You are on page 1of 39

Thanh Phaolo- Mau gng cho cac chng nhan cua c Ki-to

A. DAN NHAP Thi gian tham thoat troi i that mau. Chang bao lau na, anh em chung sinh khoa VIII cua ai Chung Vien Thanh Giuse Ha Noi se ket thuc thi gian bay nam c ao tao va t ao tao tai moi trng chung vien. Anh em se bc sang mot giai oan mi, giai oan cua hanh trnh n goi lam chng nhan cho c Ki-to trong moi trng ma Chua va Giao Hoi mi goi. Cam ta Chua a cho chung ta lam con Chua trong long Giao Hoi, ac biet a mi goi chung ta song i song chng nhan trong n goi linh muc cua Chua. Khi mi goi chung ta, Chua, Giao Hoi va Be tren cung nh ban than chung ta, eu mong c anh em chung ta se tr thanh nhng muc t nh long Chua va Giao Hoi mong c, tr nen nhng chng nhan trung thanh cua c Ki-to va Tin Mng cua Ngi cho con ngi trong the gii hom nay. Chnh v the, qua Giao Hoi va cac ang be tren, Chua a tao ieu kien cho chung ta c song trong mot moi trng ly tng la ai Chung Vien e chung ta c vi Chua, vi be tren va vi nhau. Ni ay, chung ta c hng dan, huan luyen, c trang b cho nhng hanh trang can thiet, e khi can, Chua se sai chung ta ra i lam chng nhan cho Ngi trong canh ong truyen giao. Trc kia, khi tuyen chon cac tong o, Chua cung quy tu cac ngai, cho cac ngai cung vi Chua va vi nhau e c Chua hng dan, ren luyen. Va trc luc ve tri, Chua a trao cho cac tong o mot s menh tiep noi s menh cua Chua la ra i lam chng nhan cho Ngai trc mat muon dan: Anh em hay i khap t phng thien ha, loan bao Tin Mng cho moi loai tho tao (Mc 16,15). Cac tong o a quang ai ap tieng Chua mi goi, t bo moi s e i theo Chua, e tr nen nhng chng nhan cho c Ki-to T nan va Phuc sinh. Va cac ngai a thi hanh s menh o cach

Thanh Phaolo- Mau gng cho cac chng nhan cua c Ki-to

tuyet hao qua viec trung thanh va tan tuy vi s menh loan bao Tin Mng. Cac ngai a e lai cho Giao Hoi nhng mau gng sang choi e moi Ki-to hu moi thi, ac biet nhng ai song i tan hien noi gng bat chc. Trong so cac tong o, ban than toi b cuon hut bi mot khuon mat noi bat, o la Phao-lo, v tong o th mi ba1, menh danh la Tong o dan ngoai. Chnh ngai a b c Giesu Phuc Sinh chinh phuc tren ng a-mat va tr thanh mot tong o tru cot trong Giao Hoi. Ngai c v nh v sao sang nhat trong lch s Giao Hoi cho ti muon i. Thanh Gio-an Kim Khau a ca ngi ngai nh mot nhan vat vt tren cac thien than va tong lanh thien than (x. Pangyrique, 7, 3)2. Va Dante Alighieri, trong cuon Divine Comedie, c cam hng t cau chuyen trong sach Cong vu chng 9 cau 15, a v thanh Phao-lo nh mot chiec bnh c la chon (Inf. 2, 28)3, ngha la mot dung cu c Thien Chua tuyen la. Chac chan, sau Chua Gie-su, thanh Phao-lo la nhan vat thi Tan-c ma chung ta co the biet c nhieu nhat ve cuoc i va t tng cua ngai, khong ch nh sach Cong vu cac tong o, ma con nh vao nhng th do chnh ngai viet4. Chnh nh hai nguon tai lieu quy nay ma chung ta co the tm c ni Phao-lo khuon mat cua mot nha truyen giao mau mc bac nhat, mot nha than hoc tai ba trong lch s Ki-to giao vi nhieu tac pham co gia tr ca ve kha canh van chng va tinh than. Da vao cac th Phao-lo, Sach Cong vu va mot so tai lieu, chung ta cung nhau tm hieu ve con ngi va cuoc i cua thanh Phao-lo vi nguyen c hieu biet hn ve ngai, e yeu va men bat chc gng sang cua ngai. Hy vong cong viec nghien cu nay em lai cho chung ta, cac Ki-to hu, ac
1 2 3 4

x. x. x. x.

C C C C

GIAO HOANG BE-NE-I-TO GIAO HOANG BE-NE-I-TO GIAO HOANG BE-NE-I-TO GIAO HOANG BE-NE-I-TO

XVI, XVI, XVI, XVI,

Paul de Tarse, http://www.zenit.org, 25/10/2006. Tld. Tld. Tld.

Thanh Phaolo- Mau gng cho cac chng nhan cua c Ki-to

biet nhng ai dan than phuc vu Chua Ki-to trong n goi tong o mot mau gng tuyet vi cho i song c tin cua mnh, ong thi gop phan nho lam khi day tinh than khat khao truyen giao theo mau gng cua thanh Phao-lo trong cong cuoc m mang Nc Chua va mu ch cho nhieu ngi. Bai viet se e cap ti mot so net chnh yeu sau: Que hng va gia nh cua thanh Phao-lo Con ngi va nhan cach cua thanh Phao-lo Nhng hoat ong tong o va cac tac pham cua Phao-lo Va sau cung la bai hoc ap dung B. NOI DUNG Trc khi tm hieu ve con ngi va s vu cua thanh Phao-lo, thiet ngh ta cung nen tm hieu oi net ve que hng va gia nh cua ngai, ni ngai c sinh ra va dng duc. V chnh trong moi trng nay, Phao-lo a c hap thu nhng nhan to quan trong, gop phan tao nen con ngi nhan cach cho v tong o tng lai cua Giao Hoi. I. Tac-xo, thanh pho que hng cua Phao-lo 1. V tr a ly Tac-xo xa kia la mot lang que nho be nam trong tnh Ki-li-ki-a, ve pha ong nam x Tieu A, cach con song Xinut chng 15 km. Vao the ky IX trc Chua Ki-to, Tac-xo c biet en vi cai ten Tac-zi. Ti the ky IV trc Chua Ki-to, Tac-zi c oi ten thanh Tac-xo va theo li mieu ta cua Xe-no-phon, s gia ngi Hy-lap th ay la mot thanh pho v ai va thnh vng5. Chnh Phao-lo cung rat t hao ve que hng Tac-xo cua ngai: Toi la mot ngi Do-thai, que Tac-xo, x Ki-li-ki-a, cong dan mot thanh khong phai khong ten tuoi (Cv 21,39). Tac-xo nam tren nga t cac ng trong ong bang Ki-li-ki-a, c noi vi a Trung Hai nh con song Si-nut, nh o ma cac tau be co the ti tan
5

x. LINH

MUC TRNH VAN THAM ,

Th Phao-lo, 2000, 13.

Thanh Phaolo- Mau gng cho cac chng nhan cua c Ki-to

chan cua thanh6. Nam v tr rat thuan li gan ngay a Trung Hai, Tac-xo mau chong tr thanh trung tam giao lu gia nhng ngi thuoc the gii Se-mt va la ni gap g gia hai the gii ong va Tay. Chnh ieu nay a lam cho Tac-xo tr nen noi tieng va giau len mau chong. 2. Chnh tr va van hoa Khi quan sat cac ong tien vang the ky V trc Chua Ki-to, ta co the nhan thay Tac-xo a b Hy-lap hoa rat sm. Cung nh cac tnh khac cua Ki-li-ki-a, Tac-xo lan lt la thuoc a cua At-sy-ri, Ba-t, Hy-lap, Ro-ma, By-zan-tin, A-rap, Ac-me-ni-a, va cuoi cung la Tho nh ky7. Nam v tr thuan li, Tac-xo tr thanh mot thanh pho quan trong khong ch ve thng mai ma con la trung tam van hoa va giao duc ln vao bac nhat nh the gii, khong thua kem g Athen va A-le-xan-ri-a. Tac-xo con c nhieu ngi biet en bi ni ay la que hng cua nhieu nha tri thc va triet gia noi tieng nh A-te-no-o-rut, Ze-no, An-ti-pa-te va Net-to8. Ngoai ra, Tac-xo con noi tieng v la ni co nhieu nhan vat quan trong vieng tham nh Xi-xe-ro, Ju-li-ut, Xe-da9, ac biet la ni dien ra cuoc gap g lch s gia hai nhan vat lch s : v tng La-ma thang tran Mac-co An-to-ni-o va n hoang Ai-cap Cle-o-pat. T nam 66 trc Chua Ki-to, Tac-xo la thuoc a cua Ro-ma. Di quyen ieu hanh cua Pom-pe, ca vung Tieu-a c to chc lai va Tac-xo chnh thc c at lam thu phu cua tnh Ki-li-ki-a. t lau sau, An-to-ni-o tuyen bo thanh nay c t do, va nhng ngi Do-thai tai ay c hng quyen cong dan Ro-ma. Ti thi hoang e Au-gut-to, ac

6 7 8 9

x. A. BRUNOT, Thanh Phao-lo, con ngi va s iep, 9. x. http://fr.wikipedia.org/wiki/Tarse. x. http://fr.wikipedia.org/wiki/Tarse. x. Tld.

Thanh Phaolo- Mau gng cho cac chng nhan cua c Ki-to

an nay van c nhn nhan do Tac-xo la que hng cua triet gia A-te-no-o-rut, la thay va la ban cua hoang e10. Ngay nay, khi at chan ti Tac-xo, khach hanh hng khong khoi ngac nhien va that vong v cac di san van hoa cua mot thanh pho Tac-xo hien ai va trang le thi e quoc Roma con lai khong ang ke11. 3. Ton giao Ve i song ton giao, Tac-xo cung giong nh bao thanh th mien ong phng bay gi. Nh tinh than hoa ong, Tac-xo a on nhan cac ton giao huyen b cua ong phng, nh I-xt, O-xi-rt va cac ton giao cua Hy-lap. Cung chung song vi cac cong oan ton giao khac nhau, ngi ta con thay Tac-xo mot cong oan nhng ngi Do-thai12. Tai ay, ho sinh song va lam viec thue cho dan ban a. Ho song tap trung thanh cong oan va lien ket chat che vi nhau. Du phai song chung quanh vi cong ong ton giao khac, ngi Do-thai van luon gi c ban sac rieng biet cua ton giao mnh, ong thi van song hoa ong vi cac dan toc khac. Cung giong nh bao ngi Do-thai di c khap the gii do nhng bien ong lch s, chnh tr va kinh te, ngi Dothai Tac-xo luon mang trong mnh mot tinh than khat khao truyen giao. Ho muon loi keo toan e quoc Ro-ma cung nh moi ngi tren the gii tr ve vi Thien Chua cua tra-en13. Sinh hoat ton giao cua ngi Do-thai tai Tac-xo kha chat che: co cac trng te, co hoi ng, co toa an rieng va co nhng phong tuc tap quan rieng. Nhn vao i song vat chat, ngi Do-thai ay khong khac biet so vi cac dan toc khac song chung quanh,
10

11
12 13

x. Tld. E. COTHENET, Saint Paul en son temps, Cahiers Evangiles, n0 26, 6. x. A. BRUNOT, Thanh Phao-lo, con ngi va s iep, 10. x. LINH MUC TRNH VAN THAM, Sd, 14.

Thanh Phaolo- Mau gng cho cac chng nhan cua c Ki-to

nhng i song tinh than ac biet la i song ton giao cua ho th khong the lan vi bat c dan toc nao. Va ngay trong cong ong ngi Do-thai ay, co mot gia nh biet phai ngi Do-thai sinh song. Trong gia nh o, v Tong o dan ngoai a c sinh ra14. II. Con ngi va nhan cach cua thanh Phao-lo 1. Gia nh cua thanh Phao-lo Theo mot truyen thong c thanh Gie-ro-ni-mo ke lai, cha me cua Phao-lo la ngi goc Do-thai, mien Ga-li-le, thuoc chi toc Ben-gia-min (Rm 11,1; Pl 3,5), chi toc cua v vua tien khi cua t-ra-en, o la vua Sa-un15. T Ga-li-le, gia nh Phao-lo di c ti Tac-xo khong ro t nam nao. Cha me ngai thuoc thanh phan tieu thng kha gia trong thanh pho, song bang nghe det vai leu, mot nghe thu cong kha pho bien trong thanh pho16. Tuy la ngi Do-thai kieu c, nhng gia nh Phao-lo sinh song tai Tac-xo nen c hng ac an co quyen la cong dan Ro-ma. Quyen nay em lai cho ngi ta nhieu an hue ac biet nh quyen c bau vao chc vu tham phan, quyen c c x theo luat le cua Ro-ma, va ac biet la quyen c khang cao len hoang e. Chnh Phao-lo cung a s dung quyen nay khi ngai b em ra xet x tai toa an Do-thai (x. Cv 25, 10-12)17. Tuy song gia cac dan ngoai, nhng gia nh Phao-lo van gi c tinh than Do-thai: mot gia nh Pha-ri-sieu gng mau va sung ao, tuyet oi trung thanh vi le luat Chua va truyen thong cua tien nhan. Mot gia nh nh the co anh hng rat ln cho v tong o dan ngoai tng lai.

14

x. D. ROPS, VA CHA ALLO, Thanh Phao-lo, ngi chinh phuc cua c Kito, 1995, 14. 15 x. LINH MUC TRNH VAN THAM, Th Phao-lo, 15. 16 x. LINH MUC TRNH VAN THAM, Sd, 15. 17 x. LINH MUC TRNH VAN THAM, Sd, 15.

Thanh Phaolo- Mau gng cho cac chng nhan cua c Ki-to

2. Thi nien thieu Khong ai biet chac chan Phao-lo sinh nam nao. Trong th viet cho Phi-le-mon khoang nam 50, thanh nhan xng mnh la mot cu gia, tc khoang 50-56 tuoi (x. Plm 9). Va Lu-ca co noi trong sach Cong vu la Phao-lo co mat trong vu t ao cua thanh Ste-pha-no khoang nam 24 (x. Cv 7,58), khi o Phao-lo la mot cau thanh nien chng 20 tuoi. Da vao hai nguon tren, ta co the phong oan Phao-lo sinh trong khoang t nam 1-10 sau Chua Ki-to18. Tam ngay sau khi sinh, theo luat Do-thai, Phao-lo c cat b va at ten. Va ngai c mang mot cai ten rat c ton knh khong ch trong chi toc Ben-gia-min, ma ca ni nhng ngi Do-thai khac, o la Sao-le, ten cua v vua au tien cua t-ra-en xuat than t chi toc nay. Theo quan niem cua ngi Do-thai, Sao-le co ngha la ngi c mong i. V c sinh ra va ln len trong moi trng Hy-lap, nen ngoai cai ten Sao-le, thanh Phao-lo con c mang mot cai ten Hy-lap na, o la Paulos, tieng La-tinh goi la Paulus, gi len mot dong doi tram anh the phiet La-ma.19 Thanh Lu-ca a noi ve ngi thay cua mnh: Sao-le cung goi la Phaolo. Nh vay, cau be ngi Do-thai song tai Tac-xo c mang mot cai ten kep. Song trong mot gia nh Do-thai mau mc tai mot thanh pho van minh cua Hy-lap, chac chan Phao-lo c ln len di s tac ong cua hai th anh hng khac nhau : tinh than Do-thai va tinh than Hy-lap. Qua vay, nhng ngi Dothai du song bat c au, trong gia nh, ho eu dung tieng cua dan toc e giao tiep vi nhau va e oc Kinh Thanh. The nhng, khi tiep xuc vi the gii ben ngoai, ho lai dung tieng pho thong cua vung o. Gia nh Phao-lo cung vay, cac thanh vien trong gia nh dung tieng Do-thai e giao
18 19

x. LINH MUC TRNH VAN THAM, Sd, 12 x. D. ROPS, VA CHA ALLO, Sd, 16

Thanh Phaolo- Mau gng cho cac chng nhan cua c Ki-to

tiep vi nhau, nhng khi ra ben ngoai, moi ngi lai dung tieng Hy-lap. 3. S thu huan Ngi Do-thai t ban chat la con ngi cau nguyen. Vi ho, cau nguyen chnh la nhp song va la con ng giup cho ho gap g Thien Chua. V the, ngay t nho, Phaolo cung nh bao tre em Do-thai khac, c cha me hng dan cach cau nguyen va giao duc theo ng loi Do-thai, c hoc ky lng ve Kinh Thanh. Nam len 10 tuoi, Phao-lo c hoc Sach Mish-na20. Nam 13 tuoi, ngai a gi cac gii lenh. Nh vay, ngay t luc con nho, nh a c tiep can vi Kinh Thanh, nghien ngam gii luat Thien Chua, nghien cu lch s dan toc mnh va song theo gii ran cach t m, Phao-lo a sm tr thanh mot ngi Do-thai va thong minh, hieu biet rong va co mot i song mau mc. ay c coi nh la s thu huan au tien va rat quan trong cho cuoc i cua Phao-lo sau nay. Nam 15 tuoi, Phao-lo c cha me gi ve Gie-ru-sa-lem e theo hoc vi thay Ga-ma-li-en, mot kinh s, mot v thay noi tieng c nhieu ngi knh ne (Cv 22,3). Tai Gie-ru-salem, ngai c hoc sach Tan-mut21. Nguyen c cua Phao-lo khong ch la tr thanh mot ngi thanh thao ve than hoc va Kinh Thanh, ma ngai con muon tr thanh mot van nhan, mot sy phu va mot luat sy 22. Chnh v vay ma Phaolo coi viec c cha me gi len Gie-ru-sa-lem la mot s may man cho mnh va ngai rat miet mai tm toi, hoc hoi. Gie-ru-sa-lem t ngan xa, van c coi la que hng thieng lieng cua moi tn hu Do-thai, v la ni co Thien Chua ng. Vao cac dp le ln cua dan toc, ngi Do-thai t khap moi ni keo ve ay d le va e thoa man khat mong c
20 21

Ban bien tap nhng khau truyen Dothai Sach Giao huan, bo su tap nhng tap truyen t tng giai thch luat Mai-sen. Su tap gom 2 phan : Khau truyen va Giai thch khau truyen. 22 D. ROPS, VA CHA ALLO, Sd, 19

Thanh Phaolo- Mau gng cho cac chng nhan cua c Ki-to

mot lan at chan len at thanh. Gie-ru-sa-lem la ni noi tieng ve viec day Kinh Thanh. Co biet bao ngi c m c ti ay e hoc hoi nghien cu. Tai ay, viec day hoc dien ra bat c ni nao, t nha t ti cac hoi ng, ngay ca tien ng cua en th va ca ngoai tri. Ngi ta luon thay cac am hoc tro ngoi xom xung quanh mot v thay va nghe giang mot cach say sa. oi vi ngi Do-thai, muc ch duy nhat va cung la phng phap duy nhat cho hoc van, o la Kinh Thanh. Ngi ta tm hieu t m tng cau tng ch Kinh Thanh khong phai e hieu theo ch, nhng e tm trong o nhng ly le co ch cho viec tranh luan. Hoc tro buoc phai hoc thuoc long tng cau Kinh Thanh va lap lai y trang khong e sai sot mot dau mot net nao. Sach Ta-mut viet: Hoc tro gioi phai nh mot cai gieng khong ro r mot giot nc23. Ga-ma-li-en, thay cua Phao-lo, la mot ngi danh tieng trong phai Pha-ri-sieu tai Gie-ru-sa-lem. Ong c nhieu ngi knh trong bi s nha nhan va nhan hien. Ong luon ton trong moi ngi va khong khinh de bat c ai. Ni ong, moi ngi eu nhan thay mot s quang ai va long nhan ai ac biet. Khuon mat ong luon toat ra mot ve tinh rong va ao c. Sach Mt-na co ghi lai li ngi khen ma moi ngi danh cho v thay mau mc nay nh sau: T khi Ga-ma-li-en khuat i, long ton trong Le luat khong con, vi ong, bien ca tinh rong va ao c24. Phao-lo a trai qua nhieu nam di chan mot v thay tai c nh the, ngi hoc tro ngoan ngoan nay a bao lan lap i lap lai nhng cau Kinh Thanh, nhng li noi, nhng cau cham ngon cua thay, chac chan Phao-lo a tham am tinh than cua thay mnh: o la tnh yeu oi vi Thien Chua va tuyet oi trung thanh vi Ngai.

23 24

E. COTHENET, Sd, 9 D. ROPS, VA CHA ALLO, Sd, 21

Thanh Phaolo- Mau gng cho cac chng nhan cua c Ki-to

10

Sau chng bay nam thu huan tai Gie-ru-sa-lem, Phao-lo tr ve Tac-xo, khi o ngai trac 21 tuoi. Tai gia nh, Phao-lo va giup cha me trong viec buon ban, va danh thi gi e nghien ngam nhng ieu a lnh hoi c t thay Ga-mali-en. Trong thi gian song tai gia nh, Phao-lo tch cc tham gia vao cac sinh hoat cua cong oan, va ngai luon to ra la mot ngi Do-thai mau mc va ao c. Nh vao von kien thc quy bau ma ngai a miet mai thu lm, cong vi s thong minh va nhiet tnh von co, Phao-lo thng c mi ng ra cat ngha Kinh Thanh va giai ap cac van e lng tam va luat phap cho moi ngi. Ngai lam viec nay mot cach nhiet tnh, troi tray va minh bach. Chnh v the, trong con mat moi ngi, Phao-lo luon c knh trong va c nhn nhan nh mot mau gng ly tng ca tai va c. 4. Dien mao va nhan cach cua Phao-lo

a. Dien mao
a t lau, chung ta van thay xuat hien nhieu bc ho va nhng pho tng cua Phao-lo do nhieu nghe nhan lam ra. Tat ca eu tng oi phu hp nhau. Them vao o, th th hai gi tn hu thanh Co-rin-to, chng 12-14 va sach ngu th Cong vu cua thanh Phao-lo cung mo ta chan dung cua v tong o Phao-lo: Mot con ngi nho be, tran hoi, hai chan cong, nc da sang sua, long may uon cong, mui hi nhon, con ngi duyen dang. Ngoai ra, trong th th hai gi cho tn hu thanh Co-rinto, Phao-lo co noi la ngai hay om yeu va mac benh sot ret kinh nien (2 Cor 12,7; Gl 4,13-15). Vi nhng chi tiet tren, ta thay c Phao-lo khong phai la mot con ngi co voc dang ly tng. Nhng ben trong cai dien mao xem ra khiem ton o lai cha ng mot tam hon cao thng, qua cam, chan thanh va tat ca nhng to chat cao quy cua mot con ngi hoan thien.

b. Nhan cach cua Phao-lo

Thanh Phaolo- Mau gng cho cac chng nhan cua c Ki-to

11

Sach Cong vu va nhat la cac th Phao-lo a phac hoa cho chung ta mot con ngi Phao-lo vi nhng tnh cach rat ac biet, the hien ay u nhng pham chat cua mot con ngi toan dien ca tai va c. Amedee Brunot trong tac pham Thanh Phao-lo, con ngi va s iep cua mnh, a nhan nh nh sau: Thanh Phao-lo xuat hien nh la ni tong hp ba mau ngi cua the gii thi cua ngai: mot con ngi tr thc theo van hoa Hy-lap, mot con ngi hoat ong va to chc theo mau ngi Ro-ma, va mot con ngi am me theo kieu ong phng25. Chung ta khong co tham vong phac hoa ay u ve con ngi cua Phao-lo, ay, xin c neu ra mot vai u pham noi bat ve nhan cach va con ngi cua Phao-lo: Phao-lo - mot con ngi ay nhiet huyet, dang tron cuoc i cho mot ly tng cao ep la lam tong o cho ang Phuc Sinh26. oi vi thanh Phao-lo, Thien Chua la tat ca va la cung ch cua con ngi, Ngai la oi tng trc het va tren het cho viec th phng, yeu men va trung thanh. Chnh v vay, khi con la tn o cua Do-thai giao, thanh nhan luon to ra la mot ngi Do-thai mau mc, trung thanh tuyet oi vi niem tin oc than va truyen thong cha ong. Ngai to ra bc boi va kho chu khi chng kien s xuat hien cua mot ton giao mi, ton giao cua nhom ngi Do-thai tin theo c Gie-su ngi thanh Na-da-ret. Ngai cho ho la nhng con ngi phan boi, la nhng ngi lac ao. Trong con mat cua Phao-lo, Ki-to giao ch la mot be phai lac ao, nguy hiem; s kien ang Cu The b ong inh thap gia la mot lac thuyet khong the chap nhan c, v khon cho ke b treo tren cay go27. Chnh v hieu nh the, ngai a hang say bach
25 26 27

A. BRUNOT, Sd, 5 TOA GIAM MUC TP. HCM., Kinh Thanh Tan c, Dan nhap th Phao-lo, 1994 ANTON LINH TIEN KHAI , Tm hieu Th Phao-lo1, 18

Thanh Phaolo- Mau gng cho cac chng nhan cua c Ki-to

12

hai nhng ngi tin theo c Giesu (x. 1 Tm 1,13; Cv 24,5.14). Hanh ong cua Phao-lo khong lam cho chung ta ngac nhien. V, vi mot ngi Pharisieu nhiet thanh ti o cc oan nh Phao-lo, lam sao co the dng dng khi thay Le luat Thien Chua va tap tuc cua tien nhan co nguy c b xuc pham. The nhng, sau khi tr lai tin theo c Ki-to va on nhan chan ly mac khai cua ang Phuc Sinh, Phao-lo nhan ra suy ngh cua mnh la sai, la cuc bo. Va Phao-lo a dung chnh s hang say nhiet huyet cua mnh e rao giang Tin Mng va lam chng cho c Ki-to Phuc Sinh. Phao-lo luon t xng mnh la tu nhan cua c Ki-to, no le cua c Ki-to. Long nhiet thanh cua Phao-lo c the hien cu the trong chnh con ngi va i song cua ngai. Khi nhn vao quang ng cua cac cuoc hanh trnh rao giang ma Phao-lo thc hien, nhn vao s tan tam tan lc cho cac giao oan ngai thanh lap, chung ta mi cam nhan c Phao-lo a nhiet thanh oi vi Chua va Giao Hoi en the nao. Ngai khong quan nhoc nhan, au kho, thieu thon, hiem nguy, mien sao chu toan s menh ma ang Phuc Sinh a uy thac (1 Cor 4,9-13; 2 Cor 4,8 tt; 6,4-10; 11,23-27; 1 Cor 9,16 tt ). Khong g co the tach ngai ra khoi tnh yeu cua Thien Chua va cua c Ki-to ( Rm 8,35-39); Tnh yeu c Ki-to thoi thuc chung toi(1 Cor 5,14). Vi ngai, moi kho au eu la quy gia, v no giup ngai c thong phan vao cuoc thng kho cua c Ki-to (2 Cor 4,10 tt; Pl 3,10 tt). Co le khong ai co the dien ta cach tron ven nhat tnh yeu cua mnh oi vi c Ki-to va tnh yeu cua Ngai oi vi mnh nh Phao-lo. Thanh Gio-an Kim Khau a noi : Trai tim cua Phao-lo chnh la trai tim cua c Ki-to28. Mot con ngi mang nhieu hoai bao29 Co the noi rang, trong so cac tong o, Phao-lo la ngi i xa nhat va nhieu ni nhat, mot con ngi luon ra i
28 29

HNG VIET, Suy niem vi thanh Phao-lo-tap 2, Nxb. Ton giao, 2002, 7 TOA GIAM MUC TP . HCM, Kinh Thanh Tan c, Dan nhap th Phao-lo, 1994

Thanh Phaolo- Mau gng cho cac chng nhan cua c Ki-to

13

khong biet met moi. Y thc mnh c chnh c Ki-to Phuc Sinh tuyen chon va trao cho mot s menh ac biet la lam chng nhan cho Ngai khap cung trai at: Ta hien ra vi ngi la e chon ngi lam ay t va lam chng nhan ve nhng ieu ngi a thay, cung nh nhng ieu Ta se hien ra ma to cho ngi biet(Cv 26,16); Hay i, v Thay se sai con en vi cac dan ngoai phng xa (Cv 22,21), Phao-lo a mang trong mnh nhng hoai bao ln lao, muon cho moi ngi khong ch ngi Do-thai trong the gii La-ma, ma la ca the gii dan ngoai eu c nhan biet c Ki-to va Tin Mng cua Ngai (x. Rm 15,20; x. 2 Cor 10,12-18). Phao-lo muon i that xa, thanh lap them nhieu giao oan mi, m rong bien gii Kito giao ti tan cung b coi trai at30. Tnh yeu c Ki-to luon thuc bach Phao-lo ra i lam chng cho Tin Mng. Ngai khong the an tam khi con mot linh hon cha tr ve vi c Ki-to. Li rao giang cua ngai vang doi khap b coi trai at31. Mot con ngi a cam, cng trc nhng hieu hoa32 Tam hon a cam cua Phao-lo luon dat dao oi vi c Ki-to va cac tn hu. Vi c Ki-to, ngai luon to ra s say men, danh hieu Gie-su Ki-to khong ngt tren moi mieng va di ngoi but cua ngai. Nhng li xac quyet: Nh c Kito, vi c Ki-to, va trong c Ki-to luon xuat phat t ay long va kinh nghiem song cua Phao-lo. Ni con ngi Phaolo, chung ta de dang nhan ra khuon mat va trai tim cua c Ki-to Muc T. Ca cuoc i cua Phao-lo la mot no lc lien tuc e ong hoa mnh vi c Ki-to: Toi song, nhng khong con phai la toi, ma la c Ki-to song trong toi (Gl 2, 19-21). oi vi cac tn hu, Phao-lo luon to ra la mot ngi cha ay long nhan ai, yeu thng het moi ngi, nhng cung nghiem khac khi can thiet. Vi cong oan Phi-lp-phe, ngai
30 31 32

ANTON LINH TIEN KHAI , Sd, 21 HNG VIET, Sd, 106 TOA GIAM MUC TP . HCM, Kinh Thanh Tan c, Dan nhap th Phao-lo, 1994

Thanh Phaolo- Mau gng cho cac chng nhan cua c Ki-to

14

luon to ra mot moi tng quan than tnh; vi tn hu thanh Ephe-xo, Phao-lo luon thiet tha tru men (Cv 20, 17-38); nhng ngai lai to ra phan no khi thay tn hu thanh Ga-lat mun choi bo c tin (Gl 1,6; 3,1-3); va ngai to ra ng ngang au kho trc thai o huenh hoang cua cac tn hu thanh Co-rinto. Nhng du Phao-lo co lam g va thai o cua ngai the nao, tat ca eu mu cau li ch cho cac cong oan. Ngai luon coi mnh nh ngi cha ngi me, ngi anh em ruot tht cua cac cong oan. (1 Cor 4,14; 1Thes 2,11; Gl 4,19). Rieng oi vi nhng ngi tn hu goc Do-thai, Phao-lo luon gi thai o ton trong v ho chnh la dan c Thien Chua tuyen chon trc tien. Ngai mong ho cung c nhan biet chan ly ni c Ki-to nh ngai. Tuy nhien, vi nhng ngi co loi song bao thu, va muon lam giam uy the cua Phao-lo, muon ep cac dan ngoai khi tr lai phai tuan gi Luat Mo-se, Phao-lo a khong ngan ngai vach tran thai o ch ky la y o xau xa cua ho. Phao-lo lam nh the khong phai v thu ghet ho, nhng la e giup ho tnh ngo ma nhan ra chan ly cua Tin Mng va c cu o. Phao-lo, mot con ngi luon m ra vi ngi khac Mi ay, ngay 31 thang gieng nam 2007, trong mot bai giao ly, c Thanh Cha Be-ne-i-to XVI a noi vi cac khach hanh hng ve thanh Phao-lo nh sau: V tong o noi len nh mot con ngi luon biet m ra vi ngi khac va mi goi ho tham gia vao cong viec cua Giao Hoi 33. Khi oc sach Cong vu va cac th cua Phao-lo, ta se thay nhng cong s vien cua Phao-lo trong s mang phuc vu Chua va Hoi Thanh that la ong. Tan c a ke ten en ca tram ngi co tng quan vi Phao-lo, trong o co ti nam chuc ngi ca nam ca n la cong tac vien cua Phao-lo trong s
33

x. C BE-NE-I-TO XVI, Les compagnons de Paul,Texte intgral de la catchse, http://www.zenit.org, 31/01.2007

Thanh Phaolo- Mau gng cho cac chng nhan cua c Ki-to

15

vu truyen giao. Nhng han t c s dung e noi ch ve cac cong s vien, nh anh em, tong o, tha tac vien, ban ong nghiep, ban chien au, v.v34 ay chung ta khong ke het ten cua nhng cong s vien cua Phao-lo, ma ch xin c neu ra mot so ngi nh E-pap-ra (Col 1,7), Epap-ro-i-to (Pl 2,25), Ty-khi-co (Cv 19,29; Ep 6,2), Ua-ban (Rm 16,9), cac ch Phe-be (Rm 16.1), Try-phen, Try-pho-xa, ch Pec-xie (Rm 16,12) v.v Trong so cac cong s vien, ta thay co bon khuon mat noi bat, o la Ti-mo-the, Ba-na-ba, Si-la va A-polo (Cv 18,26) la nhng cong s vien ac lc nhat cho Phao-lo ngay t khi bat au rao giang Tin Mng 35. Trong so nhng ngi nay, Ti-mo-the la ngi gan gui va than tn nhat vi v tong o, la ngi c Phao-lo trao cho li di chuc(2 Tm 4,68) va truyen lai cho kho tang c tin (1 Tm 6,20; 2 Tm 1,14)36. III. a-mat, bien co oi i cua Phao-lo 1. Trc bien co a-mat Nh a noi tren, sau bay nam thu giao tai Gie-ru-salem, Phao-lo tr ve Tac-xo va e giup cha me trong cong viec lam an buon ban, va e co thi gian nghien ngam nhng kien thc va mi hap thu c t thay Ga-ma-li-en. Khi o Phao-lo trac 21 tuoi, ngai thc s tr thanh mot thanh nien trng thanh, mot ngi va thong minh va nhanh nhen, va nhat la ngai luon to ra la mot ngi Pha-ri-seu mau mc, trung thanh yeu men Le luat Chua va truyen thong cha ong. Sau vai nam song vi gia nh, Phao-lo tr lai Gie-ru-salem, co le e lnh hoi them kien thc. Khi va at chan ti thanh thanh, Phao-lo a chng kien nhng cuoc tranh luan soi noi ve mot nhan vat co ten Gie-su, ngi thanh Na-da34

x. LINH MUC P. TRAN VAN HOA, Tm hieu Th Phao-lo, ai chung vien Ha noi, 2006, 201 35 x. C BE-NE-I-TO XVI, Tld, http://www.zenit.org, 31/01.2007. 36 x. LINH MUC P. TRAN VAN HOA, 201.

Thanh Phaolo- Mau gng cho cac chng nhan cua c Ki-to

16

ret va mi b cac thng te va ngi Do-thai ket an t hnh thap gia, nhng sau ba ngay, ngi nay a song lai. Hien a co rat nhieu ngi Do-thai tin theo ong nay, va ho ang quy tu dan chung rat ong va noi cho ngi ta biet ve nhng s kien lien quan ti c Gie-su. Ho qua quyet ngi nay la Con Thien Chua, la ang Me-si-a ma Kinh Thanh a loan bao va dan Do-thai ang mong ch. Ngi a c Thien Chua sai en e giai phong con ngi khoi ach no le toi loi, ai tin vao Ngi th se c cu o37. La mot ngi nhiet thanh vi Le luat, Phao-lo cam thay nh ang b nhom ngi Ga-li-le kia s nhuc. oi vi ngai, nhan vat Gie-su ma ngi ta ang tin theo khong the la ang Me-si-a, v lam sao co the tin c ang Me-si-a lai b ket an t di ban tay cua con ngi38. Con nhom ngi tin theo ong Gie-su kia, ho ch la nhng ngi vo danh tieu tot, la ngi thieu hoc. T cho cam thay kho chu v cho rang mnh b xuc pham, va e bao toan s nguyen ven cua Luat Mo-se cung nh truyen thong Do-thai, Phao-lo i ti cho thu han va tm moi cach bach hai cac tn hu cua c Ki-to. Phao-lo cho rang mnh lam the la e ton vnh Thien Chua39. Va Hoi Thanh non tre cua c Ki-to va mi c thanh lap bat au phai trai qua nhng cn bach hai ghe s. Sach Cong vu thuat lai bien co o nh sau: Hoi Thanh tai Gie-rusa-lem trai qua mot cn bach hai d doi. Ngoai cac tong o ra, moi ngi eu phai tan mac ve cac vung que mien Giue va Sa-ma-ri Con ong Sao-lo, th c pha hoai Hoi Thanh: ong en tng nha, loi ca an ong lan an ba i tong nguc (Cv 8,1.3). Lung bat cac Ki-to hu tai Gie-ru-sa-lem cha thoa, Phao-lo con muon i khap vung lan can e bat cho het
37
38 39

x. LM. TRNH VAN THAM, Sd, 18 x. LM. TRNH VAN THAM, Sd, 18 x. LM. TRNH VAN THAM, Sd, 18

Thanh Phaolo- Mau gng cho cac chng nhan cua c Ki-to

17

nhng ke tin theo c Ki-to. V the, Phao-lo a chap thuan li e ngh cua Hoi ong cac ky muc Do-thai, ti a-mat e bat tat ca cac Ki-to hu em ve Gie-ru-sa-lem xet x (x. Cv 12, 3.5). Vi long ay cam hn, Phao-lo cung oan tuy tung ham h len ng i a-mat. 2. Cuoc hoi ngo bat ng vi ang Phuc Sinh

a. Trnh thuat ve bien co a-mat


Sach Cong vu tong o chng 9 thuat lai bien co nay nh sau: Vay ang khi ong (Phao-lo) i ng va en gan amat, th bong nhien co mot luong sang t tri chieu xuong bao phu lay ong. Ong nga xuong at va nghe co tieng noi vi ong: Sa-un, Sa-un40, tai sao ngi bat b Ta ? Ong noi: Tha Ngai, Ngai la ai ? Ngi ap : Ta la Gie-su ma ngi ang bat b. Nhng ngi hay ng day va vao thanh, va ngi ta se noi cho ngi biet ngi phai lam g. Nhng ngi cung i vi ong dng lai, sng s : ho nghe co tieng noi, nhng khong trong thay ai. Ong Sao-lo t di at ng day, mat th m nhng khong thay g. Ngi ta phai cam tay dat vao a-mat (Cv 9,3-8). Khi vao ti thanh a-mat, Phao-lo c a ti gap mot ngi ten la Kha-na-ni-a, ngi c Thien Chua sai en e cha cho Phao-lo khoi mu va lam phep ra cho ngai. Sau khi lanh phep ra, Phao-lo hoan toan bnh phuc va c tran ay Thanh Than ( x. Cv 9,10-19). Ngoai ra, chnh li cua Phao-lo trc toa cua quan tong tran Phet-to cung cho chung ta hieu ro hn ve bien co amat nay (Cv 26,1-23)41.

40 41

Ten cua Phao-lo dang am ng A-ram. x. A. BRUNOT, Sd, 20-23.

Thanh Phaolo- Mau gng cho cac chng nhan cua c Ki-to

18

b. Y ngha cua bien co a-mat42


Ta khong the ke het c nhng g Thien Chua a lam va mac khai cho Phao-lo trong cuoc gap g ngan ngui va bat ng tren ng a-mat. Ngay ca cac th cua Phao-lo cung khong the dien ta het c s phong phu cua kinh nghiem o43. Trong cac th cua mnh, thanh Phao-lo luon nhac ti cuoc hoi ngo bat ng vi ang Phuc Sinh tren ng a-mat. Vi ngai, bien co nay la vo cung quan trong, lam thay oi hoan toan cuoc i cua ngai, a ngai ra khoi loi song cu, loi song chat hep cua mot ngi Pha-ri-sieu cc oan, e tr thanh mot kh cu mang danh Chua cho moi dan toc (x. Cv 9,15; Pl 3,12; Gl 1,1416). Trong anh sang choi loa, Phao-lo a nhan ra c Giesu, ngi mi b giet chet, nhng nay Ngi a song lai va song trong vinh quang, ang ay chnh la Con Thien Chua va la Thien Chua. Nh cuoc gap g ky dieu nay, Phao-lo khang nh c mnh la tong o va cung co mot s mang va v the nh cac tong o khac: Sau het, Ngi cung a hien ra vi toi, la ke chang khac nao mot a tre sinh non (1Cor 15,8); Toi khong phai la tong o ? Toi a khong thay c Giesu, Chua chung ta sao? (1 Cor 9,1). Vay la trong choc lat, mot ngi Pha-ri-sieu nhiet thanh ti o cc oan, mot con ngi oai phong lam liet, tng nh suot i trung thanh vi Le luat va tap tuc cha ong, a b chnh c Ki-to Phuc Sinh quat nga va chiem oat. T nay, Phao-lo a nhan ra chan ly la khong the i theo con ng cu, nhng la i theo con ng cua c Ki-to. Va nh the, ngai a nhan ra n goi cua mnh : Trong viec gi ao Dothai, toi a vt xa nhieu ong bao cung la tuoi vi toi : hn ai het, toi to ra nhiet thanh vi cac truyen thong cua cha ong. Nhng Thien Chua a danh rieng toi ngay t khi toi con trong long me, va a goi toi nh an sung cua Ngi.
42 43

LM. TRNH VAN THAM, Sd, 23 x. A. BRUNOT, Sd, 20-23

Thanh Phaolo- Mau gng cho cac chng nhan cua c Ki-to

19

Ngi a oai thng mac khai Con cua Ngi cho toi, e toi loan bao Tin Mng ve Con cua Ngi cho cac dan ngoai (Gl 1, 14-16). Bien co a-mat con c goi la bien co mac khai Con Thien Chua (1 Cor 9,1; 15,8)44. Bien co nay a a Phao-lo i vao huyen nhiem vinh quang cua ang Phuc Sinh, giup cho ngai nhan ra ang ma ngi Do-thai a ket an thap gia, ang ma ngai ang truy na, chnh la c Ki-to, Con Thien Chua. ong thi cung giup cho Phao-lo hieu c y ngha cua cuoc T nan va Phuc sinh cua c Ki-to la e cu o toan the nhan loai. T nay, nh mac khai cua chnh c Giesu Ki-to ve chnh Ngai va y ngha cuoc T nan va Phuc sinh, Phao-lo luon mang trong tam tr hnh anh c Chua hien vinh (1 Cor 2,8). Vi Phao-lo, s song lai cua c Ki-to chnh la nen tang cua c tin Ki-to giao va la bao chng cho cuoc song vinh quang mai ngay cua cac tn hu (x. Rm 6,14; Pl 3,10-11; 1 Cor 15,17). c Giao Hoang Gioan Phao-lo II a noi ve y ngha cua bien co a-mat oi vi Phao-lo nh sau: Cuoc hoi ngo bat ng tai a-mat a giup cho Phao-lo nhan ra c Giesu ngi Na-da-ret chnh la ang Hang Song, la nguon anh sang va vinh quang. Bien co nay lam thay oi toan bo nao trang cua Phao-lo ve tinh than va than hoc Pha-ri-sieu ma ngai a c hap thu. Thien Chua khong phai la nhan vat xa la, nhng Ngai hien dien ngay trong tam hon moi ngi tin va bien oi ho thanh mot thu tao mi45. Phao-lo so sanh kinh nghiem a-mat vi s tao thanh anh sang cua Thien Chua va soi sang tam tr ngai, bien ngai thanh kh cu lam cho thien ha c biet anh sang vinh quang rang ngi cua Thien Chua c to rang tren khuon mat c Ki-to (x. 2 Cor
44

Than hoc thanh Phao-lo, trch dch t New Jerome Biblical Commentery, ED, 1994, 6.
45

GIAO HOANG GIO-AN PHAO-LO

II, Le chemin de Damas, http://www.christusrex.org.

Thanh Phaolo- Mau gng cho cac chng nhan cua c Ki-to

20

4,6). Niem tin o a giup Phao-lo cung vi Hoi Thanh s khai tuyen xng rang : c Ki-to la Chua (1 Cor 12,3; x. Rm 10,9; Pl 2,11). 3. Chua muon con lam g ? (Cv 22,10) Cau noi : Lay Chua, Chua muon con lam g? cua Phaolo lam cho chung nhan ra rang ngai a hoan toan quy phuc ang Phuc Sinh va ang san sang lam theo thanh y cua Ngi. Bien co a-mat co mot gia tr ac biet khong ch cho rieng Phao-lo, ma con cho ca tng lai cua Giao Hoi. Qua that, sau nay nh Phao-lo ma bc tng ngan cach gia dan Do-thai va dan ngoai c pha bo, Tin Mng cua Chua co the en vi cac dan ngoai c de dang. Bien co nay c v nh mot phep la ln lao, ng sau phep la Chua Phuc Sinh46. Sau khi c ra toi, Phao-lo c ay n Chua Thanh Than, va ngai bat au rao giang ve c Kito cho nhng Kito hu Do-thai ngay trong cac hoi ng tai a-mat vi s giup cua A-na-ni-a, ngi Chua sai en cha benh va lam phep ra cho Phao-lo. S kien Phao-lo rao giang va lam cho ngi Ki-to hu goc Do-thai het sc ngac nhien va de dat khi tiep xuc vi ngai va lam cho nhng ngi Do-thai trung thanh Le luat cam gian. ieu nay khong lam ta ngac nhien. Vi nhng Ki-to hu tien khi, Phao-lo chnh la mot ke thu cua mnh, nay lai quay lai lam chng cho Chua qua la mot ieu ky la kho tin. Con oi vi ngi Do-thai, viec lam cua Phao-lo b coi nh hanh vi cua mot ke phan boi. Nh vay, ngay trong nhng ngay au cua s vu, Phao-lo a gap nhng kho khan. e tm hieu cho thau thanh y cua Chua, Phao-lo a quyet nh len ng i en mot ni thanh tnh trong sa mac A-rap e gap g Chua. ay thc s la mot quyet nh

46

D.

ROPS, VA CHA ALLO,

Sd, 31

Thanh Phaolo- Mau gng cho cac chng nhan cua c Ki-to

21

khon ngoan va can thiet, trc khi thi hanh s menh cao ca ma Chua muon ni thanh Phao-lo. IV. Hoat ong tong o cua Phao-lo 1. Ke hoach truyen giao Nh sach Cong vu, chung ta co the nhan thay thanh Phao-lo a hoach nh cho mnh mot chng trnh truyen giao kha cu the. ay, xin neu ra mot so iem chnh sau: Trc tien ve ni chon, Phao-lo nham ti viec rao giang tai cac thanh pho trc tien. Ly do cung de hieu la v thi bay gi trong e quoc Ro-ma, ng xa bao gom ca ng bo va ng thuy, ch noi lien gia cac thanh pho trong e quoc. Khu vc ong- nam Tieu a, Phao-lo a ti rao giang tai cac thanh a-mat, Tac-xo, An-ti-o-ki-a; ben Auchau, ngai ti cac thanh pho cua Hy-lap nh Phi-lp-phe, Thexa-lo-ni-ca, Co-rin-to, E-phe-xova nhng mien gan sat cac thanh pho nay. Ve oi tng, Phao-lo nham ti rao giang trc tien cho ngi Do-thai, v ho la thanh phan c Thien Chua u tuyen cho n cu o. Tuy nhien, phan ong ngi Do-thai a t choi. ieu nay cung de hieu v ngi Do-thai ch tin mot Thien Chua duy nhat, nay lai thay noi ti mot v Thien Chua khac. Hn na, ho lai thay Phao-lo thay oi lap trng th cho rang Phao-lo la mot ke phan boi vi Do thai giao. Va nhng nhan vien toa Do-thai tm cach giet hai ngai. Hay tin chang lanh, cac mon e va ban be a tm cach a Phao-lo tron khoi a-mat. Ngai c at ngoi trong mot cai thung c ngi ta buoc day va tha ngai qua tng. Phao-lo rat lay lam xau ho khi ngh ve cuoc chay tron ly ky nay, va ngai a ke lai cho dan thanh Co-rin-to nh mot ky niem xau trong i47. B nhng ngi ong hng chong oi, Phaolo a quay sang rao giang cho dan ngoai. Va chnh viec rao giang Tin Mng cho dan ngoai la ieu ma Thien Chua muon
47

x. D.

ROPS, VA CHA ALLO,

Sd, 36.

Thanh Phaolo- Mau gng cho cac chng nhan cua c Ki-to

22

Phao-lo thc hien va chnh Phao-lo a xac tn n goi tong o dan ngoai cua mnh. Trong th gi tn hu Ro-ma va trong th th hai gi tn hu thanh Co-rin-to, Phao-lo a noi cho cac cong oan biet n goi cua ngai la Chua chon ngai e loan bao Tin Mng cho nhng ngi cha bao gi biet Chua, thanh lap cac cong oan mi, m rong bien gii Ki-to giao ti tan cung trai at48. 2. Cac cuoc hanh trnh truyen giao Ra khoi a-mat, Phao-lo c Ba-na-ba dan ti yet kien v tong o trng Phero va cac tong o khac. Mac du ban au con gap phai s nghi ng, nhng nh co s can thiep cua Ba-na-ba, Phao-lo a nhanh chong c on nhan va co the i lai Gie-ru-sa-lem vi cac anh em, bao dan giang day nhan danh Chua49 (Cv 9,28). Vi tinh than xac tn vao c Kito, Phao-lo tm cach rao giang Tin Mng va keu goi ngi Dothai thuoc van hoa Hy-lap tai Gie-ru-sa-lem tr lai. The nhng, ngai a gap phai s chong oi manh liet. (Cv 9,27-29). Ho coi Phao-lo la ngi ke chan Te-pha-no, nen ho toan tnh cho ngai cung chung so phan. Thay nguy hiem, cac tn hu a a Phao-lo ra khoi Gie-ru-sa-lem tr ve Xe-da-re, roi gi ngai ve lai Tac-xo (Cv 9,30). Sau o t lau, Ba-na-ba a ngai ti An-ti-o-khi-a e rao giang Tin Mng. Tai ay, Phao-lo khi s cuoc hanh trnh truyen giao th nhat50. a. Hanh trnh truyen giao th nhat Sau nhieu lan that bai trong viec giang ao cho ngi Do-thai, Phao-lo c Chua truyen lenh dt khoat: V Chua truyen cho chung toi the nay: Ta se at ngi lam anh sang muon dan, e ngi em n cu o cua Ta en tan cung trai at (Cv 14,47). Ngai cung vi Ba-na-ba va Gio-an Mac-co khi i An-ti-o-khi-a, ti Syp. Tai ay, Phao-lo a cham tran vi
48 49 50

x. LINH TIEN KHAI, Sd, 21. x. D. ROPS, VA CHA ALLO, Sd, 38. x. LM. TRNH VAN THAM, Sd, 30.

Thanh Phaolo- Mau gng cho cac chng nhan cua c Ki-to

23

phu thuy E-ly-ma ang cung thong oc Xec-ghi-o. Ten phu thuy nay a chong oi viec Phao-lo rao giang va tm cach can thong oc tin Chua. Tuy nhien, ten phu thuy a b Phao-lo nguyen rua va b Thien Chua lam cho mu mat. S viec nay a lam cho thong oc kinh ngac va ong a tin Chua51. Va t lau sau, E-ly-ma cung tr lai. (Cv 13,4-14.17) 52. Lu lai tai Syp mot thi gian, cac ngai ti Pam-phy-li-a, Pi-xi-i-a, Lycao-ni-a roi tr ve lai An-ti-o-khi-a. Trong cuoc hanh trnh nay, cac ngai a thu c nhieu ket qua tot ep: dan ngoai tr lai kha ong va co nhieu giao oan c hnh thanh. Theo cac nha chuyen mon, hanh trnh truyen giao th nhat nay dien ra khoang t nam 45-49. Cung trong giai oan nay, v tong o bo han cai ten Sao-lo va thay bang cai ten Hy-lap Phao-lo e de dang tiep can vi nhng ngi dan ngoai, nhat la nhng ngi Hy-lap.

b.

D ai hoi Gie-ru-sa-lem nam 49

Sau hanh trnh th nhat, Phao-lo tr lai An-ti-o-khi-a. Khi o, Hoi Thanh tai ay xay ra cuoc tranh luan ve van e dan ngoai tr lai co phai chu cat b hay khong. Quan iem cua Phao-lo la khong, nhng e co quy che ro rang, Phao-lo va Ba-na-ba a len Gie-ru-sa-lem thnh y cac tong o va ky muc. Tai Gie-ru-sa-lem, mot ai hoi c dien ra. Phao-lo a trnh bay lap trng cua mnh cho cac tong o ve viec rao giang Tin Mng cho cac dan ngoai, trong o co van e ngi dan ngoai tr lai khong phai chu cat b. Lap trng cua Phao-lo a c Phe-ro, Gia-co-be, Gio-an va cac ky muc tan thanh. ai hoi cung tan thanh viec c Phero lam tong o cho ngi Do-thai, con Phao-lo c c lam tong o cho dan ngoai (Gl 2,7-9)53. ai hoi nay c coi nh khuon vang

51

x. P. M. BOGAERT VA CAC TAC GIA, Dictionnaire encyclopedique de la Bible, Brepols, 2002,990. 52 x. TGP. TP.HCM., Sd, 542. 53 x. LM. TRNH VAN THAM, Sd, 30-31.

Thanh Phaolo- Mau gng cho cac chng nhan cua c Ki-to

24

thc ngoc cho viec truyen giao cua Phao-lo ve pha cac dan ngoai54. c. Hanh trnh truyen giao th hai (t nam 50 ti nam 52) Phao-lo cung ban ong hanh Si-la a khi s hanh trnh th hai t An-ti-o-khi-a. Cac ngai xuyen qua Sy-ri va Ki-li-ki-a, en cac thanh pho thuoc mien Ga-lat ha, en ec-be va Lyt-ra. Tai Lyt-ra, Phao-lo tiep nhan mot ngi ban ong hanh tre, o la Ti-mo-the. Sau o, cac ngai bang qua Phyghi-a len mien Ga-lat thng. Tai ay, cac ngai thiet lap them nhieu giao oan mi. Roi cac ngai tiep tuc i Bi-thi-nia, en My-xi-a va Tro-a. Sau mot th kien, Phao-lo xuong thuyen i Xa-mot-ra-ke, Ne-a-po-li, ti hai cang Phi-lp-phe. Tai Phi-lp-phe, ngai thanh lap giao oan au tien tai Chau Au. Hanh trnh cua ngai tiep tuc ti The-xa-lo-ni-ca qua nga Am-phi-po-li va A-po-lo-ni-a (Cv 17,1-9). Sau o, ngai cung Si-la en Be-roi-a roi en A-then, kinh o van hoa cua Hy-lap. Tai ay, Phao-lo a c mi giang trc hoi ong A-re-o-pago cho a so gii tr thc. Tuy la mot ngi van c coi va t coi la co tai li khau, nhng Phao-lo a that bai trong lan giang thuyet nay. Va v tong o a rut ra c mot bai hoc quy gia la giang ao phai thch ng vi trnh o van hoa, tam ly va 17,28-31)55. Ri A-then, Phao-lo i Co-rin-to. Thi gian au tai Co-rinto, ngai va giang ao va tm ke sinh nhai. Nhng sau o, nh s giup tai chnh t cong oan Phi-lp-phe, ngai khong lam viec chan tay na ma dung toan bo thi gian va tam sc cho viec rao giang Li Chua (2 Cor 11,9; Pl 4,16). Khi Phao-lo con Co-rin-to, th nhng ngi anh em Do-thai The-xa-lo-ni-ca cao gian cho ngai. Ho cho rang Phao-lo a
54 55

truyen thong cua ngi nghe (Cv

x. TGP TP.HCM., Sd, 553, phan chu thch. x. LM. TRNH VAN THAM, Sd, 32-33.

Thanh Phaolo- Mau gng cho cac chng nhan cua c Ki-to

25

giang ao trai Le Luat va oi a ngai ra trc toa thong oc mien A-khai-a (Cv 18,12). That may, thong oc Ga-li-on khong quan tam ti nhng tranh luan giao thuyet, nen Phaolo khong b ket toi g. t lau sau o, Phao-lo ri Co-rin-to e i E-phe-xo va Xe-da-re. Sau khi tham Gie-ru-sa-lem, Phao-lo tr lai An-ti-o-khi-a56.

d. Hanh trnh truyen giao th ba (t nam 54


ti nam 58) Lu lai An-ti-o-khi-a o hn mot nam, vao mua xuan nam 52, Phao-lo thc hien hanh trnh truyen giao th ba vi muc ch tham nom cac giao oan ngai a thanh lap. Sau khi tham cac giao oan mien Ga-lat thng va Phy-ghi-a, Phao-lo tr lai E-phe-xo, ni ngai a song va rao giang chng ba nam (Cv 20,31). T E-phe-xo, Phao-lo c thong tin cho biet tnh hnh Giao Hoi tai Co-rin-to ang xay ra nhng s bat hoa tram trong va co nhieu ngi phan oi va lam sai lac giao ly ma ngai a rao giang cho ho. Trc hoan canh nay, Phao-lo rat muon vieng tham ho, nhng tnh the khong cho phep ngai thc hien chuyen i. V vay, ngai a viet th va nh Tito mang ti Co-rin-to hy vong lam sang to van e tai ay cho cac tn hu (2 Cor 2,3-4.9; 7,8.12;10,1.9). Khi Ti-to i Co-rin-to th nhom th bac Ephe-xo gay kho de cho Phao-lo, nen ngai phai bo ni o va i Tro-a sm hn d nh (Cv 19,23-20,1; 2 Cor 2,12), roi ti Ma-ke-o-ni-a. Ngai gap lai Ti-to tai Phi-lp-phe va c hay tin moi ran nt gia ngai vi giao oan Co-rin-to a c giai quyet. Vao mua thu nam 57, Phao-lo ti tham giao oan Co-rin-to lan na. Tai ay, ngai ngh ti Roma, mot thanh pho noi tieng cua Chau Au, ni a co mot so t tn hu sinh song. Vi t cach la tong o dan ngoai, Phao-lo mong c ti Ro-ma e rao giang Tin Mng. Mua xuan nam 58, ngai tnh i Gie-ru-sa-lem em tien tr giup cho
56

x. LM.

TRNH VAN THAM,

Sd, 32-34.

Thanh Phaolo- Mau gng cho cac chng nhan cua c Ki-to

26

Hoi Thanh o, roi se i Ro-ma. Tuy nhien, hanh trnh len Gie-ru-sa-lem cua Phao-lo gap phai nhieu kho khan do s chong oi cua nhng Do-thai. Va at chan ti Gie-ru-salem, Phao-lo a co linh cam se co nhieu gian truan ang ch ngai pha trc (Cv21,1-6)57. e. Hanh trnh len Gierusalem Gap lai Gia-co-be va cac ky muc Gie-ru-sa-lem, Phaolo a ke lai cho cac ngai viec co nhieu dan ngoai tr lai va tin theo c Ki-to. Ai nay eu vui mng. Nhng chang c bao lau, nhng ch thu cua Phao-lo to cao ngai vi pham luat khi em theo ngi ngoai vao en th. Ho a bat Phao-lo va nop ngai cho quan tong tran la An-to-ni-o Phe-lch. Tuy biet Phao-lo vo toi, nhng v ham tien, tong tran quyet nh giam Phao-lo hai nam hy vong se nhan c tien hoi lo. Khi tong tran mi la Po-si-o Phet-to thay the An-to-ni-o, ong muon lay long ngi Do-thai nen tnh giao ngi cho Thng hoi ong xet x 58. V la cong dan Roma, Phao-lo a nai en ac an nay e khang len Hoang e. Phet-to phai chap nhan li khang an va cho giai Phao-lo ve Ro-ma chu xet x. f. Hanh trnh i Ro-ma Hanh trnh ve Ro-ma that vat va v thieu thon u th va con b gap bao to am tau. Cuoi cung a ti c Roma vao mua xuan nam 61. Tai Ro-ma, Phao-lo c hng nhieu ac an, nen du b giam long, ngai van co the rao giang Tin Mng kha de dang ma khong gap ngan tr g (x. Cv 28,31). Trong thi gian lao tu nay, Phao-lo a viet cac th tham hoi giao oan tai E-phe-xo, Co-lo-xe va th gi cho ong Phi-le-mon. Theo cac th muc vu gi cho Ti-to va Ti-mothe cho biet, Phao-lo con tham vieng cac giao oan thuoc mien ong, tc la E-phe-xo, Ma-ke-o-ni-a va Hy-lap mot
57 58

x. LM. x. LM.

TRNH VAN THAM, TRNH VAN THAM,

Sd, 34-36. Sd, 37-38

Thanh Phaolo- Mau gng cho cac chng nhan cua c Ki-to

27

lan na. Thanh nhan a at Ti-to lam au giao oan tai C-re-ta va Ti-mo-the lam au giao oan E-phe-xo. Th th hai gi cho Ti-mo-the c coi nh chuc th cua thanh Phao-lo, c viet khi ngai oi dien vi cai chet t ao. La th nay cho ta biet, Phao-lo a b bat lai khi ngai ang vieng tham cong oan Tro-a (2 Tm 4,13) va b ieu tr lai Ro-ma (2 Tm 1,17). Phao-lo a viet la th th hai gi cho Timo-the trong tu. Theo thanh Cle-men-te trong 1 Cor 5,7, th Phao-lo co ti Tay ban nha rao giang nh ngai mong moi t lau, sau o b bat va chu t ao. Con theo s gia Eu-xe-bio trong cuon Lch s Giao Hoi cho biet thanh Phao-lo b cam tu lan th hai tai Ro-ma va chu t ao di thi Nero, co le vao khoang nam 67. Hien nay ngoi thanh ng Saint Paul de trois frontaines c coi nh ni ghi nh v tong o dan ngoai chu t ao. Truyen thuyet ke lai, sau khi chu t ao, ngi ta an tang ngai Via Ostientis, gan Vng cung thanh ng hien nay. Nam 258, hoang e Va-le-ri-a-no bach hai ao, mo cua ngai c a ve mot ni goi la Ad Catacumbas, tren ng Ap-pi-a. Sau cung, ngi ta lai a hai cot cua ngai tr lai cu va hoang e Con-tan-ti-no a xay dng mot thanh ng e dang knh ngai59. V. Cac tac pham cua Phao-lo 1. Nha van va nha than hoc Phao-lo Phao-lo la ngi khong ch nhiet thanh vi viec rao giang Tin Mng, thanh lap va cham soc cac giao oan ngai a thanh lap, ngai con la mot nha van ai tai, mot nha than hoc noi tieng cua Giao Hoi: va tai phan tch, va tai tong hp; va tai ly luan va co oc tng tng phong phu60. ieu nay chung ta co the de dang nhan ra khi qua mi bon trong so hai mi bay cuon sach cua bo Tan c.
59 60

x. LM. TRNH VAN THAM, Sd, 37-38 x. A. BRUNOT, Sd, 5.

Thanh Phaolo- Mau gng cho cac chng nhan cua c Ki-to

28

Nhieu t tng va thuat ng than hoc cua ngai a c Giao Hoi dung trong Phung vu va cac van kien quan trong, cung nh nhieu than hoc gia s dung cho cac tac pham cua mnh. Cac th Phao-lo khong phai nhng khao luan than hoc vi nhng suy t tru tng, cung khong phai la nhng tac pham van chng phat sinh do cam hng, nhng chung c viet ra t nhng nhu cau cu the cua moi cong oan ma Phaolo a vat va thanh lap. Trong nhng trng hp khong cho phep Phao-lo ti tham trc tiep cac giao oan, ngai a dung th tham hoi va tra li cho ho ve nhng van e cu the dien ra trong i song sinh hoat cua cong oan. Qua cac th, Phao-lo ao sau moi van e thiet yeu cua con ngi trong moi thi ai va trnh bay chung mot cach ro rang, sau sac va thc te. Chang han cac van e ve toi loi va an sung; au kho va cai chet; i song xa hoi va gia nh.v.v. Nha van cong giao Daniel Rops a nhan nh ve Phao-lo nh sau: Thanh Phao-lo la mot con ngi phan ng nhay ben trc moi bien co, t tng cua ngai luon sau sac va ro net khien cho ngi ta co cam tng ang ng trc mot he thong t tng co san61. Mot ieu na, chung ta co the nhan thay cac th Phaolo chnh la cac Tong th hay th Muc vu, v chung thay the cho li giang trc tiep. Cac th cua Phao-lo luon mang chieu kch cong oan, bi v chung luon dien ta moi lien he gia Phaolo va cac cong oan tn hu ngi a thanh lap. Ngay ca nhng th gi cho ca nhan nh Phi-le-mon, Ti-to hay Ti-mothe cung khong ra ngoai chieu kch o. Noi dung cua cac bc th xoay quanh nhng iem giao ly can ban ve niem tin vao c Ki-to a chet va a song lai e cu o nhan loai. Cac bc th c viet ra
61

x. A.

BRUNOT,

Sd, 6.

Thanh Phaolo- Mau gng cho cac chng nhan cua c Ki-to

29

vi muc ch e sa cha nhng sai lac ve giao ly, cung co c tin va i song sinh hoat trong cong oan62. Chang han nh th gi cho giao oan Ga-lat la v co mot so tan tong goc Do-thai bat cac Ki-to hu goc dan ngoai phai chu cat b va gi luat Mai-sen. Th th nhat gi cong oan Co-rin-to nham sa cha nhng van nan lng tam do cac tn hu at ra cho Phao-lo va e sa sai nhng lam dung trong cong oan. Cac th gi cho cac giao oan Ephe-xo va Co-lo-xe nham phi bac nhng sai lam ve than the Chua Ki-to. Nhn ve cau truc cac th Phao-lo, ta nhan thay ngai luon tuan thu cac quy tac th tn thuoc the gii Hy-lap, gom co ba phan: Cong thc m au : gom danh tanh ngi gi, a ch ngi nhan va mot li chao van tat ; phan than bc th: gom mot phan thuoc ao ly, va mot thuoc ve luan ly; phan ket: la nhng li dan do va li chao tam biet. Tuy nhien, khi nghien cu ky, ta co the nhan ra nhieu khac biet so vi cac th tn thi o. Chang han nh cac cong thc co tnh than hoc, ton giao va phung vu trong phan m va phan ket ch co trong cac th Phao-lo ma khong xuat hien trong cac th tn khac. Ve tnh xac thc cua cac th Phao-lo : trong bo Tan c co mi bon th, ke ca th gi tn hu Do-thai, tat ca eu c cho la cua Phao-lo. Tuy nhien, nhieu hoc gia ngay nay khong con cho th Do-thai la cua Phao-lo na. Mi ba th con lai c sap xep theo ba loai: + Cac th ch thc cua Phao-lo: 1 Thes, Gl, Pl. 1-2 Cor, Rm va Plm + Cac th khong chac la cua Phao-lo: 2 Thes, Cl va Ep. Cac th nay co le do mon e cua Phao-lo soan.

62

x. LM.

TRNH VAN THAM,

Sd, 84-85.

Thanh Phaolo- Mau gng cho cac chng nhan cua c Ki-to

30

+ Cac mao th gom 1-2 Ti-mo-the va Th gi Ti-to: hai th nay co the c xem nh la cua tac gia thuoc the he sau soan ra lay danh hieu cua Phao-lo co muc ch duy tr truyen thong cua Phao-lo va thch nghi vi hoan canh mi63. Th t cac th c sap xep theo hai cach khac nhau. Mot cach da vao dai ngan cua th, nh ta thay trong Bo Tan c hien nay, o la: bon th dai nhat, gom th Ro-ma, 1-2 Co- rinto va th Ga-lat. Sau o la cac th c viet khi Phao-lo chu lao tu, gom: th E-phe-xo, th Phi-lp-phe, th Co-lo-xe va th 1, 2 The-sa-lo-ni-ca. Sau cung la bon th gi cho ca nhan, gom: th 1-2 gi cho Ti-mo-the, th gi cho Ti-to va th gi cho Phi-lemon. Cach th hai c sap xep theo th t thi gian, o la: Th 1-2 The-sa-lo-ni-ca c viet trong cuoc hanh trnh truyen giao th hai; th Ga-lat, th 1-2 Co-rin-to va th Ro-ma c viet trong hanh trnh truyen giao th ba; cac th Phi-lp- phe, E-phexo, Co-lo-xe va Phi-lo-mon viet trong thi lao tu. Cac th muc vu gi cho Ti-to va Ti-mo-the c viet sau thi lao tu nay64. 2. Cac t tng than hoc chu ao trong cac tac pham cua Phao-lo T tng than hoc cua Phao-lo kha phong phu va chiem mot v tr vo song trong Giao Hoi moi thi, lien quan ti nhieu lnh vc khac nhau nh than hoc tn ly, nhan hoc, luan ly va ao c. Cho ti nay, ngi ta van con cha khai thac het ao ly cua ngai65. Tuy vay, khi oc cac th cua Phao-lo, ta co the nhan ra nhng t tng than hoc chnh yeu sau: Than hoc quy Ki-to: Phao-lo nhan manh ti viec c Ki-to chet va song lai e hoa giai con ngi vi Thien Chua; trong c Ki-to, Thien Chua a giai thoat con ngi khoi toi loi va thanh hoa ho va ban cho ho c quyen tr nen con cai Thien Chua va cung c tha ke vi c Ki-to
63 64 65

NOBERTO, Sd, 32-33. x. LM. TRNH VAN THAM, Sd, 87. x. NGUYEN THE THUAN, Sd, 1976, 328.

Thanh Phaolo- Mau gng cho cac chng nhan cua c Ki-to

31

qua viec cung chu au kho vi Ngai; Thien Chua chnh la Cha c Gie-su Ki-to va Ngai a thc hien moi li ha vi Dan Ngi qua c Gie-su Ki-to. c tin va s cong chnh: ngi ta c nen cong chnh khong phai la viec lam theo luat day, nhng nh long tin vao c Ki-to (Gl 2,16). Phao-lo a nh ngha c tin la mot hoat ong hai chieu: t Thien Chua en con ngi trong c Ki-to: chnh nh tin vao c Ki-to ma tn hu c nen cong chnh; t con ngi en Thien Chua trong c Ki-to: c tin la s gap g gia con ngi vi an sung Thien Chua c to hien ni c Ki-to (x. Gl 2,16; 3,6-14; 3,22)66. Thc tai canh chung: S song lai cua c Ki-to chnh la cot loi cua c tin Ki-to giao, la bao am cho s song lai cua nhng ai tin vao c Ki-to. Phao-lo a noi rang neu c Ki-to khong song lai, th li rao giang cua chung toi la trong rong va c tin cua anh em la vo ngha (x. 1 Cor 15,17). Giao Hoi, Than The mau nhiem cua c Ki-to: tat ca nhng ai tin vao c Ki-to va lanh nhan phep ra eu tr nen chi the trong Nhiem the c Ki-to la Giao Hoi: Khong con chuyen phan biet Do-thai hay Hy-lap, no le hay t do, an ong hay an ba; nhng tat ca anh em ch la mot trong c Ki-to (Gl 3,28-29); Vay khong con phan biet Hy-lap hay Do-thai, cat b hay khong cat b, man di hay moi r, no le hay t do, nhng ch co c Ki-to la tat ca va trong moi ngi (Cl 3,11) 67. ac tnh pho quat cua Giao Hoi c Phao-lo neu bat trong th gi tn hu Ephe-xo: trong c Ki-to va nh Tin Mng, cac dan ngoai cung c tha ke gia nghiep vi ngi Do-thai, cung lam thanh mot than the va cung chia se ieu Thien Chua ha.

66 67

x. LM. TRNH VAN THAM, Sd, 49-50. x. NGUYEN THE THUAN, Sd, 1976, 328-329.

Thanh Phaolo- Mau gng cho cac chng nhan cua c Ki-to

32

VI. Ap dung Moi khi tm hieu ve cuoc i va s vu tong o cua thanh Phao-lo, la dp giup cho moi Ki-to hu chung ta nhn lai n goi cua mnh, ong thi tm thay ni Phao-lo mot mau gng tuyet hao giup chung ta song c tin cua mnh cach tot hn. 1. Nhn lai i song n goi Ki-to hu Phao-lo luon ghi nh kinh nghiem a-mat va a song triet e kinh nghiem nay. oi vi ngai, cuoc hoi ngo nay nh mot s oi i, mot s tai sinh thanh con ngi mi trong c Ki-to. An hue nay Phao-lo khong gi rieng cho mnh, nhng luon chia se cho moi ngi. Ke t khi tr lai, Phao-lo a hoan toan thuoc ve c Ki-to. Ngai chap nhan t bo moi s, ca nhng g trc ay ngai hang ap u nh nhng bau vat e ch con song cho c Ki-to va Tin Mng cua Ngi. V vi ngai, c Ki-to la cung ch va la moi li duy nhat cua con ngi. Nhn lai i song n goi cua mnh, moi Ki-to hu chung ta y thc c rang c lam con Chua trong Giao Hoi la mot an hue nhng khong Thien Chua ban cho moi chung ta. ong thi Thien Chua cung mi goi chung ta song i song chng nhan cho Chua trong n goi cua mnh bang viec mang chan ly c tin chia se cho moi ngi, bang chnh i song gng sang cua mnh. Tuy nhien, nhieu ngi trong chung ta ch mang danh Kito hu ma khong song n goi chng nhan cua mnh. Trong cuoc song, a bao lan, vi nhieu ly do khac nhau, chung ta a hanh x nh nhng ngi khong biet Chua, hoan toan song theo loi song the gian. Co nhng luc v chut li loc vat chat ma chung ta co the bo qua vai tro chng nhan cho Chua trc mat moi ngi.

Thanh Phaolo- Mau gng cho cac chng nhan cua c Ki-to

33

2. Chng nhan cua Chua oi vi Phao-lo, c goi lam tong o va la do hong an Thien Chua trao ban cho ngai, nhng cung ong thi la mot trach vu nang ne oi ngai phai hy sinh rat nhieu. La hong an v ngai a c ang Phuc Sinh ch than hien ra va a ngai ra khoi mien tam toi do Luat km gi e bc sang mot cuoc song mi, cuoc song cua ngi c nhan ra chan ly tuyet oi la c Giesu Ki-to chu kho nan va phuc sinh e cu o con ngi. Bien co a-mat va e xac nhan Thien Chua a co y chon ngai t xa cho s vu tong o dan ngoai. Nhng Thien Chua a danh rieng toi ngay t khi toi con trong long me, va a goi toi nh an sung cua Ngi. Ngi a oai thng mac khai Con cua Ngi cho toi, e toi loan bao Tin Mng ve Con cua Ngi cho cac dan ngoai (Gl 1,14-16); Ta hien ra vi ngi la e chon ngi lam ay t va lam chng nhan ve nhng ieu ngi a thay, cung nh nhng ieu Ta se hien ra ma to cho ngi biet (Cv 26,16). La trach vu v o la khi iem cho mot hanh trnh miet mai khong biet met moi va trung thanh vi viec rao giang Tin Mng cho muon dan. Hay i, v Thay se sai con en vi cac dan toc phng xa (Cv 22,21). Ngai a tam s cho cac tn hu thanh Co-rin-to: oi vi toi, rao giang Tin Mng khong phai la ly do e t hao, ma o la mot s can thiet bat buoc toi phai lam. Khon than toi neu toi khong rao giang Tin Mng(1 Cr 9,16). Nh bien co amat, Phao-lo khong ch c tr nen mot Ki-to hu, nhng con tr nen mot tong o, mot muc t nhan lanh, mot cau noi giup cho dan ngoai en c vi Chua va c thap nhap vao oan chien cua Chua la Giao Hoi. c nhan biet va tr nen con cai Chua trong long Giao Hoi la mot an hue ac biet Chua danh cho moi chung ta. La Ki-to hu, nhat la nhng ngi c Chua keu

Thanh Phaolo- Mau gng cho cac chng nhan cua c Ki-to

34

goi cach ac biet, chung ta khong co quyen oc chiem an hue o cho rieng mnh, nhng phai biet chia se cho nhng ngi cha co c hoi nhan biet Chua. Chung ta khong c an phan gi ao cho rieng mnh, cho gia nh hay giao x cua mnh, nhng phai biet m ra vi nhng anh ch em cha biet Chua, cha c nghe rao giang Tin Mng. Moi chung ta, thay v tr nen nhng rao can, phai la nhng cau noi giup cho moi ngi tm en vi Chua va Giao Hoi. Chung ta hay lam chng cho Chua bang chnh gng sang cua i song chung ta. 3. V muc t nhan lanh hy sinh mang song cho oan chien Nhn lai cuoc i cua v tong o Phao-lo, ta nhan thay hnh anh cua c Ki-to- ang a en e cho an chien c song va song doi dao ( x. Ga 10,10), ang la Muc T nhan lanh, a hy sinh mang song cho oan chien (x. Ga 10,11). That vay, Phao-lo khong ch la mot nha luan ly, mot than hoc vi nhng t tng than hoc sau sac va rat cu the thc te, ma ngai con la mot v chu chan ay nhiet huyet, giau nhan ban va mot trai tim bao la ay long nhan ai. V tnh yeu oi vi c Ki-to, Phao-lo a danh het tam lc e rao giang Tin Mng va thanh lap cac giao oan. Ngai khong ho then v Tin Mng (Rm 1,14-17). Ngai san sang i bat c au e rao giang, e cung co. Ni nao khong the ti c, ngai viet th tham hoi va day do an can. Cuoc i cua Phao-lo thuoc ve moi ngi, ac biet nhng ngi ngheo kho: Phan toi, toi rat vui long tieu ph tien cua, va tieu ph ca sc lc lan con ngi cua toi v linh hon anh em (2Cor 12,15), Khong ke cac ieu khac, con co loi ray rt hang ngay cua toi la lo cho tat ca cac Hoi Thanh! Co ai yeu uoi ma toi lai khong cam thay mnh yeu uoi? Co ai vap ga ma toi lai khong cam thay long soi len. Phao-lo a song i muc t nh the.

Thanh Phaolo- Mau gng cho cac chng nhan cua c Ki-to

35

Nhn lai lch s cua Giao Hoi, a co biet bao nhng muc t nh Phao-lo, cac ngai a dang tron cuoc i cho c Ki-to va cho Giao Hoi cua Ngi. Ho chap nhan moi au kho, moi thiet thoi va ngay ca hy sinh mang song cua mnh e lam chng cho c Ki-to va Tin Mng cua Ngi. Cung nh Phaolo, cac ngai tr nen cau noi e dan moi ngi en vi Chua va c n cu o. Tuy nhien, cung co khong t ngi mang danh ngha la muc t, nhng cach lam viec th oc oan, ch tm danh li cho ban than ma quen i bon phan oi vi an chien Chua trao cho chan dat. Khi gap kho khan th thach, ho san sang bo mac an chien e bao ve mnh. Tren canh ong truyen giao, Giao Hoi van con rat nhieu viec phai lam. V the Giao Hoi can co nhieu ngi nh Phao-lo, san sang xa than hy sinh e tiep tuc va chu toan s mang c Ki-to a uy cho. Moi Ki-to hu eu c Chua keu goi lam tong o cho Chua, nhng cac linh muc la nhng ngi c Chua keu goi cach ac biet hn e tiep noi s vu cua cac tong o trong viec rao giang Tin Mng, lanh ao cac cong oan va dan a moi ngi tr ve vi Chua. Cac linh muc la nhng ngi c Chua chon la gia muon ngi khong phai v ho xng ang c chon, nhng la do Chua muon va do tnh thng bao la cua Ngi. Ho c chon len e, nh nhng dung cu phuc vu Chua va loai ngi. n goi linh muc khong phai la ly do e t hao, nhng hn het o la mot bon phan c trao pho e thc hien chng trnh cua Thien Chua. Linh muc la ngi c Chua chon la e thay mat Chua cham soc oan chien cua Chua. e chu toan bon phan nay, linh muc phai tham nhuan c ai muc t, la ngi mang trong mnh trai tim va khoi oc cua V Muc t toi cao, la ngi luon biet quan tam san soc va bao ve oan chien Chua trao cho, biet san soc tng con chien, nhat la nhng con chien au om benh hoan, biet lo lang i tm cac

Thanh Phaolo- Mau gng cho cac chng nhan cua c Ki-to

36

con chien lac an va a chung ve. Ngi muc t nhan lanh khong bo chien ma chay khi gap gian nan th thach, nhng san sang on nhan au kho thiet thoi, tham ch phai hy sinh mang song e bao ve oan chien. C. KET LUAN Tren ay chung ta va cung nhau tm hieu oi net ve cuoc i va s vu cua Phao-lo, mot khuon mat noi bat va la mot nhan vat quan trong trong s hnh thanh va phat trien cua Ki-to giao. Chung ta khong tham vong co the tm hieu het ve Phao-lo va cac kha canh lien quan ti ngai. Cong viec nay van luon c moi ngi, ac biet cac nha chuyen mon ang tiep tuc. Xin mn li nhan nh sau ay e thay li ket cho bai viet nay: qua hai nguon tai lieu la sach Cong vu tong o va cac th Phao-lo, chung ta nhan thay Phao-lo khong ch la mot tac gia, ma con la mot con ngi noi bat ve moi mat. Ngai va la mot nha than b, va la mot nha hoat ong, la nha than hoc va la nha truyen giao, la nha sang lap kiem nha to chc, va la ngi khai hoang va la ngi vun trong, la giao ly vien kiem linh hng, co tai hung bien cung nh tranh luan. Ngai qua la mot nhan tai c Chua Kito chinh phuc va bien thanh mot li kh chon loc mang Danh Chua en trc mat cac dan ngoai, cac vua chua va con cai Is-ra-en68. Hy vong moi khi chung ta tm hieu ve con ngi va s vu cua thanh Phao-lo, se nhan c ni ngai mot tam gng song tron ven cho Thien Chua, mot tinh than hang say nhiet thanh cho s vu truyen giao cua Giao Hoi, san sang ap lai tieng goi cua Chua, ra i loan bao Tin Mng lam chng nhan cho Chua, cung chung tay gop sc vi Giao Hoi e chu toan
68

TGM. T.P.HCM., Sd, 1994, Phan dan nhap cac th Phaolo.

Thanh Phaolo- Mau gng cho cac chng nhan cua c Ki-to

37

s vu truyen giao ma Giao Hoi a nhan lanh t Chua Kito qua cac tong o.

TH MUC

1. THUAN, NGUYEN THE, Kinh Thanh, 1976. 2. TGP TP.HCM., Kinh Thanh Tan c, 1994. 3. CONG ONG VA-TI-CAN II, Sac lenh truyen giao. 4. C 5. C
GIAO HOANG GIO-AN PHAO-LO II,

Thong iep S vu ang

Cu The, 1991.
GIAO HOANG GIO-AN PHAO-LO II,

Thong iep Pastores Dabo

Vobis, 1992.

6. C GIAO HOANG GIO-AN PHAO-LO II, Tong huan Giao Hoi tai AChau, Lm XT va NNS chuyen dch, 11/1999.

7. BOGAERT. P.-MAURICE

VA CAC TAC GIA,

Dictionnaire encyclopedique

de la Bible, Brepols, 2002.

Thanh Phaolo- Mau gng cho cac chng nhan cua c Ki-to

38

8. HOI

NGH SEOUL VE AO TAO LINH MUC,

Linh Muc Thien Nien Ky

Mi, ai chung vien Xuan Bch-Hue, 2000.

9. HOA, 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16.


26

TRAN VAN, PHERO,

Tm hieu Th Phao-lo, ai chung

vien Ha noi, 2006. D.


ROPS VA CHA ALLO,

Thanh Phao-lo, ngi chinh phuc

cua c Ki-to, 1995. THAM,


TRNH VAN,

Th Phao-lo, 2000.

NORBERTO, Th tong o. KHAI ,


LINH TIEN, ANTON, BASLEE,

Tm hieu Th Phao-lo.

MARIE- F. L. E.

Saint Paul, Fayard, 1991.

CERFAUX,

LItineraire spirituel de Saint Paul, Paris 1968. Saint Paul en son temps, Cahiers Evangiles, n0

COTHENET,

MUC LUC
A. DAN NHAP .......................................................................................1 B. NOI DUNG..........................................................................................3 I. TAC-XO, THANH PHO QUE HNG CUA PHAO-LO .....................3 1. V TR A LY .........................................................................................................3 2. CHNH TR VA VAN HOA...............................................................................................4 3. TON GIAO................................................................................................................5 II. CON NGI VA NHAN CACH CUA THANH PHAO-LO .................6 1. 2. 3. 4. GIA NH CUA THANH PHAO-LO ...................................................................................6 THI NIEN THIEU.......................................................................................................7 S THU HUAN...........................................................................................................8 DIEN MAO VA NHAN CACH CUA PHAO-LO ...................................................................10

III. A-MAT, BIEN CO OI I CUA PHAO-LO ............................15

Thanh Phaolo- Mau gng cho cac chng nhan cua c Ki-to

39

1. TRC BIEN CO A-MAT.........................................................................................15 2. CUOC HOI NGO BAT NG VI ANG PHUC SINH..........................................................17 3. CHUA MUON CON LAM G ? (CV 22,10)....................................................................20 IV. HOAT ONG TONG O CUA PHAO-LO .....................................21 1. KE HOACH TRUYEN GIAO ..........................................................................................21 2. CAC CUOC HANH TRNH TRUYEN GIAO .........................................................................22 V. CAC TAC PHAM CUA PHAO-LO ..................................................27 1. NHA VAN VA NHA THAN HOC PHAO-LO .....................................................................27 2. CAC T TNG THAN HOC CHU AO TRONG CAC TAC PHAM CUA PHAO-LO ........................30 VI. AP DUNG........................................................................................32 1. NHN LAI I SONG N GOI KI-TO HU........................................................................32 2. CHNG NHAN CUA CHUA.........................................................................................33 3. V MUC T NHAN LANH HY SINH MANG SONG CHO OAN CHIEN..........................................34 C. KET LUAN.......................................................................................36 TH MUC...............................................................................................37