You are on page 1of 15

Fakultet za trgovinu i bankarstvo ''Janićije i Danica Karić

''

Seminarski rad iz predmeta osnove menadžmenta

TEMA: Osnovna sredstva preduzeća

.............................................................................................6 Amortizacija osnovnih sredstava ...........2 Sredstva preduzeća .................................................SADRŽAJ Uvod ..............................................................................8 Povlačenja sredstva iz upotrebe ..........13 Literatura ..........................3 Osnovna sredstva ..........................................12 Zaključak ...............................4 Vrste osnovnih sredstava .....14 2 .........................................................................................................................................................5 Vrednost osnovnih sredstava ..................

neprekidno obnavljanje procesa proizvodnje kao preduslova za opstanak i razvoj svakog društva. Često se poistovećuje pojam sredstava za rad sa osnovnim sredstvima. To su na primer sitan alat i inventar koji ne ispunjavaju određeni vrednosni kriterijum i čiji vek trajanja nije duži od 1 godine. sredstava za rad i predmeta rada (materijala) u cilju izvršavanja određenog zadatka. međutim osnovna sredstva su mnogo širi pojam u koji pored sredstava za rad ubrajamo i određena prava i potraživanja po osnovu stalnih sredstava. nisu uvek osnovna sredstva. i predmeti rada stalno angažuju u proizvodnji i na taj način se obezbeđuju materijalni uslovi za reprodukciju.UVOD Funkcionisanje preduzeća kao sistema započinje pribavljanjem njegovih elemenata: radne snage. Reprodukcija je stalno. U sklopu toga može se reći da se sredstva za rad. Sredstva preduzeća 3 . Ali ni sva sredstva za rad.

robe. licence. novac na banci žiro računu i slično). mašine. Ova sredstva su neophodna za obavljanje delatnosti u preduzeću i bez njih se ne može obavljati proces reprodukcije.franšize. deonice. proizvoda. i postiglo što veći profit za sebe i društvo u celini.Stvari. osnivački i izdaci za razvoj i slično).Prema pojavnim oblicima. proizvodi. Sredstva u preduzeću mogu se podeliti sa dva stanovišta: . roba. koncesije. osnovno stado. Osnovna sredstva mogu biti u obliku stvari i prava (građevine. gotovih proizvoda. Osnovna sredstva 4 . preduzće angažuje pored radne snage i određena sredstva. Prema roku trajanja sva sredstva preduzeća se dele u dve osnovne kategorije: -osnovna (stalna) i -obrtna.Prema roku trajanja.Prava. šume. prava i novca (zalihe materijala. . Može se reći da su sredstva određeni ekonomski resursi koje kontroliše pravno lice. to su sredstva koja se javljaju u konkretnom materijalnom obliku i to mogu biti zgrade. zemljišta. patenti. ne mogu se opipati i to mogu biti potraživanja na primer proizvoda. to su sredstva koja nisu materijalnog karaktera. dugogodišnji zasadi. oprema. sredstva za transport i slično. . Prema pojavnom obliku se dele na: . i rezultat su nekih prošlih događaja čijom upotrebom u budućnosti se očekuje priliv prihoda.mašine. zatim patenti i slično.Kako bi izvršilo svoj osnovni cilj i zadatak. . dok obrtna sredstva mogu biti u obliku stvari.Novac. efektivni novac (gotovina) u banci i na žiro računu. participacije.

Dužina veka trajanja pojedinih sredstava je različita i zavisi od više faktora: -Vrste sredstava. -Razvoja nauke i tehnike u proizvodnji sredstava. osnovna sredstva su mnogo širi pojam. -Kvaliteta sredstava i sl. jer pored sredstava za rad sadrže i određena prava i potraživanja po osnovu osnovnih sredstava. te dugoročni krediti i zajmovi. potraživanja i slično. Na kraju veka trajanja. -Intenziteta korišćenja. upisani a neuplaćeni kapital. a da pri tome ne menjaju svoj osnovni oblik. javni putevi. Treća karakteristika im je da im pojedinačna vrijednost prelazi zakonski određen iznos novca. U periodu korišćenja celom upotrebnom snagom učestvuju u procesu rada ali samo jedan deo svoje vrednosti prenose na gotove proizvode u obliku amortizacije. Za taj proces potrebno je više godina. međutim to nije isto. na primer sitan inventar. alati. U raznim preduzećima je različita struktura osnovnih sredstava što zavisi od delatnosti preduzeća. 5 . To su sva ona sredstva koja preduzeće koristi duži vremenski period. a najmanje godinu dana. a činjenica je i da sva sredstva za rad nisu i osnovna sredstva. Na primer transportna preduzeća imaju različita sredstva od tekstilne industrije ili uslužnih preduzeća. Osnovna sredstva se ne troše znači u punom iznosu u jednom ciklusu reprodukcije već se njihovo trošenje odvija u više faza. Druga karakteristika osnovnih sredstava.Osnovna sredstva u preduzeću su trajna osnova za rad. Ovde ne spadaju neka sredstva kao što su: zemljište. veličine i vrste preduzeća. kaucije. u više ciklusa reprodukcije.. To predstavlja prvu i osnovnu osobinu osnovnih sredstava. učešća i potraživanja. Često se osnovna sredstva poistovećuju sa sredstvima za rad. zadržavaju svoj prvobitni oblik a celu vrednost prenose na proizvode ili usluge. stalna sredstva u pripremi. je da ona postepeno prenose svoju vrednost na gotove proizvode ili usluge.

vinogradi. su stvari koje su u trenutku posmatranja sposobna za upotrebu. . -Osnovno stado i sl. dalekovodi. izgradnje i osposobljavanja za upotrebu. kompjuteri i slično). konji i slično). -Postrojenja.Vrste osnovnih sredstava S obzirom na raznovrsnost osnovna sredstva možemo podeliti na: 1. To mogu biti nedovršene zgrade. -Mašine.Sredstva van upotrebe su sredstva koja se obično rashoduju ili prodaju jer nemaju perspektivu daljeg korišćenja. Osnovna sredstva u obliku stvari.Sredstva u pripremi. saobraćajni putevi. U obliku prava i dugoročnih razgraničenja osnovna sredstva mogu biti: 6 .. zasadi i stado kod poljoprivrednih preduzeća (voćnjaci. piste. -Oprema. nameštaj. U obliku stvari osnovna sredstva mogu biti: -Zemljište. Osnovna sredstva u obliku prava i dugoročnih razgraničenja. -Zgrade. 2.. Ova sredstva prema funkciji koju obavljaju mogu biti: . To može biti zemljište ako služi u privredne svrhe. instalacije.Sredstva u upotrebi. . -Šume i dugogodišnji zasadi. inventar. goveda. investiciona ulaganja u toku i slično.. Oruđa za rad (mašine uređaji.). to su sredstva koja su u fazi nabavke. plantaže. Ove stvari će u budućnosti obavljati funkciju osnovnih sredstava. zatim građevine (zgrade.

. i slično.Osnivački izdaci. projekti koji će u budućnosti doneti profit te goodwill – pozitivna razlika između tržišne vrednosti i fer procjenjene vrednosti kupljenog preduzeća. održavanja. vrednost upisanih deonica koje nisu uplaćene. Vrednost osnovnih sredstava se prati preko cena izraženih u novcu i vodi se u poslovnim knjigama i to po: .u komadima.Licence.Upisani a neuplaćeni kapital. Evidencije se vode u naturalnom i vrednosnom obliku. ulaganja za istraživanja. izračunavanja proizvodnih kapaciteta i slično.Koncesije. ..nabavnoj. softver. . . avansi dati proizvođačima opreme ili izvođačima građevinskih radova. utvrđivanja stanja u magacinu. aktivna vremenska razgraničenja i slično. pravo na korišćenje nekog dobra u određenom roku. Svako osnovno sredstvo ima i svoju vrednost izraženu u novcu.Patenti. .sadašnjoj vrednosti. . . 7 . . . kilovatima. Naturalno . pravo pronalazača da proizvede i proda izum.Potraživanja iz osnovnih sredstava. kako bi se znala knjigovodstvena vrednost. Vrednost osnovnih sredstava U preduzećima se vode evidencije o svim vrstama stalnih sredstava koje preduzeće ima. kilogramima.amortizovanoj. . pravo na ekskluzivne teritorije ili tržište. pravo korišćenja tuđeg izuma ili proizvoda. kako bi se mogao izvršiti obračun amortizacije.Franšize. kalkulacija cene koštanja i sl.Ostala dugoročna razgraničenja. svi izdaci u vezi osnivanja preduzeća.Izdaci za istraživanje i razvoj.

montaže. osiguranja. carine i sl. a u toku veka njegovog trajanja. Zbir godišnjih amortizovanih vrednosti jednak je ukupno amortizovanoj vrednosti (UAM) u posmatranoj godini korišćenja. nepotrošena. NV = UAM + SV Nabavna vrednost = ukupna amortizovana vrednost. neiskorišćena vrednost osnovnog sredstva. Amortizacija osnovnih sredstava 8 . Ona se vodi u poslovnim knjigama i osnovica je za amortizaciju.) osnovnih sredstava: NV = FV + ZTN Nabavna vrednost = Fakturna vrednost + zavisni troškovi nabavke Amortizovana vrednost osnovnog sredstva je potrošeni. To je njegova vrednost koja izražava koliko ono stvarno vredi u određenom momentu. Na kraju veka trajanja osnovnog sredstva. iznos njegove sadašnje (stvarne) vrednosti je jednak nuli.Nabavna vrednost je najznačajnija kategorija vrednosti osnovnih sredstava. Kvantitativno je određena fakturnom vrednošću i zavisnim troškovima nabavke (troškovi dopreme. iskorišćeni iznos vrednosti osnovnog sredstva prilikom upotrebe. + sadašnja vrednost Sadašnja vrednost osnovnog sredstva je neamortizovana.

amortizacija je vrednosni izraz trošenja stalnih sredstava. prenose na proizvode. Ona se može izračunati ako znamo vek trajanja stalnog sredstva ili ako znamo stopu može se izračunati vek trajanja sredstva.Sredstvo koje služi za određivanje količine vrednosti osnovnih sredstava koji je prešao na proizvod ili usluge. .Sredstvo koje služi da se osigura mogućnost obnavljanja ili zamene dotrajalih sredstava. u obliku amortizacije. . Trošeći se. Stopa amortizacije je procenat istrošenosti nekog osnovnog sredstva. Često je u praksi teško ustanoviti koliko se troše sredstva za rad u okviru jednog radnog procesa. Postoji više načina za obračun amortizacije. Procenjeni vek upotrebe je ukupan broj jedinica koristi. Osnovica za obračun amortizacije može biti nabavna. Drugim rečima to je alokacija nabavne vrednosti (cene) koštanja materijalnog stalnog sredstva (osim zemljišta i prorodnih resursa) u toku njegovog procenjenog veka upotrebe. Sa ekonomskog gledišta.Amortizacija je proces postepenog trošenja sredstava i prenošenja vrednosti sa osnovnog sredstva na uslugu ili proizvod koji je nastao korišćenjem sredstva. ili procenjena vrednost osnovnog sredstva koje je predmet amortizacije. Iz ovoga se može izvući zaključak da su osnovni zadaci amortizacije: .Prikazivanje trošenja osnovnih sredstava i smanjivanje njihove vrednosti. Zato je amortizacija kalkulativni iznos trošenja stalnih sredstava. a prodajom proizvoda. preneti deo vrednosti pojavljuje se u novčanom obliku i tako se postepeno prikupljaju novčana sredstva koja će omogućiti nabavku novih stalnih sredstava. znači. koje se očekuju od stalnog sredstva. U praksi postoje: 9 . ova sredstva svoju vrednost.

Pojava na tržištu novih proizvoda čija je upotrebna vrednost veća. odnosno vek trajanja osnovnih sredstava. klimatskih faktora. zbog dejstva prirodnih činilaca. zbir amortizacionih 10 . Bilo koja metoda vremenske amortizacije da je u pitanju. Uslovi u kojim se sredstvo koristi. zbog raznih oštećenja. Kada se godišnja amortizacija podeli sa 12 dobija se mesečna amortizacija. koja se vodi kao trošak sredstava za rad.  Faktori koji utiču na moralno amortizovanje (ekonomsko zastarevanje) Pojava novih sredstava koja su u stanju da efikasnije vrše iste funkcije. Utvrđeni iznos amortizacije za jednu godinu naziva se godišnjom amortizacijom. 2. Način na koji se sredstvom rukuje. konstantne amortizacije. Funkcija sredstva u reprodukciji.  Moralno amortizovanje – nastaje usled naučnog i tehničko-tehnološkog progresa. 3. Način na koji se sredstvo održava. b. Metoda progresivne amortizacije. kao bazu za obračun uzima vreme. pri čemu dolazi do proizovodnje novih sredstava čija je funkcionalna namena ista ali je njihova efiksanost mnogo veća.Vremenski sistem obračuna amortizacije. Matoda ravnomerne. 1. Metoda degresivne amortizacije. Prilikom obračuna amortizacije mogu se koristiti tri osnovna sistema:  Sistem vremenske amortizacije koji može imati sledeće metode obračuna: a. Kombinovani sistem. 1. c. Sistem funkcionalne amortizacije. Faktori koji utiču na trošenje vrednosti osnovnih sredstava mogu se posmatrati kao:  Faktori koji utiču na fizičko trošenje: Tehničko-tehnološka svojsta konkretnih sredstava.Fizičko amortizovanje – nastaje zbog fizičkog trošenja usled funkcionisanja. nestručnog rukovanja i sl.

bilo u pređenim kilometrima. Obračun amortizacije ovim sistemom doprinosi realnijem utvrđivanju dobiti preduzeća jer je vrlo blizu realnom prenošenju vrednosti osnovnog sredstva na gotove proizvode ili usluge. bilo u satima rada itd. a nedostatak je jer se osnovna sredstva u stvarnosti ne troše linearno jer njihova funkcionalnost nije uvek ista. Polazeći od pretpostavke da radnici nisu dovoljno osposobljeni da to sredstvo koriste u punom kapacitetu ili nedovoljne razrađenosti sredstva pa preduzeće donosi odluku da obračun rade po ovoj metodi. metodom stalne stope ili metodom delova. To je prednost jer je jednostavno izračunavanje amortizacionih iznosa koji su linearni. bilo u broju komada.stopa na kraju veka trajanja i korišćenja osnovnog sredstva treba biti jednak 100%. b. Metoda ravnomerne. Metoda progresivne amortizacije je metoda kod koje stopa amortizacije raste progresivno a ujedno i iznos amortizacije u periodu korišćenja osnovnog sredstva. Funkcionalni sistem obračuna amortizacije zasniva se na očekivanom korišćenju ili učinku sredstva i ona se koristi za obračun amortizacije sredstava čiji se intezitet korišćenja može meriti. 11 . konstantne amortizacije je u tome da je amortizacija ravnomerno raspoređena u iznosima koji su jednaki (linearni) u celom periodu amortizovanja osnovnog sredstva. Oni koji primjenjuju ovu metodu smatraju da su sredstva u početku korišćenja najsposobnija i daju najveći efekat pa se u tom periodu i najviše troše. c. Znači zavisnost između trošenja i intenziteta upotrebe. a. Obračun ovim sistemom znači da se amortizacija obračunava isključivo na osnovu upotrebe stalnog sredstva. Kod ove metode stope opadaju ali ne smeju biti manje od propisanih. Ova metoda se može raditi na dva načina. metodom stalne stope ili metodom delova. 2. a svake naredne iznos se smanjuje. Metoda degresivne amortizacije za razliku od progresivne u prvim godinama korišćenja ima najveći iznos amortizacije. Obično ovu metodu koriste novoformirana preduzeća ili kada tek nabave novo sredstvo. Ova metoda se takođe može raditi na dva načina.

način knjiženja amortizacije i slično. godišnje stope.4. zato što je sredstvo kupljeno i prodato u toku jedne godine. te se u svakom pojedinom preduzeću donosi Pravilnik u kome se određuje način obračuna. Nekad će biti potrebno izračunati mesečnu amortizaciju.Prodajom za gotovinu. Kombinovani sistem obračuna amortizacije zasniva se kombinovanju metoda vremenskog i funkcionalnog sistema. 12 .Rashodovanjem. . Na izračunavanje amortizacije u praksi utiču brojni faktori. Cilj je da se što tačnije obračuna amortizacija. a ponekad je veoma teško proceniti vek trajanja pojedinačnog sredstva pa mnoga preduzeća nalaze prikladnijim da u svrhu amortizacije grupišu slična sredstva. rokovi. Povlačenja sredstava iz upotrebe Osnovno sredstvo se iz upotrebe može povući na tri načina: . Svi ovi sistemi imaju za cilj što tačniji obračun amortizacije osnovnih sredstava.

Kada se osnovno sredstvo povlači iz upotrebe. prvo je potrebno proknjižiti troškove amortizacije za deo godine do datuma povlačenja.Zamenom za drugo sredstvo. Ali njihova nabavna vrednost i akamulisana amortizacija ostaju u knjigama. Ako se rashoduje sredstvo čija je vrednost 0. međutim ako sredstvo ima vrednost na dan rashodovanja onda se može desiti da će se pojaviti dobitak ili gubitak po osnovu povlačenja stalnih sredstava iz upotrebe. Osnovna sredstva se retko koriste onoliko koliko je njihov procenjeni vek trajanja. veća ili jednaka knjigovodstvenom iznosu. Ako je prodato za veću cenu onda knjižimo dobitak od prodaje osnovnog sredstva.000 onda knjižimo gubitak. U svim slučajevima knjižimo i nabavnu vrednost sredstva i akumuliranu amortizaciju. Ako se koriste duže od tog perioda. ZAKLJUČAK 13 . Ako ga prodamo i na taj način povučemo iz upotrebe. jer se to sredstvo koristilo do tog datuma. ono se ne amortizuje nakon tačke gde se knjigovodstveni iznos izjednačava sa rezidualnom vrijednošću. Ako rashodujemo sredstvo koje ima vrednost onda se javlja gubitak u iznosu knjigovodstvene vrednosti stalnog sredstva. Ukoliko se vrši zamena osnovnog sredstva za druga sredstva nabavnu cenu umanjujemo za ostvarenu prodajnu cenu osnovnog sredstva..000 a prodamo je za 1. Cena prodaje može biti manja. onda knjižimo i dobitak gotovog novca. Ako je jednaka onda se ne javlja ni dobit ni gubitak. ne može se pojaviti ni dobitak ni gubitak. U slučaju da je sredstvo prodato za manju vrednost na primjer ako je knjigovodstvena vrednost 2. Na taj način je obezbeđena kontrola nad ovim sredstvima.

Ona se javljaju u oblasti ukupnih sredstava i objavljenog profita. Od njih se očekuje priliv budućih ekonomskih koristi i ukoliko se pogrešno proceni njihov tok i upravljanje s njima budući finansijski rezultat preduzeća može vrlo lako biti podcenjen ili precenjen. Zato je potrebno pažljivo planiranje i rukovanje ovim sredstvima u knjigovodstvu i donošenje odluka o osnovnim sredstvima u preduzeću.dr Zoran Milenković. Posebno se to odnosi na nematerijalna sredstva. LITERATURA -Prof. Na primjer amortizacija je značajan elemenat troškova u bilansu uspeha. Finansijsko računovodstvo i sistem PDV-a. jer će buduće koristi pristizati u preduzeće ako se može dokazati kakvu ulogu ima to nematerijalno sredstvo.Vrlo bitna stavka u poslovanju preduzeća su osnovna sredstva. Novčani kapitalni izdaci opet čine značajan elemenat novčanih odliva u izveštaju o novčanom toku. U bilansu stanja takođe čine značajnu stavku. Danas na žalost mnoga preduzeća ne pridaju važnost osnovnim sredstvima i planiranjima nabavke i rashodovanja ovih sredstava te dolazi čak i do bankrota zbog nestručnog rukovanja ovim sredstvima. kakva je njegova efektivnost. Otprilike jedna polovina ukupnih sredstava uspešnog preduzeća su materijalna i nematerijalna sredstva. te mogućnost i namera preduzeća da to sredstvo koristi na adekvatan način koji će omogućiti buduće ekonomske koristi.Beograd 2010. 14 .

org 15 .www.wikipedia..