You are on page 1of 4

TEORETYCZNE PODSTAWY KSZTAŁTOWANIA PLASTYCZNEGO 1. WYBRANE ELEMENTY Z TEORII ODKSZTAŁCEŃ PLASTYCZNYCH 1.1. Stan naprężenia 1.1.1.

Stan naprężenia H>punkcie Rozważmy, na początku dla uproszczenia, prosty stan obciążenia, jakim jest rozciąganie pręta o polu powierzchni przekroju poprzecznego S, siłąF. Aby określić, w jaki sposób siła ta odd ziałuje na wybrany punkt pręta, dokonujemy umownego przecięcia przez ten punkt, odrzu¬ca jąc jedną część pręta, którą zastępujemy reakcją i wówczas możemy naprężenie zdefiniować jako nostkę powierzchni. Tak zdefiniowane naprężenie ma kierunek normalny do powierzchni i równoległy do siły zewnętrznej. W ogólnym przypadku naprężeniem a w punkcie Xj nazywamy (rys. 1.1 a) a-lim^l ('■') AS—>0 ^^ tarnego prostopadłościanu (c) f36] Pij = N2 = C^CTj +CT2O3 -f-CTjCrj (1-6) - niezmiennik trzeci, zwany sześciennym, jest rozwinięciem wyznacznika utworzonego z głównych składowych tensora naprężeń N3 = 0^203 (1.7) wielkość uważana także za niezmiennik, a nazywana średnią wartością naprężeń głów-nych, bądź izotropową częścią tensora naprężenia ex1+«2+a3 (]_g) a) b) 0,1—) '0* W Rys. 1.2. Schematy stanu naprężenia: a - liniowy, b - plaski, c - trójwymiarowy [36, 7 0, 100] c)

Schematy stanu naprężenia - po wydzieleniu w ciele obciążonym elementarnego pro-stopadłościa nu o krawędziach równoległych do kierunków głównych, można przyjąć, że schemat głównych naprę y dla wszystkich punktów ciała i określa stan naprę-żenia danego ciała. Istnieje więc dziewię ematów stanu naprężenia (rys. 1.2): dwa liniowe, trzy płaskie i cztery trójwymiarowe. 1,1.3. Aksjator i dewiator stanu naprężenia Stan naprężenia - określony w dowolnym punkcie ośrodka, można rozłożyć na stany składowe (rys ): 1) Równomierny stan hydrostatyczny, odznaczający się równością naprężeń Oj = cf2 = CT3 = Oj,, wszechstronne równomierne ściskanie lub rozciąganie o wielkości średniej, dążące do zmiany o i elementu w zakresie sprężystym. 2) Dewiacyjny stan naprężenia, dążący do zmiany postaci bez zmiany objętości, charakte-ryzują czyste ścinanie pod wpływem naprężeń C7| + a^ + a3 = 0, stosunkowo łatwo po-wodujących osiągn stanu plastycznego metalu. Wobec tego tensor naprężenia Ta można rozłożyć na: tensor, w którym elementy położone na przekątnej głównej są sobie równe crra, noszący aksjatora naprężenia A„ zwanego także tensorem kulistym; tensor, w którym suma elementów, położonych na przekątnej głównej równa jest zeru, no nazwę dewiatora naprężenia Można to zapisać w postaci Ta = Aa + D łub po rozwinięciu ^yx X7.X 0 0 T Łxy °y = 0 0 + t rj — cr T Łxy uy m zy (1.9) ^X7, ty 2 0 0 % T T cr — cr

3. Rozkład stanu naprężenia na dwa stany podstawowe: aksjator i dewiator [36. poło-żenie tyc czyzn zobrazowano na rysunku 1. 1. a ich wartości (moduły wektorów) obli-czono: z wzor u 1. Dla sześcianu.4. wg której uogólnione naprężenie za stępcze (intensywność naprężenia) wynosi fi I /. Naprężenia styczne osiągają wartości maksymalne w płaszczyźni przechodzącej przez jedną z osi głównych lub równolegle do niej i dzielącej na połowy kąt mi pozostałymi osiami głównymi (rys. c definiuje hipoteza energii odkształcenia postaciowego. 100] W przeróbce plastycznej interesuje nas stan wytężenia materiału.4.4a) można wyrazić w postaci ogólnej: Kosinusy 1 0 m 0 n ±1 Ekstremalne naprężenia styczne 0 ±1 0 ±1 0 0 ** 0 0 i 0 Rys.4c. 100] CTn =a1l2 + C2m2 + o3n2 (1-12) 7 ? 7 0 7 7 7 7 7 17 7 Vt„ -CT„ = trj 1 + Oiiti" + a3n -JajT + a2nr +a3n"[ (1-13) Metodą kolejnych podstawień i przekształceń otrzymuje się zbiór sześciu wartości kosi. kie¬runki główne (b) i płaszczyzny ekstremalnych naprężeń stycznych (c) [70. zestawiając zależn . 1. w tym głównie wartość maksymalna.4. co zest awiono w tabeli na rysunku 1. którego krawędzie zorientowano zgodnie z naprężeniami głównymi.10) 0 0 + 0 ~G. Naprężenia całkowite na elemencie powierzchni o norma nej n (rys.n 0 a3 Rys. 7 0.nusów zy których naprężenia styczne przyjmują wartości ekstremalne (minimum i maksimum).lyz uz którą w układzie naprężeń głównych można przekształcić do postaci 0 0| = 0 0 o o 0 G2 o >1 0 0 Jm 0 0 (1. mogące zajść tylko po przejściu metalu w stan plastycz¬ny. 1.12 . przy którym następuje odksz tałcenie trwałe (nieodwracalne).13 . 1.dla naprężeń normalnych. 1. Wektor naprężenia na płaszczyźnie: jego rozkład na naprężenia normalne i styczne (a . Ekstremalne naprężenia styczne Przy rozważaniu stanu wytężenia szczególnie interesujące są wartości ekstremalne naprę-żenia nego.dla naprężeń stycznych. a z wzoru 1.4b).

których współrzędne w układzie (<r. T) określają składowe nap normalną i styczną) w przekroju o orientacji dowolnej względem kierunków głów-nych. 7.w zależności obciążenia. jest intensywnością naprężenia normalnego dla kierunków głównych. podano w pracach [15. Geometrycznie podobne koła charakteryzuje para¬metr Lodego-Nadaia |ia określ ny wzorem _2(a2-q3) t 2g2-(a1-HT3) al ~~ a3 al-a3 (1. dla różnych stanów naprężenia Stan naprężenia Rodzaj naprężeń K.1 jednoosiowe śeiskanie a3*0 ! 0 (in= +" 1 czyste ścinanie CT[ = -d3 CT2 = 0 j . Okręgi kół głównych k .1). a2 = o3 = 0 .4) za pomocą wzorów Cardana. 1.2.go-Nad aia można opisać zależnością . w polskiej litera turze technicznej zwana gwiazdą Pełczyńskiego (rys.n/3 Ma=0 Przy uwzględnieniu gwiazdy naprężeń dla tensora naprężenia (rys. przy czym r. = +CT3) a2 + x12 =±J(cti ~<J2) /. p i y. 1.2 i K_i p zedstawiają płaski stan naprężeń. 37. Zależności analityczne do obliczania ekstremalnych naprężeń stycznych Naprężenie główne Naprężenia normalne Naprężenia styczne Przechodzi przez oś 3 lub jest do niej równoległa przechodzi przez oś 1 lub jest do niej równoległa przechodzi pr7.ąt(p„ Parametr uH jednoosiowe rozciąganie a.5. 17.1. 1. Graficzny sposób konstruowania kół Mohra dla wybranych stanów naprężenia . Interpretacja stanu naprężenia za pomocą kół Mohra Jeśli w rozpatrywanym punkcie znane są naprężenia główne.6. Rys. 70.ślnego odwzorowa Mohra (rys. 1.2). Miejscem geometrycznym punktów. 1. Tabela 1. występujące na płaszczyźnie do e nachylonej względem osi głównych.do ich obliczenia (tab. 100] Zależności te uzyskuje się po rozwiązaniu równania (1. LI. 100] Zakładamy.t/3 = . 1. W układzie współrzędnych (er. której konstrukcja wynika z na stępujących zależności: T23 £ (1.14) sin(Po Rys. T). K. 70.. Schemat naprężeń na płaszczyźnie oktaedryczncj (a) i naprężeń dla trójosiowego rozc (b) wyznaczony za pomocą gwiazdy Pełczyńskiego [36.5.5) można znaleźć naprężenia normalne i styczne.1).15) opisujący rodzaj stanu naprężenia (tab.6b) parametr Lode.6). 70. że całkowite naprężenie na płaszczyźnie o normalnej n tworzy z kierunkami głównymi . a położenie środków kół wyznaczają odpowiadające średnie naprężenia 1. 130]. Tabela 1. Interpretacja stanu naprężenia za pomocą gwiazdy Peiczyńskiego innym graficznym przedstawieniem stanu naprężenia jest gwiazda naprężeń. jest pol e zawarte między okręgami kół głównych (zakreskowane). Schemat naprężeń na płaszczyźnie zewnętrznej czworościanu (a) i naprężeń dla trój o ozciągania (b) wyznaczony za pomocą kół Mohra [36. wartości promieni kół równe są kolejno wartościom lnych naprężeń stycznych. 100.cz oś 2 lub jesi do niej równoległa CT3 +^2) c.6. Parametr Lodego Nadaia ji. to za pomocą wykre. który bę¬dzie omówiony w części rozważań. 1.

