekant tegen het codificeren. Hierin zet hij een heel ander systeem uiteen ( Thibaut).Wet als enige rechtsbron + Romeins recht afgeschaft = gedacht die opkomt => (“Les juges de la nation ne sont que les bouches qui prononcent les paroles de la loi. maar het recht moet met het volk ontstaan. breuk met het oude recht " 1815-1830 pogingen tot eigen Nederlandse codificatie .Vom Beruf unserer Zeit für Gesetzgebung und Rechtswissenschaft (1814) " = Tegenpamflet tegen Thibaut. 1992 22) Code civil 1804 " voorlopers: . . . 21) Codificeren als historisch fenomeen (zie tekst IX-13) " Politiek beleidspunt v/h natuurrecht i.(zie tekst IX-14 en IX-15) 23) België (onder Franse invloed) " tot 1804 vooral gewoonterecht " 1804 Code civil.Samenvatting .Deze pogingen zijn niet gelukt => De Zuidelijke Nederlanden waren tevreden met de Code Civil zoals ze was.

Pandectenwetenschap Hierdoor hebben we professorenrecht en een begrippensysteem. => Vanaf de consensus er is. is de koper al eigenaar.Abstract: een titel is niet vereist. wel een zakenrechtelijke overeenkomst (Duitsland) = een gemeenschappelijke wil v/d partijen om eigendom over te dragen = zakenrechtelijke overeenkomst " België heeft een consensualistisch systeem !! " Kort samengevat: .Causaal: een geldige titel van overdracht is vereist (Nederland) . Ierland. wilsovereenkomst over de eigendom) Geschiedenis van het privaatrecht 52 .Fra/Belg/Ital: (tekst X-17) " Consensus " Beschikkingsbevoegdheid . minderjarigheid etc. Wales) = geen codificatie. rechtshandeling. vgl.Bij overlijden . Pandect = (juridisch) boek dat alles omtrent een onderwerp samenvat Professorenrecht Begrippensysteem (rechtsbevoegdheid. " Er is nog een onderscheid bij traditionalistisch: .Duitsland: (tekst X-19 en X-20) " Beschikkingsbevoegdheid " Levering (=> als levering w beschouwd de registratie van onroerend goed) " Zakenrechtelijke overeenkomst (partijen zetten in de akte dat eigendom moet overgaan.Samenvatting " - " Savigny begint de bronnen v/h Romeinse recht (zie de 2 hierboven) te onderzoeken.Nederland: (tekst X-18) " Beschikkingsbevoegdheid " Overeenkomst = titel " Levering .) X. 1138 BW: Frankrijk. 25) Europese rechtstradities: " Common law (Engeland. uitgezonderd Scandinavië) = wel codificatie. België: Italië) " Maar in Frans en Belgisch systeem is er meer: er gaat ook de eigendom over. " Ius commune (continentaal Europa. 26) Naar een Europees burgerlijk wetboek? " Unidroit (v/d Volkenbond => een oude beweging) " Principles of European Contract Law 1994 (Lando) " Study Group for a European Civil Code (von Bar) " Common Core of European Private Law (Trento) NAAR CONSENSUALISTISCHE EN TRADITIONALISTISCHE STELSELS VAN OVERDRACHT  Geschiedenis van de eigendomsoverdracht " Waarom belangrijk? => Er zijn 2 belangrijke momenten in het vermogensrecht: . " Dus: Frankrijk/België/Italië: " Consensus " Beschikkingsbevoegdheid  Traditionalistisch: eigendom gaat pas over door levering. ook al kan de zaak nog liggen bij de verkoper.Bij faillissement " Want dan is er de vraag: “Wat zit er in het vermogen?” om te zien waar je als erfgenaam of schuldeiser recht op hebt!)  Tegenwoordige stelsels " Consensualistisch: eigendom gaat over door de overeenkomst (1583 BW. handelingsbekwaamheid. Schotland.

Achtergrond: Romeins (Rooms-Hollands) recht " Duitsland: Geschiedenis van het privaatrecht 53 .Schaft het onderscheid res mancipi en res nec mancipi af . kort samengevat.a. alle zaken die van belang zijn voor de landbouw: Gronden binnen het gebied van italie (+alle daarop staande gebouwen.De Middeleeuwse Juristen ontdekken tegenstrijdigheden. IV-2): levering door " mancipatio (abstract) (Txt V-19) (mancipatio is een ritueel met een weegschaal en 5 getuigen) " in iure cessio (abstract) (Txt V-20) (in iure cessio is een schijnproces met een magistraat) .Romeins recht: " Beschikkingsbevoegdheid " Levering " Titel => enkel nodig bij traditio (res nec mancipi) en niet bij mancipatio en in iure cessio (res mancipi). maar die horen er al bij door natrekking).Een geldige titel is vereist.Vervangt in de teksten van het Corpus Iuris Civilis mancipatio en in iure cessio door traditio " Ten gevolge hiervan komen causale én abstracte traditio-teksten voor in het Corpus Iuris Civilis (Het is dus niet eenduidig in het Corpus Iuris Civilis of er wel of niet een titel nodig is bij traditio/eigendomsoverdracht.De wil van de eigenaar: komt in plaats van de titel " Nu is het dus vereist: beschikkingsbevoegdheid + levering + wil v/d eigenaar. Alle andere zaken zijn res nec mancipi.en trekdieren. een consensualistisch stelsel van eigendomsoverdracht. " Wat deed Justinianus? .Wel of geen geldige titel? . maar consensus is voldoende) .Res nec mancipi: levering door " traditio (causaal) (Txt V-21) (tradio: je moet je afvragen waarom dat gebeurt en de titel/causa is het antwoord op die vraag) " Onderscheid res mancipi en res nec mancipi: .Constitutum possessorium: bezitter wordt houder => bezit op naam v/e ander: Beide zijn uiterlijk niet waarneembaar.Eigendom gaat over door consensus (txt X-17) .Achtergrond: het Natuurrecht (tekst X-10: “wat we willen is al zo” => de wil vr het laten overgaan v/d zaak zonder fysieke overdracht) en de notariële praktijk " Nederland: . slaven en 4voetige last.) " Receptie: .Antinomie ten aanzien van het titelvereiste . " Jacques de Revigny: bij gebrek aan een titel " Grotius (= Hugo de Groot): in het Natuurrecht vervangt de wil de volledige traditio (txt X-9 en X-10) " Vervangt dus niet enkel de titel.Schaft mancipatio en in iure cessio af .Levering zonder bezitsverschaffing: Traditio brevu manu: houder wordt bezitter (dr afspraak) => normaal traditio vereist. maar ook de levering!! => Hij hanteerde m. .Res mancipi (txt IV-1.Eigendom gaat over door levering (txt X-18) . landelijke erfdienstbaarheden. . . maar er heeft een traditio plaatsgevonden en dus een leveringshandeling  Codificatie: " Frankrijk (en België) .Samenvatting .Res mancipi zijn.  Klassiek Romeins recht: " Overdracht door levering (Txt X-1) " Verschillende leveringsvormen bij verschillende goederen: .w.

" Lex Aquilia (3de eeuw na Chr. " Nu: vroeger keek men eerst naar de dader. “Oog om oog. compensatie vr wat verloren is). maar toen was het privaatrecht => de gelaedeerde moet reageren. Het slachtoffer moet vermogensrechtelijk schadeloos worden gesteld. moet dan dubbel betalen .BGB (1900): levering door de zakelijke overeenkomst (txt X-21) NAAR DE ONRECHTMATIGE DAAD  Geschiedenis van de onrechtmatige daad " Modern: voornamelijk het kapotmaken van andermans zaken.van vergelding (allereerste tijden) (talio: afkopen van weerwraak. . Iemand die het gedaan had <= onrechtmatige daad => Iemand die er last van had. boete) naar schadevergoeding (nu) (smartengeld. brandstichting. verkeersovertreding. " Ontwikkeling: .Furtum: diefstal en verduistering . " Romeinsrechtelijke delicten: Ps: deze Romeinsrechtelijke delicten zijn bij ons nu publiekrecht. Geschiedenis van het privaatrecht 54 . maar niet tegen zijn erfgenamen. enz. Het is een vast bedrag => er wordt dus geen rekening gehouden met de schade.Kenmerken bij damnum iniuria datum: " Actio Legis Aquiliae " Gemengde actie " Dader straffen + schadevergoeding vr slachtoffer. diefstal.Damnum iniuria datum (lex Aquilia) : zaakbeschadiging (=> gemengd : boete + schadevergoeding . = Dader = Gelaedeerde " Vroeger => In XII-tafelen: “Dader moet met een vast bedrag de wraak van het slachtoffer afkopen. gemengd karakter: boete EN schadevergoeding.Iniuria: kwetsing van vrije personen (zowel lichamelijk als geestelijk) Delict Actie Hoe een actie Kenmerken van de actie Aansprakelijkheid Damnum iniuria datum actio legis Aquiliae gemengd Furtum Actio furti zuiver poenaal passief + onovererfelijk dolus manifestum: 4 x waarde zaak nec manifestum: 2 x waarde zaak Iniuria actio iniuriam zuiver poenaal passief + actief + onovererfelijk animus iniurandi rechter boete vast passief + onovererfelijk Culpa (levissima) Hfdst 1:(doden res mancipi) hoogste Grootte van de boete waarde afgelopen jaar Hfdst 3: (verbrand/gebroken/vernield) waarde v/d afgelopen 30 dagen Dader ontkennen en toch veroordeeld worden. " Passief onovererfelijk " Actie kan ingesteld worden tegen de dader. tand om tand” is geen goed systeem en de ontwikkelende maatschappijen hadden dit door.Nadere theorievorming in de Pandekten wissenschaft (txt X-20 en X-19) .Samenvatting . nu kijkt men eerst naar het slachtoffer. ( voor de Lex Aquilia enkel een poenaal karakter).): Alles met beschadiging/damnum iniuria datum.

moet hij het dubbele betalen!  Zo komt Justinianus dus aan het gemengde karakter. " OD: algemeen recht op schadevergoeding " RomR: diverse berekeningswijzen van het procesbedrag. moet je nog de bedoeling hebben gehad om te kwetsen. want bij culpa (levissima) ben je al aansprakelijk en niet enkel bij opzet. . want het gaat over schade (vermogen) en dat vermogen is overerfbaar.Samenvatting " Aansprakelijkheid: Zwaar onder Lex Aquilia. opzet is hij/zij aansprakelijk => dit opzet moet worden aangetoond.Actief/passief overerfelijk/onovererfelijk: Geschiedenis van het privaatrecht 55 .w.z. . Ruimer dan opzet. er dingen die er niet onder vallen. . dan moet hij de verweerder 10% van het geëiste bedrag betalen. " OD: de reële schade " OD: actie is passief overerfelijk. maar als het slachtoffer de zaak verliest. Rechter kan geholpen worden doordat het slachtoffer een schatting doet. iniuria of damnum iniuria datum). want dolus aantonen is zeer moeilijk. OD: schuld " RomR sanctioneert bepaalde concrete vormen van schade: lacuneuze regeling (=> d. doden van een vrije burger => valt niet onder furtum. vb.Algemene kenmerken " Poenale acties (= gericht op boete) (=> in beginsel!) " Acties zijn passief onovererfelijk " Acties cumuleren tegen mededaders: 1 actie tegen elke dader. . " OD → schadevergoeding " RomR: delicten kennen verschillende aansprakelijkheidsgraden.a.  Bedragen? Vaststelling van de boete door de rechter.  Hoofdstuk I: doden van res mancipi => dader moet eigenaar hoogste waarde v/d slaaf of vee van het afgelopen jaar betalen. M. want naast het opzet.Kenmerken bij de iniuria: " Actio iniuriam " Zuiver poenaal " Passief en actief onovererfelijk (wegens het persoonlijke karakter) " Aansprakelijkheid: Animus iniuriandi: gekwalificeerd opzet (opzet/bedoeling om te kwetsen).    Bedragen?: Manifestum (=op heterdaad betrappen): 4 x de waarde v/d zaak Nec manifestum (=buiten heterdaad betrappen): 2 x de waarde v/d zaak .Kenmerken bij de furtum: " Actio furti: kan naast een revindicatio worden ingesteld !! " Zuiver poenaal (= zuiver op boete gericht) " Passief onovererfelijk " Aansprakelijkheid: bij dolus. een lichte aansprakelijkheid.  Hoofdstuk III: Verbrand/gebroken/vernield => dader moet hoogste waarde in de afgelopen 30 dagen betalen !Maar als dader ontkent en toch veroordeelt wordt in zijn proces.w.Verschillen met de Onrechtmatige Daad (OD) nu: " RomR kent geen uniforme regeling " RomR → boete. " Noxale acties tegen eigenaar van slaaf= het uitleveren v/d slaaf.

ca.  actief onovererfelijk = enkel slachtoffer kan vordering instellen  passief overerfelijk = vordering kan ingesteld worden tegen erfgenamen v/d dader  passief onovererfelijk = vordering kan niet ingesteld worden tegen erfgenamen v/d dader " Quasi-delicten c. " Smartegeld 'indien verzocht' : voor iedereen bij wie lichamelijke schade werd aangericht. " Uitbreiding van het schadebegrip in het Natuurrecht: “Elke vorm van aantasting”: lichaam. maar als het causaal verband losser was.Receptum-aansprakelijkheid van schippers. actief en passief over het hebben van de rol van resp. De praetor erkende dit en gaandeweg kwamen er aangepaste acties. want het heeft geen vermogen. dan kwam men in de problemen. herbergiers en stalhouders " Ontwikkeling bij de lex Aquilia (het meest voorkomende delict): Damnum iniuria datum is het meest voorkomende delict. " Invloed van het canonieke recht: . wel naar de hoedanigheid => risicoaansprakelijkheid.Beperking tot schadevergoeding .Doorwerking van dit beginsel . 100 v. want het lichaam van een vrij burger is niet in geld waardeerbaar. " Ook schade in verband met een zaak.Datum – 'toegebracht' → causaal verband (causaal verband tussen schuld persoon en de schade) " Verlening van een actio legis Aquiliae utilis (= analoge actie) of van een actio in factum (= actie gericht op de feiten) bij indirect causaal verband: rechtstreeks optreden was vereist bij de Lex Aquilia.Iniuria – 'ten onrechte. . => geen boete ! . . aansprakelijkheid buiten schuld: Er wordt niet gekeken naar de schuld. berekening inkomstenderving (txt XI-9) " Smartegeld voor vrouwen? (txt VI-24) " Compensatie voor de geleden schade.Damnum – schade (aan een zaak) (schade kunnen aantonen) " belang van de eigenaar (txt VI-8 !!!.alleen het gestolene teruggeven of compensatie voor de verloren waarde daarvan.Samenvatting " U moet de begrippen combineren. wie is aansprakelijk ? => bewoner van verdieping waarvan bloempot viel. XI-4).… Iedere aantasting in iedere vorm v/h recht kom in aanmerking voor vergoeding. 3 essentiële punten die nodig zijn voor damnum iniuria datum: .q.Chr. " In de Middeleeuwen: gerechtigden tot schadevergoeding. .Actio de effusis vel deiectis (txt VI-20. Daarom is de actie passief overerfelijk. eiser of verweerder in het proces:  actief overerfelijk = erfgenamen van slachtoffer kunnen vordering instellen. 478 en 479) " Niet mogelijk om smartengeld te vragen. aandacht voor de werkelijk opgetreden schade / het . Bloempot-actie : bloempot valt naar beneden uit raam. . VI-6) " Doden / verwonden van vrije personen: geen smartegeld (txt in FOI nrs.Actie passief overerfelijk: schadevergoeding gaat over het vermogen.Pauperies – dierschade (txt VI-22) : Het dier wordt niet aansprakelijk gesteld. (On)overerfelijk gaat over de vraag of de erfgenamen in een proces kunnen optreden. eer en goede naam. Geschiedenis van het privaatrecht 56 . want het kent een schuldaansprakelijkheid (culpa (levissima)). zonder recht' (=schuld en onrechtmatigheid) " Introductie van de culpa als criterium: Mucius Scaevola.

. .) " Het inheemse recht .: iemand die bestolen is.Iustitia commutativa – vereffenende rechtvaardigheid: soms wordt die oorspronkelijke verdeling v/d distributiva verstoord en dan moet iustitia commutativa optreden (vb. " De praktijk in de XVe eeuw: .Gerechtigden tot restitutie " Hugo de Groot .Oorspronkelijk compositio: zoengelden .Smartegeld: wanneer het “weggenomene” niet te restitueren is.Heeft 5 belangrijke uitgangspunten: " Afblijven van wat een ander toebehoort " Teruggeven van hetgeen wij van een ander houden of van de baten die wij daaruit trekken " De verplichting om beloften na te komen " De vergoeding van door schuld toegebrachte schade " Het verdiend zijn van straf tussen de mensen. . . .Samenvatting .De School van Salamanca was de schakel tussen de moraaltheologie en de rechtspraktijk.Smartegeld . Daar geldt enkel het schuldbeginsel en risicoaansprakelijkheid kom je enkel tegen in het ius civile (romeins recht).Risico-aansprakelijkheid (misdaed door wet-duiding) bestaat alleen in het positieve recht (ius civile) " Volgens Hugo de Groot bestaat de risico-aansprakelijkheid wel. " De Moraaltheologie – Thomas van Aquino: (txt IX-9) .Schuldbeginsel (Verschuldensprinzip) en toepassing van de restitutieleer in het Natuurrecht .Onderscheid tussen restitutie en straf. .Vanaf XIIIe eeuw sterker overheidsgezag: ontwikkeling van publiek strafrecht .Contra: “Het lichaam van een vrij mens is niet waardeerbaar in geld”: deze stelling gold in Romeins recht. " Dus: postieve recht zegt: risicio-aansprakelijk => dergelijke schade wordt verdeeld vanwege moeilijkheid aantonen van schuld  natuurrecht zegt: je moet op zoek naar de schuldige (schuldbeginsel).= de vader van het Natuurrecht . dan betaal je smartegeld. bindt de erfgenamen terug te geven. . maar niet in het Natuurrecht.Verhouding tussen vergelding en vergoeding (txt XI-11) " De School van Salamanca (XVIe eeuw): (txt XI-12) .De restitutieleer als algemene grondslag voor schadevergoeding.Thomas van Aquino was een moraaltheoloog.Is in grote mate schatplichtig aan de School van Salamanca .Vergelijkbaar met het scheppingsverhaal: In den beginne werd en verdeling gemaakt en in principe hoort deze orde zo te zijn.Deze zoengelden beogen de oorspronkelijke schadevergoeding en boete. .Algemene restitutieverplichting (~ restitutieleer) .Bij het betalen van zo’n zoengelden is er verzoening.Deze constructie word geënt op de stipulatio: een belofte op het sterfbed. Geschiedenis van het privaatrecht 57 . .De overheid trekt het bestraffingsrecht naar zich toe. " Straf: publiek recht " Restitutie: privaat recht .Iustitia distributiva – verdelende rechtvaardigheid: creëert een verdeling hoe het hoort. (verdelende rechtvaardigheid) => Soms wordt die orde verstoord => het terugbrengen van de oorspronkelijke orde (vereffenende rechtvaardigheid). Dit was het meest theoretische deel van de theologie. in tijd van Thomas van Aquino niet meer en kan er ook smartegeld voor betaald w. het teruggeven van zijn zaak) .

want via een contract laat je verbintenissen tot stand komen die je moet nakomen. Dit was handig voor fabrieksdirecteuren omdat er geen schadevergoeding moest betaald worden. maar wel bijv. obligatoir) " Overeenkomst (ook familie-. . NAAR EEN OPEN CONTRACTENSTELSEL EN EEN ALGEMENE CONTRACTENLEER (Geschiedenis van het contractenrecht)  Terminologie: " Contract (privaatrechtelijk. landen die met elkaar praten via vertegenwoordigers.Natuurrecht boven Romeins recht . Als we het over contract hebben.en procesrechtelijke) " Verdrag (Volkenrecht) .Overeenkomst is een ruimer gebruikte term dan contract.… en ook obligatoir. want de geregelde aansprakelijkheid houdt op indien deze personen bewijzen dat ze die daad niet hadden kunnen beletten.  Dit is dus een schuldaansprakelijkheid met omgekeerde bewijslast (≠ risicoaansprakelijkheid. . Pas na verloop van tijd is men de fout objectief gaan interpreteren waardoor fabrieksdirecteuren wel schadevergoeding moesten betalen. hebben we het over het privaatrechtelijke gebied met daarin onderverdelingen als vermogensrecht. vb. Dit leidt ook tot verbintenissen en hoe mensen zich moeten gedragen.Eventueel smartegeld: Hugo de Groot erkent dat de aansprakelijkheid voor schade niet is beperkt tot inbreuk op rechten die iemand ontleent aan eigendom of contract.Het begrip faute " “Faute” is een dubbelzinnig begrip.en schuldaansprakelijkheid (In het Natuurrecht ) " Delict = opzet + schuld " Quasi-delict = schuld (en geen opzet) .Uitgangspunt is het Verschuldensprinzip . maar ook aansprakelijk voor schade uit daden van personen voor wie men instaat of schade van zaken die men onder zijn bewaring heeft.: omdat ze geen training hadden gegeven voor de gevaarlijke machines. zonder de vele details en bijzonderheden van de lex Aquilia in het Romeinse recht. . zakenrecht en procesrecht. " Code civil 1804: . Het algemene beeld hierbij is dat 2 of meer partijen bij elkaar komen en het eens zijn en uit dit akkoord vloeien verbintenissen voort.Tekst IX-13: duidelijk wordt dat in het Natuurrecht een veel algemenere benadering v/d schadevergoeding wordt voorgestaan.Contract lijkt op contractus => maar opgelet: ze zijn inhoudelijk niet hetzelfde.Gerechtigden tot schadevergoeding: iedere schending van rechten die de persoon toekomen (vb. " Vroeg in de 19de eeuw was de neiging om fout zo subjectief mogelijk te interpreteren.Samenvatting .Verschuldensprinzip. zaken.  Codificaties " Codex Maximilianeus Bavaricus civilis (Beieren) 1765: (txt IX-13) . Dit laatste omvat zeer veel. maar het ligt er wel dichtbij) . deels omgekeerde bewijslast (txt XI-30) " Aansprakelijk zijn voor schade die uit eigen daad voorvloeit. " Bijzondere schuldaansprakelijkheid.Algemene benadering van schadevergoeding .Over de scheiding tussen privaatrecht en strafrecht . Je kan een overeenkomst hebben in familierecht.: persoonlijkheidsrechten) geeft recht op schadevergoeding.Verdrag of volkenrecht: hier heb geen personen.Délits et quasi-délits in het Natuurrecht: opzet. Schade bestaat in alles wat iemand minder heeft dan wat hem toekomt. Geschiedenis van het privaatrecht 58 .

 Verschil tussen het moderne en het Romeinse contractenrecht: " Vandaag kent het contractenrecht een veel algemenere benadering => zie art.BW 1101: titel => overeenkomst waaruit verbintenissen voortvloeien. Belofte moet op een plechtige manier worden afgelegd. formaliteiten.: koe ruilen tegen paard.) " Een verbintenis kan heel snel verdwijnen.: brood in bakker kopen. als in de geest bij elkaar komen en een overeenstemming bereiken. (Uit contract komen altijd verbintenissen voort en uit overeenkomsten niet.) . Een verbintenis op de hals halen => niet exclusief een contractsituaties. Maar in de verzameling van de overeenkomsten kan iets zijn waaruit geen verbintenissen voortkomen en daarom is het een ruimere term dan contract. . vb. dan kan de pandhouder hem zelfs verkopen aan de overkant van de Rijn als slaaf. Maar koe al gegeven. wel een exceptio (bv. => levert geen actio op.: bewaken v/e roerend goed door de verkoper. Kan hij uiteindelijk zijn schuld niet aflossen. " Sponsio: = een kwestie van garantie geven voor een bestaande schuld. " Verschil tussen verbintenissen die uit contract voortkomen en die niet uit contract voorkomen. maar niet-exclusief.  Ontwikkeling in Romeins Recht: De 3 oudste vormen van contractssituaties: " Contrahere obligationem (verrichten v/e handeling met een rechtsgevolg): Oude Romeinse Recht: er ontstaat een verbintenis. " Tekst XII-1: .Conventio: zowel fysiek bij elkaar komen. (Maar opgelet: de schuld is er dus al !!) Het is een middel voor de schuldeiser om de schuld af te dwingen. iemand die zichzelf in pand geeft totdat hij zijn schuld heeft afgelost. want ook een onrechtmatige daad is al een contrahere obligationem. dan kan er worden geëist via exceptio om paard ook te geven als ruil.Pactum: afspraken die niet in een verbintenis resulteren en niet juridisch afdwingbaar zijn. Beide niet uitgevoerd = ok.  Vraag aan professor gesteld in verband met contract  overeenkomst: * Overeenkomsten contracten Uit de contracten komen verbintenissen voort. " Tendens naar vormvrijheid Er is een tendens naar reformisering en die leidt er dan toe dat weinig vormvoorschriften zijn: mancipatio wordt vervangen door stipulatio. " Bona fides als algemene maatstaf  strikt recht. wel door traditio. Langzamerhand komen er steeds meer acties: " Culpa als criterium voor aansprakelijkheid: partijen kunnen deels zelf de aansprakelijkheid door contracten invullen. Ze kunnen bijvoorbeeld het criterium zwaarder maken.Samenvatting . Clausules bona fides zijn dus mogelijk in meeste contracten. Geschiedenis van het privaatrecht 59 . Het dient om zekerheid te stellen voor een bepaalde schuld. 1107 BW: contracten in het algemeen. vb. " Nexum: = Zelfverpanding.Contractus: afspraak die resulteert in een verbintenis => afdwingbaar via recht (afspraak die juridisch afdwingbaar is). Of huur: verhuurder die de verbintenis heeft zijn pand ter beschikking te stellen en huurder die de verbintenis heeft per maand de huurprijs te betalen.

Onbenoemde contracten: " Actio praescriptis verbis wanneer één partij gepresteerd heeft. .In beginsel iedere inhoud (maar wel restrictie). Deze kan dan eisen dat de andere partij de afspraak ook uitvoert. De onbenoemde contracten kunnen op een gegeven moment toch tot een actie leiden. " M. Het idee dat een derde recht(en) verkrijgt door het contract gesloten tussen die 2 partijen.Pacta legitima (bijv. Aangezien de mentaliteit is veranderd en mensen minder eerlijker werden. dan kon je je op dit pactum beroepen . alleen verweer.contractus re: pas contract op moment van overhandiging . => Je komt terug en vraagt je zaak terug en deze persoon “weet” niet meer wat je moet terugkrijgen (hij liegt). . maar …”) " Afspraak bewijzen: Bewijzen door getuigen Op basis van de afspraak wel geen actie.Contractus (= afspraken door acties gesanctioneerd) . " Formeel . => Als ze je het niet vrijwillig willen teruggeven. waren er vroeger wel vormvereisten en nu zijn afgezwakt tot verdwenen. " Is het noodzakelijk dat er een schriftelijk stuk is voordat je het een contract kan noemen of geldt het schriftelijk stuk eerder als bewijs? " Tegenwoordig: als je het eens bent. Het contract geldt tussen deze 2 partijen die erbij betrokken zijn.Nevenbedingen (pacta adiecta) = aan een contract bijgevoegde afspraken met rechtskracht. is er al sprake van een contract. kan in het huidig contractenrecht. " Vormvereisten (toen toch nog een aantal vormvereisten): . Nu is dat er wel en kennen wij ook de volmacht. Vb.contractus verbis: bepaalde bewoordingen . nl. .a.w.contractus litteris: pas contract door schrift " Verschil contractus  pactum: . de schenkingsbelofte): Juist hetzelfde als pactum fiduciae. .Pacta (= vormloze afspraken (enkel wilsovereenstemming en verder niets) . " Vroeger  nu? Bijvoorbeeld: In het Romeins recht moesten de personen aanwezig zijn en was er geen mogelijkheid tot vertegenwoordiging. het pactum fiduciae): Van onbeschermd naar een actie door de praetor.: pactum fiduciae: je geeft een zaak af aan een vriend.Vertegenwoordigingsmogelijkheid. . teneinde nakoming door de ander te eisen. omdat jij een soldaat bent. " Pacta krijgen gaandeweg wel rechtsgevolgen: .Vrij van vorm.Exceptio pacti (“Ja.Samenvatting  Tegenwoordig: contractsvrijheid " Materieel = inhoudelijk vrij. maar dan maakt de keizer het nieuwe pactum. in beginsel leveren ze geen actie op) " Maar: wel afdwingbaar als nevenbeding bij contract beheest is door redelijkheid en billijkheid. Ze maken een onderdeel v/d hoofdovereenkomst uit (ter goeder trouw).Pacta praetoria (bijv. . Bij contract: meestal 2 partijen. Het schriftelijke stuk is een bewijsmiddel. het pactum fiduciae. die ze ze goed als mogelijk moet bewaren. namelijk als 1 partij de afspraak uitvoert.   Geschiedenis van het privaatrecht 60 .  Klassiek Romeins recht: " Beperkt aantal contractsinhouden mogelijk (maar: stipulatio heeft geen standaard inhoud) De inhoud is in het Romeinse recht beperkt. geen derde is erbij betrokken. stelde de praetor een pactum op.Inclusief derdenbeding.

. p. " Castilië: Ley Paresciendo (txt FOI nr. .: een afspraak (die geen nevenbeding is) en niet kan gewalificeerd worden als één van de benoemde contracten. maar tot een verweermiddel.w. dat is uit den boze " . 374) . (Daarmee openbaart zich het bestaan v/e een causa en wordt de afspraak aangekleed en afdwingbaar.Het canonieke recht had een sterke invloed op de verplichting tot nakoming van elke afspraak (verbindend karakter). " Pacta nuda / pacta vestita . belangrijk voor handel = de trouw " Gegeven woord bindt => komt uit Canoniek recht.) = dan een pactum vestitum.Einde gemaakt aan alle Romeinse vormvoorschriften en beperkingen. neen.1ste groep: adel => fides en getrouwheid: vooral ten opzichte van feodaliteit.w. . 390-392) . p. Fides is de grondslag als bindende karakter. " Mattheüs 5.Blijk geven dat je een contract wil aangaan met iemand. is ja bedoelen en neen is neen bedoelen.Pacta sunt servanda: “Pacten moeten nagekomen worden. is slechts afdwingbaar door een bepaalde vorm aan te nemen: " Eenzijdige toezeggingen moeten de vorm aannemen van een stipulatie (=> voor de afdwingbaarheid v/d stipulatie vereisten de glossatoren dat in de bewoordingen van de stipulatie ook de causa tot uitdrukking wordt gebracht). .In boek nr 531 p.37 ." Maar laat zijn uw woord ja. is de stipulatio niet afdwingbaar. fides als grondslag voor het bindende karakter (txt XII-2). M. 390 en nr 534 p. ja zeggen. dat wil zeggen dat er een actie aan verbonden is om de afspraak zo nodig in rechte te kunnen afdwingen. " Bij wederkerige afspraken (innominaatcontracten) dient één v/d partijen zijn afspraak te zijn nagekomen.a. .Iedere serieuze toezeggen is bindend voor Christenen.Je moet je aan je woord houden. .2de groep: handelaars. .Een pactum vestitum (enkelvoud) is letterlijk een 'aangeklede afspraak'. Meestal kiezen de Romeinen om ethische redenen voor het nakomen v/d verbintenis.Pacta vestita brengen wel een actie mee. neen. .Zonder vermelding van de causa.a. . 392 .  Middeleeuwen " Invloed van het canonieke recht: pacta sunt servanda (txt XII-6) .M. => een naakte afspraak leidt niet tot een verbintenis. wat boven deze is. maar ook op andere manieren: zie nr. " Algemene gedachte: .” . " Vermelding van de causa (txt FOI nr.Pacta nuda = een naakte afspraak = geen enkele reden/causa ligt ten grondslag aan de afspraak. 532 in het boek. Geschiedenis van het privaatrecht 61 .Samenvatting " causa data causa non secuta = de prestatie terugvorderen " De algemene gedachte dat afspraken bindend zijn komt uit de ethiek. .Pacta nuda brengen geen actie mee. 531 en 534. is genoeg voor een geldig contract. Dat 'aangekleed zijn' kan komen doordat de causa vermeld is.Steeds meer “aankleding” van de pacta.In de stipulatio moest de causa worden vermeld om daarmee de serieuze bedoeling v/d partijen tot uitdrukking te brengen.Grote stap richting contractsvrijheid. ja.  Pacta nuda of de afspraak naar Romeins recht onbeschermd als aan deze vereisten niet is voldaan. 518.

de contractspartijen. Eerst weten wat overeenkomst is => overeenkomst (= convention) = afspraak (= pactum). mede aan de hand van Cicero’s gedachte. => Een derde ontleent aan dat contract rechten en zal dit recht kunnen handhaven t. Augustinus = een kerkvader. met verwijzing naar het Liber Extra (txt XII-22) .v. " Tekst XII-17: Pothier zegt dat een contract een soort overeenkomst is. " Pact = conventia (=> hij gebruikt pact als afspraak.Cicero: beloften en overeenkomsten hoeven niet altijd te worden nagekomen (txt XII18 en XII-19).Paus Gregorius IX in het Liber Extra: poging om de werking van de clausula te beperken (txt XII-23 => verband met tekst VI-24 p. txt XII-7) " Mattheüs van Wesembeke (txt XII-10)  Hugo de Groot " neemt pacta sunt servanda als algemeen beginsel van Natuurrecht aan. vindt hij toch dat het contract bindend moet blijven. zijn tekst wordt opgenomen in het Decretum Gratiani (txt XII-21). .  Na de Middeleeuwen dringt het canoniekrechtelijke beginsel algemeen door: " Dumoulin (txt XII-8) " Loisel (txt XII-11. Geschiedenis van het privaatrecht 62 . voor de oorsprong van het beeld txt XII-4. Dit betekent dat partijen in elkaars aanwezigheid moeten zijn.Derdenbeding (BW 1165-1167. Toen niet tot stand door vertegenwoordiger. niet: de zon moet schijnen of het mag niet regenen) . En wij hebben het principiële Romeinse onderscheid (bindend of niet-bindend) achterwege gelaten en het Natuurrecht beschouwt elke afspraak als bindend.o. .Augustinus over wat een leugen is. of bestande verbintenis teniet te doen of om haar te wijzigen.  Beperkingen op de bindende kracht van contracten: " 1ste beperking: clausula rebus sic stantibus (“indien de zaken zo blijven”) . 41). De gedachten van clausula rebus sic stantibus zat in het kerkrecht.) " Formele contractsvrijheid: vormvereisten voor bepaalde contracten.Vertegenwoordiging (lastgeving: BW1984 e. 1121) " Mooi voorbeeld van materiële contractsvrijheid: het derdenbeding is bindend. vgl. XII-5) " Stadsrecht van Freiburg im Breisgau (opgeschreven door Ulrich Zasius. nu kan dat wel. . dit deden ze in ME ook) " Het contract is die overeenkomst/pact waarbij het gaat om het in het leven roepen/tot stand brengen van verbintenissen. " hij vormt de verbindende schakel tussen moraaltheologie en Natuurrecht (txt XII-14. => Hij zegt dus voorzichtig dat onverwachte omstandigheden niet als beperking gelden. => geen onderscheid meer tussen pacta !! " Code civil kent ook: . Nut is het kernbegrip hier. De Paus geeft een hint: ondanks dat de omstandigheden hetzelfde moeten blijven.v.Glosse op het Decreet. Een overeenkomst of convention is de wilsovereenstemming van twee of meer personen om tussen hen enige verbintenis tot stand te brengen.Seneca: omstandigheden moeten gelijk blijven wil men gebonden zijn (txt XII-20) “Alles” moet hetzelfde blijven = de relevante omstandigheden => het moet blijven gaan om dezelfde zaken als toen we het contract sloten (vb.Samenvatting " Deze 2 groepen zorgen mee voor het afschaffen van vormvereisten en mede door hen wordt het “blijk geven van te willen contracteren” voldoende voor een contract.  Voorloper van de Code civil (BW 1101): Pothier (txt XII-17) " Pothier legde de basis voor het contractenrecht (verbintenissenrecht).Wat gebeurt er als je een contract afsloot en ineens veranderen er zaken => Blijft je contract dan gelden met bindende kracht? . XII-15) " Hugo de Groot leerde Lessius kennen die hem via mensen v/d School van Salamanca het pacta sunt servanda beginsel leerden kennen.

maar wel maar beperkt: bij ons benadeling van 7/12de voor de verkoper bij onroerende goederen => dan kan verkoper de ontbinding v/d koop eisen.  De clausula ontwikkelt zich vooral in het canonieke recht en de moraaltheologie. bestaat nu nog met name in het Volkenrecht. niet in privaatrecht. . . 2) Erf behouden en betalen tot hij aan de juiste prijs komt. => dus iets beloven dat duidelijk ongeoorloofd is. Natuurrecht is hier vrij streng in: beloofd blijft beloofd. 4. " Ook prijs spreek je onderling af. " Maar ook natuurrechtelijk is de idee van de contractsvrijheid (txt XII-30. " Oostenrijk: algemeen beginsel van contractenrecht (txt XII-31)  Meer gekozen voor gelijkwaardigheid dan voor contractvrijheid. Geschiedenis van het privaatrecht 63 .Diocletianus’ gedachte van C. Hugo de Groot zijn natuurrecht is niet geneigd deze clausule te accepteren om onder het contract onderuit te komen.44.2 (txt XII-28) . maar bedrog mag niet. " Zie tekst XII-27: Als er minder dan de helft betaald is van wat de zaak werkelijk waard is. onder aftrek van een tiende v/d gehele prijs. blz. . 4.Thomas van Aquino over het niet-nakomen van beloften (txt XII-24). 102)  Benadeling geldt bij ons. " 2de beperking: Benadeling (laesio enormis) .Bepaling van de koopprijs naar klassiek Romeins recht (txt XII-25 en XII-26) " Dus creatief onderhandelen mag.  Koper betaalt meer aan verkoper.Middeleeuwse receptie en uitwerking van C.2 in moderne codificaties: " Frankrijk en België: beperkt (txt XII-30. dus achteraf niet komen klagen dat hij te hoog/laag was.Volgens hem mag men in 2 gevallen geëxcuseerd worden bij een belofte: " Als hij door zijn belofte iets zondigs doet. dan:  Zaak teruggeven en geld als koper terugkrijgen. maar zijn fout inziet en veranderd voor het goede te doen.Diocletianus: beperking van de contractsvrijheid (txt XII-27) " In Na-Klassieke periode. Koper heeft dan 2 mogelijkheden: 1) Zaak teruggeven en de prijs terugkrijgen die hij ervoor betaalde. blz.Natuurrecht: " Gelijkwaardigheid tussen prestaties als natuurrechtelijk beginsel (txt XII-29) En het geven van een actie om die gelijkwaardigheid te waarborgen. " De persoonlijke en zakelijke omstandigheden zijn veranderd.Samenvatting .  Dit is een beperking v/d contractsvrijheid. 99) Als men van alles bewust is en van alles op de hoogte + bij volle verstand => Dan kan ongelijkwaardigheid in gelijkwaardigheid veranderd worden.44.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful