Catholica Nr.

8, September 2012

Erik Goris

--------------------------------------------Traditie, we hebben het er zo vaak over. We weten intussen wel wat de Kerk er mee bedoelt en waar het in de Kerk over gaat, als het over traditie gaat. Maar wat is de waarde van traditie en tradities in een samenleving? Niet zozeer vanuit een teologische standpunt, maar eerder vanuit een antropologisch standpunt. En als we de waarde ervan inzien, gaan we dan nog zo vlug tradities over boord gooien? Een stelling die we al veel naar voor hebben geschoven is: "Traditie is dwars door een samenleving heen, samengebalde kennis, die van generatie op generatie wordt doorgegeven." We willen dit verduidelijken. Samenleving versus maatschappij Een samenleving is als een klein dorp waar iedereen elkaar kent, samen lief en leed deelt en samen problemen die zich stellen oplost, samen viert, en samen de doden begraaft. De gebruiken en rituelen die ermee gepaard gaan zijn levend, iedereen begrijpt de zin en de bedoeling. Een maatschappij is als een appartementsblok, waar de buren elkaar niet kennen, waar men niet weet wie er boven of onder woont. Problemen worden op een procedurele wijze afgehandeld zonder dat er enige binding tussen de bewoners is. Iedereen gaat zijn eigen weg, zijn eigen richting. Contacten zijn occasioneel. Gebruiken uit een ver verleden worden niet meer begrepen, de zin en de bedoeling zijn zoek. Hier is traditie tot folkore verworden. Kennis We kunnen niet anders dan vaststellen dat samenlevingen die we tot zo'n 50 jaar geleden kenden aan het ontbinden zijn tot maatschappijen, waar eenzaamheid, cocooning en individualisme meer een probleem dan een gave aan het worden zijn. De kennis om dit tegen te gaan vinden we juist binnen de traditie. Waar mensen binnen een traditie samen komen, ontstaat er een gevoel van samenhorigheid. Daden, handelingen, materialen - tot zelfs de ruimte - dienen een zelfde doel. Jongeren leren de betekenis, ouderen weten dat ze

op dit moment met hetzelfde bezig zijn en zijn zich bewust dat ze daarmee ook in de voetsporen staan van hun overleden geliefden. Er is éénheid. Traditie is dus ook een brug over de dood heen en een verbinding met de de overleden voorouders of geliefden. We denken hierbij aan de militaire parades bij de herdenkingen voor de gesneuvelden tijden WO II. De deelnemers, militairen en oud-strijders, uitten hun vriendschap met de levenden en de doden, herbevestigen de band, hernieuwen waarvoor ze staan en stonden, maken dit duidelijk voor de hele gemeenschap. De gemeenschap op haar beurt geeft blijk van haar goedkeuring door haar aanwezigheid. Op deze wijze is iedereen ook verbonden met de overleden kameraden en geliefden. Alle deelnemers worden meegenomen als is een magisch betoverend moment, waar tijd en ruimte opgeheven lijken in een groot moment van samenzijn, één zijn, en toch iedereen met zijn particuliere emoties. Dit zijn de momenten waar de volledige gemeenschap zichzelf kan overstijgen in een transcedente ervaring. In de traditie zelf ligt de (psychologische) kennis besloten om tot een dergelijk moment te komen. Verandert iets aan het gebeuren en de magie, is de betovering weg. Is dan alles binnen een traditie als in beton in gegoten? Neen zeker niet. Laat ons nog eens terug komen op die militaire parade. Aan haar vorm zal er niet zo veel veranderen, maar in haar perceptie wel. Omdat we mensen zijn van deze tijd, met problemen van deze tijd, en inzichten van deze tijd. Het gaat anno 2012 niet zozeer over ''het nazisme'' maar over ''onderdrukkers''. Het gaat niet zozeer over ''het geleden leed door oorlogsgeweld'', maar over ''vrijheid''. De inhoud waarvoor de traditie stond is organisch langzaam verschoven. Dit maakt dat de traditie blijft aansluiten bij de noden van deze tijd, zonder dat ze iets inboet aan haar doelstellingen. In kerkelijk verband zouden we spreken van verderschrijdend inzicht. Maar traditie is meer dan kennis overdragen om tot gemeenschap te komen. In sommige tradities ligt kennis verscholen die een specifiek doel in zich draagt. Het is wetenschap én ervaring samen op zo'n wijze, dat ze kunnen worden overgedragen op volgende generaties. Een misschien wat extreem voorbeeld vinden

we terug bij de Japanse samoerai smeedkunst. Waarbij de smid als het ware tot ''een priester'' is verheven en waarbij het smeden zelf in het ritueel is verankerd. Van het kleinste onderdeel van het smeedproces, tot het aantal slagen van de blaasbalg, de tijd aangegeven door het ritme van een trommel, het tellen van de hamerslagen enz. Dit alles is in een ritueel verankerd zodat men de kwaliteit hoog kan houden en bestendigen, kennis en ervaring door kan geven. Het geheel werd groter dan de som van de onderdelen en daardoor kreeg het gebeuren voor de Japanner een transcedente betekenis. Dat is tot vandaag zo. De Japanse staat onderhoud de ''priestersmeden'' in hun levensonderhoud om zo de traditie levend te kunnen houden. Hetgeen ze maken is beschermd en mag bepaalde quota niet overschrijden zodat de traditie met haar rituelen en het eindproduct alledaags zou worden, en daardoor ''ontheiligd''. EHBO koffer Door de eeuwen heen zijn mensen, zoals we al zeiden, geconfronteerd met noden en problemen, oorlogen, natuurgeweld, politiekeproblemen enz. Om dit ontij te boven te komen zijn er antwoorden gevonden. Het ene al efficiënter dan het andere. Antwoorden die efficiënt waren, zijn bestendigd. Hieruit zijn normen en waarden ontstaan. Ook dit is kennis. De rationalisering ervan noemen we ethiek (in kerkelijke verband gaan we nog een stap verder en geloven we dat deze door God zelf zijn meegegeven en geopenbaard). In tradities ingebed, worden deze normen en waarden ook uitgebeeld in rituelen. Sommige ervan lijken niet meer relevant. We kunnen er op dit moment niet zoveel mee aan vangen. Maar dit is echter schijn. Het is als een EHBO koffer. Je weet dat er spullen inzitten die je nodig hebt in geval van nood, maar je komt er nooit aan. Het hebben van zo'n koffer geeft niet alleen een gevoel van veiligheid (als het nodig is kunnen we ons verhelpen), maar zal ook, in extremis, bij nood levens redden. Zo is het ook met vele elementen in een traditie. In het dagdagelijkse leven hebben we ze niet echt nodig. Maar in persoonlijke nood of nood die een samenleving treft, zullen het juist die normen en waarden zijn die ons weerbaar maken, antwoorden aanreiken en die de problemen doen te boven komen. De boom en de Jakobsladder

Als het over tradities gaat, wordt dikwijls het beeld van een boom met wortels, stam, kruin en bladeren opgeroepen. Een boom is een levend geheel dat met zijn wortels sappen opstuwt naar de bladeren, terwijl de bladeren op hun beurt voedingsstoffen aan de omgeving onttrekken en hierdoor de wortels en stam voeden. De wortels kunnen gezien worden als het verleden. Daaruit zijn de stam, takken en bladeren ontsproten. De wortels zorgen ook voor stevigheid. Zij zorgen ervoor dat de boom stevig in de aarde verankerd blijft en niet bij de eerste de beste rukwind omver waait. De wortels kunnen ook staan voor het voedsel dat diep in de aarde (voor sommige het zinnebeeld van het onderbewuste) naar boven gehaald wordt, ten dienste van de stam en de bladeren (1). Een ander beeld is het beeld van de Jakobsladder. De ladder die volgens Genesis 28:12 het aardoppervlak met de Hemel verbond en die door aartsvader Jacob gezien werd in één van zijn dromen. Om boven te geraken, dienen we elke sport te nemen en de hele ladder op te klimmen. De ladder kan niet bestaan uit slechts enkele sporten, niet bestaan uit alleen de bovenste of alleen de onderste sporten. De onderste sporten zullen erg aards zijn, de bovenste hemels. Als we enig inzicht hebben verworven en we hebben het geluk gehad om toch al wat sporten te beklimmen, kunnen de sporten onder ons minderwaardig lijken. We kunnen zelfs vinden dat we ze maar moeten wegzagen, omdat ze geen reden van bestaan hebben. Maar we hebben niet meer door dat we daardoor de volgende generaties in de onmogelijkheid brengen om de ladder nog te bestijgen. Tot slot Om in de beeldspraak van de boom te blijven, zijn we de mening toegedaan dat als de wind waait, de takken de neiging hebben de wind achterna te hollen en zich door de winden te laten meeslepen. Net zoals sommigen zich gemakkelijk laten meeslepen door trends die even kortstondig, maar krachtig als een storm, de mens uit zijn evenwicht kunnen brengen. Op het moment van onevenwicht moeten mens en samenleving op hun eigen wortels kunnen terugvallen. Dan moeten zij, de mens

zowel als de gemeenschap, kunnen uitmaken wat belangrijk is, wat essentieel is. En wat van voorbijgaande aard is. En net zoals de bladeren en takken voortdurend blootstaan aan invloed van buitenaf, zo staan wij ook, misschien meer dan vroeger, bloot aan allerlei invloeden. En vergeten wij soms onze wortels te voeden. We laten het na om telkens weer te controleren of wijzelf nog wel steeds goed in de bodem, die tradities zijn, verankerd liggen.
Noot (1) Als Christus zegt dat hij de wijnstok is, dan gaat het
niet alleen over de vruchten die deze wijnstok voortbrengt, maar ook over zijn wortelstelsel dat tot honderd meter kan bedragen. Zodat de mineralen uit verschillende lagen en het vocht van over een grote oppevlakte ten dienste van de wijnstok en zijn vruchten gesteld worden. Christus geeft hiermee aan bronnen aan te boren die anderen niet aanboren kunnen.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful