PROBLEMATIKA VODE I ZAŠTITA VODA U BOSNI I HERCEGOVINI

Vodni resursi - jedan od temeljnih uslova za održivi razvoj odnosno trajan društveni i privredni razvoj na lokalnom, regionalnom i nacionalnom nivou. Sveobuhvatnim upravljanjem tj. gazdovanjem vodama treba omogućiti racionalno korištenje i razvoj svih vodnih resursa i njihovu zaštitu Zaštita voda – zaštita od svih oblika neodrživog korištenja i zagađivanja.

• • •

Prof. Dr. Hajrudin Simicic Universitet u Tuzli, Univerzitet u Zenici

•Snabdjevanje vodom i zaštita voda su glavni problem okoliša / životne sredine u većini urbanih područja u BiH što može biti kočnica budućeg održivog razvoja • • Problem vodosnabdjevanja je stavljen na prvo mjesto i u jedinstvenom dokumentu za okoliš NEAP BiH (Nacionalni akcioni plan za okoliš BiH) • Prioritetno je potrebno obezbjediti dovoljno kvalitetne vode za snabdjevanje stanovništva i industrije kao i provoditi mjere zaštite voda •Upravljanje vodama - na bazi riječnog sliva a prema direktivama Evropske direktive za vode

Bosna i Hercegovina • površina 51.129 km2 • 3,700,000 stanovnika
Stanovništvo u Bosni and Hercegovini (2000) FBiH Stanovništvo Opštine Površina, km2 2,250.000 80 26.070 RS 1.450.000 61 25.050 BiH 3.700.000 141 51.120

1

Vodni resursi u BiH : -riječni slivovi -prirodna jezera -vještačke akumulacije -podzemne vode

Oborine u BiH: •Prosječne godišnje oko 1250 mm ( zapreminski oko 62 mlrd m3 )

Sliv rijeke Bosne • 20,4 % teritorije BiH na kome živi 40,l2 % od ukupnog broja stanovnika • otiče svega 14,1 % od ukupne količine vode Sliv rijeke Neretve i Trebišnjice • 19,8 % teritorije BiH sa 9,6 % stanovnika, • otiče 34,8 % od ukupne količine vode.

•Sve akumulacije u BiH imaju zapreminu 3,84 mlrd m3, što iznosi samo 6,2 % od srednjeg godišnjeg oborinskog prihoda. Neujednačenost oborina: u slivu Jadranskog mora (1500-1800 mm) a u slivu Save (Dunava odnosno Crnog mora) je prosjek ispod 1100 mm godišnje.

2

neregulisani vodeni tokovi. poplave i havarije •Erozija površinskog zemljišta i klizišta Uzroci : • nepostojanje integralnog upravljanja vodama • nepostojanje strategije u upravljanju vodama • nedostatak razvojnih planova i koordinacije kod vodoprivrede • uništena ili oštećena infrastruktura (vodovod i kanalizacija) • veliki gubici vode u sistemu vodosnabdjevanja • neusaglašena zakonska regulativa sa EU kao i na nivou BiH • nepoštivanje postojeće zakonske regulative • otpadne vode naselja i industrije se ne prečišćavaju • vode se zagađuju poljoprivrednom aktivnošću i nekontrolisanim odlaganjem otpada • neracionalna potrošnja na svim nivoima • nedostatak programa prevencije i zamjene prljavih tehnologija • neadekvatna cijena vode i slaba naplata • nedostatak monitoringa i informacionog sistema (baza podataka) •nedostatak finansijskih sredstava 3 .Zagađena podzemne i površinske vode su izvorišta. •Sve su češća incidentna zagađivanja izvorišta i pojava epidemija •Nedovoljna zaštita od voda .problem u gotovo svim područjima BiH Evidentirani problemi u sektoru voda : •Neadekvatno snabdjevanje vodom stanovništva i industrije •Loš kvalitet vode.Vodosnabdjevanje .

Pokrivenost stanovništva sa sistemom kanalizacije je iznosila oko 56 % dok je u urbanim naseljima sistemom kanalizacije bilo obuhvaćeno oko 72 % stanovništva.ZAŠTITA VODA Stanje u zaštiti voda U periodu do prije rata otpadne vode gotovo ukupnog stanovništva BiH ( preko 90 %) su se ispuštale u najbliže vodotoke ili u zemljište bez bilo kakvog prečišćavanja. u preko 65 % općina je prisutan problem izlivanja kanalizacije u toku poplava. Gotovo svi kanalizacioni sistemi su gravitacionog tipa bez pumpnih stanica. Najgora situacija je bila u seoskim naseljima gdje je porivenost stanovništva odvodnjom otpadnih voda iznosila jedva oko 10 %. • Više od 80 km kanalizacije oštećeno i traži hitnu zamjenu • • Oko 850 km cjevovoda zahtijeva desalinaciju i čišćenje 4 . Takođe.