100] dx dy dw .1. naprężenie całkowite. Dodat¬nim odkształceniom kątowym wiada zmniejszenie kątów między dodatnimi kierunkami osi.21) 5u .13) oraz po uwzględnieniu naprężeń styczny (tab. y. W sześciu równaniach (tab.20) Ostatecznie związek między odkształceniami i naprężeniami wyraża zależność.1. 1. a składowe tego przemieszczenia . W sieci Al jest o płaszczyzna czworościanu.l. Geometryczna teoria stanu odkształcenia Pojęcie względnego przemieszczenia danego punktu w jednym z kierunków definiowane jest przez wyrażenie Au Su : lim ~~~= AX~>0AX Załóżmy. -|-Va3"cfi.n e.12 oraz po uwzględ nieniu naprężeń stycznych (tab. z) (rys. 100]. v. z+dz). 5u . w. . że dodatnim odkształceniom liniowym odpowiadają wydłuż nia wzdłuż osi współrzędnych. 1. że rozpatrujemy wewnątrz ciała punkt M o współrzędnych (x. ujemnym . Punkt N przejdzie w położenie Nj. (1.18) Składową styczną (naprężenie styczne) na płaszczyźnie oktaedrycznej oblicza się na pod-stawie iązku Tokt ~ Pn ~ an = (1-19) który po uporządkowaniu i wstawieniu zależności (1. iż ^oki =~aH ■ 1.óa) i określając cosinusy kierunkowe norma nej do płaszczyzny charakterystycznej 1 = m = n = 1/V3 ze wzoru 1. Punkt M przemieści się po odkształceniu do punktu Mj. opisanych w beli 1.7) oraz położony nieskończenie blisko niego punkt N o współrzędnych (x+dx. 100] można dojść do zależności.zwiększenie się tych kąló . że poślizg następuje najłatwiej na płaszczyźnie najgęstszego upakowania atomów. .oznaczonego przez u'.2. tj. Su . 1.16) . Ponadto umownie zakłada się. ..skrócenia.1) można wyznaczyć. panujące na tej powierzchni składową normalną. Opisując mechanizm odkształcenia plastycznego w pojedynczym krysztale stwierdzono. w = w + dx + dy + dz Po przeprowadzeniu szczegółowych wyprowadzeń [70. które zapewniają ciągłość m as dokonywanych odkształceń plastycznych.6).22) dz A. dw . oktaedru (płaszczyzna jednakowo nachylona do kierun-ków głównych .3) mamy dziewięć niewiadomych. ="JV1:12 +T23 +t31 (1. ir n gdzie kąt (pu spełnia warunek —— < (p0 < — .pa=V3ctg^p0+£j (1. u =u +—dx +—dy + — dz 3x dy 8z ^ j dv J dv a v = v H dx H 5x dy dz (1. 1.3.1. Przyjmując kierunki główne jako osie układu (rys.rys. a składowe tego przemieszczenia wyniosą u. dy h dz Rys.1) doprowadzamy do postaci cokt =-VVCTl ~a2/ -t"k°2-a3. działającą na tej powierzchni °n=|(°l+CT2+®3) = ®n. Dla ich rozwiązania konieczn ym jest przyjęcie równań nierozdzielności od-kształceń [70.7. mogą być zapisane jako różniczki zupełne (1. Stan odkształcenia 1. 5w . y+dy. Schemat składowych przemieszczenia (a) i rzut prostopadłościanu na płaszczyznę x y (b) przed i po odkształceniu [70. co uzasadnia stosowany często zapis poprzez naprężenia oktaedrycz.2. ujemnym natomiast . v' i w'.