You are on page 1of 14

ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΠΑΜΜΕΓΙΣΤΩΝ ΤΑΞΙΑΡΧΩΝ ΜΙΧΑΗΛ ΚΑΙ ΓΑΒΡΙΗΛ

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΗ ΖΩΗ
Η θρησκευτική ζωή των Ομαλιωτών συνεχίστηκε χωρίς καμιά διακοπή στα
σκοτεινά και πικρά χρόνια της Τουρκοκρατίας. Είναι φιλόθρησκοι, θεοσεβού­
μενοι και διακρίνονται για το πηγαίο θρησκευτικό τους συναίσθημα. Λατρεύουν
τα ιερά και τα όσια, τηρούν με σχολαστικότητα τις θρησκευτικές παραδόσεις
και δε χάνουν ευκαιρία που να μη δείξουν έμπρακτα τα πλούσια θρησκευτικά
τους συναισθήματα.

Η ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΩΝ ΑΡΧΙΣΤΡΑΤΗΓΩΝ ΜΙΧΑΗΛ ΚΑΙ ΓΑΒΡΙΗΛ

Οι πρώτοι οικιστές πρέπει να έχτισαν την πρώτη εκκλησία των Αρχιστρα­
τήγων Μιχαήλ και Γαβριήλ γύρω στα 1650, αν πάρουμε σα στοιχείο τη χρονολο­
για 1 645, χρονολογία που εκδόθηκαν τα Μηναία, που είναι και τα παλιότερα
εκκλησιαστικά βιβλία.
Η ανέγερση της εκκλησίας των Παμμεγίστων Ταξιαρχών συνδέεται με τον
παρακάτω θρύλο, που μας αφηγήθηκε ο Παπαθανάσης Μιχ. Καραμητόπουλος ­
Θεός να τον συγχωρέσει - όπως κι αυτός τον άκουσε από τους φορείς των παρα­
δόσεων:
ΤΑ ΔΕΚΑΝΙΚΙΑ ΠΟΥ ΒΛΑΣΤΗΣΑΝ

Πριν πολλά χρόνια, ποιος ξέρει πόσα, δυο πεζοπόροι σταμάτησαν πλάι στη
σημερινή εκκλησία, που δεν υπήρχε τότε, να ξαποστάσουν και να συνεχίσουν
πάλι το δρόμο τους.
Ο τόπος ήταν χλοερός κι ανθόσπαρτος, μα δεν υπήρχε ούτε δεντράκι να
καταφύγουν στη σκιά του, ν' αποφύγουν την κάψα του καλοκαιριού. Έτσι έμ­
πηξαν στη γη τα οδοιπορικά τους δεκαν(κια, πάνω απ' αυτά άπλωσαν ένα μα­
κρύ χιτώνα; δημιουργήθηκε σκιά και κάθησαν από κάτω να ξεϊδρώσουν και να
ξανασάνουν.
Οι περαστικοί σταματούσαν, περιεργάζονταν τους δυο ξένους, με τις γλυ­
κιές και φωτεινές μορφές και τραβούσαν το δρόμο τους, χωρίς να υποψιάζονται
πως οι δυο άγνωστοι περαστικοί, απ' το μικροχώρι τους, ήταν οι Αρχάγγελοι
Μιχαήλ και Γαβριήλ.
Οι ξένοι παράγγειλαν στο χωριό να τους φέρουν κάτι να φάνε. Όταν όμως
24

(άτοικοι, με τρόφιμα, δεν τους βρήκαν. Είχαν γίνει άφαντοι. Ρώτησαν
-είθε μήπως τους είδε κανείς, μα τίποτε.

Η εκκλησία των Ταξιαρχών με τις φτελιές, που ομόρφαιναν την εκκλησία. Ξεράθηκαν και κόπηκαν.

Φεύγοντας όμως οι δυο Αρχάγγελοι άφησαν τα μπηγμένα δεκανίκια τους...
Σ:α χαμένα όσο κι αν προσπάθησαν οι χωρικοί να τα ξεκολλήσουν, να τα βγά­
·'.συν απ' τη γη... Ήθελαν να μείνουν εκεί όπου η αγγελική δύναμη τα έμπηξε...
Οι χωρικοί άφησαν τα δεκανίκια κι έφυγαν, μα η ψυχή τους είχε κυριευτεί
αϊ:ό έναν αδιόρατο φόβο κι ένα ερωτηματικό βασάνιζε τη σκέψη τους: ποιοί να
1:αν, άραγε, αυτοί οι πεζοπόροι, με τις γλυκιές κι αγγελικές μορφές και γιατί να
η ξεκολλούν τα δεκανίκια τους απ' τη γη;
Ύστερα από λίγες μέρες έγινε το θαύμα. Τα δυο δεκανίκια ρίζωσαν, βλά­
τησαν κι έγιναν δυο θεόρατες φτελιές...
Οι κάτοικοι απέδωσαν το θαύμα αυτό στους Ταξιάρχες Μιχαήλ και Γαβρι­
.

λ και στα 1650, που έχτισαν την εκκλησία τους, πλάι στις θεόρατες φτελιές,

.ην αφιέρωσαν στη μνήμη τους.

25

Αυτά μας είπε ο Παπαθανάσης κι όπως βρισκόμασταν κάτω απ' τις φτελιές
σταυροκοπηθήκαμε στη χάρη των Αρχαγγέλων. Μαζί με το σταυρό μου ψιθύρι­
σα: Θεέ μου, πόσο μεγάλη πίστη πρέπει να είχαν, τότε, οι άνθρωποι, που να 'χει
τη δύναμη να δίνει ρίζες και βλαστούς ακόμα και σε ξερά δεκανίκια!!
Χρόνια και χρόνια οι δυο θεόρατες φτελιές, που έφταναν τα σαράντα μέτρα
ύψος, πρασίνιζαν κι ομόρφαιναν τον τόπο και την εκκλησία. Είναι λίγα χρόνια
που ξεράθηκαν και τώρα τελευταία κόπηκαν.
Ο Παπασπύρος στη θέση τους φύτεψε δυο κυπαρίσσια.
ΑΝΑΝΕΩΣΗ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ

Το 1895, όπως γράφεται πάνω από την είσοδο, οι κάτοικοι κατεδάφισαν την
παμπάλαια και μικρή εκκλησία και ανήγειραν, στην ίδια θέση τη σημερινή. Ε­
κτός από την προσωπική εργασία και την προσφορά υλικών των κατοίκων, ση­
μαντικά χρηματικά ποσά προσέφεραν και οι ξενιτεμένοι στην Κωνσταντινούπο­
λη.
Από το 1957 μέχρι το 1966 έγινε σταδιακή ανακαίνιση της εκκλησίας. Την
όλη δαπάνη διέθεσαν οι ξενιτεμένοι Ομαλιώτες στην Αμερική, με την πρωτοβου­
λία των αδελφών Σεραφείμ και Σωκράτη Καραμητόπουλου, οι οποίοι διέθεσαν
και το μεγαλύτερο μέρος της.
Τώρα τελευταία με τη φροντίδα του Παπασπύρου Τσακιρίδη και την προ­
σφορά των κατοίκων ανανεώθηκαν: γυναικωνίτης, θύρες, πολυέλαιοι, στασί­
δια, καντήλες, μεγάφωνα, αποθήκη κλπ. Διαμορφώθηκε κατάλληλα και ο αύ­
λειος χώρος, με τσιμεντοστρώσεις.
Είναι αλήθεια πως η εκκλησία συντηρείται με επιμέλεια, είναι �αθαρή, περι­
ποιημένη και δεν της λείπει τίποτε.
ΕΙΚΟΝΕΣ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ

Οι διάφορες εικόνες, τα ιερά σκεύη και τα άλλα ιερά αντικείμενα είναι δω­
ρεές και αφιερώματα των κατοίκων, δείχνοντας τα πλούσια θρησκευτικά συναι­
σθήματά τους.
Πριν μπούμε στην εκκλησία και πάνω από την είσοδο υπάρχει η εικόνα της
Αγίας Τριάδας .και του Αρχαγγέλου Μιχαήλ που είναι: «ΔΩΡΕΑ ΑΡΓΥΡΙΟΥ Α­
ΧΙΛΛΕΑ ΕΙΣ ΜΝΗΜΗΝ ΓΟΝΕΩΝ».

Εικόνες της παλιάς εκκλησίας που υπάρχουν στη σημερινή είναι:
Ο Μέγας Αρχιερεύς (Δεσποτικό) φέρει χρονολογία 1765.
Στην εικόνα του Αγίου Γεωργίου διαβάζουμε: «Δέησις του δούλου του θεού
Γεωργίου του Θωμά από Ζαγώρι 1838».

Στην εικόνα του Αγίου Νικολάου διαβάζουμε: «Δέησις του δούλου του θεού
Νικολάου Πασχάλη 1838».

Μια άλλη εικόνα του Αγίου Γεωργίου φέρει χρονολογία 1868.
Η εικόνα της Ζωοδόχου Πηγής φέρει χρονολογία 1812.
26

.

.

'

.'

Στη νεότερη εκκλησία, του 1895, τοποθετήθηκαν οι εικόνες: Ο Καλός Ποι­
μήν, της Παναγίας, του Προδρόμου, των Αγίων Δημητρίου και Γεωργίου με
χρονολογία 1896.
Η εικόνα της Σύναξης των Παμμεγίστων Ταξιαρχών φέρει χρονολογία 1896

και την αφιέρωση: «Δι' εξόδων Θωμά Χ. ΔΑΜΒΟΠΟΥΛΟΥ ΠΑΠΙΓΚΙΩΤΟΥ».
Στην εικόνα του Αγίου Αθανασίου διαβάζουμε: «Η αγία αύτη εικών γέγονεν
δαπάνη της νεοσυσταθείσης ενταύθα αγαθοεργού αδελφότητος, καθιερωθείσα επί
τη προστασία του Αγίου Αθανασίου Πατριάρχου Αλεξανδρείας. Αφιερώθη δε πα­
ρά της αδελφότητος εν τη παρούση ιερά εκκλησία του Αρχιστρατήγου Μιχαήλ εις
μνημόσυνον αυτής. 1896 Απριλίου 27. Έργον Αθανασίου Παναγιώτου εκ Καστο­
ρίας.
Ο "Άρτος ο Ζων (Ωραία Πύλη) σε ωραίο κέντημα είναι: «Αφιέρωμα Βικεν­

τίας Παπαδοπούλου συζύγου Ζήσου έτος 1898».
Η τοιχογραφία της Πρόθεση ς είναι: «Δωρεά Παπαχρήστου Καραμητόπου­

λου 1914».
Η εικόνα του Αγίου Μοδέστου ιστορήθηκε με τη συνεισφορά των παρακάτω

κατοίκων του χωριού:
«Παναγιώτης Κωνσταντίνου δρχ. 10. Αθαν. Παπα-Καραμήτα δρ. 10. Χρή­
στος Γ. Καραμήτας δρ. 5. Βασίλειος Καραμήτας δρ. 5. Φώτιος Κ. Καραμήτας δρ.
5. Δημήτριος Γ. Καραμήτας δρ. 5. Γεώργιος Παπα-Καραμήτας δρ. 5. Αλέξανδρος
Παπα-Καραμήτας δρ. 5. Γεώργιος Βλάχος δρ. 10. Χρηστάκης... δρ. 5. Αριστοτέ­
λης Δαμβόπουλος δρ. 5. Στέργιος Ν. Χαρίσης δρ. 5. Γεώργιος Παπαχατζής δρ. 5.
Στέργιος Κ. Παπαδόπουλος δρ. 5. Αθανάσιος Βενέτης δρ. 5. Νικόλαος Κ. Ντα­
γιόπουλος δρ. 5. Κωνσταντίνος Τζιουμπανόπουλος δρ. 5 Βασίλειος Τζιουμπανό­
πουλος δρ. 5. Θωμάς Ζαχαρτζής δρ. 5. Εκ των Προσφύγων δρ. 15.
1921 Φεβρουαρίου».
Ο Επιτάφιος είναι:

«ΔΩΡΕΑ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΟΥΣ ΔΑΜΒΟΠΟΥΛΟΥ ΕΙΣ

ΜΝΗΜΗΝ ΤΟΥΠΑΤΡΟΣ ΤΟΥ ΙΩΑΝΝΟΥ 1971».
Η Κοίμησις της Θεοτόκου ιστορήθηκε: «ΔΑΠΑΝΑΙΣ ΙΕΡΕΩΣ ΑΘΑΝΑ­

ΣΙΟΥ ΚΑΡΑΜΗΤΟΠΟΥΛΟΥ ΕΦΗΜΕΡΙΟΥ ΟΜΑΛΗΣ ΕΙΣ ΜΝΗΜΟΣΥΝΟΝ
ΑΙΩΝΙΟΝ ΖΩΝΤΩΝ ΤΕ ΚΑΙ ΤΕΘΝΕΟΤΩΝ 1971».
Ο Μυστικός Δείπνος ιστορήθηκε: «ΔΑΠΑΝΑΙΣ ΚΑΛΛΙΟΠΗΣ ΠΑΠΑΔΟ­

ΠΟΥ ΛΟΥ ΕΙΣ ΜΝΗΜΟΣΥΝΟΝ ΤΟΥ ΣΥΖΥΓΟΥ ΜΟΥ ΣΤΕΡΓΙΟΥ 1972».
Η Υπαπαντή του Χριστού είναι: «ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ ΑΝΔ. ΚΑ­

ΡΑΜΗΤΟΠΟΥΛΟΥ ΣΥΖΥΓΟΥ ΑΥΤΟΥ ΚΑΙ ΤΕΚΝΩΝ 1977».
Η Βάπτιση του Χριστού είναι: «ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΘΕΟΔΟΣΙΟΥ ΚΑΡΑΜΗΤΟ­

ΠΟΥΛΟΥ», αχρονολόγητη.
Η Γέννηση του Χριστού είναι: «ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΕΥΘΥΜΙΟΥ

ΧΑΡΙΣΗ», αχρονολόγητη.

27

ΤΑ ΛΑΒΑΡΑ

Ένα λάβαρο στη μια όψη παριστάνει τη Σταύρωση του Χριστού και στην
άλλη την Ανάσταση, όπου διαβάζουμε και την εξής αφιέρωση:
«ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΕΙΣ ΤΟΝ ΝΑΟΝ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΑΡΧΙΣΤΡΑΤΗ­
ΓΟΥ εις χωρίον Πλάζουμε 1811 Απρηλίου 11».

Ένα άλλο λάβαρο παριστάνει στη μια όψη τον Άγιο Γεώργιο και στην άλ­
λη την Αγία Τριάδα. Το λάβαρο αυτό: '.
«ΑΦΙΕΡΟΥΤΑΙ ΤΩ ΙΕΡΩ ΝΑΩ ΤΑΞΙΑΡΧΩΝ ΟΜΑΛΗΣ ΥΠΟ ΧΡΗΣΤΟΥ
ΣΤ. ΧΑΡΙΣΗ 1952».

Πιο κάτω από την αφιέρωση διαβάζουμε: «Κύριε, κύριε αγίασον τους αγα­
πώντας την ευπρέπειαν του οίκου σου, σοι αυτούς αντιδόξασον τη θεϊκή σου δυ­
νάμει και μη εγκαταλείπης ημάς τους ελπίζοντας εις σε».

Τέλος ένα άλλο λάβαρο στη μια όψη παριστάνει τον «ΑΡΧΟΝΤΑ ΜΙ­
ΧΑΗΛ» και στην άλλη κενοτάφιο, σκεπασμένο με την ελληνική σημαία κι έναν

άγγελο να στεφανώνει τον ήρωα νεκρό. Κάτω από την παράσταση διαβάζουμε:
«ΑΦΙΕΡΟΥΤΑΙ ΤΩ ΙΕΡΩ ΝΑΩ ΤΑΞΙΑΡΧΩΝ ΟΜΑΛΗΣ»
«Εις μνήμην και μνημόσυνον αιώνιον του υπέρ πίστεως και πατρίδος ηρωι­
κώς μαχομένου κατά τον εμφύλιον πόλεμον και πεσόντος την 31 Ιουλίου 1948 εις
Κάμενικ Κονίτσης στρατιώτου εξ Ομαλής
ΧΑΡΙΛΑΟΥ ΣΤ. ΧΑΡΙΣΗ
Κλάσεως 1945
ΑΙΩΝΙΑ Η ΜΝΗΜΗ»

Και πιο κάτω διαβάζουμε το: «ΕΙΣ ΟΙΩΝΟΣ ΑΡΙΣΤΟΣ ΑΜΥΝΕΣΘΑΙ ΠΕ­
ΡΙ ΠΑΤΡΗΣ».

'Εργο Θεοδώρου Αθ. Ζωγράφου (Καστορία) 1952.
ΜΑΝΟΥΑΛΙΑ - ΔΙΣΚΟΣ

Στα δύο μεγάλα μανουάλια, που βρίσκονται μπροστά στο Τέμπλο, υπάρχει
η παρακάτω εγχάρακτη αφιέρωση:
«ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΤΟΙΣ ΠΑΜΜΕΓΙΣΤΟΙΣ ΤΑΞΙΑΡΧΑΙΣ ΜΙΧΑΗΛ ΚΑΙ ΓΑ­
ΒΡΙΗΛ ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΩΣ ΔΙ' ΕΞΟΔΩΝ ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΧΑΡΙΣΙΟΥ ΛΑΔΑ ΟΡ­
ΜΩΜΕΝΟΥ ΕΚ ΧΩΡΙΟΥ ΠΛΑΖΟΥΜΙ ΤΗΣ ΕΠΑΡΧΙΑΣ ΣΙΣΑΝΙΟΥ ΕΙΣ
ΜΝΗΜΟΣΥΝΟΝ ΑΙΩΝΙΟΝ ΤΩΝ ΓΟΝΕΩΝ ΑΥΤΟΥ ΤΕ ΚΑΙ ΤΗΣ ΣΥΜΒΙΑΣ
ΤΩΝ ΤΕΚΝΩΝ ΑΔΕΛΦΩΝ ΚΑΙ ΣΥΓΓΕΝΩΝ
ΕΝ ΚΩΝ/ΠΟΛΕΙ ΤΗ 22 7/ΒΡΙΟΥ 1897»

Στο μικρότερο μανουάλι, που βρίσκεται στο Προσκυνητάρι, υπάρχει η πα­
ρακάτω εγχάρακτη αφιέρωση:
«ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΣΤΕΡΓΙΟΥ Ν. ΧΑΡΙΖΟΠΟΥΛΟΥ ΤΩ ΕΝ ΠΛΑΖΟΥΜΙ ΤΩ
ΙΕΡΩ ΝΑΩ ΤΑΞΙΑΡΧΩΝ ΕΝ ΕΤΕΙ 1900 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 7».

Ο δίσκος στο παγκάρι είναι προσφορά των ξενιτεμένων Ομαλιωτών στην
Κων/πολη. Στην περιφέρεια του δίσκου διαβάζουμε εγχάρακτα τα παρακάτω:
«ΝΑΟΣ ΤΩΝ ΤΑΞΙΑΡΧΩΝ ΕΝ ΠΛΑΖΟΥΜΙ ΕΠΑΡΧΙΑΣ ΣΙΣΑΝΙΟΥ ΔΙΑ
ΣΥΝΔΡΟΜΗΣ ΤΩΝ ΕΝ ΚΩΝ/ΠΟΛΕΙ ΧΡΙΣΤΙΑΝΩΝ ΤΗ 4 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 1900».

28

ΑΛΛΕΣ ΔΩΡΕΕΣ
1. Τρεις σειρές ασημένιων ιερών σκευών είναι προσφορές των γυναικών:
Κλεάνθης Ευθυμιάδου, Αγνής Βουλγαρίδου και Σουλτάνας Πετρόγιαννη.
2. Μια ντουλάπα στο Άγιο Βήμα, όπου φυλάσσονται τα ιερά άμφια και
σκεύη είναι του Παπασπύρου Τσακιρίδη.
3. Το ΚουβοίJκλιο του Επιταφίου είναι: «ΔΩΡΕΑ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΧΡΗΣΤΟΥ Δ. ΑΡΓΥΡΙΟΥ ΕΙΣ ΜΝΗΜΟΣΥΝΟΝ ΓΟΝΕΩΝ ΚΑΙ ΑΔΕΛΦΩΝ».
4. Το τραπέζι Βαπτίσεων είναι προσφορά της Κλεάνθης Ευθυμιάδου.

5. Ένα άλλο τραπέζι είναι προσφορά της Αντιγόνης Ν. Χαρίση.
6. Το νεκρικό τραπέζι είναι προσφορά: «Εις μνήμην Γ.Α. Δαγιοπούλοω>.
7. Η θύρα της εισόδου στο προαύλιο είναι: «Δωρεά του δικηγόρου Δημη­

τρίου Παπαδοπούλου».
8. Η βρύση στο προαύλιο είναι: «ΔΩΡΕΑ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΘΩΜΑ ΚΑΙ ΕΥ­
ΘΥΜΙΑΣ ΚΑΡΑΜΗΤΟΠΟΥΛΟΥ ΕΙΣ ΜΝΗΜΗΝ ΓΟΝΕΩΝ ΣΤΕΡΓΙΟΥ ΚΑΙ
ΠΟΛΥΞΕΝΗΣ 1990».

Η νότια πλευρά των Ταξιαρχών. Αριστερά διακρίνεται ο Παπαθανάσης Καραμητόποnλος.

29

ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΑ ΒΙΒΛΙΑ

Τα παλιά εκκλησιαστικά βιβλία, που υπάρχουν, είναι βυζαντινής γραφής
και εκδόσεως Βενετίας. Ενδεικτικά σημειώνουμε τα παρακάτω:
Μηναία του έτους 1645. Ευαγγέλια των ετών 1745 και 1754. Παρακλητική
1771. Ανθολόγιο 1780. Ωρολόγιο 1789, καθώς και νεοτέρων εκδόσεων.

Σε Ευαγγέλιο νέας γραφής, που εκδόθηκε στην Αθήνα το 1896, στην ασημέ­
νια επένδυση του υπάρχει η παρακάτω εγχάρακτη αφιέρωση των ξενιτεμένων
μαστόρων του χωριού στην Κωνσταντινούπολη: «ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΑΠΕ ΤΩΝ ΤΟΥ·
ΒΑΡΤΖΙΔΩΝ ΕΙΣ ΧΟΡΙΟΝ ΠΛΑΖΟΜΗ».
ΤΟ ΠΑΝΗΓΥΡΙ
Η Ομαλή πανηγυρίζει στις 8 Νοεμβρίου, που τιμάται η μνήμη τό)ν Ταξιαρ­

χών, στους οποίους είναι αφιερωμένη η εκκλησία.
ΤΟ ΝΕΚΡΟΤΑΦΕΙΟ

Νότια της εκκλησίας των Ταξιαρχών απλώνεται η αιώνια και μακάρια πο­
λιτεία των νεκρών. Οι περιποιημένοι και καλλιμάρμαροι τάφοι, δείχνουν την ευ­
σέβεια των επιζώντων στη μνήμη των προγόνων και των πατέρων.
ΕΞΩΚΛΗΣΙΑ ΤΟΥ ΧΩΡΙΟΥ
Η Ομαλή έχει τα παρακάτω δύο εξωκλήσια:

1. ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ

Νότια του χωριού, κατάκορφα στο λόφο, φαντάζει, σα θεϊκή κορόνα, το ε­
ξωκλήσι του Αγίου Δημητρίου, που χτίστηκε το 1913. Τότε μετέφεραν, εδώ, και
το νεκροταφείο από την εκκλησία των Ταξιαρχών, το οποίο και το επανέφεραν.
Οι διάφορες εικόνες είναι δωρεές και αφιερώματα των κατοίκων, από τις ο­
ποίες σημειώνουμε:
Πάνω από την είσοδο υπάρχει η εtκόνα του Αγίου Δημητρίου, που είναι: «Α·
ΦΙΕΡΩΜΑ ΙΕΡΕΩΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΚΑΡΑΜΗΤΟΠΟΥΛΟΥ 1976». «Διά χειρός
Γεωργίου Ευαγγελοπούλου Αξιόκαστρον Κοζάνης 2 Αυγούστου 1976».

Στην εικόνα του Αγίου Χαραλάμπου διαβάζουμε: «Δέησις του δούλου του
θεού Χατζή παπά Ιωάννου Γεωργίου 1838». Η εικόνα αυτή φέρθηκε εδώ από την

εκκλησία των Ταξιαρχών.
Η εικόνα του Αγίου Δημητρίου (Προσκυνητάρι): «Δαπάνη Γεωργίου παπά

Χρήστου συμβίας και τέκνων αυτών». (Αχρονολόγητη).

Της Παναγίας: «Δαπάνη του εκ Χιλής Ιωάννου Ευθυμίου 1914».
Ο Παντοκράτωρ: «Δαπάνη του εκ Χιλής Ιωάννου ΕυθυμίΟΜ.
Ο "Άρχων Μιχαήλ: «Δαπάνη Βασιλείου Δ. Τζιοπανόπουλος».
Του Προδρόμου: «Δαπάνη Γιάννη Χαλικιά».
Του Αγίου Γεωργίου: «Δαπάνη Γεωργίου Λάμπρου Τζιοπάνου».

30

Ο Μέγας Αρχιερεύς: «Δαπάνη Αθανασίου Παπαχρήστου».
Ο Εσταυρωμένος: «Δωρεά οικογενείας Ευστρατίου Χατζή. Εις μνήμην και
�l1μόσυνoν αι(ί)νιον r. ΠΑΡΑΣΧΑΚΗ και Ευστρατίου Χατζή 1953».

Ο Μέγας Αρχιερεύς: «1970 Δωρεά οικογενείας Δημητρίου Θ. Καραμητοπού­
i.ou».

Ο Επιτάφιος Θρήνος είναι: «Δωρεά οικογενείας Τεωργίου Κ. Ευαγγελοπού­
j.OU εξ Αξιοκάστρου ΚΟΖΑΝΗΣ 1978». «Διά χειρός Τεωργίου Κ. Ευαγγελοπού­

i.ou 1978».

Υπάρχουν κι άλλες μικρές εικόνες, που είναι δωρεές και αφιερώματα των
"ατοίκων.
Το εξωκλήσι λειτουργιέται μια φορά το χρόνο στις 26 Οκτωβρίου, που γιορ­
:ά�ται η μνήμη του αγίου.

Το γραφ ικό ξωκλήσι του Αγίου Δημητρίου, που σαν κορόνα θεϊκή φαντάζει κατάκορφα στο λόφο.

31

2. ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ
Νότια του χωριού στην τοποθεσία ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΟΥ, όπου υπήρχε ομώνυμο
χωριό, για το οποίο γράψαμε σε προηγούμενες σελίδες, υπάρχει το εξωκλήσι
της Αγίας Παρασκευής, πνιγμένο στα βαλανόδεντρα.

Η εκκλησία της Αγίας Παρασκευής ήταν ενοριακή του χωριού ΓΡΑΜΜΑ­
ΤΙΚΟΥ, η οποία κάηκε μαζί με το χωριό στα 1830, από τις ορδές του Αρβανίτη
Ασλάνμπεη. Έτσι το χωριό ερήμωσε.
Τα κτήματα της Γραμματικούς είχαν περιέλθει στον τσιφλικά Αλήμπεη της
Ομαλής, ο οποίος, για να καλοπάρει τους χριστιανούς, έχτισε με έξοδά του την
εκκλησία της Αγίας Παρασκευής. Όπως διαβάζουμε σε μια εντοιχισμένη λιθό­
πλακα, που βρίσκεται στη δυτική πλευρά και πάνω από την είσοδο, η εκκλησία
χτίστηκε το: «1887 ΜΑΡΤΙΟΥ 25» .

..
••
••

Το ξωκλήσι της Αγίας Παρασκευής στη fραμματικού.

Το σημερινό εξωκλήσι ανανεώθηκε το 1950 και ξανατοποθέτησαν και τη λι­
θόπλακα με την επιγραφή ανέγερσης της εκκλησίας του 1887.
Οι λίγες εικόνες είναι δωρεές των κατοίκων και είναι αγιογραφημένες από
τον αγιογράφο Γεώργιο Κ. Ευαγγελόπουλο, από το Αξιόκαστρο Βοίου. Εικόνες
από την παλιά εκκλησία του 1887 είναι του Χριστού και της Παναγίας, χωρίς
χρονολογική ένδειξη.
Ανατολικά από το εξωκλήσι ξεμυτίζουν οι ταφόπετρες από τα αγριόχορτα,
για να υποδηλώσουν το νεκροταφείο του κατεστραμμένου χωριού.
Το εξωκλήσι λειτουργιέται μια φορά το χρόνο την Παρασκευή της Ζωοδό­
χου Πηγής του Πάσχα.

32

ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΑΓΙΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