995*** 250*** Total wastewater 29.924** 6.003*** 8.854 818.059 144.392 Industrial wastewater 23. kadrova i opreme kod javnih komunalnih organizacija • Nedostatak strategije. kg/d Equivalent inhabitatnts Total N. kg/d BOD5.580.721* 162. kg/d COD.534 9.539 594.795 674.Uzroci problema : • Nedostatak finansijskih sredstava. kg/d Total P.5 miliona). Glavni zagađivači voda sa svojim otpadnim vodama : • stanovništvo • termoenergetska postrojenja Components Flow m3/s Suspended matter.873.770 888. planova i programa • Neprovođenje mjera zaštite voda-nedostatak postrojenja za prečišćavanje • Neusaglašena zakonska regulativa i njeno ne.633 20.4 miliona ekvivalentnih stanovnika dok je broj stanovnika bio dva puta manji ( 4.100 2.008 8.231 293.642*** • rudarstvo • prehrambena industrija • zanatstvo i manji industrijski pogoni • neuslovne deponije i divlja smetljišta komunalnog i industrijskog otpada • nekontrolisano odlaganje opasnog (toksičnog) otpada • erozija zemljišta 5 . kg/d Municipal wastewater 6.sprovođenje • Nedostatak sredstava i povoljnih mehanizama finansiranja Zbog ispuštanja neprečišćenih otpadnih voda stanovništva i industrije : Većina riječnih tokova u BiH je bila zagađena a neki vodotoci su bili i izvan IV klase Posebno zagađeni Bosna i Vrbas Nivo zagađenja (1991) je dostigao 9.458* 2.813** 274.707.733 29.

2. •Grude.000 5. 4.000 ( I ) 10. • Rudnici i termoelektrane i drugi veći industrijski sistemi.000 (Fin) 30. •Ljubuški. 5. •Čelinac i •Gradačac •Instalirani kapacitet ovih postrojenja je iznosio ukupno oko 700. 2.500 30. •Trnovo.650 721.0 00 (I) 50. • Industrija papira Natron u Maglaju. TOTA L 3. 3. mada je svega oko 40 % radilo zadovoljavajuće. No Treatm ent Plant Gradacac Srebrenik Ljubuski Grude Trebinje Neum TOTA L 1.000 (I) 18.000 (Fin) 2. 6.000 1.000 ( Fin) 5.Postrojenja za obradu otpadnih voda naselja Takođe: U BiH je od gradova sa preko 5000 stanovnika svega 7 gradova imalo izgrađene sisteme za prečišćavanje otpadnih voda : • Sarajevo. •Trebinje. • bilo je 122 postrojenja za obradu industrijskih voda. . 3.000 5. Sarajevo Trnovo Siroki Brijeg Bosansko G rahovo Capacity PE 30. 1.650 Trenutno stanje prečišćavanja otpadnih voda u BiH Svega nekoliko postrojenja u radu: • 5 u Federaciji BiH • samo 1 u Republici Srpskoj • gotovo da ne postoji u pogonu niti jedno postrojenje za obradu industrijskih otpadnih voda 1.000 12. H ydraulic Load m 3 /d 3500-4500 3000 1500 750 2500-3000 2000 - System of treatm ent A ctivated sludge SBR-reactor A ct.150 6 .500 600.sludge A ctivated sludge A ctivated sludge A ctivated sludge O nly m echanical A ctivated sludge A ctivated sludge A ctivated sludge A ctivated Sludge Extended aeration System of aeration Surface m echanical aeration D iffused A eration Surface M echanical A eration Ejectors Surface M echanical aeration Surface M echanical A eration M am ut Rotors Brushes Ejectors D iffused A eration TOTA L 2. • Veća biološka postrojenja su imali : • Petrohemijska industrija u Bosanskom Brodu. 611. • trenutno nijedno od njih nije u radu zbog prekida industrijske proizvodnje ili nedostatka opreme i sredstava. 4.000 109. • Koksno .hemijski komplex u Lukavacu.000 ES.

000 ). morati biti praćena i rekonstrukcijom i izgradnjom postrojenja za industrijske otpadne vode. 7 .000 ES).ZAKLJUČCI • Snabdjevanje vodom i zaštita voda su glavni problem okoliša / životne sredine u većini urbanih područja u BiH što može postati kočnica proklamovanog održivog razvoja • Prioritetno je potrebno obezbjediti dovoljno kvalitetne vode za snabdjevanje stanovništva i industrije kao i provoditi mjere zaštite voda •Trenutno u BiH radi svega 6 postrojenja za prečišćavanje komunalnih otpadnih voda čime je obuhvaćeno manje od 3 % stanovništva • U toku je rekonstrukcija još 5 devastiranih postrojenja • Trenutno : • svega 2.000). • Prema Okvirnoj Direktivi za vode EU svako naselje preko 2. • Za očekivati je da ukupan teret zagađenja otpadnih voda u bliskoj budućnosti može dostići nivo iz 1992. Bihac (180. Bijeljina (80.000). godine. Banja Luka (400. Brcko District (80. Mostar (300.95 % stanovništva BiH pokriveno obradom otpadnih voda ( oko 100.000 stanovnika će morati biti priključeno na postrojenje za obradu otpadnih voda. •Planirana je izgradnja novih postrojenja za veće gradove u BiH: Tuzla (300.000 ES) • Rekonstrukcijom oštećenih postrojenja moglo bi biti uključeno oko 19 % ukupnog stanovništva.000).000 ES). • To znači: •Više od 100 novih postrojenja samo za komunalne otpadne vode • Rekonstrukcija industrijskih kapaciteta će takođe.

000 ES ) Trenutno su u radu postrojenja u : • Gradačcu • Srebreniku • Trebinju • Ljubuškom • Grudama i • Neumu ( samo mehanička obrada ) 8 .PRIKAZ POSTROJENJA ZA PREČIŠĆAVANJE OTPADNIH VODA U BiH 5 u Federaciji BiH 1 u Republici Srpskoj G R A D A Č A C ( 30.

9 .

10 .

11 .

000 ES ) 12 .S R E B R E N I K (12.

13 .

Juni 2003. 14 .Odsjek BIOLOGIJA 2002/2003.

000 ES) 15 .T R E B I N J E (30.

16 .

17 .

18 .

Water basin “Modrac” 19 .

Neka vode budu čiste ! 20 .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful